Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 742/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. B., K. D., A. P., J. R. i M. R.-S. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 11 lipca 2022 r., nr NSP-VIII.7581.1.280.2021.IK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 21 kwietnia 2020 r. A. B., K. D., A. P., J. R., M. R., R.R. i I. T. (dalej: "Wnioskodawcy", "Strona", "Skarżący") wystąpili do Prezydenta Miasta Gdyni (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji"), wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...] o powierzchni 280 m2, nr [...] o powierzchni

236 m2, nr [...] o powierzchni 241 m2, nr [...] o powierzchni 6.245 m2 (zapisanych w księdze wieczystej nr [...]), nr [...] o powierzchni 164 m2, nr [...]

o powierzchni 20 m2, nr [...] o powierzchni 1.005 m2, nr [...] o powierzchni 493 m2, nr [..] o powierzchni 9 m2 (zapisanych w księdze wieczystej nr [...]),

nr [...] o powierzchni 36 m2, nr [...] o powierzchni 76 m2, nr [...]

o powierzchni 1.149 m2, nr [...] o powierzchni 187 m2, nr [...] o powierzchni

2.289 m2 (zapisanych w księgach wieczystych [...] i [...]) oraz nr [...] o powierzchni 4.108 m2 i nr [...] o powierzchni 207 m2 (zapisanych

w księdze wieczystej nr [...]).

Wnioskodawcy wskazali, że powyższe nieruchomości zostały wywłaszczone na podstawie: orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku (dalej: "PWRN w Gdańsku") z 30 listopada 1951 r., orzeczenia PWRN w Gdańsku z 24 kwietnia 1956 r. wraz z postanowieniem o sprostowaniu z 1 lutego 1964 r. oraz decyzji PWRN

w Gdańsku z 14 grudnia 1964 r. W ocenie Strony grunty objęte wnioskiem nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzjach wywłaszczeniowych.

Decyzją z 5 października 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", umorzył postępowanie o zwrot 425/1050 udziału

w wywłaszczonych nieruchomościach oznaczonych obecnie jako działki nr: [...]-[..], a także część działki nr [...] oznaczonej jako [...] o powierzchni 73 m2 na załączniku graficznym stanowiącym integralną część postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z 15 września 2015 r. sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt XVI Ca 807/18, obręb [..], KW nr: [...], KW nr [...], w której jako właściciele ujawnione są osoby fizyczne.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że z uwagi na brak tożsamości właścicieli oraz odmienny stan prawny nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot wydzielił do odrębnego rozpoznania sprawy o zwrot poszczególnych działek, zaś przedmiotem niniejszego postępowania są działki oznaczone obecnie numerami [...]-[..] oraz część działki nr [...].

Prezydent wskazał następnie, że orzeczeniem z 30 listopada 1951 r. PWRN

w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa m.in. części parceli nr [...] k.m. 55 o powierzchni 1.298 m2 jako własności A. J. S. Jako cel wywłaszczenia wskazano cele użyteczności publicznej - narodowe plany gospodarcze. Natomiast decyzją z 8 kwietnia 1959 r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia

12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), PWRN w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Gdyni między torami kolejowymi a ul. A., oznaczonej jako parcela [...] o powierzchni 7.360 m2, z przeznaczeniem pod budowę wału izolacyjnego oddzielającego tory kolejowe od budowanego osiedla mieszkaniowego Ś. Nieruchomość wywłaszczono spadkobiercom po A. J. S. Postanowieniem PWRN w Gdańsku

z 10 kwietnia 1964 r., po rozpatrzeniu wniosku Gdyńskiej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdyni, sprostowano błędy pisarskie w orzeczeniu z 8 kwietnia 1959 r. poprzez zmianę oznaczenia parceli objętych wywłaszczeniem - na parcele nr [...]

i nr [...], k.m. 55, oraz zmianę powierzchni wywłaszczonej nieruchomości - w miejsce 7.360 m2 wpisano 7.371 m2. Organ pierwszej instancji podał również, że decyzją

z 31 marca 1959 r. PWRN w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych części nieruchomości położonej między torami kolejowymi a ul. A. o powierzchni 1.698 m2, oznaczonej jako parcela nr [...]. Wywłaszczona nieruchomość, zgodnie z uzasadnieniem decyzji, była niezbędna pod budowę wału ziemnego, który miał spełniać rolę pasa izolacyjnego oddzielającego Osiedle Ś. w Gdyni od przebiegających wzdłuż miasta torów kolejowych.

Na podstawie wykazu zmian gruntowych Prezydent ustalił, że parcela [...] uległa m.in. podziałowi na działki nr [...] i [...]. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów

i budynków działka nr [...] zmieniła numer na [...], natomiast działka nr [..] uległa scaleniu z działką nr [...], w wyniku którego powstała działka nr [...]. Działka

nr [...] została podzielona m.in. na działkę nr [...]. Działka nr [...] w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła numer na [...]. Parcela [...] została podzielona m.in. na działkę nr [...], która uległa podziałowi m.in. na działki nr [...]

i [...], a ta z kolei została podzielona m.in. na działkę nr [...]. Działka nr [...] uległa podziałowi m.in. na działkę nr [...]. Działka nr [...] została podzielona

m.in. na działkę nr [...], która po kolejnym podziale utworzyła działkę nr [...]. Działka nr [...] w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła numer na [...]. Działka nr [...] została podzielona m.in. na działkę nr [...]. Działka

nr [...] uległa podziałowi m.in. na działkę nr [...], która została podzielona m.in. na działkę nr [...]. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków działka

nr [...] zmieniła numer na [...]. Na podstawie wykazu zmian gruntowych

z 13 października 2020 r. organ pierwszej instancji ustalił, że na wywłaszczoną parcelę

nr [...] o powierzchni 1.698 m2 składały się archiwalne działki nr [...]-[...]. Działka nr [...] uległa podziałowi na działkę nr [...]. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków działka nr [...] zmieniła numer na [..], działka nr [...] zmieniła numer na [...], a działka nr [...] zmieniła numer na [...].

Prezydent opisał następnie postępowania spadkowe przeprowadzone po A. J. S. wskazując, że Wnioskodawcy łącznie dysponują prawem do [..] części spadku i w odniesieniu do takiego udziału rozpatrywał wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Organ pierwszej instancji wskazał, że decyzją z 13 grudnia 2002 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast (dalej: "PUMiRM") stwierdził, że decyzja PWRN

w Gdańsku z 8 kwietnia 1959 r., sprostowana postanowieniem z 10 kwietnia 1964 r.,

w części obejmującej działki gruntu oznaczone ówcześnie nr [...] i [...] została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części obejmującej działki gruntu oznaczone ówcześnie nr [...]-[..] stwierdził jej nieważność. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy PUMiRM decyzją z 31 marca 2003 r. utrzymał w mocy decyzję z 13 grudnia 2002 r.

Prezydent podał, że decyzją z 20 stycznia 2005 r. Minister Infrastruktury, który przejął obowiązki PUMiRM, stwierdził nieważność orzeczenia PWRN w Gdańsku

z 30 listopada 1951 r. m.in. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej część parceli nr [..]. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że część parceli [..] stanowiła m.in. ówczesne działki nr [...]-[..]. W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Budownictwa decyzją z 19 września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z 20 stycznia 2005 r. Wyrokiem z 19 grudnia 2008 r.

sygn. akt I SA/Wa 1987/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy Miasta Gdyni na decyzję Ministra Budownictwa z 19 września 2006 r., od którego skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 901/09.

Organ pierwszej instancji podał, że decyzją z 3 września 2002 r. PUMiRM stwierdził nieważność orzeczenia PWRN w Gdańsku z 31 marca 1959 r. Decyzja stwierdzająca nieważność wywłaszczenia objęła działki nr [...]-[...] i część działki nr [...]. Strony postępowania nie wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Prezydent podniósł, że skutkiem ww. postępowań było wyeliminowanie z obrotu prawnego (w całości lub części) trzech decyzji wywłaszczeniowych, które były podstawą przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem. Odwołując się do wpisów w księgach wieczystych nr KW [...] i KW [...] organ pierwszej instancji wskazał, że działki nr [...]-[...] stały się w konsekwencji własnością spadkobierców byłego właściciela.

Prezydent podał również, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni

z 15 września 2015 r. sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt XVI Ca 807/18, stwierdzono,

że Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1975 r., w miejsce ówczesnych właścicieli, prawo własności m.in. działek gruntu nr [...]-[...] i części działki nr 1969. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że do dnia wydania decyzji

w księgach wieczystych nie ujawniono zmiany właściciela tych działek, wynikającej

z ww. orzeczeń sądowych. Prezydent odnotował, że postanowieniem z 22 grudnia 2020 r. sygn. akt XVI Ca 807/18 Sąd Okręgowy w Gdańsku wstrzymał skuteczność postanowienia z 27 stycznia 2020 r. do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego, jednak pozostaje to bez wpływu na fakt wyeliminowania decyzji o wywłaszczeniu z obrotu prawnego.

Podsumowując organ pierwszej instancji podniósł, że niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie zasiedzenia decyzje wywłaszczeniowe, na podstawie których Skarb Państwa przejął ww. nieruchomości, zostały wyeliminowane

z obrotu prawnego. Prezydent zwrócił uwagę, że wywłaszczenie to pozbawienie określonej osoby prawa rzeczowego, na mocy indywidualnego aktu prawnego, na wskazany

w ustawie cel publiczny. Istotą wywłaszczenia jest działanie z mocy przymusu państwowego - w jego efekcie prawo do nieruchomości zostaje przeniesione za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Zdaniem organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie można mówić

o wywłaszczeniu, odpowiadającemu definicji z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) - dalej: "u.g.n.". W związku z powyższym, skoro ww. nieruchomości nie były przedmiotem odjęcia prawa własności A. J.S. lub jego spadkobiercom, ponieważ decyzje o wywłaszczeniu zostały wyeliminowane z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, to nie mają w niniejszej sprawie zastosowania przepisy u.g.n. stanowiące podstawę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie Prezydenta postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Bezprzedmiotowość postępowania wynika z faktu, że została stwierdzona nieważność decyzji wywłaszczeniowych, będących podstawą nabycia części parcel nr [..] i [...] przez Skarb Państwa. Stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych skutkuje usunięciem ich z obrotu prawnego, przywróceniem stanu poprzedniego oraz zniesieniem ich skutków. W wyniku unieważnienia decyzji o przejęciu na własność nieruchomości przez Skarb Państwa, powraca ona do poprzedniego właściciela, tudzież następcy prawnego. Nie ma tym samym podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot działek nr [...]-[...] oraz części działki nr [...].

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Wojewoda Pomorski (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") decyzją z 11 lipca 2022 r. utrzymał ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, podzielając ustalenia organu pierwszej instancji, że z obrotu prawnego wyeliminowano

w całości lub w części trzy decyzje wywłaszczeniowe, które były podstawą wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem. Wojewoda zaznaczył, że obecnie w księgach wieczystych nr [...] i [...] jako współwłaściciele ww. działek figurują m.in. Wnioskodawcy.

W związku z powyższym Wojewoda uznał, że działki nr [...]-[...] oraz część działki [...] nie zostały wywłaszczone, a prawo ich własności po wyeliminowaniu z obiegu prawnego trzech decyzji wywłaszczeniowych zostało przypisane spadkobiercom po A. J. S.

Organ odwoławczy wskazał również, że prawo własności działek nr [...]-[...] oraz części działki 1969 przeszło na Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni

z 15 września 2015 r. sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt. XVI Ca 807/18. Postanowienia te nie zostały wpisane w księgi wieczyste.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Wojewoda podniósł,

że decyzja o zwrocie nieruchomości pełni funkcję restytucyjną, czyli jest aktem, który wywiera bezpośrednio skutki także w sferze prawa cywilnego. Powoduje ona przejście prawa własności na dotychczasowego właściciela lub jego spadkobierców, jednak nie kreuje tego prawa, przywraca jedynie wcześniej panujące stosunki prawnorzeczowe po stronie podmiotowej.

Organ odwoławczy powtórzył, że działki nr [...]-[...] oraz część działki nr [..] nie zostały wywłaszczone A. J. S. i jego spadkobiercom, a tym samym roszczenie o zwrot tych nieruchomości nigdy nie zaistniało po ich stronie. Wojewoda zgodził się z Prezydentem, że w niniejszej sprawie nie można mówić o wywłaszczeniu, odpowiadającemu definicji zawartej w art. 112 ust. 2 u.g.n. W związku z tym, skoro ww. nieruchomości nie były przedmiotem odjęcia prawa własności A. J. S. lub jego spadkobiercom, ponieważ decyzje o wywłaszczeniu zostały wyeliminowane z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, to nie mają w niniejszej sprawie zastosowania przepisy u.g.n. stanowiące podstawę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przez pojęcie "nieruchomości wywłaszczonej" należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia pojmowanej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej

w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności albo innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.

Wojewoda wskazał, że bezprzedmiotowość postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.) może wynikać z przyczyn podmiotowych, a więc gdy wnioskodawca nie ma przymiotu strony. Odwołując się do poglądów doktryny organ odwoławczy podniósł, iż bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracji.

Podsumowując Wojewoda uznał zaskarżoną decyzję Prezydenta za prawidłową, albowiem nie można orzec o zwrocie części wywłaszczonych nieruchomości, co do których nie została wydana uprzednio decyzja administracyjna o jej wywłaszczeniu, przez co postępowanie należało umorzyć.

W skardze na decyzję organu odwoławczego Skarżący zarzucili jej naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie,

a w konsekwencji umorzenie postępowania, podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, albowiem postanowieniem z 22 grudnia 2020 r. wydanym w sprawie o sygn. akt XVI Ca 807/18 Sąd Okręgowy w Gdańsku orzekł

o wstrzymaniu skuteczności postanowienia z 27 stycznia 2020 r., w związku z czym postępowanie powinno toczyć się do prawomocnego zakończenia postępowania kasacyjnego, a ponadto w związku z brakiem fizycznego wydania nieruchomości.

Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie w całości wydanych w sprawie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi opisano dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczono treść art. 105 § 1 k.p.a. i przeprowadzono wywód prawny dotyczący bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego z odwołaniem się do orzecznictwa sądowego

i wypowiedzi doktryny.

Skarżący powtórzyli, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania,

tj. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji umorzenie postępowania, podczas gdy w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, gdyż postanowieniem z 22 grudnia 2020 r. w sprawie sygn. akt XVI Ca 807/18 Sąd Okręgowy w Gdańsku wstrzymał skuteczność postanowienia z 27 stycznia 2020 r., w związku z czym postępowanie powinno zostać zawieszone do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego. Ponadto w sprawie nie zachodzi żadna przyczyna, która uzasadniałyby umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

Zdaniem strony skarżącej w niniejszej sprawie organ niewątpliwie obowiązany był do zawieszenia postępowania w związku z faktem, że ww. postanowieniem z 22 grudnia

2020 r. wstrzymano skuteczność postanowienia z 27 stycznia 2020 r. Podkreślono również, że w sprawie nie miał miejsca fizyczny zwrot nieruchomości, a podatek od nieruchomości stanowiących przedmiot niniejszego postępowania wciąż płacony jest przez Skarżących.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymał stanowisko zaprezentowane

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 11 lipca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni

z 5 października 2021 r. umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu 425/1050 udziału

w wywłaszczonych nieruchomościach oznaczonych obecnie jako działki nr [..]-[..], a także część działki nr [...] oznaczona jako [...]

o powierzchni 73 m2 na załączniku graficznym stanowiącym integralną część postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z 15 września 2015 r. sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 27 stycznia 2020 r.

sygn. akt XVI Ca 807/18, obręb [...], KW nr: [...],

KW nr [...], w której jako właściciele ujawnione są osoby fizyczne.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził bezprzedmiotowość postępowania w świetle art. 105 § 1 k.p.a.

i w konsekwencji umorzył postępowanie z wniosku Skarżących w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w trybie art. 136 u.g.n.

W tym miejscu należy wskazać, że wyrokiem z 14 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 435/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (zarówno to, jak i pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl) oddalił skargę A.B. K. D., A. P., J. R., M. R. , R. R. i I. T. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 25 marca 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z 29 kwietnia 2021 r.

w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot 425/1050 udziału w wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [...]-[...] o łącznej powierzchni 6.637 m2, obręb [...], KW nr [...], w której jako właściciel ujawniony jest Skarb Państwa.

Z uwagi na tożsamość problemu prawnego oraz zarzutów skargi w sprawie niniejszej i w sprawie zakończonej ww. wyrokiem Sąd podziela pogląd i argumentację na jego poparcie zaprezentowane w tym orzeczeniu.

Podstawą prawną wydanych w sprawie decyzji był art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo

w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W judykaturze wskazuje się, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa

(w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.) wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w formie decyzji administracyjnej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne (zarówno pozytywne, jak i negatywne) staje się prawnie niedopuszczalne. W konsekwencji, postępowanie można zakwalifikować jako bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia, gdyż brak jest materialnego elementu stosunku administracyjnoprawnego (zob. wyrok WSA w Gdańsku

z 27 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Gd 430/19).

Dla oceny legalności wydanych w sprawie rozstrzygnięć niezbędne jest zatem rozważenie, czy ustalone w decyzjach zdarzenia prawne czynią bezprzedmiotowym postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem Skarżących z 21 kwietnia 2020 r.

Jak wynika z akt sprawy Skarżący zwrócili się o zwrot, na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., będących przedmiotem niniejszego postępowania nieruchomości stanowiących obecnie działki nr [...]-[...] oraz część działki nr [...].

Zgodnie z art. 112 ust. 2 u.g.n. wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.

Stosownie zaś do art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie

z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału

w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

W świetle przytoczonych wyżej regulacji, w niniejszej sprawie - wobec śmierci poprzedniego właściciela nieruchomości - konieczne było ustalenie, czy Skarżący są jego spadkobiercami, co też uczyniły organy, stwierdzając na podstawie złożonych do akt postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, że Wnioskodawcy łącznie dysponują prawem do 425/1050 spadku.

W dalszej kolejności należało zbadać kwestię wywłaszczenia spornych gruntów, bowiem zwrotowi podlegać mogą wyłącznie nieruchomości wywłaszczone na podstawie obowiązujących przepisów prawa.

Ze znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wykazów zmian gruntowych wynika, że parcela [...] uległa podziałowi m.in. na działki nr [...] i [...]. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków działka nr [...] zmieniła numer na [...], natomiast działka nr [...] uległa scaleniu z działką nr [...], w wyniku którego powstała działka nr [...]. Ta ostatnia działka została podzielona m.in. na działkę nr [...], która w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła numer na [..]. Z kolei parcela [...] została podzielona m.in. na działkę nr [...], która uległa podziałowi

m.in. na działki nr [...] i [...], a ta ostatnia z kolei została podzielona m.in. na działkę nr [..]. Działka nr [...] uległa podziałowi m.in. na działkę nr [...]. Działka nr [..] została podzielona m.in. na działkę nr [..], która po kolejnym podziale utworzyła działkę nr [..]. Działka nr [..] w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła numer na [...]. Działka nr [...] została podzielona m.in. na działkę nr [...]. Działka nr [..] uległa podziałowi m.in. na działkę nr [...], która została podzielona m.in. na działkę nr [..]. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków działka nr [..] zmieniła numer na [..]. Z wykazu zmian gruntowych z 13 października 2020 r. wynika, że na wywłaszczoną parcelę nr [...]

o powierzchni 1.698 m2 składały się archiwalne działki nr [...]-[...]. Działka nr [...] uległa podziałowi na działkę nr [...]. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków działka nr [...] zmieniła numer na [...], działka nr [...] na [...], a działka nr [...] na [...].

Część parceli nr [...] k.m. [...] o powierzchni 1.298 m2 była przedmiotem orzeczenia PWRN w Gdańsku z 30 listopada 1951 r., którym wywłaszczoną ją na rzecz Skarbu Państwa (jako cel wywłaszczenia wskazano cele użyteczności publicznej - narodowe plany gospodarcze). Parcela [...] o powierzchni 7.360 m2 była przedmiotem decyzji PWRN

w Gdańsku z 8 kwietnia 1959 r., którą wywłaszczono ją z przeznaczeniem pod budowę wału izolacyjnego oddzielającego tory kolejowe od budowanego osiedla mieszkaniowego Ś. Postanowieniem z 10 kwietnia 1964 r. PWRN w Gdańsku, po rozpatrzeniu wniosku Gdyńskiej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdyni, sprostował błędy pisarskie w orzeczeniu z 8 kwietnia 1959 r. poprzez zmianę oznaczenia parceli objętych wywłaszczeniem - na parcele nr [...] i nr [...], k.m. 55, oraz zmianę powierzchni wywłaszczonej nieruchomości - w miejsce 7.360 m2 wpisano 7.371 m2. Z kolei parcela

nr [...] o powierzchni 1.698 m2 była przedmiotem decyzji PWRN w Gdańsku z 31 marca 1959 r., którą wywłaszczono ją na rzecz Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych (pod budowę wału ziemnego, który miał spełniać rolę pasa izolacyjnego oddzielającego Osiedle Ś. w Gdyni od przebiegających wzdłuż miasta torów kolejowych).

Kolejno należy wskazać, że decyzją z 13 grudnia 2002 r. PUMiRM stwierdził,

iż decyzja PWRN w Gdańsku z 8 kwietnia 1959 r., sprostowana postanowieniem

z 10 kwietnia 1964 r., w części obejmującej działki oznaczone ówcześnie numerami [...] i [...] została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części obejmującej działki oznaczone ówcześnie numerami [...]-[...] stwierdził jej nieważność. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy PUMiRM decyzją z 31 marca 2003 r. utrzymał w mocy decyzję z 13 grudnia 2002 r.

Z kolei decyzją z 20 stycznia 2005 r. Minister Infrastruktury, który przejął obowiązki PUMiRM, stwierdził nieważność orzeczenia PWRN w Gdańsku z 30 listopada 1951 r.

m.in. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej część parceli nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że część parceli [...] stanowiła m.in. ówczesne działki nr [...]-[...]. W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Budownictwa decyzją z 19 września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z 20 stycznia 2005 r. Wyrokiem z 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1987/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy Miasta Gdyni na decyzję Ministra Budownictwa z 19 września 2006 r., od którego skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt

I OSK 901/09.

Natomiast decyzją z 3 września 2002 r. PUMiRM stwierdził nieważność orzeczenia PWRN w Gdańsku z 31 marca 1959 r. Decyzja stwierdzająca nieważność wywłaszczenia objęła działki nr [...]-[...] i część działki nr [...]. Strony postępowania nie wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skutkiem ww. postępowań było wyeliminowanie z obrotu prawnego (w całości lub części) trzech decyzji wywłaszczeniowych, które były podstawą przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem. Z ksiąg wieczystych

nr KW [..]. i KW [...] wynika, że działki nr [...]-[...] stały się w konsekwencji własnością spadkobierców byłego właściciela.

Skoro decyzje wywłaszczeniowe zostały wyeliminowane z obrotu prawnego nie nastąpiło spełnienie przesłanek z art. 112 ust. 2 u.g.n., z którego wprost wynika,

że wywłaszczenie dokonywane jest w drodze decyzji.

Podkreślenia przy tym wymaga, że - jak słusznie wskazały organy - stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej wywołuje skutek ex tunc, a więc z mocą wsteczną, co oznacza, że decyzja taka nie wywołuje skutków prawnych już od chwili jej wydania. Oznacza to zarazem, że w sferze prawnej taka decyzja traktowana jest tak, jakby nigdy nie została wydana.

Należy również odnotować, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni

z 15 września 2015 r. sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt XVI Ca 807/18, stwierdzono,

że Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1975 r., w miejsce ówczesnych właścicieli, prawo własności m.in. działek gruntu nr [...]-[...] oraz części działki nr [...].

Powyższe okoliczności, tj. stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych oraz stwierdzenie zasiedzenia ww. działek na rzecz Skarbu Państwa z mocy orzeczeń sądowych, przesądzają o zmianie tytułu prawnego w zakresie nabycia prawa własności przez Skarb Państwa w odniesieniu do objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości. Bezsporne bowiem jest to, że tym tytułem nie jest decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości, lecz stwierdzenie jej zasiedzenia. Okoliczność ta ma jednak kluczowe znaczenie dla orzeczenia w przedmiocie żądania Skarżących i zdaniem Sądu została prawidłowo oceniona przez orzekające w sprawie organy.

Podkreślić przy tym należy, że na gruncie analizowanej sprawy brak jest podstaw do badania kwestii zasiedzenia spornych gruntów przez Skarb Państwa. Okoliczność ta bowiem wynika z powołanych wyżej orzeczeń sądów powszechnych, których stwierdzenie wykracza poza kognicję sądów administracyjnych. Zauważyć zarazem należy, że nabycie gruntów przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia nie spełnia przesłanek ani art. 112 ust. 2 u.g.n., ani też art. 216 tej ustawy, który wprawdzie rozszerza (odpowiednio) działanie przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n. na sytuacje, które miały miejsce przed wejściem

w życie u.g.n., ale bez wątpienia nie dotyczą one nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia. Ten sposób nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa nie jest objęty pojęciem wywłaszczenia i tym samym nie może być odnoszony do przywoływanych powyżej regulacji zawartych art. 136 ust. 3 i w art. 216 u.g.n. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 114/22).

Podsumowując dotychczasowe rozważania należy powtórzyć, że z opisanych powyżej przyczyn, sposób i okoliczności odjęcia własności nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot nie dają podstaw dla uruchomienia trybu przewidzianego treścią

art. 136 ust. 3 u.g.n. Należy przy tym podkreślić, że instytucja wywłaszczenia ma na gruncie prawa administracyjnego i cywilnego ściśle określone znaczenie i nie można nim obejmować każdej formy odjęcia własności na rzecz Skarbu Państwa.

Jak już wyżej wskazano bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W tym stanie rzeczy bezprzedmiotowość postępowania w wymiarze przedmiotowym prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne nie zawiera w ogóle komponentu sprawy administracyjnej i jako takie powinno zostać umorzone.

Zdaniem Sądu organy obu instancji ustaliły w sposób prawidłowy podstawową,

w kontekście przedmiotowej sprawy, istotną okoliczność, tj. że nieruchomości nie zostały odebrane w drodze wywłaszczenia w rozumieniu u.g.n. Brak wystąpienia tej przesłanki powoduje zaś, że nie znajduje zastosowania art. 136 ust. 3 tej ustawy.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do prezentowanego

w judykaturze poglądu, że zarówno tytuł przejęcia gruntów inny niż wymieniony w u.g.n., jak i brak dokumentów świadczących o wywłaszczeniu, czyni bezprzedmiotowym postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Łodzi z 18 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 792/21, wyrok WSA w Białymstoku z 8 października 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 434/09). Wobec tego organy miały podstawę do wydania w niniejszej sprawie decyzji umarzającej postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Należy wskazać, że Skarżący złożyli wniosek o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., podtrzymując go w toku postępowania prowadzonego przed organem zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji. Rozpatrując żądanie zawarte we wniosku Prezydent, wobec ustalonego stanu faktycznego i prawnego, wydał prawidłową decyzję

o umorzeniu postępowania.

W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało przeprowadzone

w sposób wyczerpujący, a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Brak jest przy tym podstaw, aby przyznać słuszność podniesionym w skardze zarzutom.

Wbrew twierdzeniom Skarżących na gruncie niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki do zawieszenia postępowania. Skarżący co prawda wskazują na postanowienie z 22 grudnia 2020 r., którym Sąd Okręgowy w Gdańsku wstrzymał skuteczność postanowienia z 27 stycznia 2020 r., należy jednak mieć na uwadze, że prowadzona przed sądem powszechnym sprawa dotyczy stwierdzenia zasiedzenia, które pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego postępowania administracyjnego, gdyż - jak już wcześniej wskazano - ta forma nabycia gruntów nie stanowi o wywłaszczeniu w rozumieniu u.g.n. Ewentualne wzruszenie orzeczenia sądu stwierdzającego zasiedzenie oznaczać będzie, że własność spornych nieruchomości pozostaje po stronie spadkobierców A. J. S. Bez znaczenia w tym kontekście dla losów żądania Skarżących o zwrot nieruchomości jest wstrzymanie skuteczności postanowienia o zasiedzeniu. Bez wpływu na dokonane ustalenia pozostaje także oświadczenie Skarżących, że nie miał miejsca fizyczny zwrot nieruchomości, a podatek od nieruchomości wciąż jest przez nich płacony.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 10 akt sądowych), a żadna

z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.[pic]