Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 681/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. sprawy ze skargi Parafii [...] w [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania Parafii [...] w [...], decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku Parafii [...] w [...] o przywrócenie własności nieruchomości położonych w [...] przy [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] września 1994 r. Parafia [...] w [...], na podstawie art. 24 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r. poz. 483) - zwanej dalej "ustawą", zwróciła się do Wojewody [...] o przywrócenie własności nieruchomości położonych w [...] przy [...], oznaczonych hipotecznie nr: [...],[...],[...],[...], a przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Na podstawie art. 26a ustawy wnioski kościelnych osób prawnych wniesione w trybie określonym w art. 24 i 26 ustawy, w stosunku do których nie zostały zakończone postępowania administracyjne, na wniosek jednej ze stron w dotychczasowym postępowaniu, stają się z mocy prawa przedmiotem postępowania regulacyjnego, przed Międzykościelną Komisją Regulacyjną utworzoną na podstawie art. 38a ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.) - zwanej dalej "ugwsw".

Międzykościelna Komisja Regulacyjna, na wniosek Parafii z dnia [...] maja 2009 r., wszczęła postępowanie regulacyjne.

Międzykościelna Komisja Regulacyjna zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2011 r. poinformowała uczestników postępowania o nieuzgodnieniu orzeczenia w sprawie uregulowania roszczeń majątkowych Parafii określonych we wniosku rewindykacyjnym. Wspomniane zawiadomienie Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej zostało doręczone Parafii w dniu [...] lutego 2011 r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], działając w oparciu o przepis art. 105 § 1 Kpa, orzekł o umorzeniu postępowania o przywrócenie własności nieruchomości położonych w [...] przy [...], stanowiących obecne działki nr: [...], [...] i [...] - pochodzące odpowiednio z nieruchomości hipotecznych nr: [...], [...], [...] oraz działki nr [...] i [...] – pochodzące odpowiednio z nieruchomości hipotecznych nr [...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 38g ust. 2 ugwsw jeżeli zespół orzekający Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej nie uzgodni orzeczenia uczestnik postępowania regulacyjnego może, w terminie 6 miesięcy od otrzymania zawiadomienia o wzmiankowanym nieuzgodnieniu orzeczenia, wystąpić o podjęcie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego, a jeżeli nie było ono wszczęte, wystąpić na drogę sądową, pod rygorem wygaśnięcia roszczenia. Wojewoda [...] zważył, iż we wskazanym wyżej terminie 6 miesięcy Parafia nie złożyła wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009 r.

Od decyzji Wojewody [...] Parafia złożyła odwołanie, podnosząc w szczególności, iż Parafia nie wystąpiła z wnioskiem do Wojewody [...] o podjęcie zawieszonego postępowania, bowiem zgodnie z art. 38g ust. 2 ugwsw, w terminie 6 miesięcy wystąpiła do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie prawa własności nieruchomości. Zdaniem Parafii, utworzenie na mocy ugwsw Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej miało na celu uniknięcie dalszego procedowania w tej kwestii przez organy administracyjne. Tak więc po nieuzgodnieniu przez Międzykościelną Komisję Regulacyjną orzeczenia, Parafii przysługuje droga administracyjna. Natomiast zdaniem Parafii, w przypadku, gdyby wystąpiła w stosownym terminie z wnioskiem do Wojewody [...] o podjęcie zawieszonego postępowania organ byłby zobowiązany do umorzenia postępowania, ze względu na brak drogi administracyjnej. Zdaniem Parafii, zaskarżona decyzja całkowicie pomija zagadnienie wspomnianego braku drogi administracyjnej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że argumenty przedstawione w odwołaniu nie mogą być uwzględnione. Zdaniem Ministra, przepis art. 38g ugwsw jest jasny i precyzyjny, w zakresie argumentów prezentowanych przez Parafię i wynika z niego, że w przypadku nieuzgodnienia orzeczenia przez zespół orzekający Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej uczestnik postępowania nie może wystąpić na drogę sądową, w przypadku gdy wcześniej nastąpiło zawieszenie postępowania administracyjnego - co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] Parafia [...] w [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 138 Kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, 2. art. 138 w zw. z art. 105 § 1 Kpa poprzez: a) utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji umarzającej postępowanie w sprawie, w sytuacji braku podstaw do jego umorzenia w przypadku niezłożenia wniosku o zawieszenie postępowania administracyjnego w 6 miesięcznym terminie wynikającym z art. 38g ust. 2 ugwsw, b) poprzez podanie błędnej podstawy umorzenia postępowania administracyjnego i nieumorzenie postępowania administracyjnego wobec braku drogi administracyjnej, 3. art. 138 w zw. z art. 97 § 2 Kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji umarzającej postępowanie w sprawie, w sytuacji gdy postępowanie administracyjne powinno zostać podjęte z urzędu, z uwagi na ustąpienie przyczyn uzasadniających jego zawieszenie, 4. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 107 § 3 Kpa poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału sprawy, nieustosunkowanie się do zarzutów i wywodów podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu oraz sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób uniemożliwiający jego kontrolę oraz niezawierającego uzasadnienia prawnego, jakiego należałoby oczekiwać wobec wagi i skomplikowania sprawy. II. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 38g ust. 2 w zw. z art. 38d ust. 4 ugwsw w zw. z art. 26a ustawy polegające na wadliwym uznaniu, że w niniejszej sprawie istnieje wyłącznie droga administracyjna, a skarżąca po nieuzgodnieniu orzeczenia przez zespół orzekający powinna była złożyć wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego, dotyczącego wcześniejszego wniosku o dokonanie regulacji, a także powinna złożyć wnioski o podjęcie dwóch postępowań administracyjnych w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji dekretowych odmawiających ustanowienia prawa własności czasowej do nieruchomości [...], w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna prowadzić do wniosku o uprawnieniu skarżącej do wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego w trybie art. 38g ust. 2 ugwsw. W związku z powyższym skarżąca wniosła o: l. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r., ewentualnie o: II. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. i umorzenie postępowania administracyjnego, z uwagi na nieistnienie drogi administracyjnej w sprawie o przywrócenie prawa własności nieruchomości w przypadku nieuzgodnienia przez Międzykościelną Komisję Regulacyjną orzeczenia w sprawie uregulowania praw do nieruchomości, III. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu Parafia podała, że wbrew temu co twierdzi organ przepis art. 38g ust. 2 ugwsw nie jest jasny i precyzyjny. Przepis ten w sposób nieprecyzyjny określa drogę postępowania w przypadku nieuzgodnienia orzeczenia przez zespół orzekający, jego rozumienie wymaga interpretacji wzajemnej relacji i konkurencji przepisów regulujących postępowania administracyjne, sądowe i quasi arbitrażowe przed poszczególnymi komisjami regulacyjnymi. W zaskarżonej decyzji brak takiej analizy.

Skarżąca przytoczyła treść regulacji art. 26a ustawy art. 38d ust. 4 i art. 38g ust. 2 ugwsw, wskazując, że ich analiza prowadzi do kilku wariantów interpretacji. Wariant I przyjęty przez organ w zaskarżonej decyzji – regulacja art. 38g ust. 2 ugwsw rozumiana jako dopuszczająca wyłącznie możliwość wystąpienia na drogę sądową, gdy przed wszczęciem postępowania regulacyjnego strona nie zainicjowała żadnego z postępowań administracyjnego, sądowego dotyczącego nieruchomości. Wszczęcie któregokolwiek z tych postępowań przed postępowaniem regulacyjnym wyklucza drogę sądową, ponieważ postępowania zawieszone w trybie art. 38d ust. 4 zostają podjęte i dalej prowadzone. Interpretacja ta jest błędna, ponieważ nie rozróżnia sytuacji, czy na wcześniejszym etapie były wszczynane tylko postępowania sądowe, czy administracyjne, czy obydwa. Nie bierze również pod uwagę charakteru i przedmiotu wszczętych i zawieszonych postępowań sądowych i administracyjnych. Okoliczność wszczęcia chociażby jednego z postępowań nie może pozbawiać strony uprawnienia do wystąpienia na drogę sądową w trybie art. 38g ust. 2 ugwsw. Przepis ten nie wskazuje bowiem konkretnego postępowania, w tym prowadzonego przed wojewodą. Skarżąca wskazała też, że taka interpretacja stawia w lepszej sytuacji podmioty, które złożyły wnioski dopiero w postępowaniu regulacyjnym. Skarżąca uważa, że po nieuzgodnieniu orzeczenia przez zespół orzekający sprawa nie może wrócić do postępowania administracyjnego. Z treści art. 26a ustawy wynika bowiem, że dotychczasowe organy tracą kompetencję do ostatecznego rozpoznania sprawy na rzecz Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej. Postępowanie prowadzone przed wojewodą traci swój przedmiot i winno zostać umorzone na podstawie art. 105 Kpa, a nie zawieszane na podstawie art. 38d ust. 4 ugwsw. Przepis art. 38d ust. 4 ugwsw stanowi podstawę do zawieszenia postępowań administracyjnych i sądowych dotyczących nieruchomości z wyłączeniem postępowania administracyjnego prowadzonego przed wojewodą, co wynika z art. 26a ustawy. Brak natomiast przepisu, który z mocy prawa na powrót dawałby wojewodzie kompetencję do prowadzenia postępowania administracyjnego. Takim przepisem nie jest art. 38g ust. 2 ugwsw, który umożliwia wystąpienie na drogę sądową. Istotne jest to, że przepisy regulujące sprawy majątkowe kościołów nigdy nie przewidywały prowadzenia postępowań administracyjnych przed wojewodą, właściwa była Komisja Majątkowa. Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP (Dz. U. z 2011 r. Nr 18, poz. 89) wprowadziła przejście do postępowania sądowego tożsame z zastosowanym w ustawach kościelnych. Jeżeli chodzi o wariant II regulacja z art. 38g ust. 2 ugwsw może być rozumiana jako wprowadzająca możliwość dokonania przez stronę wyboru postępowania – zainicjowanie nowego postępowania sądowego lub podjęcie dotychczas zawieszonego postępowania administracyjnego lub sądowego. Taką wykładnię uzasadnia: wskazana w art. 26a ustawy możliwość wyboru prze stronę – czy to administracyjnego, czy regulacyjnego postępowania, brzmienie art. 38a ugwsw wskazującego na cel utworzenia Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej – organ mający ostatecznie uregulować sprawy majątkowe kościołów, rygor wygaśnięcia roszczenia przewidziany w art. 38g ust. 2 ugwsw, wobec niewystąpienia na drogę sądową, brak niedopuszczalności drogi sądowej, skoro przepis art. 38g ust. 2 ugwsw uprawnia do powrotu do zawieszonego uprzednio postępowania sądowego.

Parafia wskazała na możliwy wariant III interpretacji przepisu art. 38g ust. 2 ugwsw wedle której skarżąca nie wszczynając postępowania sądowego przed wszczęciem postępowania regulacyjnego ma możliwość wystąpienia na drogę sądową, ponieważ w przepisie tym posłużono się spójnikiem "lub", a więc alternatywą rozłączną.

W wariancie IV interpretację przepisów ugwsw opiera na wykładni autentycznej z uwzględnieniem ratio legis nowelizacji ugwsw i przebiegu procesu prawotwórczego skutkującego wprowadzeniem do niej Działu IIIa. Przepisy ugwsw wskazują na ostateczne uregulowanie spraw majątkowych kościołów w postępowaniu regulacyjnym, a w przypadku nieosiągnięcia tego celu w postępowaniu sądowym. Skarżąca odwołała się do projektu ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP (druk nr 1671), projektu ustawy o zmianie ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 1680), projektu ustawy o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP (druk nr 1682), projektu ustawy o zmianie ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 2310), które były rozpatrywane wspólnie. Pracom legislacyjnym przyświecała zaś wola zagwarantowania wszystkim kościołom i związkom wyznaniowym równych praw. Dotychczasowa regulacja dotycząca właściwości regulowania spraw majątkowych na drodze postępowania administracyjnego budziła duże kontrowersje, gdyż w tym trybie nie dochodziło do skutecznego rozstrzygania tych kwestii. Zwracał na to uwagę poseł T. Z. wskazując, że organy administracji nie znają przepisów wyznaniowych, specyfiki spraw mniejszości wyznaniowych, a tryb odzyskiwania nieruchomości kościelnych winien być taki jaki przewidziano dla Kościoła Katolickiego. Na skutek uchwalonych projektów ustaw wprowadzono i ujednolicono procedurę dochodzenia roszczeń majątkowych, wprowadzono postępowanie regulacyjne, aby uniknąć wad jakie występowały w postępowaniu administracyjnym, a jako końcowy przewidziano tryb dochodzenia roszczeń w postępowaniu przed sądami powszechnymi. Wobec tego intencją ustawodawcy nie mogło być ponowne kierowanie tego typu spraw na drogę negatywnie ocenianego postępowania administracyjnego. Z powyższych wywodów wynika, że droga sądowa przewidziana w art. 38g ust. 2 ugwsw ma pierwszeństwo przed pozostałymi postępowaniami administracyjnymi i sądowymi, czy sądowymi dotychczas zawieszonymi.

Odnosząc się do naruszeń przepisów postępowania Parafia wskazała, że postępowanie przed wojewodą winno być umorzone w sytuacji przekazania kompetencji do rozpoznania wniosku Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej, wobec nieistnienia drogi administracyjnej. Zawieszone na podstawie art. 38d ust. 4 ugwsw postępowania administracyjne i sądowe winny zostać podjęte z urzędu (art. 97 § 2 Kpa i art. 180 § 1 pkt 4 Kpc) niezależnie od złożenia wniosku o podjęcie, niezależnie od wystąpienia z powództwem sądowym. Termin 6 miesięcy z art. 38g ust. 2 ugwsw nie ma zastosowania do możliwości podjęcia zawieszonych postępowań, ponieważ ogranicza jedynie czasowo możliwość wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego. Podjęte postępowanie administracyjne winno podlegać dalszemu zawieszeniu (art. 97 § 1 pkt 4 Kpa), do czasu zakończenia postępowania sądowego, a po jego zakończeniu winno podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

Jeżeli chodzi o zarzuty wskazane w pkt I ppkt 4 skargi skarżąca wskazała, że naruszenie przepisów proceduralnych wynika z tego, że Minister nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do wszystkich wniosków i zarzutów zgłoszonych przez Parafię w toku postępowania administracyjnego, nie podjął działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, uzasadnienie decyzji nie zawiera wywodu prawnego uzasadniającego podjęte rozstrzygnięcie, co uniemożliwia jego kontrolę.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W piśmie z dnia [...] września 2016 r. Województwo [...] wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu uczestnik postępowania wskazał, że stanowisko zajęte przez organ wynika bezpośrednio z brzmienia przepisu, a warianty jego wykładni zredagowane przez skarżącą nie znajdują uzasadnienia w treści przepisu. Art. 38d i g ugwsw zostały wprowadzone art. 1 pkt. 17 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 59, poz. 375). Uczestnik uważa, że zawieszeniu ulegają postępowania, które zmierzają do uzyskania rozstrzygnięcia tożsamego z tym, jakie może zostać wydane w postępowaniu regulacyjnym, a takie to postępowanie toczyło się w niniejszej sprawie. W związku z tym, że przepis nie rozróżnia, czy przed wszczęciem postępowania toczyło się postępowanie administracyjne, czy sądowe należy uznać, że w każdym razie może ono zostać poddane postępowaniu regulacyjnemu, jeżeli zmierza do przywrócenia własności nieruchomości kościelnych.

Określenie zakresu postępowań, które ulegają zawieszeniu na podstawie art. 38d ust. 4 ugwsw poprzez sformułowanie dotyczące nieruchomości, w stosunku do których wszczęto postępowanie regulacyjne, wobec braku innych regulacji w tym zakresie, nie daje podstaw do wyłączenia spod jego stosowania postępowań wszczętych na podstawie art. 24 ustawy. Z pewnością za taki przepis nie można uznać powoływanego przez skarżącej art. 26a ustawy, który jedynie stworzył możliwość poddania sprawy rozstrzygnięciu w postępowaniu regulacyjnym, uzależniając to od wniosku jednej ze stron w dotychczasowym postępowaniu. Co więcej, mając na uwadze, iż oba omawiane przepisy zostały wprowadzone ustawą zmieniającą z dnia 26 czerwca 1997 r. spójne systemowo wydaje się poddanie wszelkich toczących się postępowań dotyczących nieruchomości, tej samej procedurze ustanowionej m.in. w art. 38d ust. 4 ugwsw Zgodnie z nią postępowanie regulacyjne wszczynane było na wniosek i w razie braku rozstrzygnięcia możliwe było podjęcie przez stronę zawieszonego postępowania. Zgodnie z zasadami prawa administracyjnego właściwość organu nie może być domniemywana, musi ona jasno wynikać z przepisów. Z tego chociażby względu nie można podzielić stanowiska skarżącej, że na skutek jej wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu regulacyjnym, Wojewoda [...] został pozbawiony kompetencji do rozpoznania sprawy toczącej się na podstawie art. 24 ustawy.

Odnośnie wykładni przepisu art. 38g ust. 2 ugwsw przedstawionej przez skarżącą w wariancie ll uczestnik wskazał, że jest ona sprzeczna z literalnym jego brzmieniem. Wystąpienie na drogę sądową jest dopuszczalne jedynie, gdy wcześniej nie zostało wszczęte postępowanie sądowe lub administracyjne. Próba usprawiedliwienia stanowiska skarżącej wykładnią systemową nie może mieć miejsca w sytuacji, gdy brzmienie przepisu nie budzi wątpliwości. Z tego przepisu nie wynika prawo wyboru pomiędzy tym, czy kontynuować postępowanie już wszczęte, czy wszczynać nowe postępowanie cywilne. Ta druga możliwość została wyraźnie zastrzeżona na wypadek, gdy żadne postępowanie nie było uprzednio wszczęte. Zatem prezentowany przez skarżącą wniosek bazuje nie tyle na wykładni przepisu, co stanowi prawotwórstwo.

Sposób wykładni przepisu art. 38g ust. 2 ugwsw, a konkretnie sformułowania "a jeżeli nie było ono wszczęte" stanowiący przedmiot rozważań skarżącej zawarty w wariancie Ill również nie budzi wyrażonych w nim wątpliwości interpretacyjnych. Niewątpliwym jest, że chodzi o zarówno o postępowanie administracyjne, jak i sądowe. Z przepisu wynika, że ustawodawca zakłada, że przed wszczęciem postępowania regulacyjnego toczyło się jakiegokolwiek rodzaju postępowanie: administracyjne lub sądowe, o czym świadczy sformułowanie "podjęcie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego". Konsekwencją tego jest sposób redakcji kwestionowanego sformułowania "a jeżeli nie było ono wszczęte", które wyraźnie odnosi się do jakiegokolwiek wszczętego, a zawieszonego na ten czas postępowania regulacyjnego. Ze zdania pierwszego art. 38g ust. 1 ugwsw wynika, że użyte słowo "postępowanie" w liczbie pojedynczej nie wskazuje na jakieś konkretne postępowanie, ale na którekolwiek postępowanie.

Odnośnie wątpliwości skarżącej, co do wyników wykładni autentycznej art. 38 ugwsw, należy zauważyć, że cytowane przez nią stanowiska, nie dotyczą bezpośrednio kwestii spornych w niniejszym postępowaniu, a z pewnością nie dają podstawy do podważenia stanowiska zajętego przez organ. W szczególności nie wynika z nich, że wprowadzenie możliwości wystąpienia na drogę sądową miało zastąpić kontynuację wszczętych uprzednio postępowań.

Województwo [...] zauważyło, że pomiędzy Parafią, a uczestnikiem oraz Skarbem Państwa jako pozwanymi toczy się postępowanie o ustanowienie użytkowania wieczystego, przyznanie nieruchomości zamiennej lub zapłatę, gdzie kwestią sporną jest dopuszczalność drogi sądowej na podstawie art. 38g ust. 2 ugwsw. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt [...] orzekł o odrzuceniu pozwu. W uzasadnieniu wskazał, że w razie istnienia zawieszonego postępowania administracyjnego, zwłaszcza dotyczącego wniosku regulacyjnego, o którym mowa w art. 24 ustawy, uczestnik postępowania przed Komisją mógł jedynie wnosić o jego podjęcie. Dopiero w braku takiego postępowania dostępna stawała się droga sądowa. Stanowisko Sądu Okręgowego podzielił Sąd Apelacyjny rozpatrujący zażalenie od powyższego postanowienia. Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r., sygn. [...] oddalił zażalenie wskazując na niedopuszczalność drogi sądowej, ze względu na zawieszenie dotychczas wszczętych postępowań administracyjnych. Od tego orzeczenia wniesiona została skarga kasacyjna, która nie została do dnia dzisiejszego rozpoznana.

Jeżeli chodzi o podnoszone naruszenia przepisów postępowania uczestnik postępowania nie zgodził się ze skarżącą, że termin wskazany w art. 38g ust. 2 ugwsw nie ma zastosowania do podjęcia zawieszonych postępowań, a jedynie ogranicza czasowo możliwość wystąpienia z powództwem. Z przepisu wynika, iż termin ten jak najbardziej ma zastosowanie do podjęcia zawieszonych postępowań. Wobec niepodjęcia postępowania przez stronę w wyznaczonym terminie stało się ono bezprzedmiotowe. Nie można również uznać za zasadne utrzymywanie stanu zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Wystarczającym do umorzenia postępowania jest brak wniosku strony o jego podjęcie, gdyż już to powoduje jego bezprzedmiotowość. Wobec braku woli strony, co do kontynuowania postępowania administracyjnego, bez znaczenia jest fakt, że wszczęła ona postępowanie cywilne, do czego nie była uprawniona. Fakt ten nie może zatem powodować dalszego zawieszenia postępowania, gdyż rozstrzygnięcie sprawy cywilnej jest bez znaczenia dla niniejszej sprawy.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów wskazane w pkt I ppkt 4 skargi, gdyż w sprawie nie ma sporu, co do okoliczności faktycznych. Uzasadnienie decyzji, wobec jednoznacznego brzmienia regulacji prawnych, które w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie, należy uznać za wystarczające.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie istota sporu jaki zaistniał pomiędzy Parafią [...] w [...], a Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczy tego, czy Wojewoda [...] prawidłowo zastosował w sprawie przepis art. 105 § 1 Kpa i czy właściwie uznał, że powodem umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego z wniosku Parafii mogło być niezłożenie wniosku o podjęcie tegoż zawieszonego uprzednio z mocy prawa postępowania, w terminie 6 miesięcy od otrzymania pisemnego zawiadomienia zespołu orzekającego Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej o nieuzgodnieniu orzeczenia w sprawie z wniosku zgłoszonego na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 3 ustawy, jak tego wymagał przepis art. 38g ust. 2 ugwsw.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stoi na stanowisku, że skoro Parafia po otrzymaniu w dniu [...] lutego 2011 zawiadomienia, o którym mowa w przepisie art. 38g ust. 2 ugwsw nie wniosła w terminie 6 miesięcy o podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego toczącego się przed Wojewodą [...], lecz wystąpiła na drogę postępowania sądowego z powództwem (pozew z dnia 9 sierpnia 2011 r.) o ustanowienie użytkowania wieczystego do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], przyznanie nieruchomości zamiennej za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] lub o zapłatę kwoty równej wartości tej nieruchomości, to w takiej sytuacji postępowanie administracyjne bez woli kontynuowania go przez stronę winno zostać zakończone poprzez jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 Kpa.

Z kolei stanowisko Parafii [...] w [...] prezentowane na tle stanu niniejszej sprawy sprowadza się do tego, że po wszczęciu postępowania regulacyjnego przed Międzykościelną Komisją Regulacyjną definitywnie odpadła możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego i w związku z tym Wojewoda [...] winien umorzyć postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 § 1 Kpa z tego powodu, że utracił kompetencję do załatwienia tej sprawy. Biorąc zaś pod uwagę, w szczególności przepis art. 26a ustawy oraz przepisy art. 38a ust. 1, art. 38d ust. 4 i art. 38g ust. 2 ugwsw, tryb postępowania po wprowadzeniu w dniu 30 maja 1998 r. do ugwsw Działu IIIa winien być następujący: po wszczęciu postępowania regulacyjnego przed Międzykościelną Komisją Regulacyjną postępowanie administracyjne Wojewoda [...] winien umorzyć, sprawa majątkowa Parafii winna toczyć się w trybie postępowania regulacyjnego, a jeżeli zespół orzekający nie uzgodni orzeczenia, to roszczenia Parafii, w terminie 6 miesięcy od otrzymania zawiadomienia, mogą być dochodzone w drodze powództwa wytoczonego przed sądem powszechnym.

Odnosząc się do wyżej wymienionych zagadnień Sąd zauważa, że w dniu 13 lipca 1994 r. weszła w życie ustawa. Przepis art. 24 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 3 tej ustawy przewiduje możliwość wszczęcia na wniosek kościelnej osoby prawnej postępowania w przedmiocie przywrócenia własności przejętych na rzecz państwa nieruchomości lub ich części, z tym że jeżeli chodzi o mienie nieruchome przejęte w trybie dekretu [...] przywrócenie polegać może na ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego, a jeżeli nie jest to możliwe poprzez przyznanie nieruchomości zamiennej, a w dalszej kolejności odszkodowania. Postępowanie to jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym przez organ administracji publicznej - właściwego rzeczowo wojewodę. Stwierdzenie przywrócenia własności przejętych na rzecz Państwa nieruchomości następuje poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Postępowania sądowe lub administracyjne dotyczące nieruchomości lub ich części, w stosunku do których już toczy się postępowanie w sprawie majątkowej kościelnej, ulegają zawieszeniu, do czasu wydania decyzji przez wojewodę (art. 24 ust. 5 w zw. z art. 23 ust. 2 i 4 ustawy). Postępowanie administracyjne prowadzone przez wojewodę ma zatem pierwszeństwo przed innymi postępowaniami, czy to administracyjnymi, czy sądowymi, które zmierzają do odzyskania praw do danej nieruchomości, czy uzyskania za jej przejęcie nieruchomości zamiennej, czy odszkodowania.

W dniu 30 maja 1998 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1998 r. Nr 59, poz. 375). Ustawa ta dodała do ugwsw Dział IIIa zawierający przepisy z zakresu regulacji spraw majątkowych niektórych kościołów. Ustawodawca uznał, że należy umożliwić kościołom dochodzenie swych roszczeń majątkowych w szczególnej formule prawno-procesowej, niż tylko w ramach postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ administracji rządowej o właściwości ogólnej, tj. w takiej, w której wpływ na załatwienie sprawy będzie miał także czynnik wyznaniowy i w której przed wydaniem orzeczenia o charakterze władczym i jednostronnym, konkretnym co do podmiotu i przedmiotu, występuje wstępny etap umożliwiający polubowne uregulowanie kościelnej sprawy majątkowej (art. 38d ust. 6 ugwsw). Wobec tego w przypadku Kościoła [...] utworzono Międzykościelną Komisję Regulacyjną – ciało kolegialne, w skład którego wchodzili przedstawiciele właściwego ministra, związków wyznaniowych i krajowych organizacji międzykościelnych. Zadaniem tej Komisji miało być ostateczne uregulowanie spraw majątkowych między państwem, a kościołami i ich osobami prawnymi, które wcześniej zgłosiły roszczenia m.in. na podstawie art. 24 ustawy (art. 38a ust. 1 ugwsw) lub złożyły wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego (art. 38d ust. 3 ugwsw). Nowe postępowanie nazwano postępowaniem regulacyjnym (art. 38a ust. 3 ugwsw). W toku tego postępowania mogło dojść do zawarcia ugody między jego uczestnikami, a jeżeli nie było to możliwe w sprawie wydawane było przez zespół orzekający orzeczenie (art. 38d ust. 6 ugwsw). Wszczęcie tego postępowania następowało na wniosek (art. 38d ust. 3 ugwsw). Z chwilą skutecznego wszczęcia postępowania regulacyjnego postępowania sądowe lub administracyjne dotyczące nieruchomości, w stosunku do których wszczęto postępowanie regulacyjne ulegały zawieszeniu, a sądy i organy prowadzące postępowania przekazywały akta tych postępowań do Komisji (art. 38d ust. 4 ugwsw). Jeżeli natomiast zespół orzekający nie uzgodnił orzeczenia zawiadamiano o tym fakcie pisemnie uczestników postępowania regulacyjnego. Uczestnicy ci mogli w terminie 6 miesięcy od otrzymania zawiadomienia wystąpić o podjęcie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego, a jeżeli nie było ono wszczęte – wystąpić na drogę sądową pod rygorem wygaśnięcia roszczenia. Wówczas to sąd powszechny był właściwy do rozpoznania sprawy na zasadach art. 38a ugwsw (art. 38g ugwsw). Ustawa zmieniająca wprowadziła też do ustaw regulujących status niektórych kościołów stosowne przepisy pozwalające na przeniesienie z mocy prawa sprawy majątkowej toczącej się dotychczas w postępowaniu administracyjnym na grunt postępowania regulacyjnego, pod warunkiem złożenia stosownego wniosku w tym zakresie. Dotyczyło to m.in. Kościoła [...], gdzie do ustawy dodano art. 26a (art. 5 pkt 4 ustawy zmieniającej).

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie skuteczne złożenie przez Parafię wniosku o wszczęcie postępowania regulacyjnego spowodowało to, że sprawa z wniosku Parafii z mocy prawa przeszła do trybu odrębnego postępowania regulacyjnego (art. 26a ustawy). Dotychczas toczące się przed Wojewodą [...] postępowanie jako niewątpliwie postępowanie administracyjne ulegało obligatoryjnemu zawieszeniu, a akta tej sprawy trafiały do Międzykościelnej Komisji Regulacyjnej (art. 38d ust. 4 ugwsw). Skoro na etapie niniejszego postępowania regulacyjnego nie doszło do uzgodnienia orzeczenia przez zespół orzekający, to prawidłowo Parafię jako jednego z uczestników postępowania (stronę) zawiadomiono o tym fakcie pismem z dnia [...] lutego 2011 r. W tej sytuacji Parafia, która wcześniej uruchomiła postępowanie administracyjne w trybie art. 24 ust. 1 pkt 3 ustawy, miała prawo do wystąpienia, w terminie 6 miesięcy od otrzymania zawiadomienia, o podjęcie zawieszonego w trybie art. 38d ust. 4 ugwsw postępowania administracyjnego, o czym skarżąca została przez Komisję pouczona w zawiadomieniu.

Brak wniosku Parafii o podjęcie przez Wojewodę [...] zawieszonego postępowania administracyjnego w ustawowym terminie i wystąpienie z powództwem do sądu powszechnego świadczyło o tym, że wolą wnioskodawcy nie jest kontytuowanie wszczętego i niezakończonego przed postępowaniem regulacyjnym postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji – zdaniem Sądu – Wojewoda [...] zasadnie zastosował przepis art. 105 § 1 Kpa, uznając prowadzone postępowanie administracyjne za bezprzedmiotowe. Nie może bowiem wystąpić sytuacja, w której wnioskodawca w terminie 6 miesięcy nie składa wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego, a postępowanie to bezterminowo pozostaje otwarte. Z przepisu art. 104 Kpa wynika bowiem, że zawisła przed organem sprawa administracyjna zasadniczo musi być załatwiona poprzez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty (art. 104 § 1 Kpa) lub w inny sposób kończącej postępowanie (art. 104 § 2 Kpa). Jeżeli strona nie wnioskowała o podjęcie postępowania administracyjnego (nie domagała się wydania decyzji merytorycznej), to jedynym sposobem załatwienia sprawy było wydanie decyzji w inny sposób kończącej postępowanie. Taką decyzją jest niewątpliwie decyzja wydana w oparciu o przepis art. 105 § 1 Kpa.

Sąd zwraca uwagę, że w sprawach uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy powszechnie obowiązujące (art. 1 ust. 2 ustawy), a więc i przepisy ogólnej procedury administracyjnej uregulowanej w Kpa. Jedną z zasad postępowania administracyjnego jest zasada szybkości i ekonomiki postępowania wyrażona w przepisie art. 12 Kpa, wskazująca na konieczność stosowania przez organ najprostszych środków zmierzających do załatwienia sprawy. W sytuacji, gdy strona nie zamierzała podjąć postępowania administracyjnego uważając ten tryb procedowania za niewłaściwy (co konsekwentnie podnosi i w skardze), nie domagała się wydania decyzji merytorycznej w tym postępowaniu, a postępowanie to mogło być wszczęte tylko na wniosek strony (art. 24 ust. 1 ustawy), właściwym rozwiązaniem było niemerytoryczne zakończenie tegoż postępowania poprzez wydanie decyzji o charakterze procesowym (art. 105 § 1 Kpa w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ administracji nie miał podstawy prawnej do podjęcia postępowania administracyjnego z urzędu. Faktem jest, że na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego, w przypadku obligatoryjnego zawieszenia postępowania (art. 97 § 1 Kpa) ustąpienie przyczyn uzasadniających zawieszenie postępowania nakłada na organ obowiązek podjęcia postępowania z urzędu lub na żądanie strony. Jednakże w niniejszej sprawie znajdował zastosowanie przepis szczególny, tj. art. 38g ust. 2 ugwsw, który uprawnia tylko stronę do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego wyznaczając w tym zakresie stosowny termin. Wobec tego – zdaniem Sądu – w niniejszej sprawie wystąpił przypadek zbliżony jurydycznie do tego uregulowanego w przepisie art. 98 § 2 Kpa. Przepis ten reguluje bowiem konsekwencje prawne sytuacji, gdy strona w terminie ustawowym (w ciągu 3 lat od daty zawieszenia postępowania) nie wystąpi o podjęcie zawieszonego postępowania. W takiej sytuacji żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane, co skutkuje umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego w formie decyzji na podstawie art. 105 § 1 Kpa (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1180/11). Sąd zwraca uwagę, że termin 3 lat wynikający z przepisu art. 98 § 2 Kpa jest terminem prawa materialnego, prekluzyjnym. Zatem powoduje skutek w postaci definitywnego zniesienia postępowania oraz nieuzyskania przez stronę rozstrzygnięcia konkretyzującego jej prawa. Dotyczy to także dochodzonych roszczeń reprywatyzacyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2024/14; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2358/14). Ten sam skutek występuje w przypadku uregulowanym w przepisie art. 38g ust. 2 ugwsw. Jeżeli bowiem strona w ciągu 6 miesięcy od otrzymania zawiadomienia nie wystąpi o podjęcie wcześniej prowadzonego postępowania administracyjnego lub sądowego lub w tym samym terminie strona, która wcześniej nie inicjowała żadnego z tych postępowań, nie wystąpi na drogę postępowania sądowego, to skutkuje to w obu tych przypadkach wygaśnięciem roszczenia. Nie ma bowiem wystarczającego powodu do tego, aby w tym zakresie różnicować skutek materialnoprawny upływu 6-miesięcznego terminu, w zależności od tego, czy strona przed postępowaniem regulacyjnym dochodziła roszczeń majątkowych w postępowaniu administracyjnym lub sądowym, czy też zgłosiła swe roszczenie dopiero w postępowaniu regulacyjnym.

Odnosząc się do zarzutów skargi, w szczególności prezentowanych przez Parafię kilku wariantów możliwej interpretacji przepisu art. 38g ust. 2 w zw. z art. 38a ust. 1, art. 38d ust. 4 ugwsw w zw. z art. 26a ustawy Sąd zwraca uwagę, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana na tle konkretnego stanu faktycznego i prawnego, a zatem kontrola sądowoadministracyjna ma charakter zindywidualizowany bowiem ocenia przyjęty przez organy określony sposób wykładni przepisów znajdujących, obiektywnie rzecz biorąc, zastosowanie w sprawie. Zaprezentowany przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji sposób interpretacji przepisu art. 38g ugwsw sprowadzający się do tego, że skoro Parafia wystąpiła uprzednio na drogę postępowania administracyjnego i nastąpiło jego zawieszenie, to po nieuzgodnieniu orzeczenia w postępowaniu regulacyjnym właściwą drogą był tryb postępowania administracyjnego, a nie sądowego, Sąd uznał za prawidłowy.

Przepis art. 38g ust. 2 ugwsw wskazuje bowiem wyraźnie, że znaczenie ma to, czy strona przed wszczęciem postępowania regulacyjnego dochodziła już w jakimkolwiek postępowaniu jurysdykcyjnym swych praw do nieruchomości, czy też nie. Jeżeli dochodziła swych praw np. na drodze postępowania administracyjnego, to po zakończonym fiaskiem postępowaniu regulacyjnym sprawa wracała do uprzednio zainicjowanego postępowania administracyjnego, co ma swe uzasadnienie w tym, że organ prowadzący wcześniej postępowanie administracyjne podjął już pewne czynności w tym postępowaniu, doszedł do pewnego etapu załatwiania sprawy, zna sprawę. W takiej sytuacji twierdzenie, że po nieuzgodnieniu orzeczenia przez zespół orzekający można zainicjować trzecie, nowe postępowanie przed sądem powszechnym byłoby nieracjonalne, z punktu widzenia efektywności procedowania i kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, droga postępowania przed sądem powszechnym mogłaby zostać rozpoczęta, gdyby Parafia [...] w [...] nie inicjowała przed postępowaniem regulacyjnym postępowania administracyjnego przed Wojewodą [...], które zmierzało do zaspokojenia roszczeń reprywatyzacyjnych Parafii.

W ocenie Sądu, błędne jest stanowisko Parafii, że termin 6 miesięcy z art. 38g ust. 2 ugwsw nie ma zastosowania do możliwości podjęcia zawieszonych postępowań, ponieważ ogranicza jedynie czasowo możliwość wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego. Termin ten określa bowiem czas na wnioskowanie przez stronę o podjęcie zawieszonego postępowania, jak i na wystąpienie z powództwem do sądu powszechnego. Różnica polega na tym, czy przed postępowaniem regulacyjnym toczyło się postępowanie administracyjne lub sądowe dotyczące nieruchomości, czy też nie. W tym ostatnim przypadku ustawodawca zdecydował, że fiasko postępowania regulacyjnego skutkuje przyznaniem stronie możliwości poszukiwania ochrony prawnej przed sądem powszechnym.

Nie można się zgodzić ze skarżącą, że podjęte z urzędu postępowanie administracyjne winno podlegać dalszemu zawieszeniu (art. 97 § 1 pkt 4 Kpa), do czasu zakończenia postępowania sądowego, a po jego zakończeniu winno podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Podejmowanie postępowania tylko po to, aby je zawiesić byłoby nieracjonalne. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę wzajemną relację przepisów ustawy i ugwsw nie sposób dojść do wniosku, że ustawodawca obok przedregulacyjnego, a następnie regulacyjnego trybu dochodzenia roszczeń miał zamiar wprowadzić trzecie niezależne postępowanie - sądowe. Intencja ustawodawcy jest jasna – priorytet ma postępowanie regulacyjne, bo to postępowanie miało ostatecznie uregulować sprawy majątkowe niektórych kościołów przy udziale przedstawicieli związków wyznaniowych i organizacji kościelnych. Jeżeli to postępowanie nie dało właściwego rezultatu, wówczas sprawa wracała do dotychczasowego trybu procedowania. Jeżeli dotychczasowego trybu procedowania nie było, sprawa trafiała na drogę postępowania sądowego.

Z przepisów art. 26a ustawy i przepisów art. 38d ust. 4 i art. 38g ust. 2 Działu IIIa ugwsw nie sposób też wyprowadzić wniosku jakoby wojewoda po przekazaniu akt Komisji Regulacyjnej tracił kompetencję do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego i w związku z tym był zobligowany do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Z przepisów art. 38d ust. 4 i 38g ust. 2 ugwsw wynika wyraźnie, że z chwilą wszczęcia postępowania regulacyjnego postępowanie administracyjne podlegało zawieszeniu z mocy prawa, a po nieuzgodnieniu orzeczenia uczestnik postępowania miał prawo do jego podjęcia. Gdyby przyjąć tok rozumowania Parafii, to Dział IIIa ugwsw zawierałby przepis obligujący wojewodę do umorzenia postępowania administracyjnego, po wszczęciu postępowania regulacyjnego. W tej sytuacji zbędny byłby przepis art. 38d ust. 4 ugwsw normujący zawieszenie postępowania administracyjnego, a w art. 38g ust. 2 ugwsw nie byłoby mowy o podjęciu zawieszonego postępowania, a jedynie o prawie do wystąpienia z powództwem na drogę sądową.

Odnosząc się natomiast do argumentów Parafii dotyczących konieczności interpretacji istotnych dla sprawy przepisów, z uwzględnieniem równouprawnienia i zagwarantowania innym kościołom takich samych uprawnień jak Kościołowi Katolickiemu Sąd zwraca uwagę, że w ustawach: o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzono samodzielne procedury normujące postępowanie regulacyjne. Z tym, że jeżeli chodzi o Kościół Katolicki zniesiono z dniem 1 marca 2011 r. Komisję Majątkową, a uczestnicy postępowań regulacyjnych niezakończonych orzeczeniem zespołu orzekającego lub Komisji mogli domagać się podjęcia dotychczas prowadzonych postępowań administracyjnych lub sądowych, a jeżeli nie były one wszczęte – wystąpić do sądu o zasądzenie roszczenia (art. 2 i 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej).

Z kolei w sprawach majątkowych kościelnych objętych (niniejszą) ustawą (art. 26a) oraz ustawami: o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 42a) wprowadzono z dniem 30 maja 1998 r. możliwość dochodzenia roszczeń w trybie postępowania regulacyjnego uregulowanego w dodanym Dziale IIIa ugwsw (art. 38a ust. 1). Z tym, że w przypadku Kościoła Ewangelicko–Metodystycznego, Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego wprowadzono dodatkowe przepisy umożliwiające procedowanie w postępowaniu regulacyjnym (odpowiednio przepisy art. 36a i 34a tych ustaw).

Z możliwości dochodzenia swych praw w trybie postępowania regulacyjnego uregulowanego w ugwsw mogły także skorzystać inne kościoły, tj. te których przepisy normujące ich status prawny (ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Polskokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej, ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej, ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowców w Rzeczypospolitej Polskiej) nie zawierały żadnych przepisów odnoszących się do postępowania regulacyjnego (art. 38a ust. 2 ugwsw).

Konstrukcja prawna postępowania regulacyjnego i jego relacja do wcześniej prowadzonych postępowań administracyjnych, unormowana w ustawach dotyczących: Kościoła Katolickiego (przed zniesieniem Komisji Majątkowej), Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, gmin wyznaniowych żydowskich, jeżeli chodzi o procedurę, zasadniczo oparta była na tych samych zasadach, co wprowadzone do ugwsw ustawą z dnia 26 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz o zmianie niektórych ustaw. W szczególności ustawy regulujące status prawny kościołów, w których wprowadzono postępowanie regulacyjne zawierały analogiczne do art. 38d ust. 4 i art. 38g ust. 2 ugwsw regulacje normujące obligatoryjne zawieszenie dotychczasowych postępowań oraz sytuację prawną uczestników postępowania po otrzymaniu zawiadomienia o nieuzgodnieniu orzeczenia (odpowiednio: 48a ust. 5 i art. 48d ust. 2 – Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, art. 43 ust. 4 i art. 45 ust. 2 – Kościół Ewangelicko-Augsburski, art. 32 ust. 4 i art. 34 ust. 2 – gminy wyznaniowe żydowskie). Nieco inną regulację zawierał przepis art. 64 ust. 2 dotyczący Kościoła Katolickiego przed likwidacją Komisji Majątkowej. Poza innym brzmieniem redakcyjnym zdania pierwszego przepis ten zawierał osobną jednostkę redakcyjną (zdanie trzecie) wskazującą, że w przypadku braku wystąpienia do sądu w tym okresie, roszczenie wygasa. Tożsamą regulację dotyczącą Kościoła Katolickiego zawarto w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. W zakresie obligatoryjnego zawieszenia dotychczasowych postępowań Kościół Katolicki przed likwidacją Komisji Majątkowej zawierał tę samą regulację, co inne wyżej wymienione Kościoły (art. 62 ust. 4). Wobec tego interpretacja przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie przez pryzmat zasad regulujących sprawy majątkowe innych kościołów nie dawała podstaw do innej wykładni przepisów art. 38d ust. 4 i art. 38g ust. 2 ugwsw, niż ta uzasadniająca umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w oparciu o przepis art. 105 § 1 Kpa, w przypadku braku w terminie 6 miesięcy wniosku uczestnika postępowania o podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego. Wbrew temu co twierdzi skarżąca przepisy o postępowaniu regulacyjnym zawarte w ustawach normujących sprawy majątkowe poszczególnych Kościołów i w Dziale III a ugwsw nie pozwalają na wyprowadzenie wniosku o pierwszeństwie postępowań sądowych w przypadku nieuzgodnienia orzeczenia w postępowaniu regulacyjnym, jeżeli wcześniej toczyły się postępowania administracyjne, dotyczące tej samej nieruchomości.

Dla niniejszej sprawy nie miało znaczenia to, czy przepis art. 38d ust. 4 i 38g ust. 2 ugwsw odnosi się także do postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej. Ta kwestia mogłaby mieć znaczenie, gdyby kontrola sądowoadministracyjna dotyczyła sprawy nieważnościowej. W niniejszej sprawie znaczenie miało to, że powyższe przepisy znajdowały zastosowanie do niniejszego postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie art. 24 ust. 1 pkt 3 ustawy.

Jeżeli chodzi o zarzuty wskazane w pkt I ppkt 4 skargi Sąd podziela stanowisko skarżącej, że rzeczywiście treść zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji jest ogólnikowa. Brak w uzasadnieniu tych decyzji pogłębionej analizy przepisów prawnych znajdujących w sprawie zastosowanie i ich wzajemnych relacji. Odniesienia się do przepisów ogólnej procedury administracyjnej i wszystkich wywodów odwołania. Jednakże stan faktyczny niniejszej sprawy jest w sprawie prawidłowo ustalony i nie jest sporny. Nie budzi wątpliwości stron i Sądu, że w niniejszej sprawie przed wszczęciem postępowania regulacyjnego zawisło postępowanie administracyjne przed Wojewodą [...], że zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2011 r. Parafia została poinformowana o nieuzgodnieniu orzeczenia i pouczona o treści art. 38g ust. 2 ugwsw, które odebrała w dniu [...] lutego 2011 r., że termin 6 miesięcy wskazany w przepisie art. 38g ust. 2 ugwsw upłynął i że skarżąca zamiast wnosić o podjęcie postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę [...] wystąpiła z powództwem do Sądu Okręgowego w [...], który odrzucił pozew, z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej wobec stanu zawieszenia postępowania administracyjnego i że pogląd ten podzielił Sąd Apelacyjny w [...] w postanowieniu z dnia [...] lipca 2015 r., sygn. akt [...], od którego została wniesiona skarga kasacyjna, dotychczas nierozpoznana.

Skoro więc stan faktyczny niniejszej sprawy został właściwie ustalony i nie jest sporny, to Sąd uznał, że zarzuty naruszenia prawa procesowego nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ rozstrzygnięcia organów odpowiadają prawu.

Wobec tego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.