Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1957/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2021 r. sprawy ze A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, 1. uchyla pkt 2 zaskarżonej decyzji w części obejmującej sformułowanie "w okresie od [...] lipca 2020 r.", 2. zasądza od organu na rzecz skarżącej kwotę [...](słownie [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 1957/20

Uzasadnienie

Burmistrz Miasta i Gminy S. decyzją z [...].08.2002 r. nr [...] wydaną na podstawie: art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r. poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 pkt. 1) lit. b) i ust. 5 pkt. 5, art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.) po uchyleniu przez SKO w P. decyzji nr [...] odmówił przyznania A. W. (dalej skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, wnioskowanego na męża K. W..

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu [...] listopada 2018r. została wydana przez organ decyzja nr [...], przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża K. W., zgodnie z posiadanym przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na okres zasiłkowy [...] trwający od [...].11.2018r. do [...].10.2019r. Następnie dnia [...] listopada 2019r. została wydana przez Burmistrza decyzja nr [...] przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża K. W. na okres od [...].11.2019r. do [...].10.2020r. Wydanie tej decyzji nastąpiło po rozpoznaniu wniosku z dnia [...].08.2019r.

W związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...].09.2019r, w dniu [...].02.2020r. została wydana decyzja nr [...], odmawiająca przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia [...].04.2020r. nr [...] [...] wydaną wskutek odwołania A.. W. SKO w P. uchyliło w/w decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Ponownie rozpatrując sprawę Burmistrz wskazał, że na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust 1b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia, lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Dodatkowo w myśl zapisu art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b) uś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie z przepisem art. 27 ust. 5 w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna o którym mowa w ustawie z 04.04.2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Organ I instancji wskazał, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność K. W.. Jego ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...].11.2006r., zatem powstał gdy miał on skończone [...] lata.

Na okresy od dnia [...].11.2018r. do [...].10.2019r. oraz od [...].11.2019r do [...].06.2020 r. skarżąca miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Dnia [...].07.2020r. została wydana decyzja nr [...] uchylająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ stwierdził, że nie są spełnione wszystkie przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, gdyż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność K. W., zatem nie można stwierdzić czy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia przez nią [...] roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia [...] roku życia.

Organ wyjaśnił, że posiada wiedzę co do wydania w dniu 21 października 2014r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie sygn. akt K 38/13. Jednak jego zdaniem sam fakt wydania ww. wyroku nie obliguje organu do wydania w niniejszej sprawie decyzji pozytywnej.

Rzeczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie kreuje prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Poprawienie stanu prawnego leży w gestii ustawodawcy, lecz aktualnie nie dokonano żadnych zabiegów legislacyjnych prowadzących do zmiany stanu prawnego i organ związany jest aktualnie obowiązującymi przepisami prawa w tym zakresie. Ustawodawca ma w tym zakresie margines swobody i jak dotąd zabiegów takich nie podjął. Organ nie posiada kompetencji do samodzielnego decydowania w tym zakresie, gdyż związany jest zasadą legalizmu.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. W. wskzując, że art.17 ust.1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie w jakim różnicuje osoby niepełnosprawne ze względu na wiek powstania niepełnosprawności.

Pismem z dnia [...] września 2020r., w ustawowym terminie odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. złożył pełnomocnik A. W. - [...] r.P podnosząc, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie w jakim różnicuje osoby niepełnosprawne ze względu na wiek powstania niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].10.2020 r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przyznało A. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką nad mężem - K. W. w okresie od [...] lipca 2020r. na czas nieokreślony, w wysokości [...] zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji m.in. wskazano, że Burmistrz Miasta i Gminy S. decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2020r. uchylił w całości decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2019r. przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie zasiłkowym [...]. Decyzja ta posiada walor ostatecznej, ponieważ nie wniesiono od niej odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanęło na stanowisku, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami:

konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W art. 17 ust. 5 w pkt 1-6 ustawodawca określił sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

K. W. - mąż skarżącej, orzeczeniem Powiatowy Zespół w [...] nr [...] [...] z dnia [...] kwietnia 2017r., zaliczony został na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z powyższego dokumentu wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2006r. Faktyczną opiekę nad chorym małżonkiem sprawuje skarżąca, która w związku z obowiązkami opiekuńczymi nie podejmuje zatrudnienia. Skarżąca w związku ze sprawowaną opieką nad mężem, na podstawie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. nr [...] [...] z dnia [...] listopada 2019r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od [...] listopada 2019r. do [...] czerwca 2020r. Prawo do tego świadczenia na jej wniosek zostało uchylone od [...] lipca 2020r. (decyzja Burmistrza Miasta i Gminy S. nr [...] z dnia [...] lipca 2020r.)

Kolegium nie podzieliło oceny organu I instancji i ponownie wskazało, że przepis wynikający z art. 17 ust. 1b. u.ś.r., stanowiący podstawę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 (Dz.U. z 2014r. poz. 1443) - w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia.

Kolegium uznało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Kolegium stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy więc dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b. u.ś.r.

W związku powyższym Kolegium ustaliło, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Obecnie nie jest uprawniona do żadnych świadczeń opiekuńczych. Biorąc pod uwagę art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również brak przesłanek negatywnych wynikających z art. 17 ust. 5 u.ś.r., Kolegium orzekło o przyznaniu A. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad mężem - K. W., na okres od dnia [...] lipca 2020r. na czas nieokreślony, w wysokości [...] zł miesięcznie. Datę początkową ustalono od [...] lipca 2020r. ponieważ do [...] czerwca 2020r. skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowiło przesłankę negatywną. Datę końcową natomiast ustalono w oparciu o art. 24 ust. 4 u.ś.r. na czas nieokreślony. Dodano, że decyzja ustalająca prawo skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego uchylona została na podstawie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. nr [...] wydanej dnia [...] lipca 2020r. Od decyzji tej nie wniesiono odwołania jest więc ostateczna. Dlatego też w ocenie Kolegium brak jest podstaw do ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od [...] lipca 2019r., gdyż do [...] czerwca 2020r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, co stanowi przesłankę negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła A. W. wnosząc o jej uchylenie w części i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] września 2019 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto wniosłą o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art.24 ust.1 u.ś.r. przez jego błędne zastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2020 r., a nie od dnia [...] września 2019 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2. prawa materialnego, tj. art.27 ust.5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez stronę skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego,

3. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń,

4. przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania przez osobę skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi uszczegółowiono powyższe zarzuty. Podniesiono m.in., że organ za podstawę ustalenia daty przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął datę wygaśnięcia prawa strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca w treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonym w dniu [...].09.2019 r., wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z powyższym organ posiadał wszelkie kompetencje oraz dokumenty, które pozwalały ustalić na jej rzecz prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Pominięto również fakt, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Zasadniczym problemem w przedmiotowej sprawie była kwestia prawidłowości wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zakresie, w jakim wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, o które ubiega się skarżąca oraz zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zbieg taki, jak to wynika wprost z art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest możliwy. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji organu odwoławczego, przewidywał, że w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2) i zasiłku dla opiekuna (pkt 5) przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Natomiast aktualnie przepis ten dookreśla, że ma to miejsce także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami, zatem tym bardziej jego dyspozycja obejmuje zbieg po stronie jednego podmiotu prawa do różnych świadczeń rodzinnych z tytułu opieki nad tą samą osobą. Właściwa wykładnia t art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wymaga uwzględnienia treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., jak i funkcji obydwu tych przepisów. Ponadto względy celowościowe nakazywały wziąć pod uwagę fakt częściowej niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także skutki niekonstytucyjności regulacji prawnej, która wcześniej, z dniem 1 lipca 2013 r., pozbawiła świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które nabyły do niego prawo przed wprowadzeniem bardziej restrykcyjnych przepisów. Trzeba bowiem pamiętać o tym, że wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 (OTK ZU 9A/2013, poz. 134; Dz.U. z 2013 r. poz. 1557) Konstytucyjny Trybunał stwierdził, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o oświadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548.) są niezgodne z art. 2 Konstytucji. Zdaniem skarżącej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której wcześniej prawo to odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), a którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego). Tak ukształtowana linia orzecznicza sądów administracyjnych znalazła akceptację w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz np. wyroki NSA z dnia: 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2758/17; 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 82/18; 16 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 132/18). Fakt uzyskiwania przez osobę wnioskującą zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Wobec powyżej przytoczonej interpretacji art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w przedmiotowej sprawie organ błędnie uznał, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez stronę skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pominął również fakt, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Zaakcentowano, iż skarżąca tylko częściowo nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, tj. w zakresie czasookresu, na który zostało jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Mianowicie zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

W świetle powyżej wskazanych okoliczności brak było podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz strony skarżącej do ram czasowych od dnia [...].07.2020 roku, a nie od [...].09.2019 r. Zasadnym było więc przyznanie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od [...] września 2019 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Odnosząc się do początkowego terminu przyznania świadczenia Kolegium wyjaśniło, że dopóki skarżącej przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy istniała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Poza tym, w trybie art. 155 k.p.a. można zmienić bądź uchylić tylko taką decyzję, która obowiązuje. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawa do określonych świadczeń z mocą wsteczną - ex tunc. Decyzja zmieniająca może wywoływać jedynie skutki na przyszłość (ex nunc). W tej sprawie skarżąca w okresie od [...] sierpnia 2019r. do [...] czerwca 2020r., tj. w okresie, w którym wnioskowała o świadczenie pielęgnacyjne, miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, który w całości pobrała. Dnia [...] czerwca 2020r. bezwarunkowo zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stanęło na stanowisku, że złożone wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego dotyczyło jedynie przyszłej rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej u.ś.r.).

Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne. W szczególności niesporne było, że skarżąca do dnia [...] czerwca 2020 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy.

Sporne w niniejszej sprawie jest, czy organ odwoławczy przyznał skarżącej prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za właściwy okres (tj. od [...].07.2020 r.), w sytuacji, gdy skarżąca uważa, że to świadczenie powinno jej przysługiwać od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie, czyli od [...] września 2019 r.

Dla porządku, choć nie było to objęte zakresem skargi, Sąd wskazuje, iż podziela co do zasady pogląd organu odwoławczego dotyczący przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art.17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według art. 17 ust.1b. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W realiach tej sprawy istotne jest, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (sygn. K 38/13) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał m.in., że stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie, gdyż dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Zwrócono uwagę, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Rozstrzygnięcie takie powinno być jednak konsekwentne. W dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Z tych przyczyn w przywołanym wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niekonstytucyjność dotyczy jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. TK stwierdził, iż wykonanie wyroku wymagać będzie podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Pozostawił ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody (pozwalający na uwzględnienie zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanowanie poprawnie nabytego prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa).

Jednocześnie TK w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż "skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. TK orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Wyrok wydany przez TK jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej jednostki aktu normatywnego, a jedynie wywodzonej z tego przepisu określonej normy prawnej. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dalszym ciągu jest przepisem obowiązującym. Wyrok ten odnosi się więc do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W świetle powyższego niewątpliwie z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443).

Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w literalnym brzmieniu nadal istnieje, jednak szczególnie w świetle orzeczenia TK z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 wymaga oczywiście interpretacji wykraczającej poza zakres wykładni językowej. Przy czym w zaistniałym stanie prawnym interpretacja tego przepisu w chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji w dniu 28.05.2020 r. była już jasna i nie budziła wątpliwości w świetle skutków jaki rodzi stwierdzenie jego niekonstytucyjności. Zauważyć należy, że obecne znaczenie art.17 ust.1b u.ś.r., a właściwie podstawowe konsekwencje wejścia w życie w/w orzeczenia TK dla jego stosowania, zostało już wielokrotnie wyjaśnione w orzecznictwie sądów administracyjnych. Należy podkreślić, że odmienna linia orzecznicza, która ostatecznie się nie utrzymała, oparta była na wyrokach sądów z 2015 r. Uznać należy zatem, że w zakresie konieczności uwzględnienia zmian wynikających z orzeczenia TK z 21 października 2014r. przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. nie mógł budzić żadnych wątpliwości interpretacyjnych chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Według art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 02 sierpnia 2016r. o sygn. I OSK 923/16 (publ. CBOSA) w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Nie ma przy tym znaczenia prawnego odwoływanie się do treści uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zawiera ono bowiem jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, ani nie stanowi jego uzupełnienia. Zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją, na podstawie tego przepisu. (tak również trafnie NSA w wyroku z 10 listopada 2016 r. o sygn. I OSK 1512/16, publ. CBOSA).

Jak już wspomniano Trybunał Konstytucyjny w przytaczanym wyroku nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis - we wskazanym w wyroku zakresie - domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tego przepisu. Pogląd taki przedstawiają w swoich wyrokach zgodnie sądy administracyjne (np. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2015 r. II SA/Go 861/15, WSA w Krakowie z dnia 18 grudnia 2015 r., III SA/Kr 756/15, WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2015 r., II SA/Po 970/15, WSA w Opolu z dnia 12 listopada 2015 r., II SA/Op 360/15). Zdaniem sądów, wyrażonym m.in. w powyższych wyrokach, we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu, a jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1 b u.ś.r. odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego.

Dostrzec trzeba, że wyrok Trybunału wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 23 października 2014 r., i wprawdzie nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, która w polskim porządku prawnym nie może być bardziej oczywista. Ma on wpływ na sytuację prawną skarżącej i dlatego organy administracji rozstrzygające o prawie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące powyższe stanowisko jest stosunkowo jednolite (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 5/17 i powołane tam orzeczenia; wyroki WSA w Opolu z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 370/16, z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 34/18 i z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 138/18; wyrok WSA w Poznaniu z 10 kwietnia 2019r. o sygn. II SA/Po 1152/18; wyroki NSA z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; sygn. akt I OSK 40/20; wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe stanowisko sądów administracyjnych jest nadal aktualne, czego dowodem jest m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018 r. II SA/Go 274/18, który wskazuje: "W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium."

Nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; z dnia 10 maja 2017r. sygn. akt I OSK 158/17).

Tak więc świetle powyższego co do zasady słusznie SKO w P. przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

Przechodząc do zarzutów skargi sprowadzają się one do naruszenia :

1. art.24 ust.1 u.ś.r. przez jego błędne zastosowanie i przyznanie stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja (winno być lipca – przyp. Sądu) 2020 r., a nie od dnia [...] września 2019 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2. prawa materialnego, tj. art.27 ust.5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez stronę skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego,

3. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń,

4. przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania przez osobę skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Przypomnieć trzeba, że Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] lipca 2020 r. na czas nieokreślony. Datę początkową ustalono biorąc pod uwagę datę określoną w ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. nr [...] z dnia [...] lipca 2020r. uchylającej z dniem [...] lipca 2020 r. w całości decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2019r. przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie zasiłkowym [...].

Skarżąca zarzuciła, że niesłusznie nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] września 2019 r. do dnia [...] czerwca 2020 roku, ponieważ wniosek złożyła w dniu [...] września 2019 r.

Należy wskazać, że przepisy art. 17 u.ś.r. w ust. 1-5 ustalają generalną zasadę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jego poszczególnych jednostkach redakcyjnych ustawodawca szczegółowo wskazał tryb i określił zasady zobowiązujące organy do ich stosowania.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Artykuł 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowią, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Sporne w niniejszej sprawie jest, czy organ odwoławczy przyznał skarżącej prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za właściwy okres (tj. od [...].07.2020 r.), w sytuacji, gdy skarżąca uważa, że to świadczenie powinno jej przysługiwać od złożenia wniosku o to świadczenie, czyli od [...] września 2019 r.

Bezsporne jest, że skarżąca wniosła [...] września 2019 r. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jednocześnie, że w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Niespornym jest, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na wniosek skarżącej zostało uchylone od [...] lipca 2020r. decyzją Burmistrza Miasta i Gminy S. nr [...] z dnia [...] lipca 2020r. Decyzja ta (uchylająca) stała się ostateczna.

Sąd wskazuje, że nie podziela poglądu, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zbieg takich uprawnień jest możliwy, lecz wówczas stronie w myśl art.27 ust.5 u.ś.r. przysługuje jedynie jedno z tych świadczeń, przy czym to stronie przysługuje prawo wyboru świadczenia.

Przyjmuje się, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (tak wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2020 r. o sygn. akt II SA/Bk 322/20, publ. LEX nr 3024959).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. (tak w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 09 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Sz 1151/19, publ. LEX nr 3040635).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego (tak wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 kwietnia 2020 r. o sygn. II SA/Sz 178/20, publ. LEX nr 3009294, tak wyrok WSA w Kielcach z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 216/20, publ. LEX nr 3034335 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 14 kwietnia 2020 r. o sygn. II SA/Po 14/20, publ. LEX nr 3021211).

Sąd orzekający popiera powyższe stanowisko sądów administracyjnych. Należy podkreślić, że ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalna jednoczesna wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. (tak słusznie w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 15 czerwca 2020 r. o sygn. II SA/Gl 253/20, publ. LEX nr 3017865). Sąd orzekający w pełni podziela ten pogląd.

W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyraźnie wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub b). Przepis art. 17 u.ś.r. stanowi zatem zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazanych w treści tego przepisu zdarzeń i sytuacji, ani z innych ustaw. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby zanegowanie zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, wymagającej przestrzegania prawa zarówno przez obywateli, jak i organy administracji.

Zasadnicze znaczenie w świetle zarzutów skargi ma art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych (m.in. zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym) przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd orzekający stoi na stanowisku, że decydujące znaczenie w omawianej kwestii ma wola strony. Wskazuje na to wprost brzmienie art.27 ust.5 u.ś.r., gdzie stanowi się, że "przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną".

Jednocześnie należy zwrócić także uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z treści powołanego przepisu wynika więc jednoznacznie, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia rodzinnego, posiada data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Wniosek ten jest więc czynnikiem, który uruchamia postępowanie w przedmiocie wydania decyzji w sprawie świadczenia, które może być przyznane od miesiąca złożenia wniosku w organie.

Należy podkreślić, że w kontrolowanej sprawie już we wniosku z [...] sierpnia 2019 r. skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika jednoznacznie wskazała, że wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca dokonała więc wyboru świadczenia.

Skarżącej przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy na męża K. W. na podstawie decyzji z [...].11.2018 r., a następnie na podstawie decyzji z [...].11.2019 r. Decyzja z [...].11.2018 r. nie została uchylona, a decyzja z [...].11.2019 r. dotycząca zasiłku opiekuńczego została uchylona z dniem [...] lipca 2020 r.

Tym samym należy uznać, że mimo tego że skarżąca w chwili złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne pobierała zasiłek opiekuńczy, to wraz z wnioskiem wniosła o uchylenie decyzji dotyczącej zasiłku pielęgnacyjnego i organ odwoławczy - mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. - winien rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od września 2019 r. Jednocześnie winien mieć na uwadze, że przyznając świadczenie pielęgnacyjne od miesiąca złożenia wniosku przez skarżącą nie powinien dopuścić do jednoczesnej faktycznej wypłaty dwóch świadczeń z różnych (wykluczających się) tytułów za ten sam okres czasu.

Wobec powyższego Sąd przyjął, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj.art.24 ust.1 i art.27 ust.5 u.ś.r., a także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Z tego względu na podstawie art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję w zakresie objętym skargą.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie 200 i art.205 § 2 p.p.s.a.