Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 883/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 41
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 54 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lipca 2013 r. nr [...] i uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 czerwca 2013 r. nr [...] i decyzję Prezydenta Miasta z dnia 28 lutego 2013 r. nr [...], 2) zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz radcy prawnego J. S. 295,20 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierające należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Skarżący J. K. wnioskiem z dnia 4 lutego 2013 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gdyni o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczaniem na zakup leków. Do wniosku dołączył akt zgonu zmarłej w dniu 28 grudnia 2012 r. żony, 8 faktur dotyczących zakupu leków oraz zaświadczenie z ZUS o wysokości emerytury, w którym wskazano, że świadczenie w kwocie 1.526,95 zł jest obniżane o potrącenie komornicze w wysokości 543,11 zł.

Decyzją z dnia 28 lutego 2013 r., nr 004275/REJON4/2013 Prezydent Miasta Gdyni odmówił J. K. przyznania pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na refundację kosztów zakupu leków.

Jako podstawę wydania decyzji wskazano art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2013 r., poz. 182) oraz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 127, poz. 1055).

W uzasadnieniu wskazano, że z wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji wynika, że J. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego miesięczny dochód wynosi 2.070,06 zł (1.526,95 zł + 543,11 zł) i trzykrotnie przekracza kryterium dochodowe - 542 zł. Miesięczne opłaty wynoszą około 1.363,45 zł (530 zł czynsz, 60 zł energia elektryczna, 100 zł PZU, 80 zł telefon, 453,11 zł komornik, 50,34 zł leki). Po zweryfikowaniu przedłożonych faktur, organ ustalił, że koszt zakupu leków wnioskodawcy wyniósł 58,29 zł. Pozostała część udokumentowanych wydatków dotyczyła zmarłej żony. Wobec powyższego stwierdzono, że kwoty 58,29 zł nie można uznać za znaczny wydatek i nie znaleziono uzasadniania dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, który jest świadczeniem wyjątkowym i ma służyć zaspokojeniu niezbędnej potrzeby życiowej dla osób, których dochód przekracza kryterium dochodowe.

J. K. wniósł odwołanie od tej decyzji wskazując, że po śmierci żony znalazł się w trudnej sytuacji materialnej.

Wyjaśnił, że z kwoty 1.526,95 zł emerytury pomniejszonej o potrącenie komornicze w wysokości 543,11 zł (a nie jak wskazał organ 453,11 zł), poza ujętymi przez organ miesięcznymi opłatami, musi ponosić koszty zakupu leków i środków pomocniczych (zakup pieluch), który jest wyższy niż wskazana przez organ kwota 58,29 zł na miesiąc. Do odwołania dołączono orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaświadczenie ZUS o wysokości emerytury, zlecenie od lekarza rodzinnego z 1 lutego 2013 r. na środki pomocnicze, 3 faktury wystawione w lutym 2013 r. na zakup leków.

Decyzją z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt 2021/13 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję jako zgodną z prawem.

Kolegium wskazało, że pomoc nie może być przyznana z uwagi na wysokość dochodu wnioskodawcy w kwocie 2.070,06 zł. Organ uznał, że w sprawie nie ma też podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego z uwagi na brak nadzwyczajnej sytuacji występującej po stronie wnioskodawcy. Ponadto wysokość dochodów strony pozwala na wykupienie lekarstw w kwocie 58,29 zł. Ograniczoność środków finansowych posiadanych przez organ pierwszej instancji na pomoc społeczną uzasadnia zatem jej udzielenie w pierwszej kolejności osobom lub rodzinom, które nie posiadają w ogóle żadnego dochodu lub dochód ten jest mniejszy niż kwota 542 zł.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. K. w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Skarżący zakwestionował poczynione przez organy obu instancji ustalenia faktyczne, podkreślając, że wydawana przez niego miesięcznie kwota na leki kwota jest wyższa niż 58,29 zł, a uzyskiwany dochód mniejszy od ustalonego przez organ i wynosi miesięcznie 1.587,82 zł, z czego należy dodatkowo odjąć potrącenie komornicze w wysokości 565,27 zł. Do skargi załączono obszerną dokumentację dotycząca stanu zdrowia strony, w tym m.in. karty leczenia szpitalnego z dnia 28 czerwca 2013 r. i z dnia 30 maja 2013 r., karty obserwacji, decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich, zaświadczenia ZUS z dnia 10 czerwca 2013 r.

Decyzją z dnia 29 lipca 2013 r., sygn. akt 4286/13, wydaną w trybie art. 54 § 3 ustawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku postanowiło uwzględnić wniesioną skargę w całości i w tym zakresie uchylić własną decyzję z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt 2021/13.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ograniczono się do wskazania, że po zapoznaniu się z treścią skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowiło uwzględnić ją w całości i w tym zakresie uchylić własną decyzję, przy czym odwołanie J. K. od decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r., nr 004275/REJON4/2013 o odmowie przyznania zasiłku za zakup leków zostanie rozpoznane merytorycznie w odrębnym postępowaniu pod sygn. akt 4287/13.

Następnie decyzją z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt 4287/13 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r., nr 004275/REJON4/2013 o odmowie przyznania J. K. specjalnego zasiłku celowego na zakup leków.

Wniesione odwołanie zostało uznane za w całości nieuzasadnione, a zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji za prawidłową.

Kolegium przyznało, że w podstawie prawnej decyzji zostało błędnie powołane Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 127, poz. 1055). Rozporządzenie z 2006 r. zostało bowiem opublikowane w Dzienniku Ustaw z 2006 r. Z kolei w Dzienniku Ustaw z 2009 r. pod wskazaną przez organ sygnaturą zostało opublikowane kolejne Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W dacie wydania zaskarżonej decyzji oba wskazane wcześniej rozporządzenia już nie obowiązywały. Od dnia 1 października 2012 r. w tym przedmiocie obowiązuje bowiem rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. (Dz.U. 2012 r., poz. 823). Powyższe uchybienie zostało jednak potraktowane przez SKO jako nieistotne gdyż ustalenia w zakresie wysokości dochodu zostały odniesione do kryterium 542 zł, wynikającego właśnie z rozporządzenia z dnia 17 lipca 2012 r.

Ustalono, że organ pierwszej instancji błędnie również wskazał, że zajęcie komornicze dotyczy kwoty 453,11 zł. Stwierdzono jednak, że wyliczając łączną kwotę miesięcznych opłat ponoszonych przez stronę, tj. 1.363 zł wyliczył ją już przy przyjęciu prawidłowej kwoty zajęcia, tj. 543,11 zł.

Wbrew ustaleniom organu pierwszej instancji dochód J. K. nie wyniósł także 2.070,06 zł, lecz 1.526,95 zł, co potwierdziły informacje uzyskane z ZUS-u. Kolegium podkreśliło jednak, że taki niższy dochód strony przekracza kwotę ustawowego kryterium dochodu, jako warunku otrzymania pomocy określonej w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Kolegium, w sprawie nie zaistniały także przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego w oparciu o art. 41 cyt. ustawy. Podzielając stanowisko organu pierwszej instancji Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie brak jest nadzwyczajnej sytuacji występującej po stronie wnioskodawcy, a ograniczoność środków finansowych posiadanych przez organ pierwszej instancji na pomoc społeczną uzasadnia w szczególności jej udzielenie osobom lub rodzinom, które nie posiadają w ogóle żadnego dochodu lub dochód ten jest mniejszy niż kwota 542 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 września 2013 r., nr 4287/13 J. K. wskazał, że wystąpił o udzielenie mu pomocy ponieważ wykup lekarstw jest dla niego bardzo dużym wydatkiem. Wskazał, że z otrzymywanej emerytury, po potrąceniu komorniczym, zapłaceniu czynszu i wykupieniu leków na życie pozostaje mu około 200 - 300 zł na miesiąc.

Z uwagi na niekorzystny dla skarżącego przebieg postępowania, J. K. zwrócił się do dodatkowo do Sądu o ponowne uwzględnienie skargi jaką wcześniej złożył na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt 2021/13.

Do skargi dołączono kopie faktur za leki z sierpnia i września 2013 r., zaświadczenie lekarskie o aktualnym stanie zdrowia oraz kserokopię legitymacji J. K. wydanej przez Polski Związek Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniosło m.in., że wobec braku istnienia w obrocie prawnym decyzji SKO z dnia 5 lipca 2013 r. wniosek o uwzględnienie skargi na tę decyzję jest niezasadny.

Na rozprawie pełnomocnik strony wyznaczony z urzędu złożył pismo procesowe datowane na dzień 21 stycznia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwane dalej jako - " p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Zasadę niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi rozwija art. 135 p.p.s.a., na podstawie którego sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że przedmiotem niniejszego postępowaniu sądowoadministracyjnym jest skarga z dnia 10 października 2013 r. złożona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 września 2013 r., nr 4287/13, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r. odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy na zakup leków.

W uzasadnieniu skargi została zawarta również prośba strony "o uwzględnienie ponownie skargi z d. 5 lipca 2013 r. sygn. akt 2021/13". W toku bowiem postępowania administracyjnego J. K. złożył również skargę datowaną na dzień 5 lipca 2013 r.

Jak wynika z akt administracyjnych, zaskarżone rozstrzygnięcie z dnia 27 września 2013 r. zostało wydane pomimo decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 lipca 2013 r., nr 4286/13 - w której organ ten orzekł o uwzględnieniu pierwszej skargi strony z dnia 5 lipca 2013 r. - wniesionej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r., nr 2021/13, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r.

Przy czym, co jest istotne dla sprawy, decyzja z dnia 29 lipca 2013 r., która "uwzględniła skargę w całości" zapadła w ramach tzw. samokontroli.

Zatem w niniejszej sprawie zostały wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku trzy decyzje: z dnia 12 czerwca 2013 r., z dnia 29 lipca 2013 r. i z dnia 27 września 2013 r. oraz zapadła decyzja organu pierwszej instancji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r., odmawiająca stronie przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Wszystkie powyższe decyzje administracyjne zostały wydane w ramach postępowań prowadzonych w granicach tej samej sprawy, a mianowicie sprawy zainicjowanej skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gdyni wnioskiem skarżącego z dnia 4 lutego 2013 r. o przyznanie pomocy pieniężnej na zakup leków.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej - "ustawą".

Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Natomiast przepis art. 41 tej ustawy stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny legalności odmowy przyznania J. K. zasiłku celowego na zakup leków.

W ocenie skarżącego, trudna sytuacja życiowa, w której się znalazł (śmierć żony, niepełnosprawność, pogarszający się stan zdrowia), jak i brak wystarczających środków finansowych na zakup leków, uzasadniają przyznanie pomocy.

Organy stają natomiast na stanowisku, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne przemawiają za odmową przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 39 (zasiłek celowy), jak i świadczenia z art. 41 ust. 1 (specjalny zasiłek celowy) ustawy o pomocy społecznej.

Dochód skarżącego przekracza bowiem kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, brak jest nadzwyczajnej sytuacji występującej po stronie wnioskodawcy (z uzasadnienia decyzji SKO w Gdańsku z dnia 27 września 2013 r.), wysokość dochodów skarżącego pozwala na wykupienie lekarstwa w kwocie 58,29 zł, a ograniczoność środków finansowych posiadanych przez organ pierwszej instancji na pomoc społeczną uzasadnia w szczególności jej udzielenie osobom lub rodzinom, które nie posiadają w ogóle żadnego dochodu lub dochód ten jest mniejszy niż kwota 542 zł (z uzasadnienia decyzji SKO w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r.), leki opiewają na kwotę 58,29 zł, co oznacza, iż nie jest to znaczny wydatek, a zatem nie znaleziono uzasadnienia dla przyznania wnioskowanej pomocy (z uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r.).

Przy czym, co jest ważne dla sprawy, stanowisko o zasadności odmowy przyznania świadczenia zostało wyrażone i podtrzymane przez organ, również po deklarowanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uznaniu zasadności skargi z dnia 5 lipca 2013 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r.

W ocenie Sądu, prawidłowe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności wymaga rozważenia i odniesienia się do zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 lipca 2013 r., nr 4286/13.

Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., a więc w ramach tzw. samokontroli.

Jak wynika z sentencji decyzji - organ odwoławczy postanowił uwzględnić wniesioną skargę w całości i w tym zakresie uchylić ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt 2021/13 orzekającą o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Gdyni o odmowie przyznania świadczenia. Zatem rozstrzygnięcie to stanowiło jednoznacznie o uwzględnieniu wniesionej skargi w całości.

Zgodnie z art. 54 § 3 p.p.s.a., organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Z powołanego przepisu wynika, że warunkiem skorzystania z instytucji samokontroli - jest uwzględnienie skargi w całości, a więc uznanie przez organ, że zarówno zarzuty, wnioski, jak i wskazana w treści skargi podstawa prawna są uzasadnione.

Zadośćuczynienie skardze w całości - to doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniami strony wynikającymi z treści skargi. Oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnoście do meritum sprawy, a nie do formalnej kwestii brzmienia rozstrzygnięcia (tak: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H. BECK, W-wa 2013 r., str. 323).

Zatem uwzględnienie skargi w całości powinno oznaczać ostateczne załatwienie sprawy zgodnie z oczekiwaniami strony wynikającymi z treści skargi. W niniejszej sprawie tak się jednak nie stało. J. K. nie zgadzał się z dokonanymi ustaleniami w sprawie oraz domagał się rozpatrzenia i uwzględnienia skargi "w celu uzyskania pomocy". Nie może więc budzić wątpliwości, że strona oczekiwała na przyznanie jej świadczenia.

Poza wskazaniem, że organ odwoławczy postanowił uwzględnić skargę w całości, do jej uwzględnienia w rzeczywistości nie doszło, gdyż w decyzji nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego istoty sprawy. I to rozstrzygnięcia zgodnego z oczekiwaniami strony. Uchylenie tylko zaskarżonej decyzji tego warunku nie spełnia. Ponadto wydana następnie przez organ decyzja w dniu 27 września 2013 r. utrzymała w mocy odmowę przyznania świadczenia (czyli zawierała takie samo rozstrzygnięcie jak uchylona w ramach autokontroli zaskarżona decyzja). Wbrew wyrażonemu przez organ stanowisku, uchylenie decyzji w trybie autokontroli musi się wiązać z jednoczesnym rozpoznaniem zaktualizowanego w ten sposób odwołania strony i w całości uwzględniać zgłoszone przez stronę skardze zarzuty.

Konstatując, nie może budzić wątpliwości, że przedmiotowa decyzja autokontrola, rażąco narusza art. 54 § 3 p.p.s.a.

Należy podkreślić, że decyzja z dnia 27 września 2013 r., nr 4287/13 (będącą przedmiotem skargi), która rozpatrzyła odwołanie strony - była konsekwencją i bezpośrednim skutkiem - wydania decyzji samokontrolnej, i to decyzji nieważnej. Wydanie w takiej sytuacji procesowej kolejnej decyzji (po zastosowaniu przez organ trybu postępowania z art. 54 § 3 p.p.s.a.) nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Tym samym decyzja ta jest wydana bez podstawy prawnej i dotknięta jest kwalifikowaną wadą prawną. W tym też kontekście rozpoznanie odwołania w odrębnym postępowaniu i wydanie odrębnej decyzji należy uznać za niedopuszczalne i rażąco naruszające prawo. Co istotne, działając w ten sposób Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku odmówiło ostatecznie przyznania świadczenia, którego domagał się skarżący. Oznacza to, że uwzględnienie skargi było "pozorne", a skarżący został pozbawiony prawa do weryfikacji decyzji z dnia 12 czerwca 2012 r. przez Sąd.

Należy zauważyć, że przepis art. 54 § 3 p.p.s.a. nakłada na organ obowiązek uwzględnienia skargi w całości - zgodnie z oczekiwaniami strony. Przyjęty zaś w niniejszej sprawie sposób procedowania - poprzez wydanie dwóch odrębnych decyzji spowodował "obejście" dyspozycji tego przepisu i w konsekwencji mimo uwzględnienia skargi w całości, doprowadził do wydania orzeczenia niekorzystnego dla strony.

Podsumowując, w świetle powyższych rozważań, należy przyjąć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wydając decyzję z dnia 29 lipca 2013 r., nr 4286/13, a następnie decyzję merytoryczną dotyczącą istoty sprawy z dnia 27 września 2013 r., nr 4287/13 rażąco naruszyło dyspozycję art. 54 § 3 p.p.s.a., co skutkuje koniecznością stwierdzenia ich nieważności.

Wobec powyższego koniecznym jest rozważenie zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r., nr 2021/13 (czyli rozstrzygnięcia względem, którego dokonano pozornego uwzględnienia skargi).

I tak, we wszystkich pismach kierowanych kolejno do organów administracji, a następnie sądu, skarżący konsekwentnie podnosił, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego, dokonano błędnych ustaleń faktycznych, w tym źle wyliczono jego dochód oraz błędnie przyjęto, że kwota którą miesięcznie wydaje na leki wynosi jedynie 58,29 zł. Jak wynika z akt sprawy, zarzuty dotyczące niewłaściwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżący zawarł zarówno w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r. (vide: karta 11-12 akt administracyjnych), jak i w skardze z dnia 5 lipca 2013 r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r., nr 2021/13 (vide: 32-35 akt administracyjnych), na której treść i zawarte w niej zarzuty skarżący przywołuje przed sądem również aktualnie. Zarzuty te należy uznać za uzasadnione.

Analizując wydane w sprawie rozstrzygnięcie odmawiające przyznania pomocy należy wskazać, że w świetle art. 7 ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności; bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Z uwagi na to, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, w starszym wieku oraz samotnie gospodarującą, uprawniony jest do ubiegania się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z przywołanymi regulacjami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków. Podmiot ubiegający się o to świadczenie musi jednocześnie spełniać wymogi przewidziane treścią art. 8 ust. 1 ustawy, dotyczące kryterium dochodowego. W przypadku zaś osób ubiegających się o zasiłek celowy, uzyskujących dochód przekraczających kryterium dochodowe, zgodnie z art. 41 ustawy, organ może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać specjalny zasiłek celowy.

Zaznaczyć należy jednak, że spełnienie wymogów formalnych do przyznania świadczenia nie jest równoznaczne z jego otrzymaniem, gdyż rozstrzygnięcie w tym zakresie, zarówno w odniesieniu do zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego, jest podejmowane w warunkach uznania administracyjnego.

Oznacza to, że organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. W konsekwencji może również przyznać świadczenie w innym rozmiarze lub odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Oczywiście element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu.

Z akt sprawy wynika, że mimo twierdzeń skarżącego dotyczących faktycznej kwoty miesięcznego dochodu i miesięcznych wydatków na lekarstwa, okoliczności te nie zostały w wystarczający sposób wyjaśnione. Pomimo przedkładanych przez stronę wyjaśnień i dokumentów (wypisy ze szpitala, orzeczenie o niepełnosprawności, rachunki z apteki, zlecenie na zaopatrzenie w środki pomocnicze) wskazujących na pogarszający się jego stan zdrowia i obrazujących finansowe obciążenia strony związane z tą sytuacją.

Zarówno w decyzji organu pierwszej instancji z dnia 28 lutego 2013 r., jak i w decyzji organu odwoławczego z dnia 12 czerwca 2013 r. na podstawie danych z wywiadu środowiskowego przyjęto, że dochód skarżącego wynosi 2.070,06 zł. Wskazane ustalenie stoi w sprzeczności z dołączanymi przez skarżącego w toku postępowania dokumentami. Z zaświadczeniem ZUS-u z dnia 10 stycznia 2013 r. załączonym do wniosku, jak i przedłożonymi wraz z odwołaniem i skargi dokumentami ZUS (vide: m.in. - k. 8 i 31 akt administracyjnych). Wysokość bieżącej potrzeby, której skarżący nie może zaspokoić przy pomocy posiadanych środków przyjęto natomiast w zaniżonej wysokości 58,29 zł. Wzięto bowiem pod uwagę jedynie te rachunki na zakup leków, które zostały przedłożone wraz z wnioskiem, pomijając dokumenty składane w dalszym czasie trwania postępowania (np. zlecenie na zaopatrzenie w środki pomocnicze przysługujące comiesięcznie z dnia 1 lutego 2013 r., dotyczące pieluch).

Ponadto nie uwzględniono, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 lutego 2013 r. wynika, że strona ma schorzenia prostaty, kardiologiczne, nowotwór płuc oraz przebyła zawał serca.

Należy zauważyć, że wnioskodawca pomimo braku współpracy ze strony organów, aktywnie starał się wykazać, że jego zły stan zdrowia wymaga przeznaczania dużo wyższych kwot na zakup przepisywanych przez lekarzy leków i środków pomocniczych. Zaznaczał również, że w trudnej sytuacji znalazł się w związku ze śmiercią żony, która zmarła w dniu 28 grudniu 2012 r.

Z istoty decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego wynika, że ich kontrola przez sąd administracyjny (poza obligatoryjnym rozważeniem, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji) może dotyczyć wyłącznie kwestii czy przed wydaniem decyzji organ szczegółowo zbadał sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową wnioskodawcy oraz racjonalnie uzasadnił podjęte decyzje. Innymi słowy, sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych polega na ocenie czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.

W przedmiotowej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r. i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Gdynia z dnia 28 lutego 2013 r. są pod tym względem wadliwe.

Jak wykazano wyżej, ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia nie zostały bowiem oparte o całokształt dostępnego organom materiału dowodowego. Wydając decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło pod uwagę popartych dowodami twierdzeń strony dotyczących faktycznej kwoty dochodu i wydatków na leki. Nie wskazało przy tym z jakich względów dowodom tym odmówiło wiarygodności. Organy stwierdziły jednocześnie, że po stronie wnioskodawcy nie występuje żadna szczególna i nadzwyczajna sytuacja, opierając się wyłącznie na argumencie, że kwota 58,29 zł nie jest kwota znaczną i z uwagi na wysoki dochód skarżący posiada środki na wykup leków w tej kwocie. Jednak rozważając sytuację wnioskodawcy organy powinny natomiast wziąć pod uwagę całokształt twierdzeń J. K. dotyczących również jego trudnej sytuacji życiowej (śmierć żony) i zdrowotnej (niepełnosprawność, pogarszający się stan zdrowia, poważne i długotrwałe choroby). Analiza uzasadnień organów wskazuje na brak ustaleń w tym zakresie, mimo przedkładania w toku postępowania przez stronę dokumentów.

W niniejszej sprawie odmowa przyznania zasiłku została zasadniczo rozważona wyłącznie w oparciu o argumenty związane z materialną sytuacją wnioskodawcy, która została ustalona przez organy w sposób budzący istotne wątpliwości.

Sąd nie jest uprawniony do dokonywania samodzielnych ustaleń faktycznych w badanych sprawach administracyjnych i nie może w tym względzie zastępować organów pomocy społecznej.

Reasumując, orzekanie czy organy zasadnie odmówiły przyznania zasiłku w związku ze stwierdzonymi brakami postępowania dowodowego jest zatem co najmniej przedwczesne.

Sąd zaznacza, że uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r. uzasadnia treść art. 135 p.p.s.a. Decyzje te zostały bowiem wydane w granicach sprawy, której dotyczy aktualnie rozpoznawana skarga, a ich uchylenie jest niezbędne dla końcowego załatwienie sprawy, tj. rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie pomocy finansowej na zakup leków, po poprawnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym i uwzględnieniu, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych choroba osoby w podeszłym wieku wiążąca się z nadzwyczajnym nakładem środków finansowych mieści się w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, nadzwyczajny nakład środków może w tym wypadku wynikać z różnych przyczyn. Zarówno z pogorszenia stanu zdrowia, jak i śmierci osoby bliskiej, która np. do tej pory finansowała leczenie postępującej choroby.

Wskazania dla organów co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają z powyższych rozważań.

W celu dokonania prawidłowych ustaleń, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, organ administracji powinien je oprzeć na wyczerpującym materiale dowodowym. Materiał taki został już w niniejszej sprawie zgromadzony z inicjatywy strony skarżącej. Całościowe rozpatrzenie zgromadzonych w sprawie dowodów w ich wzajemnym powiązaniu pozwoli na prawidłowe ustalenie dochodu skarżącego, stanu jego zdrowia oraz sytuacji rodzinnej, a w szczególności wydatków, z uwzględnieniem wydatków na leki i środki pomocnicze. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 września 2013 r. nr 4287/2013 i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 lipca 2013 r. nr 4286/13 oraz na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r. i decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 lutego 2013 r.

W punkcie drugim wyroku orzeczono o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu na podstawie art. 250 p.p.s.a.