Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 692/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 136
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 24 lutego 2022 r. nr NWXIV.7581.6.1.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 5 kwietnia 2022 r. M. S. (dalej jako: skarżąca), wniosła skargę na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 24 lutego 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w W., oznaczonych obecnie działkami o numerach wymienionych w sentencji postanowienia. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:

W dniu 13 maja 2020 r. skarżąca wystąpiła do Starosty [...] z wnioskiem opartym o art. 136 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (ówcześnie t.j.: Dz. U. 2020, poz. 65 ze zm., dalej powoływana jako: "u.g.n.") o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, na które składają się działki o nr ewid. 1, 2, 3, 4, 5, 6, położone w W.. Skarżąca wskazała, że jest wnuczką oraz jedyną spadkobierczynią W. J., który był właścicielem w/w nieruchomości. Skarżąca nie wskazała, na jakiej podstawie i w jakiej dacie doszło do wywłaszczenia.

Organ I instancji dwukrotnie wzywał skarżącą do wykazania podnoszonych we wniosku okoliczności, tj. do wykazania, że skarżąca jest spadkobiercą poprzedniego właściciela wywłaszczonych nieruchomości oraz do nadesłania dokumentów, na podstawie których nieruchomości zostały przejęte (w celu ustalenia celu wywłaszczenia, wysokości przyznanego odszkodowania bądź nieruchomości zamiennej, podlegającej zwrotowi).

W odpowiedzi na te wezwania skarżąca wskazała, że zainicjowała przed Sądem Rejonowym w W. postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po W. J., które jest nadal w toku. Podniosła również, że nie dysponuje żadnymi dokumentami, dotyczącymi wywłaszczenia nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2021 r., działając na podstawie art. 61a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2021, poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") Starosta [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że skarżąca nie wykazała, iż jest spadkobiercą właściciela wywłaszczonych nieruchomości i nie przedłożyła dokumentów potwierdzających przejęcie nieruchomości, określających cel wywłaszczenia. Podniósł, że skarżąca nie przedłożyła zatem dowodu posiadania przymiotu strony oraz dowodu przeprowadzenia wywłaszczenia, co uzasadniało wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej od w/w postanowienia Wojewoda Śląski, zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Podniósł przy tym, że skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że nieruchomości objęte żądaniem zwrotu, zostały wywłaszczone decyzją administracyjną lub wykupione w formie aktu notarialnego w oparciu o przepisy ustaw wywłaszczeniowych od jej poprzednika prawnego, W. J. Tym samym nie udowodniła, że jest ona uprawniona do wystąpienia z roszczeniem o zwrot tych nieruchomości. Oznacza to, że nie wykazała interesu prawnego do wystąpienia z takim żądaniem, przez co nie może być uznana za stronę postępowania. Organ podkreślił, że już z tego powodu należało odmówić wszczęcia postępowania. Ponadto dodał, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała także, aby W. J. był kiedykolwiek właścicielem tych nieruchomości. W tym stanie rzeczy organ uznał, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest prawidłowe.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a., art. 61a § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności, zmierzających do ustalenia, czy skarżąca jest spadkobiercą W. J. i brak przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia jaka była podstawa nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości, objętych wnioskiem. Wskazała także, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania było przedwczesne, gdyż nastąpiło bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w postaci legitymacji skarżącej do udziału w tym postępowaniu. Skarżąca ponownie podkreśliła, że wystąpiła do Sądu Rejonowego w W. o stwierdzenie nabycia spadku po W. J., jednak postępowanie to nie zostało zakończone. Wskazała także, że w treści wniosku wyraźnie określiła nieruchomości, które były własnością jej poprzednika prawnego, a organ miał obowiązek dogłębnego zbadania zarówno jej legitymacji do występowania jako wnioskodawca, jak również daty oraz podstawy dokonanego wywłaszczenia tych nieruchomości. Zarzuciła organowi również brak zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w postaci ustalenia następstwa prawnego po W. J.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd kontroluje, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, w sytuacji gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Przepis ten przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania – przesłankę podmiotową, tj. sytuację, gdy podmiot wnioskujący o wszczęcie postępowania nie wykazał interesu prawnego do wystąpienia z takim żądaniem, przez co nie może zostać uznany za stronę postępowania oraz przesłankę przedmiotową, tj. gdy istnieją inne uzasadnione przyczyny, dla których postępowanie nie może być wszczęte.

W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca – reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika – nie wykazała, iż nieruchomości objęte żądaniem zwrotu zostały wywłaszczone decyzją administracyjną lub wykupione w formie aktu notarialnego w oparciu o przepisy ustaw wywłaszczeniowych od jej poprzednika prawnego W. J. Nie wykazała zatem, że jest uprawniona do wystąpienia z roszczeniem o zwrot wskazanych we wniosku nieruchomości, co oznacza, iż nie wykazała interesu prawnego do wystąpienia z takim żądaniem, przez co nie może zostać uznana za stronę postępowania. Ponadto dodał, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała także, aby W. J. był kiedykolwiek właścicielem tych nieruchomości.

W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wskazać należało, że z akt administracyjnych wynika, iż pomimo dwukrotnych wezwań, kierowanych do skarżącej przez organ I instancji w dwóch odległych od siebie terminach, skarżąca nie wykazała powyższych okoliczności. Podkreślenia zaś wymagało, że okoliczności te stanowiły podstawę stwierdzenia, czy skarżącej przysługuje przymiot strony a zatem, czy jest uprawniona do wystąpienia z roszczeniem o zwrot wskazanych we wniosku nieruchomości.

Według bowiem art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Cytowany przepis wiąże zatem pojęcie strony z interesem prawnym lub prawnym obowiązkiem. Interes prawny wynika zaś z przepisu, z którego dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z konkretnym rozstrzygnięciem.

W niniejszej sprawie przepisem takim jest art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, zwanej dalej również u.g.n.), według którego, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast według art. 4 pkt 4 tej ustawy, pod pojęciem poprzedniego właściciela należy rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów.

W związku z tym, o legitymacji do wystąpienia z roszczeniem o zwrot nieruchomości decyduje poprzedni tytuł prawny do nieruchomości wywłaszczonej lub bycie spadkobiercą po poprzednim właścicielu.

W niniejszej sprawie – o czym była mowa wyżej – skarżąca, pomimo dwukrotnego wezwania przez organ - nie przedłożyła żadnych dokumentów na okoliczność tego, że nieruchomości objęte żądaniem zwrotu zostały wywłaszczone decyzją administracyjną lub wykupione w oparciu o przepisy ustaw wywłaszczeniowych od – wskazanego przez nią poprzednika prawnego - W. J. Co więcej, skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała nawet tego, że W. J. był kiedykolwiek właścicielem tych nieruchomości, a zatem, nawet w razie wykazania, że jest jego spadkobiercą, nie byłoby podstaw dla uznania jej legitymacji prawnej do wystąpienia z żądaniem zwrotu tych nieruchomości.

W konsekwencji powyższego, trafnie wskazał organ, że skarżąca nie wykazała, iż jest uprawniona do wystąpienia z roszczeniem o zwrot wskazanych we wniosku nieruchomości, a wobec tego nie wykazała interesu prawnego do wystąpienia z takim żądaniem, przez co – jak zasadnie podkreślił organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - nie mogła zostać uznana za stronę postępowania.

Prawidłowo zatem stwierdziły organy obydwu instancji, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy wydania – zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. - postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Nie zasługiwały zaś na uwzględnienie zarzuty skargi sprowadzające się do tego, że organ nie podjął działań w celu wykazania istnienia legitymacji strony skarżącej do wystąpienia z żądaniem zwrotu wymienionych nieruchomości.

Podkreślenia bowiem wymagało, że to wnioskodawca powinien wykazać, iż jest uprawniony do złożenia danego wniosku. Natomiast skarżąca – w odpowiedzi na dwukrotne wezwanie przez organ I instancji - nie przedłożyła żadnych dokumentów na okoliczność wywłaszczenia wymienionych we wniosku nieruchomości, domagając się działania organu z urzędu, w celu ustalenia tych kwestii. Jednocześnie stwierdziła, że nie doprowadziły do ujawnienia tych dokumentów, podjęte przez nią działania (tj. badanie akt ksiąg wieczystych) zmierzające do ustalenia aktu administracyjnego, który stał się podstawą wywłaszczenia nieruchomości wymienionych we wniosku.

Odnosząc się do powyższych zarzutów skarżącej podnieść należało, że – jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1047/16 – przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a tym samym nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, ponieważ wydając rozstrzygnięcie ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1047/16).

Błędne jest zatem przekonanie zawarte w skardze, że ocena, czy skarżąca posiada interes prawny w prowadzeniu postępowania administracyjnego, powinna być dokonana dopiero po wszczęciu tego postępowania, w tym po zebraniu przez organ pełnego materiału dowodowego.

Jak już bowiem była o tym mowa wyżej - organ na tym etapie badania wniosku, nie ma obowiązku gromadzenia materiału dowodowego i to wnioskodawca powinien wykazać, że jest uprawniony do złożenia danego wniosku, a więc że przysługuje mu legitymacja prawna do wystąpienia z konkretnym żądaniem, w tym przypadku - zwrotu wymienionych we wniosku nieruchomości.

Bezpodstawny jest również zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania w celu ustalenia, czy skarżąca jest spadkobierczynią W. J., co stanowiło – w ocenie skarżącej – zagadnienie wstępne w niniejszej sprawie. W tym zakresie wskazać należało, że skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała nawet tego, że W. J. był kiedykolwiek właścicielem przedmiotowych nieruchomości, a zatem, nawet w razie wykazania, że jest ona jego spadkobiercą, nie byłoby podstaw dla uznania jej legitymacji prawnej do wystąpienia z żądaniem zwrotu tych nieruchomości. Bez wykazania, że spadkodawca był właścicielem przedmiotowych nieruchomości, nie może bowiem zaistnieć legitymacja prawna jego spadkobiercy w sprawie o ich zwrot.

Nie zasługiwały zatem na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ, wymienionych w niej przepisów postępowania. Prawidłowo bowiem stwierdziły organy obydwu instancji, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy wydania – zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. - postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Wobec tego, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.