Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 981/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 32 ust.1, art. 34, art. 35, art. 39 ust.1 pkt 1 i 2, art. 80 ust.1, art. 87 ust. 1,2 i 3, art. 88 ust.1, art. 90
journal: Dz.U. 2017 poz 697
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a, art. 250 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 21 ust.1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Dnia 17 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] znak [...] w punkcie 1 w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. M. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] znak: [...] w sprawie pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka W. M. umieszczonej w rodzinie zastępczej.

Jak wynika z akt sprawy, ww. decyzją z dnia [...] organ I instancji, działając na podstawie art. 35 ust. 1, art. 39 ust. 1 pkt 1a, art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 87 ust. 1 i 4, art. 88 ust. 1, 3, 4, 5 i art. 89 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 697 ze zm.), powoływanej dalej również jako: "ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej", postanowił przyznać A. M. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka W. M. w rodzinie zastępczej niezawodowej w kwocie 1.000 zł miesięcznie od dnia [...], jednakże nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia (pkt 1 decyzji). Jednocześnie postanowiono, że pomoc pieniężna będzie wypłacana w terminie do dnia 10 każdego miesiąca na wskazane konto osobiste, z wyjątkiem świadczenia należnego za okres od dnia [...] do dnia [...], które zostanie wypłacone wraz ze świadczeniem przysługującym w [...] (pkt 2 decyzji) oraz nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na ważny interes strony związany z zapewnieniem środków na utrzymanie dziecka (pkt 3 decyzji).

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Z., III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...], sygn. akt [...], zabezpieczono roszczenie o ustanowienie rodziny zastępczej i powierzono A. M. tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej wobec małoletniej W. M. . Postanowienie to zmieniło punkt 1 ww. postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...], którym A. M. w trybie natychmiastowym miała powierzoną pieczę nad małoletnią W. M. . Organ I instancji, dokonując oceny zgromadzonego materiału, uznał, że postanowienie z dnia [...] nie stanowiło o umieszczeniu małoletniej W. w rodzinie zastępczej. A. M. została ustanowiona rodziną zastępczą dopiero w dniu [...], kiedy Sąd Rejonowy w Z. , III Wydział Rodzinny i Nieletnich, zabezpieczył roszczenie o ustanowieniu rodziny zastępczej. Organ I instancji wyjaśnił ponadto, że termin przyznania świadczeń został określony zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją A. M. złożyła odwołanie, w którym wniosła o przyznanie jej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej W. M. od dnia [...], kiedy zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Z., sygn. akt [...], małoletnia w trybie natychmiastowym została u niej umieszczona.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść art. 35 ust. 1 i art. 80 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wskazało, że A. M. wnioskiem z dnia [...] zwróciła się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej W. M. Kolegium wyjaśniło następnie, że warunkami niezbędnymi do powstania po stronie właściwego organu obowiązku udzielenia rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w niej dziecka są: wydanie przez sąd orzeczenia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej oraz faktyczne przejęcie przez rodzinę wskazaną przez sąd obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem i jego wychowaniem. Organ podkreślił przy tym, iż nie każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim dzieckiem ma charakter powierzenia pieczy zastępczej. Kolegium stwierdziło, że wydane w niniejszej sprawie postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...], mocą którego do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej Sąd w trybie natychmiastowym powierzył A. M. sprawowanie pieczy nad małoletnią W. M., nie prowadziło do ustanowienia rodziny zastępczej. Podstawę prawną wydanego przez Sąd postanowienia stanowił art. 1125 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 oraz z 2016 r. poz. 406, 1177 i 1271), powoływanej dalej jako: "k.r.i.o.". Postanowienie to zostało wydane w przedmiocie władzy rodzicielskiej, a nie w przedmiocie zabezpieczenia o ustanowienie rodziny zastępczej.

W dalszej kolejności organ odwoławczy zwrócił uwagę, że A. M. jest ciotką dziecka, a więc w stosunku do takiego stopnia pokrewieństwa zastosowanie znajduje art. 41 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, który stanowi, że osoba niebędąca wstępnymi lub rodzeństwem dziecka stanowi rodzinę zastępczą niezawodową. Takie osoby, aby być kandydatami do pełnienia funkcji rodziny zastępczej są obowiązane posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej (art. 44 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania Kolegium stwierdziło, że Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r. nie mógł powierzyć ciotce, bez wymaganego prawem obowiązkowego szkolenia rodzinnej pieczy zastępczej. Bezsporne jest, w ocenie organu, że A. M. faktycznie sprawowała pieczę nad dzieckiem, jednakże nie była to opieka sprawowana w ramach rodzinny zastępczej, czy też tymczasowego zabezpieczenia o ustanowienie rodziny zastępczej. Przesłanki dotyczące umieszczenia W. M. w rodzinie zastępczej, a tym samym podstawy do przyznania pomocy, o której mowa w art. 80 ww. ustawy, nastąpiły dopiero na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...], sygn. akt [...], mocą którego postanowiono zabezpieczyć roszczenie o ustanowienie rodziny zastępczej w ten sposób, że powierzono A. M. tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej wobec małoletniej W. M.. Zdaniem organu nie ulega wątpliwości, że orzeczeniem, na mocy którego następuje umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, jest postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wydanego w trybie postępowania zabezpieczającego, którego funkcja również polega na udzielaniu ochrony prawnej dziecka, tyle tylko, że o tymczasowym charakterze. Zakres sprawowania bieżącej pieczy, z jaką mamy do czynienia w związku z wydaniem postanowienia w trybie postępowania zabezpieczającego, pokrywa się bowiem z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą.

Dalej organ podkreślił, że jak stanowi art. 90 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w przypadku osób lub małżonków, niespełniających warunków dotyczących rodzin zastępczych w zakresie niezbędnych szkoleń, którym sąd powierzył tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 k.r.i.o., przepisy art. 80-82, 86 i 87 stosuje się odpowiednio. Termin przyznania świadczeń określa art. 87 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w myśl którego świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a oraz art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, a w przypadku dodatku wychowawczego nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w art. 88. Kolegium wyjaśniło jednocześnie, że ustawodawca nie wyjaśnił pojęcia "faktyczne umieszczenie dziecka", jednakże należy przez to rozumieć rzeczywiste, realne umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej najwcześniej w dniu wydania przez sąd opiekuńczy postanowienia w trybie postępowania zabezpieczającego. Wskazało przy tym, że A. M. oświadczyła, iż małoletnia W. przebywa u niej od dnia [...], jednakże z uwagi na fakt, że prawne umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej nastąpiło w dacie wydania przez sąd opiekuńczy postanowienia w trybie postępowania zabezpieczającego, to jest w dniu [...], od tego dnia należy uznać, że następuje faktyczne umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, polegające na prawnym i faktycznym objęciu małoletniej systemem pieczy zastępczej. W ocenie Kolegium od powyższego dnia A. M. przysługuje uprawnienie, o którym mowa w art. 80 ust. 1 w związku z art. 87 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] wniosła A. M. . Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 87 ust. 1 w związku z art. 49 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez błędne przyjęcie, iż faktyczne umieszczenie małoletniej w rodzinie zastępczej niezawodowej nastąpiło dopiero na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...], a w konsekwencji błędne uznanie, iż świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka powinno być przyznane stronie skarżącej od tego dnia;

2. przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), powoływanej dalej jako: "k.p.a."

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ I instancji dokonał błędnej interpretacji przepisów art. 87 ust. 1 w zw. art. 80 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 35 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przyjmując, że w sytuacji gdy zostało wydane postanowienie, w którym tymczasowo faktycznie pieczę nad małoletnią powierzono skarżącej, a następnie postanowienie o umieszczeniu małoletniej w rodzinie zastępczej niezawodowej, faktyczne umieszczenie w rodzinie zastępczej następuje dopiero na mocy prawomocnego postanowienia sądu o umieszczeniu małoletniej w rodzinie zastępczej niezawodowej, a w konsekwencji, że świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej, o których mowa w art. 80 ust. 1 pkt. 1 ww. ustawy przysługują odwołującej od daty wydania postanowienia o ustanowieniu jej rodziną zastępczą. W ocenie skarżącej małoletnia faktycznie już wcześniej, bo postanowieniem z dnia [...] została umieszczona pod jej opieką w trybie zarządzenia tymczasowego na czas trwania postępowania w sprawie ustanowienia jej rodziną zastępczą. W ocenie skarżącej, to od tej daty właściwy organ państwowy ma obowiązek udzielenia rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w niej dziecka. Wbrew stanowisku organu I instancji orzeczeniem bowiem, na mocy którego następuje umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, jest nie tylko postanowienie merytorycznie rozstrzygające sprawę, a więc zarządzenie wydane w trybie art. 109 k.r.i.o., ale również postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wydane w trybie postępowania zabezpieczającego, którego funkcja polega na udzielaniu ochrony prawnej, ale jedynie o tymczasowym charakterze. Powierzenie pieczy nad małoletnim dzieckiem na mocy postanowienia sądu o powierzeniu w trybie natychmiastowym pieczy na dzieckiem jest w ocenie skarżącej niczym innym jak rodzajem pieczy zastępczej, o której mowa w art. 34 i 39 ustawy. W końcowej części skargi skarżąca dodała, że każda piecza sprawowana przez osobę inną niż rodzice jest de facto pieczą zastępczą, gdyż nie jest sprawowana przez rodzica.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że orzeczenie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...], w wyniku którego nastąpiło powierzenie A. M. sprawowania pieczy nad małoletnim dzieckiem nie ma charakteru powierzenia pieczy zastępczej. Sąd nie posłużył się bowiem określeniem "ustanowienia pieczy zastępczej", a sformułowaniem "sprawowanie pieczy". Tymczasem zakres sprawowania bieżącej pieczy nie pokrywa się z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą. Zdaniem Kolegium skarżąca faktycznie sprawowała bieżącą pieczę nad dzieckiem, jednakże nie była to piecza sprawowana w ramach rodzinny zastępczej, czy też tymczasowego zabezpieczenia o ustanowienie rodziny zastępczej.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 17 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do sądu decyzji.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, co tym samym uzasadnia jej uchylenie w części określonej w sentencji niniejszego wyroku.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...], znak: [...] w sprawie pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka W. M. umieszczonej w rodzinie zastępczej.

Podstawę materialnoprawną zapadłego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 697 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu również jako: "ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej". W świetle regulacji zawartych w tej ustawie piecza zastępcza jest sprawowana w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Zgodnie z art. 34 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, piecza zastępcza jest sprawowana w formie rodzinnej (pkt 1), bądź instytucjonalnej (pkt 2). Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 58 ust. 1 i art. 103 ust. 2 (art. 35 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Z kolei w myśl art.39 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, formami pieczy zastępczej są rodzina zastępcza (pkt 1), bądź rodzinny dom dziecka (pkt 2). Zgodnie zaś z art. 80 ust. 1 tej ustawy, na każde umieszczone dziecko w rodzinie zastępczej przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota: 1) 660 zł miesięcznie – w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej; 2) 1000 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje kwestia, w jakiej wysokości świadczenie przysługuje skarżącej, nie ulega bowiem wątpliwości, iż jest to kwota określona w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Spór w niniejszej sprawie dotyczy natomiast początkowej daty przyznania owego świadczenia. W ocenie skarżącej datą początkową przyznania świadczenia powinna być data postanowienia Sądu Rejonowego w Z. w sprawie o sygn. akt [...], wydanego w trybie natychmiastowym, orzekającego o powierzeniu skarżącej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sprawowania pieczy nad małoletnią W. M. (postanowienia opatrzonego datą [...], przy rzeczywistej dacie opiewającej na dzień [...], potwierdzonej w postanowieniu zmieniającym z dnia [...], sygn. akt [...] . Z kolei w ocenie organu datą początkową przyznania świadczenia powinna być data wydania postanowienia wydanego w przedmiocie wniosków o zabezpieczenie roszczeń z dnia [...], sygn. akt [...], mocą którego zmieniono jedynie wcześniejsze postanowienie w pkt 1 i orzeczono o zabezpieczeniu roszczenia o ustanowienie rodziny zastępczej w ten sposób, że powierzono A. M. tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej wobec małoletniej W. M. .

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organ, ograniczając się do wykładni gramatycznej powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów, nieprawidłowo uznał, iż świadczenie przysługuje skarżącej dopiero od daty wydania postanowienia z dnia [...], sygn [...], o zabezpieczeniu roszczenia o ustanowienie rodziny zastępczej, a nie od daty wydania pierwotnego postanowienia o powierzeniu w trybie natychmiastowym do czasu prawomocnego zakończeniu postępowania A. M. sprawowania pieczy nad małoletnią W. M., sygn. akt [...] (tj. daty opiewającej na dzień [...] - wynikającej z ww. postanowienia z dnia [...]).

W tym kontekście należy zauważyć, że zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka. W przypadku, gdy rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka nie ponosi kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w: 1) domu pomocy społecznej, 2) specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, 3) młodzieżowym ośrodku wychowawczym, 4) młodzieżowym ośrodku socjoterapii zapewniającym całodobową opiekę, 5) specjalnym ośrodku wychowawczym – otrzymuje świadczenia, o których mowa w art. 80 ust. 1, w wysokości nie niższej niż 20% przyznanych świadczeń (art. 87 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). W przypadku, o którym mowa w ust. 2, rodzinie zastępczej lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka dodatki, o których mowa w art. 81, nie przysługują (art. 87 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Ponadto zgodnie z art. 90 ww. ustawy w przypadku osób lub małżonków, niespełniających warunków dotyczących rodzin zastępczych w zakresie niezbędnych szkoleń, którym sąd powierzył tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 oraz z 2016 r. poz. 406, 1177 i 1271), przepisy art. 80-82, 86 i 87 stosuje się odpowiednio.

Na gruncie powyższej ustawy zasadą jest, iż pieczę zastępczą w formie rodzinnej (rodzina zastępcza: spokrewniona, niezawodowa, zawodowa) i instytucjonalnej stosuje tylko sąd. I tak w myśl art. 35 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 58 ust. 1 i art. 103 ust. 2. Zauważyć przy tym należy, że przywołana regulacja nie odwołuje się jedynie do orzeczeń sądu opiekuńczego (rejonowego), wydanych na podstawie art.109 § 2 pkt 5 k.r.i.o. Ustawodawca posłużył się tu zwrotem "umieszczenie w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu", co oznacza, iż każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawniać może do uznania, iż rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej w rozumieniu art. 90 ustawy, co stanowiłoby podstawę przyznania świadczeń, o których mowa w art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że postanowieniem wydanym w sprawie o sygn. akt [...] podjętym w trybie natychmiastowym (wadliwie – jak wynika z akt sprawy - opatrzonym datą [...], przy rzeczywistej dacie opiewającej na dzień [...]) Sąd Rejonowy w Z., III Wydział Rodzinny i Nieletnich, orzekł o powierzeniu A. M. sprawowania pieczy nad małoletnią W. M. do czasu zakończenia postępowania w sprawie w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Następnie w drodze postanowienia z dnia [...], sygn. akt [...], Sąd ten dokonał zmiany pierwotnego postanowienia w pkt 1 i orzekł o zabezpieczeniu roszczenia o ustanowienie rodziny zastępczej w ten sposób, że powierzył A. M. pełnienie funkcji rodziny zastępczej wobec małoletniej W. M. . Jednocześnie należy zauważyć, że w uzasadnieniu pierwotnego postanowienia wydanego w trybie natychmiastowym, sygn. akt [...], Sąd wskazał, iż: "mając na względzie zwłaszcza wiek dzieci (w tym małoletniej W.) i ich bezpieczeństwo oraz uznając, iż matka nie jest w stanie sprawować opieki nad małoletnimi postanowił – w trybie zarządzenia tymczasowego – przekazać W. pod opiekę jej ciotce – A. M. (...)". Podkreślić przy tym należy, że jako podstawę pierwotnego postanowienia Sąd powołał zarówno art. 1125 k.r.i.o., jak i art.755 kodeksu postępowania cywilnego stanowiący o zabezpieczeniu roszczeń niepieniężnych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd stoi w niniejszej sprawie na stanowisku, iż mocą pierwszego ze wskazanych postanowień, o sygn. akt [...], z uwagi na wypadek niecierpiący zwłoki, powierzono skarżącej wprawdzie sprawowanie pieczy nad małoletnią W. M., tym niemniej piecza ta była sprawowana w istocie w warunkach tymczasowego pełnienia funkcji rodziny zastępczej, o którym mowa w art. 1125 k.r.i.o. Następnie zaś mocą postanowienia zmieniającego z dnia [...], sygn. akt [...], dokonano zabezpieczenia roszczenia o ustanowienie rodziny zastępczej, powierzając skarżącej tymczasowe pełnienie funkcji rodziny zastępczej wobec małoletniej W., niewątpliwie do czasu zakończenia postępowania. W ocenie Sądu, w tym stanie rzeczy zakres sprawowania pieczy powierzonej skarżącej w drodze pierwotnego postanowienia, następnie zmienionego w sposób określony w postanowieniu z dnia [...], odpowiada w istocie zakresowi pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą. W przekonaniu tym utwierdza fakt, iż ww. pierwotnym postanowieniem Sąd Rejonowy w Z. zdecydował o umieszczeniu w rodzinie zastępczej pozostałego rodzeństwa małoletniej (bliźniaków: M. i N. P.) nie mogąc tego uczynić w stosunku do niej samej, zapewne ze względu na wskazane już wyżej niespełnienie formalnego wymogu posiadania stosownego szkolenia przez skarżącą. Nie sposób zatem przyjąć, że racjonalny ustawodawca dopuszcza różnicowanie sytuacji prawnej rodzeństwa, solidarnie dzielącego los w sytuacji, na której powstanie nie ma żadnego wpływu, a do takiego zróżnicowania niewątpliwie doszłoby w sytuacji podzielenia w niniejszej sprawie stanowiska prezentowanego przez Kolegium, iż datą umieszczenia małoletniej W. M. w rodzinie zastępczej jest data wydania postanowienia zmieniającego z dnia [...], podczas gdy w odniesieniu do pozostałego rodzeństwa małoletniej datę tę wyznacza ww. pierwotne postanowienie orzekające o ich umieszczeniu w trybie natychmiastowym w rodzinie zastępczej u E. M., a jest nią dzień [...].

Jednocześnie Sąd pragnie zwrócić uwagę na fakt, iż małoletnia W. M. już od dnia [...], zgodnie z oświadczeniem skarżącej, została umieszczona pod jej opieką stosownie do postanowienia Sądu podjętego w trybie natychmiastowym w sprawie o sygn. [...], do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Oznacza to zatem, że w wyżej wymienionych okolicznościach sprawy, mając na uwadze nie tylko literalne brzmienie przepisów, ale także ich wykładnię systemową, za dzień umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej (małoletniej W.M.), w rozumieniu art. 87 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, należy przyjąć dzień [...].

Za trafnością powyższej wykładni, w ocenie Sądu, przemawia stanowisko Rzecznika Praw Dziecka przedstawione do dyskusji Podkomisji Nadzwyczajnej z dnia 23 listopada 2010 r. nr [...]. Zdaniem Rzecznika, zawarte w projekcie ustawy nowe rozwiązania pozwalające na udzielenie pomocy finansowej rodzinie zastępczej jest zabezpieczeniem sytuacji finansowej osób sprawujących opiekę nad powierzonym dzieckiem na czas niekiedy kilkumiesięcznego postępowania sądowego zmierzającego do ustanowienia rodziny zastępczej. Nowe rozwiązania pozwolić mają na przyznanie pomocy finansowej rodzicom zastępczym od czasu faktycznego objęcia opieką dziecka, które następnie zostało umieszczone w tej rodzinie zastępczej. Przede wszystkim jednak w tym kontekście zwrócenia uwagi wymaga uzasadnienie rządowego projektu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (druk sejmowy nr [...]), w którym stwierdzono, iż nowa ustawa swym zakresem obejmuje wszelkie kwestie związane z opieką nad dzieckiem pozbawionym opieki rodziny biologicznej. Dotychczasowy stan prawny obejmował szereg regulacji znajdujących się w kilku odrębnych aktach prawnych, między innymi ustawa o pomocy społecznej oraz kodeks rodzinny i opiekuńczy. Znaczna ogólność istniejących dotychczas przepisów powodowała wiele wątpliwości interpretacyjnych skutkując niejednolitą praktyką postępowania w ramach opieki zastępczej.

W podsumowaniu należy stwierdzić, iż uwzględniając powyżej przedstawioną wykładnię systemową przepisu art. 87 ust. 1 cytowanej ustawy stanowiącego, że świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art.81 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, na wniosek osób ustanowionych rodziną zastępczą (art. 88 ust. 1 ustawy), pojęcie faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej należy rozumieć szeroko, co skutkuje tym, iż datę umieszczenia małoletniej W. w rodzinie zastępczej w niniejszej sprawie wyznacza pierwotne postanowienie Sądu Rejonowego zmienione następnie w drodze postanowienia z dnia [...], sygn. akt [...].

Uwzględniając powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części określonej w sentencji wyroku. W tym zakresie została ona wydana z naruszeniem art. 80 ust. 1 pkt 2, art. 87 ust. 1 i art. 90 ww. ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy i w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu, które organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni. Przy czym przedmiotem ponownego rozstrzygnięcia będzie wyłącznie kwestia dotycząca początkowej daty, od której skarżącej powinno być przyznane ww. świadczenie.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 oraz § 2 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714) – punkt 2 sentencji wyroku.

rp