Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1589/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 287 poz 1687
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Janusz Walawski, Protokolant referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2015 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymany nią w mocy rozkaz personalny Komendanta [...] Policji z dnia [...] maja 2014 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz skarżącego B. P. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komendant [...] Policji działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) stwierdził z urzędu nieważności rozkazu personalnego Komendanta Rejonowego Policji [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 roku w przedmiocie ustalenia B. P. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat na dzień 21 maja 2001 r. w wysokości 3 %.

Organ wskazał, iż powyższym rozkazem na podstawie art. 101 ust. 1 i 2 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.), art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) oraz § 3, § 4 ust. 1 i § 5 ust. 1-4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. z 2001 r. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) zaliczono funkcjonariuszowi do wysługi lat na dzień przyjęcia do służby w Policji, tj. na dzień [...] maja 2001 r. następujące okresy składowe pracy: w Policji - 1 dzień, w zakładach pracy - 3 miesiące i 26 dni, w indywidualnym gospodarstwie rolnym - 3 lata, 2 miesiące i 20 dni. Łącznie – 3 lata, 6 miesięcy i 17 dni.

Organ w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że decyzja Komendanta Rejonowego Policji [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. wydana została bez dostatecznego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. W szczególności policjant nie został wezwany do przedstawienia wszystkich brakujących dokumentów w trybie art. 64 § 2 kpa. Ponadto nie zostały wykonane w pełnym zakresie czynności, które służyłyby sprawdzeniu wiarygodności twierdzeń strony i przedstawionych przez nią dokumentów, co w konsekwencji pozwalałoby na ich ewentualne kwestionowanie jako dowodów potwierdzających okoliczności pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma zatem istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem organu powyższe daje podstawę do stwierdzenia, iż Komendant Rejonowy Policji [...] oparł swoje rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym, a okoliczności istotne w sprawie wywiódł z dowodu który w sposób jednoznaczny takiej okoliczności nie potwierdza, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 i 80 kpa.

Prowadzi to do wniosku, iż mnogość uchybień proceduralnych może pociągać za sobą rażące naruszenie prawa, które wymaga wyeliminowania tak podjętej decyzji z obrotu prawnego. Przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa mówi bowiem o rażącym naruszeniu prawa, a zatem materialnego jak i procesowego.

Rażące naruszenie art. 80 kpa, które miało niewątpliwie miejsce w przedmiotowej sprawie może więc stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji, jako że przepis ten stanowi integralny element zasady prawdy materialnej (art. 7 Kpa), mającej status ogólnej zasady postępowania administracyjnego i wyznaczającej jeden z fundamentalnych standardów prawidłowego postępowania organu władzy w sprawie indywidualnej z zakresu administracji publicznej. Za rażące naruszenie art. 80 Kpa należy z pewnością uznać ustalenie przez organ okoliczności istotnych w sprawie na podstawie dowodów, które w sposób oczywisty i jednoznaczny takiej okoliczności nie potwierdzają. Uchybienie więc jakiego dopuścił się Komendant Rejonowy Policji [...] polegające na uznaniu policjanta za domownika świadczącego stałą pracę w gospodarstwie rolnym matki, bez uzyskania potwierdzających ten fakt, wymaganych przepisami prawa dokumentów, jak również bez zebrania całości materiału dowodowego i bez dostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, należało traktować jako wypełnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Podniesiono, że wliczenie B. P. do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

B. P. wniósł odwołanie od ww. rozkazu personalnego Komendanta [...] Policji, żądając jego uchylenia w całości i umorzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia z urzędu nieważności decyzji - rozkazu personalnego Komendanta Rejonowego Policji [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.

Funkcjonariusz zarzucił przedmiotowemu rozkazowi personalnemu:

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez przyjęcie, że podstawą do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest odmienna ocena stanu faktycznego,

- naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez uznanie, że nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza stałą pracę w gospodarstwie rolnym.

Podniósł również, że do akt sprawy dołączył zaświadczenie urzędu gminy, stwierdzające, że nie dysponuje on dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy w gospodarstwie rolnym.

Funkcjonariusz zauważył, że tryb stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej uruchamiany winien być wówczas, gdy istnieje kwalifikowana wada decyzji, pozwalająca uznać, że zachodzi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W przypadku odmiennej oceny tych samych ustaleń faktycznych, nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa, bowiem rzecz w istocie sprowadza się do nowej kwalifikacji stanu faktycznego w oparciu o te same normy prawne, które stanowiły podstawę pierwotnego orzekania przez organ i nawet jeśli ich wykładnia doprowadziła organ do innych wniosków, niż przy wydaniu decyzji w trybie zwykłym, to błędy wykładni nie mogą być kwalifikowane w kategoriach rażącego naruszenia prawa.

Zdaniem odwołującego powyższa decyzja narusza również przepisy ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazując, że nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza stałą pracę w gospodarstwie rolnym.

Komendant Główny Policji decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję Komendanta [...] Policji z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego Komendanta Rejonowego Policji [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że o tym czy miało miejsce rażące naruszenie prawa decyduje przede wszystkim oczywistość naruszenia oraz zakres jego wpływu na sposób załatwienia sprawy. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa zachodzi wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja ta nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

W kontekście powyższego Komendant Główny Policji stwierdził, że z § 5 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732, ze zm.) wynika, że określenie terminu nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego i jego procentowej wysokości przy ustaleniu lub zmianie wysługi lat, następuje na dzień przyjęcia policjanta do służby, chyba że z przepisów odrębnych wynika inny termin zaliczenia danego okresu. Nie budzi więc wątpliwości, że w przypadku osoby przyjmowanej do służby, która przed datą przyjęcia do służby przedstawiła dokumenty potwierdzające okresy zaliczane do wysługi lat, określenie terminu nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego i jego procentowej wysokości następuje na dzień przyjęcia do służby. Natomiast w sytuacji, gdy udokumentowanie okresów zaliczanych do wysługi lat następuje po dacie przyjęcia do służby, zastosowanie znajduje przepis art. 106 ust. 1 ustawy o Policji, zgodnie z którym zmiana uposażenia następuje z dniem zaistnienia okoliczności uzasadniających tę zmianę.

W niniejszej sprawie data złożenia przez policjanta dokumentów, potwierdzających okresy zaliczane do wysługi lat (tj. 10 sierpnia 2011 r.) winna być zatem terminem uzasadniającym nabycie prawa do zwiększonego uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat, a nie dzień przyjęcia do służby.

W kwestionowanej decyzji Komendanta Rejonowego Policji [...] wbrew wskazanym normom prawnym został wadliwie ustalony termin procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat.

W przedmiotowej sprawie Komendant Rejonowy Policji [...] nie ustalił czy matka B. P. prowadziła gospodarstwo rolne oraz czy w ogóle była rolnikiem. Z zaświadczenia z dnia 7 lutego 2006 r. Prezydenta Miasta Z. wynika, iż T. D. od dnia 12 lipca 1991 r. figuruje w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych jako współwłaściciel w udziale 1/4 części gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,2039 ha fizycznych, 2,86 ha przeliczeniowych, tj. iż jest właścicielem nieruchomości o obszarze około 0,715 ha. Natomiast w zaświadczeniu z dnia 27 czerwca 2011 r. Wójt Gminy Z., na podstawie rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego, potwierdził fakt istnienia gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,48 ha, udział 1/4 części - 0,37 ha, w okresie od dnia 12 lipca 1991 r. do dnia 30 czerwca 1999 r. figurującego na T. D.

Ponadto Komendant Rejonowy Policji [...] nie wyjaśnił czy uprawa obszaru o powierzchni 1,48 ha albo 2,2039 ha fizycznych, a w zasadzie 1/4 jej części wymagała zaangażowania dodatkowych osób, w tym i strony, a także jaka ilość osób zaangażowana była w wykonywanie w danym gospodarstwie rolnym pracy oraz czy we wnioskowanym okresie przedmiotowa nieruchomość była wydzierżawiana innym osobom lub podmiotom.

Organ zaznaczył, także że gospodarstwo rolne było położone w miejscowości S., policjant natomiast wraz z rodziną zamieszkiwał w Z. Komendant Rejonowy nie ustalił także profilu przedmiotowego gospodarstwa. Również zeznania świadków zdaniem organu były zbyt pochopnie i bez należytego krytycyzmu uznane za wiarygodne.

Komendant Rejonowy Policji [...] pominął także konieczność ustalenia roli pozostałych członków rodziny, uzależniając prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa od codziennej pracy 16 letniej strony, kontynuującej naukę w szkole i godzącej pracę w gospodarstwie z koniecznością codziennych dojazdów do szkoły, domu i gospodarstwa.

Zdaniem Komendanta Głównego Policji w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów procedury administracyjnej, polegającego na nieustaleniu czy zaistniały przesłanki określone w art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w związku z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Ponadto wbrew treści § 5 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, a także art. 106 ust-1 oraz art. 107 ust. 1 ustawy o Policji, policjantowi błędnie określono termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego i jego procentowej wysokości, tj. na dzień przyjęcia do służby w Policji zamiast na dzień złożenia przez niego stosownych dokumentów oraz wniosku w tym zakresie w komórce organizacyjnej właściwej do spraw kadr.

Naruszenie polegające na wydaniu przez Komendanta Rejonowego Policji [...] rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób sprzeczny z zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego miało zatem charakter rażący.

Komendant Rejonowy nie ustalił faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy bowiem działając jedynie w oparciu o pisemne oświadczenia strony oraz świadków, których wiarygodność nie została oceniona prawidłowo wydał decyzję o uwzględnieniu okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika od dnia 12 lipca 1991 r. do dnia 30 września 1994 r. przy ustalaniu procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego w tytułu wysługi lat pomimo, że:

- brak jest podstaw do uznania, iż matka strony prowadziła gospodarstwo rolne oraz, że była rolnikiem, skoro była współwłaścicielem w 1/4 części gospodarstwa o areale 1,48 ha i 2,239 ha fizycznych (2,86 ha przeliczeniowych);

- areał gospodarstwa nie mógł wymagać stałej pracy więcej niż jednej osoby;

- świadkowie uznając za stałą pracę, wakacyjną pomoc strony od dnia 1 lipca 1995 r. do dnia 30 września 1995 r., od dnia 1 lipca 1996 r. do dnia 30 września 1996 r., od dnia 1 lipca 1997 r. do dnia 30 września 1997 r. oraz od dnia 1 lipca 1998 r. do dnia 30 września 1998 r. pozbawili się całkowicie wiarygodności;

- w dokumentach sprawy brak jest danych na temat profilu gospodarstwa,

- w świetle zgromadzonych dowodów nie ulegało wątpliwości, że B. P. nie udowodnił, by jego praca w gospodarstwie każdego dnia wymagała pełnego zaangażowania, nie wskazał przy tym także, jakie to czynności wypełniały jego czas pracy w gospodarstwie w okresie zimowym,

-nie można uznać za wiarygodne zeznań świadków w kontekście stałej pracy B. P. w gospodarstwie rolnym od dnia 12 lipca 1991 r. do dnia 30 września 1994 r. oraz od dnia 1 lipca 1995 r. do dnia 30 września 1995 r., od dnia 1 lipca 1996 r. do dnia 30 września 1996 r., od dnia 1 lipca 1997 r. do dnia 30 września 1997 r. i od dnia 1 lipca 1998 r. do dnia 30 września 1998 r.;

- utrata wiarygodności przez świadków, odnosi się (...) do całości ich zeznań. Postępowanie dowodowe nie zna bowiem instytucji częściowej utraty wiarygodności przez świadka,

- brak dyspozycyjności wnioskodawcy wyklucza co do zasady przyjęcie, iż jakakolwiek praca świadczona w gospodarstwie miała charakter stały,

- realizowanie zwykłych obowiązków szkolnych przez B. P. przeczy możliwości świadczenia deklarowanej pracy w gospodarstwie rolnym,

- okolicznością wyłączającą przyjęcie stałości świadczenia pracy w gospodarstwie domowym jest wykonywanie przez domownika prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy, które to czynności należy kwalifikować jako doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika,

- funkcjonariusz ubiegając się o przyjęcie do służby w Policji nie wspomniał o pracy w gospodarstwie rolnym, co świadczy o tym, iż sam nie traktował jej jak pracy stałej,

- istotą regulacji w ustawie o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie jest "automatyczne" wliczenie tych okresów i z tego tytułu wypłata zwiększonego świadczenia tylko z tego względu, że wnioskodawca zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym.

B. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę od rozkazu personalnego Komendanta Głównego Policji nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Skarżący zarzucił naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, że wystarczającą podstawą do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest odmienna interpretacja przepisu prawa oraz odmienna ocena stanu faktycznego. Funkcjonariusz uznał również, że doszło do naruszenia § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

B. P. podkreślił także naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez uznanie, że:

- o stałej pracy w gospodarstwie rolnym można mówić tylko wtedy, gdy stanowiła ona główny cel i zajęcie pracującej osoby,

- wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym o łącznej powierzchni ok. 4 ha nie może być ze względu na zbyt małą powierzchnię gospodarstwa rolnego wliczone do stażu pracownika,

- niewystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest jej wykonywanie w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego tę pracę sprzętu,

- niewystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stalą jest wykonywanie jej w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób,

- nauka w szkole wyklucza stałą pracę w gospodarstwie rolnym.

Skarżący zauważył także niezgodność ustaleń Komendanta Głównego Policji ze stanem faktycznym polegające na uznaniu, że w okresach, w których praca skarżącego w gospodarstwie rolnym została zaliczona do wysługi lat skarżący pracował tylko doraźnie w gospodarstwie rolnym matki, podczas gdy w rzeczywistości pracował stale.

Ponadto podniesiono naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § kpa polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw utrzymania w mocy decyzji w postaci rozkazu personalnego Komendanta [...] Policji nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. oraz błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów.

Według skarżącego doszło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Komendanta [...] Policji nr [...] dnia [...] maja 2014 r.

Skarżący wniósł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu niepozostawiającego wątpliwości co do jego bezpośredniego rozumienia. Rażące naruszenie prawa jest więc oczywiste, wyraźne, bezsporne. Można zatem mówić o nim tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność.

Natomiast Komendant Główny Policji wywiódł podstawy do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej z odmiennej interpretacji przepisów prawa i odmiennej oceny stanu faktycznego.

Do przyjęcia, że zachodzi rażące naruszenie prawa nie wystarcza stwierdzenie rozbieżności w dokonywaniu wykładni i stosowaniu danego przepisu przez organy administracji. W przypadku odmiennej oceny tych samych ustaleń faktycznych, nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa, bowiem rzecz w istocie sprowadza się do nowej kwalifikacji stanu faktycznego w oparciu o te same normy prawne, które stanowiły podstawę pierwotnego orzekania przez organ, nawet jeśli ich wykładnia doprowadziła organ do innych wniosków, niż przy wydaniu decyzji w trybie zwykłym.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał twierdzenia zawarte z zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy w stanie faktycznym i prawnym, istniejącym w dniu wydania decyzji, organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z [...] stycznia 2014 r. w świetle powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Działanie w trybie nadzoru wymaga innego podejścia do sprawy i zbadania innych okoliczności niż przy rozpoznawaniu sprawy w pierwszej instancji lub w postępowaniu odwoławczym. Organ winien oceniać kwestie czysto prawne, które należy rozstrzygać według zasad stosowanych przy postępowaniu kasacyjnym. Stąd więc organ nie może podejmować kroków zmierzających do załatwienia sprawy co do istoty, tak jak to czyni w postępowaniu zwykłym. Celem postępowania nieważnościowego nie jest bowiem ponowne, merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w jej całokształcie, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia, tj. czy badana decyzja jest dotknięta jedną z wad oznaczonych w art. 156 kpa. Postępowanie nadzorcze jest zatem ograniczone do weryfikacji samej decyzji administracyjnej z wyłączeniem możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a więc organ nie może dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych, ani przeprowadzać nowych dowodów, które miałyby na celu podważenie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją ostateczną. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ zasadniczo dokonuje więc oceny sprawy przez pryzmat akt postępowania zwykłego, mając na względzie to, iż ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji, muszą tkwić w samej decyzji.

Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa wymaga wykazania, że decyzja ostateczna wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa zachodzi zaś w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona, stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części.

Podkreślenia wymaga, że przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie wtedy, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Za rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można zatem uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie. Nie budzi natomiast wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, że odmienna ocena dowodów przeprowadzonych w postępowaniu administracyjnym dokonana przez organ wyższego stopnia w postępowaniu nadzorczym nie może stać się podstawą stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W wyroku z 4 lipca 2014 r., II GSK 798/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż rażące naruszenie przepisów postępowania, regulujących kwestię ustaleń faktycznych sprawy, można rozważać w sytuacji, gdy organ w sposób oczywisty nie poczynił takich ustaleń, gdyby całkowicie uchylił się od rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. Natomiast błędne ustalenia stanu faktycznego sprawy oceniać należy jako tego typu wadliwość decyzji, która może skutkować jej wzruszalność, ale w trybie zwykłym.

W przedmiotowej sprawie decyzja o zaliczeniu skarżącemu okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat opierała się na określonej ocenie przedłożonych przez niego dowodów. Jeśli zatem nawet kontrola prowadzona przez właściwy organ w trybie postępowania nieważnościowego pozwala na stwierdzenie, że postępowanie dowodowe przeprowadzone w postępowaniu zakończonym kwestionowanym rozkazem personalnym, miało usterki co do swej rzetelności i wszechstronności, to uchybienia takie w żadnej mierze nie mogły być uznane za rażące naruszenie prawa. Wadliwości dotyczące ustalenia stanu faktycznego i gromadzenia materiału dowodowego, mogą być bowiem usuwane jedynie w postępowaniu zwykłym, odwoławczym, a nie w trybie nadzorczym.

W ocenie Sądu, rozkaz personalny Komendanta Rejonowego Policji [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]w przedmiocie zaliczenia B. P. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat na dzień 21 maja 2001 r. w wysokości 3 %, wbrew twierdzeniom Komendanta Głównego Policji, nie jest obarczony wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa., a zatem zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja z [...] maja 2014 r., naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, uposażenie zasadnicze policjanta wzrasta z tytułu wysługi lat o 2% po 2 latach służby i o 1% za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20% po 20 latach służby, oraz o 0,5% za każdy następny rok służby powyżej 20 lat - łącznie do wysokości 25% po 30 latach służby.

Do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego, stosownie do § 4 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, zalicza się:

1) okresy służby w Policji,

2) okresy służby w Urzędzie Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Więziennej,

3) okresy traktowane jako równorzędne ze służbą, o której mowa w pkt 1 i 2, wymienione w art. 13 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 53, poz. 214, z 1995 r. Nr 4, poz. 17, z 1997 r. Nr 28, poz. 153, z 1998 r. Nr 162, poz. 1118, z 1999 r. Nr 106, poz. 1215, z 2000 r. Nr 122, poz. 1313 oraz z 2001 r. Nr 27, poz. 298 i Nr 81, poz. 877),

4) zakończone okresy zatrudnienia wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy; wymiar czasu pracy podlega sumowaniu w przypadku równoczesnego wykonywania zatrudnienia u różnych pracodawców w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub na danym stanowisku,

5) inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

Za inne okresy, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie i na podstawie których podlegają one wliczeniu do okresu pracy lub służby uważa się art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy z dnia 20 lipca 1990 r., w myśl którego ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy tej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy, a jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2), zaś w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3).

W niniejszej sprawie skarżący, ubiegając się o zaliczenie do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, przedłożył Komendantowi Rejonowemu Policji dokument wystawiony przez Urząd Gminy w Z. z dnia [...] czerwca 2011 r. potwierdzający fakt istnienia gospodarstwa rolnego T. D. w miejscowości S. gm. Z. o pow. 1,48 ha (udział ¼) i jednocześnie stwierdzający brak dokumentów uzasadniających wydanie zaświadczenia o pracy w gospodarstwie rolnym, zaświadczenie z dnia 6 lutego 2006 r. wystawione przez Prezydenta Miasta Z. o jego zameldowaniu skarżącego na pobyt stały w Z. w przedmiotowym okresie, zaświadczenie z dnia 7 lutego 2006 r. potwierdzające, że matka skarżącego T. D. figuruje w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych jako współwłaściciel ¼ części gospodarstwa rolnego o pow. 2.2039 ha fizycznych (2.86 ha przeliczeniowych). W aktach administracyjnych znajdują się także złożone na piśmie zeznania dwóch świadków zamieszkałych w tej samej miejscowości co skarżący, na okoliczność pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców.

Zawarty w aktach osobowych materiał dowodowy na okoliczność pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym matki, na podstawie którego orzekał Komendant Rejonowy Policji [...] może być obecnie oceniany jako mniej lub bardziej przekonywujący. Jednakże nie można zasadnie stwierdzić, iż materiału tego w ogóle nie było, albo że brak było jakichkolwiek dowodów na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku policjanta o zaliczenie danych okresów do stażu służby.

Kwestia tego, że materiał dowodowy mający dowodzić pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców, może budzić wątpliwości i potrzebę dokonania dodatkowych ustaleń bądź wyjaśnień i że w przypadkach postępowań zwykłych wątpliwości takie skutkują zazwyczaj uchyleniem podjętych z takimi wadami dowodowymi decyzji, nie znaczy, iż uchybienia takie mogą mieć jakiekolwiek znaczenie w szczególnym postępowaniu nadzorczym, jakim jest przedmiotowe postępowanie.

To, że organ uznał za udowodnione konkretne fakty, wymyka się generalnie z oceny dokonywanej w ramach nadzwyczajnego trybu kontrolnego przewidzianego w art. 156 kpa.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzuty formułowane przez Komendanta Głównego Policji nie są zasadne i uchybienia te w takiej formie jak przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozkazu.

Przychylenie się do twierdzeń Komendanta Głównego Policji zawartych w zaskarżonej decyzji prowadziłoby do rażącego naruszenia zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej wskazanej w art. 16 kpa, a w konsekwencji prowadziłoby do przekształcenia trybu nadzwyczajnego w kolejny zwykły tryb kontrolny rozstrzygnięć administracyjnych.

W uzasadnieniu weryfikowanego przez Komendanta Głównego Policji rozkazu personalnego Komendanta Rejonowego Policji [...], dokładnie wskazano w oparciu o jakie przepisy prawa rozkaz ten wydano i powołano prawidłowe przepisy w tej materii.

Natomiast z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w postępowaniu zakończonym wydaniem powyższego rozkazu personalnego zgromadzono dokumenty potwierdzające prowadzenie gospodarstwa rolnego przez matkę skarżącego, dokumenty w postaci zeznań świadków na okoliczność pracy i zamieszkiwania skarżącego w tym gospodarstwie.

Zatem nie można zasadnie przyjąć, iż Komendant Rejonowy Policji rozstrzygnął sprawę bez zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego.

Komendant Główny Policji nie wykazał także, aby zgromadzone w powyższym postępowaniu dokumenty były fałszywe.

Odnosząc się natomiast do postawionych przez Komendanta Głównego Policji zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, w sposób rażący może być naruszony wyłącznie taki przepis, który podlega stosowaniu w swym bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga dokonywania wykładni prawa (por. wyrok NSA z 17 września 2008 r., II OSK 1043/07). Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 października 1998 r., I SA 409/98 wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Stan prawny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy powinien być możliwy do ustalenia na podstawie samej treści przepisów prawnych, bez możliwości rozbieżnej wykładni. Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zachodziła. Zarówno bowiem przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak i przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.), regulujące pojęcie "domownika", nie są w pełni jednoznaczne i niewątpliwe. Orzecznictwo sądów administracyjnych niejednokrotnie wskazywało natomiast na to, że samo pobieranie nauki w szkole średniej nie wyklucza możliwości uznania członka rodziny rolnika za "domownika" w rozumieniu przepisów regulujących wliczanie okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy.

Organ nadzoru zinterpretował natomiast przepis art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w ten sposób, iż fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem w gospodarstwie rolnym w szkole ponadpodstawowej poza miejscem zamieszkania, nie może świadczyć o stałym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym, lecz o doraźnej pomocy rodzicom, co wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie. Powyższe pozostaje w sprzeczności z bogatym orzecznictwem sądowoadministracyjnym wydanym na tle interpretacji powyższego przepisu (por. wyrok NSA z 29 lipca 2011 r., I OSK 321/11).

Także, jeśli chodzi o postawiony przez Komendanta Głównego Policji zarzut rażącego naruszenia art. 107 ust. 1 ustawy o Policji oraz § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego, poprzez błędne ustalenie daty przyznania skarżącemu prawa do procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat, należy zwrócić uwagę, iż przepisy te nie są jednoznacznie interpretowane w orzecznictwie.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r., które wydane zostało w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 102 ustawy o Policji, w § 5 ust. 2 wyraźnie stanowi, że wysługę lat oraz poszczególne jej okresy składowe ustala się na dzień przyjęcia policjanta do służby, chyba, że z przepisów odrębnych wynika inny termin zaliczenia danego okresu. Przepis ust. 3 tego paragrafu określa zaś, że przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio w przypadku zmiany wysługi lat w związku z zaliczeniem policjantowi dotychczas nieudokumentowanych okresów, o których mowa w ust. 1. Termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat określa się natomiast w decyzji ustalającej lub zmieniającej wysługę lat w trybie określonym w ust. 2 i 3, z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu (ust. 4 § 5).

To jak należy odczytywać zapis zawarty w § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r., że termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat określa się w decyzji ustalającej lub zmieniającej wysługę lat z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu, wywołuje w orzecznictwie rozbieżności, czego przykładem są np. wyroki - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 9 stycznia 2013 r., II SA/Rz 875/12 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2014 r., I OSK 823/13).

Zastosowanie zatem przez Komendanta Rejonowego Policji [...] przy wydaniu rozkazu personalnego z [...] grudnia 2011 r. nr [...] jednej z możliwych interpretacji powyższego przepisu o niejednoznacznej treści, nie może być uznane za rażące naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, prowadzące do stwierdzenia nieważności tego rozkazu personalnego z tego tylko powodu, że interpretacji tej nie podziela organ wyższego stopnia.

Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa to bowiem oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zastosowanie natomiast przy wydaniu decyzji administracyjnej jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa o niejednoznacznej treści, nie może być uznane za rażące naruszenie prawa w ujęciu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2013 r., II GSK 1975/11, LEX nr 1270121).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest ponadto pogląd, że poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego nie jest dopuszczalne kwestionowanie ustaleń faktycznych sprawy. Ustalenia faktyczne sprawy nie mogą być zwalczane zarzutem naruszenia prawa materialnego i dotyczy to zarówno błędnej wykładni, jak i niewłaściwego zastosowania przepisów materialnoprawnych (por. wyrok NSA z 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11 LEX nr 1340137 ).

Reasumując, w ocenie Sądu, w analizowanej sprawie Komendant Główny Policji nie wykazał rażącego naruszenia prawa, lecz odmiennie niż uczynił to Komendant Rejonowy Policji [...], ocenił stan faktyczny sprawy oraz zebrany materiał dowodowy w odniesieniu do przepisów, które w orzecznictwie były różnie interpretowane. Tym samym decyzje w przedmiocie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego Komendanta Rejonowego Policji [...] z [...] grudnia 2011 r. nr [...] zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego rozkazu orzeczono w oparciu o art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy.