Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 320/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. nr SKO.NP/4115/458/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia 10 listopada 2020 r. nr [...] odmawiającej L. M. (dalej jako skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem J. J.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Organ I instancji, w wyniku ponownego rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 15 czerwca 2020 r., po raz kolejny odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem (ur. [...] 1934 r., wdowiec), legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 13 września 2005 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym od dnia 21 czerwca 2005 r. na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy w jego przypadku istnieje niepełnosprawność. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność ojca skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Nadto z oświadczenia skarżącej oraz wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym bezpośrednio w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, ponieważ rezygnacja nastąpiła w czerwcu 2020 r., natomiast ojciec skarżącej opieki ze strony innych osób wymagał już od czerwca 2005 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt SKO.NP/4115/306/2020 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uwzględniając skargę skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 282/21 uchylił zaskarżoną decyzję SKO w Tarnowie z dnia 16.12.2020 r., stwierdzając, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji naruszył postanowienia art. 10 k.p.a., czego nie dostrzegł organ odwoławczy rozpoznając odwołanie pomimo że decyzja organu I instancji nie została doręczona pełnomocnikowi skarżącej.

W wyniku analizy akt sprawy tut. Kolegium stwierdziło, że decyzja Kierownika GOPS w S. z dnia 10 listopada 2020 r. znak: [...] została przez organ I instancji doręczona zarówno skarżącej (w dniu 17.11.2020 r.), jak również jej pełnomocnikowi, który ww. decyzję odebrał w dniu 19 listopada 2020 r. W związku z powyższym termin do złożenia odwołania od tej decyzji upływał z dniem 3 grudnia 2020 r. Odwołanie złożone przez pełnomocnika skarżącej wpłynęło do GOPS w S. w dniu 4 grudnia 2020 r. Najprawdopodobniej zostało nadane listem poleconym, jednakże w aktach sprawy brak jest koperty, która ewentualnie potwierdzałaby tę okoliczność. Stosując się do wytycznych zawartych w ww. wyroku WSA w Krakowie Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 23.11.2021 r. zwróciło się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o wyjaśnienie, czy odwołanie wniesione przez pełnomocnika skarżącej od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia 10 listopada 2020 r. znak: [...] zostało złożone bezpośrednio w Ośrodku w dniu 4 grudnia 2020 r., czy też wpłynęło za pośrednictwem poczty, a jeżeli tak to o przedłożenie koperty w której przesłane zostało odwołanie. W odpowiedzi na pismo, Kierownika GOPS w S. wyjaśnił, że odwołanie od decyzji z dnia 10.11.2020 r. wniesione przez pełnomocnika skarżącej wpłynęło do Ośrodka za pośrednictwem poczty w dniu 4.12.2020 r., jednak organ nie dysponuje kopertą, w której zostało przesłane odwołanie. Organ I instancji ustalił jednak, że odwołanie zostało nadane w dniu 30.11.2020r. w Urzędzie Pocztowym w L. Zatem Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu I instancji z dnia 10.11.2020 r. została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w dniu 19.11.2020 r., który złożył od niej odwołanie w dniu 30.11.2020 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym), tj. z zachowaniem ustawowego terminu na dokonanie tej czynności.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy SKO w Tarnowie powołało art. 17, art. 17b, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność, natomiast ustalony znaczny stopień datuje się od 21.06.2005 r. Przyczyną niepełnosprawności jest upośledzenie narządu ruchu oraz choroby neurologiczne. W trakcie postępowania skarżąca złożyła także oświadczenie, że jest rolnikiem i od dnia 9 września 2020 r. zaprzestała prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym (o powierzchni 3,4155 hap), a także przedłożyła umowę dzierżawy na podstawie której wydzierżawiła posiadane gospodarstwo rolne swojemu mężowi.

Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z ojcem i wykonuje wszystkie konieczne czynności pielęgnacyjne, a także przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, kontroluje wizyty lekarskie oraz załatwia wszelkie sprawy urzędowe. Ojciec skarżącej jest osobą niedosłyszącą, jednak porusza się samodzielnie i dopiero od około 5 lat wymaga wzmożonej opieki, pomimo posiadanego znacznego stopnia niepełnosprawności od 2005 r.

Skarżąca od dnia 1.03.1994 r. podlegała i nadal podlega ubezpieczeniom społecznym rolników w pełnym zakresie, jako rolnik. (zaświadczenie KRUS w B. z dnia 3.11.2020 r., jednak, jak oświadczyła zaprzestała prowadzenia oraz pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 9.06.2020 r., gdyż, wydzierżawiła je swojemu małżonkowi. Z kolei w rozmowie z pracownikiem socjalnym w dniu 9.10.2020 r. wyjaśniła, że wcześniej gospodarstwo było dzierżawione nieoficjalnie przez brata, który bazował głównie na uprawie zbóż.

Ojciec skarżącej ma jeszcze troje dzieci, tj. syna S. (59 lat) zamieszkałego w P., który pracuje zawodowo, syna W. (55 lat) zamieszkałego w S., który również pracującego zawodowo oraz syna J. (57 lat) przebywającego od kilku lat w Domu Radosnej Starości w K.

Skarżąca nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego ani też zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zatem w niniejszej sprawie nie występują żadne negatywne przesłanki wstrzymujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy.

Kolegium stwierdziło, że wbrew stanowisku zaprezentowanym przez organ I instancji nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok z dnia 21.10.2014 r. nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, jednak z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Zdaniem Kolegium pomimo wykazanej wyżej błędnej wykładni prawa zaskarżona decyzja odpowiada prawu, ponieważ z zebranego w sprawie materiału wynika, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy deklarowanym zaprzestaniem przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym, co miałoby nastąpić od dnia 9.06.2020 r., a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który znaczny stopień niepełnosprawności miał orzeczony już od 2005 r., jednak pomimo tego nie wymagał czynności opiekuńczych o takim nasileniu, które powodowałyby konieczność całkowitej rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca stwierdziła, że stan zdrowia ojca od 2015 r. pogorszył się.

Ponadto, w świetle dołączonego do akt sprawy zaświadczenie placówki KRUS wynika, że skarżąca nieprzerwanie od dnia 01.03.1994 r. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniom społecznym z mocy ustawy jako rolnik, zatem nie zgłaszała w organie ubezpieczeniowym faktu zaprzestania pracy rolniczej, co pozwala na stwierdzenie, iż takiej pracy faktycznie nie zaprzestała. Potwierdzenie tego jest przedłożona umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego (bez daty) zawartej z własnym mężem, co Kolegium oceniało jako czynność pozorną, mającą jedynie uprawdopodobnić przed organem administracji zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym. Takie bowiem "umowy" pomiędzy małżonkami nie są wymagane przez przepisy do żadnych celów i raczej nie występują w powszechnym obrocie prawnym.

Równie krytycznie SKO odniosło się do twierdzeń skarżącej, że w okresie kiedy ojciec miał już orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, nie pracowała ona w gospodarstwie rolnym, ponieważ było ono nieoficjalnie dzierżawione przez jej brata. Przeczy bowiem temu nie tylko zaświadczenie KRUS o nieprzerwanym podleganiu ubezpieczeniu z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym, ale również oświadczenie skarżącej o rezygnacji z pracy w gospodarstwie dopiero z dniem 9.06.2020 r. Kolegium podkreśliło, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia (w rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego). Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok z dnia 21.10.2014 r. nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, jednak z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Pomimo jednak powyższej błędnej wykładni art. 17, zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ z zebranego w sprawie materiału wynika, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy deklarowanym zaprzestaniem przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym, co miałoby nastąpić od dnia 9.06.2020 r. a koniecznością . sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Ojciec skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności ma orzeczony już od 2005 r., jednak pomimo tego nie wymagał czynności opiekuńczych o takim nasileniu, które powodowałyby konieczność całkowitej rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym. Nadto organ odwoławczy wskazał, że do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w sytuacji wydzierżawienia gruntów rolnych dochodzi tylko w sytuacji, gdy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zostaje zawarta na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co niewątpliwie nie dotyczy rozpoznawanej sprawy. Zresztą nawet gdyby uznać, że w rozpoznawanej sprawie doszło do zawarcia między małżonkami skutecznej umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, to i tak nie mogłoby to oznaczać na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, a tym samym stanowić przesłanki do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 30.10.2020 r., sygn. I OSK 1273/20 (CBOSA) wyjaśnił, że "Nie można odmówić słuszności argumentom skargi kasacyjnej, co do wykluczania się wzajemnie dwóch przesłanek-zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika bowiem wprost z ustawy. Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest zaś oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników." W konsekwencji Kolegium ustaliło, że nie doszło do faktycznego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, zatem brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca

zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W skardze domagała się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej ustawa, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt l OSK 2201/15).

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy. Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Zdaniem Sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób ocenę spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zaistniała przesłanka w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że skarżąca w ramach sprawowanej opieki nad ojcem wykonywała takie czynności jak: czynności pielęgnacyjne, przygotowanie posiłków, podawanie lekarstw, mierzenie ciśnienia, kontrolowała wizyty lekarskie oraz załatwiała wszelkie sprawy urzędowe. Ojciec skarżącej jest osobą niedosłyszącą, jednak porusza się samodzielnie i dopiero od około 5 lat wymaga wzmożonej opieki, pomimo posiadanego znacznego stopnia niepełnosprawności od 2005 r.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy zasadnie ocenił, że czynności wykonywane przez skarżącą w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem są w istocie czynnościami sprowadzającymi się do pomocy przy czynnościach codziennych, a opieka ta nie ma charakteru ciągłego. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicem, a dzieckiem. Zatem rodzaj i zakres tych czynności nie wyklucza jakiejkolwiek aktywności zarobkowej skarżącej.

Słusznie również Kolegium wskazało, że oprócz skarżącej zobowiązani alimentacyjnie w równym stopniu co skarżąca są jej dwaj bracia: S. i W., którzy pracują zawodowo. Skarżąca ma jeszcze jednego brata J., który przebywa w DPS w K.

Tymczasem, zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Sąd podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną (tak jak w przypadku brata skarżącej, J.). Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości (kraju) niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad ojcem, jednak jej nie uniemożliwiają.

Świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się, że "w art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby wymagającej opieki przez wzgląd na pracę, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką (zob. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1440/20).

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez przekazanie stosownych kwot pieniężnych, będących wsparciem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych przy ojcu.

Sąd uznał również, że Kolegium prawidłowo przyjęło, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy deklarowanym przez skarżącą zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, co miałoby nastąpić od dnia 9.06.2020 r., a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który znaczny stopień niepełnosprawności miał orzeczony już od 2005 r.

Zresztą co do zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym skarżąca składała różne oświadczenia. Niewiarygodnym jest również dla sądu umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego skarżącej przez jej męża, w sytuacji, gdy wcześniej skarżąca oświadczyła, że prace polowe głównie wykonywali mężczyźni, a jeszcze wcześniej wskazała, że gospodarstwo nieformalnie dzierżawił jej brat.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad ojcem. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że podobnie jak organy, również Sąd nie kwestionował złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności opiekowania się nim przez córkę, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. , skargę oddalił jako bezzasadną.