Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 48/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 -3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod, sędzia WSA Zofia Skrzynecka (sprawozdawca), Protokolant pomocnik sekretarza Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 7 marca 2012r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 7 lipca 2011 r. S.M.M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, uzasadniając powyższy wniosek trudną sytuacją życiową. Podał, że zamieszkuje wraz z żoną i dwojgiem pełnoletnich dzieci. Dochód 4 - osobowej rodziny wynosi od 2440,56 zł do 2.840,56 zł miesięcznie, na który składa się m.in. dochód z tytułu jego renty inwalidzkiej i emerytury żony oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej w formie kwiaciarni. Wnioskodawca wskazał ponadto na trudną sytuację zdrowotną swoją (przebyte operacje trzustki pierścieniowatej, przepukliny rozworu przełykowego i przepony, serca) oraz córki B., która choruje na dziecięce porażenie mózgowe i autyzm, i w związku z tym wymaga całodobowej opieki. Jego żona, ze względu na stan zdrowia córki, po 20 latach pracy przeszła na emeryturę, która wynosi 756,46 zł miesięcznie. Syn W. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Do wniosku dołączono oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynikało, że wnioskodawca posiada dom o powierzchni 60 m², lokal niemieszkalny o pow. 15,89 m² oraz samochody: Opel Vectra, rok prod. 1989 r., Daewoo Nubira, rok prod. 1999 r., Volkswagen T4, rok prod. 1983 r. Obciążają go zobowiązania wobec Urzędu Miasta i Gminy w wysokości 15.347,50 zł. Stałe wydatki rodziny z tytułu miesięcznych opłat na utrzymanie wynoszą 1.700 zł, kosztów leczenia – 350 zł oraz na żywność i ubrania 800 – 1.200 zł.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za styczeń 2008 r. – marzec 2011 r., ubezpieczenie zdrowotne za listopad 2009 r. oraz na Fundusz Pracy za styczeń 2008 r. – marzec 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 25.812,76 zł.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, iż w sprawie nie wystąpił stan całkowitej nieściągalności zadłużenia, o którym mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.". Wystąpiła natomiast przesłanka pozytywnego rozpatrzenia wniosku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm., powoływanego dalej jako "rozporządzenie"), zgodnie z którym podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest ustalenie, że opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednakże, jak wskazał Zakład, powyższe nie zobowiązuje do podjęcia decyzji do umorzenia, gdyż Zakład, korzystając z uznania administracyjnego, może odmówić umorzenia należności pomimo stwierdzenia, że istnieją przesłanki zastosowania tej instytucji.

Dokonując ponownej analizy zebranego materiału dowodowego, na skutek złożonego przez stronę wniosku z dnia 5 listopada 2011 r. o ponowne rozpoznanie sprawy, uzupełnionego w dniach 8 i 18 listopada 2011 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uchylenia opisanej wyżej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia z dnia "[...]" wskazał, że na podstawie informacji uzyskanej z Rejestru Ksiąg Wieczystych ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym przy ul. "[...]" w O., lokalu niemieszkalnego o pow. 15,89 m² przy "[...]" w O., działki przeznaczonej pod zabudowę domu jednorodzinnego i zakładu rzemieślniczego o pow. 0,1186 ha przy ul. "[...]" w O. oraz działki gruntowej o pow. 0,0025 ha przy ul. "[...]" w O. Ponadto z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego wynikało, że wnioskodawca stał się poprzez zasiedzenie właścicielem działek dotyczących terenów mieszkaniowych. Skarżący figuruje ponadto w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel następujących pojazdów: samochód osobowy Fiat 131 super z 1982 r., samochód osobowy FSO Warszawa z 1962 r., motocykl Jawa z 1987 r., samochód ciężarowy Daewoo Nubia z 1999 r., samochód osobowy Opel Vectra z 1989 r., samochód ciężarowy Volkswagen z 1993 r. oraz samochód osobowy Mercedes combi z 1999 r. Otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 742,56 zł netto.

W kwestii podnoszonej przez zobowiązanego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy argumentacji, w świetle której nie został on w odpowiednim czasie poinformowany o obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia, Zakład wskazał, że w okresie od przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w dniu "[...]", wnioskodawca był zobowiązany jedynie do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Jednakże obowiązek ten uległ modyfikacji od dnia 1 stycznia 2008r., tj. od wejścia w życie zmiany ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w świetle której strona była zobowiązana również do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy. Skarżący, pomimo tego obowiązku, w okresie od stycznia 2008 r. do marca 2011 r. w dalszym ciągu opłacał jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dopiero w dniu 16 maja 2011 r. sporządził korekty dokumentów ubezpieczeniowych, wykazując w nich należne składki na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy. W ocenie Zakładu, powołany przez stronę brak świadomości co do obowiązku odprowadzania należnych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy nie może uzasadniać umorzenia zaległości z tego tytułu. Wbrew bowiem formułowanym przez stronę zarzutom co do czynności pracowników Zakładu, wskazano, że nie dokonują oni rozliczeń konta płatnika, jednakże strona mogłaby uzyskać informację o stanie tego, gdyby się o nią zwróciła. W przedmiotowej sprawie w dniu 9 maja 2011 r. poinformowano zobowiązanego o stosowaniu przez niego błędnego schematu podlegania ubezpieczeniom. W odpowiedzi strona w dniu 16 maja 2011 r. złożyła korekty dokumentów rozliczeniowych. Następnie w dniu 23 maja 2011 r. została poinformowana o wysokości zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę. Zobowiązany wskazał wówczas, że będzie składał wniosek o umorzenie należności bądź o układ ratalny. Wobec powyższego Zakład nie wysyłał pism informujących, ani upomnień. Ponadto, jak wskazał Zakład, w dniu 28 września 2011 r. należność z tytułu składek została rozłożona na miesięczne raty w wysokości ok. 320 zł. Uwzględnienie wniosku o ulgę w formie ratalnej spłaty spowodowało zatem, iż nie są już naliczane odsetki za zwłokę.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, Zakład wskazał, że ze względu na to, że skarżący posiada prawo do świadczenia rentowego, nieruchomości i rzeczy ruchome, z których można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne, brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Ustosunkowując się natomiast do kwestii, czy w sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., Zakład wskazał, że przepis ten nie wyjaśnia, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Zakładu, za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych należy uznać takie warunki bytowe osoby zobowiązanej, które powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji poprzez niezapełnienie minimum socjalnego (ubóstwo). Przy ocenie, czy ubóstwo jest stanem trwałym, należy w szczególności ustalić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy tez może stały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego i Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2010 r. minimum egzystencji 4 – osobowej rodziny (w tym 2 dzieci) wynosi 1.607,93 zł (tj. 401,98 zł na osobę), ustawowa granica ubóstwa 1.404 zł (tj. 351 zł na osobę), relatywna granica ubóstwa 1880 zł (470 zł na osobę), subiektywna granica ubóstwa 1770 zł ( 442,50 zł) , a minimum socjalne 3018,57 zł (754,64 zł na osobę).

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że wnioskodawca zamieszkuje z żoną, 36 – letnim synem W. i niepełnosprawną 29 – letnią córką B. Osiąga dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ok. 500 – 900 zł miesięcznie oraz świadczenie rentowe w kwocie 742,56 zł netto. Pobiera na córkę zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Żona wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w kwocie 657,38 zł netto. Córka otrzymuje rentę socjalną w wysokości 540,62 zł netto. Syn W. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Miesięczny dochód 4 –osobowej rodziny wynosi ok. 2440,56 – 2840,56 zł, tj. 648,39 –748,39 zł na 1 osobę, podczas, gdy według przywołanych wyżej danych GUS za 2010 r. minimum egzystencji wynosi na 1 osobę 401,98 zł. Łącznie wydatki miesięczne rodziny (w tym koszty utrzymania, koszty leczenia) wynoszą ok. 1.920 zł, co sprawia, że po odjęciu od dochodów do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 720 zł. Wnioskodawca posiada ponadto majątek w/w nieruchomy i ruchomy. Spośród w/w pojazdów jedynym przedstawiającym jakąkolwiek wartość egzekucyjną jest samochód osobowy Mercedes combi z 1999 r., który wg oświadczenia strony należy do chorej córki. Zakład wskazał ponadto, iż w dniu 28 października 2011 r. wnioskodawca dokonał jednorazowo zapłaty raty za lokal przy "[...]" w wysokości 5.115,83 zł, przy czym pozostały do spłaty jeszcze 2 raty w łącznej wysokości 10.231,67 zł płatne w terminie do dnia 31 października 2012 r. i do dnia 31 października 2013 r. W kontekście powyższych okoliczności Zakład zauważył, że pomimo trudnej sytuacji finansowej wnioskodawca nie podejmował próby sprzedaży bądź wynajmu nieruchomości celem zdobycia środków na spłatę zobowiązań, a ponadto dysponował środkami na spłatę raty za lokal.

Uwzględniając przedstawioną powyżej sytuację majątkową rodziny zobowiązanego, Zakład stwierdził, że wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek z § 3 w/w rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie Zakład wskazał, że pomimo przyznania stopnia niepełnoprawności i otrzymywania świadczenia rentowego wnioskodawca prowadzi nadal działalność gospodarczą i osiąga dochód, które gwarantują mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto reguluje bieżące składki z tytułu prowadzonej działalności, jak również zadłużenie z tytułu zaległych składek w układzie ratalnym, co wskazuje, że umorzenie składek byłoby przedwczesne. Wobec faktu, iż zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą Zakład stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia. Ponadto, w ocenie Zakładu, wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tzn. nie udowodnił, iż przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Pomimo bowiem złego stanu zdrowia i otrzymywania z tego tytułu świadczenia rentowego oraz opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny tj. córką, a także siostrą R.M., która choruje na schizofrenię paranoidalną od 20 roku życia, zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga przychody. Zakład wskazał również, iż według wyjaśnień strony opiekę nad chorymi członkami rodziny roztaczają również żona, która z tych względów przeszła na emeryturę, a ponadto syn wnioskodawcy.

Uzasadniając odmowę umorzenia należności z tytułu składek, Zakład wskazał, że występuje jako rzecznik interesu społecznego i jest zobligowany do działania z uwzględnieniem interesu funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Podniósł, że w trudnej sytuacji, w jakiej się znalazł się wnioskodawca, odmowę umorzenia uzasadnia powszechnie znany fakt, iż pochodzące ze składek środki na wypłatę rent i emerytur, będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa, są niewystarczające. Zakład ma obowiązek ocenić istnienie przesłanki umorzenia ze względu na ważny interes publiczny, który nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia jego zobowiązań, tj. ocenić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Obowiązek opłacania składek wynika natomiast z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej i nie jest zależny od uzyskiwanych dochodów z tej działalności.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższą decyzję strona, wnosząc o jej uchylenie, zakwestionowała stanowisko Zakładu, iż pomimo przyznania, że w jej przypadku wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, Zakład mógł odmówić umorzenia. Skarżący wskazał, że czuje się ofiarą, a nie świadomym sprawcą zadłużenia, które powstało na skutek długotrwałego wprowadzania go w błąd, czy też utrzymywania w błędnym przekonaniu o poprawności dokonywanych przez niego rozliczeń przez pracownika Inspektoratu ZUS– J.G. Jak zaznaczył, zadłużenie to nie powstałoby również, gdyby odpowiedzialni za rozliczenia konta strony pracownicy Zakładu upomnieliby się o zaległe składki wcześniej, a nie jak w niniejszej sprawie, dopiero po upływie 3,5 roku. Przez cały ten okres strona przekonana była, iż wywiązuje się należycie ze swych obowiązków. Jak podkreślił skarżący, nie ukrywał faktu prowadzenia działalności gospodarczej ani też otrzymywania renty inwalidzkiej. Ponadto bywał osobiście w siedzibie Zakładu, jak również telefonował, by upewnić się co do prawidłowości rozliczeń. Pod wpływem sugestii pracowników Inspektoratu ZUS złożył również wniosek o rozłożenie należności na raty, gdyż ten wniosek, w przeciwieństwie do wniosku o umorzenie, wstrzymuje naliczanie odsetek za zwłokę. Nie oznacza to jednak, że jest on w stanie spłacić należności w układzie ratalnym. Kwota tego zadłużenia jest bowiem w sytuacji rodziny wnioskodawcy kwotą astronomiczną. Opisując ponownie sytuację zdrowotną i materialną rodziny, wskazał, że spłata rat rozłożonych na okres do października 2018 r. pozbawi jego rodzinę jakichkolwiek możliwości godniejszego życia, odpoczynku (urlopu czy wyjazdu rekreacyjnego), remontu mieszkania, pokrycia niespodziewanych wydatków. Jak podniósł, już aktualnie istnieją problemy z zakupem opału na zimę, wyprawieniem świąt, czy zakupem odzieży i butów. Wyjaśnił, że nie korzysta z pomocy społecznej, gdyż stara się być samodzielny. Zarzucił, że przeprowadzona w zaskarżonej decyzji analiza dochodów i wydatków rodziny była tendencyjna. Nie przewidziano w niej bowiem wydatków na opał na zimę oraz wydatków na leki na choroby sezonowe. Wskazał, że córka wymaga ciągłej rehabilitacji, jednakże jest to niemożliwe z uwagi na koszty turnusów rehabilitacyjnych.

W odpowiedzi Zakład podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 7 marca 2012 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z pisma ZUS z dnia "[...]", nr "[...]", na okoliczność, iż ZUS nie informował go o powstaniu zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dlatego sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów, w tym zasad słuszności lub współżycia społecznego. Należy też wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej skrócie jako p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej a więc i do umorzenia należności z tytułu składek. Niezależnie więc od rezultatu kontroli sądowej, jakiej poddawana jest zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja, nie istnieje możliwość orzeczenia przez Sąd o umorzeniu składek, a tego zdaje się oczekiwać skarżący, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia obciążających go zaległości.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i w rozporządzeniu wykonawczym, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako u.s.u.s.. Wskazany przepis w ustępie 1 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z ustępem 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Ustawa daje zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także - w uzasadnionych przypadkach - w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod pojęciem "należności z tytułu składek" ustawodawca określił składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę, przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w art.28 ust. 2u.s.u.s. zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Art. 28 ust.2 u.s.u.s. zawiera wyczerpujący katalog przesłanek mogących stanowić podstawę do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność. Zaakcentować należy użycie w ust.1 zwrotu "mogą być umarzane" wskazujące na jedynie możliwość umorzenia a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś ze wskazanych wyżej przesłanek, pozwalających stwierdzić całkowitą nieściągalność, lub przesłanek, o których mowa w art. 28 ust.3a u.s.u.s., to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, na gruncie analizowanego przypadku, że do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Biorąc pod uwagę argumenty skargi sugerujące, że dla pozytywnego rozstrzygnięcia wystarczające jest spełnienie przesłanek pozwalających na umorzenie składek, trzeba zauważyć, że decyzje o charakterze uznaniowym należy odróżniać od innego rodzaju decyzji administracyjnych, jakimi są tzw. decyzje związane. W przypadku decyzji związanej występuje sytuacja, w której przepis prawa, w razie spełnienia się przedstawionych w nim przesłanek, nakłada na organ orzekający obowiązek wydania decyzji określonej treści. W art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę posłużył się zdefiniowanym pojęciem: całkowita nieściągalność oraz niedookreślonym w żadnym przepisie ustawy pojęciem "uzasadniony przypadek". Jednak nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art.7k.p.a. (por. Janusz Borkowski w: Barbara Adamiak Janusz Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011 r., strony 396-397).

Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w oparciu o art.28 ust.3 oraz ust.3a u.s.u.s. nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art.7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art.77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

W świetle art.28 ust.1 i 2 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek ustalić w pierwszej kolejności, czy zostały spełnione określone w ww. przepisie przesłanki całkowitej nieściągalności a następnie, w zależności od wyniku tych ustaleń, rozważyć zasadność wniosku o umorzenie należności.

Poddając analizie materiał dowodowy zgromadzony przez organ w rozpatrywanej sprawie, przyznać należy, iż uprawniona była konstatacja organu, że nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. O braku podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności świadczy w ocenie organu to, że zobowiązany ma prawo majątkowe w postaci świadczenia rentowego oraz posiada nieruchomości i rzeczy ruchome, z których można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne, które nie było dotychczas wszczynane, bowiem po powzięciu wiadomości o wystąpieniu zaległości wobec ZUS, zobowiązany złożył wniosek o rozłożenie na raty i o umorzenie należności, co spowodowało brak potrzeby wysyłania upomnień i wszczynania postępowania egzekucyjnego wobec perspektywy, że zobowiązanie zostanie zrealizowane w ramach układu ratalnego. Z warunków zawartego układu zobowiązany wywiązuje się terminowo. Zatem, zdaniem sądu, nie można było stwierdzić, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością. W skardze nie podważano zresztą dokonanego przez organ ustalenia dotyczącego braku przesłanki całkowitej nieściągalności składek w świetle przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s..

Wykluczenie zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, które w ogóle eliminuje możliwość rozważania umorzenia zaległości z tytułu składek na podstawie art.28 ust.1 i 2 u.s.u.s., spowodowało, że organ poddał analizie wynikające z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych inne możliwości umorzenia należności. Jak już wcześniej wspomniano, przepis art. 28 ust. 3a. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być, w uzasadnionych przypadkach, umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a u.s.u.s. sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej powoływanego jako rozporządzenie, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając na uwadze treść tego przepisu rozporządzenia organ przeprowadził bardzo szczegółowe postępowanie dowodowe w tym zakresie, ustalając, iż pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, skarżący w okresie 2007-2008 roku nie występował o udzielenie pomocy społecznej z Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto, jak ustalił organ, skarżący osiąga dochód z tytułu renty wypłacanej przez ZUS w kwocie 742, 56 zł netto miesięcznie oraz z prowadzonej działalności gospodarczej ok.500-900 zł miesięcznie. Ustalono, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, synem W. pozostającym bez pracy oraz córką B. Żona skarżącego jest emerytką i jej emerytura wynosi 657, 38 zł netto, natomiast córka otrzymuje rentę socjalną w kwocie 540, 62 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. Miesięczny dochód rodziny wyliczono na kwotę 2440-2840 zł, co daje średnią w wysokości 2640, 56 zł plus 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego. Oznacza to, że na jednego członka rodziny przypada średnio dochód wynoszący 698, 39 zł miesięcznie. Opierając się na oświadczeniu skarżącego przyjęto, że stałe obciążenia z tytułu kosztów utrzymania, bez wyżywienia i ubrania, wynoszą średnio miesięcznie 1032, 50 zł, zaś łączne wydatki miesięczne wynoszą ok.1920 zł.

Organ wskazał ponadto na posiadanie przez skarżącego kilku nieruchomości, poza udziałem we własności domu, który rodzina zamieszkuje, oraz ruchomości w postaci 7 pojazdów zarejestrowanych na skarżącego, z których co prawda tylko jeden - Mercedes combi rok pr.1999 - posiada wartość istotną z punktu widzenia ewentualnej egzekucji. Ustalenia w zakresie posiadanego majątku i sposobu jego wykorzystywania zostały szczegółowo opisane w zaskarżonej decyzji podobnie jak ustalenia dotyczące stanu zdrowia członków rodziny oraz warunków bytowych.

Opierając się na tych ustaleniach, organ nie kwestionował trudnej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, na którą niewątpliwie ma wpływ zwłaszcza jego stan zdrowia oraz stan zdrowia niepełnosprawnej córki stwierdził, że wystąpiła przesłanka określona w §3 ust.1 rozporządzenia, gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie jednak podkreślił, iż skarżący mimo ustalonego stopnia niepełnosprawności po przebytych i istniejących chorobach, nadal, będąc rencistą, prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód gwarantujący mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Oczywiste jest, że organ rozróżnił brak możliwości jednorazowego uiszczenia zaległości, jako zbyt dolegliwej z uwagi na wszystkie ujawnione okoliczności, natomiast ustalił, że jest realne (a przy tym dotychczas realizowane) spłacanie zobowiązania w układzie ratalnym. Nie można zatem odmówić racji organowi, że w istniejącej sytuacji, udzielenie ulgi byłoby przedwczesne, tym bardziej, że posiadany majątek w postaci dwóch działek niezabudowanych oraz lokalu użytkowego stanowią rezerwę majątkową, którą sam skarżący może uruchomić w razie potrzeby a i możliwa jest egzekucja z tego majątku bez podważania podstaw egzystencji rodziny (w sytuacji egzekucji z niezabudowanych działek).

W ocenie Sądu organ administracji przed wydaniem decyzji zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy dotyczący wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w tym w szczególności okoliczności istotnych z punktu widzenia przepisu rozporządzenia a dotyczących możliwości zarobkowych skarżącego, jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. W zaskarżonej decyzji poddano analizie zarówno dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę oraz ponoszone stałe wydatki, ustalając, że nawet po opłacaniu umówionych rat wynoszących 320 zł miesięcznie, skarżący i jego rodzina będą mieli środki na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z akt administracyjnych wynika również, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego na okoliczność jego sytuacji finansowej. Przeprowadził również szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ww. okoliczności. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktyczny.

Umorzenie, o którym mowa w §3 rozporządzenia, jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Odnosząc powyższą uwagę do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż zasadnie uznano, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje również, by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa, czy w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Już choćby fakt zgromadzenia znacznej kwoty na zakup lokalu, w którym skarżący prowadzi działalność gospodarczą, którego wartość wyceniona została na 43.850 zł (akt notarialny k.27) świadczy o tym, że dochody, jakimi dysponuje rodzina, umożliwiają nawet gromadzenie oszczędności. Nabycie lokalu użytkowego przez małżonków M. na współwłasność, w równych częściach z zamieszkującym z nimi synem W., (który, jak wynika z aktu notarialnego, jest także najemcą tego lokalu) nastąpiło w dniu "[...]". Do dnia zawarcia umowy małżonkowie M. wpłacili na poczet ceny nabycia kwotę 6.577, 50 zł i taką samą kwotę wpłacił ich syn W. Zobowiązali się przy tym do zapłacenia przypadającej na nich reszty ceny nabycia tj. 15.347, 50 zł w trzech rocznych ratach po 5.115,83 zł. Pierwsza rata w tej kwocie została uiszczona przez skarżącego dnia 28.10.2011 r. Organ ustalił ponadto, że w okresie od 1 stycznia 2008 r. do dnia orzekania nie odnotowano w Urzędzie Skarbowym otrzymania przez skarżącego pożyczek, spadku lub darowizny.

Sąd podziela więc stanowisko organu rozpoznającego ponownie wniosek, iż po tak zebranym i ocenionym materiale dowodowym niezbędnym dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego i wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, prawidłowym było podjęcie decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych.

Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone.

Skarga w istocie ogranicza się do polemiki z zasadnością niezastosowania przepisów rozporządzenia dla umorzenia jego należności. Według skarżącego, jeśli spełnienie "warunków do umorzenia" nie jest wystarczające do uwzględnienia wniosku, to wnioskodawca zawsze jest wobec urzędnika na straconej pozycji, skoro o umorzeniu decyduje jedynie wola urzędnika, która może być zależna od zupełnie pozamerytorycznych względów, jak choćby cechy osobiste wnioskodawcy. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Uznanie administracyjne wchodzi w grę jedynie wówczas, gdy spełnione są przesłanki prawne przemawiające za umorzeniem i uznaniowość zasadza się właśnie w tym, że mimo spełnienia tych przesłanek można odmówić umorzenia z powołaniem się na poważne argumenty, które z racji znacznej ilości możliwych sytuacji indywidualnych nie mogą być skodyfikowane. Właśnie indywidualna ocena sytuacji konkretnego wnioskodawcy, przy zastosowaniu możliwie najbardziej obiektywnych kryteriów, powinna stanowić podstawę decyzji uznaniowej. W kontekście powyższych uwag, należy zauważyć, że skarżącego i organ różni właśnie jedynie ocena okoliczności faktycznych i ich wpływu na sposób dokonanego przez organ rozstrzygnięcia wniosku skarżącego.

Dodać trzeba, że przepis art. 7 k.p.a. nie zawiera kryteriów ocennych uznania administracyjnego, lecz stwarza obowiązek kierowania się w wyborze rozstrzygnięcia nie tylko interesem społecznym, ale i słusznym interesem strony. W świetle tej zasady, obrona interesu indywidualnego i jej zakresu sięga do granic kolizji z interesem społecznym. Zasada ta odnosi się nie tylko do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, ale również do treści rozstrzygnięcia, tzn. do stosowania norm prawa materialnego, na co wskazuje użyty w art. 7 k.p.a. zwrot "załatwienie sprawy". Oznacza to, że jeżeli w sprawach pozostawionych przez przepisy prawa materialnego uznaniu administracyjnemu nie stoi na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracyjnego w realizacji przyznanego potencjalnie uprawnienia, organ ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony.

Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak, aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Sąd przyjął, że organ nie przekroczył granic swobodnego uznania. Dokonał bowiem analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Zaznaczyć trzeba, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo przedstawiono kwestie związane z charakterem uznaniowym wydanej decyzji, wyjaśniając tym samym część podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, co należy podkreślić, i uczynił to także organ w swym uzasadnieniu, ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Owa wyjątkowość ma swe źródło także w tym w tym, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Mając na uwadze stan finansów funduszów emerytalno-rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Zdaniem Sądu organ trafnie uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na systematyczne regulowanie należności.

Mając na uwadze publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz cele, na które są te składki przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór, zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to także podejmowania decyzji w przedmiocie umarzania należności. Umarzanie należności ma nieodwracalne i definitywne skutki, pozbawia ZUS możliwości egzekucji należności w przyszłości, w sytuacji, gdy w przyszłości sytuacja materialna zobowiązanego uległa poprawie (np. w skutek dziedziczenia czy też innego przysporzenia). Organ uprawniony jest do podejmowania szeregu czynności prawnych, które mają na celu wyegzekwowanie tych należności zarówno obecnie jak i w przyszłości. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte pięcioletnim (od 1 stycznia 2012 r., poprzednio dziesięcioletnim) terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone.

W wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10 ( Lex, nr 952872) NSA zwrócił uwagę na to, że: "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych."

Z kolei w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 ( Lex, nr 952796) sformułowano następujące tezy:

1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela ww. poglądy NSA. Ponieważ Zakład, jako wierzyciel dysponujący środkami publicznymi, zawsze musi brać pod uwagę interes społeczny, to właśnie dlatego odstępstwa od tej reguły muszą być uzasadnione sytuacjami o szczególnym charakterze, kiedy można wręcz stwierdzić, że interes społeczny (w rozumieniu dobrze pojętego solidaryzmu społecznego) wymaga wsparcia określonej osoby poprzez udzielenie umorzenia.

Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega jeszcze, jak to ma miejsce w analizowanym przypadku, jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, czy to wprost z majątku dłużnika, czy też poprzez ewentualne wykorzystanie instytucji przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności, stwierdzić należy, iż postępowanie organu powinno być bardzo rozważne i zindywidualizowane, przeprowadzone w sposób rzetelny i wnikliwy. Zdaniem sądu, w toku postępowania administracyjnego organ prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego. Organ zachował proporcje pomiędzy interesem społecznym a ważnym interesem strony, wywiązując się ze swojego ustawowego obowiązku, jakim jest dbanie o dochodzenie należności z tytułu składek z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności a drugiej strony rozważając wszechstronnie czy ważny interes zobowiązanego, który z natury rzeczy koliduje z interesem społecznym w rozumieniu dbałości o stan funduszy Zakładu, nie musi przeważyć. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego.

Zdaniem Sądu I instancji, organ prawidłowo wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a. W szczególności ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w obszernym i rzeczowym uzasadnieniu decyzji.

Organ, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonych w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący był także pouczony o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jej szczególnie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

W toku postępowania sądowego na rozprawie w dniu 7 marca skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z pisma datowanego na dzień "[...]" zawiadamiającego o wszczęciu postępowania w sprawie zaległości z tytułu składek za listopad 2009 r. na okoliczność, że ZUS nie informował go o istnieniu objętych wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Mając na uwadze treść 106 § 3 p.p.s.a. Sąd tego wniosku nie uwzględnił, wydając wpisane do protokołu, niepodlegające odrębnemu zaskarżeniu postanowienie uznając, że dowód ten nie jest niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy. Nawiązując do treści tego postanowienia stwierdzić należy, iż przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. daje sądowi administracyjnemu możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z ww. przepisu wynika zatem, że warunkiem skorzystania z tej możliwości jest potrzeba wyjaśnienia istotnych wątpliwości a nie jakiekolwiek inne względy. Dokument złożony przez skarżącego ma stanowić, według niego, dowód na to, że powstanie zaległości w płaceniu składek, a w szczególności odsetek od tych zaległości, jest zawinione przez organ, który w porę nie badał stanu wpłat i nie poinformował we właściwym czasie o tym, że skarżący zobowiązany jest, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, płacić składki na ubezpieczenie społeczne. Zarówno we wniosku o umorzenie należności, jak i w toku postępowania administracyjnego skarżący tej właśnie kwestii poświęcił wiele uwagi wskazując, że to zaniedbania pracownika ZUS doprowadziły do powstania zaległości i jest on ofiarą tej sytuacji a nie świadomym sprawcą zadłużenia. Odnosząc się do tej części argumentacji skarżącego należy zwrócić uwagę na to, że wśród przesłanek mogących stanowić podstawę umorzenia składek przepisy nie wymieniają okoliczności związanych z przyczynami powstania zadłużenia. W związku z tym, prowadzenie postępowania w kierunku badania okoliczności z tym związanych zarówno na etapie postępowania administracyjnego a tym bardziej postępowania sądowego nie ma dostatecznego uzasadnienia. Okoliczności takie nie mogły zatem wywołać wątpliwości Sądu w trakcie badania zaskarżonej decyzji.

Na marginesie trzeba zauważyć, że w swej decyzji organ wskazywał na to, iż przedsiębiorca powinien dbać o właściwe wywiązywanie się z obowiązku z płacenia składek i opierać się w tym zakresie na obowiązujących przepisach prawnych zwłaszcza, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych jest ogólnie dostępna. Brak świadomości co do dotyczącej skarżącego zmiany przepisów, obowiązującej od 1 stycznia 2008r., nie usprawiedliwia, w ocenie organu, zaniedbania skarżącego. Organ podkreślił przy tym, że pracownik, na którego powołuje się skarżący nie dokonuje rozliczeń konta płatnika, ale skarżący mógłby uzyskać informacje o stanie swego konta, gdyby się o to zwrócił.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.