Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 886/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2019-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 3, art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant referent stażysta Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata K. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] października 2017 r. J.B. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o umorzenie zaległości alimentów. We wniosku wskazał, iż samotnie wychowywał trzech synów P., T. i E., którzy mieszkali z nim od 2001 r. Matka chłopców nie łożyła na ich utrzymanie i pobierała alimenty na K., A., A. i K.. W 2009 r. od matki odeszła córka K. i zamieszkała z wnioskodawcą, z którym mieszka do dnia dzisiejszego. W lipcu 2010 r. zamieszkała z nim także córka A., która pozostawała na jego utrzymaniu do osiągnięcia pełnoletności. Od września 2015 r. zamieszkał z nim syn K., który jest na jego utrzymaniu. W maja 2017 r. zamieszkał z nim również syn A.. Ponadto wnioskodawca powołał się na swoją trudną sytuację majątkową i zdrowotną.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, odmówił wnioskodawcy umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja nie określa w sposób nie budzący wątpliwości komu odmówiono przyznania uprawnienia i jakiego rodzaju uprawnienia dotyczy odmowa. Kolegium wyraziło też zastrzeżenia co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, odmówił wnioskodawcy umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń:

1. zaliczka alimentacyjna w wysokości 33800 zł + 5% = 35490 zł wypłacanej w okresie od [...] września 2005r. do [...] września 2008r. na osoby uprawnione: I., K. A., A., K. i E.B.,

2. Fundusz Alimentacyjny w wysokości 50625,83 zł + odsetki naliczone na dzień 13 kwietnia 2018 r. 15015,56 zł = 65641,39 zł wypłacany w okresie od [...] października 2008 r. do [...] maja 2017 r. na osoby uprawnione: K., A., A., K., E.B..

W wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że sprawa wysokości zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń nadal nie została jednoznacznie ustalona.

Rozpatrując sprawę po raz trzeci decyzją z dnia [...] lipca 2018r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, odmówił wnioskodawcy umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń:

1. zaliczka alimentacyjna w wysokości 33800 zł + 5% = 35490 zł wypłacanej w okresie od [...] września 2005 r. do [...] września 2008 r. na osoby uprawnione: I., K. A., A., K. i E.B.,

2. Fundusz Alimentacyjny w wysokości 50625,83 zł + odsetki naliczone na dzień [...] lipca 2018 r. 14775,57 zł = 65401,40 zł wypłacany w okresie od [...] października 2008 r. do [...] maja 2017 r. na osoby uprawnione: K., A., A., K., E.B..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż rozważania swoje oparł o następujący stan faktyczny sprawy:

J.B. mieszka razem ze swoją matką, synem K., córką K.J. i wnuczką M.. Właścicielem mieszkania jest K.J., której wnioskodawca darował dom i gospodarstwo rolne wraz ze sprzętem rolniczym. Wnioskodawca z synem zajmują dwa pokoje. Dochód rodziny wynosi 1327,38 zł. Na dochód ten składają się: fundusz alimentacyjny - 100 zł, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami - 193 zł, alimenty przekazane K. przez komornika - 82,35 zł, renta - 952,03 zł. Organ wziął pod uwagę rentę w kwocie 952,03 zł, chociaż wnioskodawca do wypłaty otrzymuje kwotę 500 zł. Miesięcznie, gdyż z renty dłużnika została potrącona kwota 452,03 zł, która została zaliczona na poczet zaległości. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej od dochodu odliczyć można jedynie kwotę bieżących alimentów świadczonych na rzecz innych osób, natomiast nie podlegają odliczeniu kwoty alimentów zaległych. Wnioskodawca nie płaci żadnych alimentów bieżących, posiada natomiast zaległości alimentacyjne. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 663,69 zł. W rodzinie dłużnika występuje problem przewlekłej choroby, niepełnosprawności i samotnego ojcostwa. Wnioskodawca leczy się z powodu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego oraz cholesterolu, wykupuje leki. Został on uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do marca 2020 roku. Przeciwko wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, egzekucja prowadzona jest między innymi z ciągnika rolniczego. Prawomocnym wyrokiem SR z [...] grudnia 2016 r. oddalone zostało powództwo K.J. o zwolnienie tego składnika majątkowego spod egzekucji. Zaległość wnioskodawcy wobec GOPS na dzień [...] lipca 2018 r. wynosi: z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych - 35490 zł, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - 50625,83 zł, z tytułu odsetek na dzień decyzji - 14775,57 zł. Kwota zadłużenia jest kwotą zmienną, zależną od naliczania odsetek oraz spłat zadłużenia. Dłużnik ma przyznane świadczenie wychowawcze 500+ na syna K., którym może dowolnie dysponować. Z wywiadu środowiskowego z dnia [...] maja 2018 r. wynika, że aktualnie dochód rodziny nieznacznie się zmienił i obecnie wynosi 1261,80 zł (renta + alimenty na syna + zasiłek rodzinny wraz z dodatkami), co na osobę w rodzinie daje 630,90 zł i nie spełnia kryterium do przyznania zasiłku okresowego zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Kierownik GOPS odmówił przyznania dłużnikowi pomocy w formie: zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup leków, żywności i pomocy szkolnych, przyznał natomiast pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wys. 120 zł. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym dłużnika brak jest regularnych wpływów.

Następnie organ zauważył, iż art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.; dalej jako u.p.o.u.a.) upoważnia organ właściwy dłużnika do wydania decyzji administracyjnej o umorzeniu należności, które dłużnik ma obowiązek zwrócić do funduszu. Decyzja ta ma charakter uznaniowy. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Organ jest uprawniony do zastosowania ulgi w postaci częściowego umorzenia zaległości tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy dłużnik systematycznie dokonuje spłaty zadłużenia w wysokościach określonych art. 30 ust. 1 pkt 1-3 u.p.o.u.a. W sytuacji, gdy takie okoliczności nie występują organ nie jest nawet uprawniony do tego aby rozważać możliwość umorzenia częściowego zobowiązań w oparciu o art. 30 ust. 1.

Nie znajdując podstaw do zastosowania art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ dokonał analizy możliwości umorzenia zobowiązań wnioskodawcy w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym dłużnik może wystąpić o odroczenie spłaty, o rozłożenie na raty bądź o umorzenie zadłużenia. Organ wskazał, że wymienione sposoby powinny być stosowane w kolejności podanej w przepisie. Z tego powodu dłużnik alimentacyjny powinien wykorzystać przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności występować o umorzenie należności – czego wnioskodawca zaniechał.

Organ zauważył, że w toku postępowania egzekucyjnego zajęte zostało mienie - ciągnik, które pozwala na przynajmniej częściową spłatę zadłużenia. Dopóki trwa egzekucja podjęcie decyzji o umorzeniu w jakiejkolwiek części zobowiązań dłużnika byłoby przedwczesne. Skoro na pokrycie zobowiązań alimentacyjnych dłużnika wydatkowane zostały środki publiczne to sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej byłoby podjęcie decyzji o choćby częściowym umorzeniu zobowiązań, w sytuacji gdy istnieje mienie, którego sprzedaż na spłatę zadłużenia. Poza tym przyznanie wnioskodawcy ulgi w postaci umorzenia zobowiązań, w sytuacji gdy nie podejmuje on właściwej współpracy z organem i nie przedstawia w sposób rzetelny swojej sytuacji osobistej i ekonomicznej, przeczyłoby zasadzie sprawiedliwości społecznej. Ponadto organ wskazał, iż mimo niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wnioskodawca wykonuje takie czynności i pomaga córce K.. Skoro zaś wykonuje pewne czynności w gospodarstwie rolnym to powinien z tego tytułu osiągać korzyści, które powinny poprawić jego funkcjonowanie. Kolejnym faktem budzącym wątpliwości jest korzystanie przez wnioskodawcę z obsługi prawnej. W ocenie organu to wszystko dowodzi, że dłużnik nie przedstawia w sposób rzetelny swojej sytuacji osobistej i finansowej i w konsekwencji nie ma podstaw aby organ zastosował wobec niego ulgę w postaci umorzenia zobowiązań. Poza tym umorzenie zobowiązania powinno nastąpić tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Zdaniem organu dłużnik jest w stanie co najmniej w istotnej części wykonać zobowiązanie (egzekucja z ciągnika, dochody uzyskiwane z renty), a w sytuacji gdy w sposób nierzetelny przedstawia swoją sytuację ekonomiczną nie ma podstaw do tego aby mógł on skutecznie ubiegać się o umorzenie zobowiązań. Dokumenty załączone do wniosku - orzeczenia sądowe, zaświadczenie ze szkoły, pismo z KRUS, orzeczenie orzecznika KRUS oraz wniosek dłużnika o wsparcie finansowe w kontekście przedstawionych rozważań są według organu niewystarczające do tego aby wniosek dłużnika uwzględnić.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.B. zarzucił organowi I instancji:

- naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w braniu pod uwagę poza sytuacja dochodową i rodzinną dłużnika także innych okoliczności przy podejmowaniu decyzji odnośnie umorzenia zaległości alimentacyjnych, a w szczególności uznanie, że: brak systematycznej spłaty zaległości uniemożliwia umorzenie zaległości; brak złożenia wniosku o odroczenie terminu spłaty lub rozłożenie płatności na raty uniemożliwia umorzenie zobowiązania alimentacyjnego, podczas gdy oczywiste jest, że dłużnik, biorąc pod uwagę jego ciężką chorobę i związaną z tym niezdolność do prawy, nie będzie w stanie spłacić tego zadłużenia w ratach czy w odroczonym terminie; prowadzone postępowanie egzekucyjne z ciągnika ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności uznanie, że dopóki trwa egzekucja przedwczesnym byłoby podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia; brak odpowiedniej współpracy z organem uniemożliwia umorzenie zadłużenia;

- sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na uznaniu, że: okazjonalne prace w gospodarstwie rolnym, w którym odwołujący się pomagał w 2016 r. prowadza do wniosku, że ma on jakieś dodatkowe możliwości wykonywania pracy zarobkowej; odwołujący się lub jego syn korzystali w postępowaniu sądowym z adwokata z wyboru, podczas gdy z postanowienia sądu wynika, że został ustanowiony adwokat z urzędu; odwołujący się nie współpracował z organem, podczas gdy wszystkie istotne okoliczności zostały przez niego podane;

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że sytuacja dochodowa i rodzinna odwołującego się nie uzasadnia umorzenia zaległości,

- brak podjęcia wszystkich czynności koniecznych do wyjaśnienia sprawy, przez brak przeanalizowania wysokości egzekwowanych sum.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych określa u.p.o.u.a. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Należności wskazane w art. z 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 to: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym- do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 tej ustawy.

Organ odwoławczy przyznał rację organowi I instancji, iż brak jest tu podstaw prawnych do umorzenia należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Organ jest uprawniony do zastosowania ulgi w postaci częściowego umorzenia zaległości tylko i wyłącznie w sytuacji gdy dłużnik systematycznie dokonuje spłaty zadłużenia w wysokościach określonych art. 30 ust. 1 pkt 1-3 ustawy. W sytuacji, gdy takie okoliczności nie występują organ nie jest nawet uprawniony do tego by rozważać możliwość częściowego umorzenia zobowiązań w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy. Z ustaleń dokonanych przez organ wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec dłużnika brak jest regularnych wpływów. Ustaleń co do spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. nie kwestionuje także odwołujący się i nie dowodzi, iż dokonywał on systematycznie spłaty zadłużenia. Jedynie nie zgadza się on ze stwierdzeniem organu, iż brak systematycznych spłat zaległości uniemożliwia umorzenie zaległości alimentacyjnych. Kolegium wyjaśniło, że stwierdzenie powyższe odnosi się do przepisu art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. i nie oznacza braku możliwości umorzenia zaległości alimentacyjnych w oparciu o art. 30 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Kolegium stwierdziło, że w trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił sytuację dochodową i rodzinną skarżącego. Skarżący nie kwestionował ustaleń dotyczących sytuacji rodzinnej, natomiast kwestionował ustalenia co do sytuacji finansowej dotyczące możliwości uzyskania wpływów z egzekucji oraz ustalenia organu dotyczące braku współpracy z organem. Odwołujący się podnosi ponadto, że pozostałe okoliczności szeroko podnoszone przez organ nie mają w sprawie żadnego znaczenia. W szczególności znaczenia w niniejszej sprawie nie ma kwestia postępowania egzekucyjnego dotyczącego ciągnika. Zdaniem skarżącego organ jest zobowiązany badać jedynie dochody oraz sytuację rodzinną, zgodnie z przytoczonym art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

W ocenie Kolegium ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić. Ustalenia organu co do postępowania egzekucyjnego mają bezpośredni wpływ na sytuację dochodową skarżącego, w sytuacji gdy prawomocnym wyrokiem SR oddalone zostało powództwo o zwolnienie ciągnika spod egzekucji. W tej sytuacji organ I instancji słusznie ocenił, iż stan bieżący sprawy nie pozwala na przyjęcie, że trwale uniemożliwione jest uzyskanie wpływów z egzekucji.

Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, iż przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe świadczy o przeanalizowaniu okoliczności mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, a organ nie orzekał w sposób dowolny. Dlatego wydana decyzja nie narusza prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniósł J.B.. Ponosząc zarzuty tożsame z zawartymi w odwołaniu, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. Sąd przeprowadził dowody z dokumentów dołączonych do pisma pełnomocnika strony skarżącej z dnia [...] lutego 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że norma art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., I OSK 1095/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 lutego 2014 r., III SA/Kr 884/13, wyrok WSA w Opolu z dnia 6 czerwca 2013 r., II SA/Op 172/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej jako CBOSA).

W sprawie nie może budzić wątpliwości to, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia należności przewidzianych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Z ustaleń organów wynika, że skarżący nie dokonuje jakichkolwiek wpłat na poczet bieżących alimentów, a w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącego w sprawie [...] brak jest regularnych wpływów (w okresie od [...].01.2017 r. do [...].12.2017 r. brak wpływu za miesiąc kwiecień i maj). Organ II instancji trafnie również wskazał, że skarżący nie podważa ustaleń co do spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Skarżący w odwołaniu jak i skardze podnosi, że nie zgadza się ze stwierdzeniem organu I instancji, że brak systematycznych spłat zaległości uniemożliwia umorzenie zaległości alimentacyjnych. Skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dowodów świadczących, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 30 ust. 1 pkt 1-3 u.p.o.u.a. Wymaga również podkreślenia, że skarżący występując z wnioskami o umorzenie należności alimentacyjnych powołał się na swoją trudną sytuację rodzinną i dochodową, czyli na podstawę z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Ponieważ decyzja wydawana na podstawie tego przepisu jest decyzją uznaniową, to organ ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest wyjątkowa. Oznacza to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule Konstytucji RP, system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, bowiem Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. Należy zatem mieć na względzie, że wypłata osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w miejsce przyznanych mu od rodzica alimentów nie stanowi zwolnienia tego rodzica z jego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to świadczenia wypłacane w zastępstwie dłużnika pod tytułem zwrotnym. Nie ma więc żadnego powodu by obowiązek zwrotu zapłaconych za dłużnika alimentacyjnego kwot podlegał łagodniejszemu reżimowi niż obowiązek alimentacyjny. Nawet wyjątkowo trudna sytuacja finansowa, która jest efektem zawinionych działań zobowiązanego do utrzymania dziecka, nie powinna stanowić przyczyny jego zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych za niego alimentów. W przeciwnym bowiem wypadku działania dłużnika, mające charakter uchylania się od podjęcia pracy, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych na koszt podatnika zaliczek alimentacyjnych (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 czerwca 2018 r., II SA/Lu 83/18, CBOSA). Umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu (zob. wyrok NSA z 4 września 2018 r., I OSK 2604/16, CBOSA). W orzecznictwie wskazuje się, że dokonując wykładni użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślenia jednak wymaga, że taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Dokonując wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym (por. wyroki NSA z dnia 25 czerwca 2015 r., I OSK 53/14, z dnia 24 lipca 2015 r., I OSK 273/14, z dnia 27 września 2016, I OSK 355/15, z dnia 6 grudnia 2016 r., I OSK 1446/15, z dnia 1 czerwca 2018 r., I OSK 278/18). Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający, gdyż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Co więcej każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. (zob. wyroki NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., I OSK 611/16, z dnia 4 września 2018 r., I OSK 2604/16, CBOSA). W kontekście możliwości zastosowania art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie ma przy tym znaczenia, z jakich powodów strona nie wywiązywała się z zobowiązań względem swoich dzieci. Umorzenie należności na podstawie ww. unormowania powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że skarżący wraz z synem mieszka w domu swojej córki, której w drodze umowy darowizny przekazał gospodarstwo rolne. Dochód skarżącego jest niski i składa się ze świadczenia rentowego w wysokości 974,21 zł (obecnie z renty potrącana kwota 452,03 zł w związku z prowadzoną egzekucją), alimentów syna (94,59 zł) oraz zasiłku rodzinnego (193 zł). Skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do marca 2020 r. Jak już wyżej wskazano z treści art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. wynika, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna, w tym także duże zadłużenie, czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., I OSK 3474/15, CBOSA).

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie można pominąć, że skarżący w trakcie prowadzonego przeciwko niemu postępowaniu egzekucyjnemu z wniosku wierzycieli alimentacyjnych, tj. A.B., A.B., K.B. i Gminy – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zbył w drodze umowy darowizny na rzecz córki K.J. własność ciągnika rolniczego marki [...], który został zajęty w trakcie egzekucji. Powództwo K.J. o zwolnienie od egzekucji wskazanego powyżej ciągnika wobec Gminy zostało oddalone na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że J.B. jest dłużnikiem alimentacyjnym, przeciwko któremu prowadzona jest egzekucja świadczeń alimentacyjnych i miał interes w tym, aby nie być właścicielem wartościowych składników majątkowych, a przy tym nadal z nich korzystać. Sąd ustalił, że J.B. wykonuje prace w gospodarstwie należącym do K.J.: prowadzi ciągnik rolniczy, ustawia siewnik, wykonuje orkę, opryski. Sąd uznał, że J.B. zawierając umowę darowizny ciągnika działał ze świadomości pokrzywdzenia wierzycieli i przedmiotowa czynność została uznana za bezskuteczną (art. 527 § 1, art. 531 § 1 k.c.).

Nie kwestionując trudnego położenia skarżącego, zarówno pod względem materialnym jak i zdrowotnym, wskazać trzeba, iż ocena organów jest prawidłowa. Zauważyć przy tym należy, że skarżący nie wykazał istnienia innych szczególnych, obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Za takie nie mogą być uznane fakty wynikające z przedłożonych w toku postępowania sądowego dokumentów z lat 2000-2011 r. w przedmiocie otrzymanych świadczeń z pomocy społecznej czy wysokości wyrządzonej szkody w gospodarstwie rolnym. W szczególności – na tle rozpoznawanej sprawy – okolicznościami tymi nie mogą być niskie dochody czy okresowa całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym w sytuacji, gdy skarżący wykazywał dotychczas bierną postawę (zob. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2018 r., I OSK 2004/18, CBOSA). Nadto zachowanie skarżącego w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w celu ściągnięcia należności alimentacyjnych polegające na zbyciu prawa majątkowego objętego zajęciem egzekucyjnym nie może spotkać się z premią w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Niewątpliwie celowe działanie skarżącego spowodowało, że jego sytuacja majątkowa pogorszyła się. Z akt spraw wynika również, że skarżący nie współpracuje z pracownikami socjalnymi.

Zdaniem Sądu organy administracji zebrały w sposób prawidłowy materiał dowodowy, a wyprowadzone wnioski nie naruszają granic swobodnej oceny dowodów. Tym samym nie doszło w postępowaniu administracyjnym do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Biorąc wszystkie wskazane powyżej względy pod uwagę, Sąd stanął na stanowisku, że na gruncie niniejszej sprawy orzekające w sprawie organy nie dopuściły się naruszeń prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani uchybień prawa procesowego w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

O kosztach należnych pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., § 4 ust. 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 18) w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.