Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 167/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 20005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie : NSA Anna Szkodzińska ( spr.) WSA Renata Czeluśniak Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2005 r. sprawy ze skargi J.Z. i K.Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu części nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących J.Z. i K.Z., kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

II S.A./Kr 167/04

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] października 1999r. Prezydent Miasta N., po rozpatrzeniu wniosków K. i J. Z. oraz T.G. orzekł o odmowie zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działka nr "1" o powierzchni 0,190 ha położonej w N. przy ul. R., obj. KW NR [...], będącej własnością Gminy N.

W uzasadnieniu stwierdził organ, że przejście przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w wyniku podziału działki nr "2" na wniosek współwłaścicieli w trybie przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958r. o terenach budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. Stosownie do art. 2 ust. l tej ustawy tereny budownictwa jednorodzinnego wyznaczały prezydia rad narodowych w drodze uchwał. Przepis art. 11 stanowił, że z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Przejście gruntów na własność Państwa następowało w stanie wolnym od obciążeń, z chwilą uprawomocnienia się decyzji o zatwierdzeniu podziału. Uchwałą z dnia 16 maja 1967r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. został wyznaczony teren pod budownictwo domów jednorodzinnych przy ul. P. i ul. R., a mianowicie: parcela "3" obj. KW NR [...] o powierzchni 20 a 32 m2 stanowiąca współwłasność J. i K. Z. oraz H.G. Parcela "3" zmieniła oznaczenie na działkę nr "2". Zatwierdzenie planu podziału tej działki nastąpiło decyzją Prezydium z dnia 4 stycznia 1969r. Na rzecz Skarbu Państwa przeszły działki nr "4", "5" i "6" o łącznej powierzchni 668 m2, przy czym działka nr "6" o pow. 190 m2 - pod drogę. Z KW NR [...] te trzy działki zostały odłączone i wpisane do KW NR [...].

Spadek po zmarłym H.G. nabyła żona T.G., oraz dzieci M.G., T.G., M.G. i P.G.

Obecnie nieruchomość stanowi własność i znajduje się we władaniu Gminy /Miasta/ N.

Przedmiotem zgłoszonego żądania zwrotu jest część działki nr "6" - z wyłączeniem części stanowiącej drogę.

W wyniku oględzin przeprowadzonych 9 czerwca 1998r. /połączonych z rozprawą administracyjną/ ustalono, że działka nr "6" na odcinku przylegającym do działki nr "7" stanowi drogę dojazdową do budynków zlokalizowanych na działkach nr "4" i "5". Pozostała cześć działki nr "6" jest wybetonowana i porośnięta jest trawą. W dniu oględzin ta część działki była odgrodzona od drogi dojazdowej bramą.

Decyzją z dnia [...] maja 1999r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał rozbiórkę tej bramy.

W piśmie z dnia 2 lipca 1998r. Wydział Architektury, Urbanistyki i Zagospodarowania Przestrzennego zawarł negatywną co do zwrotu opinię. W opinii tej stwierdzono, że działka położona jest w terenie o symbolu B1 MN/U przeznaczonym w planie zagospodarowania przestrzennego dla realizacji różnych form mieszkalnictwa, usług i rzemiosła. Działka stanowi wytyczoną geodezyjnie drogę dojazdową wraz z placem manewrowym dla działek położonych wewnątrz kwartału. Ze względu na konieczność zapewnienia dojazdu do każdej z w/w działek, a także ze względu na istniejący podział terenu w tym rejonie na działki o powierzchni mniejszej niż 3 ary, zarezerwowanie tego terenu jest niezbędne.

Obecne więc zagospodarowanie części działki nr "6" jako placu manewrowego /zwrotnego/ jest zgodne z planem zagospodarowania stanowiącym załącznik do uchwały Prezydium MRN z dnia 16 maja 1967r. w sprawie wyznaczenia terenu pod budownictwo domów jednorodzinnych. Plan ten zawierał zapis: "po realizacji geodezyjnej podziału każda z działek uzyskuje odrębny dostęp do ulic komunikacyjnych. Dojazd wewnętrzny winien posiadać szerokość 3 m w I etapie oraz 4 m w II, zakończony zostaje placykiem zwrotnym w wymiarach 12,5 m x 12,5 m.".

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do art. 137 tej ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli:

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo

- utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.

Z zebranego materiału wynika, że zagospodarowanie działki nr "6" jest zgodne z celem, na który została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, nie może zatem podlegać zwrotowi .

W odwołaniu od tej decyzji J. i K. Z. zarzucili, że J.W. od momentu, kiedy nabył działkę nr "4", przyległą do niej działkę nr "6" wykorzystywał na własne cele, niezwiązane z przeznaczeniem terenu /teren rekreacyjny, trawnik, rabaty kwiatowe, rozwieszony sznur na bieliznę/. Podnieśli, że w protokole oględzin odnotowano, że "pozostała część działki nr "6" jest zagospodarowana łącznie z działką nr "4", częściowo wybetonowana, z trawnikiem i rabatą kwiatową. Część ta odgrodzona jest od drogi bramą wjazdową". Negatywna opinia WAUiPP, do której organ się odwołuje, jest nieaktualna, ponieważ w dniu 19 lutego 1999r. WAUiPP wydał nową opinię, w której mowa jest o możliwości zwrotu części działki "6", przy uwzględnieniu dogodności dojazdu do pozostałych posesji. Część działki nr "6" nigdy nie stanowiła placu manewrowego, a powyższe zostało upozorowane przez ułożenie zużytych płyt chodnikowych w listopadzie 1998 r., już w trakcie trwania postępowania.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2000r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia stwierdzając, że rzeczywiście z pominiętej przez organ I instancji opinii z 19 lutego 1999 r. wynika, że część działki "6" nie jest wykorzystywana jako plac manewrowy i w związku z powyższym może być zwrócona. Wytknęło też Kolegium, iż skoro od 1974r. część działki "6" przeznaczona pod plac manewrowy była odgrodzona od drogi dojazdowej bramą wjazdową, to jednocześnie nie mogła być wykorzystana jako plac manewrowy ogólnie dostępny. Zebrany materiał pozwala, zdaniem Kolegium, na domniemanie, że część działki nie jest wy korzy staną jako plac manewrowy.

Decyzją z dnia [...] maja 2000r. Prezydent Miasta Nowy Sącz, na podstawie art. 142 w zw. z art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, po rozpoznaniu wniosków K. i J. Z. oraz T.G., ponownie orzekł o odmowie zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działka nr "6". W uzasadnieniu powtórzył ustalenia i motywy zawarte w poprzedniej, uchylonej decyzji, a ponadto dodał:

W dniu 6 kwietnia 2000 r. ponownie przeprowadzono oględziny nieruchomości, podczas których ustalono: droga wjazdowa od strony ulicy R. częściowo wybetonowana o szerokości mierzonej wewnątrz podmurówek ogrodzeń 3,06 m, w miejscu bramy wjazdowej 3,08 m. Na odcinku między częścią wybetonowaną a bramą - dwa chodniczki betonowe o szerokości 0,65 m każdy, między nimi trawa. W pozostałej części działki droga z płyt betonowych, w dalszej części - betonowa. Od strony południowej - częściowo wzdłuż posesji - działki nr "7" trawnik zwymiarowany na szkicu. Plac manewrowy w części od strony wschodniej, od bramy w kierunku północnym -wybetonowany o wymiarach Im x 1,80 m, w dalszej części posiany trawą o wymiarach 1,80 m x 6,17 m. Od strony północnej - wzdłuż ogrodzenia sąsiadującej posesji - rabata kwiatowa na całej długości placu manewrowego o wymiarach 0,5m x 0,5m -jak na szkicu - w pozostałej części wybetonowany.

Z części działki nr "6" wykorzystywanej jako plac manewrowy jest jedyny dojazd do działek nr "4" i "5" zabudowanych budynkami mieszkalnymi i do niezabudowanej działki nr "8". Istnieje konieczność zapewnienia dojazdu do każdej z działek zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania stanowiącego załącznik do uchwały Prezydium MRN z 16 maja 1967r. Z zebranego materiału wynika, że wykorzystanie całej działki nr "6" jest zgodne z celem nabycia.

W piśmie z dnia 24 lutego 2000r. Wydział Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta N. wyjaśnił, że w opinii z dnia 2 lipca 1998 r. opisano przedmiotowy teren pod względem przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego oraz pod względem funkcji jaką spełnia i w tym kontekście wyrażono negatywne stanowisko w sprawie likwidacji istniejących w terenie rozwiązań funkcjonalnych.

Wykonanie bramy wjazdowej odgradzającej plac manewrowy od drogi nie stanowi przeszkody i nie uniemożliwia wykorzystywanie tego placu zgodnie z planem zagospodarowania.

W odwołaniu od tej decyzji J. i K.Z. powtórzyli dotychczas prezentowane zarzuty. Dodali, że właścicielka działki nr "5" nie zamieszkuje w domu tam się znajdującym od 8 lat i to umożliwiło J. Waligórze zagospodarowanie placu jako działki rekreacyjnej. J.W. zresztą zwracał się do Urzędu o wydzierżawienie tej działki, co świadczy o tym, że działka służy tylko jego użytkowi. Organ I instancji celowo zacytował tylko część opinii z dnia 24 lutego 2000r., bo z dalszej jej części wynika możliwość zwrotu. Zdaniem odwołujących się teren został specjalnie, na użytek wizji w dniu 6 kwietnia 2000 r. przygotowany tj. ułożono płyty betonowe, zmniejszono rabaty kwiatowe, zdjęto linki na bieliznę. O tym fakcie zresztą Urząd został powiadomiony pismem z dnia 7 grudnia 1998r. , a oględziny odbyły się kilka dni później.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000r. znak [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § l pkt l kpa decyzję organu I instancji utrzymał w mocy podzielając w całości oceny i ustalenia organu I instancji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. i K. Z. powtórzyli dotychczasowe stanowisko podkreślając, że istotne w sprawie znaczenie ma pozytywna opinia z dnia 24 lutego 2000r., oraz protokół z rozprawy administracyjnej /oględzin/ z dnia 9 czerwca 1998r., na którą nie stawił się przedstawiciel Zarządu Miasta. W tym protokole została opisana część działki "6", która nigdy nie była zagospodarowana jako plac manewrowy.

Wojewoda Małopolski rozstrzygnięcie sprawy pozostawił do uznania Sądu.

W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. ustaw: z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów ustawy ostatnio wymienionej /w skrócie - ppsa/.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie tylko z przyczyn w niej podniesionych.

Stwierdzenie istnienia merytorycznych przesłanek zwrotu nieruchomości opisanych w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, a zwłaszcza przesłanki wymienionej jako pierwsza, w okolicznościach konkretnej sprawy może okazać się zadaniem niełatwym.

W sprawie poddanej osądowi właśnie ta przesłanka ma znaczenie rozstrzygające, bo bezsporne jest, że nie była w ogóle wydawana ani decyzja o lokalizacji inwestycji, ani decyzja o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla przedmiotowej działki. O tym jednakowoż, w jaki sposób stan sprawy niniejszej odnieść należy do dyspozycji art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy decydować muszą dwa zasadnicze fakty: po pierwsze sposób nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości i po drugie - związana z przeznaczeniem specyfika jej wykorzystywania.

Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości nie w drodze wywłaszczenia, lecz w wyniku wszczętego z inicjatywy właścicieli postępowania w trybie przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958r. o terenach budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. Stosownie zatem do przepisu art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, przepisy rozdziału 6 działu III mają tu zastosowanie odpowiednie. Przeznaczenie przejmowanej nieruchomości zostało szczegółowo określone w uchwale Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z 16 maja 1967r.: dwie wydzielone działki stały się działkami budowlanymi, trzecia /której część jest przedmiotem postępowania/, miała stanowić dla nich obsługę komunikacyjną tj. połączenie z drogą publiczną wraz z placykiem zwrotnym.

Zważywszy na powyższe okoliczności stwierdzić należy, że dla wyjaśnienia sprawy i podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia konieczne było poczynienie szczegółowych, chronologicznych ustaleń i poddanie ich stosownej analizie. Poprzestanie na opisie trybu nabycia przez Skarb Państwa własności działki "6", przytoczeniu treści podjętych w latach 60-tych uchwał i decyzji i opisie obecnego stanu działki było absolutnie niewystarczające. Sformułowany na tle tych ustaleń wniosek o braku przesłanek do zwrotu części nieruchomości pozostaje zawieszony w próżni. Żaden z organów nie wyjaśnił, dlaczego w istocie poczynione ustalenia mają na taki, a nie zgoła odmienny wniosek wskazywać. Potrzeba przeprowadzenia własnej analizy w omawianym zakresie była oczywista, zwłaszcza wobec, nie mających co prawda doniosłości prawnej, ale przecież diametralnie różnych, opinii Wydziału Architektury Urzędu Miasta: z dnia 2 lipca 1998r. i z dnia 19 lutego 1999r. Wbrew zaś twierdzeniom organu I instancji sprzeczności tych w żaden sposób nie wyjaśnia kolejne pismo Wydziału z dnia 24 lutego 2000r.

Punktem wyjścia w sprawie niniejszej winno być poczynienie pewnych i znajdujących oparcie w materiale sprawy założeń co do tego, jaki sposób korzystania z przedmiotowej nieruchomości odpowiadałby celowi określonemu w uchwale z 16 maja 1967r. Ta część działki, która stanowi przedmiot zgłoszonego żądania, określona została w uchwale jako uzupełniający układ komunikacyjny "placyk zwrotny o wymiarach normatywnych 12,5 x 12 x 5 m". Udzielić więc należało odpowiedzi na pytanie, jakim konkretnie zadaniom, z jaką częstotliwością i w jaki sposób wykonywanym, przy uwzględnieniu liczby potencjalnych użytkowników, usytuowania działki "6" i przeznaczenia okolicznego terenu, placyk ów miał służyć. Dalej ustalić należało czy i jakich czynności wymagało przystosowanie /urządzenie/ owego placyku do wskazanej potrzeby, czy i kiedy przystosowanie to nastąpiło i na czym polegało. Następny krok - to wyjaśnienie, czy - tak jak twierdzą skarżący - placyk nigdy nie funkcjonował jako plac manewrowy, bo był wykorzystywany jako działka rekreacyjna. Przy rozważaniu tej kwestii konieczna zaś jest ocena, czy urządzenie rabat kwiatowych, trawników, rozwieszanie bielizny czy też przebywanie na placu, a przede wszystkim postawienie bramy wjazdowej /kiedy, w jakim celu itp./ uniemożliwiało korzystanie z placu zgodnie z przeznaczeniem, a więc czy doszło do likwidacji funkcji określonej w uchwale Prezydium MRN.

Dopiero takie ustalenia i takie oceny pozwolą na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa, a przede wszystkim na jednoznaczne stwierdzenie czy zachodzi jedna z przesłanek uzasadniających zwrot nieruchomości.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. np. wyroki: IVSA 2217/98 z dnia 5 stycznia 2001; IVSA 2282/97 z dnia 20 grudnia 1999 r.; IVSA 1440/96 z dnia 8 lipca 1998r./ wniosek o zwrot nieruchomości, stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 ustawy, musi pochodzić od wszystkich spadkobierców osoby, której własność została odjęta, a ewentualnemu wnioskowi tylko jednego lub niektórych musi towarzyszyć wyraźne, odpowiednie oświadczenie pozostałych. Współwłaścicielem nieruchomości, której postępowanie dotyczy był H.G., który zmarł w 1993r. Wniosek o zwrot złożył tylko jeden z jego spadkobierców - wdowa T.G. Pozostali spadkobiercy - czterej synowie - co prawda traktowani byli jak strony, ale w postępowaniu uczestniczyli biernie, a w aktach brak jest jakichkolwiek, pochodzących od nich oświadczeń dotyczących zgłoszonego żądania zwrotu.

Stwierdzić więc należy, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 77 i 107 kpa w stopniu uniemożliwiającym pozytywną ocenę decyzji organów I i II instancji, a ponadto istotnie uchybiono przepisowi art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego też, na podstawie art. 145 § l pkt la i lew zw. z art. 135 ppsa, decyzję organów obu instancji należało uchylić. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.