Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1596/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 157  par. 1,  art. 76  par. 1,  art. 7, 8, 11, 77, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi I. T., J. S., G. D., M. S. na uzasadnienie decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku I. T., G. D., M. S. oraz J. S., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2014 r., nr [...] stwierdzającą, że zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r., [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...] dzierżawcy M. i O. D. oraz orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r., nr [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...], dzierżawcy M. i O. D. - w zakresie udziałów S. K. w spółce Zakłady [...] sp. z o.o. w W., wykreślonej z [...] w dniu [...] października 1964 r., zostały wydane z naruszeniem prawa.

Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne ocenę prawną sprawy.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] października 2014 r. stwierdził, że zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r., [...] , w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...] dzierżawcy M. i O. D. oraz orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r., nr [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...], dzierżawcy M. i O. D. - w zakresie udziałów S. K. w spółce Zakłady [...] sp. z o.o. w W., wykreślonej z RHB Nr [...] w dniu [...] października 1964 r., zostały wydane z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Minister podniósł, że w odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie istniały, określone dekretem z dnia 16 grudnia 1918 r. Naczelnika Państwa w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, przesłanki uzasadniające ustanowienie przymusowego zarządu państwowego. Zatem organ nadzoru uznał, że zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. - w zakresie wskazanym w rozstrzygnięciu zgodnie z interesem prawnym wnioskodawców, nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Wskazał również, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego w ww. zakresie, ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc), powoduje stan rażąco sprzeczny z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. odpowiadający przesłance określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa i skutkuje stwierdzeniem nieważności także orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r. o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa. Jednocześnie Minister Gospodarki uznał, że ww. decyzje administracyjne wywołały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

W dniu 20 listopada 2014 r. I. T., G. D., M. S. oraz J. S. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Gospodarki, której zarzucili naruszenie: 1) art. 158 § 2 w zw. z art. 7, 77, 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, skutkujące dokonaniem całkowicie błędnej oceny materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego skutkujące błędnym zastosowaniem art. 158 § 2 kpa, poprzez orzeczenie, że będące przedmiotem postępowania nadzorczego orzeczenia wywołały nieodwracalne skutki prawne, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego powinna skutkować stwierdzeniem nieważności kontrolowanych orzeczeń, 2) art. 7, 77, 80 kpa, poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, skutkującą stwierdzeniem, że wnioskodawcy wykazali interes prawny w zakresie wyłącznie udziałów S. K. na stan z daty 23 października 1922 r., zamiast na podstawie ostatniej dokonanej przed nacjonalizacją zmiany w spółce, potwierdzonej listą wspólników spółki z dnia 20 marca 1948 r., aktem notarialnym z dnia [...] marca 1948 r. rep. Nr [...] i rep nr [...] oraz protokołem zgromadzenia wspólników Spółki Z [...]sp. z o.o. w W. z dnia 5 maja 1948 r., z których wynika wprost, że 100 % udziałów w spółce (100 udziałów) przypada na spadkobierców dawnych wspólników - obecnych wnioskodawców (8 udziałów po O. D. oraz 92 udziałów po S. K.).

Zdaniem wnioskodawców organ pominął fakt, że w skład przedsiębiorstwa wchodziły dwie nieruchomości, przy ul. [...] oraz przy ul. [...], w stosunku do których zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1951 r. oraz z dnia [...] kwietnia 1956 r. odmawiających przyznania własności czasowej do ww. nieruchomości. Jednocześnie wnioskodawcy sformułowali dodatkowy wniosek o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu zakończenia postępowań nadzorczych dotyczących tych orzeczeń. Wniosek ten został rozpatrzony przez organ odrębnie poprzez wydanie postanowienia z dnia [...] lutego 2015 r. Przy czym wnioskodawcy wskazali, że wywodzą swój interes prawny z następstwa prawnego po O. D. oraz po S. K., na podstawie dokumentów w postaci listy wspólników spółki z dnia [...] marca 1948 r., aktu notarialnego z dnia [...] marca 1948 r. rep. Nr [...] i rep nr [...], protokołu zgromadzenia wspólników z dnia [...] maja 1948 r. oraz postanowień spadkowych po tych osobach. Nie można zgodzić się z twierdzeniem, że na podstawie dokumentacji wskazującej na ostatnich wspólników spółki, organ nie jest w stanie ustalić ile udziałów posiadali poprzednicy wnioskodawców, bo z odpisu RHB na dzień 2 października 1964 r., tj. dzień wykreślenia spółki z rejestru handlowego nie ma potwierdzenia dokonanych zmian właścicielskich. Ponadto organ nie wziął pod uwagę dokumentacji z akt sądowych ze sprawy o wykreślenie ww. spółki z rejestru handlowego. Z treści postanowienia o wykreśleniu spółki z rejestru z dnia [...] października 1968 r. wynika, że sąd nakazał wykreślić z RHB poprzednie wpisy. Organ nie zbadał również, czy w aktach sprawy nie znajdują się dokumenty potwierdzające wpisanie do rejestru ostatnich zmian właścicielskich oraz nie dokonał ustalenia jaka była lista wspólników w dniu wykreślenia spółki z rejestru handlowego. Nie przedstawił także żadnego przeciwdowodu w stosunku do dokumentów z których wynikałoby, że udziałowcami spółki były inne osoby niż O. D. oraz spadkobiercy S. K. Ponadto wnioskodawcy powołali się na treść nakazu płatniczego z tytułu podatku spadkowego po S. K. wystawionego przez 8 Urząd Skarbowy w W. z dnia [...] stycznia 1949 r. z którego wynika, że w skład majątku spadkowego po S. K. wchodziły 92 udziały w przedsiębiorstwie Zakłady [...] sp. z o.o. w W.

Minister Gospodarki, po ponownej analizie całości materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 28 kpa, stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu, ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej posiada właściciel przedsiębiorstwa, które zostało znacjonalizowane lub jego następcy prawni, po udokumentowaniu prawa własności do tego mienia, w dacie przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa. W przypadku spółek kapitałowych taki interes prawny posiada spółka, a z chwilą rozwiązania spółki (które następuje po przeprowadzeniu likwidacji i wykreśleniu spółki z rejestru) - udziałowcy/akcjonariusze lub ich spadkobiercy. Zatem podstawę legitymacji procesowej strony stanowi przepis prawa materialnego, wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w danym postępowaniu administracyjnym. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Nie można więc budować interesu prawnego o przewidywanie przyszłej i ewentualnej sytuacji prawnej. Możliwość zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu powinna istnieć aktualnie, a nie w przyszłości wywołanej odrębnym zdarzeniem prawnym. Nie jest legitymowany do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, takimi, które według jego zamiarów wystąpią dopiero w przyszłości.

Z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że w dacie nacjonalizacji przedsiębiorstwo pn. "Zakłady [...] sp. z o.o." było własnością osoby prawnej - spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (dowód: odpis rejestru handlowego dział [...]) funkcjonującej na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] nr hip. [...], tj. na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Przedmiotowa spółka została zarejestrowana w dniu [...] października 1922 r. jako przedsiębiorstwo [...]. Zgodnie z [...] kapital zakładowy ww. przedsiębiorstwa wynoszący [...] zł podzielony był na 50 udziałów. Jako wspólnicy spółki w rejestrze handlowym zostali wskazani: S. K. (20 udziałów), K. S. (12 udziałów), M. K., S. D., F. K., J. S. (każdy po 3 udziały), K. S., R. K. i J. G. (każdy po 2 udziały). Kolejno kapitał zakładowy spółki został podwyższony do wysokości 21.600 zł, podzielonych na 108 udziałów, a następnie do wysokości 75.600 zł. W ww. rejestrze handlowym nie ujawniono przez kogo zostały objęte udziały po dokonaniu podwyższenia kapitału zakładowego. Z oświadczeń F. K., B. K., I. T. i O. D., zawartych w pozyskanych z archiwum aktach rejestrowych spółki, wynika, że w 1948 r. kapitał zakładowy spółki wynoszący 75.600 zł został podzielony na 100 udziałów. Jako wspólnicy spółki wskazani zostali O. D. (8 udziałów o wartości 6.048 zł) oraz F. K., B. K., I. T. i O. D., jako spadkobiercy S. K. (92 udziały o wartości 69.552 zł). W aktach rejestrowych spółki brak jest jednak umowy spółki, umów zmiany umowy spółki oraz innych dokumentów, które potwierdzałyby podział udziałów w spółce równoważny wysokości kapitału zakładowego.

Przedsiębiorstwo "Zakłady [...] sp. z o.o. zostało w dniu 20 maja 1948 r. wydzierżawione inż. M. D. i O. D. W dniu 2 października 1964 r. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] sygn. akt [...] spółkę "Zakłady [...]" z siedzibą w W., ul. [...] wykreślono z rejestru handlowego [...] na skutek przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Wnioskodawcy wywodzą swój interes prawny, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego z posiadanych udziałów O. D. w spółce i z następstwa prawnego po S. K. (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 4 lipca 1991 r., sygn. akt III Ns [...] po S. K., postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 22 listopada 1990 r., sygn. akt II Ns [...] po F. K., postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt I Ns [...] po O. D. - dokument z Urzędu Podatkowego w S. z dnia 8 października 2004 r.). Zatem dokonując oceny interesu prawnego wnioskodawców Minister Gospodarki wskazał, że w aktach rejestrowych przedmiotowej spółki brak jest dokumentów dotyczących postępowania likwidacyjnego (przeprowadzonej likwidacji) przy jednoczesnym wpisie w RHB o wykreśleniu spółki z rejestru "wskutek przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa". Pogląd zgodnie z którym przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego ma charakter obowiązkowy jest powszechnie akceptowany zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie. Z oświadczenia pełnomocnika wnioskodawców wynika, że spółka Zakłady [...] sp. z o.o. w W. została wykreślona z rejestru bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Przy czym organ administracji nie jest w stanie stwierdzić ile udziałów posiadali poprzednicy prawni wnioskodawców w chwili wykreślenia przedmiotowej spółki z rejestru handlowego. Akty notarialne z dnia [...] marca 1948 r., Repertorium Nr [...] oraz Repertorium Nr [...] i załączona do nich lista wspólników spółki "[...]" sp. z o.o. w W., ul. [...] zgodnie, z którą O. D. posiadała 8 udziałów, zaś F. K., B. K., I. T. i O. D., jako spadkobiercy S. K. - 92 udziały, nie przedstawiają stanu na dzień wykreślenia przedmiotowej spółki z rejestru handlowego, czyli na dzień 2 października 1964 r. i nie znajdują potwierdzenia w RHB ani w akiach rejestrowych spółki. Ponadto z uwagi na nieprzedłożenie do akt sprawy administracyjnej umowy spółki, zmian umowy spółki oraz protokołów/sprawozdań likwidacyjnych organ administracji nie jest w stanie stwierdzić jak udziałowcy "[...]" z siedzibą w W., ul. [...] ukształtowali między sobą zasady podziału majątku spółki w przypadku jej likwidacji. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z art. 255 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy (Dz. U. z 1934 r. Nr 57, poz. 502, ze zm.) – zwanego dalej: "Kh", jeżeli podwyższenie kapitału zakładowego następuje nie na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki może ono nastąpić jedynie przez zmianę umowy spółki. Podwyższenie kapitału zakładowego wiąże się ze sformalizowanym trybem zmiany umowy spółki (tryb formalny) lub podwyższenia na podstawie dotychczasowych rozstrzygnięć umowy (tryb nieformalny). Wnioskodawcy pomimo wezwań organu administracji publicznej nie przedłożyli do akt niniejszej sprawy umowy spółki oraz umów zmian umowy spółki, w związku z czym ustalenie jak kształtowały się kwestie związane z objęciem udziałów po podwyższeniu kapitału zakładowego nie jest możliwe. Z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że zarząd przedmiotowej spółki był wzywany przez Sąd Okręgowy w [...] do przedłożenia umowy spółki w celu ustalenia uprawnień zarządcy lub też uchwały wspólników zezwalającej na wydzierżawienie przedsiębiorstwa spółki. Jedynie wpis w [...] z dnia [...] października 1922 r. potwierdza, że poprzednik prawny wnioskodawców – S. K. posiadał 20 z 50 udziałów w spółce Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...]. Wobec czego mając na uwadze, że interes prawny powinien być "własny" Minister Gospodarki uznał, że spadkobiercy S.K. wykazali interes prawny w zakresie udziałów ww. udziałowca w Spółce. Przy czym organ zauważył, iż ustalenia w zakresie spraw rejestrowych spółki stanowią kognicję sądów powszechnych wykraczając tym samym poza właściwość Ministra Gospodarki. Zatem nie jest zasadny, zawarty we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzut naruszenia art. 7, 77, 80 kpa poprzez błędną ocenę materiału dowodowego skutkującą stwierdzeniem, że wnioskodawcy wykazali interes prawny w zakresie wyłącznie udziałów S.K., zamiast uznania że 100 % udziałów w spółce przypada na spadkobierców dawnych wspólników - obecnych wnioskodawców (8 udziałów po O. D. oraz 92 udziały po S.K.). W ocenie organu wskazane bowiem przez wnioskodawców dokumenty nie są wystarczającymi dowodami do wykazania jakie osoby bezpośrednio przed wykreśleniem spółki z rejestru handlowego były udziałowcami tej spółki i w jakiej ilości posiadały one udziały. Zdaniem Ministra Gospodarki do wykazania interesu prawnego wynikającego z faktu bycia udziałowcem spółki, bezpośrednio przed wykreśleniem spółki z rejestru, wystarczające byłoby przedstawienie umowy spółki, umów zmian umowy spółki, w zakresie udziałowców i ilości posiadanych przez nich udziałów, sprawozdań likwidacyjnych lub wpisów w rejestrze handlowym dotyczących udziałowców. W przedmiotowej sprawie organ dysponuje jedynie odpisem z rejestru handlowego omawianej spółki, w którym wskazani zostali jej udziałowcy. W aktach rejestrowych spółki, które wbrew twierdzeniu zawartemu we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zostały przez organ pozyskane brak jest dokumentów, które potwierdzałyby podział udziałów w spółce bezpośrednio przed wykreśleniem spółki z rejestru handlowego. Wartość dowodową dokumentów wskazanych przez wnioskodawców obniża fakt, iż podczas zgromadzenia wspólników, które jak wynika z treści aktu notarialnego z dnia [...] marca 1948 r. rep. Nr [...] odbyło się w trybie art. 231 kh, F. K., B. K., I. T. O. D. złożyły oświadczenie, że posiadają łącznie 100 % udziałów w spółce. Powyższy dokument budzi wątpliwość organu z uwagi na fakt, że podczas tego zgromadzenia zostały pominięte osoby, które obok S. K. widnieją w rejestrze handlowym w charakterze udziałowców przedmiotowej spółki. W aktach rejestrowych brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że S.K. nabył, w formie jakiejkolwiek czynności prawnej, udziały od pozostałych udziałowców spółki wymienionych w rejestrze handlowym. Jednocześnie Minister na podstawie wskazanych przez wnioskodawcę dokumentów nie może domniemywać zaistnienia czynności cywilnoprawnych nabycia przez S.K. udziałów od pozostałych udziałowców, w szczególności z uwagi na treść art. 162 § 1 kh, zgodnie z którym umowa spółki powinna być zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności i zawierać obligatoryjnie ilość i wysokość udziałów objętych przez poszczególnych wspólników. W ocenie Ministra również zmiany umowy spółki w zakresie ilości i wysokości udziałów wymagały każdorazowo zmiany umowy spółki w formie aktu notarialnego. Natomiast organ nadzoru nie jest w posiadaniu umowy spółki jak i umów zmian umowy spółki. Jedynym istotnym dowodem na jakim może się oprzeć przy ustalaniu zakresu interesu prawnego wnioskodawców jest wpis w rejestrze handlowym dotyczący udziałowców. Wprawdzie nie można wykluczyć niekompletności akt rejestrowych spółki, ale Minister Gospodarki pozyskał materiał dowodowy ze wszystkich możliwych źródeł. Nie znajduje tym samym uzasadnienia zarzut, że nie pozyskał dokumentów dotyczących udziałowców z okresu bezpośrednio poprzedzającego wykreślenie spółki z rejestru, w sytuacji gdy kwestią wątpliwą jest istnienie takich dokumentów. Nie jest również zasadny zarzut, że organ nie przedstawił żadnego przeciwdowodu w stosunku do dokumentów z których wynikałoby, że udziałowcami spółki były inne osoby niż O. D. oraz spadkobiercy S.K.. Zadaniem organu administracji w postępowaniu administracyjnym jest bowiem wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i ich ocena na podstawie przepisów prawa. Przy czym organ nie jest stroną postępowania administracyjnego, a jego zadaniem nie jest przedstawianie przeciwdowodów, lecz ocena całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Natomiast na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania interesu prawnego, w szczególności poprzez przedstawienie dokumentów, z których taki interes prawny wynika. Interesu prawnego organ nie może domniemywać. Wobec powyższego opierając się na dowodach, które wskazują jedynie na potencjalnych udziałowców przedmiotowej spółki i budzą wątpliwość organu Minister Gospodarki nie może uznać, że wnioskodawcy wykazali interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa. Dowody te są bowiem sprzeczne z wpisem w rejestrze handlowym, będącym dowodem o większej mocy dowodowej w porównaniu z dokumentami, na które powołują się wnioskodawcy.

Na podstawie materiału dowodowego pozyskanego ze zbiorów Archiwum Państwowego w W., Archiwum Akt Nowych oraz dokumentów nadesłanych przez wnioskodawców, Minister ustalił, że zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r., nad omawianym przedsiębiorstwem ustanowiono przymusowy zarząd państwowy, powierzając go Dyrekcji Przemysłu Miejscowego miasta W. W wykonaniu ww. zarządzenia, objęcie składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem spisanym w dniu [...] stycznia 1951 r., w którym wskazano, że "Przedsiębiorstwo mieści się w W., przy ul. [...] Nr [...] w lokalu własnym, składającym się z budynku dwóch hal fabrycznych, umywalni, piwnicy pod koks, magazynu narzędziowego i biura. Przedsiębiorstwo jest czynne od roku 1948 jako dzierżawa, zaś istnienie firmy datuje się od 1919 r. Na posesji fabrycznej jest mieszkanie na pierwszym piętrze złożone z trzech pokoi i kuchni zajmowane przez D. M. Następnie znajduje się jeden pokój zajmowany przez D. M. i posiada przeznaczenie dla lakierni. Na drugim piętrze są dwa pokoje uszkodzone przez działania wojenne pokryte dachem bez sufitu. Poza tym na terenie zakładu znajduje się budynek warsztatowy bez dachu i portiernia - budynek, w którym jest gabinet dentystyczny złożony z dwóch pokoi zajmowany przez B.K. i jeden pokój zajęty przez pracownika firmy.

W dniu [...] września 1961 r. Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości wydał orzeczenie nr [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: Zakłady [...]sp. z o.o. w W., ul. [...], dzierżawcy M. i O. D.

Zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r., nr [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...] dzierżawcy M. i O. D. zostało wydane na podstawie art. 1 ust. 3 i art. 2 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P.P. Nr 21, poz. 67) w brzmieniu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 1927 r. (Dz. U. R.P. Nr 49. poz. 437). Wskazany dekret stanowił, że przymusowy zarząd państwowy ustanawiało się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. Przesłanki te musiały być spełnione kumulatywnie, a niespełnienie choćby jednej z nich wykluczało zastosowanie dekretu. Zatem zdaniem Ministra Gospodarki w niniejszej sprawie należy w pierwszej kolejności rozważyć, czy funkcjonowanie przedmiotowego przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 1 ust. 3 ww. dekretu leżało w interesie Państwa, a dopiero w następnej kolejności, czy temu przedsiębiorstwu groził bezruch bądź było w bezruchu. Zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego zarządem państwowym mogły być bowiem objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie państwa. Wobec czego zarządem państwowym nie mogły być objęte wszystkie przedsiębiorstwa, lecz tylko te których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. Ponadto zwrot "mogą być objęte" oznaczał, że nie było obowiązku ustanowienia zarządu państwowego ani nie wynikał on z mocy prawa, lecz istniała prawna możliwość objęcia pewnych przedsiębiorstw tym zarządem. Jednocześnie powołany przepis mógł mieć zastosowanie tylko do przedsiębiorstw, których funkcjonowanie leżało w interesie państwa. Głównym wyznacznikiem było więc istnienie interesu państwa, co niewątpliwie zawężało kategorię podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla państwa i bez których państwo nie mogłoby spełniać swoich podstawowych funkcji. Zgodnie z orzecznictwem sądowym niewątpliwie do takich należały przedsiębiorstwa zbrojeniowe, kopalnie, huty, kolejnictwo, transport, itp.

Jak wynika z materiału dowodowego sprawy w przedsiębiorstwie Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...] dzierżawcy M. i O. D. w chwili ustanowienia przymusowego zarządu zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę wynosiła: kuźnia - 6 robotników; ślusarnia - konstrukcje budowlane – 24 robotników. Przedsiębiorstwo to było zatem zakładem małym i ze względu chociażby na swój rozmiar, nie mogło być zakwalifikowane, jako posiadające kluczowe (strategiczne) znaczenie dla państwa. Wobec czego Minister Gospodarki stwierdził, że w odniesieniu do ww. przedsiębiorstwa niespełniona została przesłanka przewidziana w przepisach dekretu Naczelnika Państwa, która uzasadniała ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, jaką był interes Państwa. Odnosząc się zaś do drugiej z przesłanek dotyczącej pozostawania ww. przedsiębiorstwa w bezruchu lub zagrożenia bezruchem organ uznał, że na podstawie dokumentów zebranych w przedmiotowej sprawie nie można jednoznacznie stwierdzić, czy przedsiębiorstwo to było czynne i czy było zagrożone bezruchem. Według Spisu parku maszynowego w Zakładach [...] z o. o. pod zarządem państwowym, sporządzonego na dzień [...] stycznia 1951 r. większość maszyn przedsiębiorstwa była nieczynna. Zatem wobec ustawowego wymogu odnoszącego się do konieczności kumulatywnego występowania wyżej omówionych przesłanek ustanowienia przymusowego zarządu państwowego na podstawie przepisów ww. dekretu Naczelnika Państwa – Minister Gospodarki zauważył, że przyjęta wykładnia przepisów tego dekretu w chwili ustanawiania przymusowego zarządu państwowego była sprzeczna z celem dekretu i użytymi w nim sformułowaniami. Zdaniem Ministra w odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie istniały, określone dekretem z dnia 16 grudnia 1918 r., przesłanki uzasadniające ustanowienie przymusowego zarządu państwowego. Uznać zatem należy, że zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...] dzierżawcy M. i O. D. - w zakresie wskazanym w rozstrzygnięciu zgodnie z interesem prawnym wnioskodawców nosi cechy rażącego naruszenia prawa.

W myśl art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie tej ustawy pod zarządem państwowym na podstawie wspomnianego dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., przechodziły z mocy prawa na własność państwa chyba, że nastąpił ich zwrot w trybie określonym w tej ustawie. W przedmiotowej sprawie zwrot przedsiębiorstwa jego właścicielowi nie nastąpił, wobec czego z dniem 5 lutego 1958 r. przeszło ono z mocy prawa na własność państwa. Zaistniały stan prawny został stwierdzony deklaratoryjnym orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r., nr [...] , w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...], dzierżawcy M. i O. D. Jednocześnie orzeczenie właściwego Ministra o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa nie tworzyło nowego stanu prawnego, lecz jedynie potwierdzało zaistniały stan faktyczny. Miało charakter deklaratoryjny, ale jednocześnie stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i innych rejestrach publicznych państwa, jako właściciela przedsiębiorstwa i wszystkich jego składników majątkowych.

Zdaniem Ministra Gospodarki wobec tego, że zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa, to skutki jego nieważności rozciągają się również na orzeczenie o przejęciu na własność Państwa omawianego przedsiębiorstwa, ponieważ było ono wydane na podstawie obciążonego wadą ww. zarządzenia. Stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego w ww. zakresie ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc) powoduje stan rażąco sprzeczny z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. odpowiadający przesłance określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa i skutkuje stwierdzeniem nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r. o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa - w zakresie udziałów S. K. w spółce Zakłady [...] sp. z o.o. w W., wykreślonej z [...] w dniu [...] października 1964 r. Stwierdzenie, że wymienione wyżej decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa we wskazanej części skutkuje tym, że dla stwierdzenia ich nieważności ocenić należy skutki prawne jakie one wywołały. Przy czym stosownie do art. 156 § 2 kpa nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołały one nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo przysługiwało utracił zdolność do jego zachowania, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Zatem z wywołaniem przez decyzje nieodwracalnych skutków prawnych mamy do czynienia wtedy gdy wykonanie decyzji spowodowało powstanie takiego stanu prawnego, że nie jest już możliwy powrót do stanu pierwotnego sprzed wykonania decyzji. A więc jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny.

Według organu nadzoru skutkiem prawnym zarządzenia, wydanego w trybie dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r., było ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem charakteryzującego się tym, że w ciągu całego okresu wykonywania zarządu właściciel przedsiębiorstwa miał ograniczone prawo swobodnego nim dysponowania. Przy czym decyzja wydana na podstawie ww. dekretu miała w założeniu charakter odwracalny, nie skutkując zmianami prawnorzeczowymi. Zdaniem Ministra Gospodarki skutkiem prawnym orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r. było przejście prawa własności do przedsiębiorstwa na własność Państwa. Mając jednak na uwadze, że nieodwracalne skutki prawne mogą być związane z brakiem przedmiotu decyzji należało w pierwszej kolejności ustalić, czy istnieje obecnie przedmiot ww. decyzji, tj. przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników majątkowych. Skutkiem bowiem decyzji nieważnościowej może być przywrócenie stanu prawnego jaki istniał przed jego przejęciem przez państwową jednostkę organizacyjną. Organ nadzorczy stwierdził, że nie istnieje obecnie przedmiot kwestionowanej decyzji, tj. przedsiębiorstwo Zakłady [...] sp. z o.o. w W., ul. [...], jako zorganizowana całość. Nieruchomość wraz z budynkami, położona w W. przy ul. [...] nr hip. [...], na której funkcjonowała spółka "Z[...]" sp. z o.o. została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Zatem nie jest zasadny zawarty we wniosku o rozpatrzenie sprawy zarzut, że organ pominął kwestię, iż w stosunku do nieruchomości na których było zorganizowane ww. przedsiębiorstwo, przy ul. [...] oraz przy ul. [...], zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1951 r. oraz z dnia [...] kwietnia 1956 r. odmawiających przyznania własności czasowej do ww. nieruchomości. Z treści protokołu zdawczo-odbiorczego nie wynika bowiem by obok nieruchomości przy ul. [...] zarządem objęta została również druga nieruchomość przy ul. [...]. Postępowanie w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego i będące jego konsekwencją postępowanie w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, którymi zostało objęte przedmiotowe przedsiębiorstwo, oraz postępowanie prowadzone w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy były postępowaniami od siebie niezależnymi i w żaden sposób niepowiązanymi. Dla postępowania w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nie miał znaczenia stan prawny nieruchomości, na której zorganizowane było przedsiębiorstwo objęte przymusowym zarządem państwowym. Natomiast na podstawie orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r. na własność Państwa przeszło przedsiębiorstwo w zakresie w jakim pozostawało ono pod przymusowym zarządem. Z treści omawianej decyzji wynika, iż nieruchomość na której ono funkcjonowało nie stanowiła składnika majątkowego przejmowanego przedsiębiorstwa. Zgodnie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, podstawą do ujawnienia w księgach wieczystych w rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz praw rzeczowych, stanowiących składnik majątkowy przyjętego przedsiębiorstwa, jest orzeczenie ministra stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa. W przypadku gdy przedsiębiorstwo było przejmowane na rzecz Państwa wraz z nieruchomością na której funkcjonowało - nieruchomość ta była w orzeczeniu dokładnie określana ze wskazaniem, że orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia prawa również w księdze wieczystej. Przedmiotowe orzeczenie takiej wzmianki nie zawiera. Z uwagi na powyższe Minister Gospodarki stwierdził, że postępowania prowadzone w trybie nieważnościowym wobec ww. orzeczeń nie są od siebie w żaden sposób uzależnione. Brak jest dokumentacji dotyczącej obecnego stanu faktycznego i prawnego mienia objętego decyzją o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Nie można zatem ustalić w chwili obecnej ani aktualnego użytkownika mienia ruchomego (maszyny i urządzenia) nieistniejących Zakładów [...] sp. z o.o. w W., ul. [...], ani faktu czy ruchomości te nadal istnieją. Ze względu jednak na nietrwały charakter tego mienia, a także znaczny upływ czasu - należy przyjąć, że uległo ono zużyciu przez jego kolejnych użytkowników. Przywrócenie znacjonalizowanego przedsiębiorstwa do stanu pierwotnego w znaczeniu faktycznym nie oznaczałoby jeszcze odwracalności skutku prawnego kwestionowanej decyzji. Jego odtworzenie wymaga, bowiem spełnienia szeregu wymagań prawnych, jakie system prawny stawia w tego rodzaju przypadkach. Nic będzie to jednak przywrócenie funkcjonowania dawnego przedsiębiorstwa, lecz jego odtworzenie w znaczeniu faktycznym, bo prawnie rzecz ujmując będzie to nowe przedsiębiorstwo. Odtworzenie nieistniejącego przedsiębiorstwa nie sprawi więc że będzie ono tożsame z przedsiębiorstwem zlikwidowanym w wyniku wykonania kwestionowanej decyzji. W związku z czym wskutek wykonania kwestionowanych decyzji nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. W tej sytuacji przy braku materialnej podstawy prawnej do wydania decyzji, która znosiłaby prawne skutki wykonania ww. wadliwej decyzji, Minister Gospodarki władny jest jedynie stwierdzić, że powołane zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. oraz orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r. wywołały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Jednocześnie skoro z wskazanych wyżej powodów nie można było stwierdzić nieważności ww. decyzji Minister ograniczył się do stwierdzenia wydania ww. decyzji /w części/ z naruszeniem prawa. Przy czym za bezzasadny zdaniem Ministra należy uznać zarzut wnioskodawców o naruszeniu przez organ art. 158 § 2 w zw. z art. 7, 77, 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i błędne ustalenie stanu faktycznego. Ponadto we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawcy nie wskazali, które okoliczności faktyczne nie zostały przez organ wyjaśnione oraz jakie dowody organ ocenił w sposób błędny. Nie przedstawilio również jakiejkolwiek argumentacji na poparcie tezy, że ww. decyzje administracyjne nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych i należy stwierdzić ich nieważność. Tymczasem przedmiotowe decyzje wywołały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Nie istnieje bowiem podstawa prawna, która stwarzałaby dla organu orzekającego możliwość rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej o odwróceniu skutków prawnych decyzji nacjonalizacyjnych, w postaci wyeliminowania przedsiębiorstwa z obrotu prawno-gospodarczego.

Ze skargą na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w części dotyczącej jej uzasadnienia tj. stwierdzenia, iż wnioskodawcy wykazali interes prawny wyłącznie w zakresie udziałów udziałowca S. K. według stanu z daty [...] października 1922 r., wystąpili I. T., J. S., G. D. i M. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w tej części. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie art. 7, 77, 80 kpa poprzez brak zgromadzenia i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz błędną i dowolną ocenę materiału dowodowego, skutkującą stwierdzeniem, że wnioskodawcy wykazali interes prawny wyłącznie w zakresie udziałów udziałowca S.K. na stan z daty [...] października 1922 roku, zamiast na podstawie ostatniej dokonanej przed nacjonalizacją zmiany w Spółce potwierdzonej: listą wspólników Spółki z dnia [...] marca 1948 r, aktem notarialnym z dnia [...] marca 1948 roku Rep. Nr [...] oraz Rep. nr [...], oraz protokołem zgromadzenia Wspólników Spółki Zakłady [...] sp. z o.o. w W. z dnia [...] maja 1948 roku, z których wynika wprost, że 100% udziałów w Spółce (100 udziałów) przypada na spadkobierców dawnych wspólników — obecnych skarżących, a to 8 (osiem) udziałów po O. D. oraz 92 (dziewięćdziesiąt dwa) udziały po S. K.; 2. naruszenie art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 76 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie dowodów z dokumentów urzędowych przedstawionych przez Skarżących w toku postępowania administracyjnego, a to (i) aktów notarialnych z dnia [...] marca 1948 r. Rep. Nr [...] oraz Rep. nr [...], oraz nakazu płatniczego z tytułu podatku spadkowego po zmarłym S.K. z dnia 18 stycznia 1949 roku, mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, poprzez wykazanie ostatnich wspólników Spółki przed jej nacjonalizacją oraz ilości udziałów w Spółce przypadających na spadkobierców dawnych wspólników — obecnych skarżących, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i stwierdzenie - wbrew materiałowi dowodowemu zgromadzonemu w sprawie — że wnioskodawcy wykazali interes prawny w zakresie wyłącznie udziałów udziałowca S.K. według stanu dnia [...] października 1922 r.; 3. naruszenie art. 7, 8, oraz 11 kpa poprzez załatwienie sprawy w sposób jawnie sprzeczny ze słusznym interesem obywateli, przejawiające się tym, iż w przedmiotowej sprawie organ nie podjął niezbędnych kroków w celu dokładnego zbadania stanu faktycznego ani też nie wyjaśnił należycie stronom przesłanek, którymi kierował się przy rozstrzygnięciu, co w oczywisty sposób prowadzi do osłabienia zaufania obywateli do organów Państwa i nie przyczynia się do poprawy kultury i świadomości prawnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest stanowisko Ministra Gospodarki zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w zakresie w jakim organ ten ustalił udziały S.K. w Zakładach [...] Sp. z o. o. w W. Minister Gospodarki uważa bowiem, że w tym zakresie należy kierować się wpisem z [...] z dnia [...] października 1922 r., potwierdzającym, że poprzednik prawny wnioskodawców S.K. posiadał 20 udziałów w wymienionej wyżej Spółce i że tylko w zakresie jego udziałów wnioskodawcy wykazali w sprawie swój interes prawny.

Zdaniem Sądu, stanowisko Ministra Gospodarki dotyczące tego zagadnienia jest prawidłowe.

Zacząć należało od tego, że w niniejszej sprawie Minister Gospodarki działał jako organ wyższego stopnia – organ nadzoru w rozumieniu przepisu art. 157 § 1 Kpa, a przedmiotem niniejszej sprawy była ocena, przez pryzmat przesłanek z art. 156 § 1 Kpa, legalności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Zakłady [...] Sp. z o. o. w W. przy ul. [...] oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa wyżej wymienionego przedsiębiorstwa.

W toku niniejszej sprawy powstał spór pomiędzy stronami, a organem nadzoru dotyczący tego jak przedstawiały się udziały w majątku powyższej Spółki. Skarżący stoją na stanowisku, że dane dotyczące osób będących udziałowcami Spółki i wielkość udziałów należy ustalić w oparciu o przedłożone dowody: listę wspólników z dnia [...] marca 1948 r., akty notarialne z dnia [...] marca 1948 r. Rep nr [...] i Rep. nr [...], protokół zgromadzenia wspólników Spółki z dnia [...] maja 1948 r., nakaz płatniczy z tytułu podatku spadkowego po S.K. z dnia 18 stycznia 1949 r., z których – zdaniem skarżących - wynika, że 100% udziałów, tj. 100 udziałów przypada na skarżących jako spadkobierców wspólników, a w ramach tego jest to 8 udziałów po O. D. oraz 92 udziały po spadkobiercach S.K.. Z kolei Minister Gospodarki uważa, że jedyny wpis w rejestrze handlowym w dziale B jaki dotyczy liczby udziałów i osób udziałowców znajduje się w rubryce nr [...] i pochodzi z 1922 r., a wynika z niego, że S.K. posiadał 20 udziałów w majątku Spółki.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko Ministra Gospodarki, że w postępowaniu administracyjnym, a takim jest postępowanie nadzorcze, w zakresie kompetencji organu, nie leżało rozstrzyganie wskazanego wyżej sporu, który w dacie wydawania zaskarżonej decyzji był sporem z zakresu prawa cywilnego (art. 1 w zw. z art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Sąd zwraca uwagę, że dla niniejszej sprawy istotne znaczenie miał wyciąg z [...], sporządzony pod rządem Kh. Z przepisu art. 23 Kh wynika zasada jawności materialnej, z której wynikają dwa domniemania prawne wzruszalne: domniemanie znajomości danych ujawnionych w rejestrze (art. 23 § 1 Kh) i domniemanie nieznajomości danych nieujawnionych (art. 23 § 2 Kh). Obalenie tych domniemań mogłoby nastąpić poprzez przeprowadzenie w postępowaniu cywilnym dowodu przeciwnego przeciwko treści wpisu w rejestrze handlowym [(art. Art. 256 Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. (Dz. U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394) oraz art. 252 obecnego Kpc)]. Trzeba mieć na uwadze, że wpis nr 1 do rejestru handlowego, zawarty w rubryce nr [...] jest orzeczeniem – postanowieniem sądu rejestrowego (art. 20 Kh) i w związku z tym orzekający organ administracji publicznej był nim związany (art. 365 § 1 Kpc).

Jeżeli chodzi o znaczenie dowodowe wytworzonych po powyższym wpisie dokumentów z 1948 r. i 1949 r., Sąd zwraca uwagę, że w pierwszej kolejności to sąd rejestrowy byłby władny badać zgłoszenie wpisu nowych danych do rejestru pod względem formalnym i materialnym, a mianowicie, czy zgłoszenie wpisania danych wynikających z tych dokumentów i dołączone do niego dokumenty zgadzają się pod względem formy i treści z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa oraz czy zgłoszone dane są prawdziwe, tj. zgodne z prawdziwym stanem rzeczy (art. 16 Kh). To sąd rejestrowy w zakresie badania prawdziwości zgłoszonych danych posiadał bowiem akta rejestrowe, mógł mieć pewną wiedzę z urzędu na temat przedmiotowej Spółki, która mogłaby być istotna dla sprawy. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy, co prawda lista wspólników z 1948 r. została złożona do akt rejestrowych przy zgłoszeniu z dnia [...] marca 1948 r. i sąd rejestrowy dokonał na podstawie tego zgłoszenia w 1948 r. zmiany w rejestrze poprzez wykreślenie J. K. i wpisanie F. K., a do zgłoszenia z dnia [...] maja 1948 r. została dołączona uchwała wspólników o wydzierżawieniu przedsiębiorstwa przedmiotowej Spółki z dnia [...] maja 1948 r. (w której wymieniono udziały poszczególnych wspólników) i sąd rejestrowy dokonał na podstawie tego zgłoszenia w 1948 r. wpisu dzierżawców przedsiębiorstwa Spółki, jednakże zmiana w zakresie wspólników i ich udziałów nie znalazła odzwierciedlenia w rubryce nr [...], gdzie wpisywano dane dotyczące osób wspólników i ilości ich udziałów w majątku Spółki. Nie można pominąć tego, że mimo zgłoszenia sądowi rejestrowemu nowej listy wspólników przy dokonywaniu wpisów nr 7 i 8 w zakresie danych wynikających z rubryk nr [...] sąd ten nie skorzystał z uprawnienia przewidzianego w przepisie § 31 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lipca 1934 r. o rejestrze handlowym (Dz. U. Nr 59, poz. 511 ze zm.), tzn. nie stwierdził, że wpis nr 1 figurujący w rubryce nr [...] jest niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i nie wezwał osoby zobowiązanej do zgłoszenia wniosku o jego wykreślenie – nie wynika to z nadesłanych organowi archiwalnej kopii akt rejestrowych. Sąd rejestrowy nie byłby przecież związany swym postanowieniem odnośnie wpisu nr 1 w rubryce nr [...] , jeżeliby przyjąć, że okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę pierwotnego wpisu uległy zmianie (§ 25 powyższego rozp.).

Sąd zwraca uwagę, że kwestia ustalenia jak w rzeczywistości kształtują się udziały w Spółce odbywa się w postępowaniu cywilnym, jeżeli ma to istotne znaczenie dla tego rodzaju sprawy (por. np. postanowienie SN z dnia 29 sierpnia 1990 r., sygn. akt I CZ 188/90; uchwała SN z dnia 20 maja 1992 r., sygn. akt III CZP 55/92; uchwała SN z dnia 22 września 1993 r., sygn. akt III CZP 118/93; uchwała SN z dnia 22 kwietnia 1994 r., sygn. akt III CZP 52/94; wyrok SN z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt III CSK 271/08). To w tym postępowaniu sąd byłby właściwy badać, kto w rzeczywistości jest wspólnikiem spółki w oparciu o listę wspólników, księgę udziałów (art. 167 § 2 w zw. z art. 188 Kh), czy też inne dokumenty i ustalać z jakiego zdarzenia wynika zgłoszona zmiana w pierwotnym składzie wspólników, czy np. ze zmiany umowy spółki w zakresie powiększenia liczby udziałów na skutek podwyższenia kapitału zakładowego Spółki (art. 255 § 1 Kh) i ich rozdzielenia pomiędzy nowych wspólników. Jeżeli zmiany w zakresie osób wspólników i wielkości udziałów wiązałyby się ze zmianą umowy spółki, to nowy wpis w tym zakresie miałby charakter obowiązkowy (art. 254 § 3 Kh). Sąd rejestrowy i sam wnioskodawca byliby w takim przypadku obowiązani do czuwania nad zgodnością wpisów w rejestrze ze zmianą umowy spółki (por. wyrok SN z dnia 5 marca 2004 r., sygn. akt I CK 328/03).

Wobec powyższego na gruncie niniejszej sprawy Minister Gospodarki przy ustalaniu osób będących udziałowcami Spółki i wielkości ich udziałów trafnie oparł się na wpisie nr 1 zawartym w rubryce nr [...] , z którego wynika, że S.K. posiadał w przedmiotowej Spółce 20 udziałów i w związku z tym spadkobiercy S. K. w osobach: I. T., G. D., M. S. i J. S. mieli interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa do bycia stronami w postępowaniu nadzorczym. W razie sprzeczności istniejących w materiale dowodowym walor dowodowy miał stan wpisów, w zakresie osób udziałowców i przysługujących im udziałów, wynikający z rejestru sądowego. Rejestr ten jest rejestrem urzędowym i w związku z tym w postępowaniu administracyjnym wyciągi archiwalne z tego rejestru mają charakter dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 76 § 1 Kpa. Podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 w zw. z art. 76 § 1 Kpa były zatem nieskuteczne. W ocenie Sądu, nie do zaakceptowania jest tok rozumowania skarżących, sprowadzający się do tego, że nawet organ administracji publicznej w toku postępowania nadzorczego mógłby ustalać jaki był w dacie wydania kontrolowanych orzeczeń rzeczywisty stan rzeczy w zakresie danych odnoszących się do osób wspólników i ilości przypadających na nich udziałów podlegających wpisowi do rejestru handlowego i wyjaśniać wszelkie kwestie sporne pomiędzy stanem ujawnionym w rejestrze, a stanem rzeczywistym. Takie stanowisko prowadziłby do podważenia sensu instytucji rejestru handlowego, zasady wiarygodności tego rejestru i skutków prawnych wpisów ujawnionych w rejestrze handlowym. Jeszcze raz należy podkreślić, że ocena prawidłowości wpisów w rejestrze, jak i czynności podejmowanych w toku postępowania rejestrowego, w dacie wydawania kontrolowanych orzeczeń nacjonalizacyjnych, należała do wyłącznej kognicji sądu rejestrowego, a organ nadzoru nie ma kompetencji do badania w postępowaniu administracyjnym prawidłowości wpisów do rejestru handlowego. Takie stanowisko w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych zaprezentowano np. w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1539/11 i wyroku NSA z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 785/13.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.