Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 948/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.31 zq ust.7
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art.145 par. 1 pkt. 1 lit.c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Alicja Polańska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi R.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. (data z prezentaty Organu) R. D. (dalej: "Strona" , "Skarżący") złożył do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej: "Zakład", "Organ") wniosek o zwolnienie go z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za [...]

Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej "ustawa COVID-19") w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. – dalej "u.s.u.s."), Zakład odmówił Stronie, prawa do zwolnienia z opłacenia należności składkowych objętych wnioskiem.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Zakład przywołał brzmienie art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19, stanowiącego o prawie płatnika składek do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności składkowych, oraz wyjaśnił, że jednym z warunków do otrzymania wsparcia w formie zwolnienia z opłacania składek było przesłanie deklaracjach rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych za [...] r., nie później niż do 30 czerwca 2020 r.

Zakład wyjaśnił, że od 1 lutego 2020 r. weszły zmiany w obliczaniu podstawy wymiaru składek. Do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne konieczne jest, żeby przedsiębiorca najpierw obliczył roczny dochód z działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym. Wyjątkowo, w 2020 r. osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, która korzysta z "małego ZUS" w styczniu 2020 r. i będzie spełniała warunki do korzystania z "małego ZUS plus" od lutego 2020, składa informację dwa razy. Deklaracja ZUS DRA 2 za [...] r. ma identyfikator deklaracji ( numer) 40.

Zakład wskazał przy tym, że analiza konta Strony wykazała brak ZUS DRA 2 z identyfikatorem "40" oraz brak deklaracji rozliczeniowych za okres od [...] do nadal.

Pismem z dnia [...] r. Strona wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i nie jest zobowiązana do składania deklaracji DRA co miesiąc.

Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej "K.p.a.") oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID, Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

W uzasadnieniu decyzji, Organ przywołał brzmienie przepisów stanowiących podstawę podjętego rozstrzygnięcia, a także regulacje przyjęte w art. 31zo, art. 31zp. ust. 1 i 2 oraz art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 oraz wskazał, że analizując sprawę ustalono, że Strona, jako płatnik składek opłacający składki sam za siebie zgłosiła się do ubezpieczeń w ramach Małej Działalności Gospodarczej Plus (MDG +) tzw. " mały ZUS +". W dniu [...] r. Strona złożyła dokument DR 2 "1" za [...] r., a kolejno tj. po 30 czerwca 2020 r., w dniu [...] r. DR 2 "40" za [...] r. z podstawą wymiaru składek w kwocie [...] zł. Utworzone z urzędu przypisy składek za miesiąc [...]. utworzono w nieprawidłowym wymiarze składek. Jako płatnik składek, Strona złożyła prawidłowe deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za [...] z podstawą wymiaru [...] zł w dniu [...] r., tj. po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020r.

Organ stwierdził, że brak deklaracji rozliczeniowych uniemożliwił dokonania zawnioskowanego przez Stronę zwolnienia z opłacenia składek na zasadach o których mowa w ustawie COVID.

Pismem z dnia [...] r. Strona wniosła skargę na powyższą decyzję Zakładu.

Skarżący wskazał, że jest małym przedsiębiorcą, prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, w [...] r. w wyniku obostrzeń związanych z pandemią koronawirusa stracił możliwość zarobkowania. W pierwszym więc momencie, Skarżący zawiesił działalność aby nie ponosić dodatkowych kosztów ale później, po przemyśleniach postanowił anulować zawieszenie i tak też zgłosił w Urzędzie Miejskim.

Skarżący wskazał, że nie miał ani jednego dnia przerwy w prowadzeniu działalności i dlatego myślał, że nie musi składać dodatkowych deklaracji. Teraz wie, że popełnił błąd ale prosi o anulowanie decyzji o odmowie prawa do zwolnienia z płacenia składek ZUS za miesiące - [...] r. Działalność Skarżącego jest na tyle mała, że dochody które uzyskuje ledwo starczają Mu na przeżycie.

Pismem z dnia [...] r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS udzielił odpowiedzi na skargę, w której wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Skarga na powyższą decyzję wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i w dniu [...] r. została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust.3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów. Strony poinformowano o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień na piśmie.

Pismem z dnia [...] r., Prokurator Prokuratury Regionalnej w S., zgłosił swój udział w postępowaniu ze skargi Skarżącego, oświadczając, że popiera skargę i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r., którą Organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., odmawiającą Skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za [...] r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19, Organ stwierdził, że Skarżący nie ma prawa do zawnioskowanego zwolnienia albowiem wymagane, prawidłowe deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za [...] r., złożył w dniu [...] r., tj. po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020 r.

Wskazać należy, że w dniu 1 lutego 2020 r. weszła w życie zmiana do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzona ustawą z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 2550 – zwanej dalej "ustawą zmieniającą u.s.u.s.").

Na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej u.s.u.s. art. 18c u.s.u.s. dotyczący najniższej podstawy wymiaru składek otrzymał inne brzmienie. Według art. 18 c ust. 1 u.s.u.s., podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Zgodnie z art. 18 ust. 9 u.s.u.s. ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2

- składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym.

Na mocy art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przysyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.).

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g (art. 47 ust. 2a pkt 1 u.s.u.s.).

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c (art. 47 ust. 2g u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej u.s.u.s., ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1.

Stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy zmieniająca u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:

1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz

2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.

- w terminach określonych w art. 47 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.

Na podstawie art. 5 ust.1 ustawy zmieniającej u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 1, który ustala na 2020 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą i:

1) przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ustalał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w sposób inny niż określony w art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym zawiadamia Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zmianie danych dotyczących tytułu ubezpieczenia przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1, zawierającego prawidłowe dane,

2) rozpoczął lub wznowił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w lutym 2020 r., dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w art. 36 ust. 4b ustawy zmienianej w art. 1

- w terminie do końca lutego 2020 r.

Stosownie do art. 5 ust. 2 u.s.u.s., jeżeli termin określony w ust. 1 jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony składa zgłoszenie wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych albo zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych, w terminie 7 dni odpowiednio od zaistnienia zmiany danych albo od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.

Jak wynika z akt sprawy, Skarżący złożył deklarację ZUS DR 2 "1" w dniu [...] r., lecz nie złożył w [...] r. deklaracji ZUS DRA 2 "40" – dla osoby fizycznej wykonującej działalność gospodarczą na mniejszą skalę, która korzysta z obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne i opłaca składki wyłącznie za siebie z zadeklarowanej minimalnej podstawy dla MDG+, którą winien złożyć z uwagi na zmianę przepisów u.s.u.s., od 1 lutego 2020 r. Utworzone z urzędu przepisy składek za miesiąc [...]., utworzone zostały w nieprawidłowym wymiarze składek.

Skarżący złożył w dniu [...] r. ZUS DR 2 "40" za [...] r. z podstawą wymiaru składek w kwocie [...]/ [...] zł.

Jako płatnik składek, Skarżący złożył prawidłowe deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za [...]. z podstawą wymiaru [...] [...] zł w dniu [...] r., tj. po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020 r.

Z powyższego wynika, że aby mówić, iż płatnik jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, pierwsza jego deklaracja rozliczeniowa musi być prawidłowa, co oznacza w niniejszej sprawie, że jeśli wnioskodawca chciał korzystać z "małego ZUS+", powinien przekazać deklarację ZUS DRA 2 "40" za miesiąc, w którym przystępuje do "małego ZUS". Zaznaczyć należy, że "klonowanie" deklaracji ZUS w systemie informatycznym organu wprowadzono w celu odciążenia płatników od co miesięcznego składania stosownych dokumentów, zaś organ od rejestracji miesięcznych deklaracji.

Z uwagi, że Skarżący złożył przedmiotowy wniosek w dniu [...] r., w sprawie więc zastosowanie miały przepisy ustawy COVID obowiązujące na ten dzień.

Na podstawie art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą, prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 [...] r. do dnia [...] r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Na podstawie art. 31zp ust. 2 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z opłacania składek zawiera:

1) dane płatnika składek:

a) imię i nazwisko, nazwę skróconą,

b) numer NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich - numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu,

c) adres do korespondencji;

2) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2 i ust. 2b pkt 1, potwierdzające uzyskanie, w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek przychodu z działalności nie wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.;

2a) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2a i ust. 2b pkt 2, potwierdzające uzyskanie w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, przychodu z działalności wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz uzyskanie w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, dochodu nie wyższego niż 7 000 zł;

3) inne informacje niezbędne do umorzenia składek;

4) podpis wnioskodawcy.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Na podstawie art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek.

Na mocy art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z powyższego wynika, że Skarżący, ubiegając się o przedmiotowe zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek winien złożyć stosowne dokumenty wraz z przedmiotowym wnioskiem w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w opisanym wyżej postępowaniu Organu dostrzegł istotne naruszenie norm postępowania, przewidzianych w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło również do istotnego naruszenia art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku z dnia [...] r. (data z prezentaty Organu), doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 K.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., Organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem Organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącego [...] r.) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca 2020 r.) minęły prawie 3 miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu, Organ nie zwrócił Stronie uwagi przed dniem 30 czerwca 2020 r. na brak dokumentów niezbędnych do rozpoznania Jej wniosku o zwolnienie ze składek, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że warunkiem pozytywnego załatwienia Jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji), co w konsekwencji było podstawą wydania zaskarżonej decyzji odmownej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Zwrócić należy uwagę, że w badanej sprawie Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika, ani innego fachowego wsparcia, przy czym przepis art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

W sprawie, w ocenie Sądu, naruszono też art. 10 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny w bazie CBOSA).

Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej z dnia [...] r., Organ umożliwił Stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również Stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącego. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed dniem 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i – w razie konieczności – uzupełnić wniosek złożony w terminie o wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do Zakładu już w dniu [...] r., to było wystarczająco dużo czasu, aby Organ sprawdził, czy jest kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 K.p.a., Organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Zauważyć przy tym należy, że jeżeli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 K.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 K.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 K.p.a., jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak.

Uznać zatem należy, że naruszenie przepisów postępowania zawartych w art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie sprawy, stwierdzając, że naruszenia wskazanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 P.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji z dnia [...] r.

Rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego z dnia [...] r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności składkowych za [...] r., Organ - będąc związany oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 P.p.s.a. - podejmie stosowne działania w celu usunięcia istniejących wątpliwości odnośnie terminu złożenia dokumentów rozliczeniowych koniecznych dla przyznania Skarżącemu zwolnienia od składek za wnioskowany okres. W przypadku zaś braku możliwości jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego, niedające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, Organ rozstrzygnie na korzyść Skarżącego, stosownie do art. 81a K.p.a. Mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, Organ uzna, że złożenie wymaganych dokumentów rozliczeniowych nastąpiło w wymaganym terminie.