Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 354/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 25
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 3 § 2, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 3, art. 151, art. 170
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której ta utrzymuje w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z [...] lutego 2022 r. nr [...] w części obejmującej żądanie uiszczenia odsetek ustawowych od świadczenia wychowawczego uznanego za nienależnie pobrane na U. W.; 2. uchyla decyzję Prezydenta Miasta O. z [...] lutego 2022 r. nr [...] w części obejmującej żądanie uiszczenia odsetek ustawowych od świadczenia wychowawczego uznanego za nienależnie pobrane na U. W.; 3. umarza postępowanie administracyjne pierwszej instancji w części, o której mowa w pkt 2 wyroku; 4. w pozostałej części skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 8 kwietnia 2022 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania R. W., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z [...] lutego 2022 r. ([...]) w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wnioskiem, który wpłynął [...] kwietnia 2016 r., R. W. (dalej też jako "Wnioskodawca" lub "Skarżący") zwrócił się do Prezydenta Miasta P. (dalej w skrócie "PCŚ") o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córek: U. W. (ur. [...] r.), A. W. (ur. [...] r.) oraz W. W. (ur. [...] r.).

Decyzją z [...] maja 2016 r. ([...]) Prezydent Miasta P. przyznał Wnioskodawcy świadczenie wychowawcze na U. W. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., na A. W. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. oraz na W. W. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r.

Wydaną w wyniku wznowienia postępowania decyzją z [...] stycznia 2019 r. ([...]) Prezydent Miasta P.:

- uchylił ww. decyzję własną z [...] maja 2016 r. (pkt I),

- przyznał R. W. świadczenie wychowawcze na rzecz U. W. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] stycznia 2017 r. (pkt II),

- przyznał R. W. świadczenie wychowawcze na rzecz W. W. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. (pkt III),

- odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz A. W. w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. (pkt IV).

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie, Prezydent Miasta P. wskazał na powziętą w dniu [...] września 2018 r. informację, że córka A. W., której matką jest L. G., uczęszcza do szkoły podstawowej w J. i przebywa w tym mieście od poniedziałku do piątku pod opieką babci. W złożonym w dniu [...] października 2018 r. oświadczeniu Wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje w dwóch związkach: związku małżeńskim z L. W. oraz związku nieformalnym z L. G.. Organ, po przytoczeniu definicji pojęcia "rodzina" zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (ówcześnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 2134; dalej w skrócie "u.p.p.w.d."), uznał, że nie można zaliczyć córki A. w skład tak rozumianej rodziny Wnioskodawcy, ponieważ centrum życiowe córki znajduje się w miejscowości J.. Jednocześnie w związku z faktem, że [...] stycznia 2017 r. syn S. W. ukończył [...]. rok życia, to od tego dnia pierwszym dzieckiem w rodzinie w rozumieniu u.p.p.w.d. stała się córka U. .

Po rozpoznaniu złożonego przez Wnioskodawcę odwołania od ww. decyzji Prezydenta Miasta P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z [...] września 2019 r. ([...]):

- uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz U. W. (pkt 1),

- przyznało R. W. świadczenie wychowawcze na rzecz U. W. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] stycznia 2017 r. (pkt 2),

- odmówiło przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz U. W. na okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. (pkt 3).

Po uchyleniu ww. decyzji organu odwoławczego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – prawomocnym wyrokiem z 12 marca 2020 r. o sygn. akt IV SA/Po 1062/19 – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z [...] kwietnia 2021 r. ([...]):

- uchyliło ww. decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] stycznia 2019 r w części dotyczącej pkt II, tj. przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz U. W. (pkt 1),

- przyznało R. W. świadczenie wychowawcze na rzecz U. W. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] stycznia 2017 r. oraz odmówiło przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz U. W. na okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. (pkt 2),

- w pozostałym zakresie decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy (pkt 3).

Wyrokiem z 20 października 2021 r. o sygn. akt IV SA/Po 594/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił w całości skargę R. W. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] kwietnia 2021 r. Wyrok ten uprawomocnił się [...] grudnia 2021 r.

Przywołaną na wstępie decyzją z [...] lutego 2022 r. Prezydent Miasta O. (dalej też jako "organ I instancji") uznał świadczenia wychowawcze wypłacone R. W. na dzieci: U. W. za okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz A. W. za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł za nienależnie pobrane i zażądał ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od kiedy decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że z uwagi na fakt, iż zgodnie z ww. ostateczną decyzją SKO w P. z [...] kwietnia 2021 r. nie przysługiwało Wnioskodawcy prawo do świadczenia wychowawczego na U. W. w okresie od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. oraz na A. W. w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., to organ I instancji uznał, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., wypłacone za wymienione okresy świadczenia wychowawcze za nienależnie pobrane i na podstawie art. 25 ust. 1 oraz art. 25 ust. 3 i 9 u.p.p.w.d. zażądał ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Od ww. decyzji organu I instancji R. W. wniósł odwołanie.

Utrzymując w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta O. – przywołaną na wstępie decyzją z 08 kwietnia 2022 r. – Samorządowe Kolegium Odwoławcze na wstępie wyjaśniło, że kryteria przysługiwania oraz ustalania prawa do świadczenia wychowawczego, a także tryb dochodzenia zwrotu nienależnie pobranego tego świadczenia reguluje u.p.p.w.d. A ponieważ zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1981), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2022 r., sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze przyznane odpowiednio przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast lub starostów są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych, to w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdują przepisy u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r.

Następnie, przywoławszy treść odnośnych przepisów art. 25 u.p.p.w.d., SKO w K. wskazało na utrwalone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozróżnienie pojęciowe "nienależnego świadczenia" i "świadczenia nienależnie pobranego". W tym kontekście stwierdziło, że R. W. niewątpliwie został przez organ pomocowy prawidłowo i w sposób prawem przewidziany pouczony, i miał (albo przynajmniej powinien był mieć) świadomość swojej sytuacji prawnej. W ocenie SKO, Skarżący, pomimo posiadania stosownej wiedzy w zakresie zasad przyznawania przedmiotowego świadczenia, pobierał świadczenie wychowawcze na A. W. i U. W. w ww. okresach, mimo że nie miał prawa do tego świadczenia. Zasadnie zatem organ I instancji uznał, że w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d., pozwalające na zastosowanie art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. Zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo ustalił także wysokość nienależnie pobranego świadczenia, sumując wysokość świadczenia wychowawczego wypłaconego Skarżącemu na U. W. przez osiem pełnych miesięcy w okresie od lutego do września 2017 r. ([...] x [...] zł = [...] zł), oraz na A. W. przez osiemnaście miesięcy w okresie od kwietnia 2016 r. do września 2017 r. ([...] x [...] zł = [...] zł), wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty zadłużenia. Organ II instancji podkreślił, że w świetle art. 25 u.p.p.w.d. decyzja o uznaniu świadczeń wychowawczych za nienależnie pobrane nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli organu pomocowego.

W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na wyżej opisaną decyzję SKO z [...] kwietnia 2022 r. R. W. zarzucił, że "cała historia wzięła się z dwóch kluczowych błędów PCŚ w 2016 roku". Pierwszy, zdaniem Skarżącego, polegał na tym, że omyłkowo przyznano świadczenia na U. do [...] września 2017 r. zamiast do [...] stycznia 2017 r., "kiedy to [syn] S. skończył [...] lat, gdzie jego datę urodzin podałem we wniosku pierwotnym. Tu się zgodzę – mogę oddać owo świadczenie [...] otrzymane na U. , bo rozumiem błąd urzędnika (errare humanum est), ale nie mogę płacić za jego błąd odsetek policzonych mi od 2017 roku". Opisując zaś drugi z wytykanych błędów organu, Skarżący wskazał w szczególności: "w 2016 podałem skład mojej rodziny wraz z partnerką i naszą córką A. . PCŚ nakazał mi poprawić wniosek, w imię jakiejś fałszywej moralności, przez wykreślenie partnerki i świadczenie na A. jednak przyznał, mając pełną świadomość mojej złożonej sytuacji rodzinnej. Jest to jakoby ewidentny kolejny błąd PCŚ. Jednak uważam to świadczenie za jak najbardziej należne A. i nie zgadzam się na odbieranie dziecku tej kwoty [...]za lata 2016 i 2017 i 2018 oraz przez to W. za rok [...] 3.000 z powodu jakoby utraty starszej siostry A.". Skarżący podkreślił, że nie zaistniały żadne nowe okoliczności, o których nie wiedziałoby PCŚ, przyznając A. wiadczenie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości wywody przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z [...] czerwca 2022 r. (k. 23 akt sądowych) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione pismami z 07 czerwca 2022 r.

W obszernym piśmie procesowym z [...] czerwca 2022 r. Skarżący podkreślił, że nie akceptuje ww. zarządzenia i oczekuje przeprowadzenia rozprawy. Poza tym po części uzupełnił, a po części powtórzył wnioski i wywody skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 3 u.COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału.

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli jest w niniejszym postępowaniu sądowym decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 08 kwietnia 2022 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z [...] lutego 2022 r. ([...]), mocą której organ I instancji uznał za nienależnie pobrane: świadczenia wychowawcze wypłacone Skarżącemu na U. W. za okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz na A. W. za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł, i zażądał zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.

Jest poza sporem, że ww. świadczenia wychowawcze zostały pierwotnie przyznane Skarżącemu – na jego wniosek, złożony na okres świadczeniowy [...] (od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r.) – decyzją Prezydenta Miasta P. z [...] maja 2016 r. ([...]). Decyzja ta została następnie uchylona – w wyniku wznowienia postępowania – decyzją Prezydenta Miasta P. z [...] stycznia 2019 r. ([...]). Analiza treści tej ostatniej decyzji, z uwzględnieniem treści, w części (tj. w zakresie pkt II) tę decyzję zmieniającej, a w pozostałej części utrzymującej ją w mocy, decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] kwietnia 2021 r. (SKO.PS.4040.1628.2020), prowadzi do wniosku, że ostatecznie, po wznowieniu postępowania, organ pomocowy:

- przyznał R. W. świadczenie wychowawcze na rzecz U. W. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] stycznia 2017 r. oraz odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na jej rzecz na okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r.,

- przyznał R. W. świadczenie wychowawcze na rzecz W. W. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.,

- odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz A. W. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Powyższe jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że R. W. nie przysługiwało prawo do – pierwotnie mu przyznanego i faktycznie wypłaconego (okoliczność bezsporna) – świadczenia wychowawczego na rzecz U. W. za okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. oraz na rzecz A. W. za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r.

Prawidłowość takiego rozstrzygnięcia została skontrolowana i zaakceptowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 20 października 2021 r. o sygn. akt IV SA/Po 594/21 oddalającym skargę R. W. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] kwietnia 2021 r. A ponieważ ani Skarżący, ani SKO w P. nie wnieśli skargi kasacyjnej od tego wyroku, to uprawomocnił się on z dniem [...] grudnia 2021 r.

W związku z tym błędne jest twierdzenie autora skargi, że także co do wyroku o sygn. akt IV SA/Po 594/21 "przed Naczelnym Sądem Administracyjnym toczy się sprawa kasacyjna". Sądowi w niniejszym składzie wiadomym jest z urzędu, że zaskarżony skargą kasacyjną – i to wniesioną wyłącznie przez SKO w P. – został tylko wyrok WSA w Poznaniu z 22 października 2021 r. o sygn. akt IV SA/Po 592/21, który dotyczył świadczeń wychowawczych przyznanych Skarżącemu na okres świadczeniowy 2018/2019. W konsekwencji wyrażone przez Skarżącego w rozpatrywanej tu skardze odmienne przekonanie [cyt.: "Na podstawie art. 176 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a., popierając kasację SKO P., zaskarżyłem w całości wyrok IV SA/Po 592/21 (dot. 2018/2019), a tym samym IV SA/Po 593/21 (dot. 2017/2018) oraz kluczowy i bazowy wyrok – sprawę IV SA/Po 594/21 (dot. 2016/2017)"] jest całkowicie bezpodstawne i nie znajduje oparcia w przepisach prawa normujących zasady zaskarżania wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych.

Wspomniany wyżej fakt uprawomocnienia się wyroku o sygn. akt IV SA/Po 594/21 ma istotne znaczenie w kontrolowanej tu sprawie, z uwagi na dyspozycję przepisu art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym: "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby".

W świetle cytowanego przepisu nie ulega wątpliwości, że zarówno organy obu instancji orzekające obecnie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia (tj. Prezydent Miasta O. i SKO w K.), a także kontrolujący decyzje tych organów Sąd w niniejszym składzie, związani byli ww. wyrokiem o sygn. akt IV SA/Po 594/21 oddalającym skargę R. W. na ww. decyzję SKO w P. z [...] kwietnia 2021 r. – a tym samym przesądzającym o zgodności z prawem tej decyzji oraz wynikającego z niej orzeczenia, że R. W. nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz U. W. za okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. oraz na rzecz A. W. za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. W konsekwencji, wbrew sugestiom skargi, prawidłowość (legalność) ww. ostatecznej i prawomocnej decyzji SKO w P. z [...] kwietnia 2021 r. nie mogła już podlegać badaniu w niniejszym postępowaniu.

Podstawą materialnoprawną kontrolowanych w tym postępowaniu decyzji administracyjnych w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407, z późn. zm.; w skrócie "u.p.p.w.d."), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r., co trafnie objaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r.): "Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) [uchylony];

1a) [uchylony];

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) [uchylony];

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie;

6) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia."

Należy zaznaczyć, że w okresie, którego dotyczą sporne świadczenia, art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. stanowił, że (brzmienie obowiązujące do 30 czerwca 2019 r.): "Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu – po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję."

Z dniem 01 lipca 2019 r. ustawodawca uchylił m.in. punkty 1 i 4 w ostatnio cytowanym art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d., a w to miejsce dodał pkt 6, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in., "świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia". W konsekwencji należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2021 r. o sygn. akt I OSK 540/21 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"), zgodnie z którym: "Z tak dokonanej zmiany ustawowej uprawniony wydaje się wniosek, że w szeroko ujętej podstawie "braku prawa do tego świadczenia" mieści się również treść dotychczasowych przesłanek zawartych w pkt 1 i 4".

W świetle powyższych uwag nie ulega wątpliwości, że okoliczność, iż w wyniku wznowienia postępowania Skarżącemu odmówiono przyznania, uprzednio wypłaconych, świadczeń wychowawczych na rzecz U. W. na okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. oraz na rzecz A. W. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., oznacza, że ww. świadczenia muszą być traktowane jako wypłacone Skarżącemu "mimo braku prawa do tych świadczeń" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. W konsekwencji stanowią one nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o jakim mowa w ww. przepisie – co trafnie orzekły organy obu instancji. Sąd podziela przy tym stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Skarżący został prawidłowo pouczony przez organ pomocowy i w efekcie miał – a przynajmniej powinien był mieć – świadomość swojej sytuacji prawnej, w świetle której niedopuszczalne było w szczególności ubieganie się przezeń o świadczenie wychowawcze na rzecz niezamieszkującej z nim wspólnie – w rozumieniu art. 2 pkt 16 oraz art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. – córki, A. W..

Zgodnie z ogólną zasadą wysłowioną w art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r.): "Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty". Stosownie zaś do art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. (w ww. brzmieniu): "Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego".

W ostatnio wskazanej sytuacji odsetki ustawowe za opóźnienie nie są naliczane, a organ powinien wydać decyzję administracyjną o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie orzekając o ustawowych odsetkach za opóźnienie.

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera definicji legalnej pojęcia "błędu organu" (verba legis: "błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego") użytego w art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d., ani żadnych wskazówek co do sposobu jego pojmowania. Stąd jako uprawnione jawi stwierdzenie, że za błąd organu w rozumieniu ww. przepisu należy co do zasady uznać każdą znaczącą – obiektywnie zarzucalną – nieprawidłowość w działaniu organu (por. wyrok WSA z 03.03.2021 r., II SA/Po 527/20, CBOSA).

Wbrew zarzutom skargi, pierwotne przyznanie spornego świadczenia na rzecz A. W. nie było wynikiem tak rozumianego błędu organu (tu: PCŚ). Wypada zauważyć, że kwestia ta była już przedmiotem rozważań w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 12 marca 2020 r. o sygn. akt IV SA/Po 1062/19 – również wiążącym w kontrolowanej sprawie na mocy art. 170 p.p.s.a. – w którym czytamy, że: "Z samego [...] faktu ujęcia przez Skarżącego w pierwszym ze złożonych wniosków dotyczących "świadczenia 500+" (z 2016 r.) w wykazie członków jego rodziny także partnerki, L. G., nie wynikało żadną miarą, że jego córka A. W., nie zamieszkuje z nim wspólnie, w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., lecz że pozostaje pod opieką matki i babci w J.. Nie wynikało to również z innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. A to właśnie ta okoliczność – wspólnego (nie)zamieszkiwania Wnioskodawcy z córką A. – miała istotne znaczenie w tej sprawie i, jak wynika z jej akt administracyjnych, nie była znana organowi I instancji przy wydawaniu pierwotnej decyzji przyznającej wnioskowane świadczenia".

Natomiast Sąd uznał za trafne stanowisko Skarżącego, że wynikiem błędu organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. było pierwotne przyznanie świadczenia na rzecz U. W. na okres przypadający po osiągnięciu pełnoletności przez jej starszego brata, S. W.. Już bowiem z treści wniosku wynikała jasno data jego urodzenia. Zatem ustalenie momentu osiągnięcia przezeń pełnoletności nie powinien nastręczać organowi jakichkolwiek trudności, gdyż sprowadzało się do wykonania prostego działania arytmetycznego. Zaniechanie tego działania było niewątpliwe błędem organu przyznającego świadczenie wychowawcze.

Z tych względów Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie powinien był znaleźć zastosowanie art. 25 ust. 3 in fine u.p.p.w.d., w świetle którego brak było podstaw do naliczania odsetek od nienależnie pobranej kwoty świadczenia wychowawczego wypłaconego Skarżącemu na rzecz U. W. za okres od [...] lutego 2017 r do [...] września 2017 r. W konsekwencji w tym zakresie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji (pkt 1 i 2 wyroku) i na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne w tej części jako bezprzedmiotowe (pkt 3 wyroku).

W pozostałej części Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił (pkt 4 wyroku). Albowiem, w ocenie Sądu, organy obu instancji zasadnie uznały za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze, w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., świadczenia wypłacone Skarżącemu na U. W. za okres od [...] lutego 2017 r. do [...] września 2017 r. oraz na A. W. za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., a także prawidłowo ustaliły ich łączną wysokość (odpowiednio: [...] zł i [...] zł). W konsekwencji, stosownie do art. 25 ust. 1 i 3 u.p.p.w.d., organy zasadnie zażądały od Skarżącego zwrotu tych świadczeń, a także uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od ww. kwot, ale tylko świadczenia wychowawczego nienależnie pobranego na A. W..