Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 207/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 art. 174, art. 106 § 3, art. 188, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 200 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: § 4 ust. 3
journal: Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska- Macioch Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1094/08 w sprawie ze skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwłaszczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1094/08 oddalił skargę [...] S.A. w B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie uwłaszczenia.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Wojewoda Kujawsko-Pomorski decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., wydaną na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.- dalej w skrócie ugn), odmówił stwierdzenia: 1) nabycia z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] S.A. w B. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w B. przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,0785 ha obręb [...] B.; 2) nieodpłatnego nabycia prawa własności budowli i urządzeń znajdujących się na przedmiotowym gruncie w dniu 5 grudnia 1990 r.

Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w B., decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, nr [...], omyłkowo podając, iż rozstrzygnięcie to zostało wydane dnia [...] stycznia 2007 r. zamiast [...] stycznia 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 200 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ponadto wskazał, że działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, który - co wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2005 r., sygn. akt II Ns [...] - nabył to prawo w drodze zasiedzenia z dniem 24 kwietnia 1982 r.

Minister stwierdził również, że o uwłaszczenie przedmiotowej nieruchomości ubiegają się [...] S.A. w B., następca prawny przedsiębiorstwa państwowego [...] w B. Organ I instancji trafnie uznał, że wnioskodawca nie spełnia warunków do uwłaszczenia ich w omawianym trybie. Stwierdzenie prawa zarządu następuje bowiem na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.). Ustaleń takich można też dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., - dalej jako k.p.a.), potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym w przypadku, jeżeli nie zachowały się dokumenty stwierdzające prawo zarządu, o których mowa w ust. 1 § 4.

Prawo zarządu do gruntu nie powstaje zatem na skutek faktycznego korzystania z terenu, czy też z obiektów budowlanych, ani nie może być przedmiotem tylko domniemania. Władanie (faktyczne korzystanie) gruntem nie jest równoznaczne z prawem jego zarządu. W sprawie nie ma dowodów wskazujących na prawo zarządu Fabryki do omawianej nieruchomości. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, ustanowienia takiego prawa nie potwierdzają także powołane przez spółkę dowody. Z zeznań świadków złożonych w dniu 24 stycznia 2007 r. do protokołów przed organem wojewódzkim wynika jedynie, że działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. była we władaniu [...]. W zeznaniach tych nie wskazano zaś na żadne dokumenty, z których prawo zarządu miałoby wynikać, a które zaginęły. Także w protokołach sporządzonych przez Sąd Rejonowy w Bydgoszczy w sprawie o zasiedzenie nie wskazano na dokumenty, które miałyby potwierdzać prawo zarządu do działki nr [...]. Podobnie oświadczenia Zarządu Spółki oraz wypis z ewidencji środków trwałych nie potwierdzają w żaden sposób prawa zarządu do gruntu. Oświadczenie zostało złożone na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. i wskazuje jedynie na źródła pochodzenia środków finansowych na wybudowanie budynków znajdujących się na działce nr [...], natomiast wypis z ewidencji środków trwałych określa wyłącznie wartość naniesień.

Od decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r. [...]S.A. w B. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998.r, poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie wniosku skarżącej, mimo iż wykazała ona, że spełniła warunki do uwłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości, gdyż w dniu 5 grudnia 1990 r. sprawowała zarząd nieruchomością stanowiącą własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu spółka zauważyła, że w przedmiotowej sprawie został przeprowadzony dowód z przesłuchania świadków J. Ż. i M. F., które były pracownikami Fabryki w dacie 5 grudnia 1990 r. Zeznania tych świadków potwierdza dowód z dokumentu w postaci protokołu posiedzenia w sprawie o zasiedzenie, w której przesłuchani byli H. B. i J. S. H. B. był pracownikiem skarżącej od 1982 r. do 1993 r. i podał, że fabryka w tym czasie zajmowała przedmiotową działkę nr [...]. Na terenie tej nieruchomości znajdował się jej budynek produkcyjny, a w nim lakiernia, suszarnia i pomieszczenie pomocnicze do szlifowania. Świadkowie J. Ż. oraz M. F. zeznały natomiast, że uiszczały w imieniu skarżącej opłaty za zarząd przedmiotową nieruchomością, a od 1991 r. opłaty za użytkowanie wieczyste. Stosownie do § 4 cyt. rozporządzenia powyższe zeznania - z uwagi na brak stosownej dokumentacji, która w przedmiotowej sprawie zaginęła, powinny być uznane za dowód istnienia po stronie spółki prawa zarządu przedmiotowej nieruchomości. Tymczasem Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił mocy dowodowej zeznaniom J. Ż. i M. F., podnosząc, że nie były one bezpośrednimi świadkami ustanowienia zarządu na rzecz [...]. Okoliczność ta podlega jednak ocenie jak każdy inny fakt podniesiony w postępowaniu i nie musi automatycznie prowadzić do negacji twierdzeń świadków. Natomiast organ odwoławczy nie ustosunkował się do takich ustaleń Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, a zwrócił uwagę tylko na fakt, że pracownice nie wskazywały na żadne dokumenty świadczące o zarządzie nieruchomością przez skarżącą. W opinii spółki fakt, iż świadkowie nie powołali się na stosowne dokumenty nie powinien być interpretowany na niekorzyść [...] S.A., gdyż pracownice wyraźnie zeznały, iż osobiście dokonywały opłat z tytułu sprawowanego zarządu. Powinno być to okoliczność wystarczającą dla ustalenia istnienia zarządu poprzednika prawnego Spółki na przedmiotowej nieruchomości w dacie 5 grudnia 1990 r. Omawiane rozporządzenie właśnie w celu ominięcia niemożliwego do przeprowadzenia dowodu z zaginionych dokumentów przewiduje możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków. Trudno więc wymagać od nich, aby powoływali się na dokumenty. Co więcej, w przedmiotowej sprawie twierdzenia świadków są uprawdopodobnione przez ustalony fakt, iż w dniu 5 grudnia 2008 r. skarżąca była we władaniu przedmiotowej nieruchomości i władanie to wykonywała w imieniu Skarbu Państwa, co zostało ostatecznie stwierdzone przez Sąd Rejonowy w Bydgoszczy. Chociaż data 5 grudnia 1990 r. nie zawiera się w okresie biegu terminu zasiedzenia, to była oceniana już w postępowaniu o zasiedzenie. Nadto skarżąca wykazała w postępowaniu administracyjnym, a także sądowym, że władała przedmiotową nieruchomością, jako jej zarządca tuż przed datą 5 grudnia 1990 r. i od 1 stycznia 1991 r. Z tych okoliczności należy wywieść logiczny wniosek, iż nieprawdopodobieństwem byłoby nieposiadanie tej nieruchomości przez skarżącą w tym krótkim okresie czasu między tymi datami. Także do tych okoliczności nie odniósł się organ administracyjny drugiej instancji. Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zarówno działka nr [...], jak i reszta nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa, musiały być oddane skarżącej w zarząd, gdyż pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości zarząd był jedyną formą władania gruntami państwowymi przez państwowe osoby prawne. Okoliczność faktycznego władztwa nad nieruchomością jest ponadto potwierdzona przez szereg innych dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym między innymi protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 30 maja 1964 r. oraz zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] stycznia 1952 r. w sprawie objęcia przedsiębiorstwa firmy [...] E. B. i Syn W. B. B. ul. [...], mocą którego do objęcia tego przedsiębiorstwa wyznaczono [...] w B., poprzednika prawnego skarżącej. Podsumowując [...] S.A. stwierdziły, że przeprowadzone w sprawie dowody składają się na spójną całość wskazującą na sprawowanie przez skarżącą zarządu przedmiotową nieruchomością w dacie 5 grudnia 1990 r. Skarżąca władała bowiem w sensie faktycznym działką nr [...], a jej władztwo, z braku innej podstawy prawnej w ówczesnym stanie prawnym, musiało wynikać z przekazania jej tej nieruchomości w zarząd. Okoliczność ta, zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia została przy tym potwierdzona przez zeznania świadków, będących w dacie 5 grudnia 1990 r. pracownikami [...]. W tej sytuacji istnieją przesłanki do zastosowania art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym wyrokiem z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1094/08 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływana jako P.p.s.a.) skargę [...] S.A. w B. oddalił.

W pisemnych motywach tego orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że podstawę prawną kontrolowanych decyzji stanowił przepis art. 200 ugn. Przepis ten reguluje obecnie sprawy stwierdzania nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe osoby prawne, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie. Przepis art. 200 ugn odwołuje się do art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który w ustępie 1 stanowił, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem ich użytkowania wieczystego.

Z kolei § 4 i § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie i użytkowaniu - dalej rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 206 ugn, przewidują, że właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych osób prawnych, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów: 1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, 2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu, 4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, 5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości, 6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, 7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości, 9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa wyżej, może wezwać państwowe osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie (ust. 2 § 4 rozporządzenia). Natomiast gdy wskazane wyżej dokumenty nie zachowały się, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym (ust. 3 § 4 rozporządzenia.).

Analiza akt sprawy w kontekście przywołanych wyżej przepisów, zdaniem Sądu I instancji, wskazuje, że zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r. i poprzedzająca ją decyzja Wojewody Kujawsko - Pomorskiego nie naruszają prawa. Należy bowiem zgodzić się z organami obu instancji, że żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie potwierdził istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. przysługującego poprzednikowi prawnemu [...] S.A. w B. prawa zarządu do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0785 ha (dawne parcele nr [...] i [...]).

W postępowaniu uwłaszczeniowym organy zgromadziły następujące dokumenty na okoliczność legitymowania się przez poprzednika prawnego wnioskodawcy prawem zarządu: zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1952 r. nr [...] o wyznaczeniu [...] w B. do objęcia przejętego na własność Państwa w 1951 r. przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą [...] - E. B. i Syn, W. B.; protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 30 maja 1964 r. dotyczący objęcia powyższego przedsiębiorstwa przez [...] w B.; pismo Kierownika Urzędu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 1991 r. skierowane do [...] dotyczące opłaty rocznej za grunt będący w użytkowaniu wieczystym; oświadczenie Kierownika Urzędu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 1991 r. o wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, w tym działki nr [...]; dowody ze sprawy o zasiedzenie działki nr [...] (wniosek o zasiedzenie z dnia 14 maja 2003 r., opinia biegłego geodety z dnia 7 maja 2005 r. protokoły zeznań świadków: J. S., J. S. i H. B., prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2005 r. o zasiedzeniu działki nr [...]); wypis z rejestru gruntów z dnia 17 lipca 1991 r. i mapa z dnia 23 lipca 1991 r.; odpisy z księgi wieczystej KW nr [...] i informację Sądu Rejonowego w Bydgoszczy X Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 11 czerwca 2007 r., informację z Urzędu Miasta Bydgoszczy Wydziału Mienia i Geodezji z dnia 26 czerwca 2007 r. wraz z odbitką kserograficzną rejestru gruntów; pismo pełnomocnika [...] S.A. informujące o braku innych dokumentów potwierdzających władanie działką nr [...] przez [...] w dniu 5 grudnia 1990 r.

Z dokumentów tych nie wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], bądź tworzące ją przed 1966 r. parcele nr [...] i [...] przenumerowane na parcele nr [...] i [...] , obciążone były w dacie 5 grudnia 1990 r. bądź wcześniej prawem zarządu, czy użytkowania. Powyższe zarządzenie Ministra z 1952 r. nie wymienia oznaczenia nieruchomości. Protokół zdawczo - odbiorczy z 1964 r. wymienia zaś inne parcele katastralne, niż te z których utworzono obecną działkę nr [...]. Przedłożone w sprawie odpisy z księgi wieczystej przedmiotowego gruntu również nie stwierdzają prawa zarządu [...], a wręcz przeciwnie wskazują, że właścicielami nieruchomości były osoby fizyczne - S. B., M. S. i K. S., na podstawie umowy z 22 czerwca 1946 r.

Pozostałych złożonych w sprawie dowodów nie można natomiast uznać za decyzje, umowy, uchwały, zarządzenia, czy protokoły, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 1 - 4 i 6 - 10 rozporządzenia.

Znaczenia dla sprawy uwłaszczeniowej nie mogła też mieć przedłożona przez stronę dokumentacja ze sprawy o stwierdzenie zasiedzenia. W tej ostatniej sprawie badaniu podlegało bowiem to, czy nieuprawniony posiadacz gruntu faktycznie tym gruntem władał jak właściciel przez okres czasu wynikający z ustawy (art. 172 k.c.), a więc oceniane były inne przesłanki niż w sprawie o uwłaszczenie. Poza tym z zeznania J. S. spadkobiercy dawnych właścicieli gruntu wynika, że działka formalnie należała do rodziny zeznającego, a od czasów powojennych znajdowała się w faktycznym posiadaniu (a nie zarządzie, użytkowaniu) [...].

Racje ma również Minister Infrastruktury, że istnienia prawa zarządu nie potwierdzają zeznania świadków wskazanych przez wnioskodawcę: J. Ż. i M. F. ( protokoły przesłuchań z dnia 24 stycznia 2007 r.). Na podstawie tych dowodów nie można bowiem udowodnić, że [...] miały w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd użytkowanie), które później zaginęły, czy uległy zniszczeniu. Z oświadczenia J. Ż. (pracownika księgowości [...] od 11 września 1989 r. do chwili obecnej) wynika jedynie, że świadek nie posiada dokumentów dowodzących wnoszenia opłat za zarząd w okresie wcześniejszym niż uwłaszczenie. Z kolei z oświadczenia M. F. (pracownika Wydziału Finansowego [...] od 1988 r., obecnie na emeryturze) wynika, że świadek wyraża tylko przekonanie o tym, iż nieruchomość była we władaniu [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. ale nie pamięta czy była wydana decyzja o zarządzie i czy były odprowadzane opłaty za zarząd.

W tej sytuacji, skoro mimo wezwań Wojewody, skarżąca nie przedłożyła dowodu potwierdzającego zarząd gruntem, a świadkowie nie mieli jakiejkolwiek wiedzy na temat dokumentacji dotyczącej władania gruntem w formie prawem przewidzianej i nie zeznali, że fakt sprawowania zarządu miał miejsce, to zarówno Wojewoda Kujawsko - Pomorski jak i Minister Infrastruktury trafnie wywiedli, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku uwłaszczeniowego. Wykonywanie przez poprzednika prawnego skarżącej faktycznego władztwa nad gruntem w rozumieniu prawa prywatnego (posiadanie), na które powołują się [...] S.A., nie można bowiem utożsamiać z opartym na formalnym tytule prawnym władaniem gruntem w rozumieniu prawa publicznego (zarząd). Natomiast prawa do zarządu spornym gruntem w niniejszej sprawie nie udowodniono.

Skargę kasacyjna od wyroku WSA w Warszawie wniosła spółka [...]S.A. w B., reprezentowane przez adwokata, domagając się:

1. uchylenia skarżonego wyroku w całości i przekazanie jej do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie

2. uchylenia skarżonego wyroku w całości i orzeczenie, iż z dniem 5 grudnia 1990r. skarżąca nabyła prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego w B. przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...],. o pow. 0,0785 ha, obręb [...] B., dla której Sąd Rejonowy X wydział Ksiąg Wieczystych w Bydgoszczy prowadzi księgę wieczystą Kw nr [...] oraz prawo własności posadowionych na niej urządzeń i budynków.

Zaskarżonemu wyrokowi spółka zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania przez błędne wnioskowanie z zebranych w sprawie dowodów, w szczególności nieustosunkowanie się do faktu posiadania przez skarżąca przedmiotowej nieruchomości w zarządzie w 1991r. w sposób jakby skarżąca posiadała w zarządzie tę nieruchomość także 5 grudnia 1990 r., tj. naruszenie przepisów art. 106 § 3 Prawa o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w konsekwencji tego

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) przez ich niezastosowanie skutkujące nieuwzględnieniem wniosku skarżącej o przedmiotowe uwłaszczenie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, strona skarżąca podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ustalając fakty istotne dla sprawy, w rzeczywistości pominął istotne, jej zdaniem "Oświadczenie" Kierownika Urzędu Rejonowego w Bydgoszczy z 27 listopada 1991 r. znak: [...] ustalające dla skarżącej opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego wszystkich działek skarżącej położonych w B. W tym oświadczeniu pod pozycją nr [...] wymieniona jest działka nr [...], której dotyczy niniejsze postępowanie. Z takiego zachowania się Urzędu Rejonowego wynika istotna dla sprawy, okoliczność, nieuwzględniona przy ferowaniu skarżonego wyroku. Urząd Rejonowy w Bydgoszczy musiał, mieć wiedzę, wynikającą zapewne z dokumentów, że działka nr [...] musiała znajdować się w zarządzie skarżącej przed 5 grudnia 1990 r., a więc także w tej dacie. Kwestii tu przedstawionych dat Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie kwestionuje, wywodzi jednak niekorzystną dla skarżącej okoliczność jedynie posiadanie przedmiotowej działki, a nie sprawowania jej zarządu. Nadto na podstawie tych dokumentów wydziały podatkowe zapewne pobierały opłaty właściwe dla zarządu nieruchomością w okresie od 5 grudnia 1990 r. Opłaty za użytkowanie wieczyste pobierane były, aż do chwili ujawnienia w księdze wieczystej działki nr [...] skutków zasiedzenia Skarbu Państwa, wszczętego zresztą z wniosku skarżącej, a więc aż do roku 2005 r. To domniemanie, zdaniem kasatora, Sąd powinien uwzględnić z urzędu, a zatem zaskarżone orzeczenie winno ulec zmianie, a wniosek skarżącej w przedmiocie uwłaszczenia działką nr [...] powinien być uwzględniony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - dalej w skrócie P.p.s.a.) sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały enumeratywnie wyliczone w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie żadna z takich okoliczności skutkujących nieważnością postępowania sądowoadministracyjnego nie występuje, z tego względu przy jej rozpoznaniu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna [...] S.A. w B. nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i nie zasługuje na uwzględnienie.

Problematykę uwłaszczenia państwowych osób prawnych nieruchomościami Skarbu Państwa regulowała ustawa z dnia 29 września1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), stanowiąc w art. 2 ust. 1 i 2, że grunty będące własnością Skarbu Państwa, lub własnością gminy ( związku międzygminnego) znajdujące się w dniu wejście z życie tej ustawy w zarządzie państwowych osób prawnych, innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a znajdujące się na tych gruntach budynki i inne urządzenia stają się własnością osób prawnych będących dotychczas zarządcami gruntów. Odpowiednikiem tych przepisów jest obecnie obowiązujący art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Z treści powołanych regulacji jednoznacznie wynika, że o uwłaszczeniu w omawianym trybie decydował stan prawny nieruchomości, która w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. winna stanowić własność Skarbu Państwa lub gminy oraz istnienie w tej samej dacie zarządu po stronie państwowych osób prawnych posiadających te nieruchomości. Zatem oceny, czy podmiot występujący o uwłaszczenie go określoną nieruchomością spełniał przesłanki ustawowe należy dokonać jedynie na dzień 5 grudnia 1990 r., zaś zdarzenia następujące po tej dacie nie mogą mieć w tym zakresie prawnego znaczenia.

Z powyższych przede wszystkim względów chybiony jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut nieustosunkowania się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do oświadczeń Kierownika Urzędu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 1991 r. Oświadczenia te dotyczyły wyłącznie ustalenia opłat za użytkowanie wieczyste między innymi spornych gruntów w 1991 r. Tymczasem w niniejszej sprawie kwestie te nie mogły być w ogóle badane. Przedmiotem kontroli były bowiem decyzje dotyczące uwłaszczenia [...] z dniem 5 grudnia 1990 r., a nie podstawa i wysokość obciążeń finansowych wnioskodawcy w późniejszym okresie. Omawiane oświadczenia w ogóle nie odnoszą się do wcześniejszego stanu prawnego i wbrew twierdzeniom kasatora nie potwierdzają tytułu prawnego do spornych gruntów w dacie wskazanej w ustawie jako dzień uwłaszczenia. Istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu nie można więc skutecznie dowodzić, odwołując się jedynie do czynności cywilnoprawnych związanych z ustaleniem opłat za użytkowanie gruntów w 1991 r. Dlatego brak odniesienia się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wskazanych dowodów nie mogło mieć w sprawie istotnego znaczenia i w konsekwencji skutkować uchyleniem tego orzeczenia. O skuteczności skargi kasacyjnej, stosownie do art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje każde złamanie przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów procesowych, a jedynie takie naruszenia, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, co w okolicznościach niniejszej sprawy bezspornie nie miało miejsca.

Wskazać ponadto należy, że w skardze kasacyjnej błędnie powiązano omawiany zarzut z wytykiem złamania art.106 § 3 P.p.s.a. Przepis ten w ogóle nie mógł być naruszony w sposób określony przez kasatora, gdyż dotyczy on nie oceny materiału dowodowego zebranego w aktach administracyjnych, lecz uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, jakie może być prowadzone przed sądem administracyjnym. Oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym nie można zatem zwalczać, wskazując na naruszenie art. 106 § 3 P.p.s.a., gdyż przepis ten nie obejmuje swą dyspozycją tego zagadnienia. W myśl powołanego przepisu uzupełniające postępowanie dowodowe przeprowadza się, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej spółki biorący udział w pierwszoinstancyjnym postępowaniu sądowym nie składał jakichkolwiek wniosków dowodowych. Nie wskazał też żadnych kryteriów zobowiązujących WSA w Warszawie do przeprowadzenia z urzędu dowodów uzupełniających z dokumentów. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3 P.p.s.a. pozbawiony jest zatem jakichkolwiek podstaw prawnych.

Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), w pierwszej kolejności zauważyć należy, że także i ten wytyk został błędnie sformułowany. Stosownie do art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego może bowiem polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym jego zastosowaniu. Nie jest możliwe natomiast formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa przez jego niezastosowanie. Ponadto złamanie powołanych przepisów strona skarżąca upatruje wyłącznie w wadliwej ocenie waloru dowodowego wspomnianych już oświadczeń Kierownika Urzędu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 1991 r. w przedmiocie ustalenia opłat za użytkowanie wieczyste spornych gruntów w 1991 r. Tymczasem, o czym była już mowa, oświadczenia te nie stanowią żadnego dowodu, iż działka nr [...] o pow. 0,0785 ha kiedykolwiek znajdowała się w zarządzie poprzednika prawnego skarżącej spółki. Takiej formy władania nieruchomości nie można domniemywać. Prawo zarządu mogło zostać ustanowione tylko w ściśle określony sposób, przede wszystkim zaś w drodze decyzji organu administracji lub ściśle określonych umów o przekazaniu nieruchomości pomiędzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Samo faktyczne władanie przedmiotowymi gruntami oraz ustalenie opłat z innego tytułu i w innym okresie nie determinują w sposób konieczny istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu. Sąd I instancji trafnie wskazał, że w toku postępowania nie ustalono faktu wydania decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd [...]. Zgromadzone w sprawie i omówione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dowody nie potwierdziły w ogóle istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. ustanowionego na rzecz poprzednika prawnego wnioskodawcy prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości oraz uiszczania z tego tytułu należnych opłat. Ustanowienie przedmiotowego prawa w przewidzianej prawem formie oraz istnienie takiego tytułu we wskazanej dacie jest zaś warunkiem uwłaszczenia osoby prawnej w omawianym trybie. Z powyższych względów Sądowi I instancji nie można skutecznie zarzucić ani błędnej wykładni ani niewłaściwego zastosowania art. 200 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zatem także wytyk złamania norm prawa materialnego nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Dodać również należy, że strona skarżąca, zarzucając naruszenie zarówno prawa materialnego jak i procesowego, domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia powołanego wyroku i orzeczenie, iż strona nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz prawo własności posadowionych na działce nr [...] urządzeń i budynków. To ostatnie żądanie - wobec oparcia skargi kasacyjnej na obu podstawach wymienionych w art.174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. - nie znajduje oparcia w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie bowiem z art. 188 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę, jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego. W żadnym natomiast przypadku Sąd nie może zastępować organów administracji publicznej i orzekać za nie co do istoty sprawy. Zadaniem sądu administracyjnego jest ocena działalności administracji publicznej, a przejęcie przez ten sąd kompetencji organu administracji byłoby wykroczeniem poza konstytucyjnie określone granice kontroli administracji publicznej przewidziane w art. 184 Konstytucji RP.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.