Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 121/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 2,  art. 25,  art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez B. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 17 sierpnia 2017 r., nr [...], orzekającą o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Pismem z dnia 10 lipca 2017 r. B. P. (zwany dalej również jako skarżący), zwrócił się do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu o umorzenie kwoty głównej wraz z odsetkami zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. We wniosku tym wskazał, że posiada stopień niepełnosprawności od 26 marca 2014 r. do 30 czerwca 2017 r., ponadto obecnie jest osobą bez prawa do zasiłku od 18 stycznia 2016 r., nie posiada żadnych dochodów i otrzymuje pomoc od rodziny. Do wniosku dołączył: 1) informację o sytuacji dochodowej i rodzinnej z dnia 10 lipca 2017 r., 2) kserokopię zaświadczenia PUP w [...] z dnia 22 maja 2017 r. potwierdzającego posiadanie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej od 18 stycznia 2016 r., 3) kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 czerwca 2014 r. o zaliczeniu skarżącego do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, okresowo do 30 czerwca 2017 r.

Pismem z dnia 21 lipca 2017 r. organ pierwszej instancji zawiadomił B. P. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w aktach sprawy oraz możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów w sprawie w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma.

W dniu 11 sierpnia 2017 r. do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu wpłynęła kserokopia orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 20 września 2012 r. zaliczającego skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności okresowo do 30 września 2013 r.

Decyzją z dnia 17 sierpnia 2017 r., nr [...], Zastępca Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu - działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola - na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, [obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm. - dopisek Sądu], zwanej dalej K.p.a. ) w związku z art. 12 ust. 2, art. 25 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489, [obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 554, z późn. zm. - dopisek Sądu], zwanej dalej ustawą), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych B. S. w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r., tj. kwoty 8.745,54 zł (należność główna - 8.654,25 zł, ustawowe odsetki za opóźnienie 91,29 zł). W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ opisał przebieg postępowania w sprawie, w tym jakie dowody zostały zgromadzone w toku postępowania. Organ ustalił, że B. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka u matki, pomaga mu rodzina. Nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego ani oszczędności a wydatki związane z utrzymaniem mieszkania ponosi jego matka. Ponadto, posiada wykształcenie wyższe, jest zarejestrowany w PUP jako bezrobotny bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych do dnia 30 czerwca 2017 r. oraz legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. W dalszej kolejności organ przytoczył treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, iż decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika rzeczywiście zmusza go do wystąpienia o umorzenie długu. Organ zwrócił uwagę, iż wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez państwo nie zwalnia dłużnika z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. W ocenie organu, okolicznościami przemawiającymi za umorzeniem dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest łączne spełnienie takich przesłanek jak: brak dochodu, brak majątku, niepozostawanie w instytucji zapewniającej realizację elementarnych potrzeb egzystencjonalnych i bytowych lub na utrzymaniu innych podmiotów oraz stan zdrowia wskazujący na całkowitą i trwałą niemożność podjęcia zatrudnienia. Uwzględniając powyższe, organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do umorzenia skarżącemu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. Wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, że sytuacja dochodowa strony jest trudna, jednakże w toku postępowania wnioskodawca nie udokumentował całkowitej i trwałej niezdolności do pracy, zaś podstawowe potrzeby bytowe dłużnika są zaspokajane przez rodzinę. Dlatego, mimo braku dochodów nie jest zmuszony ubiegać się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Z kolei brak zatrudnienia jest sytuacją przejściową i może ulec zmianie w wyniku podjęcia pracy lub zaistnienia innych zdarzeń. Ponadto organ zauważył, że z przedłożonych dowodów wynika, że od lutego 2017 r. strona nie uzyskuje żadnych dochodów, jednakże 23 czerwca 2017 r. dokonała wpłaty tytułem uregulowania zadłużenia alimentacyjnego w wysokości 13.000 zł. W sprawie nie stwierdzono też żadnych nadzwyczajnych, czy losowych przypadków wpływających na brak możliwości spłaty zadłużenia i uzasadniających jego umorzenie. Powyższe okoliczności wykluczają zatem możliwość przychylenia się do wniosku strony.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. P. kwestionował zasadność wydanego rozstrzygnięcia podnosząc, że fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej oraz bezrobocie powinny przemawiać za przychyleniem się do prośby o umorzenie należności. Dodał ponadto, że został wprowadzony w błąd przez urzędnika, który poinformował go, iż jeżeli wpłaci kwotę13.000 zł, będzie to rozpatrzone na jego korzyść. Nie został natomiast poinformowany, że gdyby wpłacił całą należność, ok. 16.000 zł, to "ustawowo zostałyby anulowane odsetki w kwocie ok. 5.000 zł", wobec czego cała kwota zadłużenia zostałaby spłacona. Nie zgodził się również z tezą organu pierwszej instancji, że orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 30 września 2013 r., a więc pokrywające okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r., którego dotyczy kwota 8.654,25 zł z odsetkami, nie może być brane pod uwagę, gdyż dotyczy tego właśnie okresu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 listopada 2017 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny, po czym przytoczyło treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym wierzyciel może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Podkreśliło, iż podstawową przesłanką, którą należy rozważyć, rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego o zastosowanie ulg wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy, jest jego sytuacja dochodowa i rodzinna, na którą powołuje się on we wniosku. Dodało, że orzekanie przez organ administracji na podstawie ww. art. 30 ust. 2 ustawy, odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma natomiast ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. Sądy administracyjne nie są natomiast uprawnione do dokonywania oceny tego rodzaju decyzji pod kątem kryteriów słusznościowych czy celowościowych. Ustalenie zatem przesłanek uzasadniających umorzenia w całości lub w części należności powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, iż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego - uzasadniała odmowę przyznania stronie wnioskowanej ulgi, albowiem w sprawie nie wystąpiły łącznie okoliczności przemawiające za umorzeniem dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego takie jak: brak dochodu, brak majątku, nie pozostawanie w instytucji zapewniającej realizację elementarnych potrzeb egzystencjonalnych i bytowych lub na utrzymaniu innych podmiotów oraz stan zdrowia wskazujący na całkowitą i trwałą niemożność podjęcia zatrudnienia. Zdaniem Kolegium, podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego a prowadzone przez ten organ postępowanie zgodne było z przepisami postępowania administracyjnego, w szczególności wyjaśniono i wzięto pod uwagę wszystkie istotne okoliczności sprawy. Ustalony stan faktyczny został oceniony zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz wynikami postępowania dowodowego. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika bezspornie, iż skarżący ma [...] lat, posiada wykształcenie wyższe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie zgłasza dolegliwości zdrowotnych oraz nie posiada obecnie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zamieszkuje w mieszkaniu matki, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, nie posiada również żadnego majątku. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania ponosi matka, zaś strona utrzymuje się dzięki pomocy rodziny. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że trudna sytuacja materialna strony nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania ulgi w spłacie zobowiązania. Jako całkowicie bezpodstawne Kolegium uznało twierdzenie odwołania, jakoby spłata należności głównej miała spowodować "anulowanie" odsetek. W tym zakresie Kolegium wyjaśniło, że z art. 27 ust. 11 ustawy wynika, że organ właściwy wierzyciela rozlicza kwoty otrzymane z tytułu zwrotu należności przypadających od dłużnika alimentacyjnego wraz z odsetkami, zgodnie z kolejnością określoną w art. 1026 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Dlatego, otrzymana kwota rozliczana jest na koszty postępowania, następnie odsetki, a w ostatniej kolejności na kwotę dłużną. Również twierdzenie strony, że dla sprawy istotne jest wcześniejsze posiadanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, gdyż dotyczy ono okresu, z którego pochodzi zadłużenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż rozpatrując wniosek o ulgę w spłacie zaległego zobowiązania bierze się pod uwagę aktualny stan faktyczny i prawny sprawy.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, B. P. wskazał, że posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, a w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 listopada 2013 r. posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Stwierdził, że umorzenie należności da mu szansę na podjęcie pracy. Obecnie nie może jej podjąć, gdyż jego dług widnieje w KRD, co wyklucza go z rynku pracy. Skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a bez umorzenia zaległości przez Sąd nadal będzie bezrobotny. W skardze sformułował również wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ze względu na trudną sytuację materialną.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Op 121/18 WSA w Opolu przywrócił skarżącemu termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego w dacie wydania tego aktu, nie rozstrzygając przy tym pod kątem słuszności, czy też celowości i nie kierując się zasadami współżycia społecznego. Z kolei stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej P.p.s.a.), sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd kontroluje legalność decyzji a w działaniu organu administracji w niniejszej sprawie nie dopatrzył się ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania.

Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny należy rozpocząć od przypomnienia, że przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, w z dnia 30 listopada 2017 r., mocą której organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 17 sierpnia 2017 r., orzekającą o odmowie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych za skarżącego w łącznej kwocie 8.745,54 zł z odsetkami. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy zasadnie organy obu instancji odmówiły skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za wskazany okres. Zdaniem skarżącego, stan zdrowia i brak zatrudnienia są wystarczającymi przesłankami do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. Zdaniem organów obu instancji, przedstawiona przez skarżącego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Stanowisko to, zdaniem Sądu, zasługuje na aprobatę.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – zwanej nadal ustawą. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 30 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej ( art. 30 ust. 3 ustawy). Z treści powołanego powyżej przepisu wynika, że instytucja umorzenia należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oparta jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu i uzależniona jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet wtedy, gdy w sprawie zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielnie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy pod katem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowania uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może ją podjąć w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią art. 30 ust. 2 ustawy oraz przepisami K.p.a., w szczególności art. 7. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie sprawy powinno zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności, a uzasadnienie powinno czynić zadość wymaganiom określonym w art. 107 3 K.p.a. Bez wątpienia uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, musi polegać na ustaleniu, czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny, jakie ma możliwości uzyskiwania dochodów, jakie ma wydatki konieczne do poniesienia, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i jaki ma to wpływ na budżet dłużnika. Dopiero ustalenie tych okoliczności i poddanie ich analizie pozwala na załatwienie przedmiotowej sprawy co do jej istoty, tj. umorzenia zaległości wypłaconych z funduszy alimentacyjnych, bądź jej odmowy (por.m.in. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2311/14 - dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych [CBOSA] pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona jedynie w wypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Zauważyć również należy, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami ma charakter wyjątkowym i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są "w zastępstwie" osoby zobowiązanej, która ze względu na aktualnie trudną sytuację życiową nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu. Już w preambule do ustawy zaznaczono, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Pomoc państwa w opisanym zakresie zmierza więc przede wszystkim do ochrony dóbr osób uprawnionych do alimentacji tak aby, poprzez brak środków z tytułu alimentów, nie pozostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie jest zaś nakierowana na zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1549/14 - dostępny na stronie internetowej CBOSA).

Zauważyć również należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym reprezentowany jest pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w sprawie aprobuje, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11). Przyjęcie takiego stanowiska było poprzedzone analizą art. 30 ust. 2 ustawy, z której wynika, że skoro nie wskazano w tym przepisie jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna.

W rozpoznawanej sprawie należało zatem ustalić, czy sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego faktycznie nie pozwala mu na wywiązanie się z zobowiązań względem organu w związku z wypłaceniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, a także czy taki stan obiektywnie nie rokuje żadnej poprawy. Organy dokonały szczegółowych ustaleń, co do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Jak wynika z ustaleń zawartych w uzasadnieniach decyzji, sytuacja ta nie jest w ocenie Sądu w żadnym razie szczególnie trudna. Nie sposób bowiem zaprzeczyć ustaleniom, że skarżący jest wieku aktywności zawodowej ([...] lat), jest wprawdzie zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych do dnia 30 czerwca 2017 r., niemniej jednak posiada wykształcenie wyższe, co daje możliwości uzyskiwania dochodów. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący wykazał, że podejmował próby znalezienia pracy i próby te okazywały się bezskuteczne. Nie wykazał również, by to stan zdrowia był istotną przeszkodą w znalezieniu pracy. Ustalony lekki stopień niepełnosprawności, nie uniemożliwia podjęcia aktywności zawodowej, a nadto został orzeczony na czas określony do dnia 30 czerwca 2017 r. Ponadto skarżący nie posiada żadnych innych osób na utrzymaniu. Również, co istotne, 23 czerwca 2017 r. skarżący dokonał wpłaty tytułem uregulowania zadłużenia alimentacyjnego w wysokości 13.000 zł. W ocenie Sądu, fakt posiadania zadłużenia i bezrobocie nie czynią sytuacji skarżącego wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby bowiem do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych na wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym.

Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, tj. zarówno sytuację osobistą skarżącego, jak i zdrowotną, w ocenie Sądu, rację mają organy orzekające, że w tym konkretnym przypadku nie można zastosować instytucji umorzenia przedmiotowych należności. Ponadto, co istotne w sprawie, fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalniał dłużnika z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego dziecka. Obowiązek ten jest obowiązkiem rodziców, od którego mogą być zwolnieni tylko w sytuacjach wyjątkowych, spowodowanych brakiem możliwości poprawy swojej sytuacji dochodowej, np. w związku z ciężkimi schorzeniami (co wynikałoby z orzeczenia o niepełnosprawności), wiekiem. Skoro więc dłużnik nie wywiązał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności.

W tym miejscu jeszcze raz podkreślić wypada, że sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Ocena sytuacji należy do organów administracji i to organ decyduje, czy w danej sprawie zaistniały okoliczności uniemożliwiające zwrot nienależnie pobranych świadczeń.

Zważyć również trzeba, że środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne. Społeczeństwo i jego obywatele powinni mieć pewność, że organy Państwa dbają o wykorzystywanie środków publicznych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przypadku umorzenia środków nienależnie pobranych, gdy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, organ mógłby narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych.

Zdaniem Sądu, ustalenia stanowiące podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego i kompletnego materiału dowodowego. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa materialnego. Stan faktyczny został wnikliwie ustalony, a Sąd podziela słuszność tych ustaleń. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, organy należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i rodzinną skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności. Jednocześnie dodać należy, że zmiana - po wydaniu skarżonej decyzji -sytuacji materialnej, dochodowej, czy zdrowotnej wnioskodawcy może być przedmiotem ponownego wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, a powaga rzeczy osądzonej (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.) nie będzie stała na przeszkodzie rozstrzygnięciu tej sprawy co do istoty.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.