Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1209/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 3 art. 22 ust. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 16 grudnia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary sędzia NSA Jerzy Stelmasiak /spr./ sędzia del. WSA Marek Wroczyński Protokolant starszy sekretarz sądowy Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 191/12 w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdów po kombatantach oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 10 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M.M. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdów po kombatantach.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] listopada 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 20 ust. 3, art. 22 ust. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm., dalej jako "ustawa o kombatantach"). W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie w związku z pobytem męża w obozie koncentracyjnym. Brak jest jednak dowodów potwierdzających pobyt męża skarżącej w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. Pracownicy fabryki IG Farbenidustrie w Monowicach, w której zatrudniony był mąż skarżącej nie zawsze byli więźniami tego obozu. Ustalenia te są zgodne z zeznaniami świadka J. Z., który wyjaśnił, że mąż skarżącej pracował przy budowie fabryki w latach 1941-1943.

Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z [...] stycznia 2012 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Podkreślił, że prowadzone postępowanie wyjaśniające, a w szczególności informacje uzyskane z Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkeneu, nie potwierdziły pobytu męża skarżącej w obozie koncentracyjnym. Brak jest też podstaw do stwierdzenia, że mąż skarżącej przebywał w miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa bądź też w miejscu odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W treści skargi podniosła, że nawet jeśli jej mąż nie był więźniem obozu koncentracyjnego, to na pewno nie z własnej woli został zatrzymany przez Policję w 1941 r. w Rajczy, przymusowo przewieziony do Żywca, a następnie do Oświęcimia. Świadek potwierdził, że pracowali na podobnych zasadach, byli pilnowani przez uzbrojonych żołnierzy. Zdaniem skarżącej, okoliczności te wskazują, że mąż skarżącej był osobą przebywającą w innym miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W ocenie skarżącej, organ pominął dowody, dotyczące przesłanek przyznania uprawnień kombatanckich określone w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o kombatantach.

Oddalając skargę Sąd I instancji podkreślił, że granice sprawy administracyjnej, w sytuacji kiedy postępowanie jest wszczynane na wniosek, determinowane są treścią żądania. Jak wynika z wniosku z 17 października 2011 r., skarżąca wystąpiła o przyznanie uprawnień przysługujących wdowom po kombatantach kombatanckich po zmarłym mężu wskazując, że przebywał on w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau w okresie od stycznia 1941 do marca 1943 r., w charakterze więźnia i pracownika. Tak sformułowany wniosek wskazywał na przesłankę określoną art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy o kombatantach. W związku z tym podstawą rozstrzygnięcia przez organ mogło być tylko ustalenie, że mąż skarżącej przebywał z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych albo ośrodkach zagłady.

Konieczne jest zatem jednoczesne spełnienie dwóch przesłanek: przebywanie w hitlerowskim więzieniu, obozie koncentracyjnym lub ośrodku zagłady, a także przebywanie w takim miejscu z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych bądź rasowych. W ocenie Sądu I instancji, jak wynika z ustaleń organu, pierwsza z tych przesłanek nie została spełniona. Jak wynika z informacji zawartej w piśmie z 6 października 2011 r. sporządzonym przez pracownika Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w zachowanych częściowo aktach obozu nie udało się znaleźć danych o pobycie męża skarżącej w obozie. Okoliczności tej nie potwierdziły również zasoby archiwalne Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN-KŚZpNP w Warszawie (pismo IPN w Katowicach z 8 lipca 2011 r.). Z oświadczenia świadka pracującego z mężem skarżącej przy budowie fabryki IF Farbenindustrie wynika, że mąż skarżącej pracował w ubraniu cywilnym, podczas gdy świadek w "pasiaku".

Sąd I instancji podzielił zarzut skargi dotyczący braku odniesienia się przez organ do dowodu w postaci wydruku z karty osobowej osoby represjonowanych w latach II wojny światowej, przekazanego do IPN przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą w Bad Arlosen. Jednak w świetle poczynionych ustaleń jednoznacznie wskazujących na brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających pobyt męża skarżącej w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, jak również niejasną treść informacji zawartych w karcie, to uchybienie procesowe nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że symbol 1. A. 1 oznacza Auschwitz obóz 1, zaś symbol KL to skrót od Konzentrationslager (obóz koncentracyjny).

Sąd I instancji wskazał, że w skardze podniesiono także zarzut odnoszący się do przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich określonej w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o kombatantach.

W ocenie Sądu I instancji, przedmiot sprawy zakreślony wnioskiem strony zobligował organ do prowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz podjęcia rozstrzygnięcia tylko w granicach sprawy. Przedmiotem innej (odrębnej) sprawy może być kwestia uprawnień kombatanckich przyznawanych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o kombatantach, ale wymaga to złożenia przez skarżącą udokumentowanego wniosku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca.

W pierwszej kolejności zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach, przez przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, pozwalające na uznanie męża skarżącej za osobę podlegającą represjom wojennym, a więc, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie.

Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów prawa proceduralnego tj. art. 7 k.p.a oraz art. 77 § 1 k.p.a przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności przez zaniechanie wyjaśnienia oznaczeń naniesionych na karcie osobowej osób represjonowanych w latach II wojny światowej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, ewentualnie jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny uzna, że zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie skarżącej uprawnień dla wdowy po kombatancie. Skarżąca wniosła także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Na uwzględnienie nie zasługują zarzuty naruszenia prawa procesowego tj. art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Sprowadzają się one do kwestionowania ustaleń poczynionych przez organ administracji i podzielonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Naczelny Sąd Administracyjny ocenę wyrażoną przez Sąd I instancji aprobuje. Nie ulega wątpliwości, że jak wynika z informacji zawartej w piśmie z 6 października 2011 r. sporządzonym przez pracownika Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w zachowanych częściowo aktach obozu nie udało się znaleźć danych o przebywaniu męża skarżącej w obozie. Osadzenia męża skarżącej w obozie koncentracyjnym nie potwierdziły również zasoby archiwalne Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN-KŚZpNP w Warszawie. Ponadto organ uzyskał zeznanie świadka, z którego wynika, że mąż skarżącej pracował przy budowie fabryki IF Farbenindustrie ale nie jako więzień obozu, tylko jako robotnik, w ubraniu cywilnym, a nie w "pasiaku". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przeprowadzone postępowanie, uzyskane w jego wyniku informacje oraz ocena tych informacji, pozwalało na przyjęcie, że brak było podstaw do przyznania mężowi skarżącej uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy o kombatantach (a w konsekwencji przyznania uprawnień wdowy po kombatancie skarżącej). Stąd też ocena postępowania dowodowego przeprowadzona przez Sąd I instancji była prawidłowa, a zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie jest uzasadniony. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie "zbagatelizował" dowodu w postaci wydruku z karty osobowej osoby represjonowanych w latach II wojny światowej, przekazanego do IPN przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą w Bad Arlosen. Sąd I instancji dokonał bowiem analizy tego dokumentu w kontekście wpływu jego treści na wynik postępowania. Sąd I instancji skonfrontował niejednoznaczne brzmienie wydruku karty osobowej z niebudzącymi wątpliwości dokumentami uzyskanymi z archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz zasobów archiwalnych IPN oraz zeznaniami świadka. Porównanie to prowadziło do wniosku, że nawet pominięcie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dokumentu w postaci wydruku, nie miało wpływu na wynik sprawy, a więc nie stanowiło podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez ten organ art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Na uwzględnienie nie zasługiwał ponadto zarzut naruszenia prawa materialnego. Zarzut ten nie został w żaden sposób uzasadniony. W szczególności skarżąca nie wykazała, że Sąd I instancji dokonał wadliwej wykładni bądź niewłaściwego zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Jednocześnie skarżąca nie wskazała, o którą jednostkę redakcyjną tego przepisu chodzi, choć został on podzielony na litery od a) do c). Zarzuty skargi kasacyjnej w całości sprowadzają się do próby podważenia dokonanej przez Sąd I instancji oceny legalności przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego. Skarżąca podnosi więc zarzuty o charakterze procesowym. Ponadto nie można skutecznie podważyć ustaleń postępowania dowodowego zarzutem naruszenia normy materialnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu administracji publicznej.

Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.