Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 147/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 140 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, ust. 3 pkt 2, art. 143 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 868
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Wiesner, Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Protokolant Specjalista Ewa Oledner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta G. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r. znak [...] 2. zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Prezes Wyższego Urzędu Górniczego (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.) oraz art. 140 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 2 oraz art. 143 ust. 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2019 r. poz. 868 ze zm., dalej: P.g.g.), po rozpatrzeniu odwołania Gminy Miasta G. (dalej: strona, Gmina, skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. (dalej: organ I instancji) z [...] r., nr [...], ustalającą stronie jako właścicielowi nieruchomości opłatę podwyższoną w kwocie 40 000 zł.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 12 lutego 2018 r., pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w G. przeprowadzili wizję terenową części działki nr [...] zlokalizowanej w obrębie [...] w Mieście G., powiat g., województwo p. w związku z podejrzeniem prowadzenia na jej terenie działalności polegającej na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny-bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź wymaganej koncesji. Na działce stwierdzono liczne niezabezpieczone ślady po otworach hydraulicznych, ponadto w sąsiedztwie otworów pozostawiona była pompa hydrauliczna. W dniu 13 lutego 2018 r., w godzinach wieczornych, przeprowadzono kolejną wizję, nie stwierdzając prowadzenia robót i obecności osób. Trzecia wizja ww. działki, odbyła się 8 marca 2018 r. Stwierdzono wówczas nowe ślady powstałe po prowadzeniu prac związanych z poszukiwaniem i rozpoznawaniem bursztynu metodą hydrauliczną, a w pobliżu miejsca znajdowały się pozostawione rzeczy (pompa, wiadro, łopata). Wykonano wówczas fotografie oraz pomiary sytuacyjno-wysokościowe. Z każdej wizji została sporządzona notatka służbowa.

Organ I instancji, wnioskiem z 12 marca 2018 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta G. o wydanie wypisu z rejestru gruntów działki [...], na jego podstawie ustalono, że właścicielem działki jest Gmina Miasta G. Pismem 19 kwietnia 2018 r. organ I instancji zawiadomił Komendanta Komisariatu II Policji w G. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art 176 lub 177 P.g.g., polegającego na poszukiwaniu, rozpoznawaniu lub wydobywaniu ze złoża kopaliny - bursztynu bez zatwierdzonego projektu lub bez wymaganej koncesji, celem ustalenia sprawcy.

Postanowieniem z [...] r. organ ścigania odmówił wszczęcia dochodzenia w tej sprawie, a organ I instancji nie złożył na nie zażalenia do Sądu.

W dniu 10 lipca 2018 r. organ I instancji przeprowadził kolejną wizję działki nr [...]. Stwierdzono liczne, świeże ślady po płukaniu hydraulicznym otworów, a w pobliżu zlokalizowano pompę. Na miejscu sporządzono dokumentację fotograficzną.

Pismem z 1 sierpnia 2018 r., organ I instancji zawiadomił Gminę jako właściciela działki o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej w związku z prowadzeniem działalności polegającej na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny-bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź wymaganej koncesji i wezwał do złożenia wyjaśnień.

W odpowiedzi z 22 sierpnia 2018 r., przedstawiciel Gminy wskazał, że Gmina nie zawierała umowy cywilnoprawnej, jak również nie zlecała prowadzenia żadnemu podmiotowi prac w obrębie działki nr [...] i nie ma wiedzy co do przyczyn powstawania na terenie działki wyrobisk noszących ślady wykonywania prac poniżej powierzchni terenu.

Pismem z 1 października 2018 r., organ ustalił na 31 października 2018 r. przeprowadzenie dowodu z oględzin działki nr. [...] z udziałem strony.

W wyznaczonym terminie, przeprowadził wizję działki, która odbyła się bez udziału Gminy. Ustalono wówczas, że pompa hydrauliczna nie została usunięta, a ślady po otworach hydraulicznych były rozkopane, ponadto stwierdzono kilkanaście nowych śladów po otworach hydraulicznych.

Organ postanowieniem z 25 stycznia 2019 r. dopuścił dowód z przesłuchania strony. Upoważniony pracownik Gminy, 20 lutego 2019 r. oświadczył, że przed wszczęciem postępowania strona nie wiedziała o nielegalnym poszukiwaniu bursztynu na działce. Gmina, [...] r. wystąpiła do G. Zarządu Dróg i Zieleni o pilną likwidację otworów, o czym poinformowała Wydział Środowiska oraz Wydział Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Urzędu. Ponadto zwróciła się do Straży Miejskiej o pilną interwencję i nadzór nad terenem, podkreśliła.

Organ I instancji mając na uwadze powyższe ustalenia przyjął, że strona miała świadomość wykonywania na stanowiących jej własność nieruchomościach leśnych prac polegających na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny-bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź wymaganej koncesji.

W tym stanie rzeczy, Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G., decyzją z [...] r., ustalił Gminie Miastu G. - jako właścicielowi nieruchomości, tj. działki o nr. ewid. [...] obręb [...] G., położonej w Mieście G., województwo p., o powierzchni 0,2129 km2, na części której w okresie od co najmniej 8 marca 2018 r. do 31 października 2018 r. była prowadzona działalność polegająca na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny - bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź bez wymaganej koncesji, opłatę podwyższoną w wysokości: 40.000 zł.

Od powyższej decyzji Gmina wniosła odwołanie, w którym zarzuciła:

1) naruszenie prawa procesowego:

a) art. 80 k.p.a., tj. zasady swobodnej oceny dowodów polegające na przyjęciu, że strona wiedziała, że na działce nr [...], odbywa się nielegalne poszukiwanie i rozpoznawanie kopaliny - bursztynu;

b) art. 81a k.p.a., tj. zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony poprzez zaniechanie jego zastosowania;

c) art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania strony o doniosłości wykazania, jakie czynności naprawcze strona przedsięwzięła w celu wyeliminowania nielegalnego poszukiwania i rozpoznawania kopaliny - bursztynu na działce nr [...];

d) na skutek naruszeń wskazanych w lit. a-c, naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. tj. zasady prawdy obiektywnej polegające na przyjęciu, że strona wiedziała o nielegalnym poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny - bursztynu oraz że strona podjęła czynności naprawcze dopiero z chwilą powzięcia wiadomości o możliwości ustalenia opłaty podwyższonej;

2) naruszenie prawa materialnego:

- tj. art. 143 ust. 3, art. 140 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze, poprzez nieuzasadnione wymierzenie stronie opłaty podwyższonej w wysokości 40.000 zł.

W uzasadnieniu, podniosła m.in., że proceder nielegalnego wydobycia bursztynu jest zjawiskiem powszechnie znanym na terenie kraju i najczęściej odbywa się nocą co utrudnia jego wykrycie. Wskazała, że jako podmiot publiczny jest właścicielem [...] działek ewidencyjnych, które łącznie stanowią obszar 5047,4991 ha, z czego tereny leśne to obszar 977,8149 ha. Nieruchomości te stanowią mienie publiczne, więc co do zasady są ogólnie dostępne (zwłaszcza obszary nadmorskie i leśne). Trudno sobie wyobrazić, aby nieruchomości gminne były ogrodzone, czy też aby straż miejska lub policja monitorowała każdą taką nieruchomość. Co do działki nr [...], w okresie objętym decyzją, Gmina nie miała wiedzy o prowadzonych tam nielegalnych pracach.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, a odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, uznał je za niezasadne.

Organ odwoławczy, w szczególności stwierdził, że w postępowaniu nie została naruszona zasada swobodnej oceny dowodów, wynikająca z art. 80 k.p.a. W jego ocenie, nie ma znaczenia dla ustalenia na podstawie art. 143 ust. 3 P.g.g. - opłaty podwyższonej właścicielowi nieruchomości, czy właściciel miał świadomość wykonywania na jego nieruchomości nielegalnych prac wydobywczych lub prac w zakresie poszukiwania i rozpoznawania kopaliny. Nie stanowi również przesłanki ustalenia właścicielowi opłaty podwyższonej, jego wiedza co do przyczyn i okoliczności powstania wyrobisk.

Organ II instancji przyznał, że nieruchomości stanowiące mienie publiczne, w szczególności nieruchomości stanowiące własność Gminy Miasta G., zajmują znaczną powierzchnię i zwalczanie procederu nielegalnego wydobycia bursztynu na takim obszarze może sprawiać trudności, ale właściciel ma obowiązek dbałości o swoje mienie. Ponadto, art. 143 ust. 3 P.g.g., nie uzależnia odpowiedzialności właściciela nieruchomości albo innej osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości ani od powierzchni nieruchomości i jej lokalizacji, ani od statusu tego podmiotu. Wyłączeniu nie podlegają właściciele będący jednostkami samorządu terytorialnego.

Dalej, podkreślił, że skoro problem nielegalnego wydobycia bursztynu jest znany od lat, (...), a strona uczestniczyła jako wierzyciel w kilku prowadzonych przez OUG w G. postępowaniach w przedmiocie nałożenia opłaty podwyższonej, to organ I instancji zasadnie przyjął, że Gmina miała świadomość nielegalnego poszukiwania i rozpoznawania kopaliny na nieruchomościach stanowiących jej własność. Ponadto, działka nr [...] była przedmiotem wizji terenowej nie tylko w dniach 8 marca 2018 r. i 10 lipca 2018 r., tj. przed wszczęciem postępowania w przedmiotowej sprawie, ale również w dniu 31 października 2018 r., tj. po dniu wszczęcia tego postępowania zawiadomieniem z dnia 1 sierpnia 2018 r. Podczas oględzin przeprowadzonych 31 października 2018 r. stwierdzono, że od 10 lipca 2018 r. w rejonie prowadzonych poprzednio robót powstało również kilka nowych śladów po płukaniu hydraulicznym otworów. Jednocześnie kilkanaście nowych śladów po płukaniu hydraulicznym otworów, stwierdzono na poletku (powstałym na skutek wykarczowania terenu) zlokalizowanym od północno-zachodniej strony ww. zbiornika wodnego tj. w czasie, gdy strona wiedziała o toczącym się postępowaniu dotyczącym wykonywania na działce nr [...] nielegalnych prac w zakresie poszukiwania i rozpoznawania bursztynu. Dla odpowiedzialności z art. 143 ust. 3 P.g.g. nie ma znaczenia, czy właściciel nieruchomości ma świadomość i wiedzę o nielegalnym poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopalin na nieruchomości stanowiącej przedmiot jego prawa własności. Nie nastąpiło zatem w tym zakresie naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, określonej w art. 80 k.p.a., ani zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, o której mowa w art. 81 a k.p.a.

W ocenie organu II instancji, jedynie podejmowanie skutecznych działań zaradczych, uniemożliwiających prowadzenie nielegalnego poszukiwania i rozpoznawania kopalin na nieruchomości lub nielegalnego wydobywania kopalin, pozwala właścicielowi nieruchomości albo innej osobie posiadającej tytuł prawny do nieruchomości uniknąć odpowiedzialności z art. 143 ust. 3 P.g.g. Przedmiotowy przepis nie wyłącza bowiem, ani nawet nie ogranicza odpowiedzialności właściciela nieruchomości albo innej osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości, która podjęła działania zaradcze mające na celu ochronę jej własności, jeżeli okazały się one nieskuteczne.

Za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania strony o doniosłości wykazania jakie czynności naprawcze strona przedsięwzięła w celu wyeliminowania nielegalnego poszukiwania i rozpoznawania kopaliny - bursztynu na działce nr [...] oraz zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na przyjęciu, że strona wiedziała o nielegalnym poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny - bursztynu oraz że strona podjęła czynności naprawcze dopiero z chwilą powzięcia wiadomości o możliwości ustalenia podwyższonej opłaty.

Organ stwierdził, że strona nie podjęła czynności zaradczych niezwłocznie, ale dopiero po powzięciu wiadomości o możliwości ustalenia jej opłaty podwyższonej.

Zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego wobec Gminy, w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej w związku z prowadzeniem działalności polegającej na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny - bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź wymaganej koncesji na działce o nr ewid. [...], zostało doręczone stronie 1 sierpnia 2018 r. Czynności zaradcze, na które powołuje się strona w odwołaniu, zostały podjęte dopiero po powzięciu przez nią wiadomości o możliwości ustalenia opłaty podwyższonej. Nie można więc uznać tych działań za działania zaradcze, ale działania "post factum", skoro miały one miejsce po stwierdzeniu przez organ nadzoru górniczego poszukiwania i rozpoznawania kopaliny - bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź wymaganej koncesji na działce nr [...], w związku z wizjami przeprowadzonymi na przedmiotowej nieruchomości w dniach: 8 marca 2018 r., 10 lipca 2018 r. oraz 31 października 2018 r., jak również po poinformowaniu strony o wszczęciu postępowania zawiadomieniem z dnia 1 sierpnia 2018 r.

Pierwsze czynności zaradcze, polegające na wystąpieniu przez stronę do G. Zarządu Dróg i Zieleni, jako podmiotu pełniącego obowiązki właścicielskie w gminie w stosunku do niezabudowanych terenów zielonych i pilną likwidację podziemnych otworów, wykonywanych przez poszukiwaczy bursztynów, stanowiących zagrożenie dla życia i zdrowia, zostały podjęte dopiero 25 lutego 2019 r., a kolejne w dniach: 10 lipca, 24 lipca oraz 19 września 2019 r.

W przedmiotowej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 140 ust. 1 i art. 143 ust. 3 P.g.g. Wbrew twierdzeniom strony, jeśli brak jest podmiotów, o których mowa w art. 143 ust. 2 pkt 2 4 P.g.g., stroną postępowania w sprawie opłaty podwyższonej jest właściciel nieruchomości, co oznacza, że staje się również adresatem obowiązku uiszczenia opłaty ustalonej w decyzji. Aby właściciel nieruchomości był adresatem obciążenia, organ nadzoru górniczego nie musi wykazać, że to właśnie on, a nie inna osoba prowadziła działalność, o której mowa w art. 140 ust. 1 P.g.g. W takim bowiem razie byłby on sprawcą, tj. podmiotem, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji, o którym mowa w art. 143 ust. 2 pkt 2 P.g.g. lub podmiotem, który prowadzi roboty geologiczne bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych, o którym mowa w art. 143 ust. 2 pkt 4 P.g.g. Ponadto, w ocenie Prezesa WUG, aby właściciel nieruchomości był adresatem obowiązku uiszczenia opłaty podwyższonej, organ nie musi również wykazać, że właściciel wiedział o takiej działalności i ją tolerował. Jak bowiem wyżej podkreślono, w art. 143 ust. 3 P.g.g. nie wprowadzono tego rodzaju przesłanki odpowiedzialności właściciela. Organy nadzoru górniczego nie miały zatem obowiązku wykazania, że Gmina Miasto G. wiedziała o nielegalnym procederze. Dalej organ II instancji wskazał, że na właścicielu nieruchomości spoczywa także powinność sprawowania odpowiedniej pieczy nad posiadaną nieruchomością.

Organ wskazał, że jak wynika z art. 50 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506, z późn. zm.), obowiązkiem osób uczestniczących w zarządzaniu mieniem komunalnym jest zachowanie szczególnej staranności przy wykonywaniu zarządu zgodnie z przeznaczeniem tego mienia i jego ochrona. W doktrynie podkreśla się, że pojęcie szczególna staranność powinno być rozumiane jako wyższa staranność niż należyta, jako konieczność podejmowania czynności o charakterze zachowawczym. Stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie tego rodzaju staranność nie została zachowana.

Dalej wskazał, że Gmina nie ponosi odpowiedzialności za nielegalne poszukiwanie i rozpoznawanie kopalin, jako sprawca - podmiot prowadzący tego rodzaju działalność bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź bez wymaganej koncesji, o którym mowa w art. 143 ust. 2 pkt 2 i 4 P.g.g., ale jako właściciel nieruchomości z mocy art. 143 ust. 3 P.g.g.

Strona, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu odwoławczego, w której zarzuciła:

1. Naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 140 ust. 1 i art. 143 ust. 3 P.g.g. polegające na założeniu, iż wobec niewykrycia sprawcy, skarżącej należy przypisać wykonywanie w okresie od 8 marca 2018r. do 31 października 2018r. na działce nr [...], działalności bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych w zakresie wydobycia bursztynu, a w konsekwencji przyjęcie, że podmiotem, który należy obciążyć opłatą podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 1 P.g.g., jest skarżąca;

2. Naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 140 ust. 1 i art. 143 ust. 3 P.g.g. poprzez przyjęcie, że strona postępowania w sprawie opłaty podwyższonej jaką jest właściciel nieruchomości jest automatycznie adresatem obciążenia tą opłatą podwyższoną;

3. Naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia, kto dokonywał nielegalnego wydobycia;

4. Naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. polegające na założeniu, że skarżąca wiedziała o nielegalnym wydobywaniu bursztynu z jej nieruchomości oraz, że podjęła czynności zaradcze post factum i uznaniu, że są to okoliczności uzasadniające obciążenie skarżącej opłatą podwyższoną.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego i poprzedzającej jej decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i jego argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2019, poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej powoływana jako p.p.s.a.). Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a) i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem sporu jest zasadność nałożenia na skarżącą Gminę jako właściciela nieruchomości, tj. działki o nr. ewid. [...] obręb [...] G., położonej w Mieście G., województwo p., o powierzchni 0,2129 km2, opłaty podwyższonej w wysokości 40 000 zł z tytułu prowadzonej przez nieznanych sprawców działalności polegającej na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny - bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź bez wymaganej koncesji, w okresie od co najmniej 8 marca 2018 r. do 31 października 2018 r.

W niniejszej sprawie podstawę prawną wydanych decyzji stanowią wymienione na wstępie przepisy ustawy Prawo geologiczne i górnicze. Zgodnie z art. 79 ust. 1 i art. 80 ust. 1 P.g.g., działalność związana z poszukiwaniem kopaliny powinna być wykonywana w oparciu o zatwierdzony w drodze decyzji przez organ administracji geologicznej projekt robót geologicznych. Z kolei, art. 140 ust. 1 tej ustawy stanowi, że działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej, a w zakresie niewymienionym w art. 140 ust. 2 pkt 1 P.g.g. organem właściwym w sprawach ustalania opłat podwyższonych jest właściwy organ nadzoru górniczego (art. 140 ust. 2 pkt 2 P.g.g.). Ponadto, stosownie do art. 140 ust. 3 pkt 2 P.g.g., opłatę podwyższoną za wykonywanie robót geologicznych bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych ustala się w wysokości 40 000 zł za każdy kilometr kwadratowy powierzchni terenu objętego taką działalnością, przy czym rozpoczęty kilometr kwadratowy powierzchni terenu liczy się jako cały.

Należy przy tym wskazać, że w świetle art. 143 ust. 2. P.g.g. w sprawach określonych w dziale VII, w tym tych dotyczących opłaty podwyższonej, stroną postępowania jest odpowiednio przedsiębiorca (pkt 1) albo podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji (pkt 2), albo podmiot, który prowadzi roboty geologiczne z rażącym naruszeniem warunków określonych w zatwierdzonym albo podlegającym zgłoszeniu projekcie robót geologicznych (pkt 3), albo podmiot, który prowadzi roboty geologiczne bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych (4). W przypadku braku podmiotu, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 i 4, stroną postępowania jest właściciel nieruchomości albo inna osoba posiadająca tytuł prawny do nieruchomości, na której jest prowadzona ta działalność lub roboty geologiczne (ust. 3 art. 143).

W przedmiotowej sprawie, poza sporem jest, że nielegalne roboty na terenie działki nr [...] były prowadzone przez nieustalone osoby. Z tej przyczyny, stroną wszczętego przez organ z urzędu postępowania stała się Gmina jako właściciel tej nieruchomości, która w ocenie organów jest odpowiedzialna za prowadzenie przez nieznanych sprawców działalności polegającej na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny-bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych i za wydobycie kruszywa naturalnego na terenie ww. działki w okresie od 8 marca 2018 r. do 31 października 2018 r.

W przedmiotowej sprawie Sąd nie podziela stanowiska i argumentacji organów z następujących względów.

Organy opierają swoje ustalenia faktyczne przede wszystkim na wizjach lokalnych przeprowadzonych w dniach 12 lutego 2018 r., 13 lutego 2018 r., 8 marca 2018 r., 10 lipca 2018 r. i 31 października 2018 r. Wszystkie wizje terenu zostały przeprowadzone pod nieobecność strony, która nie była powiadomiona przez organ o oględzinach terenu w tych dniach. Wprawdzie w protokole z oględzin z dnia 31 października 2018 r. odnotowano, że przedstawiciele Gminy nie byli obecni podczas oględzin, jednak nie można stwierdzić, czy strona była prawidłowo powiadomiona o zaplanowanych czynnościach skoro w aktach sprawy brak dowodu doręczenia zawiadomienia Gminy o miejscu i czasie wizji.

Należy więc stwierdzić, że oględziny terenu stanowiącego własność Gminy odbyły się z rażącym naruszeniem art. 79 § 1 k.p.a, przez pozbawienie strony możliwości czynnego udziału w przeprowadzonych czynnościach.

Akta sprawy pozwalają stwierdzić, że to organ, a nie Gmina, miał wiedzę o pracach wykonywanych przez cały ten okres na działce nr [...]. Co więcej, mimo ustalenia na podstawie wypisu z rejestru gruntów z 12 marca 2018 r., że właścicielem działki jest Gmina, organ nie powiadomił skarżącej o dokonanych ustaleniach. Organ wprawdzie powiadomił pismem z 19 kwietnia 2018 r. Policję o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, ale zaniechał złożenia zażalenia do Sądu na postanowienie z [...] r. o odmowie wszczęcia dochodzenia w tej sprawie. Nie doszło do zabezpieczenia miejsca i przedmiotów przestępstwa, w tym pompy hydraulicznej. O powiadomieniu Policji, organ nie zawiadomił Gminy jako pokrzywdzonej działaniami osób trzecich.

Sąd nie kwestionuje przy tym ustalenia organu, że na terenie działki nr [...], nieznani sprawcy prowadzili nielegalne roboty, chociaż organy nie wyjaśniły, czy polegały one jedynie na poszukiwaniu, czy również na wydobyciu kopaliny-bursztynu.

W ocenie Sądu, ustalenie organu, że skarżąca jako właściciel nieruchomości jest odpowiedzialna za prowadzenie nielegalnych robót przez nieustalone osoby na działce nr ewid. [...] w okresie od 8 marca 2018 r. do 31 października 2018 r., nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy i jest w okolicznościach niniejszej sprawy co najmniej przedwczesne. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy podkreślić, że podstawą wydania prawidłowej decyzji jest prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy i prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie organ szeroko przytoczył przepisy prawa materialnego, ale nieprzekonujące jest stanowisko organu co do ich zastosowania w przedstawionych okolicznościach faktycznych, szczególnie co do okresu, za który organ przypisuje odpowiedzialność Gminie na podstawie art. 143 ust. 3 P.g.g., który nie może być podstawą bezwarunkowej odpowiedzialności każdego właściciela nieruchomości. Status strony postępowania nie przesądza o zasadności obciążenia właściciela nieruchomości opłatą podwyższoną określoną przepisami P.g.g.

Ustalenia organu co do miejsca i czasu w którym dokonywano robót geologicznych nie powinny budzić wątpliwości. Powinny być jasne, dokładne i przekonujące. Z kolei, prawidłowo ustalona strona takiego postępowania powinna mieć zapewnione prawo czynnego udziału we wszystkich czynnościach pojętych w toku postępowania wyjaśniającego.

Tymczasem w niniejszej sprawie organ wszczął postępowanie administracyjne wobec Gminy wyłącznie na podstawie własnych, kilkumiesięcznych i zaocznych obserwacji oraz ustaleń co do prowadzenia na działce nr [...] nielegalnej działalności. Jak wynika z akt sprawy, przedmiotowa działka znajduje się w obszarze leśnym, ogólnodostępnym, który trudno objąć stałym nadzorem lub wyłączyć przez zakaz wstępu do lasu. Organ nie powiadomił Gminy o swoich ustaleniach i podejrzeniach, a przede wszystkim nie wezwał Gminy do zabezpieczenia terenu i pozostawionych tam rzeczy służących nielegalnej działalności, co mogło nastąpić już w marcu 2018 r. i zapobiec dalszym działaniom.

Dopiero wszczynając postępowanie, organ wezwał przedstawiciela Gminy do złożenia pisemnych wyjaśnień, czy na terenie spornej działki dokonywane były od 2013 r. do chwili obecnej prace polegające na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny-bursztynu, a jeśli tak to w jakim okresie i jaki podmiot lub na czyje zlecenie wykonywał te prace oraz w wyniku jakich robót powstały na terenie przedmiotowej działki zawodnione ślady po wyrobiskach. Jak z powyższego wynika organ najpierw wszczął postępowanie wobec Gminy, a następnie wezwał ją do złożenia wyjaśnień.

Jak już wskazano, organ pozbawił skarżącą możliwości udziału w oględzinach terenu, nie informując strony o żadnym z nich. Tymczasem właśnie w wyniku tych oględzin przypisano skarżącej odpowiedzialność za nielegalne prowadzenie robót na tym terenie w okresie od 8 marca 2018 r. do 31 października 2018 r.

Organ nie tylko uniemożliwił skarżącej udział w oględzinach terenu, ale co więcej dopuszczając dowód z przesłuchania strony, w istocie nie przeprowadził go. Nie wiadomo z kim organ prowadził korespondencję w sprawie, bowiem nie dokumentują tego dowody doręczeń, których w aktach brak.

Należy zatem przypomnieć, że o ile prawem strony jest czynny udział w postępowaniu, o tyle obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie tego prawa.

Argument organu, jakoby skarżąca zbyt późno zareagowała w tej sprawie jest niezrozumiały w świetle opieszałości organu w prowadzeniu przedmiotowego postępowania. Przewlekłość postępowania wprawdzie nie jest przedmiotem skargi, ale w tej sprawie mogła mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie organu jeśli zważyć, że organ, najpierw przez kilka miesięcy dokonywał we własnym zakresie wizji terenu, a następnie po wszczęciu postępowania 12 razy przedłużał termin zakończenia sprawy, nie prowadząc w tym czasie efektywnych czynności.

Zgodnie z art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym- w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa).

Organ po dokonanych oględzinach w dniach 12 i 13 lutego 2018 r. nie podjął żadnych czynności, dopiero 8 marca 2018 r. sporządził dokumentację fotograficzną, po czym ustalił właściciela działki. Natomiast, po kolejnych kilku miesiącach, pismem z 1 sierpnia 2018 r. wszczął wobec Gminy postępowanie, a 1 października 2018 r. wyznaczył pierwsze oględziny terenu z udziałem Gminy, na dzień 31 października 2018 r. przy czym w aktach sprawy brak dowodu doręczenia zawiadomienia Gminy o terminie wizji.

Decyzja pierwszoinstancyjna ustalająca stronie opłatę podwyższoną w wysokości 40 000 zł, została wydana dopiero w dniu [...]r.

Organ powinien dążyć do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, powinien sprawę wyjaśnić, a nie ją kreować. W przedmiotowej sprawie organ a priori przyjął, że to strona jako właściciel działki odpowiada za prowadzenie nielegalnych robót, na podstawie art. 143 ust. 3 P.g.g. niezależnie od wszystkich okoliczności i posiadanej wiedzy o nielegalnych działaniach nieustalonych sprawców.

Odpowiedzialność właściciela nieruchomości za nielegalne działania prowadzone na tej nieruchomości nie może być oderwana od ustalenia obowiązków właściciela oraz ich faktycznego wykonywania lub niewykonywania.

Organ ponownie rozpoznając sprawę ustali czy i jaki wpływ na prowadzenie nielegalnych robót miała Gmina w okresie objętym decyzją tj. od 8 marca 2018 r. do 31 października 2018 r. Czy skarżącej można postawić zarzut co najmniej lekkiego niedbalstwa w wykonywaniu obowiązków właścicielskich w tym czasie i w tym ogólnodostępnym leśnym terenie.

Podsumowując w rozpatrywanej sprawie, ustalenia organu zostały przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad postępowania, a w szczególności z art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), art. 10 § 1 k.p.a ( zasada czynnego udziału stron w postępowaniu) art. 12 § 1 k.p.a. (zasada szybkości) art. 35 § 1 k.p.a (zasada załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki) art. 77§ 1 k.p.a (zasada prawdy obiektywnej), art. 79 § 1 k.p.a. (zawiadomienie o miejscu i czasie przeprowadzenia dowodu).

W ocenie Sądu, naruszenie wskazanych reguł postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tego względu zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja pierwszoinstancyjna nie mogą się ostać. Naruszenie zasad postępowania w efekcie doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego tj. art. 140 ust. 1 i ust. 3 pkt 2) P.g.g.

Powołane przez organ wyroki tut. Sądu zostały wydane w innych stanach faktycznych i nie są miarodajne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą oraz zasądził na rzecz skarżącego kwotę 4 800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania z uwzględnieniem uiszczonego wpisu od skargi tj. kwoty 1 200 zł, oraz wynagrodzenia radcy prawnego wg norm przepisanych tj. kwoty 3 600 zł zgodnie z § 2 pkt 5) rozporządzenia Min. Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.( Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).