Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5729/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 9, art. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 303
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Olga Żurawska – Matusiak Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1307/20 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 26 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 1307/20) oddalił skargę M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan sprawy.

M. K. złożyła wniosek o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Decyzją z [...] maja 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 3 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2019r., poz. 303) odmówił M. K. przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Jak wskazał organ, skarżąca urodziła czworo dzieci, ale ze względu na śmierć jednego z nich wychowała troje przez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie obowiązków spoczywających względem dzieci do czasu osiągnięcia pełnoletności. Nie można było zatem uznać, że spełniono warunek konieczny do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję złożyła M. K., zarzucając jej nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca wskutek śmierci dziecka wychowała trójkę dzieci oraz naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 9 i art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, a także art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, mimo pewnych mankamentów proceduralnych zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. Z 2019 r., poz. 2294 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę. Jak wyjaśnił Sąd, sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. Z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

Odwołując się do art. 3 ust. 1 – 3 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści tych przepisów wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia, a które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Ustawa uzależnia więc przyznanie ww. świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech przesłanek.

Mając na względzie materiał dowodowy i ww. przesłanki wynikające z art. 3 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka wychowywania przez skarżącą co najmniej czwórki dzieci, choć z nieco innych powodów niż wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jak wskazał Sąd, punktem wyjścia takiego stanowiska jest wykładnia przepisów: art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, w których użyto czasownika w formie dokonanej (wychować), definiując to pojęcie przez określenie, na czym wychowanie polega – na sprawowaniu osobistej opieki nad dziećmi. Sąd odwołał się również do stanowisk wyrażonych w orzecznictwie, że formy dokonanej czasownika "wychowywać" użyto celowo. Ustawodawca w innym miejscu ustawy – w art. 3 ust. 5 pkt 2 – posłużył się pojęciem "wychowywania" i nie odwołał się do żadnych kryteriów pozwalających uznać, że proces wychowywania dziecka doprowadził do jego wychowania. Ustawodawca nie wskazał też, np. czasokresu wychowywania, który doprowadził do stanu wychowania. Zdaniem Sądu, ze względu na tę niemożność określenia rezultatu w postaci wychowywania, konieczne jest poszukiwanie innych wskazówek, które mogłyby dać podstawę do przyjęcia, że matka wychowała dziecko w rozumieniu ustawy, sięgając do ustawowej definicji wychowania zawartej w art. 2 pkt 9 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w świetle tej definicji nieuprawnione jest stanowisko Prezesa ZUS wyrażone w zaskarżonej decyzji, że proces wychowania ma być procesem długotrwałym. Długotrwałość nie jest bowiem synonimem stałości, ani ciągłości. Pewien stan może mieć charakter stały, czyli nieulegający zmianom, albo trwający bez przerwy, nawet jeżeli zamknął się w niedługim okresie czasu. Ta sama uwaga dotyczy pojęcia "ciągłości". Ciągłość nie oznacza długotrwałości.

Wymagania długotrwałości wychowania nie można również wyprowadzać z użytego w ustawowej definicji wychowania określenia "w ramach praw im przysługujących względem dzieci". Wynika z niego, że wychowanie, na użytek ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym powinno trwać tak długo, jak długo dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską. W typowych przypadkach ta władza trwa do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Kwestie te reguluje ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis art. 92 Kodeksu nie daje jednak podstawy do stwierdzenia, że przesłanka wychowania w rozumieniu ustawy została spełniona, dopiero wtedy, gdy wychowywanie trwało aż do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Pełnoletność wyznacza jedynie górną czasową granicę władzy rodzicielskiej. W wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od rodziców, władza rodzicielska może ustać przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności (np. wskutek pozbawienia władzy rodzicielskiej przez sąd, przysposobienia dziecka przez inną osobę albo śmierci małoletniego). Wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej automatycznie ustaje prawo i obowiązek wychowania, bez względu na wiek dziecka. Jeżeli wychowanie dziecka, które rozpoczęło się i trwało przez określony czas, choć nie przerodziło się w proces długotrwały, ale obejmowało czas trwania władzy rodzicielskiej i spełniło wymagania stałości, bezpośredniości i ciągłości, należy uznać, że matka wychowała dziecko w rozumieniu, jakie ustawa z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nadała temu pojęciu.

Dalej Sąd pierwszej instancji zauważył, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy traktuje sprawowanie władzy rodzicielskiej również w kategoriach obowiązków rodziców (art. 95 § 1 i art. 96 § 1). Z tych względów ustawodawca przewiduje pozbawienie prawa do świadczenia osobę, która nie wykonywała obowiązków w zakresie wychowania dziecka do czasu uzyskania przez niego pełnoletności, z powodów przez nią niejako "zawinionych" (np. według art. 3 ust. 5 pkt 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym w razie sądowego pozbawienia władzy rodzicielskiej lub ograniczenia tej władzy przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji tego rodzaju wyłączenia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego potwierdzają tezę, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym może być spełniona również wówczas, gdy wychowywanie ustało wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności. Ww. wyłączenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego byłyby bowiem zbędne, przy założeniu, że o wychowaniu w rozumieniu ustawy można mówić jedynie wówczas, gdy trwało ono do chwili, gdy dziecko stało się pełnoletnie.

Sąd pierwszej instancji podkreślił również że z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka w każdym wieku. Przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1, będzie więc spełniona jedynie wówczas, jeżeli matka miała możliwość rozpoczęcia procesu wychowywania urodzonego dziecka – miała możliwość sprawowania w sposób stały, bezpośredni i ciągły osobistej opieki nad dzieckiem (art. 2 pkt 9). Stanowisko to ma potwierdzenie w projekcie ww. ustawy, w którym mowa o potrzebie wykazania, że doszło do sprawowania osobistej opieki nad dziećmi – przez stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem. Z treści uzasadnienia projektu ustawy wynika, że wychowanie dziecka jest najważniejszym procesem w życiu człowieka. Ma bowiem wpływ na stosunek jednostki do otaczającego świata, kształtowanie się systemu wartości, norm, celu życia. W literaturze przez definicję wychowania rozumie się całość wpływów oddziaływań kształtujących rozwój człowieka oraz przygotowujących go do życia w społeczeństwie. W powyższym sformułowaniu wychowanie ujmowane jest jako proces złożony, obejmujący różnorodne formy oddziaływania na człowieka, warunkujący jego rozwój w poszczególnych fazach całego życia. Wśród tych różnorodnych czynników oddziaływujących na człowieka możemy wyróżnić wpływy rodziny, otoczenia i rówieśników. Dziecko będąc członkiem rodziny uczestniczy w jej życiu, obserwuje zachowanie dorosłych w różnych sytuacjach życiowych, które przejmuje i włącza w postępowanie własne, uczy się mówić, odróżniać zachowania właściwe od niewłaściwych, przyswaja sobie wiele nawyków. Powolne i stopniowe wprowadzenie młodych ludzi w świat dorosłych, zachęcanie do naśladowania sposobów działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczanie do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych, mają zapewnić trwałe przyswojenie tradycji i obyczajów. W ten sposób realizowana jest pierwszoplanowa funkcja, jaką jest niewątpliwie funkcja socjalizacyjna: przekazywanie języka, wzorów kulturowych, norm moralnych i obyczajowych. Wychowanie to również czuwanie nad prawidłowym rozwojem fizycznym i psychicznym dzieci. Jest to więc proces, który nie tylko zaczyna się najwcześniej, ale i trwa najdłużej, w którym dodatkowo przez pierwsze kilkanaście lat życia najważniejsi dla dziecka są rodzice.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu sprawy, w którym o przyznanie ww. świadczenia ubiegała się kobieta, będąca matką (w dosłownym tego słowa znaczeniu) czworga dzieci, z których jedno zmarło w wieku około ośmiu miesięcy, Sąd pierwszej instancji uznał, że nie można było przyjąć, że skarżąca wychowała w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym – co najmniej czworo dzieci. Nie zostały tym samym spełnione w sposób kumulatywny wszystkie przewidziane tym przepisem przesłanki, warunkujące możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Wiek, w jakim dziecko zmarło uniemożliwiał bowiem przyjęcie, że w tym przypadku dziecko było na tyle rozwinięte by mogło w miarę samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji rację miał zatem Prezes ZUS, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie można uznać, że w sprawie spełniono warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, choć organ w sposób przekonywujący nie uzasadnił tego stanowiska, naruszając tym samym art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Wiek, w jakim dziecko zmarło, uniemożliwiał bowiem przyjęcie, że matka zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy urodziła i wychowała co najmniej czworo dzieci, albowiem w stosunku do zmarłego dziecka nie można przyjąć, że proces wychowania zakończono w sposób pozwalający na w miarę samodzielnie funkcjonowanie w społeczeństwie. Tym samym zaskarżona decyzja, choć błędnie uzasadniona nie mogła zostać uchylona. Prezes ZUS działał także na mocy obowiązujących przepisów prawa materialnego, które wskazał w decyzji zaskarżonej, co czyniło niezasadnym zarzut naruszenia art. 6 K.p.a. i art. 7 Konstytucji RP. Jakkolwiek Prezes ZUS nie wyjaśnił skarżącej należycie, co legło u podstaw stanowiska organu, tym niemniej decyzja odpowiada art. 3 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 2 i art. 2 pkt 9 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Naruszenie tym samym art. 8, art. 11 w związku z art. 107 § 3 K.p.a. nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się ponadto naruszenia i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy pozostałych, wskazanych w skardze przepisów. Znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy sprawy zgromadzono z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej i rozpatrzono w sposób, który nie wskazuje, że należałoby uchylić zaskarżoną decyzję.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. K., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 419) poprzez niewłaściwą wykładnię i uznanie, że nie można przyjąć, że skarżąca wychowała co najmniej czworo dzieci.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozprawy w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że katalog przesłanek negatywnych zawarty w art. 3 ust. 5, 6 - z zastrzeżeniem ust. 7 - i 9 ustawy ma charakter zamknięty i gdy ustawodawca pragnie jakąś kategorię osób wyzuć z prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, obowiązany jest to uczynić wprowadzając jednoznaczny przepis. Ustawodawca nie określił również żadnych kryteriów pozwalających uznać, że proces wychowania został zakończony. Nie ma zatem przeszkód by przyjąć, że matka wychowała dziecko nawet wtedy, gdy po urodzeniu dziecka zaczęła je wychowywać i proces ten został przerwany (zakończył się) wskutek śmierci dziecka. Tym samym nie jest także uprawnione stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres "znaczący", czy z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Należy mieć także na uwadze względy celowościowe ustawy, a więc zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci w rodzinach wielodzietnych. Celem ustawy jest ochrona osób poświęcających własny czas dla dzieci, a podejmując się wychowania dziecka nie sposób przewidzieć, jakie trudności staną przed rodzicami biologicznymi lub adopcyjnymi (choroby, niepełnosprawność, wypadki, czy inne sytuacje losowe). Dlatego też śmierć dziecka nie może stanowić o wypełnieniu przesłanki z art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy, dotyczącej długotrwałego zaprzestania wykonywania władzy rodzicielskiej.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Prezes ZUS, wnosząc o jej oddalenie i oświadczając, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu, jako niezasadny należało ocenić postawiony w niej zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Zgodnie z tym przepisem: "[ś]wiadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci". Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do wykładni sformułowania "wychowała", czyli przesłanki, która musi być spełniona, aby świadczenie mogło być przyznane. Bezsporne są okoliczności faktyczne sprawy, z których wynika, że wnioskodawczyni ubiegająca się o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego urodziła czworo dzieci, przy czym jedno z nich zmarło przeżywszy niespełna 8 miesięcy.

Odnosząc się do powyższej kwestii, zauważyć należało, że wykładnia językowa pojęcia "wychowania" nie prowadzi do jednoznacznego wyniku. Jest to pojęcie zdefiniowane przez ustawodawcę, lecz jego definicja legalna jest niezupełna, zaś na gruncie języka potocznego pojęcie to jest semantycznie wieloznaczne, przyjmując różnorakie znaczenia, często uzależnione kontekstowo. Z tych względów wybór jednego z możliwych znaczeń ustalonych w drodze dyrektyw wykładni językowej wymaga potwierdzenia i zharmonizowania z wynikiem wykładni systemowej oraz funkcjonalnej.

Z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy wynika, że celem przyznania ww. świadczenia jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły, ze względu na wychowywanie dzieci. Szerzej tę kwestię wyjaśniono w uzasadnieniu projektu ustawy (Sejm VIII kadencji nr druku 3157), w którym czytamy, że "projektowana ustawa ma na celu uhonorowanie i docenienie okresu wychowywania dzieci". (...) i że "projektowane zmiany podkreślają ważną z punktu widzenia rozwoju kraju funkcję społeczną pełnioną przez rodziców, w większości kobiety, związane z wychowaniem dzieci". Jak z powyższego zatem wynika, zarówno treść normatywna ustawy, jak i uzasadnienie jej projektu mocno akcentują kwestię nie tyle samego urodzenia (przysposobienia) dziecka co jego wychowania. Konsekwencją tego jest zawarcie w treści ustawy definicji legalnej instytucji wychowania, a także uczynienie z wychowania dziecka jednej z pozytywnych (a w niektórych przypadkach w zasadzie podstawowej) przesłanek, warunkujących przyznanie omawianego świadczenia, a z długotrwałego zaprzestania wychowywania dziecka, zgodnie z art. 3 ust. 5 pkt 3 ustawy – przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Jak słusznie jednak zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, a co pominięto w rozpoznawanej skardze kasacyjnej, śmierć dziecka nie może być traktowana w każdej sytuacji jako długotrwałe zaprzestanie wychowywania dziecka. Każdy natomiast przypadek wymaga indywidualnego rozważenia.

Odnośnie argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej zauważyć trzeba, że zawarty w art. 3 ust. 5 katalog dotyczy przesłanek odmowy przyznania świadczenia. Natomiast w rozpoznawanej sprawie zagadnienie prawne dotyczy tego, czy skarżąca w ogóle spełniała warunki do jego otrzymania, a więc spełnienia warunku z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Dokonanie prawidłowej wykładni przesłanki "wychowała", o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 pkt 9 ww. ustawy, w którym zawarta jest definicja wychowania, wymaga zwrócenia uwagi na dwie istotne okoliczności. Pierwsza z nich dotyczy charakteru rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego unormowanego omawianą ustawą, a druga okoliczność dotyczy kręgu kobiet, które mogą ubiegać się o przyznanie tego świadczenia, czyli pojęcia matki. Odnosząc się do pierwszej okoliczności podkreślić należy, że świadczenie, unormowane omawianą ustawą, ma charakter wyjątkowy. W uzasadnieniu projektu ustawy stwierdzono bowiem, że proponowane świadczenie jest świadczeniem nieskładkowym (pozaubezpieczeniowym) o specjalnym charakterze, które jedynie uzupełniająco lub zastępczo będzie powiązane z ryzykiem starości. Świadczenie to będzie miało za zadanie przeciwdziałać ubóstwu kobiet, które skończyły co najmniej 60 lat i mężczyzn, którzy skończyli co najmniej 65 lat i nie będzie związane z wcześniejszym opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym ów wyjątkowy charakter przepisów omawianej ustawy nakazuje by przepisy jej były wykładane ściśle, a więc przy pomocy generalnie wykładni językowej. W przepisie art. 2 pkt 9 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym przewidziano, że "wychowanie" oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na: stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu określonych w tym przepisie obowiązków przez osobę uprawnioną. Zatem ww. definicja ustawowa, poprzez fakt, iż nie precyzuje, kiedy doszło do "wychowania" dziecka, w istocie rzeczy normuje jedynie, sposób, w jaki ma postępować dana osoba względem dziecka, by móc w przyszłości ubiegać się o rodzicielskie świadczenie uzupełniające, podnosząc, że poprzez fakt, iż postępowała w stosunku do dziecka w taki właśnie sposób (jak nakazuje to ustawodawca), można w stosunku do niej przyjąć, że dziecko "wychowała". A zatem, że w jej przypadku została spełniona przesłanka z art. 3 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy. Natomiast skoro ustawodawca nie określił ustawowo, w jakiej sytuacji można mówić, że dana osoba dziecko "wychowała", tj. pominął kryterium czasowe, to skutek ten należy ocenić tak, jak wskazuje na to uzasadnienie projektu ustawy. Taki sposób wykładni przepisu art. 2 pkt 9 ustawy przyjął również Sąd pierwszej instancji, posiłkując się uzasadnieniem projektu ustawy, w którym mocno zaakcentowano doniosłości procesu wychowania dziecka przez rodzica i jego wpływu na przebieg życia w dorosłości. Powtarzanie tej argumentacji Sąd rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną uznał za zbędną tym bardziej, że została ona przytoczona w części historycznej niniejszego uzasadnienia. Mając natomiast na uwadze, wskazany w projekcie ustawy, sam sposób i cel realizowania procesu wychowania oraz brak określenia w ustawie czasu trwania tego procesu, należy stwierdzić, że o zrealizowaniu procesu wychowania można mówić wówczas, gdy dziecko jest na tyle rozwinięte i ukształtowane, że może w miarę samodzielnie funkcjonować w bieżącym życiu, w grupie społecznej, w społeczeństwie. Stanowisko takie zostało również zaprezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z 21 października 2021 r. sygn. akt I OSK 569/20, 21 października 2021 r. sygn. akt I OSK 1020/21, 27 października 2021 r. sygn. akt 1540/20, 15 września 2021 r. sygn. akt III OSK 2326/21 i 6 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4717/21 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tego też względu, Sąd pierwszej instancji doszedł do prawidłowej konkluzji, że to wiek, w jakim zmarło dziecko, pozwala na ocenę, czy było ono na tyle rozwinięte, aby mogło w miarę samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie. Okoliczności niniejszej sprawy, a więc śmierć dziecka niespełna w osiem miesięcy od narodzin wykluczają uznanie, że dziecko to zostało "wychowane". Druga okoliczność, dla dokonania prawidłowej wykładni przesłanki "wychowała", o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 pkt 9 ustawy, jest krąg kobiet, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia. Ponieważ okoliczność, że skarżąca do niego należała nie była sporna w sprawie nie podlegała ona kontroli kasacyjnej.

W konsekwencji powyższego wykluczyć należało, że skarżąca spełniła przesłankę z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Czyniło to zarzut naruszenia tego przepisu niezasadnym.

Z przyczyn wskazanych powyżej Sąd rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną nie podzielił stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z 29 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 500/20, w którym przyjęto, że śmierć dziecka w wieku 7 lat i 6 miesięcy spełnia przesłankę "wychowała", albowiem wychowanie ustało wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej. Nie podzielił też stanowiska zajętego przez NSA w wyroku z 18 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 848/20, w którym za warunek wychowania uznano doprowadzenie dziecka do pełnoletniości, bez względu na okres wykonywania czynności wychowawczych, który poprzedzał jej osiągnięcie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, rozpoznaną na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. z uwagi na stosowny wniosek skarżącego o zrzeczeniu się rozprawy i brak sprzeciwu w tym zakresie organu.