Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2244/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 48 ust. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 106 poz 1126
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla ( spr.), , Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. sprawy ze skargi Zarządu [...] w S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2010 r. znak [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie wykonanej zabudowy strumienia I. uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. oraz postanowienie tego organu z dnia [...] grudnia 2009 r., II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego Zarządu [...] w S. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

VIISA/Wa 2244/10

U Z A S A D N I E N I E

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. na podstawie art. 48 ust. 1 w związku z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 z późniejszymi zmianami) wobec niespełnieniem obowiązków, określonych w postanowieniu tego organu z dnia [...] grudnia 2009 r. - nakazał [...] Zarządowi Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], rozbiórkę samowolnie wykonanej zabudowy strumienia [...] na odcinku o długości około 400 mb, od wlotu rurociągu z nowej, wybudowanej samowolnie na działce nr [...] (przez Spółkę z o.o. V. [...] ) studzienki rewizyjnej, do wylotu do otwartego koryta strumienia [...], w rejonie posesji przy ul. D. [...], działka nr [...], obręb [...] w S.

W uzasadnieniu organ przywołał historię postępowania i wskazał, że już w roku 2004 podczas kontroli przeprowadzonej przez [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] (w dniu 21.04.2004 r.) oraz Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [...] (w dniach 14.10.2004 r. i 8.12.2004 r.), stwierdzono nielegalne wykonywanie urządzeń wodnych w korycie strumienia [...].

W ramach postępowania administracyjnego organu nadzoru budowlanego, inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w [...], przy udziale przedstawiciela [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], w dniu 9.06.2008 r. przeprowadzili oględziny urządzeń wodnych wybudowanych w korycie strumienia [...].

W ich trakcie stwierdzono - na odcinku od wlotu przy ul. C. do wylotu do otwartego koryta strumienia, przy posesji ul. D. [...] - ułożenie w korycie cieku około 500 mb rurociągu o bliżej nieustalonych średnicach (prawdopodobnie 600 i 400 mm) i kilka widocznych studzienek rewizyjnych.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...].09.2008 r., nałożył na [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], obowiązek opracowania ekspertyzy dla całego objętego samowolą odcinka [...], jednak po wniesieniu przez zobowiązanego zażalenia postanowienie to zostało uchylone, a sprawa ze względów proceduralnych skierowana do ponownego rozpatrzenia (brak zawiadomienia wszystkich zainteresowanych stron).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, z udziałem ustalonych stron, uwzględniając zarzuty zażalenia dotyczące charakteru cieku [...] (w zakresie jego nieprzydatności dla celów rolniczych), Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wydał [...] lipca 2009 r. postanowienie nakładające na Gminę Miasto [...] obowiązek dostarczenia przedmiotowej ekspertyzy.

Prezydent Miasta [...] złożył zażalenie na to postanowienie uzasadniając je treścią art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo wodne i wskazując na prawa właścicielskie wykonywane przez Marszałka Województwa w stosunku do pozostałych wód niewymienionych w pkt 1-3 tego artykułu.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...].09.2009 r., uchylił postanowienie WINB i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji argumentując, że adresatem postanowienia winien być w pierwszej kolejności inwestor oraz, że samowolnie wybudowany rurociąg stanowiący zabudowę strumienia [...] stanowi budowlę, co z kolei obliguje organ do prowadzenia sprawy w trybie art. 48 ustawy Prawa budowlanego.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ I instancji podjął działania celem ustalenia inwestora wybudowanego obiektu. Z ustaleń tych wynikało, że zabudowa strumienia została wykonana w ciągu kilku lat przez różnych, nie ustalonych inwestorów w tym przez obecnie nie istniejącą firmę "P.".

W trakcie prowadzonego postępowania WINB zwrócił się o opinię do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] o określenie charakteru strumienia [...].

W odpowiedzi z dnia 9.07.2010 r. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [...] wskazał, iż strumień [...] jest uwidoczniony między innymi na mapie z 1987 r., co daje podstawy do stwierdzenia, że koryto strumienia jest korytem naturalnym, a nie powstałym w wyniku przeprowadzonej melioracji. W chwili obecnej, uprawnienia właścicielskie w stosunku do wód pozostałych tj. nie wymienionych w punktach 1-3 art.11 ustawy Prawo wodne, do których zaliczyć należy strumień [...] - sprawuje w imieniu Skarbu Państwa marszałek województwa, a z jego powierzenia Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych .

Ponieważ w ocenie organu I instancji niemożliwe było ustalenie bezpośredniego sprawcy wykonania samowolnej zabudowy strumienia, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że prawa właścicielskie w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnych gleby i ułatwieniu jej uprawy, oraz w stosunku do wód nie wymienionych w pkt 1- 3, zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r., w imieniu marszałka województwa sprawuje Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], to postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r., wstrzymał prowadzenia robót budowlanych związanych z wykonywaniem zabudowy strumienia na odcinku długości około 400 mb, od wlotu rurociągu z nowej, wybudowanej samowolnie na działce nr [...] studzienki rewizyjnej do wylotu do otwartego koryta strumienia w rejonie posesji przy ul. D. [...].

Nadto nałożył na [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] obowiązek przedstawienia w terminie do dnia 31 marca 2010 r.

1) zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego,

2) 4 egzemplarzy projektu budowlanego, zawierającego inwentaryzację i ocenę stanu technicznego wykonanych robót wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami (w tym pozwoleniem wodnoprawnym) i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi,

3) oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Wobec niespełnienia w wyznaczonym terminie, nałożonego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. obowiązku, Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, na podstawie art. 48 ust. 1 i 4 ustawy Prawo budowlane, nakazał [...] Zarządowi Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] rozebranie samowolnie wykonanej zabudowy strumienia [...].

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] września 2010r. po rozpatrzeniu odwołania [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2010 r., nakazującej rozbiórkę samowolnie wykonanej zabudowy strumienia [...] na wskazanym w decyzji odcinku - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że w dniu 14 października 2004 r. Regionalny Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] prowadził kontrolę strumienia [...], podczas której stwierdzono wykonanie przez Spółkę z o.o. "P." w S. robót polegających na wybudowaniu przepustu w ulicy D., następnie na odcinku ok. 100 m poniżej przepustu przylegającym do działek nr [...] i [...], zabudowę strumienia rurociągiem betonowym o średnicy 600, zabudowę strumienia na odcinku ok. 100-150 m powyżej przepustu w ulicy D.

W dniu 8 grudnia 2004 r. podczas kolejnej kontroli ustalono, iż od czasu kontroli z dna 14 października 2004 r. wykonano kolejnych kilkaset metrów przedmiotowego rurociągu.

Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego przeprowadził postępowanie w ramach nadzoru budowlanego i w dniu 9 czerwca 2008 r. w toku oględzin rurociągu, stwierdził na odcinku od widocznego wlotu przy ul. C. do wylotu do otwartego koryta strumienia [...] przy posesji ul. D. [...], ułożenie w korycie cieku około 500 mb rurociągu i kilka widocznych studzienek rewizyjnych.

Ponadto organ ustalił, iż cały odcinek rurociągu został podzielony na dwa pododcinki - północny o długości 400 mb (od ul. C. do studzienki przy granicy działek nr [...]) oraz południowy o długości około 100 mb, od w/w studzienki do wlotu do otwartego strumienia [...].

Północny odcinek przebiega przez działki nr ew. [...] (Miasto S.), . (V. [...]), [...] (Skarb Państwa), [...] (Miasto S.), [...] (Skarb Państwa).

Natomiast południowy odcinek rurociągu przebiega przez działki: nr ew. [...] (własność prywatna), nr ew. [...] przeznaczoną pod drogi wewnętrzne oraz przez prywatne działki (lub na ich granicy) nr ew. [...].

Z notatki służbowej sporządzonej 1 lipca 2009 r. przez inspektorów [...] WINB wynikało, iż w rejonie ulicy C., Sp. z o.o." "V." wykonała w kwietniu i maju 2009 r. na działce nr ew. [...] ujęcia strumienia [...] w rurociąg o średnicy 300mm. Długość nowego odcinka rurociągu wynosi ok. 50 mb. Po lewej (wschodniej) stronie rozlewiska (przy ujęciu) widoczny był nowy wylot rurociągu PCV ø 400 mm. Studzienka znajduje się na terenie działki nr ew. [...] należącej do Skarbu Państwa. Pomiędzy w/w studzienką, a nową studzienką "B" wybudowano nowy rurociąg PCV o średnicy 300 mm. Rurociąg łączący obie studzienki przecina działkę nr ew. [...] należącą do W. [...]. Odprowadzenie wody ze studzienki "B" następuje starym rurociągiem ø 600 mm. Ponadto wykonano liczne studzienki połączone rurociągiem prowadzącym wody strumienia [...], które stanowią jednocześnie odbiornik wód deszczowych z terenów realizowanych w sąsiedztwie osiedli mieszkalnych.

Z opisanego stanu faktycznego wynikało zdaniem organu, iż zabudowa strumienia [...] została wykonana w ciągu kilku lat przez różnych nie ustalonych inwestorów oraz przez nieistniejącą już firmę "P.". Ponadto z materiału dowodowego wynikało również, że część spornej inwestycji została wykonana przez "V. [...]" Sp. z o.o.

Wskutek braku możliwości ustalenia inwestorów pozostałej części rurociągu ujmującego strumień [...] (na odcinku około 400 mb długości, od wlotu rurociągu ze studzienki rewizyjnej na działce nr ew. [...] do wylotu do otwartego koryta strumienia [...], w rejonie posesji przy ul. D. [...], organ wojewódzki podjął działania celem ustalenia właściciela strumienia.

Z pisma Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] lipca 2010 r., wynikało, iż koryto strumienia [...] jest korytem naturalnym, a nie powstałym w wyniku wykonywania na tym obszarze melioracji. Uprawnienia właścicielskie w stosunku do wód pozostałych tj. nie wymienionych w punktach 1-3 art. 11 ustawy Prawo wodne, do których zaliczyć należy strumień [...] - sprawuje w imieniu Skarbu Państwa marszałek województwa, a z jego powierzenia Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...].

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wskazał, że zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo wodne, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa, wykonuje marszałek województwa, jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa - w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy, oraz w stosunku do pozostałych wód niewymienionych w pkt 1-3.

Mając na uwadze ten przepis, to brak zamieszczenia strumienia [...] w załączniku nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną (śródlądowe wody powierzchniowe lub ich części, stanowiące własność publiczną, istotne dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa), czy też w załączniku nr 3 w/w rozporządzenia (śródlądowe wody powierzchniowe lub ich części, stanowiące własność publiczną, zaliczone do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa w stosunku do których wykonywanie uprawnień Skarbu Państwa powierza się marszałkom województw), nie wyklucza, iż prawa właścicielskie do strumienia, wykonuje Marszałek Województwa [...]. Wykonuje bowiem prawa właścicielskie nie tylko do wód, o których mowa w w/w rozporządzeniu z dnia 17 grudnia 2002 r., ale również w stosunku do pozostałych wód niewymienionych w pkt 1-3 art. 11 ust. 1 Prawa wodnego (art. 11 ust. 1 pkt 4 Prawa wodnego).

W związku z powyższym, w ocenie GINB, prawidłowo Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r., wstrzymał prowadzenie robót budowlanych związanych z wykonywaniem zabudowy strumienia oraz nałożył na [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] obowiązek przedstawienia w terminie do dnia 31 marca 2010r. wskazanych dokumentów.

Wobec nie wykonania określonego w tym postanowieniu obowiązku, organ wojewódzki, na podstawie art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego, nakazał [...] Zarządowi Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] rozbiórkę przedmiotowego odcinka rurociągu.

Brak możliwości ustalenia inwestora zabudowy strumienia [...] na długości około 400 mb, zasadnym czynił zobowiązanie podmiotu wykonującego prawa właścicielskie ([...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...]) w stosunku do przedmiotowego strumienia, do wykonania obowiązku o którym mowa w art. 48 Prawa budowlanego.

Materiał dowodowy wskazywał, że prawa właścicielskie w stosunku do strumienia [...] wykonuje [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych, który o toczącym się postępowaniu został powiadomiony pismem o WINB z dnia [...] maja 2008 r. Poza tym faktyczny udział w przeprowadzanych przez organ pierwszej instancji oględzinach spornej budowli brał Kierownik Terenowego Oddziału [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych.

[...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Warszawie z [...] września 2010 r.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

- art. 17 pkt 1, art. 48 ust. 1 w związku z art. 48 ust. 4, art. 52 oraz art. 81c ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo - w związku z art. 11 ust. 1 pkt. 4 oraz art. 14a ust. 2 i 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne oraz art. 19 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz o zmianie niektórych innych ustaw, przez bezpodstawne przyjęcie, iż strumień [...] zaliczany jest do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa i że prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa sprawuje w imieniu Skarbu Państwa Marszałek Województwa [...], a z jego powierzenia [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...]. Nadto, że prawa właścicielskie co do zabudowy strumienia (rurociągu) przysługują także Skarbowi Państwa;

- art. 11 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną - przez bezpodstawne przyjęcie, iż strumień [...] zaliczony jest do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy oraz w stosunku do pozostałych wód niewymienionych w art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo wodne i że w związku z tym prawa właścicielskie do strumienia wykonuje [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...];

- art. 11 ust. 1. w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo wodne - przez bezpodstawne przyjęcie, iż [...] jest ciekiem naturalnym w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne, podczas gdy jest to urządzenie melioracji szczegółowej,

- art. 14 ust. 4 ustawy Prawo wodne w związku z art. 47 i 48 kodeksu cywilnego - przez bezpodstawne domniemanie, iż wykonywanie praw właścicielskich do wód powierzchniowych płynących rozciąga się na prawa właścicielskie do urządzeń wodnych

- art. 6, 7, 10, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. przez bezpodstawne przyjęcie iż skarżący jest właścicielem zabudowy strumienia [...], nieuwzględnienie przy rozstrzyganiu sprawy dowodów przedłożonych przy piśmie z dnia 9 marca 2010 r. "Wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego", tj. kopii mapy ewidencyjnej z przebiegiem trasy rowu z zasobów [...] w [...] wraz z wykazem urządzeń melioracji szczegółowych obiektu [...], mapki poglądowej z przebiegiem strumienia [...] w górnej zlewni oraz wypisów z ewidencji gruntów dla działek, przez które przebiega [...]. Uniemożliwienie ustosunkowania się do zebranego w sprawie materiału dowodowego a w szczególności pisma Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia 9 lipca 2010 r. oraz protokołu z oględzin, przeprowadzonych przez RZGW w [...] w dniu 23 czerwca 2010 r. Bezpodstawne przyjęcie, iż brak było możliwości ustalenia inwestora zabudowy strumienia na długości ok. 400 mb;

- art. 142 kpa przez nierozpoznanie w zaskarżonej decyzji zażalenia (wniosku o wznowienie postępowania) na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r.

Wnosząc te zarzuty skarżący domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, oraz postanowienia [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2009 r.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organy blednie ustaliły, iż prawa właścicielskie rurociągu stanowiącego zabudowę strumienia [...] przysługują Skarbowi Państwa i że prawa te w imieniu Skarbu Państwa w stosunku do wymienionego obiektu budowlanego wykonuje Marszałek Województwa [...], a z jego powierzenia [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] i w związku z tym obciążają go obowiązki określone w art. 48 ust. 1 w związku z art. 48 ust. 4 ustawy Prawo budowlane.

Tymczasem zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 4 Prawa wodnego, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa, wykonują "marszałek województwa, jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa - w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy, oraz w stosunku do pozostałych wód niewymienionych w pkt 1-3 (art. 11 ust. 1)".

Zadania Marszałka Województwa w zakresie gospodarki wodnej określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną (Dz. U. z 2003 r. nr 16, poz. 149) określające wody istotne dla potrzeb rolnictwa.

W imieniu Marszałka funkcje zarządzania gospodarką wodną na wymienionych w wyżej wymienionym rozporządzeniu ciekach sprawuje [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...].

Zgodnie z art. 11 ust. 3 Prawa wodnego, Rada Ministrów może powierzyć marszałkowi województwa wykonywanie uprawnień Skarbu Państwa w stosunku do wód innych niż określone w ust. 1 pkt 4 i zaliczyć do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa niektóre wody określone w ust. 1 pkt 2 lit. b i c.

Wody strumienia [...] nie spełniają kryteriów wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa. Dlatego nie został on wymieniony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. Stąd właściwym w sprawach gospodarowania wodami w tym cieku nie jest Marszałek Województwa [...] - [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...].

Potwierdzeniem wykonywania uprawnień do strumienia [...] przez Marszałka Województwa [...] powinna być decyzja Starosty Powiatowego stwierdzająca przejście gruntów pokrytych powierzchniowymi wodami płynącymi (a więc strumienia [...]) do zasobów nieruchomości Skarbu Państwa, wydana w trybie art. 14 a ustawy Prawo wodne, a następnie decyzja o oddaniu w trwały zarząd gruntu pod wodami płynącymi (strumienia [...]) Marszałkowi Województwa [...].

Wydanie decyzji o przejściu w trwały zarząd marszałka wód i gruntów pod wodami stanowi podstawę do dokonania zmian w zapisach ewidencji gruntów i budynków.

Zgodnie z art. 14 ust. 4 ustawy Prawo wodne gospodarowanie mieniem związanym z gospodarką wodną należy do Starosty Powiatowego, w przedmiotowej sprawie do Prezydenta Miasta [...], wykonującego uprawnienia Starosty Powiatowego. Starosta powinien być ewentualnym adresatem obowiązków określonych przez organ.

Dokonując ustaleń związanych z zabudową strumienia [...] urządzeniami wodnymi organ nie wziął pod uwagę dokumentów (dowodów) załączonych do pisma odwołującego się z dnia 9 marca 2010r. oznaczonego jako "Wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego", tj. kopii mapy ewidencyjnej z przebiegiem trasy rowu z zasobów [...] w [...] wraz z wykazem urządzeń melioracji szczegółowych obiektu [...], mapki poglądowej z przebiegiem strumienia [...] w górnej zlewni oraz wypisów z ewidencji gruntów dla działek, przez które przebiega [...].

Z dokumentacji tej wynika bowiem, iż [...] nie jest ciekiem naturalnym tylko urządzeniem melioracji szczegółowej - rowem w części zabudowanym rurociągiem o śr. 30 cm stanowiącym część powiązanego z urządzeniami drenarskimi systemu melioracyjnego wykonanego dla potrzeb odwodnienia terenów rolniczych należących niegdyś do PGR [...]. Urządzenie to nie znajduje się w ewidencji środków trwałych [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...].

W myśl art. 77 ust. 1 ustawy Prawo wodne utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do właścicieli gruntów.

Z ewidencji gruntów wynika, iż [...] przebiega przez teren będący własnością różnych podmiotów - osób fizycznych i prawnych.

Adresatem decyzji organu pierwszej instancji wynikających z ustawy Prawo budowlane powinny być konkretne podmioty, które dopuściły się samowoli budowlanej, o których mowa m.in. w piśmie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia 9 lipca 2010 r. (m.in. P. Sp. z o.o. w S., Spółka V. [...]), a nie [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...].

Jak wynika z oględzin samowolnie zabudowanego odcinka strumienia [...], którą przeprowadzono w dniu 19.10.2010 r., wykonany rurociąg przebiega przez ogrodzone osiedle domków jedno i wielorodzinnych w pasach drogowych w granicach ogrodzeń prywatnych posesji.

Teren nad rurociągiem całkowicie został zagospodarowany przez właścicieli domów wybudowanych na posesjach przyległych do strumienia. W chwili przeprowadzania oględzin na działce nr [...], w granicach której znajduje się część rurociągu trwały prace budowlane. Żaden organ dokonujący kontroli w tym Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [...] oraz Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] nie zainteresował się samym inwestorem ani nie podjął działań w celu wstrzymania trwających prac na gruncie należącym do Skarbu Państwa.

Organ w sposób nieuzasadniony utożsamia prawa właścicielskie do wód powierzchniowych płynących z prawami właścicielskimi do urządzeń wodnych (obiektów budowlanych), przyjmując, iż obiekt budowlany oznaczony w decyzji jako zabudowa strumienia jest częścią składową gruntu pokrytego płynącą wodą powierzchniową (strumieniem [...]).

W orzecznictwie podkreśla się jednak, że własność wody nie przekłada się automatycznie na własność urządzeń wodnych, bowiem przepisy Prawa wodnego nie stoją na przeszkodzie, aby kto inny był właścicielem wody, a kto inny właścicielem urządzeń wodnych. Pogląd taki wyrażony został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2009 r. II OSK 1874/07, LEX nr 515978.

Organ pierwszej instancji uniemożliwił skarżącemu wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności pisma Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia 9 lipca 2010 r. które zawiera błędną opinię dotyczącą charakteru prawnego strumienia [...].

Tymczasem jest to urządzenie melioracji wodnej, mające charakter sztuczny, a nie ciek naturalny. Powoływanie się na mapy z XIX wieku było pozbawione jakiegokolwiek waloru dowodowego.

[...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] dołączył do skargi notatkę z oględzin zabudowanego odcinka strumienia [...] objętego rozbiórką, jakie sam przeprowadził w dniu 19.10.2010 r..

Wynikało z niej, że wykonany bez pozwoleń rurociąg przebiega przez ogrodzone osiedle domków jedno i wielorodzinnych w pasach drogowych i w granicach ogrodzeń prywatnych posesji. Teren nad rurociągiem został całkowicie zagospodarowany przez właścicieli domów wybudowanych na posesjach przyległych do strumienia.

W notatce wskazano, że przed przystąpieniem do zabudowy doliny strumienia [...], teren wokół niego był pofałdowany, natomiast sam strumień przepływał przez płaski teren łąk użytkowanych niegdyś przez PGR [...], który użytkował go jako urządzenie melioracji wodnej szczegółowej. Po dokonaniu sprzedaży gruntów wokół strumienia, w czasie trwania budowy osiedla domków podniesiono rzędne terenu - przemieszczono masy ziemne w celu wyrównania terenu. Wówczas dokonano przebudowy strumienia, układając rurociąg aby nie kolidował z przeprowadzanymi pracami budowlanymi. Z przeprowadzonych oględzin sporządzono dokumentację fotograficzną i opis.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwanej dalej p.p.s.a.).

Skarga jest zasadna.

Zdaniem Sądu, organy nadzoru budowlanego w niniejszej sprawie powinny przede wszystkim ustalić charakter prawny przedmiotowej "zabudowy strumienia" w kontekście przepisów prawa budowlanego oraz prawa wodnego.

Przepis wskazany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji rozbiórkowej - art. 48 Prawa budowlanego, ma bowiem zastosowanie jedynie do obiektu budowlanego lub jego części. Definicja legalna obiektu budowlanego znajduje się w art. 3 ust. 1 Prawa budowlanego, z kolei w art. 3 ust. 3 tej ustawy wskazano na definicję budowli. Z obu tych definicji nie wynika wprost aby przedmiotowa "zabudowy strumienia" była obiektem budowlanym, do którego w przypadku samowoli budowlanej miałby, co do zasady zastosowanie art. 48 Prawa budowlanego

Analizy zastosowanej kwalifikacji prawnej "zabudowy strumienia" organ nie dokonał, przyjmując jak się wydaje w sposób dorozumiany, iż "zabudowa strumienia [...]" jest budowlą.

Tymczasem wiele elementów stanu faktycznego sprawy wskazuje, iż może być to urządzenie melioracji wodnej szczegółowej.

Przepis art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne ( Dz. U. z 2005r. Nr 239 , poz. 2019 ze zm.) do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych zalicza: rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, drenowania, rurociągi o średnicy poniżej 0,6 m.

Zdaniem skarżącego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych - "[...]" nie jest ciekiem naturalnym tylko urządzeniem melioracji szczegółowej. Jest rowem w części zabudowanym rurociągiem o śr. 30 cm stanowiącym część systemu melioracyjnego powiązanego z urządzeniami drenarskimi wykonanego dla potrzeb odwodnienia terenów rolniczych należących niegdyś do PGR [...] a rozbudowanym obecnie przez różne podmioty..

Ustalenie charakteru prawnego tej "zabudowy" miało zasadnicze znaczenie w sprawie, albowiem powinno stanowić podstawę do wskazania jakie obowiązki w świetle Prawa budowlanego i ewentualnie prawa wodnego ciążyły na inwestorze.

W tym kontekście należy przypomnieć normę art. 29 ust. 2 pkt 9 w zw. z art. 30 ust. 1 Prawa budowlanego, który wymaga jedynie zgłoszenia zamiaru wykonania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych , a nie uzyskania pozwolenia na budowę.

Nadto ustalenie, iż jest to urządzenie melioracji wodnych szczegółowych wpływałoby na właściwość organów oraz ewentualnego adresata obowiązków. W myśl bowiem art. 77 ust. 1 ustawy Prawo wodne, utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do właścicieli gruntów.

Zatem w sprawie należało przeprowadzić analizę zarówno przepisów prawa budowlanego jak i prawa wodnego, które na tle przedmiotowego stanu faktycznego mogą wzajemnie się przenikać. Wprawdzie stan prawny w tym zakresie nie jest oczywisty, to nie zwalniało jednak organu od próby jego ustalenia.

W tym kontekście należy również wskazać na art. 64a Prawa wodnego stanowiący, że jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, właściciel tego urządzenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację.

Organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może wydać decyzję o legalizacji urządzenia wodnego, jeżeli lokalizacja tego urządzenia nie narusza przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przepisów art. 63, ustalając jednocześnie, w drodze postanowienia, wysokość opłaty legalizacyjnej, wynoszącą 10-krotność opłaty skarbowej za wydanie pozwolenia wodnoprawnego.

Jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa, lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku.

W świetle regulacji art. 64a Prawa wodnego, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest jednocześnie właściwym do ewentualnej legalizacji urządzenia wodnego wykonanego bez takiego pozwolenia (vide - postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2009 r. LEX nr 563576).

Z ewidencji gruntów wynika, iż [...] przebiega przez teren będący własnością różnych podmiotów - osób fizycznych i prawnych. Rurociąg przebiega przez ogrodzone osiedle domków jedno i wielorodzinnych w pasach drogowych w granicach ogrodzeń prywatnych posesji. Teren nad rurociągiem został zagospodarowany przez właścicieli domów wybudowanych na posesjach przyległych do strumienia.

Dlatego słusznie skarżący podniósł, że organ bez dostatecznego uzasadnienia utożsamił ewentualne prawa właścicielskie do wód powierzchniowych płynących z prawami właścicielskimi do urządzeń wodnych (obiektów budowlanych), przyjmując, iż obiekt budowlany oznaczony w decyzji jako zabudowa strumienia jest częścią składową gruntu pokrytego płynącą wodą powierzchniową (strumieniem [...]).

W orzecznictwie wskazano jednak, że własność wody nie przekłada się automatycznie na własność urządzeń wodnych, bowiem przepisy Prawa wodnego nie stoją na przeszkodzie, aby kto inny był właścicielem wody, a kto inny właścicielem urządzeń wodnych. Wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. II OSK 1874/07, LEX nr 515978.

Należy również wskazać na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1900/09, Lex 672729.

W świetle przytoczonego orzecznictwa oraz treści art. 64a ust. 1 Prawa wodnego, istotną kwestią do wyjaśnienia w niniejszej sprawie było to, czy doszło do wykonania bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego urządzenia wodnego. W ocenie Sądu powyższa okoliczność nie została przez organ wyjaśniona w sposób wyczerpujący. Brak takiej oceny powoduje, że twierdzenia organu, że na przedmiotowych działkach doszło do samowolnego wykonania budowli uznać trzeba za niewystarczające.

Potrzeba przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie wynika również z analizy art. 9 ust. 1 Prawa wodnego, tj. przepisu definiującego urządzenie wodne.

Należało dokonać analizy czy zabudowa strumienia to urządzenie melioracji wodnej, mające charakter sztuczny, czy zabudowa cieku naturalnego. Jednak powoływanie się na fakt, iż w odległej przeszłości był to ciek naturalny, w świetle okoliczności sprawy nie może mieć znaczenia, skoro jak wynika z materiału dowodowego doszło do istotnych zmian w sposobie zagospodarowania przestrzeni i charakteru terenu.

Wskazuje na to [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], który dołączył do skargi notatkę z oględzin zabudowanego odcinka strumienia [...] objętego rozbiórką, jakie sam przeprowadził w dniu 19.10.2010 r..

W notatce wskazano, że przed przystąpieniem do zabudowy doliny strumienia [...], teren wokół niego był pofałdowany, natomiast sam strumień przepływał przez płaski teren łąk użytkowanych niegdyś przez PGR [...], który użytkował go jako urządzenie melioracji wodnej szczegółowej. Po dokonaniu sprzedaży gruntów wokół strumienia, w czasie trwania budowy osiedla domków podniesiono rzędne terenu - przemieszczono masy ziemne w celu wyrównania terenu. Wówczas dokonano przebudowy strumienia, układając rurociąg aby nie kolidował z przeprowadzanymi pracami budowlanymi.

W konkluzji Sąd pragnie stwierdzić, że w postępowaniu prowadzonym w ramach nadzoru budowlanego nie oceniono w wyczerpujący sposób stanu faktycznego sprawy, jak też nie rozpatrzono we wszechstronny sposób zgromadzonego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Doszło zatem do naruszenia art. 7 i 77 oraz 80 k.p.a.

Z tych powodów zaskarżoną i poprzedzającą ja decyzję należało uchylić.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.