Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 156/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Teresa Randak, Protokolant Karolina Czaplicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2012 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także w skrócie: "organ", "organ rentowy" i "Zakład") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585; dalej w skrócie: "ustawy o s.u.s.") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą D.M. umorzenia należności z tytułu składek, które wnioskował w piśmie z dnia 26 sierpnia 2011 r.

W motywach rozstrzygnięcia odnotowano, że zadłużenie z tytułu składek na dzień złożenia wniosku, tj. 26 sierpnia 2011 r. wynosiło:

I. w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s.:

1) należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na:

a) Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – za okres 01/02-01/04 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek ([...] zł); odsetek liczonych na dzień 26 sierpnia 2011 r. ([...] zł); kosztów upomnienia ([...] zł);

b) Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - za okres 01/02-01/04 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek ([...] zł); odsetek liczonych na dzień 26 sierpnia 2011 r. ([...] zł); kosztów upomnienia ([...] zł);

c) Fundusz Pracy/FGŚP – za okres 01/02-01/04 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek ([...] zł); odsetek liczonych na dzień 26 sierpnia 2011 r. ([...] zł); kosztów upomnienia ([...] zł);

2) należności z tytułu odsetek w części finansowanej przez ubezpieczonego na:

a) Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – za okres 10/02-02/03, 06/03-01/04 w kwocie [...] zł;

b) Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego – za okres 10/02-02/03, 12/03 – 01/04 w kwocie [...] zł;

II. w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., którego zakres określono w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne (Dz. U. nr 141, poz. 1365; dalej w skrócie: rozporządzenie z 31 lipca 2003 r."), należności za ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na własne ubezpieczenie na:

1) Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – za okres 01/02-01/04 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek ([...] zł); odsetek liczonych na dzień 26 sierpnia 2011 r. ([...] zł); kosztów upomnienia ([...] zł);

2) Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego – za okres 01/02-01/04 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek ([...] zł); odsetek liczonych na dzień 26 sierpnia 2011 r. ([...] zł); kosztów upomnienia ([...] zł);

3) Fundusz Pracy – za okres 01/02-01/04 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek ([...] zł); odsetek liczonych na dzień 26 sierpnia 2011 r. ([...] zł); kosztów upomnienia ([...] zł).

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie składek D.M. posiadał również zadłużenie na FUS, FUZ i FP za okres od 09/2001 do 12/2001, w stosunku do których nie wystąpił z prośbą o umorzenie. Organ wyjaśnił dalej, że zadłużenie figurujące na kontach obejmowało również składki w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne zaś zgodnie z art. 30 ustawy o s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Z tych względów ZUS umorzył w tej części postępowanie administracyjne na podstawie wniosku z dnia 26 sierpnia 2011 r. i dalszym tokiem postępowania objęto tylko należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek w kontekście umorzenia na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. Dalszym tokiem było objęte także postępowanie w części dotyczącej należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność, tj. za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek.

W dalszej kolejności organ II instancji odnotował, iż decyzję nr [...] z dnia 5 października 2011 r. o odmowie umorzenia podjęto w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s., przytaczając w tym miejscu jego treść, a następnie treść art. 28 ust. 3 tej ustawy. Wydając przywołaną wyżej decyzję, organ I instancji zastosował nadto przepisy rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Następnie organ II instancji przedstawił szczegółowy, obejmujący 38 pozycji, wykaz dokumentów złożonych przez wnioskodawcę. Organ odnotował nadto, że "z urzędu" ustalono, że D.M. nie figurował w bazie danych likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego i nie figurował w ewidencji emerytalno-rentowej tamtejszego Oddziału ZUS. Dodatkowo ustalono, że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a według danych zgromadzonych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynikało, że z dniem 1 sierpnia 2011 r. wnioskodawca zgłosił rozpoczęcie nowej działalności gospodarczej nr [...], którą z dniem 1 sierpnia 2011 r. zawiesił.

Podkreślono dalej, że w decyzji z dnia [...] r. ZUS stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zaistniały okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1,2,3,4,4a i 5 ustawy o s.u.s. Z kolei w zakresie elementów wynikających z pkt 3 i 6 tego przepisu, Zakład wziął po uwagę, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie wpisu [...] , ale z uwagi na fakt, że od dnia 1 sierpnia 2011 r. wnioskodawca rozpoczął nową działalność gospodarczą (która aktualnie jest zawieszona) i wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, Zakład nie mógł jednoznacznie stwierdzić, iż wnioskodawca nie posiada majątku mogącego stanowić przedmiot egzekucji jak również to, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym bardziej, że brak pracy, zdaniem Zakładu miał charakter przejściowy, gdyż uzyskany z dniem 1 sierpnia 2011 r. wpis do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] stwarzał domniemanie, iż działalność gospodarcza pomimo zawieszenia może zostać podjęta i tym samym zaistnieje sposobność uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia.

Organ zaznaczył dalej, że przedłożone dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. gdyż:

wnioskodawca nie udowodnił przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny i żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku;

wnioskodawca nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. We wniosku z dnia 26 sierpnia 2011 r. powołano się wprawdzie na fakt niesłusznego tymczasowego aresztowania, co nie mieści się jednkaże w definicji nadzwyczajnego zdarzenia. Ponadto aresztowanie miało miejsce w okresie od 02/2006 do 04/2007, natomiast upomnienia przedegzekucyjne, które wnioskodawca otrzymał, dotyczą okresu wcześniejszego tj. od 10/2002 do 01/2004;

w oparciu o opisaną sytuację finansową oraz w związku z faktem rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej od dnia 1 sierpnia 2011 r., co świadczy o możliwości osiągania dochodów, zdaniem Zakładu umorzenie należności w obecnej sytuacji jest przedwczesne.

Z kolei w odniesieniu do podniesionych argumentów, iż wnioskodawca jest osobą bezdomną, znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, żyjącej na granicy ubóstwa, Zakład zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie wziął pod uwagę opisane wyżej okoliczności, jednakże Zakład jest zobligowany przy ocenie sprawy ustalić czy ubóstwo jest stanem trwałym, czy trudności płatnicze osoby zobowiązanej mają charakter okresowy, czy też może stały i pogłębiający się oraz czy istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej np. poprzez podjęcie pracy zarobkowej czy rozpoczęcie działalności gospodarczej.

Wobec faktu, iż z dniem 1 sierpnia 2011 r. wnioskodawca zgłosił rozpoczęcie nowej działalności gospodarczej, (która aktualnie jest zawieszona) Zakład nie może jednoznacznie stwierdzić, że stan ubóstwa ma charakter stały i pogłębiający się, wręcz przeciwnie rozpoczęcie nowej działalności gospodarczej rokuje nadzieję na wyjście z opisanej przez zobowiązanego sytuacji.

Organ II instancji zaakcentował dalej, że wnioskiem z dnia 20 października 2011 r. D.M. zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie wskazanych okoliczności. We wniosku zaznaczył, że na podstawie art. 28 ustawy o s.u.s. oraz art. 5 Kodeksu cywilnego zaległości powinny być umorzone z uwagi na sprawiedliwość i słuszność społeczną. Wnioskujacy wskazał, że ZUS nie widzi podstaw do umorzenia pomimo potwierdzonego przez organy państwa i samorządu tj. PUP w R., OPS w P. - ubóstwa, bezdomności i bezrobocia, które mają związek "przyczynowo-skutkowy z bezprawnymi działaniami organów państwa przy zastosowaniu aresztu tymczasowego i niezabezpieczenia mienia". Ponadto wnioskujący zaznaczył, iż prowadził korespondencję z Urzędem Skarbowym w okresie od 12/05-01/06 i gdyby uwzględniono jego wskazania to mógłby prowadzić "normalne życie społeczne i zawodowe". Wnioskujący poinformował, że od 14 lutego 2006 r. nie posiada dochodów poza zasiłkiem z opieki społecznej. Wskazał, że prowadzi procesy ze Skarbem Państwa i przez Państwo jest zwolniony z pokrywania kosztów procesowych z uwagi na ubóstwo. Wnioskujący o ponowne rozpoznanie sprawy zaznaczył nadto, że ma 8 - letnie dziecko, z którym spotyka się obowiązkowo co 14 dni i względem którego stara się realizować świadczenia alimentacyjne. Poinformował nadto, że leczy się w poradni specjalistycznej w C. i musi kupować leki. Podkreślił, że nie będzie prowadził działalności gospodarczej, ponieważ wymaga to uzyskania pożyczki oraz zaświadczenia z ZUS o braku zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wnioskujący podniósł także kwestię utrzymywania się ze środków Państwa, jeżeli nie będzie w stanie rozpocząć działalności z "czystym kontem".

Do przedmiotowego wniosku dołączono kopię pisma A S.A. z dnia [...] r., z którego wynika, że nie została wnioskodawcy udzielona pożyczka w kwocie [...] zł z uwagi na brak wystarczających zabezpieczeń.

W oparciu o ogół zgromadzonych w sprawie dowodów Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działąjąc jako organ II instancji, stwierdził, że wniesione zarzuty nie przemawiają za zmianą decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu nioopłaconych składek. Uwzględniając całość dokumentacji stwierdził, że w dalszym ciągu w przypadku wnioskodawcy nie zaistniały okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4, 4a i 5 ustawy o s.u.s. W zakresie elementów wynikających z pkt. 3 i 6 wskazanego przepisu prawa Zakład ponownie nawiązał do okoliczności zarejestrowania przez wnioskodawcę nowej dzialałności gospodarczej. Ponadto w stosunku do zadłużenia w dalszym ciągu nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, a wobec niepotwierdzenia braku majątku przez własciwego naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego, Zakład nie może jednoznacznie stwierdzić całkowitej nieściągalności należności. Przedwczesnym jest również stwierdzenie, iż w przypadku wdrożenia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym bardziej że aktualny brak pracy, zdaniem Zakładu, ma charakter przejściowy.

Organ II instancji podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 28 w zw. z z art. 32 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 omawianej ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Mając na uwadze treść art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. stwierdzono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Przy czym dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym artykule, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż decyzja, o której stanowi art. 28 ust 1 ustawy o s.u.s., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Natomiast, w sytuacji braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art 28.ust. 3 ustawy o s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Ta sytuacja - zdaniem organu II instancji - ma miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie wystąpiła i nie występuje całkowita nieściągalność zadłużenia m.in. z uwagi na możliwość odwieszenia działalności i tym samym osiągania dochodu.

W dalszych wywodach organ stwierdził, nawiązujac do argumentacji przyjetej w decyzji z dnia 5 października 2011 r., że wnioskodawca nie wykazał ponownie w sposób nie budzący wątpliwości, iż w jego przypadku istnieje możliwość umorzenia należności zgodnie z przepisami rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Podkreślono w tych ramach, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawca wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. A tym samym nie można akceptować takiej sytuacji, że płatnik składek opłaca je w tych okresach, gdy osiąga odpowiednie w swej ocenie dochody. Ewentualne umorzenie w tym wypadku stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a ustawy o s.u.s. Organ dodał, że należności z tytułu składek w znaczny sposób zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje ZUS, a w konsekwencji zapobiegają powiększeniu długu publicznego. Wszystkie przesłanki umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek powinny być zatem rozpatrywane nie tylko w kontekście sytuacji ekonomiczno - finansowej dłużnika, ale także w odniesieniu do bieżącego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, a więc przy uwzględnieniu interesu społecznego.

Ponadto podnosząc kwestię prowadzenia przez wnioskodawcę w okresie od 12/2005 do 01/2006 korespondencji z urzędem skarbowym i nieuwzględnienia wskazań odnośnie zabezpieczenia mienia Zakład zaznaczył, że fakt ten nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż korespondencja z organem skarbowym była dostarczona do tejże instytucji i nie miało to wpływu na powstanie i regulowanie zobowiązań względem ZUS, w związku z tym wszelkie roszczenia wnioskdoawca winien kierować na adres wspomnianego organu skarbowego.

Końcowo organ zaznaczył, że pismem z dnia 26 października 2011 r., na podstawie art. 10 Kpa wyznaczono wnioskodawcy 7-dniowy termin do wypowiedzenia się na temat zebranego materiału dowodowego w sprawie, której dotyczy niniejsza decyzja. Zaakcentowano przy tym, że z tego uprawnienia D.M. nie skorzystał. Z kolei w dniu 2 listoapda 2011 r. złożył on pismo z dnia 31 października 2011 r., w którym stwierdził, że ZUS jest doskonale zorientowany w jego sytuacji materialnej i podpisanie przez wnisokdoawcę ugody poprzez rozłożenie zadłużenia na raty jest niemożliwe. Formą ugody zaproponowaną przez wnioskodawcę jest możliwość spłaty zadłużenia z tytułu składek za pracowników z wypłaty przez Skarb Państwa odszkodowania za niesłuszne, zdaniem wnioskodawcy, aresztowanie i niezabezpieczenie mienia.

W skardze na powyższą decyzję organu II instancji, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, D.M. podniósł, że decyzja ZUS jest całkowicie niezgodna ze stanem faktycznym sprawy. Podkreślił, iż w treści decyzji powołano się na hipotetyczne możliwości co do możliwości finansowych skarżącego. Zarzucił organowi, że nie uwzględnił w toku rozpoznania sprawy faktycznych okoliczności skutkujących ubóstwem, bezrobociem i bezdomnością skarżącego. Kolejny raz w tej sprawie podkreślił, że jego obecna sytuacja życiowa jest wynikiem błędów instytucji państwowych. Zarzucił organowi, że ten, wydając zaskarżoną decyzję, nie powinien kierować się interesem Skarbu Państwa, który jest odpowiedzialny za aktualną sytuację życiową skarżącego. Nawiązując do uznaniowego charakteru tej decyzji wyjaśnił, że słowo "może" nie oznacza "nie może" lub "nie powinien". Skarżący końcowo wniósł o wydanie decyzji o umorzeniu składek i należności wobec ZUS i objęcie go w tym zakresie pomocą publiczną.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo podkreślono, że w przypadku skarżącego miał miejsce długotrwały okres niepłacenia składek, co stanowi szczególny przypadek naruszenia dyscypliny płatniczej.

W piśmie procesowym z dnia 6 sierpnia 2012 r. skarżący wniósł o dołączenie do materiału dowodowego tej sprawy dokumentów zgromadzonych w postępowaniu z jego "pozwu wzajemnego" przeciwko ZUS Oddział w R. (sygn. akt [...] , [...],[...] prowadzonych po jedną sygn. akt [...]), toczącym się przed Sądem Okręgowym w G. Ośrodkiem Zamiejscowym w R.

W toku rozprawy przeprowadzonej przed Sądem w dniu 7 sierpnia 2012 r. zobowiązano pełnomocnika organu do ustosunkowania się do treści pisma skarżącego z dnia 6 sierpnia 2012 r.

Pismem procesowym z dnia 20 sierpnia 2012 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie wniosków procesowych skarżącego, informując, że na chwilę obecną organ rentowy nie posiada żadnej wiedzy na temat postępowania cywilnego toczącego się rzekomo pod sygn. akt [...] w Sądzie Okręgowym w G. Ośrodku Zamiejscowym w R. Podnoszone w tym zakresie twierdzenia skarżącego pozostają bez wpływu na stanowisko organu rentowego zawarte w odpowiedzi na skargę. Organ rentowy nie ma możliwości odniesienia się do zarzutów dotyczących błędów w ustaleniach faktycznych, "manipulacji słownych faktami, dowodami na szkodę powoda i wymiaru sprawiedliwości" z uwagi na brak przedstawienia konkretnych uwag i dowodów.

W drodze repliki, skarżący oświadczył (patrz pismo procesowe z dnia 1 września 2012 r.), iż podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w poprzedniej korespondencji z ZUS Oddział w R., W. i T., "albowiem dotyczą tej samej sprawy i związku przyczynowo-skutkowego." Zarzucił dalej, że działania organu cechuje złośliwość, oraz że Zakład działa na jego szkodę wykorzystując swoją dominującą pozycję. Końcowo oświadczył, że podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 5 listopada 2012 r. skarżący wywodził jak w skardze i w piśmie z dnia 1 września 2012 r. Podkreślił nadto, że sporną jest wyliczona przez ZUS kwota zaległych odsetek. Nie zgodził się z argumentacją organu co do braku możliwości umorzenia tej zaległości. Na pytanie Sądu odpowiedział, że faktycznie w niektórych miesiącach, przed tymczasowym aresztowaniem, uzyskiwał dochody w wysokości [...] zł, jednakże w latach 2003-2004 prowadzona była restrukturyzacja jego firmy, która nie została zakończona na skutek tymczasowego aresztowania. Dodał nadto, że firma została założona w 2011 r. w celu pozyskania funduszy europejskich.

W piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2012 r. skarżący odnotował między innymi, że jego tymczasowe aresztowanie było wynikiem sytuacji politycznej w latach 2003-2007. Dodał, że jego była żona była pełnomocnikiem w jego firmie. W tych ramach otrzymywała środki pieniężne na opłacanie należnych składek ZUS, czego nie robiła. W tym zakresie skarżący zawiadomił "Sąd i Prokuratora w T. i P.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił D.M. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia).

Wniosek skarżącego inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o s.u.s, a także (jako obejmujący należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem) w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. oraz rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 omawianej ustawy. Stanowi ją m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności (pkt 3), a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

Skoro skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, a nadto posiada wpis do ewidencji działalności gospodarczej, to całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona, co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia poprzedzone być musi szczegółowym ustaleniem i przeanalizowaniem sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, spełniono ten wymóg, gdyż organ zgromadził obszerny materiał dowodowy (wykaz obejmujący 38 dokumentów, które uznano za dowody w sprawie został zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Organ zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie wziął pod uwagę okoliczności wynikające z tych dokumentów, w tym ubóstwo, bezdomność i bezrobocie skarżącego. Zwrócił jednakże uwagę, że Zakład jest zobligowany przy ocenie sprawy ustalić czy ubóstwo jest stanem trwałym, czy trudności płatnicze osoby zobowiązanej mają charakter okresowy, czy też stały i pogłębiający się oraz czy istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej np. poprzez podjęcie pracy zarobkowej czy rozpoczęcie działalności gospodarczej. W tych ramach nie stracono z pola widzenia, że z dniem 1 sierpnia 2011 r. skarżący zgłosił rozpoczęcie nowej działalności gospodarczej (która aktualnie jest zawieszona). Mając na uwadze tę okoliczność – zdaniem Sądu - Zakład nie mógł jednoznacznie stwierdzić, że stan ubóstwa ma charakter stały i pogłębiający się, wręcz przeciwnie rozpoczęcie nowej działalności gospodarczej rokuje nadzieję na wyjście z opisanej przez skarżącego sytuacji. Wpis do ewidencji gospodarczej - zdaniem organu – stwarza bowiem domniemanie, iż działalność gospodarcza pomimo aktualnego zawieszenia może zostać podjęta i tym samym zaistnieje sposobność uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenie. Co więcej organ, wydając rozstrzygnięcie w tej sprawie, wziął nadto pod uwagę pozostałe okoliczności stanu faktycznego. W tych ramach ustalono, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny, z którego stara się wywiązywać. Zwrócono nadto uwagę, że skarżący leczy się w poradni specjalistycznej i musi z tego tytułu kupować medykamenty. Jednocześnie ustalono, że zadłużenie skarżącego nie zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym, a wobec niepotwierdzenia braku majątku przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego czy komornika sądowego, Zakład – słusznie zdaniem Sądu – skonstatował, że nie jest w stanie stwierdzić całkowitej nieściągalności należności, co w zasadzie wyklucza możliwość umorzenia należności z tytułu składek.

Prawidłowo więc organ orzekający w tej sprawie przyjął, że nie wystąpiła i nie występuje w tym przypadku całkowita nieściągalność zadłużenia m.in. z uwagi na możliwość odwieszenia działalności i tym samym osiągnięcia dochodu. Poboczny charakter - zdaniem Sądu – ma w tym względzie argumentacja skarżącego, że jego nowa działalność została zarejestrowana celem pozyskania środków unijnych. Już bowiem poprzednia działalność, tj. prowadzona przed tymczasowym aresztowaniem, generowała po stronie skarżącego dochód miesięczny w kwocie ok. [...] zł, co wynika z wniosku z dnia 25 czerwca 2010 r. "o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie wyrokiem Sądu Rejonowego w D. z [...] r. sygn. akt [...]" (załącznik do wniosku z dnia 26 sierpnia 2011 r.). Fakt ten skarżący zresztą poświadczył w toku rozprawy przeprowadzonej w dniu 5 listopada 2012 r. Zdaniem Sądu okoliczność ta potwierdza jedynie, słusznie przyjętą przez organ, konstatację, że nie sposób stwierdzić w tym przypadku całkowitej nieściągalności należności. W ocenie Sądu, potrzeba uzyskania przez skarżącego zaświadczenia o niezaleganiu z należnościami budżetowymi służy w gruncie rzeczy rozwojowi prowadzonej działalności, a w konsekwencji zwiększeniu – relatywnie sporych – dochodów z tego tytułu.

Prawidłowo także przyjął organ rentowy, że w przypadku skarżącego nie istnieje możliwość umorzenia należności zgodnie z przepisami rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W tych ramach uznano, że ubóstwo, bezdomność i bezrobocie nie mają w przypadku skarżącego charakteru stałego, o czym świadczy przywołana już wcześniej okoliczność zarejestrowania nowej działalności gospodarczej oraz czynione starania o udzielenie pożyczki z A S.A. Słusznie w tym miejscu organ zauważył, że pomimo decyzji odmownej w kwestii tej pożyczki, skarżący nie podjął decyzji o likwidacji działalności gospodarczej. W kontekście kolejnej przesłanki wynikającej z rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., organ rentowy przyjął nadto, że skarżący nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została podana we wniosku. Co więcej, podkreślono, że okoliczność tymczasowego aresztowania nie może być uznana za nadzwyczajne wydarzenie, a ponadto miało to miejsce w okresie od 02/2006 do 04/2007, a więc nie pozostawało w związku z zadłużeniem powstałym w okresie znacznie wcześniejszym. Skarżący nie udowodnił także przewlekłej choroby, czy konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która utrudniałaby wykonywanie pracy zarobkowej lub uniemożliwiałaby prowadzenie działalności gospodarczej. W tych ramach zwrócono skarżącemu uwagę, że we wniosku wskazał wprawdzie, iż leczy się w poradni specjalistycznej, jednak nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających powyższe i nie udowodnił ponad wszelką wątpliwość, że fakt leczenia się uniemożliwia mu podjęcie pracy czy prowadzenie działalności gospodarczej.

Wypada odnotować, że kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje wyłącznie procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, w ramach którego organ, respektując wymogi wynikające z art. 77 § 1 K.p.a. wnikliwie zbadał sytuację zobowiązanego, a następnie szczegółowo opisał te zasadne ustalenia i wyczerpująco umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku strony.

Nadmienić w tym miejscu warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi oraz pisma skarżącego z dnia 1 września 2012 r. wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. Ustawodawca nie wskazał także żadnych "szablonowych" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawił uznaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nawet zatem, gdy organ stwierdzi nieściągalność zaległych składek albo istnienie (wspomnianego w art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s.) "uzasadnionego przypadku umorzenia mimo braku całkowitej nieściągalności", to nie jest on zobligowany do uwzględnienia wniosku strony. Oznacza to, że nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna wnioskodawcy nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości. Bezzasadne jest zatem przekonanie skarżącego, że organ rentowy działał w jego przypadku kierując się "złośliwością", ustalono bowiem wyżej, że organ ów procedował w oparciu o ustawowe przesłanki, a wobec niespełnienia warunków do umorzenia należności budżetowych, słusznie wydał decyzję odmowną.

Dodać trzeba, że skarżący nie przedstawił rzetelnie dokumentów dotyczących akcentowanego przez niego postępowania cywilnego przed Sądem Okręgowym w G. Ośrodku Zamiejscowym w R. Jedynie poszlakowe informacje w tym zakresie oraz wyjaśnienia organu rentowego (patrz pismo z dnia 20 sierpnia 2012 r.) pozwoliły przyjąć, że ta część argumentacji pozostaje poza kontrolą instancyjną Sądu, wszak nie dotyczy ona objętej skargą decyzji. Kontrolą tą nie mogła być także objęta ta część argumentacji, która sprowadza się do przerzucenia winy za niezabepieczenie majątku D.M. na organy administracji publicznej, w tym ZUS. Końcowo należy zaakcentować, że niezrozumiałe jest twierdzenie skarżącego, iż kwestią sporną w tej sprawie jest wyliczona przez ZUS kwota zaległych składek (patrz protokół z rozprawy z dnia 5 listopada 2012 r.), wszak okoliczność ta nie była podnoszona ani na etapie postępowania administracyjnego, ani w skardze do sądu administracyjnego, czy nawet w późniejszych pismach zobowiązanego. Skarżący nie przedstawił nadto w toku postępowania administracyjnego ani w ramach skargi do Sądu jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności podniesione przez niego w piśmie z dnia 8 listopada 2012 r.

Wykazana powyżej legalność zaskarżonej decyzji nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.