Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 828/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 2 ust 1 lit e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art.54  par 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2011 r. sprawy ze skargi I. w W. oraz O. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargi -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uwzględniając w całości skargę L. T. i W. B., uchylił własna decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. stwierdzającą, że wydzielona część nieruchomości pod nazwą "Dobra M" o pow. 12,7996 ha stanowiącą obecnie część działek ewidencyjnych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz działkę ewidencyjną nr [...] położone w gminie O. nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że stosownie do postanowień art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 3/10, Minister uznał za zasadne uchylenie własnej decyzji z dnia [...] grudnia 201Or. i dokonanie merytorycznej oceny decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r.

Organ naczelny znaczył, że jak wynika z materiału dowodowego, w szczególności z zebranej w sprawie dokumentacji archiwalnej, przedmiotowy majątek o powierzchni 104,3738 ha stanowił własność S. i S.M.. Po śmierci S. M., który zmarł 29 lutego 1928r., prowadzeniem majątku zajęła się jego żona. W pierwszej połowie czerwca 1939r. wyrokiem Sądu Okręgowego w W. orzeczony został dział nieruchomości w ten sposób, że wydzielono i przeniesiono na spadkobierców po S. M. własność poszczególnych działek o łącznej powierzchni 90,6717 ha oraz pod ulicami 13,7021 ha,. W wyniku dokonanego działu E. M. stał się właścicielem gruntu oznaczonego na planie "Sekcja l' dział 5-a i 5-b o pow. 5,1009 ha, dział 15-a i 15-b o pow. 5,4038 ha oraz dział 16 o pow. 2,2949 ha, łącznie o powierzchni 12,7996 ha. Nieruchomość jako całość o powierzchni 102 ha stanowiąca własność S. M. została przejęta na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co potwierdzają ustalenia protokołu przejęcia sporządzonego-w dniu 24 marca 1945r. Fakt przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej potwierdza również dowód w postaci "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej według stanu na dzień 31 grudnia 1947r. Starostwa Powiatowego w W.Referatu Rolnictwa i Reform Rolnych". Z kolejnych dokumentów, w szczególności z zaświadczenia z dnia [..] maja 1959r. wynika że księga hipoteczna pn. "Dobra Ziemskie M." nie została odnaleziona w archiwum sądu i prawdopodobnie zaginęła w czasie działań wojennych w latach 1944-1945.

Mając na uwadze powyższe przepisy dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e oraz art. 2 ust. 2 Minister stwierdził, że nieruchomość o powierzchni 12 ha 7996 m2 jako wydzielona fizycznie i prawnie przed dniem 1 września 1939 r. na własność E. M. z nieruchomości ziemskiej pn. "Dobra M. " oraz jako niespełniająca norm obszarowych uzasadniających przejęcie, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister zaznaczył, że legitymację stron do działania w niniejszym postępowaniu ustalono na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] W. o stwierdzeniu nabycia spadku po E. M., o stwierdzeniu nabycia spadku po I. M. oraz ustaleń Starostwa Powiatu W. Zachodniego na podstawie wypisów z rejestru gruntów.

Odnosząc się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących pominięcia przez Wojewodę [...] przy wydaniu zaskarżonej decyzji istotnych części materiału dowodowego związanego z wydaną w dniu [...] lutego 2002r. decyzją nr [...] znak sprawy [...], jak i decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w O. [...] z dnia [...] kwietnia 1988r. Minister wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] grudnia 2004r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2002r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. [...] z dnia [...] kwietnia 1988r. oraz umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Z koleii Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło w dniu [...] stycznia 2011 r. postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 1988r. Legalność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w

O. [..] z dnia [...] kwietnia 1988r. może być oceniana wyłącznie w odpowiednim postępowaniu, w którym zapadłe rozstrzygnięcie nie będzie wpływało na wydane w niniejsze sprawie.

Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli pełnomocnicy B w W. oraz O. SA z siedzibą w W..

Pełnomocnik Instytutu zarzucił zaskarżonej decyzji:

- nieważność postępowania z mocy art. 156 § 1 Kpa,

-naruszenie przepisów postępowania, poprzez brak analizy materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Instytutu podniósł, że w tej sprawie podstawowe znaczenia na fakt, że objęcia spornej nieruchomości decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w O. [...] w dniu [...] kwietnia 1988 r. w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu spraw związanych z reformą rolną. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, jeśli prawo własności zostało objęte dwiema decyzjami, to nie można wydawać decyzji oceniającej stan prawny nieruchomości przed tą datą, bez prawomocnego wzruszenia decyzji z dnia [...] kwietnia 1988 r. Nie czyniąc tego, z mocy art. 156 §1 pkt 3 Kpa organy obu instancji dopuściły się nieważności postępowania.

Ponadto, w ocenie pełnomocnika skarżącego, skoro organy stoją na stanowisku, że przejęcie majątku nastąpiło z mocy prawa, na podstawie protokołu jego przejęcia z dnia 24 marca 1945 r., a postępowanie nacjonalizacyjne mogło się toczyć w oparciu o rozporządzenie z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, to z uwagi na brak decyzji należy uznać, że Skarb Państwa nabył własność gruntu w oparciu o wskazaną decyzję z dnia [...] kwietnia 1988 r. Jeśli zaś by uznać, że protokół przejęcia był decyzją, to uzyskał walor ostateczności i mógł być wzruszony tylko w postępowaniu o wznowienie postępowania.

W drugiej wniesionej skardze pełnomocnik O. S.A. zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem artykułów 7, 77 i 15 Kpa, poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających znaczenie dla sprawy, przede wszystkim brak rozpoznania sprawy przez organ II instancji.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone decyzje nie naruszają obowiązującego prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu, jest decyzja z dnia [...] marca 2011 r. wydana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylająca poprzednią decyzję Ministra z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] oraz utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. stwierdzającą, że wydzielona część nieruchomości pod nazwą "Dobra M. " o pow. 12,7996 ha stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz działkę ewidencyjną nr [...] położone w gminie O. [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Stwierdzić należy, że zagadnienia związane z reformą rolną budziły liczne kontrowersje w orzecznictwie. Jednakże na skutek uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętych w tym zakresie obecnie przyjmuje się, że prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinno wskazywać, iż na własność Skarbu Państwa, bez wynagrodzenia, w całości, przechodziły bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 tego dekretu część druga), które stanowiły własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny obszar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Naczelny Sąd Administracyjny w swej uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10 przeprowadził ponadto szczegółową analizę zagadnienia mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia

Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dochodząc do wniosku, że dekret z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - jako że nigdy nie został derogowany przez prawodawcę - nie utracił mocy obowiązującej i stanowi w dalszym ciągu element prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym § 5 rozporządzenia również nie utracił mocy obowiązującej. Jak podkreślił NSA w cytowanej uchwale, że analizowany przepis rozporządzenia wyrażał normy generalne i abstrakcyjne, które miały być stosowane w przyszłości, jako procedura rozstrzygania tego typu sporów. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł nadto, iż nie można przyjąć, że rozstrzyganie sporów dotyczących przeprowadzenia reformy rolnej w drodze administracyjnej zakończyła ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Jak wynika z akt kontrolowanej sprawy, nieruchomość "Dobra M. " położona była na terenie województwa [...], wobec tego musiała spełniać ogólne normy obszarowe, by mogła zostać przejęta. Musiałaby więc mieć ponad 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Zgodnie ze wskazanym dekretem wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Jednocześnie art 2 ust. 2 cyt. dekretu stanowił, że nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2-im ust. pkt e, dokonane po dniu 1 września 1939 r. Przejęcie nieruchomości nie wymagało wydania decyzji - nieruchomość przechodziła na własność Państwa ma mocy samego dekretu. Art. 2 dekretu stanowiący, że z dniem wejścia w życie tego aktu normatywnego wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, stanowi materia In oprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Jego treść powodowała, że z dniem 16 września 1944 r. dekret wywołał skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Z kolei § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych tej sprawy wynika, ze nieruchomość "Dobra M. " została fizycznie i prawnie wydzielona przed dniem 1 września 1939 r. Wyrokiem Sądu Powiatowego w P. z dnia 1 kwietnia 1958 r., sygn. C [...] odtworzono bowiem akta byłego Sądu Okręgowego w W., dotyczącego podziału majątku "Dobra M. ", o ogólnej powierzchni 104,3738 ha. Wyrok ten zapadł w połowie czerwca 1939 r. i w myśl jego postanowień E. M. stał się w dniu podziału nieruchomości właścicielem działek o łącznej powierzchni 12,7996 ha, z działu 5a i 5b o łącznej powierzchni 5,1009 ha i działu 15a i 15b o łącznej powierzchni 5,4038 ha oraz działu 16 o powierzchni 2,2949 ha.

Skoro majątek "Dobra M." został fizycznie i prawnie wydzielony przed dniem 1 września 1939 r. i nie spełniał wskazanych kryteriów obszarowych, nie mógł zostać przejęty na cele reformy rolnej, o których mowa w dekrecie PKWN z dnia 6 września 1944 r. Tym samym stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów są w tym zakresie prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego przez pełnomocnika Instytutu B. w W. dotyczącego nieważności postępowania z mocy art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, polegającego na niewzruszeniu dotychczas decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] kwietnia 1988 r. należy uznać go za nietrafny. Powołana decyzja Naczelnika została wydana w innym stanie faktycznym i prawnym. Badanie jej legalności stanowi odrębną sprawę administracyjną. W tym też celu może być prowadzone odrębne postępowanie. Orzekała ona o przejęciu na rzecz Państwa dz. ew. nr [...] o pow. 11,71 ha oraz dz. ew. nr [...] o pow. 67,16 ha ze względu na pozostawanie tych nieruchomości w nieprzerwanym władaniu Państwa od 1945 r. Wobec tego, mimo iż decyzja z 1988 r. dotyczy tej samej nieruchomości stanowi inną sprawę administracyjną. Niemająca nadto wpływu na możliwość prowadzenia postępowania tak administracyjnego, jak i sądowego co do legalności przejęcia majątku "Dobra M. " na cele reformy rolnej, a więc jego "podpadania" pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nie zasługują również na uwagę zarzuty podnoszone przez obie strony skarżące, dotyczące naruszenia przepisów postępowania, poprzez brak analizy materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zapadła w szczególnych warunkach procesowych -wydana została w trybie tzw. autokontroli, na podstawie art. 54 § 3

ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazany przepis stanowi, że organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 54 § 3 cyt. ustawy, w razie jego zaskarżenia do sądu administracyjnego, podlega ocenie pod kątem zgodności z warunkami dopuszczającymi jego wydanie oraz pod katem merytorycznej oceny tego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie Ministra uwzględniało żądanie strony w całości, ponadto nie naruszało przepisów dotyczących procedury administracyjnej. Minister, jak też Wojewoda szczegółowo przeanalizowali materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, wyciągnęli z niego właściwe wnioski i dali temu wyraz z uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć. Wobec tego nie jest trafny zarzut naruszenia art. 7 i 77 Kpa.

Nie można także zarzucić, co czyni pełnomocnik skarżącego O. z siedzibą w W., naruszenie przez Ministra art. 15 Kpa, poprzez brak rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji. Minister Rolnictwa i Rozwoju, wbrew twierdzeniu skarżącego, rozpoznał odwołanie i rozstrzygnął sprawę czyniąc w niej własne ustalenia. W sposób prawidłowy Minister uzasadnił również własne rozstrzygnięcie, odnosząc się do zebranych dowodów oraz podnoszonych przez strony zarzutów w odwołaniu od decyzji Wojewody [...].

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.