Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 402/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 59  ust. 1,  art. 64
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Protokolant: Ksawery Sobczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, częściowego zwolnienia z ustalonej odpłatności i ustalenia kwoty do zapłaty I. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie pierwszym; II. oddala dalej idącą skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. D. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (dalej: SKO) z dnia [...], o numerze [...], wydana po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...], o numerze [...], wydanej w sprawie:

1. Ustalenia odpłatności za pobyt matki A. D. w Domu Pomocy Społecznej w N. w wysokości:

- za okres od 1 grudnia do 31 grudnia 2019 r. - 729,72 zł;

- za okres od 1 stycznia do 31 stycznia 2020 r.- 673,78 zł;

- za okres od 1 lutego do 29 lutego 2020 r.-2685,35 zł; -za okres od 1 marca do 31 marca 2020 r.- 805,69 zł;

- za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2020 r.- 666,60 zł;

- za okres od 1 maja do 31 maja 2020 r.- 2.511,15 zł;

- za okres od 1 czerwca do 30 czerwca 2020 r.- 1,001,15 zł;

- za okres od 1 lipca do 31 lipca 2020 r.- 2.824,71 zł;

- za okres od 1 sierpnia do 31 sierpnia 2020 r.- 944,47 zł;

- za okres od 1 września do 30 września 2020 r.-2,936,60 zł;

- od 1 października 2020 r.- 2.031,82 zł miesięcznie.

2. Zwolnienia częściowego A. D. z w/w ustalonej odpłatności i ustaleniu kwoty do zapłaty:

- za okres od 1 grudnia do 31 grudnia 2019 r.-729,72 zł

- za okres od 1 stycznia do 31 stycznia 2020 r.- 673,78 zł

- za okres od 1 lutego do 29 lutego 2020 r.-2.685,35 zł

- za okres od 1 marca do 31 marca 2020 r.- 805,69zł

- za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2020 r.- zwolnienia z kwoty 589,32 zł i ustalam odpłatność w wysokości 77,28 zł;

- za okres od 1 maja do 31 maja 2020 rozwolnienia z kwoty 925,26 zł i ustalenia odpłatność w wysokości 1.585,89 zł;

- za okres od 1 czerwca do 30 czerwca 2020 r.- zwolnienia z kwoty 925,26 zł i ustalenia odpłatność w wysokości 75,89 zł;

- za okres od 1 lipca do 31 lipca 2020 rozwolnienia z kwoty 925,26 zł i ustalenia odpłatność w wysokości 1.899,45 zł;

- za okres od 1 sierpnia do 31 sierpnia 2020 r.- zwolnienia z kwoty 925,26 zł i ustalenia odpłatność w wysokości 19,21 zł;

- za okres od 1 września do 30 września 2020 r.-zwolnienia z kwoty 925,26 zł i ustalenia odpłatność w wysokości 2.011,34 zł;

- za okres od 1 października do 31 października 2020 r.-zwolnienia z kwoty 589,32 zł i ustalenia odpłatność w wysokości 1.442,50 zł;

- od 1 listopada 2020r. - zwolnienia z kwoty 2.031,82 zł miesięcznie i ustalenia odpłatność w wysokości 0,00 zł;

3. Ustalenia że zaległą odpłatność za 11 miesięcy tj. od 1 grudnia 2019 do 31 października 2020r. w łącznej kwocie 12.006,1 Ozł należy wpłacić w terminie do 31 maja 2021r. na konto BS W. o/R. Nr [...].

Z przedstawionych w decyzji organu pierwszej instancji ustaleń faktycznych wynikało, że A. D., będąca córką umieszczonej w DPS A. D., odmówiła zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876; dalej: u.p.s.), wobec tego na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia A. D. opłaty za pobyt matki w DPS-ie. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że A. D. (matka strony) została skierowana do DPS w N. W dniu 17 października 2018 r. została umieszczona w tym Domu. Pełny koszt utrzymania mieszkańca od 1 lutego 2019 r., zgodnie z Zarządzeniem Starosty N. nr [...] z dnia [...] wynosi 3,486,85 zł, a od 1 lutego 2020 r. zgodnie z Zarządzeniem Starosty N. nr [...] z dnia [...] wynosi 3.777,30 zł. Na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] A. D. zobowiązana była do wnoszenia od 1 listopada 2019 r. do 31 marca 2020 r. opłaty w kwocie 801,50 zł miesięcznie, a od 1 kwietnia 2020 r. w kwocie 952,59 zł miesięcznie. Natomiast na podstawie decyzji z dnia [...] A. D. zobowiązana jest do wnoszenia od 1 sierpnia 2020 r. opłaty w kwocie 840,70 zł miesięcznie. Pozostały koszt ponosi Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R., tj. w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. w wysokości 2.685,35 zł miesięcznie, od 1 lutego 2020 r, do 31 marca 2020 r. w wysokości 2.975,80 zł miesięcznie, od 1 kwietnia 2020r. do 31 lipca 2020r. w wysokości 2,824,71 zł miesięcznie, a od 1 sierpnia 2020 r. w wysokości 2936,60 zł miesięcznie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zatrudniona jest w A S.A. Oddział B"[...]". Ma dziecko – B. G., którą wychowuje ojciec dziecka. Strona nie ma zasądzonych alimentów, ale ma współuczestniczyć w kosztach utrzymania dziecka.

Z uwagi na fakt, że wydatkowane przez stronę kwoty na dziecko nie były jednakowe w poszczególnych miesiącach, organ pierwszej instancji wskazał, że do ustalenia odpłatności przyjął średnią arytmetyczną za okres listopad 2019 r. - wrzesień 2020 r. na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów, tj. 511,60 zł miesięcznie (listopad 2019 r. - 513,17 zł, grudzień 2019 r.- 653,71 zł, styczeń 2020 r.- 99,70 zł, luty 2020 r. - 415,38 zł, marzec 2020 r.-500,00 zł, kwiecień 2020 r.- 489,86 zł, maj 2020 r.- 604,90 zł, czerwiec 2020r.- 479,98 zł, lipiec 2020r,-825,88 zł, sierpień 2020 r.-550,62 zł, wrzesień 2020 r.-494,36 zł, co daje łącznie 5.627,56 ; 11 miesięcy = 511,60 zł).

Dalej organ wskazał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego strona podała, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z zabezpieczeniem niezbędnych potrzeb bytowych: czynsz -236,00 zł, fundusz remontowy - 69,00 zł, woda - 100,00 zł, energia elektryczna - 84,32 zł, telefon - 50,00 zł, abonament RTV - 50,00 zł. Łączna kwota w/w opłat wynosi miesięcznie 589,32 zł. A. D. podała, że ponosi też dodatkowe wydatki, ponad te zapewniające niezbędne potrzeby życiowe, Wskazała, że spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi 330,00 zł. Zwróciła równie uwagę, że w okresie od 1 maja do 30 września 2020r. ponosiła wydatki związane z opieką medyczną podczas ciąży, co potwierdziła rachunkami. Organ pierwszej instancji zaznaczył, ze kwoty te nie były jednakowe w poszczególnych miesiącach, w związku z tym, do ustalenia wydatków przyjęto średnią arytmetyczną za okres maj 2020 r. - wrzesień 2020 r. na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów, tj. 335,94 zł miesięcznie (w maju 2020r. - 213,50 zł, w czerwcu 2020r. - 329,93 zł, w lipcu 2020 r.- 460,50 zł, w sierpniu 2020r.- 183,28 zł we wrześniu 2020 r. - 492,98 zł, co daje łącznie 1.679,69 zł : 5 miesięcy = 335,94 zł).

Organ wyliczył, że w listopadzie 2019 r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 3.344,32 zł - koszty utrzymania dziecka 511,60 zł -

2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 729,72 zł.

W grudniu 2019 r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 3.288,38 zł - koszty utrzymania dziecka 511,60 zł-2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 673,78zł.

W styczniu 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 7.669,02 zł - koszty utrzymania dziecka 511,60 zł-2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 5.054,42zł.

W lutym 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 3.420,29 zł - koszty utrzymania dziecka 511,60 zł -2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 805,69zł.

W marcu 2020r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 3.281,20 zł -koszty utrzymania dziecka 511,60 zł-2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 666,60 zł.

W kwietniu 2020r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 5.125,75 zł - koszty utrzymania dziecka 511,60 zł-2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 2511,15 zł.

W maju 2020r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 3.615,75 zł -koszty utrzymania dziecka 511,60zł -2.103,00 zł ( 300% kwoty 701,00 zł) = 1.001,15 zł.

W czerwcu 2020r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 9.137,31 zł - koszty utrzymania dziecka 511,60 zł-2.103,00 zł ( 300% kwoty 701,00zł) = 6.522,71zł.

W lipcu 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 3.559,07 zł -koszty utrzymania dziecka 511,60zł-2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 944,47 zł. Odpłatność od 1 sierpnia 2020 r. - 944,47 zł.

W sierpniu 2020r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 6.643,79 zł - koszty utrzymania dziecka 511,60 zł - 2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 4.029,19 zł.

We wrześniu 2020r. dochodem strony było wynagrodzenie w wysokości 4.646,42 zł - koszty utrzymania dziecka 511,60 zł = 2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) = 2,031,82 zł.

Następnie organ wskazał, że w dniu 29 września 2020 r. strona złożyła wniosek o całkowite zwolnienie z opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej z uwagi na ciążę. Na dowód przedstawiła zaświadczenie lekarskie z dnia 7 października 2020r, Ponadto w oświadczeniu z dnia 13 marca 2020r. podała, że od dzieciństwa wychowywana była tylko przez ojca i babcię, gdyż jej matka porzuciła rodzinę. Wyrokiem sądowym z dnia [...] został orzeczony rozwód, ograniczona władza rodzicielska A. D. wobec strony i zasądzone na jej rzecz alimenty (dowód: wyrok zaoczny Sądu Wojewódzkiego w L. z dnia [...]). Wobec uchylania się A. D. od obowiązku alimentacyjnego, alimenty były wypłacane z funduszu alimentacyjnego (dowód: kopia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 17 października 1994r.). Według strony żądanie od niej wnoszenia opłaty jest sprzeczne z normami współżycia społecznego.

W oświadczeniu z dnia 26 listopada 2020r. strona podała, że w związku z chorobą babci H. D., konieczne było umieszczenie jej w Domu Opieki "[...]" w K. Z powodu niskiego dochodu H. D., A. D. —jako wnuczka- zobowiązała się do wnoszenia brakującej kwoty opłaty za pobyt babci w Domu Opieki w wysokości 2.000,00zł miesięcznie (dowód: kopia zobowiązania do wnoszenia opłat z dnia 10 października 2020r. i dowód opłaty należności w listopadzie 2020r.).

Organ stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki z art. 64a u.p.s., które obligatoryjnie zwalniałyby stronę z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, pomimo faktycznego braku udziału A. D. w opiece i wychowaniu swojego dziecka. Zatem wniosek o zwolnienie z opłaty został rozpatrzony na podstawie art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s. W ramach tej części argumentacji podniósł, że Przedstawione przez stronę zaświadczenie lekarskie potwierdza ciążę od kwietnia 2020 r., zatem od tego miesiąca do końca ciąży, tj. do grudnia 2020 r, jest ona uprawniona do zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Wskazał również, że fakt ponoszenia opłaty za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce również stanowi podstawę do zwolnienia z opłat.

Opierając się na wskazanych przesłankach, za okres od 1 kwietnia 2020r. do 31 października 2020r. organ pierwszej instancji zwolnił częściowo stronę z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS o koszty leczenia i opłaty. Natomiast od 1 listopada 2020 r. strona uzyskała całkowite zwolnienie z powodu wnoszenia opłaty za pobyt babci H. D. w Domu Opieki "[...]" w K.

Organ wyjaśnił, że przy ustaleniu częściowego zwolnienia z odpłatności uwzględniono wysokość uzyskiwanego dochodu, wydatki ponoszone na zaspokojenie niezbędnych potrzeb (średnio miesięczne 589,32zł) oraz wydatki związane z opieką medyczną w okresie ciąży (w okresie maj -wrzesień 2020 r. średnio miesięcznie 335,94 zł). Zatem odpłatność strony wyniosła:

-za okres od 1 grudnia do 31 grudnia 2019 r.-729,72 zł;

- za okres od 1 stycznia do 31 stycznia 2020 r.- 673,78 zł

- za okres od 1 lutego do 29 lutego 2020 r.-2685,35 zł;

- za okres od 1 marca do 31 marca 2020 r.- 805,69 zł;

- za okres od 1 do 30 kwietnia 2020 r. odpłatność 666,60 zł - kwota zwolnienia 589,32 zł = kwota odpłatności 77,28 zł;

- za okres od 1 do 31 maja 2020r. odpłatność 2.511,15 zł - kwota zwolnienia 925,26 zł = kwota odpłatności 1.585,89 zł;

-za okres od 1 do 30 czerwca 2020 r.: odpłatność 1.001,15 zł - kwota zwolnienia 925,26 zł = kwota odpłatności 75,89 zł;

- za okres od 1 do 31 lipca 2020 r. odpłatność 2.824,71 zł - kwota zwolnienia 925,26 zł = kwota odpłatności 1899,45 zł;

- za okres od 1 do 31 sierpnia 2020 r. odpłatność 944,47 zł - kwota zwolnienia 925,26 zł = kwota odpłatności -19,21 zł;

- za okres od 1 do 30 września 2020 r: odpłatność 2.936,60 zł - kwota zwolnienia 925,26 zł = kwota odpłatności 2,01 l,34zł;

- za okres od 1 do 31 października 2020 r .odpłatność 2.031,82 zł - kwota zwolnienia 589,32 zł = kwota odpłatności 1.442,50 zł;

- od 1 listopada 2020 r. odpłatność 2.031,82 zł - kwota zwolnienia 2.031,82 zł = kwota odpłatności 0,00 zł miesięcznie.

Organ dodał, że kwotę zwolnień udzielonych A. D. będzie ponosić Gmina R.

W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła o ponowne przeprowadzenie postępowania zmierzającego do wnikliwego, kompleksowego oraz rzetelnego orzeczenia stanu faktycznego i prawnego sprawy w oparciu o dokumentację znajdującą się w aktach sprawy oraz w załącznikach do odwołania. Zarzuciła organowi - mnogość uchybień i nieścisłości; przywoływanie przepisów prawnych w sposób chaotyczny, wadliwy, wybiórczy; błędy merytoryczne w określaniu i obliczaniu opłat; niezachowanie należytej staranności formalnej i edytorskiej co w konsekwencji czyni decyzję organu pierwszej instancji nieprzejrzystą i niezwykle trudną do przeczytania.

Uzasadniając odwołanie strona wskazała, że do obliczenia wysokości odpłatności za pobyt A. D. w DPS powinna być wzięta pod uwagę kwota 528,00 zł na osobę, a nie 701,00 zł jak dla osoby gospodarującej samotnie. Strona zarzuciła, że organ pierwszej instancji zignorował punkt 3) i 4) art. 64 u.p.s., pomimo że strona utrzymuje się z jednego wynagrodzenia za pracę oraz samotnie wychowuję dziecko oraz opłaca pobyt babci w Domu Seniora.

Zaakcentowała, że organ pierwszej instancji został poinformowany o przesłankach związanych z jej biologiczną matką takich jak: niewywiązywanie się z opieki matki nad nią, a wręcz rażące zaniedbywanie i całkowite opuszczenie, nie łożenie na utrzymanie, nie płacenie zasądzonych alimentów, opłata za ośrodek babci, które są uzasadnionymi okolicznościami. Podkreśliła, że , fakty z dzieciństwa negatywnie wpłynęły na całe jej życie w przeszłości ze skutkiem do dziś.

Zdaniem strony, spełnia ona spełnia trzy warunki wynikające z art. 64 pkt. 1, 3 i 4 u.p..s. na podstawie których mogłaby być całkowicie zwolniona z obowiązku płacenia za pobyt matki w DPS .

Strona wyraziła również przekonanie o zbędności przywoływania przez organ przepisu art. 64 u.p.s., skoro Dyrektor GOPS w R. posiadał wiedzę, iż nie jest w stanie przedłożyć żadnego z wymienionych w tym przepisie dokumentów, czyli:

- ani prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej, albowiem w przeszłości A. D. jedynie ograniczono władzę rodzicielską nad czym ubolewa,

- ani oświadczenia, że władza rodzicielska nie została przywrócona,

- ani prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica, gdyż takie dokumenty nie istnieją.

Strona zaakcentowała również, że zarządzenie Starosty N. nr [...] z dnia [...] swoją mocą nie obejmowało lutego 2019 r. Wskazała, że zarządzenie to zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa O. poz. [...] w dniu [...], z mocą obowiązującą od 1 marca 2019 r.

Wnosząca odwołanie podniosła również, że zażądanie przez organ zaświadczenia o jej wynagrodzeniu za okres 11 miesięcy było nadużyciem urzędniczym, skoro przepis wymaga w tej kwestii zaświadczenia tylko za jeden miesiąc poprzedzający złożenie wniosku.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...], SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji przytoczył brzmienie art. 60 ust. 1 u.p.s. oraz treść art. 61 ust. 2 u.p.s. Wskazał, że do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, poza mieszkańcem domu pomocy społecznej, należy jej jedyna wstępna – A. D. Zwrócił uwagę, że badając sytuację dochodową A. D. organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy (część II) i w tym celu wystąpił wnioskiem z dnia [...] (nr [...]) do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z A. D., zamieszkałą w G. Jak wynika z akt sprawy, wywiad środowiskowy został przeprowadzony dnia 17 stycznia 2020 r. Podczas tego wywiadu strona oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, oraz przedstawiła m.in. zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę, tj. za październik 2019 r. i za listopada 2019 r. Wynagrodzenie to po potrąceniu kwoty podatku dochodowego od osób fizycznych, kwoty składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie społeczne wynosiło odpowiednio w październiku 2019 r. - 3.344,32 zł i 3.288,38 zł w listopadzie

2019 r. SKO zwróciło uwagę, że kolejny wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 17 września 2020 r. Podkreśliło, że przy piśmie z dnia 27 lutego 2020 r. przesłano stronie propozycję zawarcia umowy w której zaproponowano wysokość miesięcznej opłaty w kwocie 1.241,32 zł. W dniu 13 marca 2020 r. wpłynął do organu wniosek strony o częściowe zwolnienie z odpłatności. We wniosku tym strona zgodziła się na zawarcie umowy i odpłatność w kwocie 300 zł, w okresie od grudnia 2019 do lutego 2020 r., a od marca 2020 r. w kwocie 400 zł.

Pismem z dnia 30 czerwca 2020 r. stronie przesłano ponownie egzemplarz umowy z propozycją ponoszenia odpłatności w kwoce 300 miesięcznie od grudnia 2019 do lutego 2020 r., a od marca 2020 r. w kwocie 400 zł. Strona jednak odesłała niepodpisaną propozycję umowy informując że nie zmieniła się jej sytuacja od momentu kiedy wnioskowała o częściowe zwolnienie z odpłatności.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że badając sytuację materialną strony Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wystąpił do pracodawcy strony (A S.A. B [...]) o podanie wysokości wynagrodzenia za pracę oraz zasiłku chorobowego, wypłaconych stronie w okresie od stycznia do października 2020 r. Wyjaśnił także, że kryterium dochodowe w przypadku osoby samotnie gospodarującej jest spełnione jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2.103,00 zł (701,00 zł x 300 %).

Uwzględniając podnoszoną przez stronę okoliczność "współuczestniczenia" w kosztach utrzymania dziecka B. G. (którą wychowuje ojciec) SKO stwierdziło, iż zaproponowana w decyzji organu pierwszej instancji metoda uwzględnienia kosztów ponoszonych na dziecko odpowiada regulacji z art. 8 ust. 3 u.p.s. Zaakcentowało przy tym, że z uwagi na to, że przedstawione przez stronę dowody ponoszenia kosztów przeznaczonych na utrzymanie dziecka były w różnej wysokości, zasadnie organ pierwszej instancji przyjął średnią arytmetyczną za okres od listopada 2019 r. do września 2020 r. i ustalił, że łączna kwota wydatków z tego tytułu przypadająca na wymieniony okres wyniosła 5.627,56 zł, co po podzieleniu przez 11 miesięcy dało kwotę 511,60 zł.

W podsumowaniu organ drugiej instancji stwierdził, że dochód strony kształtował się następująco:

1. W listopadzie 2019 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.344,32 zł. Po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. kwoty 511,60 zł, dochód ten wynosił 2.832,72 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym (2.832,72 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej 2.103,00 zł - (701,00 zł x 300%) wynosi 729,72 zł i jest to kwota odpłatności za grudzień 2019 r.

2. W grudniu 2019 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.288,38 zł. Po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód wyniósł 2.776,78 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (2.776,78 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 zł (701,00 zł x 300%) -2.103,00 zł (300% kwoty 701,00 zł) wynosi 673,78zł i jest to kwota odpłatności za styczeń 2019 r.

3. W styczniu 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 7.669,02 zł. Po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka 511,60 zł, dochód 7.157,42 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (7.157,42 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 zł (701,00 zł x 300%) wyniósł - 5.054,42 zł. Średni koszt utrzymania w DPS w styczniu 2020 r. wynosił 3.486,85 zł. Odpłatność strony wynosiła 801,50 zł. Tak więc pozostała kwota 2.685,35zł i jest to kwota odpłatności od 1 lutego 2020 r

4. W lutym 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.420,29 zł. Po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód wyniósł 2.908,69 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (2.908,69 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 zł (701,00 zł x 300%) wyniósł 805,69zł i jest to kwota odpłatność od 1 marca 2020 r.

5. W marcu 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.281,20 zł. Po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód wyniósł 2.769,60 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (2769,60 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 (701,00 zł x 300%) wyniosła 666,60zł, i jest to kwota odpłatności od 1 kwietnia 2020 r.

6. W kwietniu 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 5.125,75 zł. Po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód wyniósł 4.614,15 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (4,614,15 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 zł (701,00 zł x 300%) wyniosła 2.511,15zł, i jest to odpłatność od 1 maja 2020 r.;

7. W maju 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.615,75 zł, po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód wyniósł 3.104,15 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (3.104,15 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2,103,00 zł (701,00 zł x 300%) wyniosła 1.001,15 zł, i jest to kwota odpłatności od 1 czerwca 2020 r.

8. W czerwcu 2020r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 9.137,31 zł. Po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód wyniósł 8.625,71 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (8.625,71 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 zł (701,00 zł x 300%) wyniosła 6.522,7l zł. Średni koszt utrzymania w DPS w czerwcu 2020 r. wynosił 3.777,30 zł. Odpłatność strony wynosiła 952,59 zł. Tak więc odpłatność od 1 lipca 2020 r. wynosi 2.824,71 zł (kwota pozostała po wniesieniu opłaty przez A. D.).

9. W lipcu 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.559,07 zł, po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód ten wyniósł 3.047,47 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (3.047,47 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 zł (701,00 zł x 300%) wyniosła 944,47zł, i jest to odpłatność od 1 sierpnia 2020 r.

10. W sierpniu 2020 r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 6.643,79 zł. Po odliczeniu kosztu utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód wyniósł 6.132,19 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (6.132,19 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 zł (701,00 zł x 300%) wyniosła 4.029,19 zł. Średni koszt utrzymania w DPS w sierpniu 2020 r. wynosił 3.777,30 zł Odpłatność A. D. 840,70 zł. Odpłatność od 1 września 2020r. - 2.936,60 zł (kwota pozostała po wniesieniu opłaty przez A. D.).

11. We wrześniu 2020r. dochodem strony było wynagrodzenie za pracę w wysokości 4.646,42 zł, po odliczeniu kosztów utrzymania dziecka, tj. 511,60 zł, dochód wyniósł 4.134,82 zł. Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym strony (4.134,82 zł), a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej - 2.103,00 zł (701,00 zł x 300%) wyniosła - 2.031,82 zł, i jest to odpłatność od 1 października 2020 r.

Następnie organ drugiej instancji wyraził pogląd, że rozpatrzenie przez organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] także wniosku strony o zwolnienie z opłaty za pobyt matki w DPS-ie służy względom ekonomiki procesowej i nie łamie zasady jedna sprawa – jedna decyzja, nawet gdy rozstrzygniecie wywodzi się z różnych odstaw prawnych. SKO zaznaczyło, że po nowelizacji ustawy o pomocy społecznej , dokonanej ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Z 2019 r., poz. 1690) osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS może zwrócić się o zwolnienie zanim opłata zostanie wyliczona. Dodało, że także w nowym stanie prawnym aktualna pozostaje teza prezentowana na gruncie art. 64 u.p.s. w poprzednim brzmieniu, że zwolnienie z odpłatności zawsze musi się odnosić do określonej wymiernie opłaty. W tym kontekście, za prawidłowe uznał organ drugiej instancji rozstrzygnięcie zawarte w punkcie pierwszym decyzji z dnia [...].

W ramach dalszej argumentacji organ drugiej instancji wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 17 września 2020 r. strona została poinformowana o treści art. 64 i 64a u.p.s. W piśmie z dnia 17 września 2020 r. (który wpłynął do Ośrodka dnia 23 października 2020 r.) na podstawie art. 64 pkt 4 u.p.s. wniosła ona o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki. Organ drugiej instancji podniósł, że skoro strona nie przedstawiła dokumentów określonych w art. 64a u.p.s. skutkujących obligatoryjnym zwolnieniem jej z tego obowiązku to zasadność jej wniosku należało rozważyć przez pryzmat przepisu z art. 64 u.p.s., który formułuje przesłanki fakultatywnego zwolnienia z opłaty w DPS. SKO przytoczyło treść przepisu art. 64 u.p.s. Następnie podniosło, że sposób zastosowania przez organ art 64 u.p.s. nie narusza granic uznania administracyjnego. Organ drugiej instancji zaakcentował (powołując się ogólnie na orzecznictwo sądów administracyjnych), że nie może być podstawą zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty brak więzi emocjonalnej pomiędzy stroną a jej matką oraz że zachowanie matki strony nie może mieć wpływu na obowiązek świadczenia publicznoprawnego związanego z pobytem w DPS. Wskazał, że rozpatrując wniosek strony w kontekście przepisu art. art. 64 u.p.s. organ I instancji ustalił, że strona ponosi stałe miesięczne wydatki związane z zabezpieczeniem niezbędnych potrzeb bytowych, tj.: czynsz -236,00 zł, fundusz remontowy - 69,00 zł, woda - 100,00 zł, energia elektryczna - 84,32 zł, telefon - 50,00 zł, abonament RTV - 50,00 zł. Łączna kwota w/w opłat wynosi miesięcznie 589,32 zł. Stron podała, że ponosi także dodatkowe wydatki, ponad te zapewniające niezbędne potrzeby życiowe, tj.: spłata kredytu - 330,00 zł. W okresie od 1 maja do 30 września 2020r. ponosiła ona natomiast wydatki związane z opieką medyczną w związku z ciążą, co potwierdziła rachunkami. Na podstawie zaświadczenia lekarskiego ustalono, że strona od kwietnia 2020 r. do grudnia 2020 r, w związku z czym zasadnie organ pierwszej instancji zwolnił ją częściowo od obowiązku wnoszenia opłaty za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 31 października 2020 r. o udokumentowane koszty leczenia podczas ciąży i opłaty (art. 64 pkt 4 u.p.s.). Wskazał, że kwoty nie są jednakowe w poszczególnych miesiącach, a zatem zasadnie przyjęto do ustalenia wydatków średnią arytmetyczną za okres maj 2020 r. -wrzesień 2020 r. na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów, tj. 335,94 zł miesięcznie (w maju 2020 r. - 213,50 zł, w czerwcu 2020 r. - 329,93 zł, w lipcu 2020 r.- 460,50 zł, w sierpniu 2020 r.-183,28 zł we wrześniu 2020 r. - 492,98 zł, co daje łącznie kwotę 1.679,69 zł : 5 miesięcy = 335,94 zł).

SKO stwierdziło, że zasadnie również organ pierwszej instancji zastosował art. 64 pkt 1 u.p.s. i począwszy od listopada 2020 r. zwolnił stronę w całości od obowiązku uiszczania opłaty za pobyt w DPS, skoro strona wykazała, że od listopada 2020 r. ponosi odpłatność za pobyt babci H. D. w Domu Opieki "[...]" w K.

Wskazując na powyższe, w wydanej decyzji utrzymał w mocy punkt pierwszy i drugi zaskarżonej decyzji.

SKO uchyliło natomiast punkt trzeci decyzji organu pierwszej instancji i w tym zakresie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia podnosząc, że orzeczenie zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej następuje w odrębnym trybie niż decyzja o ustaleniu wysokości opłaty, tj. w trybie określonym w rozdziale 7 ustawy.

Decyzja ostateczna SKO w L. stała się przedmiotem skargi, jaką skarżąca A. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zarzutami skargi strona objęła całą decyzję z dnia 1 kwietnia 2021 r.. Zdaniem strony, decyzja ta narusza następujące przepisy prawa:

1) art. 61 u.p.s. oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.;

2) art. 64 u.p.s. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP;

3) art. 7a k.p.a.;

4) art. 8 k.p.a.;

5) art. 9 k.p.a.;

6) art. 11 k.p.a.;

7) art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.;

8) art. 107 § 3 k.p.a.

9) art. 138 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a.

W rozwinięciu zarzutów skargi strona podniosła, że przy obliczeniu wysokości opłat w miesiącach styczeń-marzec 2021 r. organ błędnie zastosował kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, podczas gdy w tym czasie skarżąca spełniała już przesłanki osoby w rodzinie (była matką). Okoliczność ta, zdaniem skarżącej, doprowadziła do zawyżenia należności, choć – jak argumentowała jednocześnie strona – o fakcie urodzenia dziecka poinformowała ona GOPS w R. w toku rozmowy telefonicznej w dniu 23 grudnia 2020 r., czyli jeszcze przed wydaniem decyzji.

W ramach dalszej argumentacji skarżąca wyraziła pogląd, że organ arbitralnie uznał, że udokumentowane okoliczności świadczące o przyczynach złych relacji z matką (porzucenie skarżącej przez matkę w dzieciństwie, brak opieki i troski ze strony matki, uchylanie się przez nią od obowiązku alimentacyjnego, alkoholizm) nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z opłat za pobyt matki w DPS-ie.

Strona zarzuciła nadto organowi zignorowanie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. części kosztów leczenia w czasie ciąży, stałego wydatku w postaci kredytu hipotecznego oraz tego, że jest ona samotna matką. Dodała, że decyzji organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o nieaktualny stan prawny, a podniesione przez stronę w odwołaniu koszty leczenia w czasie ciąży zostały pominięte. Podobnie, pominięty został zarzut rozbieżności w kwotach decyzji oraz kwota zaległych należności.

Skarżąca zarzuciła również, że organ wprowadził ją w błąd twierdząc, że, zgodnie z orzecznictwem, brak relacji rodzinnych nie stanowi przesłanki do zastosowania art. 64 u.p.s. W ocenie strony, przytoczone przez nią obszernie na stronie 23 skargi orzecznictwo sądów administracyjnych przeczy temu stanowisku.

Strona zaakcentowała nadto, że zawarta w zaskarżonej decyzji analiza zasadności zwolnienia strony z odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s. w kontekście jej relacji z biologiczną matką sprowadza się do jednego zdania.

W związku z przedstawionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ drugiej instancji podtrzymał swoje stanowisko w zakresie wysokości ustalonej odpłatności za poszczególne miesiące a także, odnośnie do zakresu udzielonego stronie zwolnienia z tej odpłatności.

W nawiązaniu natomiast do podnoszonej przez stronę relacji z matką organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że w judykaturze prezentowane są różne stanowiska odnośnie do wpływu stosunków rodzinnych na kwestię zwolnienia z opłaty za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej. Wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1643/20 wyraził pogląd, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie.

W ramach dalszej argumentacji zaznaczył, że organy administracji publicznej nie zostały uprawnione do oceny stanu faktycznego sprawy z zakresie zwolnienia od opłaty pod kątem zasad współżycia społecznego, etyki czy moralności. Podkreślił, że organy administracji publicznej nie są także upoważnione do przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawach przekazanych do kompetencji innych instytucji, tj. organom prokuratury czy sądom powszechnym (w tym głównie sądom rodzinnym), którym przekazano rozstrzyganie spraw związanych z nagannym – z punktu widzenia prawa – zachowaniem rodziców w stosunku do dzieci, małżonków wobec siebie czy też dzieci wobec rodziców. Zaakcentował, że takie stanowisko potwierdza brzmienie art. 64a u.p.s., dodanego przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1310) zmieniającej ustawę o pomocy społecznej z dniem 5 października 2015 r. Dalej podniósł, że wprowadzony ustawą nowelizacyjną przepis wyraźnie wskazuje, że zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej ze względu na naganne więzi rodzinne przewidziane jest w przypadku istnienia prawomocnego orzeczenia w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej (wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3509/18). Zaznaczył, że w ten sposób ustawodawca potwierdził wyłączną kompetencję sądów do prowadzenia zarówno postępowania dowodowego w zakresie stosunków rodzinnych, jak i rozstrzygania tych spraw. Tak więc, w świetle aktualnego orzecznictwa, okoliczności osobiste dotyczące relacji pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w DPS a jego pensjonariuszem mogą być podstawą do zwolnienia z obowiązku ponoszenia tychże kosztów, o ile nieprawidłowość tychże relacji potwierdzona zostanie orzeczeniem sądu powszechnego (wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1861/19).

Końcowo organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że strona zaskarżyła decyzję organu pierwszej instancji w całości, a zatem także rozstrzygnięcie uchylające decyzję organu pierwszej instancji i przekazujące temu organowi sprawę zwrotu zaległej odpłatności za pobyt matki strony w DPS-ie. W nawiązaniu do powyższego zwrócił uwagę, że pomimo pouczenia zawartego w decyzji ostatecznej Kolegium, skarżąca nie złożyła w ustawowym terminie 14 dni sprzeciwu od wspomnianego rozstrzygnięcia. Z uwagi na to Kolegium wniosło o odrzucenie skargi w zakresie punktu drugiej zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 19 października 2021 r. strona podniosła, że jej matka została skazana za niepłacenie alimentów. Do pisma dołączyła kserokopię zaświadczenia w tej sprawie.

Przy kolejnym piśmie, z dnia 28 listopada 2021 r. strona nadesłał kserokopię pozwu alimentacyjnego z jakim wystąpił jej ojciec przeciwko biologicznej matce strony.

Zgodnie z informacjami uzyskanymi przez Sąd z urzędu, wyrokiem z dnia 14 stycznia 2004 r., sygn. akt [...], A. D. została skazana za czyn z art. 209 § 1 k.k. popełniony na szkodę A. D.. Obecnie skazanie uległo zatarciu z mocy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z powodów innych aniżeli podniesione w skardze.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Warto też w tym miejscu wskazać, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa (obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu) do zaistniałego stanu faktycznego, jak również, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury. Co również trzeba zaakcentować, sądy administracyjne nie mogą brać pod uwagę argumentów natury słusznościowej, czy celowościowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 892/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, podobnie jak wszystkie inne powołane w uzasadnieniu orzeczenia).

Przesłanki dające sądowi administracyjnemu podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji pomieszczone zostały m.in. w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

Przedmiotem skargi w sprawie jest decyzja SKO w L., wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] zapadłej w postępowaniu administracyjnym, wszczętym w przedmiocie ustalenia skarżącej odpłatności za pobyt jej matki w DPS-ie w N.Tytułem przypomnienia należy wskazać, że decyzja organu pierwszej instancji zawiera trzy rozstrzygnięcia: w punkcie I ustala odpłatność, jaką ma ponosić strona za pobyt matki w DPS-ie; w punkcie II ustala jaka ma być kwota tej odpłatności po uwzględnieniu zwolnień z ustalonej odpłatności; w punkcie III ustala zaległą płatność za 11 miesięcy, wskazując termin zwrotu.

Zaskarżoną decyzją SKO w L.:

w punkcie I - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w punkcie I i II;

w punkcie II – uchyliło zaskarżoną decyzję w punkcie III i przekazało w tym zakresie sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Tytułem uwag wstępnych trzeba też zaznaczyć, że po zmianie treści art. 64 u.p.s., jaką wprowadziła nowelizacja ustawy w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 19 lipca 2019 r o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690) możliwe było orzekanie w sprawie przez organy w jednej decyzji zarówno o ustaleniu stronie odpłatności za pobyt jej matki w DPS-ie, jak i procedowanie w sprawie złożonego przez nią wniosku o zwolnienie z tej odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s. Tym samym, w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji za nieaktualne uznać należy poglądy, że kwestia zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter odrębny i powinna stanowić przedmiot odrębnej sprawy administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1644/21). Oczywiście aktualny pozostaje natomiast wypowiadany w orzecznictwie sądowym pogląd, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący - z mocy prawa - na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2305/19).

Przechodząc do istotny sporu w sprawie należy na wstępie wskazać, że zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z treści powołanych przepisów wynika, że pobyt osoby w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a ta odpłatność jest ponoszona zarówno przez osobę, która w takim domu przebywa, jak i przez osoby zobowiązane wobec niej alimentacyjnie.

W sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych (dzieciach, wnukach), w dalszej kolejności na wstępnych, a w ostateczności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek ponoszenia opłat za dom pomocy społecznej i jego wysokość jest wypadkową składu rodziny osób należących do kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., ich dochodu oraz kryterium dochodowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1510/21). Przy czym należy dostrzec, że obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej DPS (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 1029/20; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 574/21). Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s., jak również z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 957/19; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 1145/19).

W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy przeprowadziły należycie postępowanie w sprawie i prawidłowo zastosowały art. 61 ust. 2e u.p.s. Jak wskazano, art. 61 ust. 1 u.p.s., określa kolejność podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, umiejscawiając zstępnych w drugiej grupie zobowiązanych. W sprawie zostało ustalone, że skarżąca jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS-ie. Konkretyzacja tego obowiązku nastąpiła w trybie administracyjnym, poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s.

W ocenie Sądu, ustalona stronie odpłatność za pobyt matki w DPS-ie za wskazane w zaskarżonej decyzji miesiące stanowi wynik prawidłowej wykładni przepisów prawa oraz konsekwencję prawidłowych i wyczerpujących ustaleń faktycznych. Organy prawidłowo wyliczyły dochód skarżącej, zasadnie też uśredniły ponoszone przez stronę wydatki, w tym te ponoszone na dziecko – B. G. Wbrew temu co podnosi skarżąca, w sprawie nie ustalano jej odpłatności za okres stycznia 2021 r. do marca 2021r., albowiem począwszy od listopada 2020 r. strona zwolniona jest z odpłatności za pobyt matki w DPS-ie z uwagi na to, że pokrywa koszty utrzymania swojej babci, umieszczonej w Domu Pomocy. Niezasadnie skarżąca zatem zarzuca organom błąd polegający na przyjęciu kryterium dochodowego odpowiadającego osobie samotnie gospodarującej, podczas gdy zdaniem skarżącej, w sprawie należało przyjąć kryterium dochodowe osoby w rodzinie. Trzeba dostrzec, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca kolejne dziecko urodziła w dniu [...], podczas gdy, jak wspomniano, już od listopada 2020 r. udzielono jej całkowitego zwolnienia z odpłatności z uwagi na fakt opłacania przez nią pobytu babci w Domu Pomocy.

Jako niezasadne ocenić należało również zarzuty strony odnoszące się do prawidłowych ustaleń w zakresie średniego kosztu utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w N. A. D. została umieszczona we wspomnianym domu pomocy społecznej w dniu 17 października 2018 r. Pełny koszt utrzymania mieszkańca tego domu wynosił od 1 marca 2019 r. kwotę 3.486,85 zł, a od 4 marca 2020 r. – 3.777,30 zł. Powyższe kwoty wynikają odpowiednio – z zarządzenia Starosty N. nr [...] z dnia [...] oraz kolejnego zarządzenia tego starosty – nr [...] z dnia [...]. Na podstawie decyzji z dnia [...] A. D. została zobowiązana do wnoszenia opłaty w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 801,50 zł miesięcznie, a od 1 kwietnia 2020 r. w kwocie 952,59 zł miesięcznie. Na podstawie decyzji z dnia 11 września 2020 r., A. D. zobowiązana jest do wnoszenia od 1 sierpnia 2020 r. opłaty w kwocie 840,70 zł miesięcznie. W nawiązaniu do zarzutów strony, że podstawa obliczenia odpłatności za luty 2002 r. powinna być kwota wynikająca z zarządzenia Starosty N. nr [...] czyli 3.486,85 albowiem zarządzenie Starosty N. nr [...] z dnia [...] nie obejmowało lutego 2020 r. trzeba wskazać, że omyłkowe wskazanie przez organ pierwszej instancji, że od 1 lutego 2020 r. średni koszt utrzymania mieszkańca w DPS w N. wynosi 3.777, 30 zł nie miało wpływu na wynik sprawy. Organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo stwierdził, że koszt pobytu mieszkańca w DP w N. w tej wysokości obowiązuje od 4 marca 2020 r., zgodnie z zarządzeniem Starosty N. nr [...] z dnia [...] i uwzględnił, że w lutym 2020 r. koszt utrzymania mieszkańca we wspomnianym DPS wynosił kwotę 3.486,85 zł.

W zakresie zatem samego ustalenia wysokości opłaty za pobyt Sąd nie stwierdził nieprawidłowości. Co za tym idzie, punkt I decyzji organu pierwszej instancji oraz utrzymująca ten punkt decyzja organu drugiej instancji odpowiadają prawu.

Uchylenie przez Sąd punktu I zaskarżonej decyzji odnosi się natomiast do zawartego w tym rozstrzygnięciu orzeczenia organu drugiej instancji odnośnie do złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Przy czym w tym miejscu podkreślić trzeba, że Sąd nie kwestionuje stanowiska organów w zakresie częściowego zwolnienia strony od wspomnianej opłaty za okres od 1 listopada 2020 r. na podstawie art. 64 pkt 1 u.p.s. A nadto, za okres od 1 kwietnia 2020 do 31 października 2020 r. na podstawie art. 64 pkt 4 u.p.s. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organów w tym zakresie, mieści się w granicach uznania administracyjnego, oraz zostało w sposób dostateczny uzasadnione. Przywołana przez organy argumentacja odnośnie do podstaw zwolnienia na podstawie tych przepisów wskazuje na to, że przed podjęciem tego rozstrzygnięcia organy w sposób wnikliwy przeanalizowały materiał dowodowy. Ustaliły, że wnioskodawczyni w związku z ciążą, w okresie od kwietnia do października 2020 r. ponosiła wydatki na leczenie okresie ciąży, oraz, że od listopada 2020 r. ponosi koszty pobytu babci w Domu Opieki.

Zastrzeżenia Sądu budzi natomiast sposób uzasadnienia stanowiska organu w zakresie kierunku rozpoznania wniosku o zwolnienie od opłaty, jaki strona sformułowała w piśmie z dnia 13 marca 2020 r., wnosząc o całkowite zwolnienie jej z obowiązku publicznoprawnego na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s. Wniosek ten strona argumentowała powołaniem się na "trudne dzieciństwo" dziecka porzuconego przez matkę i zasady współżycia społecznego.

Trzeba dostrzec, że przepis art. 64 w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

Jak już zaznaczono, zwolnienie częściowe od opłaty, jakie uzyskała strona w postępowaniu przed organami administracji publicznej zostało jej udzielone na podstawie przesłanek z art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s. Niesporną okolicznością w sprawie było to, że wnioskodawczyni w okresie ciąży, od kwietnia do października 2020 r. ponosiła wydatki na leczenie oraz że od 1 listopada 2020 r. ponosiła koszt pobytu swojej babci – H. D. w Domu Opieki "[...]" w K.

Spór idzie natomiast o to, że strona nie otrzymała całkowitego zwolnienia od odpłatności w związku z wystąpieniem "uzasadnionych okoliczności" w rozumieniu art. 64 pkt 2 u.p.s. Zdaniem skarżącej, o wystąpieniu tej przesłanki świadczą opisane przez nią okoliczności natury rodzinnej, związane z alkoholizmem matki, porzuceniem jej przez matkę, nie interesowaniem się przez matkę losem skarżącej, uchylaniem się od płacenia na jej rzecz alimentów. Strona argumentowała, że była wychowywana przez ojca oraz przede wszystkim – przez Babcię H., nie znała matki, której ograniczona został władza rodzicielska nad nią.

W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy zaznaczyć, że decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. (w więc również w przypadku powołania się przez stronę na przesłankę z art. 64 pkt 2 u.p.s.) ma charakter uznaniowy ("można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego"), co oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi administracji publicznej swobodę wyboru rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że w przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera sposób realizacji przez organ obowiązku należytego uzasadnienia swojej decyzji, co ma znaczenie zwłaszcza w przypadku decyzji odmownej.

Co również trzeba zaznaczyć, kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie obejmuje celowości wyboru przez organ administracji publicznej takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, lecz ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności. Rola sądu administracyjnego sprowadza się w tym przypadku do oceny tego, czy organ zebrał w sprawie cały materiał dowodowy, czy dokonał wyboru sposobu rozstrzygnięcia po wszechstronnym rozważeniu okoliczności sprawy, jak również, czy stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art. 64 u.p.s., to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., I OSK 1156/10, z dnia 11 grudnia 2013 r., I OSK 3119/12, CBOSA).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja w części odnoszącej się do zgłoszonego przez stronę wniosku o zwolnienie jej od odpłatności na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s. sygnalizowanych standardów nie spełnia. Zasadnie podnosi strona w skardze, że w zaskarżonej decyzji, a także w poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji brak jest odniesienia się przez organy do opisywanej przez nią sytuacji rodzinnej i krzywdy doznanej od matki. Zasadnie także podnosi, że ani organ pierwszej instancji, ani organ drugiej instancji nie wyjaśnili stronie, dlaczego podnoszony przez nią fakt porzucenia przez matkę we wczesnym dzieciństwie, fakt alkoholizmu matki, ograniczenia jej praw rodzicielskich, niepłacenia alimentów, praktycznego braku interesowania się losem córki nie mieści się w przesłance "uzasadnionych okoliczności" w rozumieniu art. 64 pkt 2 u.p.s.

W ocenie Sądu, trudno się dziwić stronie, że podnoszone przez nią fakty z dzieciństwa rozpatrywane w kontekście niewywiązywania się przez matkę ze swojej roli opiekuna wobec dziecka strona t- w sowim subiektywnym przekonaniu - traktuje jako "uzasadnione okoliczności" w rozumieniu powołanego przepisu. Niezależnie od zasadności stanowiska strony w tej kwestii (o czym Sąd na tym etapie nie przesądza) nie można nie zgodzić się ze skarżącą, że opisywany przez nią stosunek matki do skarżącej nie stanowi przykładu prawidłowych (w pojęciu ogólnie akceptowanych norm społecznych) relacji rodzinnych, a wręcz przeciwnie - ich wypaczenia. Z tych to przeto zatem powodów rolą i jednocześnie obowiązkiem organów orzekających w sprawie było przeprowadzenie wyczerpującej wykładni pojęcia "uzasadnionych okoliczności" w rozumieniu art. 64 pkt 2 u.p.s. oraz wyjaśnienie stronie, dlaczego w pojęciu tych "uzasadnionych okoliczności" nie mogą znaleźć się powoływane przez skarżącą fakty z dzieciństwa. Innymi słowy - wyjaśnienie dlaczego fakt porzucenia skarżącej przez matkę we wczesnym dzieciństwie, fakt nadużywania przez matkę alkoholu, nie interesowania się dzieckiem, nie zaspokajania jego potrzeb emocjonalnych i materialnych, jakkolwiek w subiektywnym przekonaniu strony mogą być traktowane jako "uzasadnione okoliczności" w rozumieniu art. 64 pkt 2 u.p.s., to jednak w świetle operatywnej wykładni art. 64 pkt 2 u.p.s. powołanej w tym przepisie przesłanki (mającej charakter klauzuli ogólnej) nie spełniają.

Z tej perspektywy, zawarta w zaskarżonej decyzji argumentacja, ograniczająca się jedynie do stwierdzenia, że: "Ustawodawca nie uzależnił obowiązku zwolnienia z ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności obiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie [...]" nie spełnia standardów należytego sporządzenia uzasadnienia odmownej decyzji uznaniowej. Niewątpliwie, w podnoszonej przez stronę argumentacji chodziło o coś niż jedynie o "wzajemne stosunki w rodzinie", bo o fakt bycia porzuconą przez matkę we wczesnym dzieciństwie. Innymi słowy, o fakt zupełnego niewywiązywania się przez A. D. z moralnych i prawnych obowiązków rodzica wobec dziecka, zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie strony. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest natomiast także podnoszona przez stronę okoliczność, że biologiczna matka jest dla skarżącej zupełnie obcą osobą w sensie emocjonalnym oraz społecznym. Z tych powodów, posłużenie się przez organ drugiej instancji jedynie argumentem, że w przesłance z art. 64 pkt 2 u.p.s. nie mieszczą się "wzajemne relacje rodzinne" nie można uznać za wyczerpujące odniesienie się do argumentacji skarżącej i tych kwestii, która strona uważała za istotne w sprawie. Nie można też nie dostrzec, że użyty w treści art. 64 pkt 2 u.p.s. "występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza [...]" stanowi klauzulę niedookreśloną, stąd tym bardziej szczególnego znaczenia nabiera – także w kontekście zasady przekonywania z art. 8 § 1 k.p. – kwestia wyczerpującego uzasadnienia stanowiska organu w zakresie stwierdzenia – na zasadzie uznania – że nie została spełniona przesłanka zwolnienia z art. 64 pkt 2 u.p.s.

Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd uznał, że pomieszczoną w zaskarżonej decyzji argumentację SKO w tym zakresie należy postrzegać jako niewyczerpującą standardów należytego uzasadnienia. Dodatkowo również, przeczącą zasadzie pogłębiania zaufania do organów władzy oraz uniemożliwiającą Sądowi przeprowadzenie oceny omawianego stanowiska organu przez pryzmat rygorów sądowej kontroli decyzji uznaniowej.

Sądowi znane są oczywiście orzeczenia, w których wyrażono pogląd zbieżny ze stanowiskiem SKO niemniej jednak, ograniczenie się przez organ w istocie do samej tezy odnośnie do tego, że w przepisie art. 64 ust. 2 u.p.s. ustawodawca nie uzależnił obowiązku zwolnienia z ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności obiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie uznać należy za niewystarczające w okolicznościach faktycznych sprawy i naruszające nie tylko przepis art. 8 § 1 k.p.a. ale i art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu organu zabrakło wyjaśnienia, dlaczego podnoszone przez stronę okoliczności organ ocenił za nie dające podstawę do zwolnienia jej od opłaty w całości lub w części po myśli art. 64 pkt 2 u.p.s., jak również, dlaczego wzajemne stosunki w rodzinie nie stanowią uzasadnionych okoliczności w rozumieniu art. 64 pkt 2 u.p.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło wskazania, jak w orzecznictwie sądowym interpretowany jest na gruncie komentowanego przepisu zwrot "występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza [...]" .

Uzupełniająco należy dodać, że w decyzji organu pierwszej instancji w ogóle nie odniesiono się do faktu złożenia przez stronę wniosku o zwolnienie z odpłatności także na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s.

Przyjętą przez SKO wykładnia art. 64a u.p.s. wedle brzmienia tego przepisu obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji Sąd uznaje za prawidłową. Zwraca przy tym jednocześnie uwagę, że od dnia 27 stycznia 2022 r. przepis art. 64 u.p.s. oraz przepis art. 64a u.p.s. mają nowe brzmienie, nadane przez ustawę z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 66).

W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organu będzie zatem ocena zasadności żądania strony w zakresie zwolnienia z opłaty z uwagi na powoływane przez stronę fakty z dzieciństwa, przy uwzględnieniu treści art. 64 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym na dzień rozpoznania wniosku strony. Należy dostrzec w tym miejscu, że na skutek nowelizacji art. 64 u.p.s. został dodany do tego przepisu punkt 7). Z brzmienia art. 64 pkt 7 u.p.s. wynika, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Sąd nadto wskazuje, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się kserokopia postanowienia z dnia [...] o wszczęciu dochodzenia w sprawie dotyczącej uchylania się przez A. D. od obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej małoletniej córki A. D., tj. o przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. oraz że według informacji uzyskanych przez Sąd z urzędu, wyrokiem z dnia [...]., sygn. akt [...], A. D. została skazana za czyn z art. 209 § 1 k.k. popełniony na szkodę A. D.. Obecnie skazanie uległo zatarciu z mocy prawa.

Z tych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Na marginesie należy podnieść, że w sprawie nie odniesiono się do argumentacji skarżącej o wystąpieniu podstawy zwolnienia z art. 64 pkt 3 u.p.s.

Zawarte w punkcie II wyroku orzeczenie o oddaleniu dalej idącej skargi ma związek z tym, że skarżąca zakresem zaskarżenia objęła całą decyzję SKO z dnia [...], a zatem należało przyjąć, że kwestionuje ona także punkt II zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek zarówno zarzuty, jak i argumentacja skargi nie odnoszą się do wspomnianego punktu zaskarżonej decyzji, to jednak wskazany przez stronę na początku skargi zakres zaskarżenia decyzji organu drugiej instancji ("zaskarżam w całości") obligował Sąd do objęcia sądową kontrolą także punktu II decyzji z dnia 1 kwietnia 2021 r. Trzeba w tym miejscu podnieść, że Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę, a ukierunkowanego na wykazanie, że w tym zakresie skarga powinna zostać odrzucona, albowiem strona nie wniosła od punktu II zaskarżonej decyzji sprzeciwu w terminie 14 dni, tj. zgodnie z pouczeniem zawartym w końcowej części decyzji SKO z dnia 1 kwietnia 2021 r.

Zgodnie z art. 64a p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści tej decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Jak stanowi natomiast art. 64c § 1 p.p.s.a., sprzeciw ten należy złożyć w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji.

Należy dostrzec, że w myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Tymczasem, w punkcie II zaskarżonej decyzji organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji jedynie w punkcie III, a zatem nie w całości, o czym traktuje art. 138 § 2 k.p.a. Już z tego tylko względu nie można, w ocenie Sądu,

zaakceptować stanowiska SKO wyrażonego w odpowiedzi na skargę. Trzeba w tym miejscu również pamiętać, że przepis art. 64a p.p.s.a. oraz art. 64c p.p.s.a. są regulacjami szczególnymi wobec unormowań z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz 53 § 1 p.p.s.a. i z tego też powodu nie mogą być poddawane wykładni rozszerzającej.

Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd przeprowadził merytoryczną kontrolę zaskarżonej decyzji także w odniesieniu do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II tej decyzji i uznał, że decyzja SKO w tym zakresie odpowiada prawu. Sąd za prawidłową uznaje ocenę organu drugiej instancji, że orzeczenie zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej następuje w odrębnym trybie niż decyzja o ustaleniu wysokości opłaty, tj. w trybie określonym w rozdziale 7 ustawy. W myśl art. 104 ust. 1 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przepis art. 104 ust. 3 u.p.s. stanowi, że wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Trafnie wyjaśnia organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że decyzja, o której mowa w art. 104 ust. 3 u.p.s., jest wydawana jedynie w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej.

Trafnie również wskazuje, że zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio

Zasadnie również podnosi ten organ, że czym innym jest ustalenie wysokości opłaty, a czym innym określenie należności, czyli tych opłat, które nie są uiszczone przez osobę zobowiązaną. Prawidłowo także podnosi, że na gruncie art. 59 ust.1

u.p.s. można mówić o należności z tytułu opłaty dopiero wówczas, gdy została ona przez organ ustalona mocą umowy/decyzji w odniesieniu do konkretnie wskazanych osób z kręgu wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Z kolei niewątpliwie opłata za pobyt nie jest opłatą należną, jeżeli dotychczas nie powstał obowiązek jej poniesienia, czyli nie została zawarta umowa/wydana decyzja konkretyzująca jej wysokość w odniesieniu do osób wskazanych w art. 61 u.p.s.

Bez wątpienia również zgodzić się należy z organem odwoławczym, że na etapie orzekania o wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczego uiszczenia jej przez gminę nie znajdzie zastosowania art. 64 u.p.s. oraz że

w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Mając na uwadze przedstawioną argumentację, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie II wyroku.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, rzeczą organu będzie zastosowanie się do wytycznych Sądu przedstawionych w sprawie z uwzględnieniem treści art. 6 k.p.a. rozumianego w ten sposób, że organy administracji publicznej działając na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP) obowiązane są rozpoznawać i rozstrzygać sprawy na gruncie obowiązującego aktualnie (tj. na dzień orzekania) stanu prawnego.