Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 982/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys, Sędziowie WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, WSA /del./ Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Sadowska, po rozpoznaniu w dniu 07 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. M. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. M. kwotę [...] /[...]/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. SJ/


UZASADNIENIE

W dniu [...], działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950, ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję Nr [...], którą orzekł o pozbawieniu A. M. uprawnień kombatanckich. Organ ustalił, że zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie orzeczenia [...], wyłącznie z tytułu działalności w latach [...]-[...] w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, jako osoba pełniąca służbę w organach [...]. Odwołując się do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy organ ocenił, iż wydając decyzję w oparciu o ten przepis nie jest obowiązany do wyjaśnienia tego, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie stronie przedmiotowych uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2 oraz art. 2 i 4 ustawy.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy A. M. nie negował faktu zatrudnienia w [...] w okresie [...] – [...], akcentował jednak, iż w czasie wojny wykonywał pracę przymusową na rzecz [...], a od [...] do [...]służył w oddziale [...].

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżaną decyzję własną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 §3 k.p.a. oraz art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( DZ. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. ) . Organ stwierdził w uzasadnieniu, że A. M. złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich po terminie, który zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego upłynął [...]. W opinii Kierownika Urzędu powyższa okoliczność zwalniała od obowiązku dokonania oceny zdarzeń powoływanych przez skarżącego.

Na skutek skargi, wyrokiem z dnia 7 maja 2003 r. w sprawie II SA/Ka 1644/01, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że przepis art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nakazuje pozbawić kombatanta uprawnień tylko wówczas, gdy nie legitymuje się on innym tytułem, a zatem przed orzeczeniem o pozbawieniu uprawnień należy jednak ustalić czy nie są spełnione przesłanki do nabycia uprawnień z innego tytułu. Podkreślono również, że w razie wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia uprawnień ciężar dowodzenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia spoczywa na organie. Sąd zalecił zbadanie, ocenę i ustosunkowanie się do twierdzeń skarżącego, iż w okresie okupacji niemieckiej działał on w szeregach [...], która to działalność wyczerpywałaby znamiona przepisu art. 1 ust 2 pkt 3 powołanej ustawy tym bardziej, że skarżący okoliczności dotyczące tej działalności prezentował już w okresie ubiegania się o uprawnienia przed [...] w [...] (życiorys, deklaracja członkowska) a potwierdził je oświadczeniem W. L. z [...] a tym samym uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym zakresie. Dopiero pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne, jak zaznaczono w motywach, pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, uzasadnionej w myśl art. 107 § 3 k.p.a. Kolejną decyzją wydaną w dniu [...] Nr [...] na podstawie art.127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( DZ. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ), organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o pozbawieniu A. M. uprawnień kombatanckich. Z ustaleń Kierownika Urzędu wynikało, iż A. M. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w [...]. Zainteresowany podnosił, także że brał udział w walkach z grupami [...]. Odwołując się do utrwalonego stanowiska judykatury organ ocenił, iż służba w [...] nie mieści się w kategoriach zmilitaryzowanej służby państwowej, którą to wymienia art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W związku z powyższym, działalność wykonywana w ramach tej struktury nie może być uznana za działalność kombatancką w rozumieniu ustawy. Odnosząc się do podnoszonej przez zainteresowanego okoliczności przynależności do [...], Kierownik Urzędu wskazał, iż brak jest dowodów potwierdzających taką okoliczność. Odmówił przy tym waloru wiarygodności oświadczeniu świadka W. L., gdyż świadek nie potwierdził własnej przynależności do [...]. Nadto, organ odwołał się do dokumentacji [...], z której wynika, że Związek nie dał wiary twierdzeniom strony, co do jej udziału w oddziale partyzanckim [...] i nie przyznał uprawnień z tego tytułu. Także w zasobach archiwalnych posiadanych przez Instytut Pamięci Narodowej brak jest informacji na temat przynależności A. M. do [...]. Dokonując z kolei oceny zeznań zainteresowanego organ stwierdził, iż nie pełnił on służby w Armii Krajowej w rozumieniu ustawy, lecz co najwyżej współpracował z tą organizacją. Jednocześnie za niewiarygodne uznał Kierownik Urzędu późniejsze oświadczenia strony dotyczące złożenia przysięgi i posiadania pseudonimu wobec wcześniejszych odmiennych zeznań zainteresowanego, składanych pod odpowiedzialnością karną. W tej sytuacji zdaniem organu nie istniały podstawy do zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy, pozwalającego przyznać zainteresowanemu uprawnienia w oparciu o wskazany w tym przepisie tytuł. Ostatecznie organ uznał, iż zgodnie z dyspozycją art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy zasadnym było pozbawienie A. M. uprawnień kombatanckich zwłaszcza, iż strona nie wykazała, aby w jej przypadku zachodziły przesłanki określone w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 warunkujące ich zachowanie.

Od powyższej decyzji A. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której konsekwentnie podkreślał swoją działalność w okresie okupacji w oddziale [...], wskazując konkretne okoliczności potwierdzone w opinii skarżącego dowodami przez niego przedstawionymi już w toku postępowania, akcentując fakt, iż okoliczności te wskazywał już w okresie ubiegania się o uprawnienia przed [...] kiedy mogło mu to zaszkodzić.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotową skargę należało uwzględnić nie tylko ze względu na zarzuty w niej zawarte, ale również biorąc pod uwagę okoliczności, które należało rozważyć z urzędu.

Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia legalności, a więc innymi słowy, zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ).

Stosownie do treści art. 134 § 1 cyt. ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie przytoczenia wymaga również przepis art. 153 p.p.s.a. stanowiący, że zarówno ocena prawna jak i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, jeżeli sprawa była już uprzednio przedmiotem takiego rozstrzygnięcia, wiążą zarówno ponownie rozpatrujący sprawę organ administracji jak i sąd.

Rozpatrując skargę w tak zakreślonej kognicji, sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone przez organ z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl wskazanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. skutkować winno uchyleniem decyzji.

Jak podniósł to już sąd rozpoznający poprzednią skargę, w motywach wyroku z dnia z dnia 7 maja 2003r. w sprawie sygn. akt II SA/Ka 1644/01, w postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym na podstawie art. art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,ciężar dowodzenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia spoczywa na organie, co winno w szczególności skutkować zbadaniem okoliczności podnoszonych przez skarżącego zmierzających do wykazania faktów uzasadniających tytuł do uprawnień kombatanckich oraz pouczeniem skarżącego o konieczności ich wykazania. Sąd wskazał na konieczność oceny i ustosunkowania się do treści dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a prezentowanych przez skarżącego już w okresie ubiegania się o uprawnienia przed [...] w [...] a potwierdzonych oświadczeniem W. L. z [...]. Zalecono uzupełnienie materiału dowodowego w naprowadzonych kierunkach i dokonanie pełnych ustaleń faktycznych i prawnych w myśl art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślić przy tym wypada, że organ nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia takiegoż postępowania zgodnie ze standardami wyznaczonymi przez art. 7 i 77 k.p.a. Tak też wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 lipca 2001r. sygn. VSA 3431/00, opublikowanym ONSA 2002/3/131.

W ocenie sądu, organ nie wykonał należycie zaleceń zawartych w wyroku z dnia 7 maja 2003 r., do czego był zobligowany po myśli art. 153 p.p.s.a. W szczególności nie można w powyższym kontekście uznać za wystarczające stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że oświadczenie W. L. w ocenie organu budzi wątpliwości, gdyż świadek nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie swojej przynależności do [...]. Organ nie przywołał przy tym żadnej podstawy prawnej , która taki obowiązek nakłada. O ile nawet organ uznał, że przedstawiony przez skarżącego dowód, budzi wątpliwości, to winien te wątpliwości wyjaśnić przy użyciu środków dostępnych przepisami k.p.a. ( art. 75 § 1 i 86 kpa ). Należy przy tym podkreślić, że oświadczenie W. L. pochodzi z [...] i znajduje się w aktach sprawy od [...]. Tymczasem skarżący nie został prawidłowo w myśl art. 9 k.p.a. pouczony, o okolicznościach jakie mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw. W aktach sprawy znajduje się bowiem pismo organu z dnia [...] ogólnikowo wzywające "do nadesłania (...) wszelkich wiarygodnych dokumentów mogących potwierdzić podnoszoną działalność w [...]". Odnosząc się natomiast do treści omawianego dokumentu nie sposób nie zauważyć, że poza oświadczeniem W. L. zawiera on jeszcze potwierdzenie tychże danych przez A. I., wskazującego swój pseudonim i jednostkę oraz pieczęć i adnotację oddziału [...], co uszło uwadze organu. Organ nie odniósł się również do faktu, ze skarżący prezentował okoliczności dotyczące działalności w [...] już w życiorysie z [...] i deklaracji członkowskiej, na co zwrócił uwagę sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 maja 2003 r., a także akcentował konsekwentnie skarżący podnosząc, że deklarował tę działalność jeszcze wtedy, gdy mogło mu to zaszkodzić. W uzasadnieniu organ podniósł natomiast, że [...] w B. – B. nie dał wiary twierdzeniom strony odnośnie przynależności do ruchu oporu i nie przyznał stronie uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Tymczasem wskazana okoliczność nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek dokumentu na tę okoliczność. Organ wskazał również, że w materiałach IPN nie znaleziono żadnej wzmianki na temat przynależności do [...] w okresie okupacji. Podkreślić jednak należy, iż brak zasobów archiwalnych nie może przesądzać o pozbawieniu uprawnień (vide: wyrok NSA z dnia 11 marca 1999r. V SA 1813/98, ONSA 2000/1/35), a szczególnie w sytuacji, gdy strona dysponuje jakimiś, choćby szczątkowymi dowodami swojej działalności zważywszy, że badaniu i ocenie podlegają zdarzenia sprzed ponad 60 lat. Należy więc podchodzić ze szczególną i należytą starannością do wszelkich dowodów prezentowanych przez stronę mając na względzie, w myśl art. 9 k.p.a., aby strona, również z powodu wieku i stanu zdrowia, nie poniosła szkody na skutek nieznajomości prawa, bądź też nieumiejętności dowodzenia istotnych dla siebie faktów. W tymże kontekście, jako lakoniczne i pochopne należy ocenić również stwierdzenie organu, odnoszącego się do pisma skarżącego z dnia [...], w którym strona podaje nowe okoliczności, a którym organ nie dał im wiary, bo są sprzeczne z przesłuchaniem strony pod odpowiedzialnością karną. Zważyć jednak należy, jak podniesiono to już wyżej, że rolą organu jest wszechstronne wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy w myśl art. 7 i 77 k.p.a., czemu nie uczyniono zadość. Wskazane pismo strony i okoliczności w nim podane należało rozważyć w kontekście art. 78 k.p.a.

Podkreślić należy również, że w myśl art. 107 § 3 k.p.a., jeżeli organ odmawia wiarygodności przedstawionym dowodom, to winien wskazać na jakiej podstawie lub też z jakich przyczyn to czyni. Nie wystarcza bowiem, stosownie do treści powołanego przepisu, lakoniczne stwierdzenie, że dowód nie jest wiarygodny a w szczególności, gdy stwierdzenie takie staje się podstawą odmowy uwzględnienia żądania strony.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien wyjaśnić wszelkie okoliczności sprawy istotne dla rozstrzygnięcia o żądaniu strony, stosownie do zaleceń sądu zawartych w motywach wyroku z dnia 7 maja 2003 r. i w myśl przytoczonych wyżej wskazówek oraz umotywować rozstrzygniecie stosownie do wymogów przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

Wskazane uchybienia uzasadniają, zdaniem sądu, uchylenie zaskarżonej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego, orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.