Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3044/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 49e ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi P. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Z. U. P. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu środków Funduszu przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz P. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Z. U. P. S. kwotę 221 zł (dwieście dwadzieścia jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez P. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] w O. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") jest decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] czerwca 2015 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON" lub "organ I instancji") z dnia [...] października 2014 r., znak: [...] nakazująca zwrot odsetek naliczonych od nienależnie pobranych refundacji składek na ubezpieczenia społeczne.

Rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący od [...] kwietnia 1997 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z zaświadczenia Regionalnego Oddziału KRUS w O. z [...] maja 2013 r. wynika, że od [...] grudnia 2001 r. do [...] grudnia 2009 r. pobierał okresową rentę rolniczą, powstałą wskutek wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym. Od 1 stycznia 2010 r. Skarżący pobiera rentę rolniczą przyznaną na stałe.

Pomimo posiadanego statusu osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą z ustalonym przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego prawem do renty, Skarżący odprowadzał od [...] marca 2008 r. do [...] lutego 2013 r. składki na ubezpieczenia społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej "ZUS" i w związku z odprowadzaniem tych składek do ZUS, na postawie art. 25a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji") korzystał z refundacji składek.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. Skarżący zwrócił się do ZUS Oddział w O. o zwrot nadpłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, prosząc jednocześnie o przekazanie kwoty [...] zł na konto PFRON tytułem zwrotu refundacji składek przekazanych na konto strony.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Skarżący przesłał do PFRON korekty wniosków Wn-U-G od [...] marca 2008 r. do [...] lutego 2013 r., zwracając się jednocześnie o niestosowanie dodatkowych sankcji finansowych, ponieważ – zgodnie ze złożonym wyjaśnieniem – "nie było jego celem wyłudzenie refundacji". Stosownie do złożonego wniosku ZUS Oddział w O. przekazał na konto PFRON kwotę [...] zł tytułem zwrotu nadpłaty z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zrefundowanych Skarżącemu.

Pismem z dnia [...] września 2013 r. organ I instancji zawiadomił Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu kwoty odsetek naliczonych od nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy sprawozdawcze: od stycznia 2009 r. do maja 2011 r. oraz za marzec 2012 r.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji, decyzją z [...] stycznia 2014 r. nakazał Skarżącemu zwrot kwoty odsetek naliczonych od nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 5 524,97 zł.

Decyzją z [...] czerwca 2014 r. organ II instancji uchylił decyzję Prezesa Zarządu PFRON z [...] stycznia 2014 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji powinien w sposób prawidłowy ustalić dzień otrzymania przez Stronę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z [...] października 2014 r., organ I instancji ponownie nakazał Stronie zwrot w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania decyzji, odsetek naliczonych od nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej wysokości 5.521,04 zł. PFRON ustalił datę początkową przy naliczaniu odsetek od nienależnie pobranych kwot refundacji składek na podstawie przedłożonych przez Stronę wyciągów bankowych dotyczących kwot refundacji składek za 30 okresów sprawozdawczych.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, Minister decyzją z [...] czerwca 2015 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z [...] października 2014 r.

Uznając podjęte rozstrzygnięcie organ II instancji wskazał, że w myśl art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji PFRON refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), dalej: "s.u.s." pod warunkiem terminowego opłacenia tych składek w całości.

Zgodnie natomiast z art. 49e ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji środki PFRON podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji przewiduje, że odsetek nie nalicza się w przypadku gdy wystąpienie okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków było niezależne od zobowiązanego do zapłaty.

Organ odwoławczy odnosząc się do ustalonego stanu faktycznego sprawy wskazał, że na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.), dalej "u.s.r." ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolników i pracujących z nimi domowników. Zgodnie z art. 5a ust. 1 u.s.r. rolnik - przy spełnieniu określonych warunków - który rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej - podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 1 u.s.r. ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik. Jednakże art. 16 ust. 3 u.s.r. wyłącza stosowanie art. 16 ust. 1 pkt 1 u.s.r. wobec osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Organ II instancji podkreślił, że bezspornym pozostaje fakt nienależnego pobierania przez Stronę refundacji składek, ponieważ refundacja ta Stronie nie przysługiwała. W ocenie organu odwoławczego nieświadomość i niewiedza strony w tym zakresie nie miały wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, ponieważ Strona występując o przyznanie pomocy publicznej powinna zapoznać się z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.

W ocenie organu odwoławczego nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja Strony, że błąd który miał miejsce został popełniony przez nią w sposób niezawiniony i pozostaje w ścisłym związku z udzieloną informacją pracownika ZUS i późniejszą kontrolą tego organu. W ocenie organu II instancji przeprowadzenie kontroli przez ZUS nie może mieć wpływu na obowiązki Strony wynikające z odrębnego postępowania.

Odwołując się do przepis art. 6 k.p.a. organ odwoławczy nie zgodził się również z zarzutem nierównego traktowania stron, polegającym w ocenie Skarżącego na tym, że Strona "musi znać prawo, przepisy ustaw", a urzędnicy instytucji publicznych są z tego zwolnieni i "nic nie muszą".

Odnosząc się do opinii prawnej na którą powołuje się Skarżący, zauważył, że opinie sporządzane przez radców prawnych zatrudnionych przez organ administracji odzwierciedlają jedynie subiektywne stanowisko osoby opiniującej i nie są wiążące dla organu prowadzącego postępowanie. Organ dodał, że opinia nie dotyczyła stosowania przepisu art. 49e ustawy o rehabilitacji.

Dodatkowo organ II instancji zauważył, że decyzja z dnia [...] października 2014 r. dotyczyła nakazu zwrotu nienależnie pobranych środków Funduszu, zgodnie z art. 49e ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji określonych w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Wbrew twierdzeniu Strony, należności wynikające z decyzji nakazującej zwrot środków nie stanowią należności cywilnoprawnych. Podkreślił, że przedmiotem postępowania nie było rozważanie przesłanek dotyczących umorzenia zaległości ze względu na interes strony i/lub interes publiczny, dlatego nie odniósł się do tych kwestii. Ewentualny wniosek o umorzenie zobowiązań może zostać rozpatrzony po prawomocnym określeniu kwoty należności do zapłaty.

Pismem z 13 lipca 2015r. Skarżący złożył skargę na decyzję organu odwoławczego, wnosząc o uchylenie decyzji wydanych zarówno w II i I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie:

- przepisów postępowania mających wpływ na jego wynik tj. art.7 i art. 77 k.p.a., poprzez niedostateczne zbadanie wszelkich okoliczności sprawy mając na względzie "interes społeczny i słuszny interes obywateli", a także pominięcie uzyskanej z urzędu opinii prawnej, co miało bezpośredni wpływ na podjętą decyzję,

- przepisów prawa materialnego m.in. przez niezastosowanie art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji, zgodnie z którym "odsetek nie nalicza się w przypadku wystąpienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków niezależnie od zobowiązanego do zapłaty".

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił stan faktyczny wskazując m.in., że został wprowadzony w błąd przez pracownika ZUS w E., który błędnie poinformował Skarżącego, że rencista KRUS (jakim jest Skarżący) podlega ubezpieczeniom społecznym w ZUS. Skarżący dowiedział się też, że przysługuje mu częściowa refundacja składek ubezpieczeniowych z PFRON, z której korzystał "w okresie od marca 2008 r. do lutego 2013 r. tj. przez okres odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych." W ocenie Strony kontrola przeprowadzona przez ZUS w okresie: [...] lipiec 2012 r. - [...] lipiec 2012 r. nie zakwestionowała zasadności opłacania składek emerytalnych i rentowych, a brak stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości "potwierdza słuszność odprowadzenia składek ubezpieczeniowych, które następnie były refundowane." Skarżący miał pełne zaufanie do ZUS "odnośnie ich wiedzy", a egzekwowanie działań zgodnych z wolą ZUS uważał za słuszne. Skarżący stwierdził, że dokonana przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej ocena opinii prawnej sporządzonej przez radcę prawnego/adwokata zatrudnionego przez organ I instancji jest "kuriozalna", a cyt.: "fakt, iż wydanej opinii odmówiono waloru wiarygodności dowodzi, iż jej treść rozmija się z oczekiwaniami zleceniodawców."

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanej regulacji). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji jest art. 49e ust. 1 i ust. 2 ustawy o rehabilitacji, który stanowi, że środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Zwrotu środków dokonuje się w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu.

Zgodnie z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw przez Fundusz w zakresie nieuregulowanym w odrębnych przepisach, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Na mocy wskazanych uregulowań w sprawie zwrotu środków wydawana jest decyzja w trybie kodeksu postępowania administracyjnego, którą w imieniu Funduszu wydaje jego Prezes.

Z przedstawionego wyżej trybu procedowania w przypadku wykorzystania środków Funduszu niezgodnie z przeznaczeniem, pobrania środków w nadmiernej wysokości, czy stwierdzenia nieprawidłowości w wyniku kontroli skutkujących obowiązkiem zwrotu środków Funduszu, wynika określony przepisem art. 49e ust. 3 ustawy o rehabilitacji obowiązek zwrotu dokonywany w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu.

Dopiero gdy podmiot nie dokona zwrotu w terminie, organ wszczyna postępowanie administracyjne, które może się zakończyć wydaniem decyzji nakazującej zwrot środków. Obowiązek terminowego podejmowania w stosunku do zobowiązanych czynności zmierzających do wykonania zobowiązania dotyczy wszelkich zobowiązań, bez względu na charakter świadczenia.

W swych założeniach regulacja ta jest analogiczna do unormowania dotyczącego zwrotu należności objętych ustawą z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 885). (v. L. Lipiec-Warzecha, Finanse publiczne. Komentarz do art. 42 ust. 5, LEX-el., 2012, tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1754/13).

W niniejszej sprawie – co jest bezsporne - Skarżący od [...] kwietnia 1997 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W okresie od [...] grudnia 2001 r. do [...] grudnia 2009 r. pobierał okresową rentę rolniczą powstałą wskutek wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, a od 1 stycznia 2010 r. pobiera rentę rolniczą przyznaną na stałe.

Organy prawidłowo wskazały, że z art. 16 u.s.r. Strona, mając ustalone prawo do renty, począwszy od [...] grudnia 2001 r. nie podlegała z mocy ustawy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu.

Pomimo że Skarżący - będąc osobą niepełnosprawną prowadzącą działalność gospodarczą z ustalonym przez KRUS prawem do renty - nie podlegał z mocy ustawy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, w okresie od [...] marca 2008 r. do [...] lutego 2013 r. odprowadzał składki na ubezpieczenia społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a w związku z odprowadzaniem składek do ZUS, na postawie art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji korzystał z refundacji składek.

Podkreślić stanowczo należy, że Strona w dniu [...] kwietnia 2013 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O., Inspektorat w E. o zwrot nadpłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, prosząc jednocześnie o przekazanie kwoty [...] na konto PFRON tytułem zwrotu refundacji składek przekazanych na jej konto. W dniu [...] maja 2013 r. organ emerytalno-rentowy przekazał na konto PFRON kwotę [...] zł tytułem zwrotu nadpłaty z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zrefundowanych Skarżącemu przez Fundusz.

Dodatkowo, pismem z [...] kwietnia 2013 r. Strona przesłała do PFRON korekty wniosków Wn-U-G za okres od [...] marca 2008 r. do [...] lutego 2013 r. Zauważyć należy, że w tym samym piśmie Skarżący zwrócił się jednocześnie o niestosowanie dodatkowych sankcji finansowych, ponieważ nie działał w zamiarze wyłudzenia refundacji.

Dopiero w dniu [...] września 2013 r. – a więc po zwrocie przez Skarżącego środków zrealizowanym bez wezwania organu - Skarżący został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu kwoty odsetek naliczonych od nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne w okresie od stycznia 2009 do maja 2011 oraz za marzec 2012.

W ocenie Sądu w związku ze zwrotem środków uzyskanych tytułem refundacji jeszcze przed wezwaniem PFRON do ich zwrotu, w niniejszej sprawie procedura zwrotu została wyczerpana bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej na podstawie art. 49e ust. 1 i ust. 2 ustawy o rehabilitacji. W tej sytuacji wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego, już po dokonaniu zwrotu środków – bez wezwania organu czynił postępowanie bezprzedmiotowym, w rozumieniu przepisów procedury administracyjnej (v. NSA wyrok z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1754/13). Bezprzedmiotowość sprawy administracyjnej ma miejsce wówczas, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. (v. A. Wróbel, Komentarz do art. 105 k.p.a., LEX/el., 2014). Niezależnie od powyższych rozważań w ocenie Sądu stan faktyczny zaistniały w rozpoznawanej sprawie jest wyjątkowy i jako taki nie wpisuje w standardowe przepisy prawa. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie niezbędne przypomnienie podstawowych zasad konstytucyjnych oraz zasad prowadzenia postępowań administracyjnych.

Zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Ta idea demokratycznego państwa prawa znajduje odzwierciedlenie i uszczegółowienie w przepisach ustaw.

W odniesieniu do postępowania przed organem w sprawach o środki z PFRON jej skonkretyzowaniem są Zasady ogólne określone w rozdziale drugim ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (art. 66 ustawy o rehabilitacji).

Sąd Apelacyjny w S. - [...] Wydział [...] w wyroku z dnia [...] lipca 2014 r. [...] (opubl. [...]) szczegółowo omówił główne zasady postępowania administracyjnego, których obowiązek stosowania w toku postępowań administracyjnych spoczywa na organach administracji publicznej. Sąd wskazał, że stosownie do art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Sąd wyłożył, że przepisu tego nie można rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ od obowiązku czuwania nad tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 7 i art. 9 k.p.a.). Lekceważenie przez organy administracji tych elementarnych zasad praworządności w postępowaniu administracyjnym i przyznanie priorytetu przepisowi prawa skutkuje wprost naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).

Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest to zasada prawdy obiektywnej, co oznacza, że organy prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak by ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a w szczególności są obowiązane wszechstronnie ocenić okoliczności konkretnego przypadku, zaś stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym z uwzględnieniem zasad ogólnych obowiązujących w procedurze.

W dalszej części uzasadnienia Sąd powołał art. 8 k.p.a., który stanowi: Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Jest to zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, z której wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ władzy publicznej. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy nie uwzględniają ich żądań. Brak zaufania obywateli do organów państwa jest z reguły skutkiem naruszenia prawa przez organy państwowe, zwłaszcza niektórych wartości w nim wyrażonych, jak sprawiedliwość. Zgodnie natomiast z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wynikający z tego przepisu obowiązek udzielania stronie pełnej informacji spoczywa na organie władzy publicznej zawsze wtedy, gdy informacja dotyczy okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Celem udzielania tego rodzaju informacji będzie zawsze konieczność zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. Z omawianej zasady wynika więc bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Jakkolwiek więc art. 6 stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, to nie można tego przepisu rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ władzy publicznej od obowiązku czuwania na tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.

Zlekceważenie przez organ władzy publicznej tych elementarnych zasad praworządności w postępowaniu administracyjnym i przyznanie priorytetu przepisowi prawa skutkuje wprost naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Należy podkreślić, że obowiązek przestrzegania przez organy władzy publicznej wskazanych zasad w toku prowadzonych postępowań jest bezwzględny i konsekwentnie egzekwowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. (np. wyrok NSA z 11 lipca 2001 r., I SA 2447/00, w wyroku z 18 kwietnia 2008 r., II GSK 51/08 NSA wskazał natomiast: "Organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oczekiwanie organu na odnośne wnioski stron i nieudzielenie takich informacji, wyjaśnień i wskazówek z powodu braku wniosku narusza przepis art. 9. Jednocześnie komentowany przepis nie może być w każdych okolicznościach rozumiany w ten sposób, że zwalnia stronę od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej". W wyroku WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/WA 2096/11 Sąd podkreślił jednak, że w razie wątpliwości, sprawę należy rozstrzygnąć na korzyść strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie ważny interes społeczny, gdyż tylko takie postępowanie może pogłębić zaufanie obywatela do organów państwa.

Odnosząc przeprowadzoną analizę naczelnych zasad postępowania administracyjnego do realiów niniejszej sprawy, podkreślić należy, że Skarżący nie uchylał się od ciążących na nim obowiązków publiczno-prawnych. Wniosek taki wynika chociażby z faktu, że Skarżący odprowadzał składki emerytalno-rentowych, co wynikało z jego przeświadczenia o konieczności ich opłacania i braku wiedzy, że jest ustawowo zwolniony z tego obowiązku. Ponieważ Skarżący miał orzeczone prawo do renty, składki te były mu refundowane. Podkreślić należy, że Skarżący, gdy uzyskał informacje o niezgodnym z obowiązującymi przepisami prawa działaniu zwrócił się do właściwych organów o zwrot nienależnie zapłaconych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz ich wpłatę na rachunek PFRON. ZUS postąpił zgodnie z wnioskiem Strony. Istotne jest, że czynności te Skarżący podjął pomimo że nie został wezwany do zwrotu nienależnie pobranych środków. Z wnioskiem o zwrot wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwietniu 2013 r., a postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych środków zostało wszczęte przez PFRON we wrześniu 2013 r. Co więcej, Skarżący uiszczał składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe pomimo braku ustawowego obowiązku jeszcze w 2012 r. Przeprowadzona w tym samym roku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kontrola nie stwierdziła nieprawidłowości w postępowaniu Skarżącego – co mogło wpłynąć na postawę Skarżącego i trwanie w przekonaniu działaniu w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.

W ocenie Sądu sprawę Strony potraktowano fragmentarycznie, jedynie w kontekście przepisu art. 49e ust. 1 i ust. 2 ustawy o rehabilitacji, co było błędem ponieważ, jak wskazano wyżej, naruszony został słuszny interes Skarżącego, który z własnej inicjatywy podjął działania w celu zwrotu nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji przysługującej osobom niepełnosprawnym, przed wezwaniem do ich zwrotu przez właściwy organ.

Z wyżej wyłożonych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.