Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 654/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 5 ust. 1 i 2, § 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 235 (1)
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi "F" S.A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (dalej: PPIS) decyzją z [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] stwierdził u J.K. chorobę zawodową, tj. przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienioną w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. (Dz. U. z 2013r., poz. 1367, dalej: rozp. RM).

Ww. decyzja została wydana na podstawie wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy [...] czerwca 2015 r. orzeczenia lekarskiego nr [...] o rozpoznaniu u J.K. zespołu cieśni w obrębie nadgarstka jako choroby zawodowej oraz oceny narażenia zawodowego J.K., zatrudnionej w okresie od [...] września 1986 r. do [...] czerwca 2003 r. w Spółdzielni [...] a od [...] czerwca 2003 r. zatrudnionej w "F" Sp. z o.o. - obecnie "F" S.A..

W uzasadnieniu decyzji PPIS podnosił w szczególności, że karta oceny narażenia zawodowego została sporządzona przez organ na podstawie przeprowadzonego w [...] listopada 2014 r. wywiadu z J.K., przedstawionych przez pracodawców kart oceny narażenia zawodowego, dowodów zebranych podczas oględzin stanowisk pracy przeprowadzonych w dniach [...] lutego 2015 r. w "F" S.A. (hala przy ul. [...] i hala przy ul. [...]) oraz oględzin stanowiska pracy przeprowadzonych [...] lutego 2015 r. w Spółdzielni [...].

Od powyższej decyzji odwołanie pismem z [...].09.2015 r. wniosła "F" S.A. Strona odwołująca zarzuciła:

1. naruszenie § 6 ust. 3 pkt 3 rozp. RM, poprzez brak sporządzenia w toku postępowania oceny narażenia zawodowego w zakładzie pracy Przedsiębiorstwo "I";

2. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie, czy dane podane przez I.S. w sporządzonej przez niego karcie oceny narażenia zawodowego są prawdziwe a w szczególności, czy w tym zakładzie pracy nie występowały warunki narażenia zawodowego;

3. naruszenie § 6 ust. 1 rozp. RM, poprzez wydanie decyzji na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] pomimo, że lekarz orzecznik nie dysponował pełnym materiałem dowodowym pozwalającym mu na wydanie orzeczenia w sprawie rozpoznania choroby zawodowej, a w szczególności kartą oceny narażenia zawodowego sporządzoną dla zakładu pracy Przedsiębiorstwo "I";

4. naruszenie art. 10 § 1 w zw. z art. 86 w zw. z art. 79 § 1 Kpa poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania J.K. bez uprzedniego poinformowania o tym fakcie strony, co uniemożliwiło jej m.in. zadawanie pytań odnośnie warunków pracy, jakie panowały w poprzednich miejscach pracy J.K., a w konsekwencji ustalenie, czy w Przedsiębiorstwie "I" występowały warunki narażenia zawodowego.

Po rozpatrzeniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z [...] listopada 2015r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy podnosił m.in, że były pracodawca może również występować w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzania choroby zawodowej, z zachowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania oraz w zgodzie z zasadami obligującymi organ do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy wskazał, by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji ustalił wszystkie strony postępowania ze względu na ich interes prawny oraz zawiadomi je o postępowaniu administracyjnym, o ile wcześniej tego nie uczynił. Dalej wskazano, że w związku z niewyjaśnionymi okolicznościami wskazanymi w odwołaniu, organ powinien zgodnie z art. 86 Kpa przesłuchać J.K., umożliwiając pozostałym stronom branie udziału w tym przesłuchaniu, zadawanie pytań i składanie wyjaśnień. Następnie organ ponownie miał dokonać oceny wydanego orzeczenia lekarskiego a w razie wątpliwości podjąć działania przewidziane w § 8 ust 2 ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Ponadto organ miał umożliwić wszystkim stronom postępowania wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, stanowisko swoje przedstawić w uzasadnieniu decyzji, decyzję zaś doręczyć wszystkim stronom postępowania oraz podmiotom wskazanym w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy PPIS [...] marca 2016 r. wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu u J.K. choroby zawodowej, wymienionej pod poz. 20.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji "F" S.A., wniosła odwołanie. Odwołująca się zarzuciła:

1. naruszenie § 6 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 5 w zw. z § 8 ust. 1 rozp. RM, poprzez przyjęcie orzeczenia lekarskiego wydanego przez WOMP jako podstawę zaskarżonej decyzji, choć nie zawiera ono uzasadnienia należycie wyjaśniającego przyczynę uznania schorzenia pracownika za chorobę zawodową;

2. naruszenie § 6 ust.1 i 2 pkt 5 w zw. z § 5 w zw. § 8 ust. 1 rozp. RM, poprzez wydanie decyzji w niniejszej sprawie w oparciu o orzeczenie lekarskie nr [...] wydane na podstawie niekompletnego materiału dowodowego tj. z pominięciem karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej dla zakładu pracy - Przedsiębiorstwa " I", oraz uzupełnionej karty dla zakładu pracy - Spółdzielnia [...] i odstąpienie przez organ I instancji od żądania wydania orzeczenia lekarskiego na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego;

3. naruszenie art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a, poprzez sporządzenie karty oceny narażenia zawodowego dla zakładu pracy - Spółdzielnia [...] z pominięciem przeprowadzania dowodu z oględzin stanowiska pracy w tym zakładzie;

4. naruszenie art. 7, 75 § i art. 77 § 1 k.p.a, poprzez brak przeprowadzania postępowania dowodowego z urzędu, a w szczególności nie wyjaśnienie, czy stosowane przez pracodawcę środki zabezpieczające były stosowane przez pracownika oraz czy ich stosowane przez pracownika wykluczałoby występowanie na zajmowanym przez niego stanowisku pracy występowania czynników szkodliwych;

5. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 235¹ oraz 235² ustawy z dnia 26czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm., dalej: K.p) poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów i przyjęcie, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej pracownika.

W odniesieniu do powyższych zarzutów odwołujący, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podnosił m.in., że podstawą wydania decyzji w sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej jest orzeczenie zatrudnionego w jednostce orzeczniczej lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust 3 z dnia 27 czerwca 1997r. o służbie medycyny pracy (Dz.U. z 2014r., poz. 1184). Orzeczenie upoważnionego lekarza ma charakter opinii biegłego, co nie oznacza, że organ powinien bezkrytycznie przyjmować rozstrzygnięcie biegłego. Organ nie jest bowiem związany rozstrzygnięciem lekarza i w przypadku, gdy istnieją wątpliwości co do jego zasadności, powinien podjąć przewidziane przepisami rozporządzenia środki zmierzające do ich usunięcia. W ocenie pracodawcy orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej u pracownika nie zostało w sposób należyty uzasadnione, a w związku z tym nie może ono stanowić podstawy wydania decyzji w sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej. Brak jest bowiem możliwości stwierdzenia, czy poczynione przez lekarza ustalenia są logiczne i uwzględniają całość dowodów zgromadzonych w toku postępowania. Trudno bowiem uznać opis czynności wykonywanych przez pracownika w poszczególnych zakładach za wyjaśnienie przyczyn uznania schorzenia pracownika za chorobę zawodową. Lekarz orzecznik posługuje się również terminologią fachową nie tłumacząc jednocześnie dlaczego wyniki poszczególnych badań świadczyć mają o zawodowym podłożu choroby. Nie posiadając fachowej wiedzy nie można ocenić, czy wyniki przeprowadzonych badań mogą z dużym prawdopodobieństwem wskazywać na zawodowe podłoże schorzenia pracownika. Zatem w ocenie odwołującego brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia przyczyn uznania schorzenia za skutek jego aktywności zawodowej jak i wykluczenia innych przyczyn. Odwołujący podnosi także, że na skutek kontroli instancyjnej sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez organ II instancji. W sytuacji, gdy zakres o jaki uzupełniono postępowanie dowodowe, zdezaktualizował znaczną część uzasadnienia lekarskiego - jak w stanie faktycznym niniejszej sprawy, konieczne jest, aby przed wydaniem decyzji sporządzono nowe orzeczenie lekarskie, którego diagnoza zostanie sformułowana po rozpatrzeniu nowego materiału dowodowego - organ zaś zaniechał żądania sporządzenia orzeczenia lekarskiego. Orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej nie jest niezależne od innych dowodów zebranych w sprawie, stąd też podważenie któregoś z dowodów lub też uzupełnienie o nowe, nieznane w momencie wydania orzeczenia dokumenty, powinno prowadzić do wydania nowej diagnozy lekarskiej. Odwołujący wskazał, iż skoro karta oceny narażenia zawodowego sporządzona w określony sposób jest jednym z istotnych elementów, na podstawie których wydawane jest orzeczenie lekarskie, to nie sposób przyjąć, że prawidłowe może być orzeczenie (lub uzupełnienie takiego orzeczenia) wydane bez zapoznania się przez lekarza orzekającego z taką kartą. Ponadto odwołujący podnosi, iż w ocenie pracodawcy organ orzekający w niniejszej sprawie bezpodstawnie ograniczył się tylko do przeprowadzenia dowodu z oględzin stanowiska pracy w "F" S.A., nie dokonując oględzin w SPPS [...]. Postępowanie takie jest zatem niedopuszczalne, gdyż sporządzona dla w/w zakładu pracy karta oceny narażenia zawodowego nie odzwierciedla w sposób dostateczny charakterystyki wykonywanej pracy, sposobu wykonywanej pracy oraz czynników, które prowadzą do powstania choroby zawodowej. Co więcej, nie uwzględniono w niej wszystkich środków profilaktycznych stosowanych w zakładzie pracy. Zwrócił także uwagę, że oględziny są środkiem dowodowym bezpośrednim tj. umożliwiającym bezpośrednie, bez ogniw pośrednich zetknięcie organu orzekającego ze stanem faktycznym w danej sprawie.

W ocenie odwołującego sposób postępowania organu orzekającego w sprawie należy zakwalifikować jako zaniechanie przez organ administracji publicznej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona skarżąca powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Bez wątpienia stosowane przez pracodawcę środki zabezpieczające miały wpływ na warunki w jakich praca była wykonywana oraz wiążące się z nią obciążenia. Organ powinien zatem ustalić, czy stosowane przez pracodawcę środki zabezpieczające zapobiegały powstaniu choroby zawodowej oraz, że nie została wywołana sposobem wykonywania przez pracownika pracy u pracodawcy.

W przekonaniu strony odwołującej się powołane powyżej okoliczności wskazują, że decyzja z [...] marca 2016 r. została wydana z naruszeniem prawa i powinna zostać uchylona. W toku niniejszego postępowania nie zostało bowiem w sposób dostateczny, przy zachowaniu przepisów postępowania wykazane, że choroba stwierdzona u pracownika ma podłoże zawodowe. Materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania jest niekompletny, obarczony istotnymi wadami, a w szczególności najważniejszy dowód w sprawie — orzeczenie lekarskie nr [...] sporządzone z pominięciem wszystkich dowodów w sprawie. Organ nie zwrócił się o wydanie nowego orzeczenia lekarskiego przez uprawnionego lekarza, lecz sam arbitralnie rozstrzygnął niniejszą sprawę. Zatem wszystkie powoływane okoliczności prowadzą do wniosku, iż decyzja w niniejszej sprawie została wydana nie tylko z naruszeniem przepisów prawa proceduralnego, lecz również materialnego. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można bowiem ustalić, czy stwierdzona u pracownika choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

Na podstawie powyższych zarzutów oraz art. 138 § 2 k.p.a odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: PWIS), na podstawie art. 12 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1412 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a, art. 235¹ i art. 235² K.p oraz § 8 ust. 1 i ust. 2 rozp. RM, decyzją z [...] maja 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając decyzję PWIS wskazał, że PPIS przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie przebiegu zatrudnienia i dokonania oceny narażenia zawodowego na zajmowanych stanowiskach pracy przez J.K..

Ustalono, że J.K. po ukończeniu nauki zawodu kaletnik - krojczy pracowała w okresie od [...] września 1986 r. do [...] czerwca 2003 r. w Spółdzielni [...] na stanowisku kaletnika-szwacza i krojczego. W okresie od [...] czerwca 1996 r. do [...] maja 1998 r. ww. przebywała na urlopie wychowawczym oraz od [...] stycznia 2003 r. do [...] czerwca 2003 r. przebywała na urlopie bezpłatnym. W ramach urlopu bezpłatnego w okresie od [...] stycznia 2003 r. do [...] czerwca 2003 r. pracowała na stanowisku krojczego skór w Przedsiębiorstwie "I" [...] czerwca 2003 r. została zatrudniona na stanowisku pracownika produkcji bezpośredniej w "F" Sp. z o. o, (obecnie "F" S.A.), w tym w okresie od [...] czerwca 2003 r. do [...] lipca 2012 r. pracowała w hali produkcyjnej przy ul. [...], a od [...] lipca 2012 r. w hali przy ul. [...]. Od [...] sierpnia 2014 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Umowa z J.K. została rozwiązana z dniem [...] maja 2015 r. Po rozwiązaniu umowy J.K. przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym. Obecnie J.K. nie pracuje i przebywa na rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Stwierdzono, że zatrudniona na stanowisku kaletnika-szwacza i krojczego skór w Spółdzielni [...] pracowała w systemie akordowym. Czas efektywny pracy na zmianie roboczej wynosił 7 godzin 30 minut (25 minut przerwa śniadaniowa + 10 minut przerwa dodatkowa). Sposób wykonywania czynności wymagał zaangażowania palców rąk i nadgarstków.

Na stanowisku kaletnika-szwacza wykonywała czynności ręcznego składania drobnych elementów zdobniczych do szytych w zakładzie torebek. Zakład nic przedstawił danych dotyczących norm akordowych wykonywanych na tym stanowisku przez J.K..

Na stanowisku krojczego wykrajała elementy skórzane do butów na hydraulicznej wykrawarce. Sposób obsługi wykrawarki nie powodował znacznego obciążenia rąk. Po ustawieniu wykrojników (stempli) na rozłożony płat skóry prawą dłonią chwytała drążek ramienia wykrawarki i przeciągała nad wykrojnik. Lekkie dotknięcie dźwigni powodowało samoczynne przesunięcie się ramienia wykrawarki nad płaszczyznę roboczą (płat skóry z wykrojnikiem). Następnie palcem (przeważnie kciukiem) lewej ręki naciskała przycisk przy blacie wykrojnika, a kciukiem prawej ręki naciskała przycisk znajdujący się na rączce ramienia wykrawarki. Jednoczesne naciśnięcie obu przycisków uruchamiało wykrawarkę, ramię opadało i dociskało wykrojniki ułożone na skórze.

Obciążenie palców i nadgarstków mogło występować podczas trzymania metalowego wykrojnika ustawianego na rozkładanych na stole skórach (jaglęce, świńskie), a następnie podnoszenia go wraz z wykrojonymi elementami. Zgodnie z informacjami uzyskanymi z zakładu w czasie zmiany roboczej wykonywała ok. 800-1000 takich operacji.

Zatrudniona w Przedsiębiorstwie "I" I.S. pracowała na stanowisku krojczego skór i wykonywała takie same czynności, jak na stanowisku krojczego skór w SPPS [...].

Zatrudniona na stanowisku pracownika produkcji bezpośredniej w "F" S.A. w okresie od [...] czerwca 2003 r. do [...] lipca 2012 r. pracowała w hali produkcyjnej przy ul. [...], a od [...] lipca 2012 r. w hali przy ul. [...]. Od [...] sierpnia 2014 r, przebywała na zwolnieniu lekarskim. W dniu [...] maja 2015 r. umowa o pracę została rozwiązana.

Jako pracownik produkcji bezpośredniej zajmowała się wykańczaniem plastikowych elementów do różnych marek samochodów (np. kokpitów, paneli drzwiowych, podłokietników). Pracowała w systemie 3-zmianowym, czas efektywny pracy na jednej zmianie roboczej wynosił 7 godz. 30 min. (ponadto 20 min. przerwa śniadaniowa + 10 min. sprzątanie stanowiska pracy). Podczas zdarzających się w tygodniu przestojów produkcji uczestniczyła w szkoleniach, wykonywała czynności porządkowe. Zdarzały się przypadki konieczności pracy w sobotę. Przepracowała następującą liczbę nadgodzin:

- w hali przy ul. [...]: styczeń-czerwiec 2009 r. - 67 godz.; 2010 r- 48 godz. (łącznie w ciągu 5 miesięcy); 2011 r. - 72 godz. (łącznie w ciągu 7 miesięcy); styczeń- czerwiec 2012 r. - 84,5 godz.,

- w hali przy ul. [...]: wrzesień-listopad 2012 r. - 64 godz.; 2013r. - 276 godz. (w ciągu 11 miesięcy); luty-lipiec 2014 r. - 80 godz.

Za przepracowane nadgodziny odbierała dzień wolny w tygodniu. Tempo pracy było wymuszone ze względu na system zadaniowy oraz zespołową organizację pracy (np. na stanowisku [...] pracowała w zespole 7-8 osobowym). Produkowane elementy były różnego kształtu, wielkości i wagi np.:

- do samochodu [...]: panele drzwiowe długości 1,2 m, ramy długości 1,2 m ważyły 2-3 kg, podłokietnik ważył ok. 0,6-0,7 kg, listwa drzwiowa przednia ważyła 2,5-3 kg (wariant 5D) oraz ok. 3,5-4 kg (wariant 3D z pełnym wyposażeniem),

- do samochodu [...]: listwy długości 0,91 m ważyły 0,46 kg.

Duże i ciężkie elementy obrabiała również na linii produkcyjnej [...]. Obrabiane drzwi przednie o długości 1 m wyposażone w założone elementy ważyły 3,2 kg, a drzwi tylne ważyły 2,705 kg. Używała drobne narzędzia pomocnicze (nóż ważący 30,52 g, nożyczki 20,83 g, a patyczek teflonowy 15,32 g).

Sposób wykonywania czynności wymagał dużego zaangażowania rąk, w powtarzalnych w czasie cyklach wielokrotnie:

- pobierała elementy ze stołu roboczego, pojemnika lub zawieszone na stojakach,

- obracała, podnosiła i przytrzymywała elementy w różnych pozycjach podczas obróbki ręcznej, oceny wizualnej i kontroli jakości gotowego produktu,

- nacinała, przyciskała palcami lub zaginała brzegi naklejonej folii PCV, obcinała nożyczkami nadmiar folii, wycinała nożykiem otwory w folii, montowała różne elementy do ramy (np. kieszeń, kubek, listwę),

- wkładała elementy do zgrzewarki, wycinarki, MIB umbug (automatycznej zgrzewarki i zaginarki folii na krawędziach listwy), a następnie wyjmowała i układała elementy na stół roboczy,

- ręcznie montowała do elementów np. nity, "ropsy", wzmocnienia i mocowania pasów, wierciła otwory.

Niektóre czynności wymagały podnoszenia rąk - łokcia na wysokość linii serca. Zatrudniona w okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lipca 2012 r. na linii [...] na końcowym etapie cyklu pracy do torby umieszczonej na stelażu na wysokości ok. 1,4 m wkładała listwy ważące po 3,2 kg, a listwy ważące po 2,7 kg wkładała do torby umieszczonej na wysokości ok. 1 m. Zakład podał, że w latach 2005-2008 i 2009-2012 jeden cykl czynności na tym stanowisku trwał odpowiednio 60-70 sekund i 60-108 sekund (norma ok. 250-450 szt. na zmianę roboczą).

Na stanowisku ręcznego umbugu pracowała w hali przy ul. [...] na linii [...] (w okresach: [...] kwietnia - [...] sierpnia 2005 r., [...] września - [...] listopada 2005 r., [...] czerwca 2006r. - [...] grudnia 2008r.). Na tym stanowisku pracowała również na linii [...] w hali przy ul. [...] (w okresie od [...] lipca 2012 r. do [...] lipca 2014r.). Sposób wykonywania czynności na stanowisku ręcznego umbugu również wymagał wielokrotnego i powtarzalnego w czasie układania nadgarstków w pozycji nienaturalnej, w odchyleniu, mocnym zgięciu i odgięciu (łokciowym, grzbietowym). Takiego ułożenia rąk i nadgarstków wymagało precyzyjne wycinane nożyczkami zbędnej folii, wielokrotnego nacinania folii w narożnikach (na każdej listwie ok. 10 nacięć podstawowych, a podczas poprawek i docinania znacznie więcej). Brzegi folii po podgrzaniu opalarką elektryczną wielokrotnie dociskała palcami do krawędzi listwy, rzadziej zaginała folię do wewnątrz. Nożykiem wyrównywała folię, a palcami i patyczkiem ją dociskała. Na linii [...] norma godzinowa wynosiła 51 szt., 60 szt., 70 szt. wykonanych elementów, a na linii [...] norma godzinowa wynosiła 96 szt., 108szt., 144 szt., najczęściej 120 szt.

Ocena ergonomicznych warunków pracy w zakładzie okresowo przeprowadzana przez zespół składający się z kierownika produkcji, specjalisty bhp oraz pracownika, którego stanowisko podlega ocenie wykazała, że na stanowisku umbugu manualnego na linii [...], na którym pracowała J.K. istnieje dla pracowników ryzyko obciążenia kończyn górnych. W związku z tym w celu profilaktyki i ograniczenia narażenia na tych stanowiskach pracy wprowadzono rotację pracowników w obszarze stanowisk pracy co 4 godziny oraz zalecono dobrowolne stosowanie przez pracowników opasek stabilizująco- wzmacniających nadgarstek. Po konsultacji i zasięgnięciu opinii lekarza medycyny pracy sprawującego opiekę profilaktyczną nad pracownikami od dnia [...] listopada 2014r. stosowanie opasek wprowadzano jako obowiązkowe.

W związku z utrzymującymi się od kilku lat dolegliwościami bólowymi rąk i nadgarstków J.K. została skierowana przez lekarza rodzinnego do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej - obustronny zespół cieśni nadgarstka w stopniu III.

Po zebraniu dowodów w sprawie warunków pracy i narażenia zawodowego organ sporządził kartę oceny narażenia zawodowego i przesłał do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy.

[...] czerwca 2015 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u J.K. choroby zawodowej, ujętej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

W uzasadnieniu orzeczenia orzekający lekarz wyjaśnił, że zespół cieśni nadgarstka jest to stan chorobowy powstały w wyniku długotrwałego ucisku nerwu pośrodkowego biegnącego w kanale nadgarstka. Jest to najczęstsza mononeuropatia z uwięźnięcia, częściej dotycząca kobiet niż mężczyzn.

Etiologia zawodowa zespołu cieśni nadgarstka polega na wykonywaniu pracy wymagającej wykonywania długotrwałych, szybkich i powtarzających się w czasie mchów zginania i prostowania nadgarstka, ruchów zginania łokciowo-promieniowo nadgarstka, ruchów zamykania dłoni lub chwytania narzędzia pracy palcami i/lub używania dużej siły nacisku na narzędzia pracy przez zginacze i prostowniki palców. Powoduje to wzrost ciśnienia w kanale nadgarstka, a co za tym idzie zwiększa ryzyko ucisku nerwu pośrodkowego i rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Schorzenie objawia się początkowo poprzez występowanie parestezji, uczucia obrzmienia, sztywności całej ręki, zwykle w godzinach nocnych. Występują ponadto bóle i parestezje przedramienia lub ramienia, wyjątkowo barku, które mogą występować przez wiele miesięcy lub lat.

Podczas wywiadu pacjentka podała, że pierwsze objawy pod postacią uczucia drętwienia palców, mrowienia koniuszków palców obu dłoni pojawiły się w 2005r. Objawy występowały w dzień, podczas pracy, potem dolegliwości pojawiały się również w nocy. Stopniowo następowało nasilenie dolegliwości z promieniowaniem bólu do obu ramiom. Największe nasilenie nastąpiło w lipcu 2014r. (wypadanie przedmiotów z dłoni, brak czucia palców). Początkowo pacjentka znajdowała się pod kontrolą lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, następnie była konsultowana przez neurologa i ortopedę.

W badaniu elektroneurograficznym wykonanym w dniu [...] października 2014 r. rozpoznano obustronny zespół cieśni nadgarstka w stopniu III. W badaniu USG nadgarstka prawego i lewego stwierdzono znaczne zwężenie wymiaru przednio-tylnego nerwu na poziomie cieśni nadgarstka w obrębie obu rąk, bez cech przewlekłego zapalenia w obrębie ścięgien zginaczy.

W związku z tym w dniu [...] października 2014 r. wykonano operację uwolnienia nerwu pośrodkowego na poziomie nadgarstka prawego, a w dniu [...] listopada 2014 r. na poziomie nadgarstka lewego.

Mimo wykonanych zabiegów pacjentka zgłaszała dolegliwości uniemożliwiające wykonywanie dotychczasowej pracy. Stwierdzono, że zaawansowanie zmian chorobowych w momencie podjęcia decyzji o operacjach było znaczne.

W dniu [...] grudnia 2014 r. wykonano rtg dłoni, a w dniu [...] marca 2015 r. rezonans magnetyczny odcinka szyjnego kręgosłupa. W wykonanym w dniu [...] marca 2015r. badaniu elektromiograficznym uzyskano wyniki odpowiadające zespołowi cieśni nadgarstka prawego w stopniu II z prawdopodobnym istnieniem uszkodzenia na poziomie korzeni nerwowych. W ramach postępowania orzeczniczego w dniu [...] kwietnia 2015r. przeprowadzono również konsultację neurologiczną, a w dniu [...] kwietnia 2015r. konsultację ortopedyczną. Dodatkowo w Poradni Chorób Zawodowych przeprowadzono diagnostykę różnicową w kierunku chorób reumatycznych, dny moczanowej, cukrzycy i chorób tarczycy - uzyskane wyniki mieściły się w zakresie normy.

W związku z powyższym na podstawie wywiadu, wyników przeprowadzonych badań lekarskich i konsultacji specjalistycznych, dokumentacji medycznej pacjentki i oceny ryzyka zawodowego, uznano, że należy stwierdzić podstawy do rozpoznania choroby zawodowej ujętej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Stwierdzono, że J.K. od początku zatrudnienia wykonywała prace wymagające zaangażowania obu rąk, ruchów zginania i prostowania okolicy nadgarstków oraz układania nadgarstków w pozycji wymuszonej.

Wieloletnie narażenie zawodowe związane z wykonywaniem czynności wymagających zaangażowania obu rąk, ruchów zginania i prostowania okolicy nadgarstków oraz układania nadgarstków w pozycji wymuszonej było czynnikiem wiodącym w powstaniu zaawansowanej postaci obustronnego zespołu cieśni nadgarstka.

Współistnienie zmian dyskopatycznych w odcinku szyjnym nie ma w niniejszym przypadku decydującego znaczenia, nie tłumaczy bowiem opisanego, charakterystycznego przebiegu choroby, w którym jako pierwsze dominowały objawy dystalne, z typowymi parastezjami w obrębie obu rąk. Obustronne zaburzenia czucia o lokalizacji typowej dla zespołu cieśni nadgarstka utrzymywały się po operacyjnym odbarczeniu pni nerwów pośrodkowych na poziomie nadgarstków, co świadczy o znacznym nasileniu neuropatii.

Dodatkowe choroby pod postacią dyskopatii wielopoziomowej odcinka szyjnego kręgosłupa, zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa oraz otyłości są chorobami, które mogą dodatkowo modyfikować przebieg choroby i nasilać dolegliwości w obrębie cieśni nadgarstków.

W przypadku J.K. w ocenie orzekającego lekarza należy uznać, iż schorzenia te nie miały decydującego znaczenia dla wystąpienia objawów neuropatii obu nerwów pośrodkowych. Mając na uwadze typowy obraz kliniczny obustronnego zespołu cieśni nadgarstka uznano, że to właśnie wieloletnie narażenie zawodowe miało decydujący wpływ na powstanie schorzenia i sposób wykonywania pracy. Stwierdzono, że czynnikiem narażenia zawodowego stanowiącym przyczynę choroby zawodowej było wykonywanie ruchów monotypowych podczas czynności: trzymania, chwytania, podnoszenia, przenoszenia elementów o różnych kształtach i ciężarze, dociskania palcami folii do krawędzi itp.

Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę zawiadomił Przedsiębiorstwo "I" I.S. o postępowaniu administracyjnym.

Zgodnie z art. 86 kpa przesłuchał J.K., umożliwiając pozostałym stronom branie udziału w tym przesłuchaniu, zadawanie pytań i składanie wyjaśnień. Wszystkie strony postępowania t.j. Spółdzielnię [...], Przedsiębiorstwo "I" I.S. oraz pełnomocnika "F’ S.A. skutecznie zawiadomił o dopuszczeniu dowodu z przesłuchania strony na okoliczność warunków pracy podczas zatrudnienia w okresie [...] marca 2003r. - [...] czerwca 2003r. na stanowisku krojczego skór w Przedsiębiorstwie "I" I.S.. W przesłuchaniu, które odbyło się w dniu [...] grudnia 2015r. brał udział pełnomocnik "F" S.A. Pozostałe strony nie stawiły się. Podczas przesłuchania obecnym stronom zapewniono prawo do zadawania pytań oraz składania wyjaśnień, a z czynności przesłuchania sporządzono protokół, którego kopię przekazano pełnomocnikowi "F" S.A.

Przesłuchiwana J.K. wyjaśniła, że będąc zatrudnioną w Przedsiębiorstwie "I" I.S. nadal pracowała na stanowisku krojczego skór w Spółdzielni [...]. Warunki pracy nie uległy zmianie, zmienił się tylko pracodawca. Organizacja pracy, sposób wykonywania czynności, również podczas obsługi wykrawarki oraz obciążenie rąk były takie, jak podczas zatrudnienia przez Spółdzielnię [...]. Pracowała także w systemie akordowym. Wykrajała elementy skórzane do butów na hydraulicznej wykrawarce. Komplet elementów do buta wynosił od 2 do ok. 10 elementów. Na zmianę roboczą wykonywała ok. 100 szt. kompletów. Z jednego płata skóry o powierzchni ok. 1-1,5 m2 wykrawała od kilku do kilkudziesięciu elementów, co oznaczało, że tyle razy układała wykrojnik i przesuwała ramię wykrawarki. Czynności powtarzane były cyklicznie.

Organ wezwał Spółdzielnię [...] do wypowiedzenia się, czy warunki pracy oraz charakter wykonywanej pracy na stanowisku krojczego skór podczas zatrudnienia przez Przedsiębiorstwo "I" I.S. były tożsame, jak podczas zatrudnienia na tym stanowisku przez SPPS [...], a Przedsiębiorstwo "I" I.S. do uzupełnienia przedstawionej w dniu [...] stycznia 2015r. karty oceny narażenia zawodowego.

W odpowiedzi organ otrzymał wymagane informacje oraz uzupełnioną kartę oceny narażenia zawodowego, sporządzoną przez właściciela Przedsiębiorstwa "I".

Organ sporządził ponownie kartę oceny narażenia zawodowego uzupełnioną o dodatkowe wyjaśnienia złożone przez przesłuchiwaną stronę dotyczące warunków pracy w okresie od [...] stycznia 2003 r. do [...] czerwca 2003 r. podczas zatrudnienia w Przedsiębiorstwie "I" I.S.. W dniu 22 grudnia 2015 r. przesłał kartę do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. Jednocześnie organ zwrócił się do jednostki orzeczniczej o wydanie dodatkowej opinii i wyjaśnienie, czy sposób wykonywania czynności w tym okresie zatrudnienia miał znaczenie w niniejszej sprawie.

Wymienione czynności organ podjął przed otrzymaniem w dniu 29 grudnia 2015 r. pisma pełnomocnika "F" S.A. z [...] grudnia 2015 r., w którym strona wniosła o zobowiązanie Przedsiębiorstwa "I" I.S. i Spółdzielni [...] do sporządzenia kart oceny narażenia zawodowego, sporządzenia przez organ karty oceny narażenia zawodowego ze szczególnym uwzględnieniem okresów zatrudnienia w tych zakładach oraz skierowania Pani J.K. na badania w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania oraz przeprowadzenia dowodu z ww. dokumentu.

11 stycznia 2016 r. organ otrzymał pismo z [...] grudnia 2015 r. znak: [...] z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy informujące, że po ponownym przeanalizowaniu dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego podtrzymuje treść wydanego w dniu [...] czerwca 2015r, orzeczenia lekarskiego nr [...] o rozpoznaniu u J.K. choroby zawodowej ujętej w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych, czyli przewlekłej choroby obwodowego układu ruchu spowodowanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka. W wyniku przeprowadzonego przez PPIS postępowania wyjaśniającego ustalono, że J.K. zatrudniona przez Przedsiębiorstwo "I" I.S. w okresie od [...] stycznia 2003r, do [...] czerwca 2003r. wykonywała pracę w Spółdzielni [...] na dotychczasowym stanowisku i wykonywała takie same czynności jak dotychczas. Lekarz zwrócił uwagę, że w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] czerwca 2015r. stwierdzono, że od początku zatrudnienia Pani J.K. wykonywała prace wymagające zaangażowania obu rąk, co potwierdza postępowanie wyjaśniające organu. W związku z powyższym nie zmienia to treści orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej.

W odniesieniu do wniosków dowodowych, złożonych w piśmie z [...] grudnia 2015r. przez pełnomocnika "F" S.A., organ uznał, że uzupełniony materiał dowodowy w postaci ponownie sporządzonej karty oceny narażenia zawodowego z uwzględnieniem opisu warunków pracy podczas zatrudnienia w Przedsiębiorstwie "I" I.S. oraz dodatkowej opinii jednostki orzeczniczej po zapoznaniu się z tą kartą jest wyczerpujący.

W ocenie organu I instancji brak było podstaw do żądania ponownego sporządzania karty oceny narażenia zawodowego w okresie zatrudnienia w Spółdzielni [...], ponieważ nie pojawiły się nowe okoliczności mające wpływ na zmianę dokonanej oceny narażenia zawodowego. Istotne w sprawie było uzupełnienie karty oceny narażenia zawodowego podczas zatrudnienia w Przedsiębiorstwie "I" I.S., które zobowiązany do tego właściciel dokonał i przesłał do tutejszego organu, a organ ponownie sporządził kartę, którą przesłał do lekarza orzecznika.

Organ wskazał, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej zasadniczo jest zdeterminowane regulacjami K.p i rozporządzenia wykonawczego w sprawie chorób zawodowych. Stanowią one lex specialis wobec przepisów K.p.a. Oznacza to, że zasady - normy procedury administracyjnej, zwłaszcza te dotyczące postępowania dowodowego, pełnią rolę służebną w procesie stwierdzenia choroby zawodowej, gwarantując obiektywne i praworządne prowadzenie postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2013 r. sygn. akt II OSK 2492/12).

Zgodnie z art. 235¹ i art. 235² K.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (w przypadku przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy, okres ten wynosi 1 rok).

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1 jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 1 i ust. 2 rozp. RM ).

W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania ani też przepisów prawa materialnego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zarzuty strony odwołującej się nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i w sposób dostateczny wyjaśnił kwestię narażenia J.K. na monotypię ruchów i przeciążenia kończyn górnych w całym okresie zatrudnienia. Co istotne, informacje przekazywane przez pracodawców zostały potwierdzone bezpośrednio w miejscu wykonywania pracy, czego dowodem jest protokół Nr [...] z kontroli przeprowadzonej w dniach [...] lutego 2015 r. w "F" S.A. a także protokół kontroli z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...], przeprowadzonej w Spółdzielni [...] (karty nr 25 i 26 akt organu I instancji). W trakcie oględzin stanowisk pracy brali udział przedstawiciele w/w zakładów pracy, w tym specjalista ds. BHP M.S. i kierownik zmiany P.G., a także specjalista ds. BHP E.U. i brygadzistka B.F. oraz upoważnieni pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Przesłuchano również J.K. na okoliczność ustalenia warunków pracy podczas zatrudnienia w Przedsiębiorstwie "I" I.S.. W przesłuchaniu, które odbyło się [...] grudnia 2015 r. brał udział pełnomocnik "F" S.A. któremu umożliwiono zadawanie pytań a ponadto po odczytaniu protokołu przekazano jego kopię. Pozostałe strony nie stawiły się. Co istotne, pracodawcy, czy też ich pełnomocnicy, nie kwestionowali dokonanych ustaleń odnośnie sposobu wykonywania pracy przez J.K..

Co prawda, zgodnie z art. 78 Kpa. strona posiada uprawnienie do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu, jednakże uprawnienie to podlega ograniczeniom, które pod względem celowości i konieczności zapewnienia szybkości postępowania organ powinien każdorazowo rozważyć, zwłaszcza gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2191/12).

Organ odwoławczy na podstawie art. 80 K.p.a. dokonał oceny zebranych dowodów w sprawie. W ocenie organu odwoławczego orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy nr [...] z [...] czerwca 2015 r., uzupełnione następnie w piśmie z [...] grudnia 2015 r. znak: [...], jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a.

PWIS stwierdził, że ww. orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu u J.K. choroby zawodowej z poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, zostało wydane przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą I stopnia, wskazaną w § 5 ust 1 pkt 1 cyt. wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz przez specjalistów z zakresu medycyny pracy, co spełnia wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania orzecznictwa lekarskiego w zakresie chorób zawodowych (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych).

Zdaniem organu odwoławczego wydane w niniejszej sprawie orzeczenie lekarskie jest przekonywujące i czytelne. Lekarz orzecznik uwzględnił czas wystąpienia objawów chorobowych, wyniki badań oraz ocenę narażenia zawodowego z całego okresu zatrudnienia J.K. a nie tylko w skarżącej spółce, a także czynniki pozazawodowe mogące mieć wpływ na rozpoznane schorzenie, o czym świadczy szereg wymienionych w orzeczeniu wyników badań i konsultacji oraz przeprowadzony wywiad. Orzeczenie to, pozostaje również w zgodności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Należy zauważyć, że zeznania J.K. w żaden sposób nie podważają wcześniejszych ustaleń odnośnie narażenia zawodowego na stanowisku krojczego. Uzupełniony materiał dowodowy odnośnie narażenia zawodowego został przekazany do jednostki orzeczniczej (dowód pismo z [...] grudnia 2015r. znak: [...], karta nr 55) i w żadnej mierze nie zdezaktualizował wydanego orzeczenia lekarskiego, czego dowodem są wyjaśnienia zawarte w piśmie z [...] grudnia 2015 r. znak: [...] (karta nr 59 akt organu I instancji).

Powyższe ustalenia potwierdzają, że organ nie miał obowiązku ponownego skierowania J.K. na badanie w celu wydania nowego orzeczenia lekarskiego tj. o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania.

Wobec uzyskania przez organ I instancji dodatkowego uzupełnienia orzeczenia, w ocenie organu odwoławczego brak było również podstaw do wystąpienia o dodatkową konsultacje do jednostki orzeczniczej II stopnia.

Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej związane są rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu i nie są upoważnione do kwestionowania treści merytorycznej orzeczenia, ani też nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji medycznej. Ponadto należy zauważyć, że lekarzom orzecznikom, jako specjalistom z zakresu medycyny pracy znane są czynniki wywołujące zespół cieśni nadgarstka. Wnioski płynące z dokonanej przez organ I instancji jak i przez lekarza orzecznika oceny narażenia zawodowego organ odwoławczy w pełni podziela, gdyż są one zgodne z aktualną wiedzą w tym zakresie.

Fakt stosowania działań profilaktycznych przez pracodawców nie wyklucza rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, gdyż stosowanie środków ochronnych, może co najwyżej obniżyć poziom występującego zagrożenia, lecz nie eliminuje go w całości.

Przestrzeganie przez pracodawców przepisów dotyczących profilaktyki zdrowotnej pracowników rzutuje tylko na ustalenie winy bądź braku winy pracodawcy w powstawaniu choroby zawodowej, nie ma natomiast znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy, co czyni bezzasadnym żądanie ustalenia przez organ, czy stosowane przez pracodawcę środki zabezpieczające zapobiegały powstaniu choroby zawodowej oraz, że nie została wywołana sposobem wykonywania przez pracownika pracy u pracodawcy.

Podkreślenia wymaga, że do organów inspekcji sanitarnej nie należy także rozstrzyganie, kto ponosi odpowiedzialność za powstanie choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy).

Rozpatrując sprawę choroby zawodowej organ odwoławczy oparł się również na orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 23 marca 1999r. I SA 1420/98 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że "Jeżeli orzeczenie lekarskie rozpoznaje chorobę zawodową, a dochodzenie epidemiologiczne wykazuje, że czynniki szkodliwe występowały w środowisku pracy, przesłanki wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej należy uznać za spełnione". Natomiast w wyroku z dnia 3 lutego 1999r. III RN 110/98 Sąd Najwyższy podniósł, że "W przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba zawodowa jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie".

Ponadto należy zaznaczyć, iż w myśl utrwalonej linii orzeczniczej ustalenie wykazu chorób zawodowych ma doniosłe prawnie skutki, polegające na domniemaniu zawodowego pochodzenia choroby wymienionej w wykazie oraz na wykluczeniu możliwości uznania za chorobę zawodową schorzenia nie wymienionego w wykazie, bez względu na możliwy jego związek z wykonywaną pracą. Jeżeli zatem u pracownika stwierdzona została wymieniona w wykazie choroba i wykonywał on pracę w warunkach narażenia na jej powstanie, to zbędny jest dowód na istnienie wpływu warunków pracy na zachorowanie. W zasadzie rozpoznanie jednej z chorób umieszczonych w wykazie chorób zawodowych jest wystarczające do stwierdzenia zachorowania na chorobę zawodową, gdy tylko ustali się istnienie w środowisku pracy narażenia zawodowego wywołującego taką chorobę. W takiej sytuacji nie ma konieczności przeprowadzania dowodu, że choroba pracownika została spowodowana narażeniem zawodowym i nie ma potrzeby udowodnienia źródła zachorowania, a zwłaszcza obarczania chorego pracownika obowiązkiem wskazania takiego źródła, ponieważ przyjmuje się domniemanie prawne istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy narażającymi pracownika na jej powstanie. Z tego wynika, że dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej nie wymaga się od pracownika wykazania rzeczywistego wpływu warunków pracy na stan jego zdrowia, bo samo zatrudnienie w warunkach narażenia na zachorowanie przesądza o istnieniu takiego związku, choćby choroba mogła mieć także źródło niezwiązane z zatrudnieniem (por. wyrok Sądu Najwyższego (II UK 267/2002) z dnia 19 marca 2003r., OSNP 2004 nr 9, poz. 160). Domniemanie prawne istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy jest domniemaniem zwykłym, wzruszanym, co oznacza, iż "nie wyłącza to możliwości wykazania, że - mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę - jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednakże niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (II S.A.372/82) z dnia 7 kwietnia 1982r., ONSA 1982r. nr 1, poz.33). Ze względu na przyjęcie domniemania prawnego zawodowego pochodzenia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych pozycja pracownika poszkodowanego wskutek takiej choroby podczas procesu stwierdzania choroby zawodowej jest uprzywilejowana w zakresie dowodowym.

Ponadto na tle obowiązujących przepisów wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994r., sygn. akt I SA 1640/93, publik. ONA 1995/1/28, wyrok NSA z dnia 27 lutego 1998r., sygn. akt I SA 1862/97 Lex nr 45840).

Podkreślenia – zdaniem organu odwoławczego - wymaga, że za chorobę zawodową uznać można bowiem zgodnie z pkt 20 wykazu chorób zawodowych, określone przewlekłe choroby wywołane sposobem wykonywania pracy, przy czym prawodawca nie wskazał, by chodziło tu o sposób wykonywania pracy sprzeczny z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, względnie wiążący się z obciążeniami obwodowego układu nerwowego, przekraczającymi jakieś określone w przepisach normy. Jedynym kryterium jest tu wywołanie choroby u danego pracownika przez sposób wykonywania przez niego pracy, a co za tym idzie ze względu na zróżnicowanie osobnicze ludzi oczywistym jest, iż zbliżone, co do intensywności, długotrwałości i wielkości obciążenia mogą wywołać u różnych osób odmienne skutki w zakresie wystąpienia bądź nie chorób obwodowego układu nerwowego.

Strony postępowania (w tym pełnomocnik strony skarżącej radca prawny dr M.D.) pismem z [...] maja 2016r. znak: [...] zostały poinformowane o zakończeniu postępowania administracyjnego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego i zgłoszonych żądań. Dnia 28 kwietnia 2016 r. z aktami w niniejszej sprawie organu I i II instancji zapoznała się J.K., a następnie dnia 29 kwietnia 2016 r. radca prawny dr M.D.. Nadmienić należy, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji z aktami w sprawie (na podstawie załączonego do akt sprawy upoważnienia i pełnomocnictwa) zapoznał się M.J. - kierownik ds. BHP i Ochrony Środowiska na obszarze NER. Uwag odnośnie ustalonego stanu faktycznego sprawy w określonym terminie nie wniesiono.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi "F" S.A złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji PPIS, zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. na podstawie art.. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie § 6 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 5 w zw. z § 8 ust. 1 rozp. RM poprzez bezkrytyczne przyjęcie zarówno przez organ I i II instancji, za podstawę rozstrzygnięcia orzeczenia lekarskiego nr [...] wydanego przez WOMP pomimo, iż nie zawiera ono uzasadnienia należycie wyjaśniającego przyczynę uznania schorzenia pracownika za chorobę zawodową;

2. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie § 6 ust. 1 i 2 pkt 5 w zw. z § 5 w zw. z § 8 ust. 1 rozp. RM poprzez wydanie decyzji w niniejszej sprawie w oparciu o orzeczenie lekarskie nr [...], które zostało wydane na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, tj. z pominięciem karty oceny narażania zawodowego sporządzonej dla zakładu pracy - Przedsiębiorstwa "I" oraz uzupełnionej karty ceny narażenia zawodowego dla zakładu pracy - Spółdzielnia [...], jak również przeprowadzonego dowodu z zeznań pracownika J.K. i odstąpienie przez organy orzekające w sprawie od żądania wydania orzeczenia lekarskiego na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego;

3. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a poprzez sporządzenie karty oceny narażenia zawodowego dla zakładu pracy - Spółdzielnia [...] z pominięciem przeprowadzenia dowodu z oględzin stanowiska pracy pracownika w tym zakładzie;

4. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 7,75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego z urzędu, a w szczególności nie wyjaśnienie, czy stosowane przez pracodawcę - F S.A. środki zabezpieczające były stosowane przez pracownika oraz czy ich stosowanie przez pracownika wykluczałoby występowanie na zajmowanym przez niego stanowisku pracy występowanie czynników szkodliwych;

5. na podstawne art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 235¹ oraz 235² K.p, poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów i przyjęcie, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej pracownika.

Odpowiadając na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: P.p.s.a), wynika, iż sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Zgodnie natomiast z art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala. Nadto sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi, a także powołaną przez skarżącego podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a).

Mając na uwadze powyższe kryteria kontroli działalności administracji publicznej Sąd stwierdził, że skarga złożona w niniejszej sprawie jest niezasadna.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowią przepisy K.p oraz wydane na podstawie przepisów tego kodeksu rozp. RM wraz z załącznikiem do tego rozporządzenia, stanowiącym wykaz chorób zawodowych. Art. 235¹ K.p. stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią § 8 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika, co też organy obu instancji uczyniły. Zatem, jak wynika z powyższego zarówno organy wydające decyzje jak i sąd dokonujący ich kontroli związane są treścią orzeczenia lekarskiego wydanego przez uprawnione jednostki medyczne co do kwestii stwierdzenia choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia, albowiem organy te nie mogą czynić ustaleń zmierzających do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (porównaj: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, opubl. LEX nr 315089 czy z 8 kwietnia 1994 r. sygn. akt I SA 1121/93, opubl. ONSA 1995/1/46). Bowiem orzeczenia lekarskie placówek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego i prawidłowo sporządzone pod względem formalnym są dla organu wiążące. Nie oznacza to jednak, że zakwestionowanie orzeczenia lekarskiego nie jest w ogóle możliwe. Jednakże należy mieć na uwadze, że zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym, np. gdy wydane zostało przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie. Nie może to jednak dotyczyć treści merytorycznej tych orzeczeń. Zakwestionować orzeczenie lekarskie można także w przypadku, gdy w materiale dowodowym sprawy znajdują się inne orzeczenia lekarskie o odmiennej treści, lecz nawet wówczas organy i sąd nie są uprawnione do zakwestionowania merytorycznie treści orzeczenia, a jedynie mogą domagać się wydania dalszych orzeczeń przez inne uprawnione podmioty w celu ujednolicenia stanowiska. W sytuacji więc gdy właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Należy zwrócić uwagę, że zarówno przepisy K.p i rozp. RM są aktami prawnymi bezwzględnie obowiązującymi i brak jest podstaw do stosowania jakichkolwiek odstępstw od wyrażanych w nich zasad.

Zgodnie z § 5 ust. 1 i 2 cytowanego rozporządzenia jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: 1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; 2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); 3) poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych; 4) podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby.

W przedmiotowej sprawie orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej zostało wydane przez uprawnioną placówkę medyczną, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy. Ośrodek ten w wydanym [...] czerwca 2015 r. orzeczeniu nr [...] jednoznacznie rozpoznał u J.K. przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Jednocześnie wobec nieuwzględnienia w tym orzeczeniu zatrudnienia J.K. w Przedsiębiorstwie "I" w okresie od [...].01.2003 r. do [...].06.2003 r. oraz po uzupełnieniu karty narażenia zawodowego w Spółdzielni [...], PPIS zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka medycyny Pracy o dodatkowe uzasadnienie orzeczenia i Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy to uczynił, w piśmie z [...] grudnia 2015 r. nr [...]. Te wyjaśnienia, zdaniem Sądu były wystarczające dla wydania w sprawie przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia o stwierdzeniu choroby zawodowej. Zatem, wbrew stanowisku skarżącej, brak było podstaw do wydania w sprawie nowego orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej. Wydane w sprawie orzeczenie lekarskie oraz opinia uzupełniająca w sposób jednoznaczny i konsekwentny potwierdziły stwierdzenie u uczestniczki postępowania choroby zawodowej w postaci przewlekłego obwodowego układu nerwowego wywołanego sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1¹ K.p.

Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że organ pierwszej instancji w sposób wszechstronny oraz wnikliwy przeprowadził postępowanie dowodowe, dogłębnie wyjaśnił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych, w szczególności wyjaśnił, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między warunkami pracy (także w zakładzie skarżącej) a występującym u J.K. schorzeniem. Skarżąca nie wykazała natomiast, by stan faktyczny niniejszej sprawy nie został należycie wyjaśniony. Tym samym za nieusprawiedliwione uznać należało zarzuty naruszenia art. 75 § 1 i art., 77 § 1 K.p.a.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a, sąd orzekł o oddaleniu skargi.