Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3357/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13i ust. 4a, art. 40a ust. 5, art. 13k ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2012 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. nr 19 poz. 115 ze zm.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., nr 80, poz. 433 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b), art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1265), po rozpoznaniu wniosku M. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [... ] lutego 2012 r. nakładającą karę pieniężną w wysokości 3.000 zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej .

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godz. 16:45 na drodze krajowej [...] w G., prowadzono kontrolę przy użyciu skanera DSRC pojazdów jadących w kierunku W. Skanowaniu poddano zespół pojazdów składający się z samochodu marki [...] o nr rej. [...] naczepy marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem kierował M. G. W wyniku skanowania urządzenia viabox zainstalowanego w ww. pojeździe stwierdzono 206 naruszeń polegających na braku środków na koncie. Brak środków na koncie stwierdzono pomiędzy [...] sierpnia 2011 r. a [...] sierpnia 2011 r. Dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony.

W dniu [...] lutego 2012 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego po przeprowadzeniu postępowania dowodowego nałożył na kierującego karę pieniężną w wysokości 3000 zł za naruszenie polegające na nieuiszczeniu opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godz. 18:19 po drodze ekspresowej [...] (326,3 km) na odcinku węzeł G. (skrzyżowanie z ul. [...]) - węzeł R. ([...]).

Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu, został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Ponownie rozpoznając sprawę w wyniku wniosku strony, Główny Inspektor Transportu Drogowego wezwał K. Sp. z o.o., spółkę odpowiedzialną za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru opłat, działającą w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wskazania, czy opłata elektroniczna za przedmiotowy przejazd została uiszczona.

W odpowiedzi spółka K. wyjaśniła, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdem o numerze [...] w dniu [...] sierpnia 2011 r. godz. 18:19 nie została uiszczona. Użytkownik nie posiadał na koncie żadnych środków do uiszczenia opłaty elektronicznej. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viabox. Zawarta umowa nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty po dokonaniu przejazdu (umowa typu "pre-pay")

Następnie GITD przytoczył treść przepisów prawa regulujących zasady funkcjonowania elektronicznego systemu poboru opłat, określających obowiązki spoczywające na korzystających z dróg krajowych lub ich odcinków w ramach realizacji tego systemu oraz sankcjonujących ich naruszenie.

GITD stwierdził, że z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., opłata za kontrolowany przejazd nie została uiszczona, a strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba, która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym podczas spornego przejazdu, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p

W ocenie GITD podnoszone przez stronę okoliczności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia niniejszego postępowania administracyjnego. Wskazał, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Oznacza to zdaniem organu, że powody dla których opłata ta nie została uiszczona są irrelewantne z punktu widzenia odpowiedzialności administracyjnej za zaistniały delikt. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów u.d.p. jak dalej organ wywodził są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń, a wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej.

Organ stwierdził, że zgłoszone przez stronę wnioski dowodowe nie dotyczą udowodnienia okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy, gdyż ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 udp. W związku z tym przyczyny (obiektywne, subiektywne, zależne od strony lub od niej niezależne), które spowodowały ustalony w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie mają znaczenia prawnego. W konsekwencji organ postanowił oddalić złożone przez stronę wnioski dowodowe uznając, że ich przeprowadzenie jest niecelowe i niepotrzebnie wydłużające postępowanie w sprawie. Dodał, że uznał okoliczności wskazane przez stronę za udowodnione dając wiarę wyjaśnieniom uzyskanym od K. Sp. z o.o w postępowaniu nr [...] ., którego stroną jest również M. G. W piśmie z dnia [...] lipca 2012 r. operator potwierdził fakt, iż użytkownik składał reklamację dotyczącą nieprawidłowej sygnalizacji niskiego poziomu środków na koncie, jednak reklamacja ta została rozpatrzona negatywnie, a użytkownik został pouczony o treści zawartej umowy oraz o treści rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego. Użytkownik przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych zobowiązany jest wnieść przedpłatę. Użytkownika poinformowano, że jest zobowiązany przed każdym wjazdem na odcinek drogi płatnej sprawdzić czy ma wystarczającą ilość środków na koncie, niezależnie od wsparcia ze strony systemu Viatoll, w postaci powiadomień. Obowiązkiem użytkownika jest kontrola stanu środków na koncie. Informacje o stanie konta można otrzymać kontaktując się z Telefonicznym Centrum Obsługi Klienta, w Miejscu Obsługi Klienta, bądź po zalogowaniu do Panelu Obsługi Klienta.

Odnosząc się do zarzutu wielokrotnego nakładania kary organ wyjaśnił, że każdy przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej stanowi odrębną podstawę do nałożenia kary pieniężnej, tj. odrębną indywidualną sprawę administracyjną wymagającą rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej (art. 1 pkt 1 Kpa). Ustawodawca nie przewidział możliwości sumowania kar pieniężnych za kilka naruszeń stanowiące odrębne sprawy administracyjne w rozumieniu art. 1 pkt 1 Kpa, za naruszenia opisane w art. 13 k ust. 1 i 2 udp w jednej decyzji administracyjnej. Z tych względów należało wyodrębnić tyle spraw administracyjnych ile w protokole kontroli stwierdzono przejazdów, za które nie uiszczono opłat elektronicznych, aby każda stanowiła podstawę do wydania odrębnej decyzji w przedmiocie utrzymania kary pieniężnej w wysokości 3000 zł. GITD wskazał, że przy wyodrębnieniu spraw administracyjnych kierował się następującymi okolicznościami:

- dniem popełnienia naruszenia,

- innym odcinkiem drogi krajowej za który istniej obowiązek uiszczania opłaty elektronicznej,

- czasem popełnienia naruszenia.

W ocenie organu odmienność którejkolwiek z powyższych przesłanek przesądza o fakcie dokonania odrębnego przejazdu za który pobierana jest odrębna opłata elektroniczna. Powyższe okoliczności świadczą o dokonaniu innego naruszenia przez kierującego pojazdem, które polega na naruszeniu obowiązku w innym stanie faktycznym, co do miejsca (inny odcinek) lub czasu, a zatem stanowi odrębną indywidualną sprawę administracyjną, która powinna zostać załatwiona osobną decyzją administracyjną.

GITD wskazując na rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej podniósł, że dopuszczalne jest przeprowadzanie kontroli stacjonarnej oraz kontroli mobilnej, celem sprawdzenia prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto omówił na czym polegają oba rodzaje tej kontroli. Jednocześnie wyjaśnił zasady funkcjonowania systemu elektronicznego poboru opłat oraz pobierania przez bramownice lub mobilne jednostki kontrolne danych o pojeździe oraz nawiązywania łączności między bramownicą lub mobilną jednostką kontrolną, a jednostką pokładową viaBOX zainstalowaną w pojeździe.

Organ wyjaśnił również, że od dnia 1 lipca 2011 r. system poboru opłat za przejazd po drogach krajowych, oparty na kartach opłat drogowych (winietach) został zastąpiony przez system elektronicznego poboru opłat. Nie istnieje zatem inna forma poboru opłaty za przejazd po drogach krajowych, niż w formie elektronicznej. W konkluzji swoich rozważań GITD stwierdził, że niedopełnienie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. skutkowało nałożenie na stronę kary pieniężną w wysokości 3000 zł, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. G., zwany dalej skarżącym, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji i umorzenie postępowania.

Wydanym decyzjom skarżący zarzucił:

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, a mianowicie:

a. art. 7 k. p. a. w zw. z art. 77 k. p. a. poprzez niepodjęcie przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego (zarówno na etapie przed jak i w trakcie rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie niniejszej sprawy) wszelkich niezbędnych kroków wcelu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes strony w szczególności poprzez nieuwzględnienie lub brak ustosunkowania się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, stanowiska w zakresie niewłaściwego działania urządzenia viabox zamontowanego w samochodzie [...] oraz niewłaściwego działania systemu poboru opłat, faktycznego stanu środków pieniężnych na koncie użytkownika.

b. art. 78 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie wniosków dowodowych strony jako nieistotnych dla rozpoznania sprawy w szczególności w zakresie:

zwrócenia się K. Sp. z o.o. o wskazanie osób lub podmiotów, które zajmowały się obsługą systemu viaTOLL w miesiącu lipcu i sierpniu 2011 r. w zakresie dotyczącym użytkownika B. K. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą "S", nr umowy [...], nr identyfikacyjny [...] i przesłuchanie ich w charakterze świadków na okoliczności wskazane w skardze i wniosku z dnia [...].07.2 2012 r. a dotyczące czy a jeśli tak to kiedy, jakim środkiem komunikacji przekazana została użytkownikowi informacja dotyczącą osiągnięcia pułapu ostrzegawczego czy też braku środków na koncie, błędnych i mylących wskazań systemu viaTOLL w zakresie ilości środków na koncie użytkownika (jak wynika ze skargi i wniosku z dnia [...].07.2012 r. po doładowaniu dnia [...].08.2011 r. kwotą 500 zł i naliczeniu raportu tygodniowego na dzień [...].08.2011 r. na saldzie kwoty 106,95 zł zakładka systemowa pozostałe saldo wykazywała niezmiennie na dodatnia kwotę w wysokości 458,21 zł),

zwrócenia się do B. K. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą "S" o okazanie urządzenia viabox ([...]) zmontowanego w samochodzie [...] o nr rej. [...] którym kierował w sierpniu 2011 r. i dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia czy to urządzenie funkcjonowało w sposób prawidłowy i czy w związku z tym miał obiektywną możliwość zorientowania się, że jest uszkodzone lub że konto jest nienaładowane a tym samym czy mógł uniknąć złamania norm ustawy, jaki był faktyczny stan środków pieniężnych na koncie użytkownika.

dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia czy działanie systemu viaTOLL (m.in. konto systemowe użytkownika B. K., sposób obsługi użytkownika B. K., przekazywanie informacji między urządzeniami składającymi się na system) w zakresie miejscowo i czasowo odpowiadającym przedmiotowemu postępowaniu, było prawidłowe a w związku z tym czy użytkownik miał obiektywną możliwość zorientowania się w stanie konta a także czy kierowca miał możliwość zorientowania się, że system działa nieprawidłowo lub że konto jest nienaładowane a tym samym czy mógł uniknąć złamania norm ustawy, jaki był faktyczny stan środków pieniężnych na koncie użytkownika.

art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego dowolnych ustaleń, nie wynikających z treści zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, poprzez uznanie, że w przedmiotowym okresie na koncie użytkownika nie było środków pozwalających na uiszczenie opłaty elektronicznej, opłata ta nie została uiszczona, urządzenie viabox i pozostałe urządzenia składające się na system elektronicznego poboru opłat działały w sposób prawidłowy,

d. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego, w szczególności w odniesieniu do oceny zasadności pominięcia wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącego w toku postępowania.

nie odniesienie się przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego do całokształtu zarzutów zaprezentowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a. art. 8 Konstytucji RP w zw. z art. 13 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych poprzez zaniechanie odmowy zastosowania wskazanego przepisu ustawy jako sprzecznego z Konstytucją w zakresie:

w którym pozwala on na kumulowanie kar administracyjnych w sytuacji, gdy jedno zachowanie wyczerpuje znamiona dwóch lub więcej wskazanych w tym przepisie deliktów administracyjnych co prowadzi do nieuzasadnionej multipenalizacji i wielokrotnego karania za jeden czyn jako niezgodnej z zasadą demokratycznego państwa prawnego i zasadą proporcjonalności,

w którym pozwala on na kumulowanie kar administracyjnych w sytuacji, gdy jedno zachowanie wyczerpuje znamiona dwóch lub więcej wskazanych w tym przepisie deliktów administracyjnych co może prowadzić do sytuacji, iż kierujący pojazdem bez uiszczenia stosownej opłaty elektronicznej po drodze krajowej na odcinku o długości np. 10 km na którym znajduje się np. 10 bramownic z urządzeniami rejestrującymi (ilość bramownic jest zależna od ilości dróg dojazdowych umożliwiających wjazd lub zjazd z drogi krajowej) obciążony zostanie karami administracyjnymi w wymiarze 30.000 zł (po 3000 zł za przekroczenie każdej bramownicy) podczas gdy ten sam kierujący pojazdem bez uiszczenia stosownej opłaty elektronicznej po drodze krajowej na odcinku o długości 10 km na którym znajdują się np. tylko 2 bramownice zostanie obciążony karami administracyjnymi w wymiarze 6 000 zł, co w ocenie skarżącego jest pogwałceniem zasady równości wobec prawa, zasady proporcjonalności i zasady demokratycznego państwa prawnego,

w którym pozwala na nałożenie kary administracyjnej w kwocie 3000 zł w sytuacji gdy koszt nieuiszczonej opłaty za przejazd może wynosić tylko 60 groszy, co narusza zasadę proporcjonalności oraz zasady demokratycznego państwa prawnego,

w którym przewiduje nałożenie kary administracyjnej za przejazd bez uiszczonej opłaty na kierowcę a nie na stronę umowy z podmiotem pobierającym opłaty z wykorzystaniem sytemu elektronicznego poboru opłat i zarazem użytkownika urządzenia umożliwiającego pobieranie tych opłat jak również systemu informacji i obsługi konta (co w warunkach Polskich jest regułą i dotyczy sytuacji pracodawca i pracownik) co łamie zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz zasadę sprawiedliwości społecznej,

w którym wysokość kar pieniężnych jest określona w sposób bezwzględnie sztywny co nie dopuszcza uwzględnienia ewentualnego stopnia zawinienia czy też okoliczności danego deliktu co narusza zasady sprawiedliwości społecznej,

w którym przewidziana w ustawie odpowiedzialność ma charakter absolutny co wyklucza jakiekolwiek dowodzenie przez podmiot odpowiedzialny okoliczności ekskulpujacych (np. błędu co do prawa, błędu co faktu przez wykazanie że zostało uczynione wszystko czego można było od niego rozsądnie wymagać aby nie dopuścić do naruszenie normy prawa) co narusza zasady sprawiedliwości społecznej,

w jakim została wprowadzona zmiana przepisów ustawy oraz wprowadzony system Viatoll,

naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

-art. 13 k ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) poprzez niewłaściwa wykładnię i zastosowanie polegające na naliczaniu kar za przekroczenie poszczególnych bramownic czy też odcinków dróg w sytuacji gdy kara jest nakładana za przejazd po drodze publicznej bez względu na ilość przekroczonych w tej sytuacji bramownic czy też odcinków dróg,

- art. 13 k ust. 2 pkt. 2 w zw. z art. 13 k ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 21.03.1985 jr. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przepisy te zezwalają na kumulowanie kar administracyjnych w sytuacji, gdy jedno zachowanie wyczerpuje znamiona dwóch deliktów administracyjnych..

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął i szczegółowo uzasadnił podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

. Skarga jest uzasadniona.

Sąd nie podzielił stanowiska organu, że za sporny przejazd po drodze płatnej nie została uiszczona opłata elektroniczna. Stanowisko takie jest co najmniej przedwczesne.

Po pierwsze, w niniejszej sprawie bez przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego nie można bezkrytycznie dać wiary twierdzeniom spółki K., że opłata elektroniczna za przejazd nie została uiszczona, choćby z tego powodu, że początkowo spółka K. mijała się z prawdą twierdząc, że użytkownik nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem systemu, czemu przeczy przedłożony przez skarżącego materiał dowodowy dotyczący przedmiotowej reklamacji. Sąd zwraca uwagę, że niewniesienie wymaganej opłaty za pomocą systemu elektronicznego jej pobierania jest podstawą do nałożenia sankcji administracyjnej w postaci kary pieniężnej w kwocie 3000 złotych, zatem konieczne jest nie budzące wątpliwości ustalenie, że pojazd przejechał po danym odcinku drogi bez uiszczenia opłaty.

Obowiązujące przepisy stanowią, że kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a u.d.p. jest obowiązany do: włączenia urządzenia podczas przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę (pkt 1); wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu (pkt 2); używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem (pkt 3).

Zasady wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 u.d.p. rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. nr 91, poz. 524) dalej jako "rozporządzenie z 30 kwietnia 2011 r.". Według § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia: przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną użytkownik: 1. zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną w formie pisemnej; 2. odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie; 3. instaluje urządzenie w pojeździe; 4. wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 czyli w formie przedpłaty; 5. ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 2 czyli płatności okresowej za zabezpieczeniem.

Wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty następuje przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości, w myśl § 7 ust. 1 rozporządzenia z 30 kwietnia 2011 r. Przez wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy, na który wnoszona ma być opłata elektroniczna, określony w umowie między użytkownikiem a pobierającym opłatę, zgodnie z § 7 ust. 2 cytowanego rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji drogowej stwierdził poruszanie się przez skarżącego w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godz. 18:19 po drodze ekspresowej [...] (326,3 km), węzeł G. (skrzyżowanie z ul. [...]) - węzeł R. ([...]), wyszczególnionej w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 22 marca 2011 r. bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie nie przedstawia pełnej sekwencji, składających się na sprawę uiszczenia opłaty elektronicznej czynności, które pozwoliłyby na jednoznaczne stwierdzenie, czy opłata elektroniczna za sporny przejazd rzeczywiście została poniesiona, czy też do realizacji rzeczonego obowiązku nie doszło z przyczyn leżących po stronie podmiotu zobowiązanego do wnoszenia opłat.

Zgodnie z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy". Stosownie do tej zasady, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). W wyroku z dnia 23 listopada 1994 r" III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83 Sąd Najwyższy podkreślił, że: "jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.)". Przy czym z zasadą prawdy obiektywnej ściśle wiąże się zawarta w art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, która określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (por. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz do art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego /Dz.U.00.98.1071/, [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III).

Przenosząc te rozważania natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ dokonując ustaleń co do okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze w niniejszej sprawie nie sprostał stawianym wyżej wymogom.

Za niewyjaśnioną w niniejszej sprawie uznać należy zasadniczą kwestię występowania w dacie i godzinie spornego przejazdu na koncie przypisanym użytkownikowi drogi środków finansowych wystarczających na pokrycie opłaty za tenże przejazd. W szczególności nie stanowi o dostatecznym wyjaśnieniu tej kwestii powoływanie się przez organ na twierdzenia przedstawiciela operatora odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat co do braku środków finansowych na koncie użytkownika w sytuacji, gdy strona konsekwentnie w toku postępowania podnosi, że na koncie były stosowne środki,

W ocenie Sądu, wykazanie wadliwości systemu poboru opłat z powodów leżących po stronie podmiotu odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat (w tym przykładowo: wykazanie braku możliwości połączenia urządzenia ViaBox zamontowanego w pojeździe z systemem poboru opłat) a w konsekwencji niepobranie środków dostępnych na koncie użytkownika na dany przejazd po drodze płatnej nie powinno stanowić podstawy do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

Po drugie, odnosząc się do kwestii nieoznakowania drogi jako płatnej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjne wyrażony w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1467/12, w którym zwrócono uwagę na konieczność dokonywania wykładni przepisu art. 13 k. ust.1 pkt 1 u.d.p. w zgodzie z art. 2 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku zwrócił uwagę, że prawo administracyjne ujemne konsekwencje wiąże z faktem obiektywnego naruszenia prawa, to jednak zgodnie ze standardami demokratycznego państwa prawa i zaufania do jego organów, nie do zaakceptowania jest taka sytuacja, gdy korzystającemu z drogi publicznej i stosującemu się do dyrektyw płynących ze znaków drogowych, wymierzana jest kara pieniężna, stanowiąca w istocie konsekwencję niedopełnienia obowiązku odpowiedniego oznakowania drogi przez właściwe organy administracji.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów a przepis art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych funkcjonuje w określonym otoczeniu prawnym, zatem jego znaczenie powinno być odczytywane w łączności z innymi przepisami i celami, jakie ustawodawca chciał osiągnąć określoną regulacją prawną.

Podkreślenia wymaga też okoliczność, że Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, w realizacji programu rządowego ViaTOLL i za pomocą tego systemu, dokonuje poboru opłat elektronicznych. Firma K. natomiast dba o prawidłowość działania systemu elektronicznego, odczytującego przejazd konkretnego pojazdu i "skasowanie" opłaty. Opłaty wnoszone przez użytkowników systemu Viatoll zasilają konta operatora systemu (K.), a finalnie Krajowego Funduszu Drogowego (KFD) zarządzanego przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad. Do KFD trafiają również kary za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach płatnych.

W myśl art. 40a ust. 5 pkt 1 u.d.p. Minister właściwy do spraw transportu w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia tryb, sposób i termin wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania, w tym tryb dokonywania zwrotu nienależnie pobranych opłat elektronicznych.

Na podstawie powyższej delegacji ustawowej Minister Infrastruktury wydał w dniu 30 kwietnia 2011 r. Rozporządzenie w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. z 2011 r. Nr 91, poz.524).

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że w razie wniesienia opłaty elektronicznej w formie, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 ww Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości oznacza, że korzystający z drogi płatnej zastosował się do przepisów regulujących kwestie uiszczenia opłaty za korzystanie z dróg płatnych.

W ocenie Sądu, jeżeli niepobranie stosownej opłaty wynika z błędów leżących po stronie systemu poboru opłat, to wymierzenie kary pieniężnej na podstawie art. 13 k ust.1 pkt 1 u.d.p. za brak opłaty elektronicznej jest w istocie konsekwencją niedopełnienia obowiązku należytego zabezpieczenia systemu poboru opłat przez organ realizujący program rządowy ViaTOLL. W takiej sytuacji, zgodnie ze standardami demokratycznego państwa prawa i zaufania do jego organów, nie do zaakceptowania jest pogląd, że można stronie wymierzyć karę na podstawie wymienionego przepisu.

Na gruncie rozpatrywanego przypadku, wobec ustalenia, że doszło do złożenia reklamacji, w której zakwestionowano prawidłowość działania systemu poboru opłat, organ powinien w sposób rzetelny wyjaśnić dlaczego uznaje, że negatywny wynik takiej reklamacji nie ma wpływu na wynik sprawy. Sąd nie podziela stanowiska organu, że reklamacja złożona u operatora systemu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji bowiem wykazania przez skarżącego, że w chwili spornego przejazdu posiadał na koncie środki umożliwiające pobranie przez system poboru opłat kwoty należnej za ten przejazd, nie byłoby podstaw do nakładania na skarżącego kary pieniężnej za przejazd drogą płatną bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że zawarte w decyzji stwierdzenia w żaden sposób nie wyjaśniają, z jakich powodów reklamacja została rozpatrzona negatywnie, natomiast skarżący konsekwentnie twierdzi, że podczas krytycznego przejazdu działanie systemu poboru opłat było wadliwe przez co użytkownik pojazdu (B. K. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą "S") oraz kierowca (skarżący M. G.) nie mieli obiektywnej możliwości zorientowania się w stanie konta. Brak wyjaśnienia powyższych kwestii świadczy o naruszeniu przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zwraca uwagę, że w tej i podobnych sprawach skarżący przeważnie podnoszą, że zabezpieczyli środki na koncie i na poszczególnych bramownicach były one pobierane przez system. Spółka K. stoi na stanowisku, że zapisy na zestawieniu operacji finansowych użytkownika przedstawiają operacje zarejestrowane na jego koncie, które nie są równoznaczne z faktem uiszczenia opłat za przejazd po płatnym odcinku drogi. Jednocześnie K. nie przedstawia żadnych dowodów stwierdzających, w jaki sposób odbywała się procedura przejazdu pod poszczególnymi bramownicami i w jaki sposób system odnotowywał (w zakresie opłat) te przejazdy - które bramownice odnotowały przejazd bez wniesienia opłaty, a które jej uiszczenie potwierdziły i w jakich wysokościach. Jeżeli zatem organ Inspekcji Transportu Drogowego opiera się na dowodach dostarczonych przez firmę K., to powinien domagać się kompletnej dokumentacji w tym zakresie, by przedstawić ją (zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.) w motywach rozstrzygnięcia. Przyjęcie za dowody w sprawie stwierdzeń firmy K., nie popartych właściwą dokumentacją, nie można uznać za prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe, do którego przeprowadzenia Inspekcja Transportu Drogowego w tego rodzaju sprawie jest obowiązana.

Jeszcze raz trzeba podkreślić, że w świetle zebranego materiału dowodowego nie można jednoznacznie stwierdzić, że w chwili spornego przejazdu nie było na koncie użytkownika środków na uiszczenie opłaty elektronicznej. Nie można także stwierdzić, czy urządzenie ViaBox i pozostałe urządzenia składające się na system elektronicznego poboru opłat działały w sposób prawidłowy. Ponadto, kwestia oznaczenia drogi jako płatnej nie została w żaden sposób przez organ wyjaśniona. Zważywszy, że sporny przejazd odbył się niespełna miesiąc od wprowadzenia w Polsce przedmiotowego systemu opłat a Sądowi z urzędu wiadomo o analogicznych zarzutach podnoszonych przez skarżących w innych, lecz przedmiotowo tożsamych, sprawach rozpatrywanych w tutejszym Wydziale, wyjaśnienie powyższych kwestii jest szczególnie konieczne. Na kwestię braku oznaczenia drogi, jako płatnej wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym wyżej wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r.

Zdaniem Sądu, bezkrytyczne przyjęcie materiału przedstawionego przez spółkę K. nie czyni zadość wymaganiom, jakie stawiają przed organem powołane przepisy procedury administracyjnej. Należy też dodać, że w uzasadnieniu decyzji GITD nie wyjaśnił logicznie i wyczerpująco powstałych wątpliwości, podnoszonych przez skarżącego.

Kolejną kwestią wymagającą wyjaśnienia jest brak uzasadnienia organu, czy w tej sprawie czasem nie doszło do multiplikacji nakładanych kar za przejazd pod bramownicami, (zamiast za jeden przejazd danym odcinkiem drogi) co nie jest dopuszczalne w świetle przepisu art. 13 k. ust.1 u.d.p. wykładanego zgodnie z regułami wyznaczonymi przez Konstytucję na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 10 września 2014r. sygn. akt P 36/13 a także Rzecznik Praw Obywatelskich w wystąpieniu z dnia 4 stycznia 2013r. znak [...] skierowanym do Ministra Transportu.

Potrzeba dokonania szczegółowych ustaleń w tej kwestii znajduje swoje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1588/13. W wyroku tym NSA za uzasadnione uznał stanowisko Sądu I instancji, że wykonywany płatnym odcinkiem autostrady przejazd może być uznany za jeden czyn, który podlegał jednej karze pieniężnej w związku z brakiem uiszczenia za ten przejazd wymaganej opłaty. Sąd kasacyjny wskazał mianowicie, " Tym samym, fakt zarejestrowania tego przejazdu, charakteryzującego się cechą jednorodności, przez dwie bramownice usytuowane na 64 i 131 km płatnego odcinka autostrady [...], nie uzasadniał dwukrotnego wymierzania kary pieniężnej za ten jeden przejazd".

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdzono, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.

Skarżący był zwolniony od kosztów sądowych na podstawie postanowienia referendarza sądowego.