Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 33/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 105  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi P. K. w [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] grudnia 2013 r. nr [...] i umarza postępowanie administracyjne. 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. K. w [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku Parafii Katolickiej p.w. św. [...][...] w [...] decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] grudnia 2013 r. nr o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1996 r. nr [...], w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 1996 r., na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", stwierdził, że nieruchomości położone w Warszawie, oznaczone jako działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...], o łącznej pow. [...] ha, przeszły z mocy prawa na własność Parafii Katolickiej p.w. św. [...][...] w [...] - dalej zwanej "Parafią" oraz że są one zabudowane kościołem parafialnym, plebanią i innymi budynkami towarzyszącymi. Wojewoda z powołaniem się na art. 107 § 4 kpa odstąpił od uzasadnienia swojej decyzji.

Wnioskiem z [...] listopada 2011 r. J.W. zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody, w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] ha. Do wniosku przyłączyli się A. W., M.W. M. W..

Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z [...] grudnia 2013 r., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, stwierdził nieważność decyzji Wojewody z [...] stycznia 1996 r. w części dotyczącej spornej nieruchomości, podnosząc, że w art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy przewidziano, że nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi, dotyczy to również obiektów położonych na obszarze Miasta st. Warszawy, nie dotyczy natomiast kościołów garnizonowych. Organ zauważył, że z akt sprawy zakończonej ww. decyzją Wojewody nie wynika, aby na spornej nieruchomości znajdował się cmentarz lub obiekt sakralny oraz aby Parafia władała tą nieruchomością [...] maja 1989 r. Podniósł, że Parafia nie wykazała także spełnienia ww. przesłanek w toku prowadzonego postępowania. Minister zważył, że również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 grudnia 2006 r. sygn. akt II OSK 995/06 uznał, że dla uwłaszczenia kościelnej osoby prawnej na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy wymagane jest, aby w dniu wejścia w życie ustawy nieruchomość będąca przedmiotem uwłaszczenia pozostawała we władaniu kościelnej osoby prawnej, a ponadto, aby znajdował się na niej cmentarz lub obiekt sakralny. Wskazał, że aktualnie przedmiotowa nieruchomość wykorzystywana jest jako parking przykościelny, którego nie można zaliczyć do obiektów sakralnych i budynków im towarzyszących. Organ podniósł również, że prawo przyznania J. W. przymiotu strony w postępowaniu potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2010 r. sygn. akt. I SA/Wa 1795/09, zgodnie z którym konsekwencją zgłoszenia przed właściwym organem wniosku o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości jest to, że osoba starająca się o odzyskanie praw do nieruchomości staje się stroną we wszystkich postępowaniach administracyjnych, które są prowadzone w stosunku do tego gruntu - w tym dotyczących decyzji wydanej na podstawie art. 60 ust 1 pkt 5 i ust 5 ustawy.

Wnioskiem z [....] stycznia 2014 r. Parafia zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając organowi naruszenie przepisów kpa poprzez błędne określenie stron postępowania oraz niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego.

Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] grudnia 2013 r. Podtrzymując stanowisko w sprawie stwierdził, że tezy zaprezentowane w orzecznictwie sądowym prowadzą do oczywistego wniosku, iż wnioskodawca jest stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody. Jednocześnie powołał się na wyroki NSA z 7 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 2226/12 i z 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 880/10 oraz wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1795/09. W uzasadnieniu stwierdził również, że nie jest uzasadniony prawnie wniosek Parafii o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych z zakresu geodezji oraz budownictwa, na okoliczność ustalenia, czy nieruchomość sporna była w dniu wejścia w życie ustawy zabudowana obiektami sakralnymi lub obiektami towarzyszącymi. Organ zauważył, że na wspomnianą okoliczność wypowiedział się wnioskodawca, a Parafia tym twierdzeniom nie zaprzeczyła. Ponadto wskazał, że z pisma Urzędu m [...] z [...] września 2011 r. skierowanego do wnioskodawcy wynika, że w dniu wydania decyzji Wojewody nieruchomość sporna nie była zabudowana obiektem sakralnym lub obiektami towarzyszącymi, a istniejący budynek kościoła i zabudowania parafialne na nieruchomości spornej nie są posadowione. Dodał, że z pozostałych akt sprawy nie wynika, aby ww. nieruchomość spełniała przesłanki wynikające z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy. Wskazał, że to kościelna osoba prawna występująca o skorzystanie z dobrodziejstwa uwłaszczenia na podstawie ostatnio przytoczonego przepisu prawa powinna wykazać spełnienie wspomnianych przesłanek. Ponadto tożsamość nieruchomości spornej z aktualną działką ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] potwierdził Urząd m [...] w piśmie z [....] września 2011 r. Podkreślił, że stanowiska tego Parafia nie kwestionuje. Tak więc, w ocenie Ministra, wniosek Parafii o powołanie biegłego geodety na okoliczność ustalenia omawianej tożsamości nie jest uzasadniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 stycznia 2015 r. sygn. akt 2116/14, po rozpatrzeniu skargi Parafii na ww. decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] kwietnia 2014 r., oddalił skargę. W wyniku skargi kasacyjnej Parafii, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 lutego 2017 r. sygn. akt II 1376/15 uchylił wyżej wymieniony wyrok oraz decyzję Ministra z [...] kwietnia 2014 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa podstawą stwierdzenia nieważności jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, doktryna, jak i orzecznictwo sądowe, wiąże przede wszystkim ze stosowaniem przepisu prawa materialnego, który był podstawą materialnoprawną rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej w drodze decyzji administracyjnej. Stosowanie przepisu prawa materialnego obejmuje cztery zasadnicze stadia; po pierwsze, ustalenie znaczenia normy prawnej i jej obowiązywania. W tym stadium, z ustalenia znaczenia normy prawnej organ administracji publicznej wyprowadza hipotetyczny stan faktyczny zapisany w normie prawnej. Drugie stadium stosowania normy prawnej, to ustalenie stanu faktycznego zapisanego w normie prawa materialnego z zastosowaniem przyjętej w przepisach prawa procesowego teorii dowodów (art. 7, art. 75 § 1, art. 77 kpa). Trzecie stadium obejmuje dokonanie przez organ administracji publicznej subsumpcji stanu faktycznego sprawy pod hipotetyczny stan faktyczny zapisany w normie prawnej przepisu prawa materialnego. Ostatnie stadium stosowania normy prawa materialnego, to wyprowadzenie przez organ administracji publicznej konsekwencji w zakresie uprawnienia lub obowiązku jednostki mającej interes prawny w sprawie. Rażące naruszenie prawa, będące wynikiem naruszenia przepisu prawa materialnego, obejmuje przede wszystkim stadium pierwsze, stadium trzecie oraz stadium czwarte. Rażące naruszenie prawa to wadliwa wykładnia przepisu prawa materialnego, ale też tego rodzaju ciężkim, kwalifikowanym naruszeniem obejmuje się stadium trzecie, stadium subsumpcji ustalonego stanu faktycznego sprawy pod hipotetyczny stan faktyczny w normie prawa materialnego i w następstwie wyprowadzenie konsekwencji prawnej, która nie jest dopuszczalna w danym w sprawie stanie faktycznym. Wyprowadzenie rażącego naruszenia prawa i zastosowanie sankcji nieważności decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, wymaga przeprowadzenia w postępowaniu nadzwyczajnym w sprawie nieważności decyzji ustaleń stanu faktycznego, które podważą dokonaną w postępowaniu zwykłym prawidłowość subsumpcji normy prawa materialnego. W postępowaniu w sprawie nieważności nie prowadzi się z reguły ustaleń stanu faktycznego, ale obalenie przyjętego w postępowaniu zwykłym stanu faktycznego wymaga takiego pełnego ustalenia. Podważenie zatem prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, który był elementem rozstrzygnięcia sprawy decyzją objętą sankcją nieważności, wydaną na podstawie art. 60 ustawy, wymagało pełnych ustaleń do jego zakwalifikowania.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyprowadzenie interesu prawnego z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy wymaga powiązania tego przepisu z art. 136 i 137 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z [...] października 2019 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2013 r., podnosząc w uzasadnieniu m.in., że w kwestii wyprowadzenia interesu prawnego z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy w powiązaniu z art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204) – dalej zwanej "ugn" przede wszystkim zważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 22 lutego 2017 r. nie zakwestionował dopuszczalności oparcia interesu prawnego wnioskodawcy o przywołane powyżej regulacje prawne, tj. art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy w zw. z art. 136 i 137 ugn.

Minister stwierdził, że w doktrynie podkreśla się, iż legitymację do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na wniosek ma nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem decyzji, której ma dotyczyć stwierdzenie jej nieważności, lecz także każdy podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy ta decyzja (art. 28 kpa) albo którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności tej decyzji. Organ odwoławczy powołał się przy tym na wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 176/09 i z 17 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 982/17 oraz linię orzeczniczą zaprezentowaną przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu (pkt 7) uchwały z 27 stycznia 2000 r. III ZP 14/99.

Minister stwierdził, że skoro Prezydent m. [...], w toczącym się przed tym organem postępowaniu o zwrot nieruchomości spornej nie zakwestionował do chwili obecnej statusu strony w odniesieniu do A. W., M. W., J. W. i S. W., to uznać należy, że są oni (i ich następcy prawni) stronami przedmiotowego postępowania. W ocenie Ministra posiadają zatem interes "osobisty, własny, indywidualny, konkretny, aktualny i dający się obiektywnie stwierdzić" zarówno w wyżej wymienionym postępowaniu o zwrot nieruchomości spornej, jak również w niniejszym postępowaniu administracyjnym.

Organ odwoławczy podniósł, że z aktu własności ziemi z [...] lutego 1973 r. wynika, że właścicielem, m.in. nieruchomości spornej była J. W. Natomiast z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...]-[...] z [...] sierpnia 1977 r. wynika, że prawa do spadku po J. W. nabyli: A. W., S. W., M. D., B. W. i J. W.

Wskazał, że Prezydent m [...] postanowieniem z [...] lipca 2012 r. zawiesił postępowanie w sprawie zwrotu spornej nieruchomości spornej, prowadzone na wniosek M. D., S. W., J. W., do czasu rozpatrzenia przez Ministra Administracji i Cyfryzacji ww. wniosku J. W. z [....] października 2011 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1996 r., w części dotyczącej spornej nieruchomości. Wskazał także, że z uzasadnienia postanowienia wynika, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...]-[...] z [...] lipca 1985 r. spadek po A. W. nabyli: M. D., B. W., J. W. i S. W. Natomiast na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...]-[...] z [...] lipca 2008 r. spadek po B. W. nabyli: A. W. oraz M. W. Podkreślił, że Prezydent za strony postępowania o zwrot nieruchomości spornej uznał: A. W., M. W., J. W. i S. W., a także Parafię.

Udział w niniejszym postępowaniu został potwierdzony, poza J. W., m.in. pismami M. W., A. W. i S. W.

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] sierpnia 2014 r. spadek po J. W. nabyły: D. W., M. W. i M. W.

Minister stwierdził, że jest związany ww. postanowieniem Prezydenta, także w zakresie osób posiadających przymiot strony w postępowaniu o zwrot nieruchomości spornej.

Jednocześnie podniósł, że przymiot strony ww. osób w niniejszym postępowaniu, w rozumieniu art. 28 kpa, wynika z praw tych osób do ubiegania się o zwrot nieruchomości spornej, na podstawie przepisów ugn w postępowaniu prowadzonym przez Prezydenta. Wskazał, że nieruchomość sporna stała się własnością Parafii na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy, na mocy decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1996 r.

Zatem - zdaniem tego organu - jeżeli Prezydent w postępowaniu o zwrot przedmiotowej nieruchomości uznaje za strony osoby będące następcami prawnymi po J. W., to ww. osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji Wojewody [....]. Podał, że w stosunku do uwag Ministra zawartych w piśmie z [...] lipca 2018 r. Urząd m [...] w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu Prezydenta z[...] lipca 2012 r.

Odnosząc się do kwestii spełnienia przesłanek z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy Minister zauważył, że Wojewoda przyjął, że nieruchomości objęte tą decyzją, w tym nieruchomość sporna, zabudowane są kościołem parafialnym, plebanią i innymi budynkami towarzyszącymi. Wskazał, że Parafia w piśmie z [...] marca 2013 r. stwierdziła, iż nieruchomość sporna faktycznie nie została zabudowana budynkiem, natomiast znajduje się na niej część parkingu i stanowi ona część całego kompleksu gruntów parafialnych i jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania Parafii. Podkreślił, że pełnomocnik Parafii podczas rozprawy administracyjnej, która miała miejsce 12 lipca 2013 r., nie skorygował ww. oświadczenia Parafii.

Minister podkreślił także, że na przedmiotowej nieruchomości niewątpliwie nie znajduje się cmentarz. Natomiast zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy na nieruchomości spornej powinien znajdować się obiekt sakralny lub budynek towarzyszący temu obiektowi sakralnemu. Podniósł, że z akt sprawy wynika, że nieruchomość sporna nie jest zabudowana, co nie pozwala przyjąć, iż na nieruchomości znajduje się obiekt sakralny. Brak jakiejkolwiek zabudowy nie pozwala przyjąć, że znajduje się na niej budynek towarzyszący obiektowi sakralnemu. Stwierdził także, że okoliczność, że nie jest ona zabudowana potwierdza fotomapa działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] z odręcznie zaznaczoną nieruchomością sporną, dołączoną do wniosku J. W. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody.

Minister stwierdził, że mając na względzie art. 77 § 1 kpa, po otrzymaniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2017 r. dopuścił przeprowadzenie wszystkich zgłoszonych przez strony dowodów, pod warunkiem, że przeprowadzenie tych dowodów zostanie przeprowadzone na zlecenie stron, i w konsekwencji nie będzie obciążać budżetu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Organ odwoławczy wskazał, że strony postępowania nie zdecydowały się na przeprowadzenie wnioskowanych przez siebie dowodów na koszt własny. Zatem całość zebranego materiału dowodowego nie potwierdza ziszczenia się w niniejszej sprawie przesłanki, o której mowa w art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy. Wobec tego stwierdził, że decyzja Wojewody [...] rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2019 r. Parafia wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego, tj.: a) art. 28 kpa poprzez błędne przyjęcie, iż J. W., S. W., A. W. oraz M. W. jak również ich wstępni i zstępni są stroną postępowania administracyjnego, w wyniku którego została wydana decyzja Wojewody [...] z [...] stycznia 1996 r.; b) art. 6 kpa poprzez naruszenie zasady praworządności stosowania prawa przez organy administracji publicznej w postaci braku zgodności z normami prawa obowiązującego; c) art. 7, art. 78 § 1 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a przez to zignorowanie przez organ wniosków dowodowych sformułowanych w piśmie z [...] października 2013 r., a także podczas rozprawy administracyjnej [...] lipca 2013 r. ustnie do protokołu, dotyczących: - powołania biegłego z zakresu geodezji oraz biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność ustalenia czy działka nr [...] była zabudowana obiektami sakralnymi lub budynkami towarzyszącymi w chwili wejścia w życie ustawy, - powołania biegłego geodety na okoliczność ustalenia, czy dawna działka nr [...] jest tożsama z działką [...] oraz jaki podmiot był jej właścicielem, - przeprowadzenia kwerendy dokumentów znajdujących się w Ewidencji [...] i [...] Urzędu m [...] celem ustalenia, czy nieruchomość gruntowa [...] była zabudowana budynkiem w 1984 r., a jeżeli tak, to jakiego rodzaju był to budynek, - przeprowadzenia dowodu z dokumentacji budowlanej znajdującej się w Urzędzie m [...] oraz Urzędzie Dzielnicy [....] prowadzonej w oparciu o zezwolenie Prezydenta m [....] z [....] maja 1981 r. dotyczące robot budowlanych związanych z wykonaniem fundamentów dla obiektów budowlanych tzw. "zespołu kaplicy z plebanią"; d) art. 8 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu administracji państwowej, a przez to nieustosunkowanie się do wniosków dowodowych pełnomocnika Parafii; e) art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 kpa poprzez niezebranie i nierozpoznanie w sposób kompleksowy i wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego poprzez pominiecie wniosków pełnomocnika Parafii; f) art. 107 § 3 kpa poprzez niedokładne uzasadnienie stanu faktycznego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty rozwinięte w motywach skargi Parafia wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W piśmie z [...] lutego 2020 r. uczestnicy postępowania sądowego A. W., M. W., D. W., M. W., S. W. i M. W. wnieśli o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazali, że interes prawny spadkobierców J. W. do bycia stroną postępowania nadzorczego wynika z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy w zw. z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn. Uczestnicy wskazali, że zgodnie z decyzją lokalizacyjną celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa drogi – Trasy [...], Skoro grunt ten stanowi własność Parafii i znajduje się na nim parking i tereny zielone, to cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Możliwość zaktualizowania się przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przed 23 maja 1989 r. (datą uwłaszczenia Parafii działką nr [....]) otworzyła następcom prawnym J. W. możliwość wnioskowania w 1998 r. o zwrot tej nieruchomości (obecnie działki nr [...]). Zdaniem uczestników postępowania w takim przypadku nie ma znaczenia data zgłoszenia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ponieważ organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe nie mógł rozstrzygnąć wniosku o uwłaszczenie bez wcześniejszego ustalenia, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Taka była konsekwencja ustawowego zakazu przeznaczania nieruchomości na inne cele, niż cel wywłaszczenia. Zbycie nieruchomości podlegającej zwrotowi po jej wywłaszczeniu na rzecz osoby trzeciej powodowało, że utraciła ona status nieruchomości wywłaszczonej. Zadysponowanie tego rodzaju nieruchomością przez podmiot publicznoprawny na rzecz osoby trzeciej skutkuje obowiązkiem doprowadzenia przez właściwy organ do odzyskania przez ten podmiot własności nieruchomości. Utrata przez Skarb Państwa własności przedmiotowej nieruchomości na skutek decyzji Wojewody [...] z[....] stycznia 1996 r. zamyka spadkobiercom J. W. prawo do ubiegania się o jej zwrot w trybie przepisów ugn. Bez wzruszenia tej decyzji osoby domagające się zwrotu nieruchomości nie będą mogły zrealizować swoich roszczeń. Konsekwencją złożenia wniosku o zwrot nieruchomości jest to, że osoby składające taki wniosek stają się stronami we wszystkich postępowaniach dotyczących tej nieruchomości. Prezydent m [...] w postanowieniu z[....] lipca 2012 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania o zwrot nieruchomości wskazał, że rozstrzygnięcie tej sprawy zależy od rozstrzygnięcia przez Ministra Administracji i Cyfryzacji sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Odnosząc się do meritum sprawy uczestnicy postępowania wskazali, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Wojewoda [...] nie poczynił żadnych ustaleń co do tego kto włada przedmiotowym gruntem i w jaki sposób jest on zabudowany i wykorzystywany. W sprawie uwłaszczeniowej nie zostały spełnione przesłanki z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy. Działka nr [...] [...] maja 1989 r. nie była zabudowana obiektami sakralnymi i budynkami im towarzyszącymi. Uzyskany przez uczestników postępowania materiał mapowy wskazuje, że działka nr [...] odpowiada obecnej działce nr [...] i nie ma potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Dokumentacja fotograficzna przedłożona w sprawie wskazuje, że sporny grunt stanowi w części teren zielony, a w części wyasfaltowany parking. Zdjęcia lotnicze z 1987 r. i 1990 r. nie potwierdzają zabudowania spornego gruntu cmentarzem lub obiektami sakralnymi wraz z budynkami towarzyszącymi. Z map wynika, że działka nr [...] według stanu na 1990 była niezabudowana i stan ten utrzymuje się obecnie. Parafii natomiast nie przedłożyła żadnego przeciwdowodu mimo wezwań organu. Bierność Parafii wskazuje, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana na podstawie oświadczenia Parafii, a nie dokumentów. Parafia w piśmie z [...] marca 2013 r. sama przyznała, że nieruchomość nie została zabudowana budynkiem i że na nieruchomości znajduje się część parkingu. Działka nr [...] nie była zatem objęta władaniem Parafii na potrzeby inwestycji polegającej na budowie kościoła i parafii. Parafia została na podstawie decyzji uwłaszczeniowej wpisana do ewidencji gruntów, jako władająca, dopiero w 1992 r., a więc nie władała gruntem [...] maja 1989 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] grudnia 2013 r. ma ocena prawna zaprezentowana w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1376/15. W treści tego wyroku NSA uznał za zasadny zarzut Parafii dotyczący naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 w powiązaniu z art. 157 § 2 kpa regulującym tryb wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. NSA zauważył, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczynane jest na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 kpa). NSA nie podzielił stanowiska WSA w Warszawie zaprezentowanego w uzasadnieniu wyroku z 19 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2116/14, że skoro przedmiotowa decyzja naruszyła w sposób oczywisty art. 156 § 1 pkt 2 kpa, to postępowanie nadzorcze w sprawie mogło i tak zostać wszczęte z urzędu. Zdaniem NSA w sytuacji, gdy postępowanie nadzorcze zostało wszczęte na żądanie jednostki, to organ administracji publicznej ma obowiązek ustalenia, czy jednostka żądająca ma w sprawie interes prawny. Wyprowadzenie interesu prawnego wymaga wykładni przepisów prawa i zastosowania w konkretnej sprawie w stanie faktycznym tej sprawy. Wymagało zatem wyprowadzenia interesu prawnego z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy w związku z art. 136 i art. 137 ugn.

W ocenie NSA argumentacja z linii orzecznictwa sądów może nastąpić po przeprowadzeniu wykładni przepisów prawa, które zdaniem Sądu dają podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego. Przyjęcie stanowiska przez WSA w Warszawie za stanowiskiem Ministra Administracji i Cyfryzacji, która opiera się na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 880/10, wymagało rozważenia przedmiotu ustaleń zawartych w uzasadnieniu Sądu, a nie przyjęcia tezy wyprowadzonej przez przygotowującego publikację wyroków LEX. Teza wyprowadzona i zapisana w LEX nie może stanowić podstaw ustalenia treści uzasadnienia wyroku, w którym takie stanowisko nie zostało wyrażone.

W niniejszej sprawie Minister – mając na uwadze powyższy wyrok NSA – wskazał, że stroną postępowania nieważnościowego jest osoba, którą mogą dotknąć skutki stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Minister wskazał, że interes prawny do bycia stroną postępowania nadzorczego musi wynikać z konkretnej normy prawa materialnego. Musi być to interes: osobisty, własny, indywidualny, konkretny, aktualny i dający się obiektywnie stwierdzić.

Odwołując się do orzecznictwa sądowego dotyczącego kontroli legalności decyzji uwłaszczeniowych Minister wskazał, że osoby domagające się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej mimo, że w postępowaniu uwłaszczeniowym nie orzeka się o zasadności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Dalej organ odwoławczy podał, że jest związany postanowieniem Prezydenta m.[...] z[...] lipca 2012 r. nr [...] o zawieszeniu postępowania o zwrot nieruchomości wchodzącej w skład aktualnej działki nr [....] z obrębu [...], objętej decyzją wywłaszczeniową z [....] sierpnia 1977 r. nr [...], do czasu rozpatrzenia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z[...] stycznia 1996 r. nr [....], w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Parafię z mocy prawa działki nr [...] z obrębu [...]. Minister uznał, że związany jest także ustaleniami organu zwrotowego w zakresie osób posiadających przymiot strony w postępowaniu zwrotowym.

Przymiot do bycia stroną postępowania nieważnościowego, jeżeli chodzi o S. W. i obecnych spadkobierców po A. W., M. D., B. W. i J. W. (którzy to spadkodawcy wraz ze S. W. byli właścicielami spornej nieruchomości przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej z [...] sierpnia 1977 r. bowiem J. W. zmarła [...] sierpnia 1977 r.), organ odwoławczy upatruje w tym, że domagają się oni zwrotu przedmiotowego gruntu na podstawie przepisów ugn.

Zdaniem Ministra, skoro więc organ orzekający o zwrocie uznaje za stronę postępowania S. W. i wyżej wymienionych spadkobierców, to mają oni interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa, do ubiegania się o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z[....] stycznia 1996 r. w żądanej części.

Skład orzekający w niniejszym składzie poglądu tego nie podzielił.

Zgodzić należało się – co do zasady – z poglądem Ministra, że w postępowaniu nadzorczym przymiot strony postępowania mają nie tylko osoby, które brały udział w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją, ale też inne osoby, których dotyczą skutki stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.

Rację ma też organ odwoławczy, że interes prawny, o którym mowa w art. 157 § 2 w zw. z art. 28 kpa musi wynikać z konkretnego przepisu prawa materialnego, który jest adekwatny do realiów sprawy zakończonej kwestionowaną decyzją. Co istotne musi to być interes własny, konkretny, zindywidualizowany i aktualny.

Zgodzić należy się z Ministrem, że w niniejszej sprawie dla oceny istnienia interesu prawnego u J. W. - wnioskodawcy żądającego w piśmie z[...] listopada 2011 r. stwierdzenia nieważności decyzji z[....] stycznia 1996 r. w zakresie dotyczącym działki nr [...], a w konsekwencji także u S. W. oraz wszystkich spadkobierców innych przedwywłaszczeniowych właścicieli nieruchomości - można było wykorzystać dorobek orzecznictwa sądowego wypracowanego w sprawach dotyczących kontroli legalności decyzji o uwłaszczeniu państwowych osób prawnych prawem użytkowania wieczystego odnoszącego się do nieruchomości wcześniej wywłaszczonych, w których inicjatorami postępowania nieważnościowego były osoby domagające się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Uszło jednak uwadze Ministra, że w sprawach dotyczących kontroli w postępowaniach nadzwyczajnych legalności decyzji uwłaszczeniowych (przede wszystkim wydanych na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) są różne korelacje, jeżeli chodzi moment wydania decyzji uwłaszczeniowej i datę złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Zasadniczo osoba ubiegająca się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny w kwestionowaniu decyzji uwłaszczeniowej w postępowaniu nadzwyczajnym. Jednakże stanowisko to jest adekwatne do sytuacji, gdy osoba domagająca się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości złożyła wniosek o zwrot przed 5 grudnia 1990 r. lub przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej.

W sprawach uwłaszczeniowych inaczej natomiast kwalifikowany jest status wnioskodawcy, który domaga się wycofania z obrotu prawnego decyzji uwłaszczeniowej w trybie postępowania nadzwyczajnego, gdy złożył on wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej lub po złożeniu żądania wyeliminowania tego rodzaju decyzji z obrotu prawnego w trybie postępowania nadzwyczajnego.

W szeregu spraw tego typu Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że osoba domagająca się eliminacji z obrotu prawnego decyzji uwłaszczeniowej nie ma interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 kpa, do wszczęcia postępowania nadzwyczajnego, jeżeli złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. NSA uznał, że kolizja praw osoby domagającej się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z prawami państwowej osoby prawnej do uwłaszczenia występuje, gdy decyzja uwłaszczeniowa zostaje wydana z pominięciem roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W sytuacji zaś, gdy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostaje złożony po dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej osoba domagająca się weryfikacji decyzji uwłaszczeniowej w trybie nadzwyczajnym nie ma interesu prawnego do bycia stroną w tego rodzaju postępowaniu i wobec tego organ prowadzący postępowanie nadzwyczajne na wniosek takiej osoby winien umorzyć postępowanie nadzwyczajne w oparciu o art. 105 § 1 kpa, czy też odmówić wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w trybie art. 61a kpa, w tym odmówić wznowienia postępowania w trybie art. 149 § 3 kpa (por. np. wyroki NSA wydane w sprawach o sygn. akt: I OSK 1731/09, I OSK 795/10, I OSK 719/11, I OSK 720/11, I OSK 805/11, I OSK 586/13, I OSK 2105/13, I OSK 1042/14, I OSK 1452/16).

Zdaniem Sądu wydaje się, że w tym kierunku oceniał niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny wydając wyrok z 22 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1376/15, którym związany był Minister, jak i Sąd. Nie bez powodu NSA zwrócił uwagę, że znaczenie dla oceny interesu prawnego wnioskodawcy żądającego wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej mają okoliczności sprawy, które legły u podstaw wyroku z 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 880/10 (na który powoływał się Minister w decyzji [...] kwietnia 2014 r. badając interes prawny J. W. do wszczęcia postępowania nieważnościowego).

W ocenie Sądu z treści uzasadnienia wyroku NSA o sygn. akt II OSK 880/10 wynika, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w tym samym roku, w którym została wydana decyzja uwłaszczeniowa (2006). Z tym, że podnoszony przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 kpa (pominięcia w postępowaniu uwłaszczeniowym osoby domagającej się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości) wskazuje, że wniosek o zwrot został złożony przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej. Wobec tego stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II OSK 880/10 nie mogło być miarodajne dla niniejszej sprawy.

Zdaniem Sądu NSA w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II OSK 1376/15 położył nacisk na konieczność wyprowadzenia interesu prawnego przede wszystkim z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy w powiązaniu z art. 136 i art. 137 ugn.

Art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy stanowił w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej, że nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi; dotyczy to również obiektów położonych na obszarze miasta stołecznego Warszawy, nie dotyczy natomiast kościołów garnizonowych.

Przepis ten umożliwiał wydanie decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej nabycie przez kościelną osobę prawną z dniem [....] maja 1989 r. nieruchomości lub jej części będących w tej dacie we władaniu tej osoby i zabudowanych cmentarzami lub obiektami sakralnymi wraz z budynkami towarzyszącymi. Stroną tego postępowania była zatem właściwa kościelna osoba prawna.

Z innych przepisów ustawy wynikało, że uwłaszczenie na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy (inaczej, niż uwłaszczenie państwowych osób prawnych) dawało kościelnym osobom prawnym pozycję uprzywilejowaną w stosunku do innych osób ubiegających się o prawa do gruntu, czy to w trybie postępowania sądowego, czy w trybie postępowania administracyjnego. Z art. 60 ust. 8 i 9 ustawy wynikało, że pierwszeństwo w nabyciu mienia miały kościelne osoby prawne, ponieważ postępowania równoległe podlegały obligatoryjnemu zawieszeniu. W przypadku uostatecznienia się decyzji właściwego organu wojewódzkiego stwierdzającej nabycie przez kościelną osobę prawną nieruchomości lub jej części postępowania sądowe (np. o zasiedzenie nieruchomości) oraz administracyjne (np. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) podlegały obligatoryjnemu umorzeniu.

Nie można pomijać tego, że istota uwłaszczenia w trybie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy polegała właśnie na tym, że nabycie prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa przez kościelną osobę prawną z dniem [...] maja 1989 r. następowało kosztem innych osób równolegle ubiegających się o uregulowanie stanu prawnego gruntu na swoją korzyść. Ustawodawca założył zatem, że uwłaszczenie kościelnych osób prawnych będzie odbywało się nawet kosztem potencjalnie zasadnych roszczeń osób trzecich.

Zatem w tym szczególnym postępowaniu uwłaszczeniowym organ wojewódzki nie mógł badać, czy nieruchomość uprzednio wywłaszczona lub jej część stała się wcześniej zbędna na cel wywłaszczenia. Tego rodzaju okoliczności wykraczały poza przedmiot sprawy uwłaszczeniowej.

Rację ma Minister, że kryterium interesu prawnego, na którym oparta jest legitymacja strony w postępowaniu administracyjnym, ma charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego podanie do organu administracji, a obowiązującym systemem prawa. Jednakże osoba ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jej sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego – realne i rzeczywiste powiązanie. Ta realność (aktualność) jest istotną cechą interesu prawnego. Owa realność winna być rozumiana jako istnienie tego interesu już w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Przy czym nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości (hipotetyczny). Elementem wspomnianej wyżej realności interesu prawnego jest jego aktualność w momencie rozpoznawania i rozstrzygania sprawy przez organ administracji. Stroną jest się wówczas, gdy dane rozstrzygnięcie administracyjne kreuje, tworzy, znosi, zmienia, stosunek administracyjnoprawny, z którego wynikają dla określonego podmiotu konkretne prawa i obowiązki o charakterze materialnoprawnym.

Zdaniem Sądu taka sytuacja nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie.

Jak zasadnie podniosła Parafia w skardze nie jest legitymowany do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, do których osiągnięcia dąży (co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie), takimi które według jego subiektywnego przekonania wystąpią dopiero w przyszłości. W konsekwencji zdarzenia przyszłe i niepewne nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym. Ten zaś nie daje legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym, ponieważ interes prawny, którym legitymuje się wnoszący podanie powinien być aktualny w dacie wniesienia żądania stwierdzenia nieważności decyzji i w dacie wydania rozstrzygnięcia załatwiającego to żądanie.

W niniejszej sprawie S. W. oraz spadkobiercy po innych przedwywłaszczeniowych właścicielach spornej nieruchomości, w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej nie mieli tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowej nieruchomości (działki nr [....], której odpowiada obecnie działka nr [...]). Osoby te nie była stronami postępowania uwłaszczeniowego. Wnioskodawca żądający stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej – J. W., w dacie wydania decyzji nadzorczej z 2013 r. wydanej w niniejszym postępowaniu nieważnościowym, nie posiadał żadnego tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowej nieruchomości. A. W., M. W., D. W., M. W., S. W. i M. W. nie legitymowali się żadnym tytułem prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu samo zgłoszenie w piśmie z [...] sierpnia 1998 r. roszczenia o zwrot przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 136 i art. 137 ugn, a więc dopiero po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, nie kreuje interesu prawnego do bycia stroną postępowania nieważnościowego, a co najwyżej interes faktyczny. Wynik toczącej się przed Prezydentem m [...] sprawy o zwrot przedmiotowej nieruchomości jest kwestią otwartą i nieznaną. Nie można w sposób pewny wskazać jaką decyzję wyda organ zwrotowy i jakie będą powody tej decyzji.

Nie można z góry przesądzić - co podnoszą uczestnicy postępowania: A. W., M. W., D. W., M. W., S. W. i M. W. - że organ zwrotowy odmówi uwzględnienia wniosku o zwrot z 1998 r. właśnie z tego powodu, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości przed[...] maja 1989 r.

Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie nie można oceniać, czy przedmiotowy grunt (obecna działka nr [...] tożsama z wcześniejszą działką nr [...], pochodzącą z wywłaszczonej części działki nr [...]) został wywłaszczony na wniosek Dyrekcji Budowy [...][...] w [...] jako "niezbędny" na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., czy też dowłaszczony jako tzw. resztówka na wniosek J. W., zgłoszony w trybie art. 5 ust. 3 tej ustawy. Ta kwestia może być wyjaśniona w postępowaniu zwrotowym biorąc pod uwagę treść decyzji wywłaszczeniowej z 1977 r. i stanowisko Prezydenta m [...] zaprezentowane w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. Dlatego w niniejszej sprawie nie można kategorycznie i wiążąco stwierdzić, że do spornego gruntu odnoszą się przesłanki "zbędności" nieruchomości z art. 137 ugn. Poza tym uczestnicy postępowania pomijają stanowisko zaprezentowane w wyroku trybunalskim o sygn. akt P 38/11. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia bada się na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. W niniejszej sprawie taki wniosek został złożony w 1998 r., a więc po dacie uwłaszczenia Parafii z mocy samego prawa w trybie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy.

Nie można także w niniejszej sprawie w sposób wiążący przesądzić (przed wydaniem decyzji w sprawie o zwrot nieruchomości), że organ zwrotowy odmówi zwrotu nieruchomości uzasadniając to nabyciem z mocy samego prawa w 1996 r. spornego gruntu przez Parafię. To w sprawie zwrotowej będzie badany status prawny spornego gruntu, w tym to, czy ma zastosowanie np. art. 229 ugn. Nie jest jasne np. to, czy teren o pow. [...] m2 przekazany w użytkowanie wieczyste decyzją z [...] maja 1981 r. nr [....] obejmował także działkę nr [....] (pismo Prezydenta m [...] z [...] maja 2018 r.).

Zdaniem Sądu nie mogło być skuteczne szerokie odwoływanie się przez uczestników postępowania sądowego (pismo z [...] lutego 2020 r.) do poglądów judykatury prezentowanych w wyrokach wydanych w różnych sprawach sądowych, w których wskazywano na to, że osoba domagająca się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest stroną we wszystkich innych postępowaniach administracyjnych dotyczących tej nieruchomości. Sprawy o sygn. akt: SA/Kr 1740/93, I OSK 557/07, II SA/Kr 1804/11, I OSK 2145/11 dotyczyły zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, a nie legalności uwłaszczenia. Sprawa o sygn. akt I SA/Wa 58/06 dotyczyła podziału nieruchomości. Sprawa o sygn. akt I SA/Wa 1524/09 dotyczyła komunalizacji nieruchomości i wniosku o zwrot złożonego przed wydaniem decyzji komunalizacyjnej. Z treści wyroku o sygn. akt I SA/Wa 1142/15 nie wynika kiedy został złożony wniosek o zwrot nieruchomości. Z kolei sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1411/09 i I SA/Wa 1795/09 (odnoszące się do tej samej decyzji uwłaszczeniowej i tego samego postępowania zwrotowego) dotyczyły legalności uwłaszczenia i wniosku o zwrot złożonego przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej.

Jeżeli chodzi natomiast o stanowisko zaprezentowane w wyroku o sygn. akt IV SA 2520/98 Sąd zauważa, że wyrok ten był powoływany przez WSA w Warszawie jako pogląd przemawiający za stanowiskiem zaprezentowanym w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt I SA/Wa 2116/14 wydanym w niniejszej sprawie. NSA niewątpliwie miał na uwadze pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt IV SA 2520/98 Mimo to NSA uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję w sprawie o sygn. akt II OSK 1376/15 nakazując ponowną ocenę kwestii legitymacji do bycia stroną postępowania nieważnościowego, bez uwzględnienia przy wyprowadzeniu interesu prawnego, argumentacji orzeczniczej wynikającej z uzasadnienia wyroku o sygn. akt IV SA 2520/98.

Cytowana przez uczestników postępowania uchwała o sygn. akt OPS 15/98 jest nieadekwatna do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Poruszony w niej problem dotyczył wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożonego pomiędzy [...] grudnia 1990 r. (datą uwłaszczenia z mocy prawa), a datą wydania decyzji uwłaszczeniowej.

Oceniając kwestię legitymacji do bycia stroną postępowania w niniejszym postępowaniu nadzwyczajnym Sąd miał na uwadze aktualne orzecznictwo, w którym NSA analizował ten problem. Takie orzecznictwo zostało przywołane we wcześniejszej części uzasadnienia niniejszego wyroku.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie strony postępowania zwrotowego poprzez próbę wyeliminowania decyzji uwłaszczeniowej dopiero dążą do uzyskania korzystnej dla siebie sytuacji prawno-procesowej. Wyeliminowanie decyzji uwłaszczeniowej stworzyłoby bowiem sytuację, w której wniosek o zwrot z 1998 r. byłby rozpatrywany w toku postępowania uwłaszczeniowego, a taka sytuacja niewątpliwie kreowałaby po stronie S. W. i spadkobierców innych przedwywłaszczeniowych właścicieli spornej nieruchomości legitymację do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Dopiero w takim przypadku uczestnicy postępowania sądowego mogliby wykazać realną (aktualną) kolizję ich praw z prawem do uwłaszczenia kościelnej osoby prawnej, którego realizacji nie mogliby zapobiec w toku postępowania uwłaszczeniowego, z uwagi na skutki wynikające z art. 60 ust. 8 i 9 ustawy. W takiej sytuacji brak realnej możliwości domagania się zawieszenia postępowania uwłaszczeniowego (na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa), do czasu ostatecznego załatwienia sprawy zwrotowej, dawałby im prawo do uruchomienia postępowania nadzwyczajnego celem weryfikacji decyzji uwłaszczeniowej.

Tymczasem w niniejszej sprawie uczestnicy postępowania sądowego znajdują się w sytuacji, w której posiadają jedynie interes faktyczny w sprawie nadzorczej, a dopiero poprzez niniejszą sprawę dążą do uzyskania statusu strony postępowania w rozumieniu art. 157 § 2 w zw. z art. 28 kpa.

Sąd zwraca uwagę, że przyjęcie argumentacji uczestników postępowania powodowałoby zbyt dużą niepewność w zakresie stanu prawnego nieruchomości. Idąc tym samym tokiem rozumowania, co S. W. i spadkobiercy innych przedwywłaszczeniowych właścicieli spornej nieruchomości należałoby przyjąć, że złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w dowolnym czasie powodowałoby konieczność weryfikacji decyzji na mocy której inny podmiot nabył prawo do gruntu, niezależnie od tego jaki byłby los wniosku o zwrot nieruchomości.

Zdaniem Sądu problem jaki tkwi w niniejszej sprawie ogniskuje się wokół tego, czy w sprawie dotyczącej przedmiotowego terenu (obejmującego aktualnie działkę nr [...]) doszło do sytuacji, że cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej z 1977 r. nie został zrealizowany i czy w tej sytuacji organ powinien poinformować uprawnione osoby o zbędności nieruchomości lub jej części na cel wywłaszczenia, aby umożliwić im złożenie wniosku o ich zwrot, skoro uczestnicy postępowania sądowego odwołują się do tego, że w dacie [...] maja 1989 r. sporny grunt był zbędny na cel uzasadniający wywłaszczenie, a Skarb Państwa zadysponował prawem własności gruntu na rzecz Parafii, co pozbawiło osoby uprawnione do zwrotu możliwości odzyskania gruntu w naturze.

Trzeba wskazać, że wedle ówczesnego stanu prawnego (z daty uwłaszczenia) nieruchomość wywłaszczona (niezbędna na cel wywłaszczenia) nie mogła być użyta na inne cele, niż cele uzasadniające wywłaszczenie, chyba że nie mogła być zwrócona w trybie określonym w art. 74 z braku zgody poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego (art. 50 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – Dz. U. z 1989 r. Nr 14 poz. 74 ze zm.). Z kolei nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlegała zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel uzasadniający wywłaszczenie. Nieruchomość nie podlegała zwrotowi, jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewidywał przeznaczenie tej nieruchomości na cele uspołecznionego budownictwa mieszkaniowego, skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego oraz infrastruktury społecznej i technicznej (art. 74 ust. 1 tej ustawy).

Ocena tego zagadnienia nie wchodzi w zakres przedmiotowy niniejszej sprawy, dlatego Sąd nie odniósł się do tego problemu. Należy jedynie wskazać, że brak statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, sam w sobie, nie zamyka uczestnikom postępowania sądowego potencjalnej drogi dochodzenia ewentualnych roszczeń związanych z zarzucanym przez nich wykorzystaniem nabytej przez Skarb Państwa nieruchomości na cel niezgodny z celem wywłaszczenia. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Sądu Najwyższego, przekazanie wywłaszczonej działki na cele niezgodne z zadeklarowanym celem wywłaszczenia stanowi czyn niedozwolony, który może stanowić źródło roszczeń odszkodowawczych dla byłych właścicieli (por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 2014 r. sygn. akt V CSK 384/13).

Uznając zatem za zasadny zarzut skargi Parafii (sformułowany pod lit. a) Sąd stwierdził, że Minister - wszczynając i prowadząc niniejsze postępowanie nieważnościowe, na skutek wniosku osoby niebędącej stroną w rozumieniu art. 157 § 2 kpa w zw. z art. 28 kpa, art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy i art. 136 i art. 137 ugn, tj. J. W. (który po jego śmierci popierają jego spadkobiercy D. W., M. W. i M. W.), a także orzekając merytorycznie w postępowaniu nieważnościowym -– naruszył wskazane wyżej przepisy prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] grudnia 2013 r.

Sąd, stwierdzając w takim przypadku podstawę do umorzenia postępowania nieważnościowego w oparciu o art. 105 § 1 kpa, uznał za konieczne umorzenie tego postępowania, jako bezprzedmiotowego.

Zdaniem Sądu podnoszony w skardze zarzut [sformułowany jako lit. c) tiret drugie] niewykazania tożsamości terenu obejmującego nabytą przez Parafię działkę nr [...] z obecną działką nr [...] był chybiony. Z pisma Prezydenta m [...] z [...] sierpnia 2018 r. i kopii poświadczonej mapy sytuacyjnej [...] wynika, że działka nr [...] o pow. [...] m2 pochodzi z gruntu będącego częścią dawnej działki nr [...] objętej decyzją wywłaszczeniową z [....] sierpnia 1977 r., a wcześniej Aktem Własności Ziemi z [...] lutego 1973 r. Z dokumentów tych wynika, że działka nr [...] została wykazana na kopii mapy sytuacyjnej przyjętej do [...] pod nr [....]. Z pism Prezydenta m [...] z: [....] kwietnia 2006 r., [...] września 2011 r., [....] czerwca 2012 r.,[...] maja 2018 r. wynika, że działka nr [...] została ujawniona na podstawie wykazu zmian gruntowych przyjętego do [...] pod nr [...]. Z pism tych wynika, że działka nr [...] pokrywa się z działką nr [...], uwidocznioną na kopii mapy ewidencyjnej wykonanej [...] lutego 2019 r. nr [....].

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).