Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 172/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 1, 2 i 3, art. 15, art. 16, art. 19
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 99 ust. 1 i 3.
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant St. Inspektor sądowy Grażyna Jankowska-Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Prorektora do spraw kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia od opłaty za studia 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) zasądza od Prorektora do spraw kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego na rzecz skarżącej O. S. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez O. S. jest decyzja Prorektora ds. kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...], podtrzymująca decyzję tego organu z dnia 20 października 2015 r., nr [...], o umorzeniu jednej raty opłaty dydaktycznej za II rok studiów niestacjonarnych na kierunku pedagogika, w roku akademickim 2015/2016.

Dla rozpoznania skargi, w sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem złożonym dnia 19 października 2015 r. w Rektoracie Uniwersytetu Opolskiego O. S. wystąpiła o zwolnienie jej z opłaty za studia w roku akademickim 2015/2016, motywując go trudną sytuacją materialną. Wskazała, że łączny miesięczny dochód jej trzyosobowej rodziny to kwota 2300 – 2600 zł. Czynsz za najem mieszkania wynosi 1400 zł, a czesne 435 zł, co powoduje, że na "życie trzyosobowej rodziny" pozostaje niewielka kwota. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że odmowa przyznania zwolnienia z dużym prawdopodobieństwem skutkować będzie koniecznością rezygnacji z kontynuowania studiów.

Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia 20 października 2015 r., nr [...], Prorektor ds. kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego wyraził zgodę na umorzenie O. S. jednej raty opłaty dydaktycznej za II rok studiów niestacjonarnych na kierunku pedagogika w roku akademickim 2015/2016. Poinformował przy tym wnioskodawczynię, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, tj. § 5 pkt 2uchwały Senatu Uniwersytetu Opolskiego z dnia 29 marca 2007 r., nr 35/2005-2008, w sprawie zasad pobierania oraz trybu i warunków zwalniania z opłat za usługi dydaktyczne studentów i doktorantów UO, zwolnienie za opłatę może być udzielone tylko raz w okresie studiów.

Decyzja nie zawierała pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia, jednak mimo to, pismem z dnia 30 listopada 2015 r., O. S. wniosła, za pośrednictwem Prorektora ds. kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego, odwołanie od powyższej decyzji. Wskazała, że organ błędnie przyjął, iż umorzenie dotyczy wyłącznie jednej raty opłaty dydaktycznej. Złożony wniosek dotyczył bowiem opłaty za cały rok akademicki 2015/2016 , a skoro organ ustosunkował się do niego w całości pozytywnie to nieuzasadnione jest ograniczenie decyzji wyłącznie do jednej raty. W związku z tym O. S. wniosła o zmianę decyzji i określenie w niej, że umorzenie dotyczy opłaty za cały rok akademicki 2015/2016 (poza pierwszą ratą).

W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, Prorektora ds. kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego decyzją z dnia 15 grudnia 2015 r., nr [...], podtrzymał swoją decyzję o umorzeniu jednej raty opłaty dydaktycznej w roku akademickim 2015/2016. W decyzji organ wskazał, że jego właściwość do wydania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty wynika z § 3 pkt 1 uchwały Senatu Uniwersytetu Opolskiego nr 35/2005-2008. Pouczył też stronę, że zgodnie z art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.) może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a. do Rektora Uniwersytetu Opolskiego w terminie 14 dni, od dnia jej doręczenia.

Wnioskiem z dnia 11 stycznia 2016 r. O. S. wystąpiła o ponowne rozpoznanie sprawy i zwolnienie jej z opłat za 2015/2016, wskazując po raz kolejny na swoją trudną sytuację materialną.

Wniosek strony ponownie został rozpoznany przez Prorektora ds. kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego, który decyzją z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...], działając na podstawie § 5 pkt 2 uchwały Senatu Uniwersytetu Opolskiego nr 35/2005-2008, podtrzymał decyzję z dnia 20 października 2015 r. o umorzeniu jednej raty opłaty dydaktycznej. Decyzja zawierała pouczenie o prawie zaskarżenia decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, za pośrednictwem Rektora Uniwersytetu Opolskiego.

Pismem z dnia 11 lutego 2016 r. O. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Prorektora ds. kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego dotyczącą jej wniosku o zwolnienie z opłaty za studia. Przytaczając argumenty podnoszone w toku postępowania przed organem, skarżąca wywodziła, że zgodnie z umową dotyczącą warunków odpłatności za studia niestacjonarne - stanowiącą załącznik do zarządzenia Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 12 czerwca 2013 r., nr 35/2013, oraz zgodnie z zapisami zarządzenia Retora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 24 maja 2013 r., nr 28/2013, opłata za studia niestacjonarne na UO jest opłatą roczną, rozłożoną na osiem comiesięcznych rat. Jeśli zatem organ uznał, że zachodzą podstawy do zwolnienia z opłaty za studia, to przedmiotem decyzji powinna być opłata roczna, skoro akty wewnętrzne UO nie przewidują opłat częściowych. Wskazując na uznaniowy charakter decyzji skarżąca podniosła, że nie może mieć ona cech dowolności, a przyjęcie, że trudna sytuacja materialna i dochód na poziomie niższym od minimum egzystencji nie stanowi podstawy do zwolnienia z opłat za studia, czyni fikcyjnym instytucję takiego zwolnienia ze względu na sytuację materialną. Podkreśliła również, że prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Treść uzasadnienia winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie aktu wydawanego przez organ odwoławczy winno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w treści środka odwoławczego. Tymczasem, wydana w sprawie decyzja nie zawierała uzasadnienia faktycznego i prawnego, w szczególności pomijała w całości wskazanie okoliczności, które miałyby przemawiać za rozpatrzeniem sprawy w negatywny czy choćby częściowo negatywny sposób. Tym samym, w ocenie skarżącej, należało przyjąć, że decyzją uznano wniosek w całości i postanowiono o zwolnieniu z opłaty za cały rok akademicki 2015/2016.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w części, jako bezzasadnej. Powołując się na regulacje art. 99 ust. 1 i ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 3 ust. 1 i § 5 ust. 1 uchwały Senatu Uniwersytetu Opolskiego nr 35/2005-2008 wskazał, że opłata za usługi dydaktyczne na Uniwersytecie Opolskim jest opłatą roczną płatną z góry, tak więc wniosek o zwolnienie z całości opłaty skarżąca mogłaby wnieść 14 dni przed terminem płatności pierwszej raty, który to zgodnie z wiążącą strony umową, przypadał na dziesiąty dzień października. Wniosek został jednak wniesiony dnia 19 października 2015 r., w związku z czym umorzono drugą ratę opłaty, płatną dnia 10 listopada 2015 r. Zwolnienie, zgodnie z obowiązującą uchwałą Senatu Uniwersytetu Opolskiego może bowiem dotyczyć opłaty jeszcze niewymagalnej. Argumentował organ, że nie uznał, iż udokumentowana przez skarżącą sytuacja jest wystarczająca do zwolnienia z dalszych rat i stąd też niesłusznie skarżąca podnosi, że w sprawie mogła być wydana tylko decyzja w odniesieniu do całości opłaty za studia. Wskazując na uznaniowy charakter decyzji organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie wziął pod uwagę to, iż podejmując decyzję o rozpoczęciu edukacji na studiach niestacjonarnych skarżąca wiedziała o konieczności wnoszenia opłat za rok nauki oraz to, że jej sytuacja materialna nie uległa pogorszeniu. Co więcej,miał na uwadze, że już na pierwszym roku studiów strona wniosła o zwolnienie z opłaty za studia, na co jednak nie uzyskała zgody (decyzja z dnia 13 maja 2015 r.). Podkreślił organ, że nie ma możliwości, aby uczelnia finansowała edukację w każdym kolejnym roku, a studentka winna wziąć pod uwagę to, że nie sprosta nałożonym przez uczelnię obowiązkom zapłaty kwoty 4200 zł za każdy rok nauki. Dalej stwierdził również, że w jego przekonaniu, przy rozpoznaniu sprawy nie doszło do naruszenia procedury administracyjnej, gdyż stan faktyczny został ustalony prawidłowo i wyczerpująco, co znajduje swoje odzwierciedlenie w aktach sprawy. W związku z niedotrzymaniem terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłaty za cały rok studiów, decyzja została też wydana zgodnie z wnioskiem skarżącej. Nie można ponadto uznać za rażąco naruszającą prawo decyzji, która posiada co prawda lakoniczne uzasadnienie, ale dające ogólny obraz ustalonego stanu faktycznego i zawierające odniesienia do podstawy prawnej.

Pismem procesowym z dnia 13 czerwca 2016 r. skarżąca podtrzymała w całości wniesioną skargę, a odnosząc się do odpowiedzi organu wskazała, że z treści jej wniosku jednoznacznie wynikała wola zwolnienia z całej pozostałej płatności za 2015/2016. Ponadto za błędne uznała twierdzenie wskazane w odpowiedzi na skargę, jakoby organ posiadał podstawy do negatywnego rozpatrzenia wniosku, skoro jak zauważyła, rozpatrzył wniosek pozytywnie, uznając przedstawione w nim okoliczności za uzasadniające zwolnienie z opłaty za studia. Zaznaczyła również, że odpowiednie uzasadnienie decyzji powinno nastąpić na etapie postępowania administracyjnego, a nie w dopiero w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów i prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd stwierdza z kolei nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, a stosowanie do art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach.

Jednocześnie, na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach badanej sprawy Sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu i w przypadku skargi na decyzję uwzględnić wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 P.p.s.a. Skutkiem powyższego jest obowiązek uwzględnienia skargi także z powodu innych uchybień niż te, które w niej przytoczono, w tym również stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, pomimo braku w skardze wniosku w tym zakresie, jeżeli Sąd stwierdzi zaistnienie okoliczności z art. 156 K.p.a.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, jak wynika z treści skargi, jest decyzja Prorektora ds. kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...]. Wydaniem tej decyzji zakończyło się bowiem postępowanie prowadzone z wniosku O. S. o zwolnienie z opłaty za studia w roku akademickim 2015/2016 i stosownie do zawartego w niej pouczenia skarżąca złożyła w ustawowym terminie skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Opolu.

Przeprowadzona przez Sąd, we wskazanym zakresie i według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.a., co powodowało konieczność stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu było postępowanie administracyjne, w wyniku którego wydana została zaskarżona decyzja, dotycząca zwolnienia skarżącej, jako studentki Uniwersytetu Opolskiego, z opłaty za studia niestacjonarne w roku akademickim 2015/2016. Mając zatem na uwadze przedmiot tego postępowania wyjaśnić należy, że katalog usług edukacyjnych, za które uczelnia publiczna - taka jak np. Uniwersytet Opolski może pobierać opłaty, ustalony został w art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.). Zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 1 tej ustawy należy przyjąć, że niewątpliwie opłaty mogą być pobierane za kształcenie studentów na studiach niestacjonarnych. Stosownie do regulacji art. 99 ust. 3 tej ustawy zauważyć natomiast też trzeba, że kompetencje do określenia zasad pobierania opłat wiążących rektora przy zawieraniu umowy, o której mowa w art. 160a ust. 1, oraz trybu i warunków zwalniania - w całości lub części - z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności tych, którzy osiągają wybitne wyniki w nauce lub uczestniczyli w międzynarodowych programach stypendialnych, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej, przyznane zostały przez ustawodawcę Senatowi uczelni publicznej. W odniesieniu do Uniwersytetu Opolskiego wskazaną delegację ustawową realizuje uchwała Senatu Uniwersytetu Opolskiego z dnia 29 marca 2007 r., nr 35/2005-2008, w sprawie zasad pobierania oraz trybu i warunków zwalniania z opłat za usługi dydaktyczne studentów i doktorantów Uniwersytetu Opolskiego. Uchwała ta w § 3 ust. 1 stanowi, że decyzje w sprawach zwalniania z opłat za usługi dydaktyczne podejmuje prorektor właściwy do spraw studentów na pisemny wniosek studenta/doktoranta, zawierający udokumentowane uzasadnienie, złożony nie później niż na 14 dni przed terminem wniesienia opłaty, której wniosek dotyczy. Zgodnie zaś z § 3 ust. 2 tej uchwały, od decyzji prorektora właściwego ds. studentów w sprawie zwolnienia z opłaty studentowi/doktorantowi służy odwołanie do rektora, którego decyzja jest ostateczna. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem prorektora w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

Należy w tym miejscu podkreślić, że niewątpliwie rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłat za usługi dydaktyczne jest decyzją podejmowaną przez organy uczelni w indywidualnej sprawie studenta lub doktoranta, do której na podstawie art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów oznacza, że pewne regulacje znajdą zastosowanie wprost, inne z pewnymi modyfikacjami, natomiast jeszcze inne nie będą miały zastosowania. Stosownie do tego przyjąć należy, że odpowiednie stosowanie przepisów K.p.a., w rozumieniu ww. art. 207, polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, jednak przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Nakaz ten należy rozumieć tak, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie przepisów K.p.a., winny mieć zastosowanie także do adresata decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, chyba że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2011 r., I OSK 1304/11, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 833/13 i wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2011 r., II SA/Bd 347/11 - dostępne na stronie internatowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium winny być przestrzegane zarówno ogólne zasady postępowania administracyjnego, jak i podstawowe założenia procedury administracyjnej.

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu, uznać należało, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem powołanego powyżej przepisu § 3 ust. 2 uchwały Senatu Uniwersytetu Opolskiego nr 35/2005-2008, a także z naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, które to naruszania zasad wyczerpywały przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji.

Pierwszą ogólnych zasad postępowania administracyjnego, która niewadliwie została naruszona w sposób rażący jest zasada zawarta w art. 15 K.p.a., która stanowi, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Sprowadza się ona do tego, że każda sprawa powinna podlegać dwukrotnemu, merytorycznemu rozpatrzeniu przez dwa różne organy. Jak przyjmuje się w doktrynie celem zasady dwuinstancyjności jest zagwarantowanie jednostce, której statusu prawnego dana sprawa dotyczy (tj. stronie), prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji do organu wyższej instancji w celu sprawdzenia (skontrolowania) prawidłowości orzeczenia (por. K. Glibowski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wydanie 2, wydawnictwo C.H.BECK 2015 r., s. 80, Nb. 7). Wprawdzie zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, niemniej jednak zgodnie z art. 78 Konstytucji RP wyjątki od tej zasady mogą zostać określone jedynie w ustawie, co powoduje, że nie mogą zostać wprowadzone w przepisach rangi podustawowej. Na gruncie K.p.a. wyjątek taki został ustalony w art. 127 § 3 K.p.a., do którego stosowania art. 207 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym odsyła w przypadku wydania decyzji przez rektora w pierwszej instancji. W samej ustawie o szkolnictwie wyższym nie przewidziano natomiast jakichkolwiek innych wyjątków od zasady dwuinstancyjności w przypadku decyzji podejmowanych w indywidualnej sprawie studenta. Na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., wydanie decyzji z naruszeniem zasady dwuinstancyjności, wskutek odstąpienia od ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ wyżej instancji, a tym samym pozbawienia strony prawa do weryfikacji orzeczenia w toku instancji, uznać natomiast należy za rażące naruszenie prawa. Prowadzi ono bowiem do naruszenia podstawowego prawa i gwarancji procesowej obywatela, które w sposób bezpośredni wynikają z art. 15 K.p.a. oraz z art. 78 Konstytucji RP. Tak samo, jako rażące naruszenie art. 15 K.p.a., uznać należy więcej niż dwukrotne rozpoznawanie sprawy w toku instancji. Z uwagi na jednoznaczny nakaz wynikający z tej regulacji, decyzja wydana wbrew zasadzie dwuinstancyjności, tj. po rozpoznaniu już sprawy w trybie odwoławczym, nie może być uznana za dającą pogodzić się z wymogami praworządności. Dlatego, wydanie takiej decyzji, jako rażąco naruszającej jedną z podstawowych zasad, uznać należy za rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Jednocześnie zauważyć trzeba, że działanie organu, który dwukrotnie rozpoznaje środek odwoławczy (odwołanie i wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy) narusza także kolejną zasadę ustaloną w art. 16 ust. 1 K.p.a., tj. trwałości decyzji. Zgodnie z tą zasadą decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne, a uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Trwałość decyzji oznacza zatem przede wszystkim to, że decyzja ostateczna nie może zostać zakwestionowana za pomocą zwykłych środków zaskarżenia. W istocie bowiem wydanie decyzji ostatecznej powoduje, że sprawa została rozstrzygnięta w definitywny sposób. Ochrona decyzji ostatecznej przewidziana w art. 16 ust. 1 K.p.a. ma przy tym na celu nie tylko ochronę prawanabytych z decyzji, lecz także ochronę porządku prawnego, przez zagwarantowanie mu trwałości. Zgodnie z zasadą trwałości decyzji, podjęcie rozstrzygnięcia w tej samej sprawie może zatem nastąpić dopiero po wzruszeniu ostatecznej decyzji. Wydanie kolejnej decyzji w sprawie rozstrzygniętej wcześniej ostateczną decyzją jest niedopuszczalne. Takie działanie prowadzi do konieczności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej później, jako obarczonej wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., tj. jako dotyczącej sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Z art. 19 K.p.a. wynika z kolei dla organów zasadniczy obowiązek przestrzegania w postępowaniu swojej właściwości. Jest on bezpośrednio związany z zasadą praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP i sformułowaną na gruncie postępowania administracyjnego w art. 6 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z tego też wynika dla nich niewątpliwie obowiązek badania i przestrzegania przez organ ustalonej przepisami prawa właściwości. Naruszenie obowiązku w tym zakresie, w myśl art. 156 § 1 K.p.a., stanowi natomiast przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. W zasadniczym podziale przyjmowanym w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym w zakresie właściwości ustawowej organów rozróżnia się właściwość rzeczową, miejscową oraz instancyjną. Przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie wskazanego przepisu jest naruszenie przez organ administracji każdego rodzaju właściwości.

Uwzględniając powyższe, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy Sąd dostrzegł, że zaskarżona decyzja Prorektora ds. kształcenia i studentów Uniwersytetu Opolskiego, z dnia 28 stycznia 2016 r. była trzecim już z kolei rozstrzygnięciem, podjętym w toku instancji, w przedmiocie wniosku skarżącej, złożonego dnia 19 października 2015 r., o zwolnienie z opłaty za studia w roku akademickim 2015/2016. Pierwszą decyzją, z dnia 20 października 2015 r., nr [...], Prorektor ds. kształcenia i studentów wyraził zgodę na umorzenie jednej raty opłaty dydaktycznej. Na skutek wniesienia przez skarżącą odwołania od tej decyzji, ten sam organ wydał kolejną decyzję z dnia 15 grudnia 2015 r., nr [...], którą podtrzymał swoją uprzednią decyzję o umorzeniu jednej raty opłaty dydaktycznej. Zaskarżona decyzja z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...], wydana została z kolei wskutek złożenia przez skarżącą, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia 15 grudnia 2015 r., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a. Takie działanie organu spowodowało, że niewątpliwie kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja wydana została z rażącym naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, co skutkowało zaistnieniem przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sprawa podlegała bowiem nie dwukrotnemu, lecz trzykrotnemu rozpoznaniu w trybie zwykłym, a zaskarżona decyzja jest tą, która została wydana w wyniku niedopuszczalnego w świetle art. 15 K.p.a., rozpoznania sprawy po raz trzeci.

Ponadto zauważyć trzeba, że wydając decyzję w trybie odwoławczym Prorektor ds. kształcenia i studentów naruszył także, powołany już wcześniej, przepis § 3 ust. 2 uchwały Senatu Uniwersytetu Opolskiego z dnia 29 marca 2007 r., nr 35/2005-2008, określający właściwość instancyjną Rektora Uniwersytetu Opolskiego do rozpoznania odwołania od decyzji Prorektora ds. kształcenia i studentów w sprawach zwalniania z opłat za usługi dydaktyczne. Wskazana regulacja wprost stanowi, że od decyzji prorektora, który w myśl § 3 ust. 1 tej uchwały orzeka jako organ pierwszej instancji, służy odwołanie do rektora, którego decyzja jest ostateczna. W świetle tego, jako naruszenie właściwości instancyjnej, a przez to także obowiązku ustalonego w art. 19 K.p.a., uznać należało w niniejszej sprawie rozpoznanie środka odwoławczego przez Prorektora ds. kształcenia i studentów, będącego organem nieuprawnionym, właściwym jedynie do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji. Naruszenie przepisów o właściwości zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. powoduje natomiast kwalifikowaną wadliwości decyzji, która stanowi kolejną, samodzielną przesłankę skutkującą także stwierdzeniem nieważności decyzji.

W niniejszej sprawie podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji zaistniała również w związku z naruszeniem zasady trwałości decyzji, wynikającej z art. 16 ust. 1 K.p.a., a to na skutek wydania zaskarżonej decyzji pomimo rozstrzygnięcia sprawy wcześniejszą decyzją ostateczną, która w żaden skuteczny sposób nie została wzruszona. Zauważyć trzeba, że rozstrzygnięcie Prorektora ds. kształcenia i studentów z dnia 20 października 2015 r. miało charakter decyzji pierwszoinstancyjnej, wydanej w granicach właściwości tego organu, ustalonej w § 3 ust. 1 uchwały Senatu Uniwersytetu Opolskiego z dnia 29 marca 2007 r., nr 35/2005-2008. Zgodnie z § 3 ust. 2 wskazanej uchwały, od tej decyzji przysługiwało skarżącej odwołanie i to bez względu na to, że skarżąca nie została o tym pouczona w decyzji. W sytuacji zatem, gdy skarżąca takie odwołanie złożyła, jego rozpoznanie skutkowało wydaniem w trybie odwoławczym decyzji ostatecznej. Decyzją taką niewątpliwie była więc decyzja z dnia 15 grudnia 2015 r., wydana w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Podkreślić przyjdzie, że dla dokonania ustalenia takiego charakteru tego aktu, nie ma znaczenia to, że organ w decyzji wydanej w pierwszej instancji nie pouczył skarżącej o prawie wniesienia od niej odwołania, a w decyzji wydanej w trybie odwoławczym błędnie pouczył o prawie do wniesienia środka zaskarżenia do organu wyższej instancji. Tok instancji, tryb odwoławczy, a także właściwość organów wynikają bowiem z obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych, zawartych w § 3 ust. 1 i ust. 2 powoływanej uchwały Senatu Uniwersytetu Opolskiego, a nie z pouczeń organu. Dlatego, nie rozstrzygając w tym miejscu o prawidłowości wydanej w sprawie decyzji ostatecznej z dnia 15 grudnia 2015 r., gdyż nie była ona przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że wydana w niniejszej sprawie kolejna decyzja, tj. z dnia 28 stycznia 2016 r., dotyczyła sprawy już rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Zaznaczyć trzeba, że po stronie organu brak było jakichkolwiek podstaw prawnych do rozpoznania kolejnego już odwołania skarżącej. Tym samym decyzja ta dotknięta była także wadą stanowiącą przesłankę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

Reasumując, Sąd uznał, że kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja Prorektora ds. kształcenia i studentów z dnia 28 stycznia 2016 r., dotknięta była wadami, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 K.p.a., skutkującymi koniecznością stwierdzenia jej nieważności.

Wyraźnie w tym miejscu podkreślić trzeba, że Sąd zobowiązany był uwzględnić stwierdzone powyżej nieprawidłowości z urzędu, a ich zaistnienie powodowało, że zbędna była ocena w zakresie zarzutów skargi, sprowadzających się do kwestionowania merytorycznego rozstrzygnięcia organu w przedmiocie umorzenia jednej tylko raty opłaty za studia oraz wadliwości uzasadnienia decyzji. Wobec zaistnienia wskazanych wadliwości, zaskarżoną decyzję należało bowiem wyeliminować z obiegu prawnego bez względu na to, czy podjęte rozstrzygnięcie było trafne czy też nie, oraz czy decyzja ta wydana została z naruszeniem innych przepisów postępowania administracyjnego. Zaznaczyć jednak też należy, że jeśli skarżąca jest niezadowolona z rozstrzygnięcia merytorycznego dotyczącego jej wniosku, tj. kwestionuje ocenę organu w zakresie zwolnienia jej tylko z jednej raty opłaty dydaktycznej za II rok studiów, to powinna wnieść do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, za pośrednictwem organu, skargę na ostateczną decyzję wydaną w tej sprawie, tj. na decyzję Prorektora ds. kształcenia i studentów z dnia 15 grudnia 2015 r., nr [...], która - co należy jeszcze raz podkreślić -nie stanowiła przedmiotu oceny w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z uwagi jednak na to, że upłynął już termin do wniesienia takiej skargi określony w art. 53 § 1 P.p.s.a., wraz z tą skargą skarżąca powinna złożyć także wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, wskazując okoliczności, które spowodowały uchybienie terminowi. Wniosek taki, aby mógł być uznany za skuteczny, zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a., powinien zostać złożony w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W niniejszej sprawie, z uwagi na to, że uchybienie terminu było wynikiem nieprawidłowych działań organu, które zostały wyjaśnione i ustalone dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, w przedmiotowej sprawie przyjąć należy, że przyczyna taka ustanie z dniem doręczenia skarżącej niniejszego uzasadnienia.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł w pkt 1 wyroku o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji, a w pkt 2, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a., postanowił o kosztach.