Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 759/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 71 par. 1, art. 71b par. 1, art. 74d par. 1 i 3, art. 74e par. 2 i 4, art. 71f par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2017 r.; sygn. akt VI SA/Wa 752/17 w sprawie ze skargi (...) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia (...)nr (...) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od (...) na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 752/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę (...) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr (...) z dnia (...) stwierdziła, że zainteresowana uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała od obu egzaminatorów ocenę niedostateczną czyli łącznie ocenę niedostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego - ocenę dostateczną, podobnie z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności - ocenę dostateczną.

Od powyższej uchwały zainteresowana złożyła odwołanie, w którym zakwestionowała ocenę za projekt pierwszego aktu notarialnego. Uważała, że wykonała wszystkie elementy zadania egzaminacyjnego, zgodnie z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Kwalifikacyjnej i tym samym wykazała się wiedzą prawniczą i znajomością przepisów oraz znajomością ich stosowania.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego uchwałą z dnia (..) nr (...), na podstawie art. 74h § 1, 9 i 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2016 r., poz. 1796 z późn. zm., dalej: p.not.), w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania (...) (dalej: skarżąca, zdająca, zainteresowana) od uchwały nr (...) z dnia (...) Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie (dalej: Komisja Egzaminacyjna, Komisja I stopnia) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego - utrzymała w mocy powołaną wyżej uchwałę.

Organ nie dopatrzył się w swoim działaniu naruszenia art. 139 k.p.a. – zakazu reformationis in peius. Komisja II stopnia doszła do wniosku, że jej działania były zgodne z art. 74d – 74f p.not.

(...), nie podzielając argumentacji Komisji II stopnia, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której zaskarżyła uchwałę Komisji II stopnia w całości.

W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz uchwały Komisji Egzaminacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale i wskazując na bezzasadność stawianych zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji wskazał, że postępowanie przed komisją egzaminacyjną II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Przewidziane ustawą odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu. Jednakże celem tego postępowania nie jest skontrolowanie całego przebiegu egzaminu i ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Komisja egzaminacyjna II stopnia kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez zdającego. W ramach tej kontroli nie rozpatruje się jedynie zasadności zarzutów odwołania.

WSA I instancji argumentował, że komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie w zakresie kwestionowanej części egzaminu, ma obowiązek obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Nie bez znaczenia jest przy dokonywaniu tej oceny i to, że ustawodawca określił organ uprawniony do rozpoznania odwołania od uchwały o wyniku egzaminu mianem komisji egzaminacyjnej II stopnia. W konsekwencji komisja egzaminacyjna II stopnia - rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczącego kwestionowanej w odwołaniu części tego egzaminu - nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie dodatkowego błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem - nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice. Jednocześnie wymaga zauważenia, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego.

Stanowiska o braku związania komisji odwoławczej wyłącznie zarzutami odwołania nie podważa też regulacja § 5 rozporządzenia z 16 lipca 2009 r. Unormowanie zawarte w § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tego aktu wykonawczego - zgodnie z którym sporządzana jest opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania - żadną miarą nie może zakreślać granic rozpoznawania odwołania od wyniku egzaminu notarialnego. Przede wszystkim powołane rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 74h § 14 p.not. i zgodnie z zawartą w jego pkt 4 delegacją, określa m. in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. Ustanowiony w powołanym § 5 rozporządzenia tryb i sposób działania komisji co do zasady nie może zatem wprowadzać - i faktycznie nie wprowadza - niemającej oparcia w ustawie podstawy prawnej do określenia granic sprawy rozpoznawanej wskutek odwołania od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Komisja odwoławcza ma obowiązek wzięcia pod uwagę dostrzeżonych w postępowaniu odwoławczym wad ocenianej pracy, z tym że jednocześnie winna wyjaśnić, jaki mają wpływ na ostateczny wynik z danej części egzaminu.

Zdaniem Sądu I instancji, Komisja Egzaminacyjna II stopnia wywiązała się prawidłowo z nałożonych na nią obowiązków.

Okoliczność, że większość problemów ujętych w opisie istotnych zagadnień skarżąca zawarła w pracy, nie oznaczało, że praca ta zasługiwała na ocenę wyższą niż niedostateczna. Należy zauważyć, że wśród kryteriów oceny prac nie wspomina się o opisie istotnych zagadnień. Opis ten jest sporządzany przez zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny wraz zadaniami (art. 74 § 14 p.not.). Opis ten służyć ma służyć jako wskazówka dla egzaminatorów, na jakie istotne kwestie powinien zwrócić uwagę zdający przy rozwiązywaniu zadania, co w konsekwencji ma być pomocne przy ocenie prac, tak aby kryteria ich oceny były ujednolicone, oczywiście z zachowaniem opisanych zasad oceny prac.

W ocenie Sądu i instancji mankamenty pracy skarżącej zostały podniesione w uchwale Komisji Odwoławczej. Komisja wykazała, dlaczego tak istotną wagę przypisuje tym błędom. Sąd I instancji nie znalazł podstaw do kwestionowania oceny Komisji Odwoławczej, zwłaszcza że skarżąca nie przedstawiła argumentów, które skutecznie podważyłyby to stanowisko.

Zdaniem Sądu I instancji podstawowe uchybienia i szereg uchybień o mniejszej wadze zostały prawidłowe przyjęte przez Komisję Odwoławczą jako dyskwalifikujące pracę skarżącej i niepozwalające na podniesienie oceny z tej pracy na pozytywną. W tej sytuacji, spełnienie innych elementów, ujętych w opisie istotnych zagadnień, nie było wystarczające do zmiany oceny z tej części pracy.

W ocenie WSA organ odwoławczy przeprowadził wyczerpującą analizę poszczególnych elementów pracy i wyjaśnił, dlaczego nie znalazł podstaw do podniesienia oceny z tej części pracy. Stanowisko oparł na przepisach ustawy – Prawo o notariacie, zawierającej kryteria oceny prac egzaminacyjnych i przepisach dotyczących instytucji prawnych, które przy rozwiązywaniu omawianej pracy należało zastosować. Oceniając pracę zdającej, Komisja Odwoławcza prawidłowo zinterpretowała te kryteria, a następnie odniosła do ocenianej pracy. Nadto organ dokonał wyczerpujących ustaleń i wszechstronnej oceny materiału dowodowego, odnosząc się do istotnych argumentów skarżącej. Swoje stanowisko zawarł w uchwale. Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przez ten organ przepisów postępowania, jak art. 7, art. 77 § 1, art. 80 czy art. 107 § 3 k.p.a.

Od przedmiotowego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia art. 74 § 3 w zw. z art. 74 d § 3 ustawy i art. 74 e § 2 p.not. w zw. z § 4 i 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów w zakresie uznania, że wytyczne komisji egzaminacyjnej w zakresie prawidłowości rozwiązania kazusu egzaminacyjnego mają charakter wyłącznie poglądowy, jak również błędne nieuwzględnienie konieczności zastosowania stopniowalnej skali i gradacji ocen w zestawieniu z błędami popełnionymi przez skarżącą z egzaminu notarialnego, które w świetle błędów popełnionych przez skarżącą w związku rozwiązaniem pierwszej części egzaminu notarialnego, zgodnie z wytycznymi istotnych zagadnień egzaminacyjnych uzasadniały jedynie obniżenie oceny z tej części egzaminu, a nie przyjęcie oceny negatywnej,

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nierozważenie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz niedokonanie wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia w szczególności w zakresie zarzutów sformułowanych w skardze w przedmiocie poszczególnych elementów zadania egzaminacyjnego, które zdaniem skarżącej zostały ocenione błędnie, jako uchybienia.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził.

Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu I instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności orzeczenia Sądu I instancji oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Skarga kasacyjna w sprawie niniejszej oparta została na obu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a.

Stanowisko skarżącej zaprezentowane w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji uchybił przepisom art. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., jest nieuzasadnione.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., NSA zauważa, że zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09 wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, iż sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.

Podnieść należy, że zarzut taki może być uzasadniony wówczas, gdyby sąd wyszedł poza granice danej sprawy albo gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne i przy tym oczywiste, iż sąd powinien je dostrzec i uwzględnić, niezależnie od treści zarzutów podniesionych w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Analiza akt sprawy w zestawieniu z treścią zaskarżonego wyroku jasno wskazuje, że sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia tego przepisu należało uznać za chybiony. Sąd I instancji wywiązał się w sposób prawidłowy ze swoich obowiązków wskazanych w art. 134 § 1 p.p.s.a. Odwołując się do wniosków formułowanych na podstawie analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie ma podstaw, aby twierdzić, że Sąd I instancji wadliwie zrekonstruował granice sprawy, w której orzekał, czy też że nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie rozpoznał istoty sprawy, co miałoby świadczyć o naruszeniu art. 134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając zasadność zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w świetle stanowiska wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r. II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010/3/39, ZNSA 2010/2/122), które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, powołany wyżej przepis może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w myśl którego uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie skarżąca kasacyjnie podnosi, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest ogólnikowe i lakoniczne oraz nie wyjaśnia stronie przesłanek, którymi kierowano się przy rozpoznawaniu sprawy. Z tym zarzutem nie sposób się zgodzić choć trzeba przyznać rację skarżącej, że Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze. Tym niemniej, zawarty w motywach wywód prawny pozwala na jednoznaczne ustalenie i ocenę w toku kontroli instancyjnej tego, co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Jest przy tym oczywiste, że skoro przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem prawa procesowego to - w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - zarzut naruszenia tego przepisu może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, jeżeli jego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza z kolei, że sam brak odniesienia się Sądu do niektórych zarzutów lub twierdzeń zawartych w skardze nie stanowi uchybienia skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku. Dopiero wykazanie, że były one na tyle istotne, że Sąd mógłby inaczej orzec w sprawie, gdyby się do nich odniósł, daje podstawę do uchylenia wyroku Sądu I instancji (wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2016 r., II GSK 358/15). Na gruncie tej sprawy skarżąca kasacyjnie nie przedstawiła dostatecznych argumentów, że dostrzeżona przez Naczelny Sąd Administracyjny zwięzłość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nakazuje wyeliminować to rozstrzygnięcie z obrotu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że brak odniesienia się do zarzutów dotyczących kwestii istotnych dla rozpoznania sprawy skutkuje brakiem możliwości kontroli kasacyjnej. Jednakże z taką sytuacją nie mamy do czynienia w tej sprawie, gdyż wbrew zarzutom skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji dokonał oceny zaskarżonej uchwały oraz podniesionych w skardze zarzutów, odnosząc się w niezbędnym zakresie do wszystkich istotnych okoliczności z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia a zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej.

Odnosząc się do zarzutu nr 1) petitum skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności podkreślić należy, że celem egzaminu notarialnego jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania tego zawodu. Komisje egzaminacyjne mają obowiązek obiektywnego sprawdzenia, czy zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym przede wszystkim sprawdzenia jego wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania (por. wyroki NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13, z 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13). Zadaniem egzaminowanego kandydata na notariusza jest zidentyfikowanie i zdefiniowanie problemu prawnego wskazanego w zadaniach oraz istoty tego problemu, a następnie ich rozwiązanie poprzez przedstawienie (prawidłowej pod kątem obowiązujących przepisów prawa) propozycji prawnej kwalifikacji zdarzeń i faktów podanych w zadaniach egzaminacyjnych oraz ich prawnych konsekwencji.

Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 74d § 1 p.not., pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Zgodnie z art. 74d § 3 p.not., członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3), 2) negatywna – niedostateczna (2). Zgodnie zaś z art. 74e § 2 p.not. oceny rozwiązania każdego z zadań dokonują dwaj członkowie komisji, niezależnie od siebie, biorąc pod uwagę: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu.

W orzecznictwie podkreśla się, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowi je przepis prawa, w związku z czym przyjąć należy, że w zakresie odnoszącym się do kwestii oceny, czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe, nie ma żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wymagania określone przepisami prawa musi być bowiem oceniona pozytywnie. Natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu praca spełnia wskazane wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny, korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Także i te oceny oraz ich indywidualizowanie nie jest przejawem "luzu decyzyjnego". Stanowią one bowiem wyraz indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Jakkolwiek wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają pewien element subiektywny, to jednak z uwagi na to, że zgodnie z art. 71f § 1 w zw. z art. 74 § 1 i art. 71b § 1 p.not., członkami komisji są osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przeprowadzenia egzaminu, a zgodnie z art. 74e § 3 ustawy, każdy z członków komisji wystawia samodzielnie ocenę cząstkową wraz z uzasadnieniem, zaś ostateczną ocenę stanowi średnia ocen wystawionych przez obu egzaminatorów, uznać należy, że ocena końcowa nie jest wynikiem stosowania "luzu decyzyjnego" ani tym bardziej dowolności. W podobny sposób działa również komisja II stopnia, która ocenia zarzuty odwołania, biorąc pod uwagę ich zasadność w świetle przepisów prawa i nie stosując żadnego "luzu decyzyjnego" (art. 74h ustawy p.n. i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji II stopnia).

Naczelny Sąd Administracyjny – wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej – uznał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia na gruncie rozpatrywanej sprawy w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały zastosowała – wynikająca z treści art. 74d § 3 p.not. – stopniowalność pozytywnej oceny i rozważyła wpływ popełnionych błędów na podjętą w sprawie uchwałę. Komisja odwoławcza zastosowała pełną skalę ocen przewidzianych w ww. przepisie. Twierdzenie przeciwne zaprezentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozbawione jest uzasadnionych podstaw. Nie można także uznać za zasadne stanowisko skarżącej, że w sytuacji gdy Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie potwierdziła zarzutu nieważności umowy sprzedaży, podnoszonego przez sprawdzających pracę egzaminatorów Komisji I stopnia, to powinna była podnieść ocenę z tej części egzaminu według skali ocen ujętej w art. 74d § 3 i art. 74e § 4 p.not. Podkreślić bowiem należy, że z zasad oceny prac egzaminacyjnych nie wynika, iż dyskwalifikowane są tylko te prace, które zawierałyby rozwiązanie skutkujące nieważnością czynności objętych sporządzonym aktem. Praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art.74e § 2 p.not. Zatem praca musi spełniać nie tylko podstawowe wymogi formalne, ale zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca zasadniczo powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 3 p.not., pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych zdającego. Wyraźnie należy podkreślić, że rozwiązanie zadania, nawet poprawne pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającego, niepozwalających na uznanie, że jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stanowi to bowiem istotę egzaminu notarialnego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania zawodu.

W tym kontekście należy zauważyć, że organ, a za nim Sąd I instancji trafnie uznali, iż niedostateczna ocena za projekt pierwszego aktu notarialnego, została ustalona prawidłowo. Skarżąca, zdając egzamin, popełniła bowiem bardzo istotne błędy: nie zawarła adnotacji, że uchwała Walnego Zgromadzenia Spółki Akcyjnej (sprzedająca) z dnia (...) o rozwiązaniu spółki i wyznaczeniu na likwidatora tejże spółki (...), miała formę aktu notarialnego; natomiast w przypadku uchwały Walnego Zgromadzenia spółki sprzedającej z dnia (...), mimo odnotowania, że umieszczona została w protokole notarialnym, to w projekcie aktu notarialnego nie została opisana treść tej uchwały; z kolei odnośnie do uchwały wspólników spółki z o.o. (kupującej), nie opisała jej w sposób wymagany przez art. 229 k.s.h., w tym co do daty rejestracji spółki i wysokości kapitału zakładowego, przy tym nie zawarła w treści aktu, aby dołączała umowę spółki, w celu zbadania zapisów umowy w tym zakresie.

Kolejnym uchybieniem pracy było przyjęcie przez skarżącą, że nabywca – spółka z o.o. jest cudzoziemcem w rozumieniu ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 2016 r., poz. 1061 z późn. zm., dalej: ustawa z 24 marca 1920 r.) i jako przedsiębiorca państwa członkowskiego EOG - kontrolowana. Zdająca zmieniła założenia zadanie, a ponadto podczas rozwiązywania tego zagadnienia na podstawie swoich przyjętych założeń, nie wypełniła go prawidłowo. Nie wykazała się wiedzą co do znajomości ustawy z dnia 24 marca 1920 r. Nie opisała, na czym polegać miało to, że spółka z o.o. jest spółką kontrolowaną w rozumieniu art. 1 ust. 3 tej ustawy, a także w sporządzonym projekcie aktu notarialnego nie wspomniała o obowiązku wynikającym z art. 8a ustawy z dnia 24 marca 1920 r. Ponadto sposób opisu nieruchomości nie pozwalał na dokonanie prawidłowego wpisu w rejestrze prowadzonym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Skarżąca dokonała również błędnego zapisu o ustaleniu jednakowych cen – 40.000 zł za sprzedaż poszczególnych, różniących się między sobą udziałów, jednocześnie nie wskazując żadnego uzasadnienia dla takiego rozwiązania, co należało ocenić jako rozwiązanie nie spełniające wymogu zabezpieczenia interesów stron, które miał zabezpieczać przygotowany projekt aktu notarialnego.

Z powyższych względów zgodzić należy się z Sądem I instancji, który zaaprobował stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej uchwale, zgodnie z którym rodzaj oraz skala uchybień, suma mankamentów i deficytów pracy skutkowały tym, że przy uwzględnieniu określonych ustawą kryteriów, praca egzaminacyjna w kwestionowanym zakresie nie zasługiwała na ocenę pozytywną. O prawidłowości takiej kwalifikacji świadczą wskazane przez WSA, stwierdzone przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia wady pracy wyżej przywołane, a także te, które wskazywały na brak dbałości w sporządzeniu aktu notarialnego, nieudolny język, niekompletny opis właścicieli według księgi wieczystej, co do określenia organów, zastąpienia zaświadczenia o rewitalizacji oświadczeniem zbywających.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. NSA oddalił skargę kasacyjną, jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Naczelny Sąd Administracyjny, zasądzając na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego kwotę 360 zł, uwzględnił to, że profesjonalny pełnomocnik organu, który nie prowadził wcześniej sprawy sporządził w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedź na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie wydanego na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) zarządzenia z 11 marca 2021 r. Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA o skierowaniu niniejszej sprawy na posiedzenie niejawne w dniu 11 marca 2021 r., o czym zostali poinformowani telefonicznie lub mailowo strony i uczestnicy postępowania.