Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 610/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c); art. 135; art. 152; art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6, art. 7, art. 10, art. 67, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78, art. 79, art. 80, art. 81, art. 83, art. 86, art. 95, art. 107 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędzia WSA Ewa Alberciak Protokolant: Asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2009 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 610/08

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] orzekającą o wymeldowaniu A. S. z pobytu stałego z nieruchomości nr [...] w miejscowości M., gmina S.

Postępowanie w sprawie wymeldowania A. S. z pobytu stałego z nieruchomości nr [...] w miejscowości M. wszczęte zostało na wniosek B. S. i E. S. z dnia 23 listopada 2007 r. B. S., E. S. oraz A. S. są współwłaścicielami przedmiotowej posesji. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A. S. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały, albowiem w dniu 30 kwietnia 2007 r. wyprowadził się do nabytej przez siebie nieruchomości w Z..

Organ I instancji decyzją z dnia [...] (znak [...]) orzekł o wymeldowaniu A. S. z pobytu stałego z miejscowości M. [...]. A. S. wniósł odwołanie od tej decyzji podnosząc, że nie opuścił i nie ma zamiaru opuścić swojego miejsca pobytu stałego. Konflikt rodzinny zmusił go do czasowego przebywania tam gdzie ma spokój i może pracować. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez A. S. odwołania organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ocenie organu odwoławczego, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do jednoznacznej oceny przesłanki wymeldowania z pobytu stałego, a dotyczącej opuszczenia miejsca pobytu stałego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojt Gminy S. w dniu [...] ponownie orzekł o wymeldowaniu A. S. z pobytu stałego z nieruchomości nr [...] w miejscowości M., gmina S.

W toku całego postępowania wyjaśniającego organ przeprowadził w spornym lokalu szereg kontroli meldunkowych, przesłuchał strony, przeprowadził rozprawę administracyjną z ich udziałem, przesłuchał świadków zgłoszonych przez strony i przeprowadził oględziny nieruchomości nr [...] w miejscowości M. Do akt załączony został protokół z rozprawy w sprawie z powództwa I. S. przeciwko B. S. o rozwód, toczącej się przed Sądem Okręgowym w Ł. XIII Wydział Cywilny z/s w S. oraz kserokopia wyroku Sądu Okręgowego w Ł. XVII Wydział Karny z dnia 11 lipca 2008 r. w sprawie karnej toczącej się z oskarżenia prywatnego A. S. przeciwko B. S. oskarżonej z art. 217 § 1 k.k., którym apelacja oskarżyciela prywatnego uznana została za oczywiście bezzasadną

W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że A. S. nie przebywa i nie zamieszkuje na stałe w posesji nr [...] w miejscowości M., gdyż ww. posesję opuścił w miesiącu kwietniu 2007 r. Podany przez A. S. powód opuszczenia w/w posesji (sprawa karna z matką B. S. jest bezpodstawny, gdyż Sąd uniewinnił B. S. Tym samym, w ocenie organu, zaistniały podstawy do wymeldowania A. S. z dotychczasowego miejsca stałego pobytu.

Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody [...] złożył A. S. wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu odwołania stwierdził, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji, iż w jego sytuacji spełnione zostały przesłanki wymeldowania. Według odwołującego się nie miał on zamiaru i nie opuścił na stałe miejsca zameldowania na pobyt stały, a jego centrum życiowe znajduje się w nieruchomości w miejscowości M. [...]. Podniósł także, że na przedmiotową nieruchomość poniósł wraz z ojcem nakłady związane z remontem i rozbudową nieruchomości. Stwierdził również, że pozbawiono go dostępu do nieruchomości, a także do pozostawionych w niej przedmiotów. Nie zgodził się z ustaleniem, że przedmiotową nieruchomość opuścił w dniu 30 kwietnia 2007 r., gdyż – jak wyjaśnił – nie miał takiego zamiaru, jak również nie będzie miał takiego zamiaru w przyszłości, co jest związane z brakiem odpowiednich warunków w nabytej przez niego nieruchomości w Z., aby przekształcić ją w centrum życiowe. Podkreślił także, że z miejscowością Z. nie jest związany ani zawodowo, ani uczuciowo.

Zarzucił brak wiarygodności wyjaśnieniom wnioskodawczyń B. S. oraz E. S. oraz zeznaniom świadków: U. M. i H. S.

Podniósł także, że jego nieobecność w spornej nieruchomości jest tylko czasowa i spowodowana istniejącym konfliktem rodzinnym. W ocenie odwołującego się, nie ma znaczenia dla sprawy jakie przedmioty zostały przez niego zabrane z nieruchomości w miejscowości M. [...], jak również jakie przedmioty i rzeczy posiada w tej nieruchomości. Przy czym uważa, że o braku opuszczenia przez niego nieruchomości pod omawianym adresem może świadczyć to, że nie zabrał z nieruchomości wszystkich swoich rzeczy osobistych, mebli, akwarium.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Wojewoda [...], powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję orzekającą o wymeldowaniu A. S. z pobytu stałego z nieruchomości nr [...] w miejscowości M.

Organ odwoławczy, wskazując na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stwierdził, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do stwierdzenia, że spełnione zostały wymogi ww. przepisu, od których uzależnione jest wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego, ponieważ nastąpiło opuszczenie przez A. S. miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu. Zdaniem Wojewody [...] odwołujący się nie zamieszkuje w przedmiotowej nieruchomości, a jego w niej pobyty nie są tożsame z zamieszkiwaniem osoby w danym lokalu z zamiarem stałego w nim przebywania, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tj. nie mają cech pobytu stałego. Zdaniem organu, A. S. faktycznie nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały od 1 maja 2007 r., tj. od momentu zakupu przez niego nieruchomości w miejscowości Z. Fakt ten potwierdzają przede wszystkim zeznania samego skarżącego złożone podczas rozprawy w sprawie rozwodowej rodziców skarżącego.

Organ odrzucił w związku z tym zarzut odwołującego się odnośnie braku wiarygodności wyjaśnień wnioskodawczyń i zeznań świadków: U. M. i H. S., dotyczących niezamieszkiwania przez odwołującego się w przedmiotowej nieruchomości, gdyż – jak stwierdził organ – nie są one rozbieżne z wyżej wskazanymi zeznaniami odwołującego się, złożonymi w sądzie podczas sprawy rozwodowej jego rodziców. Organ wskazał także, że zgłoszona przez skarżącego i przesłuchana w charakterze świadka R. K. złożyła oświadczenie, że skarżący nie zamieszkuje w nieruchomości pod adresem M. [...]. Zdaniem organu, także zeznania świadków wskazanych przez odwołującego się tj., M. G., A. F. i P. P. (zamieszkałych w S.) nie potwierdzają zamieszkiwania odwołującego się w przedmiotowej nieruchomości. Świadkowie ci byli na terenie nieruchomości w M. [...] tylko okazjonalnie i nie mogli stwierdzić czy skarżący tam mieszka.

Dalej organ wskazał na przeprowadzone kontrole meldunkowe w nieruchomości w miejscowości M. [...] w różnych dniach i porach, które nie potwierdziły zamieszkiwania A. S. pod tym adresem. Podczas tych kontroli nie zastano nigdy odwołującego się w przedmiotowej nieruchomości. Organ nie podzielił, zarzutu, że kontrole organu Policji były bezprawne i bezzasadne, gdyż przeprowadzone zostały zgodnie z postanowieniami zawartymi w art. 49 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Ponadto – zdaniem organu – przeprowadzony w dniu 19 czerwca 2008 r. dowód w postaci oględzin spornej nieruchomości, nie dał podstawy do przyjęcia, że w nieruchomości tej koncentruje on swoje codzienne sprawy życiowe, pomimo tego, że stwierdzono w nieruchomości rzeczy należące do odwołującego się. Organ wskazał w związku z tym, że niektóre urządzenia nie działały (komputer), lodówka nie była podłączona, natomiast akwarium było puste. Nie stwierdzona też w lokalu całorocznej odzieży skarżącego , stwierdzono natomiast znaczne ilości części samochodowych. Zdaniem organu odwoławczego, powyższe ustalenia wskazują raczej na to, że pobyty odwołującego się na terenie spornej nieruchomości są związane z wykonywanymi przez niego pracami, a nie z faktycznym zamieszkiwaniem w tej nieruchomości. Organ dał więc wiarę wyjaśnieniom B. S. o przywiezieniu rzeczy przez skarżącego w związku z zapowiedzianym wcześniej przez organ I instancji przeprowadzeniem dowodu w postaci oględzin przedmiotowej nieruchomości w celu upozorowania zamieszkiwania w niej.

Organ podniósł także, że skarżący podawał w złożonym odwołaniu sprzeczne ze sobą wyjaśnienia, co do braku przez niego dostępu do przedmiotowej nieruchomości i znajdujących się w niej pomieszczeń. Jednocześnie podniósł, że z akt sprawy nie wynika, aby odwołujący się we właściwym czasie korzystał ze środków prawnych umożliwiających mu swobodne korzystanie z nieruchomości, bądź powrót do niej.

W tym stanie faktycznym, w ocenie organu II instancji, nie ma wątpliwości, że A. S. nie zamieszkuje w nieruchomości nr [...] w miejscowości M.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył A. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący nie zgadza się z oceną dowodów dokonaną przez organ, podnosi, że w tygodniu trudno go zastać, bo pracuje do późnych godzin, a w weekendy odpoczywa poza domem. Stwierdza też, w czasie oględzin w szafie i regale wisiały wszystkie jego ubrania. Skarżący zarzucił, że w sprawie nie przeprowadzono dowodu w postaci przesłuchania wskazanego przez niego świadka K. J.

Podniósł także, że "od jakiegoś czasu" nie jest właścicielem nieruchomości w miejscowości Z., w związku z czym uważa, że wiarygodne są jego wyjaśnienia dotyczące nie wiązania przez niego przyszłości z tą nieruchomością.

W odpowiedzi na skargę, Wojewoda [...] podtrzymał w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W ocenie organu odwoławczego skarga A. S. nie wnosi nowych istotnych dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Odnośnie zarzutu skarżącego dotyczącego nieprzesłuchania w prowadzonym postępowaniu wskazanego przez niego świadka, tj. K. J., organ stwierdził, że skarżący wniósł o przesłuchanie tego świadka już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, która następnie została uchylona w postępowaniu odwoławczym. Ponadto, na co wskazał organ, K. J. zamieszkuje w S. Powołani zaś przez skarżącego świadkowie, zamieszkali w S., nie mogli potwierdzić ze względu na swoje miejsce zamieszkania i tylko okazjonalne przebywanie na terenie przedmiotowej nieruchomości, stanowiska skarżącego w kwestii jego stałego zamieszkiwania w nieruchomości nr [...] w miejscowości M. Wobec powyższego, zdaniem organu, nieprzesłuchanie K. J. nie stanowiło uchybienia, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Organ odwoławczy nie zgodził się także z zarzutem dotyczącym okoliczności nieposiadania już przez skarżącego prawa do nieruchomości w miejscowości Z., gdyż – jak stwierdził organ – okoliczność ta nie ma znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy i nie stanowi przesłanki od której uzależnione jest wydanie decyzji w przedmiocie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 powoływanej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. [...]5 § 1 powołanej powyżej ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Podkreślić przy tym należy, że analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny sądu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] orzekającą o wymeldowaniu A. S. z pobytu stałego w lokalu pod adresem M. [...], gmina S. Ocena ta doprowadziła do wniosku, że postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało w niniejszej sprawie z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1c) p.p.s.a.).

Na wstępie wskazać należy, że postępowanie administracyjne prowadzone przez upoważnione organy na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) [dalej ustawa o ewidencji ludności] podlega procedurze określonej przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Zasady ogólne postępowania zostały określone w art. 6-16 k.p.a. Jednymi z naczelnych zasad postępowania są sformułowane w art. 7 k.p.a. zasada dochodzenia prawdy obiektywnej, nakładająca na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym oraz w art. 10 k.p.a. zasada czynnego udziału stron w postępowaniu. Zasady te realizuje szereg przepisów szczegółowych, a zwłaszcza przepisy o postępowaniu dowodowym i przepisy o tzw. gwarancjach czynnego udziału w postępowaniu. Nakładają one na organ administracji obowiązek dopuszczania jako dowodu w sprawie wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem w sprawie mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Istotne znaczenie ma przy tym właśnie zachowanie gwarancji czynnego udziału strony w tak dokonywanych czynnościach postępowania dowodowego (art. 10 § 1 w zw. z art. 78, art. 79, art. 83 i art. 86 k.p.a.).

Przepisy procedury administracyjnej statuują także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Jedynie bowiem na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (80 k.p.a.). Obowiązująca w polskim prawie administracyjnym zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, iż organ rozpatrując materiał dowodowy nie może w swojej ocenie pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest swoje stanowisko logicznie i przekonywująco uzasadnić.

Efektem rozstrzygnięcia sprawy przez organ – w zgodzie i z uwzględnieniem wskazanych powyżej przepisów – jest decyzja administracyjna. Powinna ona zawierać elementy o jakich mowa w art. 107 § 1 k.p.a., a więc m.in. rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei stosownie do przepisu art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji (faktyczne i prawne) jest jej integralną częścią składową.

Treść uzasadnienia decyzji powinna więc dokumentować wypełnienie przez organ wymienionych obowiązków procesowych i odnosić się do zakresu przeprowadzonego postępowania w sprawie. Wydanie prawidłowej decyzji, w każdym przypadku poprzedzać powinno więc dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie (stosownie do art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), zaś sama decyzja powinna być należycie uzasadniona – stosownie do wymogów art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Przechodząc do oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji, wskazać należy na wstępie na te naruszenia procedury administracyjnej, które stanowiły o charakterze prowadzonego postępowania dowodowego. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że organ I instancji – dokonujący ustaleń faktycznych w sprawie, które miały stanowić podstawę do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia – nie przeprowadził w sposób prawidłowy postępowania dowodowego i nie wskazał w sposób prawidłowy prawnej argumentacji swojego stanowiska. W praktyce decyzja organu I instancji stanowiła jedynie przedstawienie przebiegu postępowania i przytoczenie stanowiska stron w zakresie zasadności dokonania czynności wymeldowania A. S. Brak jest w niej jakichkolwiek merytorycznych rozważań, co do spełnienia przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności/../ . Brak także ustaleń faktycznych i wskazania w oparciu o jakie dowody ich dokonano. Brak również właściwej oceny prawnej stanu faktycznego, skoro – co zostanie wykazane poniżej – nie został on prawidłowo ustalony. W ocenie sądu, jednozdaniowe uzasadnienie organu w końcowej części uzasadnienia decyzji, wskazujące na spełnienie przesłanek uzasadniających wymeldowanie, z oparciem się jedynie o wcześniej przedstawione sprawozdanie z przebiegu postępowania, absolutnie nie wyczerpuje wymogów powołanego wyżej art. 107 § 3 k.p.a. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem, że uzasadnienie ma na celu wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia, tak aby możliwa była jego kontrola przez organ II instancji w toku postępowania odwoławczego, a następnie przez sąd. Brak prawidłowo ustalonego stanu faktycznego – uniemożliwia dokonanie jego prawidłowej oceny. W niniejszej sprawie uzasadnienie organu I instancji praktycznie w ogóle nie zawiera ustalonego przez organ stanu faktycznego. Relacjonuje jedynie przebieg postępowania, zeznania świadków i stron. Natomiast uzasadnienie przedstawione przez organ I instancji w rozpoznawanej sprawie, co do podstaw wymeldowania skarżącego ze spornego lokalu, jest nader lapidarne i brak w nim jakiejkolwiek merytorycznej argumentacji.

Jak wskazano powyżej, zasadnicze znaczenie winno mieć w tym przypadku dokonanie szczegółowej analizy spełnienia przesłanki wymeldowania zawartej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się przy tym, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72).

Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności.

Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będą więc faktyczne ustalenia poczynione w sprawie przez organ, stwierdzone i istniejące w sprawie okoliczności potwierdzające wolę wewnętrzną zainteresowanego opuszczenia lokalu. Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie sądu, takiego postępowania organy jednak w sposób prawidłowy nie przeprowadziły.

Przede wszystkim odnieść się należy do kwestii – mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy – zeznań świadków i samej strony postępowania, które mają zasadniczą wartość dowodową, ale tylko wówczas, gdy zostały przez organ utrwalone w formie protokołu zgodnie z art. 67 k.p.a. i z zachowaniem reguł postępowania przewidzianych dla tego typu dowodów.

Zgodnie z postanowieniami art. 10 i art. 79 oraz art. 81 k.p.a. organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, w tym zawiadomić strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, umożliwić im udział w przeprowadzeniu tego dowodu, zadawanie pytań świadkom i składanie wyjaśnień, okoliczność faktyczna zaś może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Zachowanie tych wymagań, nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzonego dowodu. Jeżeli zatem przeprowadzany dowód dotyczy okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to naruszenie powyższych obowiązków stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie, albowiem organ nie poinformował stron postępowania o terminie i miejscu przesłuchania świadków, tym samym uniemożliwiając im zadawanie pytań, czy też bezpośrednie ustosunkowanie się od zgłaszanych twierdzeń. W toku przeprowadzenia tychże czynności procesowych organ zatem działał z naruszeniem art. 79 k.p.a. Uchybienie te mają szczególną wagę w przedmiotowej sprawie zważywszy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane na ustaleniach stanu faktycznego w zasadniczej mierze dokonanych właśnie w oparciu o złożone przez świadków i strony zeznania. Uchybienia w tym zakresie nastąpiły w przesłuchaniu świadków: I. S., M. S., M. S., P. P., A. F. W tym zakresie zeznania wskazanych świadków nie mogą zostać uznane za prawidłowo uzyskany dowód w sprawie.

Wskazane naruszenia przepisów postępowania należy także rozważyć w świetle art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Odstępstwa od tej zasady przewidziane są wyłącznie w wyjątkowych przypadkach - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki albo grozi ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 kpa). Zgodnie z § 3 cytowanego przepisu organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady. Czynny udział w każdym stadium postępowania, jak wynika z literalnego brzmienia tego przepisu, odnosi się zatem również do tej jego fazy, która określa się mianem postępowania wyjaśniającego, tzn. do czynności procesowych mających na celu ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie jego oceny prawnej (w tym m.in. przesłuchania świadków). Omawiana zasada przejawia się m.in. właśnie w treści art. 79 k.p.a. Realizacja przytoczonego przepisu ma służyć gwarancji dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. Wskazane naruszenia te zasady naruszają.

Dalej podnieść należy, że samo przesłuchanie części z tych świadków odbyło się ponadto z naruszeniem dyspozycji art. 83 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, przed odebraniem zeznania organ administracji państwowej jest obowiązany pouczyć świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. W przypadku przesłuchań świadków: M. S., M. S. adnotacja o pouczeniu świadka o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań znajduje się dopiero na końcu protokołu . Natomiast w przypadku świadka A. F. w ogóle brak takiej wzmianki w protokole z jego zeznań.

Istotne uchybienia wystąpiły także przy przesłuchaniu M. D., W. K., U. M. i H. S. oraz świadka M. G. W pierwszym przypadku organ w ogóle nie sporządził protokołu z przesłuchania tych świadków, przedstawiając jedynie notatki służbowe, w których zawarte zostały ustalenia z przeprowadzonego przesłuchania. W drugim natomiast przypadku organ sporządził na okoliczność przesłuchania świadka "oświadczenie" w którym pouczył świadka o treści art. 233 § 1 k.k. dopiero po odebraniu wyjaśnień. Stwierdzenia M. D. i W. K. zawarte w notatce służbowej z dnia 29 lutego 2008 r. oraz oświadczenia U. M. i H. S. zawarte w notatce służbowej z dnia 2 stycznia 2008 r. nie mogą być w żadnym razie uznane za dowód z zeznań tych osób jako świadków , gdyż nie mają charakteru dowodu z zeznań świadków w rozumieniu art. 83 k.p.a. Ponadto procedura administracyjna nie przewiduje "zbiorczego" przesłuchania świadków. W obydwu przypadkach, zdaniem sądu, mamy więc do czynienia z naruszeniem w sposób istotny art. 79 i art. 83 § 3 k.p.a.

Zwrócić należy w tym przypadku uwagę, że przepisy k.p.a. rozróżniają pomiędzy dowodem z przesłuchania świadków (art. 83 k.p.a.), czy stron (art. 86 k.p.a.) a składaniem przez stronę wyjaśnień (art. 95 k.p.a.), których kodeks nie zalicza do dowodów. Oznacza to, że aby przesłuchanie miało walor dowodu organ obowiązany jest pouczyć o prawie odmowy poddania się przesłuchaniu i odmowy odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 83 § 3 w zw. z art. 86 zdanie drugie k.p.a.). Zgodnie z art. 86 k.p.a. do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Oceniając przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe należy również wskazać, iż z akt sprawy, a w szczególności z uzasadniania organów obydwu instancji nie wynika w żaden sposób dlaczego organ odmówił przesłuchania świadka K. J., zgłaszanego przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Bez przesłuchania świadka nie sposób ocenić, czy jego zeznania mogłyby ewentualnie mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego argumentacja organu odwoławczego zawarta w tym zakresie w odpowiedzi na skargę jest nie do przyjęcia i narusza art. art. 78 § 1 i 2 i 80 k.p.a.. Co do zasady, przyczyny pominięcia przez organ dowodu w sprawie zawsze winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Organ obowiązany jest bowiem rozpatrzyć wszystkie dowody w ich wzajemnej łączności, nie zaś każdy dowód z osobna i ocenę swoją przedstawić w uzasadnieniu decyzji. Art. 107 § 3 k.p.a. nakłada bowiem na organ administracji obowiązek uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia. Oznacza to tym samym, że organ ma obowiązek rozpatrzeć cały materiał dowodowy i uwzględnić wszystkie okoliczności towarzyszące sprawie. Organ administracji zbierając i rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu, uznając, że nie wniesie on do sprawy istotnych okoliczności, chyba, że okoliczność na którą dowód ma być przeprowadzony organ uznaje za udowodnioną zgodnie ze stanowiskiem strony, która dowód zgłosiła. Organ może natomiast, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest to uzasadnić. Pominięcie oceny określonego dowodu może budzić uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów. Zaniechanie tych obowiązków jest równoznaczne z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i może już samo w sobie czynić skutecznym zarzut o nienależytym wyjaśnieniu sprawy, a tym samym uznaniu, że uchylenie to jest naruszeniem przez organ obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej.

Kolejne istotne naruszenie związane z przeprowadzanym postępowaniem dowodowym stanowi sam fakt przesłuchania stron postępowania, w przypadku którego również organ naruszył przepisy procedury administracyjnej tj. przepisy art. 86 i art. 79 k.p.a. Art. 86 stanowi, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Przesłuchanie strony jest więc możliwe dopiero w sytuacji, gdy organ ustalił stan faktyczny sprawy za pomocą innych środków dowodowych i nadal istnieją w sprawie niewyjaśnione fakty, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest to zatem dowód o charakterze posiłkowym. Wprawdzie artykuł 86 k.p.a. mówi o możności przesłuchania strony, ale powinien on być interpretowany jako przepis dozwalający na przesłuchanie strony dopiero po spełnieniu przesłanek określonych w tym przepisie. Organ administracji jest zatem zobowiązany do przesłuchania strony, jeżeli wyczerpał inne możliwości ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 19 maja 1998 r., II SA 316/98). W analizowanej sprawie natomiast organ przesłuchał strony postępowania, już na wstępnym etapie postępowania Organ winien też mieć na uwadze, że protokół z zeznań złożonych przez skarżącego w sprawie rozwodowej rodziców (w charakterze świadka) w sprawie o wymeldowanie stanowi jedynie dowód z dokumentu. Organ błędnie zatem powołuje się w uzasadnieniu swojej decyzji na dowód w postaci "zeznań" skarżącego.

Zważywszy na wadliwości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji organów obu instancji, w szczególności wskazane powyżej naruszenia procedury administracyjnej uznać należy, że sprawa nie została wyjaśniona w sposób wymagany przepisami art. 75, art. 77 § 1, art. 79, art. 80, art. 83, art. 86 k.p.a., co uniemożliwia sądowi administracyjnemu dokonanie oceny, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zarówno w doktrynie prawa jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w ocenę dowolną musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. opierać się na prawidłowo zebranym przez organ materiale dowodowym, a ocena ta powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego. Organ powinien także dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny.

Wskazane powyżej naruszenia procedury administracyjnej były niewątpliwie efektem wadliwego postępowania dowodowego prowadzonego przez organ I instancji, jednakże organ odwoławczy nie konwalidował tych naruszeń, nie dostrzegając ich oparł swoje rozstrzygniecie na ustaleniach poczynionych przez organ I instancji.

Wskazać w związku z tym należy, że zasadą postępowania odwoławczego regulowanego przepisami kodeksu postępowania administracyjnego jest, iż organ II instancji rozpoznający odwołanie strony od decyzji organu I instancji nie tyle kontroluje prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustosunkowując się do podniesionych w odwołaniu zarzutów, co ma obowiązek po raz drugi merytorycznie rozpoznać sprawę administracyjną w zakresie w jakim była rozpoznawana przez organ I instancji. Charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji (zob. T. Woś, J. Zimmermann, glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., III AZP 11/86, PiP 1989, z. 8, s. [...]7). Tak więc zadaniem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie sprawy, a w przypadku dostrzeżenia błędów w przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu dowodowym konwalidowanie takich naruszeń lub przekazanie sprawy do organu I instancji celem ponownego rozpoznania sprawy. W konsekwencji, niedostrzeżenie przez organ odwoławczy naruszeń prawa procesowego popełnionych przez organ I instancji stanowić będzie o wadliwości decyzji również organu II instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań oraz oceny prawnej zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie rzeczą organu będzie zatem uwzględnienie stanowiska sądu i jego oceny zawartej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności organ winien zwrócić szczególnie uwagę na treść art. 7, art. 10, art. 75, art. 77, art. 79, art. 80, art. 83, art. 86 i art. 107 § 3 k.p.a. i obowiązki jakie przepisy te nakładają na organy orzekające w sprawach. Wyżej wskazane uchybienia winny być w toku postępowania przed organem administracji publicznej usunięte. Tak więc, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny winien przeprowadzić ponownie dowody z przesłuchania świadków zgłoszonych przez strony, dopuścić dowody z dokumentów wnioskowanych przez strony, przeprowadzić inne koniczne czynności oraz dowód z przesłuchania stron. Dopiero zebranie materiału dowodowego zgodnie z obowiązującymi przepisami pozwoli na dokonanie oceny spełnienia przesłanek z art. 15 § 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Powyższe stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S., o czym sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zaś zgodnie z przepisem art. 152 stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 powoływanej powyżej ustawy.

RA