Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2108/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 185 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1, art. 15, art. 7,, art. 77 par. 3, art. 9, art. 73, art. 12 w zw. z art. 35, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 72e par. 2, art. 74 par. 3, par. 4, art. 74d par. 1, par. 3, par. 4, art. 74f par. 1, art. 74d par. 6, art. 74e
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2013 r. sprawy ze skargi E. L. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego na rzecz skarżącej E. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 351/12, wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 687/11, w sprawie ze skargi E. Ł. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia 21 stycznia 2011 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego – uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzono na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu przypomniano, że zaskarżonym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 687/11, wydanym w sprawie ze skargi E. Ł. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, oddalono skargę.

Sąd pierwszej instancji przyjął następujący stan sprawy:

W dniach 9-11 czerwca 2010 r. E. Ł., zwana dalej "skarżącą", przystąpiła do egzaminu notarialnego przed Komisją ds. aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., zwaną dalej "komisją egzaminacyjną".

Uchwałą Nr [...], wydaną na podstawie art. 74f § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.), komisja egzaminacyjna stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Z części pierwszej egzaminu notarialnego, stanowiącej zestaw pytań testowych, skarżąca otrzymała 80 punktów, co stanowi ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu notarialnego ocenę niedostateczną, z trzeciej części egzaminu notarialnego ocenę bardzo dobrą. W myśl art. 74f § 1 powołanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną. Otrzymanie przez skarżącą z drugiej części egzaminu, obejmującej sporządzenie dwóch aktów, oceny niedostatecznej skutkowało negatywnym wynikiem egzaminu.

Zadaniem pierwszego aktu notarialnego było sporządzenie umowy sprzedaży wolnego od obciążeń prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności budynku wybudowanego w 2009 r. na rzecz spółki komandytowej, przy czym część ceny pokrywana jest ze środków pochodzących z kredytu bankowego. Projekt pierwszego aktu notarialnego uzyskał ocenę dobrą, z następującymi zastrzeżeniami.

Według oceniającej ten akt J. S. opracowanie skarżącej jest dotknięte następującymi mankamentami:

• błędny tytuł aktu notarialnego,

• brak zrzeczenia się prawa do odebrania depozytu,

• sprzedający nie posiada świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, mimo jego wybudowania w 2009 r.,

• brak pouczenia z art. 5 ustawy - Prawo budowlane,

• błędny przedmiot sprzedaży,

• hipoteka nie jest ustanowiona pod warunkiem,

• błędnie określono wnioskodawców,

• błędna kolejność wniosków,

• wpis hipoteki nie może nastąpić przed wpisem wieczystego użytkowania gruntu własności budynku - wpis konstytutywny.

W ocenie drugiego oceniającego Z. C. opracowanie skarżącej posiadało następujące wady:

• brak oświadczeń o zrzeczeniu się odbioru z depozytu (art. 99 pkt 2 u.k.w.h.),

• brak danych dotyczących umowy kredytu (art. 95 Prawa bankowego),

• brak informacji, dlaczego ustanowiono hipotekę zwykłą, nie kaucyjną (art. 102 u.k.w.h.) oraz dlaczego ustanowiono hipotekę bez warunku (art. 27 u.g.n., art. 67 u.k.w.h. i art. 245 § 2 k.c.),

• wadliwie sformułowany wniosek dotyczący wpisu hipoteki; wniosek winien być zamieszczony po wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego,

• hipoteka powinna być ustanowiona na "prawie użytkowania wieczystego gruntu i prawie własności budynku" a nie na "nieruchomości",

• błędne oświadczenie, że budynek nie ma świadectwa energetycznego.

Zadaniem drugiego aktu notarialnego było dokonanie zniesienia pomiędzy Skarbem Państwa a osobą fizyczną współwłasności zabudowanej nieruchomości, a następnie sprzedaż przez Skarb Państwa na rzecz Gminy działki zabudowanej budynkiem, wpisanym do rejestru zabytków. Projekt tego aktu notarialnego uzyskał ocenę niedostateczną obu oceniających.

Według oceniający ten akt notarialny Z. C.:

- decyzja zatwierdzająca podział winna być wydana przez wójta, a nie przez starostę (art. 92 - 99 u.g.n.),

- niezrozumiałe jest oświadczenie starosty, że nie ma świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynku; budynek opisany w akcie winien posiadać taki dokument (art. 5 ust. 3-7 Prawa budowlanego),

- błędna jest treść oświadczenia wójta (str. 12 pkt 8 aktu), że nie jest wymagana dla sprzedaży żadna zgoda, w szczególności nie jest wymagana kontrasygnata skarbnika,

- gmina w sprawie kupuje nieruchomość, na co jest potrzebna uchwała rady gminy (art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a u.g.n.) oraz kontrasygnata skarbnika gminy lub osoby przez niego upoważnionej (art. 46 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym),

- niewłaściwie sformułowany wniosek o wpis dotyczący działki nr 44/2,

- brak jest odniesienia się do stanu prawnego działki nr 44/3,

- brak pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na sprzedaż nieruchomości (art. 13 ust. 4 u.g.n.),

- brak opisu budynku.

Zdaniem drugiego oceniającego J. S. opracowanie skarżącej dotknięte jest następującymi mankamentami:

- brak zezwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków,

- brak uchwały rady gminy i kontrasygnaty jej skarbnika,

- błędnie przywołana decyzja zatwierdzająca podział działki wydana przez starostę,

- nie wyjaśniono statusu majątku Johna T.,

- przyjęto, że John T. jest niedosłyszący.

Uchwałą z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, zwana dalej "komisją odwoławczą", na podstawie przepisów art. 74h § 1, § 9 i § 12 Prawa o notariacie w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Podzielono zastrzeżenia osób oceniających opracowanie skarżącej, będące podstawą stanowiska organu pierwszej instancji.

Rozpoznając skargę wniesioną przez skarżącą Wojewódzki Sąd Administracyjny, o czym była mowa na wstępie, skargę tę oddalił, podzielając stanowisko organu.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zakwestionowanej przez skarżącą uchwały w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego.

Skarga kasacyjna, oparta na przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzuca niezastosowanie przez Sąd pierwszej instancji przy rozpoznawaniu sprawy powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a w szczególności:

a) § 5 ust. 2 pkt 1, ust. 3 oraz ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2009 r. Nr 114, poz. 955);

b) art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118, ze zm.), § 46 ust. 1 i § 45 ust. 2 w związku z § 35 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454), § 20 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 21 lutego 1995 r. w sprawie rodzaju i zakresu opracowań geodezyjno- kartograficznych oraz czynności geodezyjnych obowiązujących w budownictwie (Dz. U. z 1995 r. Nr 25, poz. 133);

c) art. 5 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118, ze zm.);

d) art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118, ze zm.), w związku z art. 556 § 1 k.c.;

e) art. 67 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) oraz art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.);

f) art. 6262 § 5 zdanie pierwsze k.p.c. ;

g) art. 20, art. 30 i art. 31 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717 ze zm.) oraz § 44 i n. rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454);

Skarga kasacyjna zarzuca również brak zweryfikowania przez Sąd pierwszej instancji zarzutów skarżącej z całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności ze sporządzonymi przez nią projektami aktów notarialnych, i na skutek tego błędne przyjęcie, że:

- komisja odwoławcza jest uprawniona do sformułowania nowych zarzutów, dotyczących pracy będącej przedmiotem odwołania;

- komisja odwoławcza rozpoznała odwołanie skarżącej w granicach uznania administracyjnego i zasadnie przyjęła, że skarżąca mimo sporządzenia ważnych aktów notarialnych nie powinna otrzymać oceny dostatecznej, jako średniej arytmetycznej ocen za sporządzone prace egzaminacyjne;

- zbędne było zamieszczenie w akcie notarialnym oświadczenia starosty, iż opisany w projekcie II aktu notarialnego budynek niemieszkalny wpisany do rejestru zabytków nie posiada świadectwa charakterystyki energetycznej;

- w projekcie II aktu notarialnego konieczne było zawarcie oświadczenia starosty i Johna T. lub tylko Johna T. odnośnie świadectwa charakterystyki energetycznej dotyczącego budynku mieszkalnego, wybudowanego po 1 stycznia 2009 r., który nabył w wyniku zniesienia współwłasności mimo, że John T. sam ten budynek wybudował i zgodnie z przepisami o rękojmi za wady fizyczne John T. nie mógł sam od siebie dochodzić roszczeń z tytułu nieprawdziwych informacji o wielkości energii zawartych w świadectwie charakterystyki energetycznej budynku mieszkalnego;

- skarżąca, używając słowa "niedosłyszący", zamiast "głuchoniemy", zmieniła casus i nieprawidłowo skonstruowała projekt aktu na podstawie przyjętego przez nią, a nie na podstawie opisanego casusu;

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionych podstawach.

Skarga kasacyjna oparta jest na zarzucie naruszenia przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. W świetle tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl orzecznictwa, skuteczne podniesienie takiego zarzutu wymaga wykazania istnienia związku przyczynowego między wspomnianym naruszeniem a treścią rozstrzygnięcia polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia byłaby inna. W rezultacie użyte w treści tego przepisu pojęcie "mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać tylko z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania, co oznacza, że skarżący powinien uzasadnić, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2012 r. , I FSK 13/11; LEX nr 1233622).

Autor skargi kasacyjnej wywiązał się z powyższej powinności. Skarga kasacyjna trafnie zarzuca naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 134 § 1 w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zakwestionowanej przez skarżącą uchwały w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego.

Sąd pierwszej instancji w swej istocie nie rozpoznał skargi. W szczególności nie odniósł się do stanowiska zawartego w obszernej skardze co do naruszenia przez zaskarżoną uchwałę wskazanych przepisów prawa. Mimo obszernych zarzutów skargi, rozpoznaniu ich Sąd pierwszej instancji poświęcił niespełna stronę uzasadnienia. Ograniczono się jedynie do zaakceptowania stanowiska organu, i to tylko w odniesieniu do niektórych zarzutów jakie postawiono skarżącej. W rezultacie uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia dokonanie kontroli trafności tego wyroku, a tym samym również prawidłowości rozstrzygnięcia komisji odwoławczej.

Wyrok Sądu pierwszej instancji, który nie pozwala na skontrolowanie trafności wyroku, a to z uwagi m.in. na brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze w zakresie naruszenia przez organ prawa, uzasadnia zarzut naruszenia art. 134 § 1 w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zakwestionowanego aktu, co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w świetle przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 185 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Stosownie do art. 185 § 2 p.p.s.a. w razie przekazania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy do ponownego rozpoznania sąd rozpoznaje sprawę w innym składzie.

Zgodnie z art. 190 powołanej ustawy Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Zgodnie z Komentarzami (por. J. P. Tarno oraz T. Wosia) wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa, jeżeli: a) stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez NSA; b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny.

W rozpatrywanej sprawie żadna z wymienionych sytuacji nie miała miejsca, a więc nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę z dnia [...] stycznia 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którą utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę Nr [...] komisji egzaminacyjnej I stopnia stwierdzającą, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przede wszystkim naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 72e § 2 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 156 § 1 K.p.a. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz.U. Nr 114, poz. 955) również w zw. z art. 156 § 1 K.p.a.

Uzasadniając te zarzuty skarżąca wskazała, że Komisja, opierając się na bezzasadnych – według skarżącej – zarzutach egzaminatorów, niewłaściwie oceniła prawidłowość zastosowanych przez skarżącą przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz błędnie zaniżyła ocenę ze sporządzonych przez skarżącą projektów obu aktów notarialnych (podwójne odjęcie punktów za ten sam zarzut). Nadto, w ocenie skarżącej, Komisja sformułowała w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały nowe zarzuty, według skarżącej – bezzasadne i na ich podstawie błędnie zaniżyła ocenę za projekt drugiego aktu notarialnego.

Ponadto skarżąca zarzuciła zaskarżonej uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia szereg naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza:

- art. 15 K.p.a. i § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w sformułowaniu przez komisję odwoławczą nowych zarzutów, których nie podniosła komisja egzaminacyjna Nr [...] w W., co doprowadziło do zaniżenia oceny projektów obu aktów notarialnych, a w konsekwencji – zaniżeniem oceny z drugiej części egzaminu notarialnego;

- art. 7 i art. 77 § 3 K.p.a. poprzez pominięcie słusznego interesu skarżącej, i nie ustosunkowanie się zarówno do wszystkich zarzutów skarżącej, jak i do niektórych zarzutów komisji egzaminacyjnej Nr [...] w W., do których skarżąca odniosła się w odwołaniu, a także nie podania przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności argumentom skarżącej;

- art. 9 oraz art. 73 K.p.a. poprzez ograniczenie możliwości obrony praw skarżącej przejawiające się w odmowie udostępnienia jej karty ocen, zbiorczego arkusza punktów i ocen z egzaminu notarialnego, protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego oraz jakichkolwiek dokumentów, z których wynikają informacje o ilości punktów przyznanych skarżącej przez poszczególnych egzaminatorów;

- art. 12 w zw. z art. 35 K.p.a. przez rozpoznanie odwołania skarżącej ze znacznym (półrocznym) opóźnieniem.

W związku z przedstawionymi zarzutami skarżąca wniosła m.in. o uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia.

Przystępując do rozpoznania sprawy należy przede wszystkim zauważyć, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy Prawo o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 tej ustawy polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu.

Stwierdzić zatem należy, iż ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 Prawa o notariacie).

Poza wymaganiami w stosunku do zdających, przepis art. 74 reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego, tryb powoływania zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych i zadań na egzamin i sposób ich przygotowania. Jak wynika z § 13, na pierwszą część egzaminu notarialnego zespół sporządza zestaw 100 pytań w formie testu jednokrotnego wyboru na egzamin notarialny wraz z wykazem prawidłowych odpowiedzi, w sposób uwzględniający konieczność ich zabezpieczenia przed nieuprawnionym ujawnieniem. Zespół zapewnia zgodność wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym. Istotne jest, że § 14 stanowi, iż na drugą i trzecią cześć egzaminu notarialnego zespół sporządza zadania, przy czym ostateczną treść testu oraz zadań ustala zespół większością głosów w obecności wszystkich członków zespołu (§ 15).

Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia: m.in.: trybu i sposobu zgłaszania propozycji pytań testowych i prawidłowych odpowiedzi oraz propozycji zadań, przygotowania, przechowywania oraz przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zestawu pytań testowych wraz z kartą odpowiedzi i wykazu prawidłowych odpowiedzi oraz zadań na egzamin notarialny, trybu i sposobu zapewnienia zgodności wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym, (pkt 3 i 4).

Egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych (art. 74 § 4 u.p.n.). Pierwsza polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt (art. 74d § 1 u.p.n.).

Druga składa się z 2 zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu) – art. 74d § 3 u.p.n. Natomiast trzecia część polega na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego (art. 74d § 4 u.p.n.).

Stosownie do art. 74f § 1 u.p.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Zgodnie z art. 74d § 6 członkowie komisji dokonują oceny za część drugą i trzecią egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Z kolei art. 74e stanowi:

§ 1. Test z pierwszej części egzaminu notarialnego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji wyznaczeni przez przewodniczącego komisji.

§ 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

§ 3. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

§ 4. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Podkreślić należy, iż skala ocen nie przewiduje ocen ułamkowych.

Uznając zarzuty skargi za uzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. W związku z tym Sąd może jedynie w sprawach, w których organy wydają decyzje (podejmują uchwały) o charakterze uznaniowym, badać czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Należy, bowiem mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Sądowa kontrola uchwały Komisji polega zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to, więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo-administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu notarialnego, dokonywana w myśl przywołanego art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych pod względem zgodności z prawem, sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (por dla przykładu: wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r. i GSK 1421/05). Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, w pełni podziela pogląd zaprezentowany przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2007 r. (sygn. akt V SA/Wa 187/07), który stwierdził, że "Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu".

Za podstawowy zarzut w rozpatrywanej sprawie, przemawiający za uchyleniem zaskarżonej uchwały Sąd uważa zarzut naruszenia art. 15 K.p.a. i § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, pozostający w związku z art. 74h Prawa o notariacie, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w sformułowaniu przez komisję odwoławczą nowych zarzutów, których nie podniosła komisja egzaminacyjna Nr [...] w W., co doprowadziło do zaniżenia oceny projektów obu aktów notarialnych, a w konsekwencji – zaniżeniem oceny z drugiej części egzaminu notarialnego.

W szczególności – co zasadnie podniosła i udokumentowała skarżąca – istotnym błędem Komisji II stopnia, mającym wpływ na wynik sprawy, było przekroczenie granic odwołania. Jak wskazała Komisja w zaskarżonej uchwale: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpatrując odwołanie E. Ł. kierowała się jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego - dwuinstancyjnego orzekania (art. 15 k.p.a.). Rozpatrzyła i rozstrzygnęła zatem sprawę w pełni po raz drugi, w jej całokształcie, bez ograniczania się do zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu. W ocenie Komisji, nieobjęte zarzutami odwołania i zakresem zaskarżenia oceny wystawione zostały prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przeprowadzona w tym zakresie analiza prac egzaminacyjnych Odwołującej się prowadzi do wniosku o konieczności podzielenia wystawionych ocen, brak jest zatem podstaw do ich podwyższenia. "W związku z powyższym w konkluzji zaskarżonej uchwały stwierdzono, że: "...w ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, nieobjęte zarzutami odwołania i zaskarżenia oceny za poszczególne zadania, wystawione zostały prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami."

Tymczasem, zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości przewodniczący komisji odwoławczej (...) w szczególności rozdziela pracę pomiędzy siebie i członków komisji odwoławczej, wskazując osobę odpowiedzialną za sporządzenie pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem, a także zapewnienie możliwie równego rozdziału prac. Zgodnie zaś z ust. 3 powołanego przepisu przewodniczący lub członek komisji odwoławczej sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem.

Oznacza to, że komisja II stopnia jest związana granicami odwołania i nie powinna rozpatrywać innych zarzutów niż podniesione w odwołaniu; stanowisko komisji może zatem dotyczyć jedynie zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu. Komisja odwoławcza nie jest uprawniona do sformułowania nowych zarzutów, dotyczących pracy będącej przedmiotem odwołania.

Przedstawione wyżej stanowisko potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, przywołane m.in. przez skarżącą w skardze. W szczególności, w ocenie Sądu, ma tu istotne znaczenie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1289/10, LEX nr 1151623, zgodnie z którym: "Postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą, o którym mowa w art. 74h ustawy z 1991 r. - Prawo o notariacie, jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. W tym przypadku nie mamy do czynienia z postępowaniem odwoławczym w rozumieniu k.p.a., lecz szczególnym postępowaniem odwoławczym, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych."

Podobnie w wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 lipa 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 831/10, LEX nr 694520, w którym uznano, że: "Postępowanie w sprawie egzaminu notarialnego jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, które prowadzone jest przez powołane w tym celu organy - komisje. W postępowaniu tym obowiązuje zasada dwuinstancyjności."

W przedstawionej sytuacji należy również uznać za zasadne pozostałe zarzuty procesowe zgłoszone przez skarżącą, dotyczące w szczególności naruszenia zaskarżoną uchwałą art. 7 i art. 77 § 3 K.p.a., art. 9 oraz art. 73 K.p.a. oraz art. 12 w zw. z art. 35 K.p.a. Nietrafny jest natomiast, ze względów wyżej przedstawionych, zarzut naruszenia art. 15 K.p.a., który nie ma zastosowania do postępowania przed Komisją.

W tym stanie rzeczy zbędne jest, w ocenie Sądu, badanie zasadności naruszenia pozostałych przepisów prawa powszechnie obowiązującego, wymienionych w przedstawionym wyroku kasacyjnym Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Trzeba natomiast zauważyć, że żaden z podniesionych zarzutów Komisji wobec projektów obu aktów notarialnych sporządzonych przez skarżącą, nie prowadzi do stwierdzenia ich bezwzględnej nieważności. Stanowi to przesłankę do zastosowania skali ocen określonej w powołanym wyżej przepisie art. 74e ust. 4 Prawa o notariacie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.