Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 956/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 133
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania P.S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I.P. na dziecko K.S. w ogólnej kwocie 10.758,84 zł.

Z ustalonego dla potrzeb sprawy stanu faktycznego wynika, iż w dniu

30 lipca 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek P.S. o umorzenie w całości zadłużenia powstałego z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego I.P. na córkę K.S. w oparciu o art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Organ ustalił, że P.S. pozostaje dłużnikiem alimentacyjnym od dnia 1 września 2005 r.

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. w drodze decyzji administracyjnych, po złożeniu stosownych wniosków oraz zaświadczeń od Komornika Sądowego o bezskuteczności egzekucji przyznał I.P. od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. prawo do zaliczki alimentacyjnej oraz od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenia te były wypłacane na dziecko – K.S., w wysokości po 270 zł miesięcznie.

W odpowiedzi na wniosek P.S. z dnia 27 lipca 2021 r, Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] r. nr [...]; w oparciu o art. 25, art. 27 ust 1, art. 30 ust 1, ust 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. 2021 poz. 1162), przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a." oraz art. 104, art. 107, art. 129 k.p.a. odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I.P. na dziecko K.S. w ogólnej kwocie 10.758,84 zł.

W uzasadnieniu, powołując się na przepisy prawa, Prezydent Miasta P. wskazał, że na dzień wydania decyzji zadłużenie P.S. w stosunku do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. z tytułu wypłaconych I.P. świadczeń ogółem wynosi: 10.758,84 zł (należność główna + odsetki) a w skład tego zadłużenia ujęte jest zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 8.610,00 zł oraz zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w kwocie 2.148,84 zł.

Z informacji o dokonanych wpłatach dłużnika, które przekazywane są przez Komornika Sądowego na rzecz zadłużenia do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. wynika, że podczas trwania egzekucji od 1 września 2005 r. kwoty egzekwowane od P.S. z zajęcia do chwili obecnej były mniejsze niż wysokość zasądzonych na przestrzeni lat alimentów i nie stanowiły nieprzerwalnego ciągu co najmniej trzech lat. Organ nadmienił, że uwzględnia się jedynie te kwoty, które są bezpośrednio przekazywane od komornika do organu, a nie te, które są potrącane od dłużnika. W związku z powyższym Prezydent Miasta P. uznał, że brak jest podstaw do tego, aby uwzględnić wniosek P.S. o umorzenie zadłużenia zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., gdyż nie spełnia on ustawowej przesłanki, tj. minimum 3-letniej skuteczności egzekucji komorniczej, warunkującej zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Oceniając natomiast sytuację dłużnika przez pryzmat art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku, dochodach i źródłach utrzymania złożonego przez P.S. wynika, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, wierzytelności i nieruchomości rolnej a jego dochody wynoszą 1.378 zł miesięcznie (zasiłek celowy na zakup posiłków - 300,00 zł, przyznany od 1 lutego 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r., zasiłek okresowy - 228,00 zł, przyznany od 1 lutego 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r., świadczenie wychowawcze (500+) - 500,00 zł, przyznane na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 maja 2022 r. oraz fundusz alimentacyjny - 350,00 zł miesięcznie, przyznany na okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 września 2021 r.). W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku, dochodach i źródłach utrzymania P.S. podał miesięczne wydatki na ogólną kwotę w wysokości 704,00 zł (czynsz TBS - 150,00 zł, prąd - 150,00 zł, opłata za wodę - 50,00 zł oraz opłata za żłobek dziecka - 354,00 zł). Wśród pozostałych obciążeń wymienił opłatę za leki ok. 38,00 zł - 67,00 zł oraz opłaty za leczenie dziecka i dojazdy do Łodzi - ok. 150,00 zł. Ustalono, że P.S. jest osobą w średnim wieku (49 lat). Nie posiada grupy inwalidzkiej i jest zdolny do pracy. Obecnie jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku oraz jest wspierany finansowo przez siostrę. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się wyłącznie z zasiłków z opieki społecznej.

Organ stwierdził, że we wniosku o umorzenie zaległości P.S. argumentował, że jest w ciężkiej sytuacji materialnej oraz ma pod swoją opieką niepełnosprawne dziecko, które wymaga ustawicznej opieki (choroby spowodowane spożyciem alkoholu przez matkę w czasie ciąży), dziecko na dzień dzisiejszy nie posiada jednak orzeczenia o niepełnosprawności oraz uczęszcza do żłobka. P.S. oświadczył, że syn jest w tracie diagnostyki, po której we wrześniu 2021 r. nastąpi skierowanie do opinii przez lekarzy celem wydania orzeczenia o niepełnosprawności.

Rozpatrując wniosek pod kątem sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, finansowej i po uwzględnieniu materiału dowodowego P.S., organ przyznał, że sytuacja skarżącego jest trudna, lecz jest to przypadek zwykły i brak jest okoliczności stanowiących przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nie uzyskiwanie dochodów oraz posiadanie przejściowych problemów zdrowotnych nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych.

W tych warunkach organ doszedł do przekonania, że P.S., mimo swojej trudnej sytuacji materialnej, ma zagwarantowaną pomoc finansową ze strony siostry, ponadto w przyszłości dziecko, które jest pod opieką ww. może uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności co ułatwi sprawę w uzyskaniu dodatkowych świadczeń czy zasiłków z opieki, nie mniej w obecnej sytuacji P.S. może w każdej chwili podjąć pracę i w związku z tym może spłacać zadłużenie, które w stosunku do innych dłużników jest nieporównywalnie mniejsze.

Rozpatrując odwołanie P.S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] r., znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ II instancji ustalił, iż P.S. jest w wieku aktywności zawodowej ([...] lat), od dnia [...] lipca 2021 r. został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada grupy inwalidzkiej i jest zdolny do pracy, nie zgłasza problemów zdrowotnych. Na podstawie dokumentacji załączonej do wniosku o udzielenie wnioskowanej ulgi, tj. opinii w sprawie wniosku P.S. o pozbawienie władzy rodzicielskiej sporządzonej w dniu 13 stycznia 2021 r. ustalono ponadto, że P.S. ma 26 letni staż pracy, obowiązki zawodowe wykonuje w niepełnym wymiarze czasowym, a swoją sytuację materialno-bytową ocenia jako dobrą. Twierdził, wówczas że pod jego pieczą syn ma właściwe warunki do rozwoju. Dziecko – S. S., był diagnozowany z powodu podejrzenia FAS (Fetal Alcohole Syndrome - Płodowy Zespół Alkoholowy) i wedle załączonej do wniosku diagnozy z 4 grudnia 2020 r. stwierdzono u niego "Częściowy Płodowy Zespół Alkoholowy PFAS", według opinii z dnia 24 lutego 2021 r. zalecono w tych warunkach objęcie dziecka pomocą psychologiczno-pedagogiczną.

Dalej w uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że skarżący podstawę umorzenia mu posiadanego zadłużenia upatruje w swojej obecnej sytuacji życiowej, wynikającej, jak wskazuje, z trudnej sytuacji materialnej w powiązaniu z obowiązkami

jakie na nim ciążą w związku z samotnym wychowywaniem syna, wymagającego z racji stwierdzonych schorzeń znacznych nakładów finansowych.

Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, w ocenie organu II instancji, słuszne jest stanowisko Prezydenta Miasta P., że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Zdaniem organu bowiem, skarżący będąc w wieku aktywności zawodowej, ma możliwość zaktywizowania swojej sytuacji na rynku pracy, brak jest jednocześnie dowodów świadczących o tym, że stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. W konsekwencji przyjąć należy, że nie występują żadne obiektywne powody, które eliminowałyby skarżącego z rynku pracy a za taką okoliczność nie można uznać samotnego wychowywania przez skarżącego małoletniego syna P.S., który z uwagi na rodzaj stwierdzonych schorzeń wymaga określonego leczenia i terapii. Dziecko uczęszcza do żłobka, a skarżący w przeszłości był już w stanie pogodzić opiekę nad dzieckiem z pracą zawodową, ponadto w realizacji zadań opiekuńczych nad synem korzysta on z pomocy siostry i jej córki. Skarżący korzysta systematycznie ze świadczeń z pomocy

społecznej w formie świadczeń rodzinnych, świadczenia 500+, jak i zasiłków celowych i okresowych. Jak wskazał organ, nie sposób pominąć, że powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania skarżącego, które polegało na niewywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec córki, który to obowiązek przejęło na siebie państwo wypłacając na jej rzecz w zastępstwie strony należne świadczenia.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ zgodził się, że organ I instancji nie poinformował strony przed wydaniem decyzji w trybie art. 79a § 1 k.p.a. o możliwości wypowiedzenia się o przesłankach, których nie spełniła, aby można wydać pozytywną decyzję, jednakże okoliczność ta nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ I instancji pismem z dnia 5 sierpnia 2021 r. poprosił stronę o uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym w nim zakresie, których pozyskanie umożliwi podjęcie "odpowiedniej" decyzji w sprawie. Wnioskodawca miał zatem możliwość składania wniosków dowodowych i z takiej możliwości skorzystał, przedstawiając opisane wyżej oświadczenie wraz z potwierdzeniami przelewu za żłobek syna i opłaty za mieszkanie. Kolegium zauważyło, że organ I instancji nie zawiadomił też strony w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do tego i składania wniosków, niemniej jednak uchybienie to może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Jeśli zaś chodzi o zawarty w odwołaniu wniosek rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, czego jak podniesiono, skarżącemu odmówiono, to organ stwierdził, że zaskarżona decyzja takiego rozstrzygnięcia nie zawiera, a przepis zawiera ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył natomiast umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz, co doprecyzowano w piśmie z dnia 16 sierpnia 2021 r., umorzenie zaliczek alimentacyjnych.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, P.S. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji, wskazując na:

A. naruszenie przepisów postępowania:

a. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie niewłaściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci przedłożonych przez skarżącego dokumentów, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego stanowiącego podstawę orzeczenia poprzez niewłaściwą ocenę możliwości zarobkowych skarżącego oraz jego możliwości spłacania zadłużenia, gdy w jego sytuacji osobisto - rodzinnej brak jest w tej chwili możliwości podjęcia pracy zarobkowej a dochody kształtują się na poziomie około 1.378 zł miesięcznie i stanowią podstawę zaspakajania podstawowych potrzeb skarżącego i jego niepełnosprawnego syna;

b. art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w kwestii możliwości zarobkowych strony, jego wydatków, kosztów leczenia i rehabilitacji syna, kosztów prywatnych wizyt i badań lekarskich, czasu poświęcanego na leczenie, rehabilitację oraz opieki strony nad dzieckiem, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych;

c. art. 11 k.p.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie sprawy oraz uzasadnienie decyzji wskazujące na dowolność w podejmowaniu decyzji uznaniowej i akceptacji takiego stanu rzeczy;

d. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące przeprowadzenie postępowania dowodowego, a w szczególności pominięcia badania wydatków skarżącego jego niepełnosprawnego syna oraz ich podstawowych potrzeb;

e. art. 79 a §1 k.p.a. poprzez niewskazanie stronie niespełnionych przez nią przesłanek do wydania decyzji zgodniej z jej żądaniem;

B. błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez uznanie, że:

a. sytuacja finansowa skarżącego pozwala na spłatę zadłużenia bez uszczerbku dla niego i jego rodziny, gdy uzyskiwany dochód nie pozwala na zaspokojenie nawet części podstawowych potrzeb rodziny, w szczególności w zakresie koniecznego leczenia i intensywnej rehabilitacji niepełnosprawnego P.S.;

b. ustalenie że sytuacja skarżącego jest trudna, lecz jest to przypadek zwykły i brak jest okoliczności stanowiących przesłanki do umorzenia należności tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy sytuacja P.S. jest wyjątkowa biorąc pod uwagę obiektywne okoliczności jakimi są: samotne wychowywanie chorego dziecka – fakt braku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w sytuacji gdy w aktach znajdują się zaświadczenia lekarskie i dokumentacja medyczna, z której niezbicie wynika niepełnosprawność chłopca, konieczność zapewnienia ciągłej, kosztownej rehabilitacji w celu zniwelowania różnic rozwojowych pomiędzy rówieśnikami a S.S., zaangażowanie w proces leczenia uniemożliwiający obecnie podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia biorąc pod uwagę częstotliwość wizyt lekarskich, rehabilitacji i licznych terapii w których uczestniczy małoletni;

c. sytuacja finansowa rodziny skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa na tle innych rodzin, by uwzględnić wniosek skarżącego, iż jego sytuacja rodzinna i materialna nie jest na tyle trudna by przychylić się do udzielenia jakiegokolwiek wsparcia, rodzina utrzymuje się jedynie ze świadczeń z MOPR i świadczenia z funduszu alimentacyjnego;

C. naruszenie prawa materialnego:

a. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego niezastosowanie w przypadku gdy skarżący spełnia warunki umorzenia należności, a organ posiada kompetencje do wydania decyzji umarzającej dług, jednocześnie poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego poprzez niewłaściwe rozumienie tej instytucji tj. stwierdzenie, iż "organ może" oznacza, iż nie "musi" nawet w sytuacji gdy wszystkie okoliczności sprawy wskazują, iż należy zastosować daną normę;

b. art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 w związku z art. 80 k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego i niewywiązanie się z obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów.

W konsekwencji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I.P. na dziecko K.S. w ogólnej kwocie 10.758,84 zł oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), przywoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiły zgodnie obie strony, co pozwoliło na przyspieszenie jej rozpoznania.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co uzasadnia oddalenie skargi w całości.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. odmawiającą P.S. umorzenia należności powstałych z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej oraz wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I.P. na dziecko K.S. w kwocie 10.758,84 zł.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.". Zgodnie z jego treścią organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (ust. 1).

Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Przywołany przepis art. 30 u.p.o.u.a. normuje dwa niezależne od siebie tryby, w ramach których właściwy organ może weryfikować zaistnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów.

W przypadku pierwszego trybu, uregulowanego w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., zastrzeżonego do właściwości organu właściwego dłużnika ustawodawca precyzyjnie określił przesłanki, na podstawie których organ może (choć nie jest do tego zobligowany) umorzyć dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w określonej procentowo wysokości (30%, 50 % lub 100 %). W tym wypadku warunkiem umorzenia jest skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów przez okres odpowiednio: 3 lat, 5 lat bądź 7 lat.

Odnosząc się do drugiego z trybów określonych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zastrzeżonego do właściwości organu właściwego wierzyciela, należy wyjaśnić, że wydanie decyzji na podstawie powołanego przepisu również oparte jest na uznaniu administracyjnym. Organ ma możliwość dokonania wyboru w kwestii rozstrzygnięcia, co oznacza, że może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń, odmówić zastosowania ulgi. Przesłankami, które w tym wypadku, organ ma obowiązek ustalić i poddać dogłębnej ocenie są: sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia, czy to pozytywnego, czy negatywnego, organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z uwzględnieniem reguł procesowych określonych w art. 107 § 3 p.p.s.a. Kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej i obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia.

Wskazać w związku z tym trzeba, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. dostrzega się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2269/20, z dnia 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1015/20, z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2861/19, z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3150/18, z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 346/19, z dnia 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 9/19, z dnia 14 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2149/18 dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, przywoływanej dalej jako: "CBOSA"). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przywołane poglądy orzecznicze czyniąc je swoimi.

Przenosząc powyższe rozważania uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dały wraz w motywach wydanych rozstrzygnięć. Orzeczona odmowa umorzenia należności powstałych z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej oraz wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest w realiach rozpoznawanej sprawy w pełni uzasadniona. Z uwagi na to, że Prezydent Miasta P. jest jednocześnie organem właściwym dłużnika jak i organem właściwym wierzyciela, organ prawidłowo zweryfikował w stanie faktycznym sprawy, czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy.

Przede wszystkim trzeba mieć na uwadze, że stan zadłużenia skarżącego na dzień wydania decyzji przez organ I instancji z tytułu zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosił 10.758,34 zł i obejmował należność główną wraz z odsetkami, w tym: należność z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami wynosi 2.148,84 zł oraz z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych – 8.610,00 zł.

Jak trafnie oceniły organy, przesłanki zdefiniowane w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione. W przypadku skarżącego nie została spełniona podstawowa ustawowa przesłanka, jaką jest skuteczność egzekucji komorniczej chociażby w minimalnym okresie 3 lat, gdyż kwoty egzekwowane od P.S. z zajęcia do chwili wydania decyzji były mniejsze niż wysokość zasądzonych alimentów i nie stanowiły nieprzerwalnego ciągu co najmniej 3 lat.

W rozpoznawanej sprawie nie ma jest również podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji organy prawidłowo ustaliły i udokumentowały sytuację dochodową, rodziną i zdrowotną wnioskodawcy.

Dokonując aktualnej oceny tej sytuacji trafnie wywiodły, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej i ma możliwość podjęcia zatrudnienia na rynku pracy. Skarżący, decyzją Starosty Powiatu [...] z dnia [...] r., [...] został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. P.S. nie posiada grupy inwalidzkiej, a z akt sprawy nie wynika, aby jego stan zdrowia uniemożliwiał mu aktywizację na rynku pracy. W przekonaniu Sądu skarżący może podjąć zatrudnienie i spłacić, o ile nie w całości to choćby częściowo, swój dług alimentacyjny, który dotychczas został w całości pokryty przez państwo, czyli ogół podatników.

Za okoliczność uniemożliwiającą podjęcie przez skarżącego zatrudnienia nie może, w ocenie Sądu, zostać uznane samotne wychowywanie małoletniego syna P.S., który z uwagi na rodzaj stwierdzonych schorzeń, wymaga określonego leczenia i terapii. Z Opinii Sądu Okręgowego, Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów z dnia [...] stycznia 2021 r. w sprawie z wniosku P.S. z udziałem M.P. o pozbawienie władzy rodzicielskiej nad małoletnim S.S., ustalenie miejsca pobytu w/w małoletniego wynika, że P.S. w dacie sporządzania opinii miał 26 letni staż pracy, a obowiązki zawodowe wykonywał w niepełnym wymiarze czasowym. Ponadto skarżący określił swoją sytuację materialno-bytową jako dobrą. Pomimo zdiagnozowania u syna skarżącego zaburzenia ze spektrum FAS typ niepełnoobjawowy, uczęszczał on do żłobka od lipca 2020 r. Stwierdzono również, że małoletni ma uregulowany plan dnia, na ogół je i śpi o określonych porach. Zdaniem Sądu, choroba syna nie uniemożliwia podjęcia przez skarżącego pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywana opieka nad małoletnim nie wyklucza bowiem możliwości zatrudnienia.

Odnosząc się do sytuacji finansowej skarżącego, zdaniem Sądu, opłaty, które ponosi P.S. nie świadczą o nadzwyczajnym obciążeniach finansowych, które powstały w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń, czy też z przyczyn od niego niezależnych. Miesięczne wydatki wedle oświadczenia to kwota 704,00 zł miesięcznie, w tym: czynsz - 150,00 zł, prąd - 150,00 zł, opłata za woda - 50,00 zł oraz opłata za żłobek dziecka - 354,00 zł. Pozostałe obciążenia miesięczne wykazane rachunkami stanowią: opłaty za leki w granicach 38,00 zł - 67,00 zł, opłaty na leczenie dziecka + dojazdy do Łodzi - ok. 150,00 zł. Dodatkowo skarżący stwierdził, że siostra wspiera go finansowo. Z kolei skarżący utrzymuje się z dochodu wynoszącego łącznie 1.378,00 zł miesięcznie, na który składają się świadczenia z MOPR (zasiłek celowy na zakup posiłków w wysokości 300,00 zł miesięcznie, zasiłek okresowy w kwocie 228,00 zł, świadczenie wychowawcze 500+ w kwocie 500,00 zł miesięcznie oraz fundusz alimentacyjny w kwocie 350,00 zł). W ocenie Sądu, sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie posiada znamion wyjątkowości, a co za tym idzie nie odbiega w rażący sposób od sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, którzy nie wywiązują się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, głównie z racji bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, wskutek czego prowadzona wobec nich egzekucja okazuje się bezskuteczna.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (por. wyrok NSA, z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 324/19, CBOSA).

W związku z powyższym, zdaniem Sądu wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie w sposób wyczerpujący i logiczny przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Ponadto konieczne jest podkreślenie, że zasadą jest zwrot należności, natomiast instytucje ulg – umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności są odstępstwem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i jako wyjątki mogą mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych (por. wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2611/19, z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2861/19, CBOSA), W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, organy dokonały szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, uwzględniono i przeanalizowano dokumenty przedłożone w trakcie postępowania i mające wpływ na stan sprawy. Organy uwzględniły całokształt sytuacji osobistej, uzyskiwane dochody, stan zdrowia, sytuację życiową skarżącego. Ustalenie stanu faktycznego sprawy, przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów postępowania administracyjnego, umożliwiło organom na właściwe zastosowanie prawa materialnego. Sąd nie uznał za konieczne uzupełnienia materiału dowodowego ponad ten zgromadzony w toku postępowania administracyjnego. Organy wydając zaskarżone decyzje pozostały w granicach uznania administracyjnego, które zostało też uzasadnione.

Należy jednocześnie zaakcentować, że umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci dłużnika na wszystkich podatników, a temu sprzeciwia się interes społeczny. Natomiast trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny, a wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego także mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 311/19, CBOSA).

Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że orzeczona obecnie odmowa umorzenia należności nie zamyka skarżącemu prawnej możliwości ubiegania się w przyszłości o zastosowanie jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Dłużnik może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności.

Sąd w całości podziela argumentację Kolegium zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji. Zadaniem Sądu obecna sytuacja i stan zadłużenia skarżącego nie jest efektem okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc niezależnych od skarżącego, czyli takich, na które skarżący nie miał wpływu. Akta sprawy dowodzą, że skarżący jeszcze do niedawna był aktywny na rynku pracy, co skutecznie łączył z opieką nad małoletnim synem. Sytuacja skarżącego jest trudna, jednak nie jest na tyle wyjątkowa, aby udzielić mu swoistej premii czy nagrody w postaci umorzenia całego długu alimentacyjnego.

A zatem w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo i zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego oraz okoliczności, które są źródłem tej sytuacji, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego.

Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się uchybień na płaszczyźnie naruszenia przepisów proceduralnych, gdyż postępowanie w sprawie odpowiadało wymogom art. 6, art. 8, art. 11, art. 79a i art. 80 k.p.a., a skarżący miał możliwość składania w jego toku wniosków dowodowych. Postępowanie było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., w którym organ wyjaśnił przesłanki, które zadecydowały o odmowie umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Z tych względów Sąd nie stwierdziwszy podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, zobligowany był oddalić skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

dc