Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 978/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych~Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 1 pkt 3, art. 43 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 922
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1622/17 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w sprawie przetwarzania danych osobowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 10 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 1622/17) oddalił skargę Z. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z [...] lipca 2017 r., utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] lutego 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w sprawie przetwarzania danych osobowych.

Powyższy wyrok wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

23 maja 2011 r. Z. S. skierował do Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] pismo zawierające oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego z wnioskiem o uaktualnienie jego danych osobowych w księdze chrztu poprzez naniesienie adnotacji o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego oraz przesłanie odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem. 14 czerwca 2011 r. skarżący wystąpił do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o wydanie decyzji administracyjnej zobowiązującej Proboszcza ww. Parafii do sprostowania jego nieaktualnych danych osobowych.

Decyzją z [...] września 2011 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych umorzył postępowanie w sprawie, zaś decyzją z [...] grudnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję własną. Wyrokiem z 18 października 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 692/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 października 2013 r. sygn. akt I OSK 129/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zdaniem Sądu kasacyjnego Sąd pierwszej instancji uchylił się od próby oceny skuteczności złożonego oświadczenia o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego w kontekście konstytucyjnej zasady wolności sumienia i wyznania oraz niezależności Kościoła Katolickiego i władz publicznych. Ocena skuteczności oświadczenia skarżącego o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego w kontekście prawa powszechnego była obowiązkiem organu i Sądu z uwagi na treść art. 43 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. W sprawie nie dokonano ustalenia, czy w chwili rozstrzygania przez organ, skarżący należał do Kościoła Katolickiego, a więc czy można mu przypisać status członka tej wspólnoty. Naczelny Sąd Administracyjny zalecił, aby ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji ocenił także, czy dowód w postaci pisemnego oświadczenia skarżącego o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego powinien zostać oceniony na podstawie przepisów prawa powszechnego oraz wyjaśnił, jakie warunki musi spełnić osoba chcąca wystąpić z Kościoła Katolickiego i szukająca w tym względzie ochrony. Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 lutego 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 2227/13 uchylił zaskarżoną decyzję z [...] grudnia 2011 r. oraz decyzję ją poprzedzającą.

Decyzją z [...] sierpnia 2014 r. Generalny Inspektor Danych Osobowych nakazał Księdzu Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych Z. S., polegające na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z jego zawartym w jego "Oświadczeniu woli" z dnia 23 maja 2011 r. Decyzją z [...] lutego 2015 r. utrzymał w mocy decyzję własną.

4 października 2016 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wszczął z urzędu postępowanie nieważnościowe w stosunku do ww. decyzji z [...] lutego 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] sierpnia 2014 r.

Decyzją z [...] marca 2017 r. (utrzymaną w mocy decyzją z [...] lipca 2017 r.) Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych stwierdził nieważność decyzji z [...] lutego 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] sierpnia 2014 r. Zdaniem organu w niniejszej sprawie jedyną przesłanką wskazującą na nieważność decyzji jest okoliczność, że zaskarżone decyzje zostały wydane przez organ z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 18, art. 43 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Przytaczając przepisy regulujące sytuację prawną Kościoła Katolickiego, tj. Konstytucji RP, Konkordatu oraz ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) organ uznał, że z uwagi na to, że skarżący nie zastosował się do procedury wystąpienia z Kościoła opartej o jego wewnętrzne przepisy, nie był uprawniony do wydania decyzji nakazującej proboszczowi przywrócenia stanu zgodnego z prawem, polegającego na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z żądaniem skarżącego. Wyjaśniając pojęcie rażącego naruszenia prawa, organ stwierdził, że treść przepisów art. 18 oraz art. 43 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych nie budzi wątpliwości interpretacyjnych.

Skargę na powyższą decyzję złożył Z. S., zarzucając jej rażące naruszenie prawa materialnego polegające na złamaniu postanowień Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 r. wyrażonej w art. 8, art. 9 i art. 14.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Oddalając powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił na wstępie, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. przesłanka "rażącego naruszenia prawa". Następnie Sąd zauważył, że z zestawienia zarzutów skargi z jej uzasadnieniem wynika, że skarżący w istocie kwestionuje stanowisko organu dotyczące braku kompetencji do dokonywania samodzielnej oceny skuteczności oświadczenia o wystąpieniu z Kościoła Rzymskokatolickiego; oceny, czy osoba, której dane dotyczą, należy czy też nie należy do Kościoła lub innego związku wyznaniowego – w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego, wywołaną zmianą interpretacji tego zagadnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny w latach 2012 – 2015 w stosunku do 7. orzeczeń o wskazanych sygn. akt. tego Sądu w latach 2015 – 2016. W ocenie jednak Sądu pierwszej instancji, stanowisko to jest błędne. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie kwestionował wykładni art. 18 oraz art. 43 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych przeprowadzonej przez organ i Sąd pierwszej instancji, a jedynie ustalenia stanu faktycznego sprawy, zatem zarzucił naruszenie norm prawa procesowego, a nie prawa materialnego. Takie też stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu NSA z 21 maja 2018 r. (sygn. akt I OPS 6/17), w którym odmówił podjęcia uchwały z powodu braku rozbieżności w orzecznictwie w zakresie wskazanym we wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich. Przepisy art. 43 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 3 oraz art. 22 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w związku z art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 K.p.a. nie były przedmiotem wątpliwości prawnych, wymagających wyjaśnienia. Z przepisów art. 43 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych wynika, że Generalny Inspektor Danych Osobowych nie jest w odniesieniu do zbiorów danych osób należących do kościoła, w tym Kościoła Katolickiego, władny do wydawania decyzji administracyjnych i rozpatrywania skarg w sprawach wykonania powszechnie obowiązujących przepisów o ochronie danych - art. 12 pkt 2 ustawy. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przedstawione zagadnienie ustalania przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych przynależności osoby do Kościoła Katolickiego wystąpienia z Kościoła zostało jednoznacznie wyjaśnione w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawionych jako trzecia linia orzecznicza, która w istocie ujednolica dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych. Nie odbiera im tego waloru fakt, że zostały wydane w konkretnych stanach faktycznych, dotyczących wyłącznie Kościoła Katolickiego. Naczelny Sąd Administracyjny w trakcie sądowej kontroli decyzji administracyjnych w sposób jednolity stał na stanowisku, że w przypadku osób, które nie należą do kościoła lub związku wyznaniowego, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, GIODO ma prawo do kontroli przetwarzania ich danych osobowych. NSA jednakowo też uznawał, że w odniesieniu do danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie posiada prawa do wydawania decyzji administracyjnych i rozpatrywania skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił też uwagę, że z ustawowego wyłączenia organu, o którym mowa wyżej i autonomii prawnej Kościoła Katolickiego, gwarantowanej Konstytucją RP, Konkordatem między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską oraz ustawą z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2), wynika, że skuteczność wystąpienia osoby z Kościoła organ może oceniać wyłącznie na podstawie aktu chrztu z właściwą adnotacją. Kwestia przynależności do Kościoła Katolickiego i wystąpienia z niego jest wewnętrzną sprawą Kościoła i podlega regulacji prawa kościelnego. Tym samym organ ma wyłączone kompetencje w zakresie dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. Zgodnie z art. 12 ustawy o ochronie danych osobowych GIODO nie jest organem właściwym do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z kościoła, a sprawy tego rodzaju nie mieszczą się w zakresie zadań określonych we wskazanym powyżej przepisie. Dokonywanie tego rodzaju ocen stanowi wewnętrzną sprawę danej wspólnoty wyznaniowej. Gdy chodzi o kompetencje nadzorcze organu w odniesieniu do zbiorów danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego, to zgodnie z tym przepisem są one wyłączone.

Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, wydając decyzję z [...] lutego 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] sierpnia 2014 r. rażąco naruszył przepisy art. 18 oraz art. 43 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Organ nie może bowiem wkraczać w zastrzeżoną dla Kościoła sferę wykonywania jego zadań statutowych i rozstrzygać, kto jest członkiem danej wspólnoty wyznaniowej ani też ingerować w treść ksiąg kościelnych i nakazywać Proboszczowi Kościoła Katolickiego naniesienia w księdze chrztów adnotacji o wystąpieniu z kościoła. Wskazane przepisy są przepisami bezwzględnie obowiązującymi, których treść nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Oznacza to, że naruszenie przez Generalnego Inspektora Danych Osobowych wskazanych norm ma charakter oczywisty, jest zatem kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa. Z tego też powodu Sąd uznał zarzuty skargi za nieuprawnione, a zaskarżoną i utrzymaną nią w mocy decyzję za zgodne z prawem.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Z. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, jakoby art. 1 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r, (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz, 318) w związku z postanowieniami art. 43 ust. 2 (interpretowanymi łącznie z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922) wyłączały ochronę, ustanowioną Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. poz, 284 – dalej EKPC lub Konwencją), sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., podpisaną przez Polskę 26 listopada 1991 r. i ratyfikowaną 19 stycznia 1993 r., w konsekwencji zwalniając Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w postępowaniu dotyczącym przetwarzania danych kasatora przez skarżonego Proboszcza, z respektowania:

• art 8 EKPC, tj. prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, upoważniając do odmowy wykonywania nadzoru i kontroli nad przetwarzaniem danych osobowych skarżącego przez skarżonego Proboszcza;

• art. 9 EKPC tj. prawa do wolności myśli, sumienia i wyznania, skutkujące odmówieniem skarżącemu prawa do suwerennego określenia własnej przynależności wyznaniowej oraz ingerencją w relacje wyznaniowe skarżącego, poprzez zbieranie informacji o wykonaniu (bądź nie) praktyk i obrzędów zalecanych normami wyznaniowymi (co narusza także art. 8 EKPC);

• art. 14 EKPC, tj. zakazu dyskryminacji, pozwalając na uzależnianie ochrony skarżącego od przynależności wyznaniowej;

• art. 17 EKPC, tj. zakazu nadużycia praw, pozwalając na stosowanie wykładni art. art. 43 ust. 2 (w zw. z art. 43 ust 1 pkt 3) opartej na interpretacji art. 9 EKPC skutkującej wyłączeniem ochrony art. 8 i 9 EKPC.

W oparciu o tak sformułowane podstawy skargi kasacyjnej, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2017 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z [...] marca 2017 r., a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w obydwu instancjach, według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, wnosząc o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 7 marca 2022 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne z uwagi na to, że przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie jest możliwe (brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym), o czym poinformowano strony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Oceniając niniejszą skargę kasacyjną w powyższych granicach, zauważyć natomiast należy, że kontrolowane w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne toczyło się w nadzwyczajnym trybie administracyjnym, tj. w trybie nieważnościowym. Uwaga ta ma o tyle istotne znaczenie, że wydając zaskarżoną decyzję organ administracyjny nie prowadził postępowania zwykłego (jurysdykcyjnego), ale oceniał, czy wydane uprzednio decyzje administracyjne z [...] lutego 2015 r. i [...] sierpnia 2014 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a więc czy spełniają przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Okoliczność ta, eksponowana zarówno przez organ administracyjny w kontrolowanym postępowaniu, jak i Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, została natomiast całkowicie pominięta w niniejszej skardze kasacyjnej. Formułując zarzut przeciwko wyrokowi Sądu pierwszej instancji, jej autor zupełnie pominął konkluzję tego Sądu, że wydając decyzję z [...] lutego 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] sierpnia 2014 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych rażąco naruszył przepisy art. 18 oraz art. 43 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Skarga kasacyjna została natomiast oparta w znacznej mierze na zarzucie błędnej wykładni art. 8, art. 9, art. 14 i art. 17 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, których to przepisów Sąd pierwszej instancji nie wykładał. Już tylko z tej przyczyny skarga kasacyjna musiała podlegać oddaleniu. Wyjaśnić należy, że przedmiotem postępowania nadzwyczajnego nieważnościowego nie jest rozstrzyganie o uprawnieniu lub obowiązku strony (w tym przypadku sprostowaniu czy uaktualnieniu danych osobowych skarżącego), lecz wyłącznie weryfikacja wydanej w tym przedmiocie decyzji administracyjnej dokonywana w kontekście wad nieważnościowych wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 – 7 K.p.a. Przedmiotem sprawy przed organem administracji była ocena czy decyzja administracyjna nakazująca Proboszczowi Parafii [...] uaktualnienie danych osobowych skarżącego w księdze chrztów rażąco naruszała w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przepisy art. 18 i art. 43 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Tym samym podważenie wyroku oddalającego skargę na decyzję stwierdzającą z powodu rażącego naruszenia prawa nieważność innej decyzji wymagało powołania w podstawach skargi kasacyjnej art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w związku z przepisami, które – jak uznał organ i Sąd pierwszej instancji - zostały rażąco naruszone, w tym przypadku art. 18 i 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych. I wprawdzie ostatni z tych przepisów wymieniony został wśród przepisów powołanych w zarzucie skargi kasacyjnej, jednak bez nawiązania do przesłanki rażącego naruszenia prawa i raczej w ogóle nie w kontekście jego naruszenia. Przypuszczenie to jest uprawnione, gdyż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób sformułowania w niniejszej sprawie podstawy kasacyjnej nie jest dostatecznie czytelny i precyzyjny. Skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego (nie wymienia jakiego) przez błędną wykładnię, jakoby wymienione przepisy (i tu wskazuje m. in. na art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych) wyłączały ochronę wynikającą z powołanych przepisów Konwencji i zwalniały organ z konieczności ich respektowania "w postępowaniu dotyczącym przetwarzania danych kasatora przez skarżonego Proboszcza". Tym samym zarzut postawiony jest tak jak gdyby przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja rozpatrująca skargę na działanie Proboszcza i na przykład umarzająca postępowanie w sprawie przetwarzania danych z braku kompetencji GIODO. Tymczasem będąca przedmiotem rozpatrywanej sprawy decyzja ma charakter kasacyjny i nie załatwia skargi wniesionej do organu na działanie Proboszcza. Oczywiście Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że skarżący zwalcza pogląd o braku kompetencji GIODO w odniesieniu do osób będących członkami związków wyznaniowych, tym niemniej próba jego podważenia wymagała powołania wszystkich przepisów, które dawały organowi podstawę do stwierdzenia nieważności wcześniejszych decyzji, a Sądowi podstawę do oddalenia skargi. Ich brak w podstawach skargi kasacyjnej, z uwagi na cytowany na wstępie art. 183 § 1 P.p.s.a. wyłączył możliwość pełnej weryfikacji stanowiska Sądu pierwszej instancji zwłaszcza w kontekście przyjęcia zaistnienia w sprawie przesłanki nieważnościowej.

Odnosząc się zatem wyłącznie do zarzutu nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji, a jak to ujął skarżący zwolnienia organu z respektowania przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 8, 9, 14, 17) w wyniku przyjęcia braku kompetencji GIODO w sprawach danych osobowych członków wspólnot wyznaniowych i wywodów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie swoje rozważania w tym przedmiocie oparł w całości na stanowisku przedstawionym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym w składzie siedmiu sędziów z 21 maja 2018 r. (sygn. akt I OPS 6/17), w którym jednoznacznie wyjaśniono, że w przypadku osób, które nie należą do kościoła lub związku wyznaniowego, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ma prawo do kontroli przetwarzania ich danych osobowych. Odmienna jest natomiast sytuacja osób należących do kościołów lub związków wyznaniowych o uregulowanej sytuacji prawnej, bowiem organ ten nie ma kompetencji (uprawnień) do wydawania decyzji administracyjnych i rozpatrywania skarg w sprawach wykonywania przepisów o ochronie danych osobowych. Podzielając powyższy pogląd, mający swoje umocowanie w przepisach Konstytucji RP, umowy międzynarodowej jaką jest zawarty pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską Konkordat oraz ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i wynikającej z nich zasady autonomii Kościoła Katolickiego, prawa do samoorganizacji i samorządności, stwierdzić należało, że wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił naruszenie m. in. 43 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osób przy rozstrzyganiu sprawy zakończonej decyzjami wydanymi w trybie zwykłym tj. decyzjami z [...] lutego 2015 r. i z [...] sierpnia 2014 r. Zasadnicza jednak dla wyniku sprawy kwestia, czy naruszenie to należało kwalifikować jako "rażące naruszenie prawa" powodujące konieczność stwierdzenia nieważności ww. decyzji nie mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny skontrolowana z racji związania podstawami skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 183 § 1 P.p.s.a. Okoliczność ta, jak już wyjaśniono wcześniej, w istocie uniemożliwiała uznanie zasadności skargi kasacyjnej.

Wyjaśnić też trzeba, że poglądu Sądu pierwszej instancji o naruszeniu art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych z 1997 r. opartego na ww. postanowieniu NSA z 21 maja 2018 r. nie podważają przywołane w skardze kasacyjnej przepisy Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zarówno wymienione w art. 8 Konwencji – prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego jak i prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania (art. 9) nie doznają żadnego ograniczenia. Swoboda posiadania i kształtowania wybranego przez siebie wyznania czy przekonania ma charakter autonomiczny i zależy od woli jednostki. Przynależność do kościoła ma charakter dowolny, a zatem musi również istnieć możliwość wystąpienia z tej wspólnoty. Jednocześnie ta sama regulacja art. 9 Konwencji zapewnia grupie wyznaniowej autonomię, polegającą na samodzielnym organizowaniu swojego funkcjonowania i form integracji wiernych. Autonomia ta obejmuje w szczególności prawo do: ustalania doktryny (kanonów religijnych), swobody grupy wyznaniowej decydowania o swoim składzie, swobody podejmowania aktów dotyczących praw i statusu wiernych (Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Tom I, Komentarz do art. 1-18 pod redakcją prof. Leszka Garlickiego str. 556-583). W odniesieniu do relacji Kościół – Państwo autonomia ta oznacza zakaz ingerencji władz publicznych w swobodę posiadania i kształtowania wyznania i obejmuje zakaz państwowego określania, jakie mają być przekonania i wierzenia obywateli oraz nakładania publicznych sankcji za przynależność do określonej religii czy światopoglądu, zakaz narzucania jedynie słusznego poglądu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1294/17). Jak z kolei zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z 12 czerwca 2014 r. 56030/07 w sprawie Martinez vs. Hiszpania (www.echr.coe.int), zasada autonomii wyznaniowej uniemożliwia Państwu zobowiązanie wspólnoty wyznaniowej do dopuszczenia lub wykluczenia osoby lub powierzenia danej osobie konkretnego obowiązku religijnego. W wyroku tym Trybunał przypomniał również że regularnie w swoim orzecznictwie podkreślał rolę Państwa jako neutralnego i bezstronnego organizatora praktykowania różnych religii, wyznań i przekonań, oraz wskazywał, iż rola ta ma charakter przewodni dla porządku publicznego, harmonii religijnej i tolerancji w demokratycznym społeczeństwie, zwłaszcza pomiędzy grupami będącymi do siebie w opozycji.

Tym samym nie sposób podzielić argumentacji skargi kasacyjnej, że przy rozpatrywaniu sprawy mogło dojść do ograniczenia lub pozbawienia skarżącego prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, prawa do wolności myśli, sumienia i wyznania (art. 8 i 9 Konwencji) jak również do nadużycia prawa i dyskryminacji skarżącego (art. 14 i 17 Konwencji). Zaskarżony wyrok nie pozbawia skarżącego prawa do wystąpienia z Kościoła Katolickiego czy zmiany wyznania. Skarżący ma bowiem możliwość formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, co jednak wymaga od niego przeprowadzenia stosownej procedury regulowanej przepisami wewnętrznymi tego Kościoła. Możliwość jej zastosowania, czy określenie spełnienia warunków wykracza jednak poza granice niniejszej sprawy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można natomiast uznać, aby stwierdzając brak właściwości organu do nakazania przedstawicielowi Kościoła Katolickiego, jakim jest Proboszcz, aktualizacji danych osobowych przetwarzanych w związku z członkostwem w tym Kościele, Sąd pierwszej instancji naruszył ww. przepisy Konwencji.

W tym stanie sprawy, postawiony w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzut, opisany szczegółowo powyżej, okazał się być niezasadny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090). Zgodnie z ww. regulacją "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy (...)", w okresie tym "wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Stosownie do ustępu 3 ww. artykułu "[p]rzewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy było konieczne z uwagi na długość toczącego się postępowania sądowego. Nadto ze względów technicznych nie jest możliwe we wszystkich sprawach, w których nie zrzeczono się rozprawy, przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Strony uprzedzono o takim trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im zajęcie ostatecznego stanowiska w sprawie pisemnie.