Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 68/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust.2 pkt. 1 w zw. z art. 16 ust. 6
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2012 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez H.J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy K. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie obowiązku zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego pobranego przez skarżącą na córkę – I.J.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach sprawy.

Na mocy decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...]r. nr [...] H.J., będąca opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej córki - .I.J., pobierała .zasiłek pielęgnacyjny od 01 września 2005r. W związku z informacją uzyskaną w dniu 23 sierpnia 2011 r. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którą I.J. była uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od 14 lutego 2006 r., organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w celu uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny ze względu na fakt, iż zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego . Decyzją z dnia [...]r. Wójt Gminy K. uchylił obie wydane w tej sprawie decyzje tj. decyzję z dnia [...]r. nr [...] przyznająca świadczenie oraz zmieniająca ją decyzję z dnia [...]r. nr [...].

W następstwie tej decyzji zostało wszczęte postępowanie w celu nałożenia na H.J. obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu wypłaconych kwot zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] zobowiązano skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 10 188 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono stan sprawy jak również wyliczenie nienależnie pobranych świadczeń. Przytoczono art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie wskazując jednak o jaki rodzaj świadczenie nienależnie pobranego chodzi.

W odwołaniu od tej decyzji H.J. podniosła, iż sama zgłosiła fakt pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Zasiłek pielęgnacyjny na córkę pobierała nieświadomie, wskazuje na pewne zamieszanie związane faktem wypłacania przez GOPS zasiłku pielęgnacyjnego oraz renty socjalnej dla córki oraz uzyskaniem prawa do renty rodzinnej, z którą związany był dodatek pielęgnacyjny. Nie wiedziała o tym, że ZUS może wypłacać zasiłki pielęgnacyjne skoro zawsze przyznawał je GOPS. Podnosi także, iż ma drugie niepełnosprawne dziecko (syna), na które również pobiera zasiłek pielęgnacyjny. Wskazuje na swoją trudna sytuację rodzinną oraz materialną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzeczeniem z dnia z dnia [...]r., nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję . W uzasadnieniu decyzji podkreślono, iż dodatek pielęgnacyjny oraz zasiłek pielęgnacyjny stanowią dwa odrębne świadczenia, które uregulowane zostały w różnych ustawach oraz są przyznawane przez inne organy. Dodatek pielęgnacyjny ma charakter ubezpieczeniowy, a zasiłek jest świadczeniem z pomocy społecznej. Zbieg prawa do wskazanych świadczeń został wyłączony przez ustawodawcę na mocy art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przywołano przepis art. 30 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu Stosownie do art. 30 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się :

1/ świadczenia rodzinne wpłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części , jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania,

2/ świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

3/ świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23aust 5 za okres od dnia , w którym, osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, od dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne,

4/ świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W przedmiotowej sprawie organ I instancji prawidłowo ustalił, że odwołująca pobrała nienależnie zasiłek pielęgnacyjny.

Odwołująca nie wywiązała się ze swoich obowiązków niezwłocznego informowania organów pomocy społecznej o zmianach w swojej sytuacji, mogących mieć wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy pouczył również stronę, że stosownie jednak do art. 30 ust 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H.J., zastępowana przez adwokata A.E., wnosiła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji zaskarżonej i o zasądzenia kosztów postępowania.

Zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa polegające na :

1/ naruszenie prawa materialnego, a to: art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. - o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.), poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony H.J. dla osoby uprawnionej z decyzji tj. I.J. za okres od 01.02.2006r. do 31.08.2011 r. miał charakter świadczenia nienależnego w sytuacji, gdy skarżąca nie została prawidło pouczona o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania, skarżąca przyjmowała należny córce zasiłek pielęgnacyjny w dobrej wierze bez świadomości, że świadczenie to jej się nie należy.;

2/ naruszenie prawa procesowego, a to art. 7 k.p.a , art. 77 k.p.a i art. 80 § 1 k.p.a poprzez zaniechania dokonania czynności niezbędnych do prawidłowego wyjaśnienia sprawy i poczynienia ustaleń w zakresie prawidłowości pouczenia Uwagi ogólne. Treść zaskarżonej decyzji i jej uzasadnienie.

W uzasadnieniu podnoszonych zarzutów skarżąca, odnosząc się do przepisu art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w jej ocenie stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, uznaje, iż określone tam przesłanki do uznania świadczenia za nienależnie pobrane nie zostały spełnione i tym samym nie było podstaw do podjęcia orzeczenia o zwrocie. Przepis ten wymaga, aby osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, natomiast, w ocenie skarżącej, nie była ona w sposób właściwy pouczona o sytuacjach, które powodują utratę prawa do świadczenia. Pouczenie skarżącej należy uznać za nieskuteczne, a tym samym nie można przyjąć, że pobierając jednocześnie konkurencyjne świadczenia działała ona w złej wierze. A tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane. Ustawa o świadczeniach rodzinnych posługuje się pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych". Obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Nie są to pojęcia tożsame. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09).

Skarżąca szczegółowo uzasadnia swoje stanowisko, przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych. Podkreśla, iż zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem pouczenie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji ( vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1979 r. sygn. akt II URN 51/80, publ. OSNCP z 1980 r. nr 10. poz. 202, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2006 r. sygn. akt I UK 161/05, publ. OSNP 2007, nr 5-6, poz. 78). Podkreśla w ślad za wyrokiem NSA z dnia 1.04.2011r., I OSK 2078/10, LEX nr 9 57287, iż

"pouczenie nie może zaś być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być zatem jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotecznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standartowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia". Dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego takie pouczenia są zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia.

Prawidłowe pouczenie stanowi warunek niezbędny zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, brak prawidłowego pouczenia powoduje zatem, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt II UK 440/03, publ. OSNPUiSP z 2005 r., nr 18, poz. 291). Celem pouczenia nie jest bowiem tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy.

Skarżąca odnosi się do tezy przyjętej przez organy orzekające w sprawie, zgodnie z którą okolicznością mającą świadczyć o spełnieniu warunku prawidłowego pouczenia i świadomości skarżącej co do, tego, że świadczenie się jej nie należało miał być fakt złożenia przez nią własnoręcznego podpisu pod wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W jej ocenie, nie można uznać jej za prawidłową. Świadczenia rodzinne kierowane są do różnych osób, w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności fizycznej i psychicznej i zróżnicowanym poziomie rozwoju intelektualnego oraz niejednakowych zdolnościach percepcyjnych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia i.04.20iir. ( I OSK 2078/10, LEX nr 9 57287), pouczenia powinny być zatem zindywidualizowane i zrozumiałe dla konkretnego świadczeniobiorcy. Organy winny uwzględniać kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa kierować je w sposób czytelny dla tego adresata. ( vide np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 27.10.2010 r., I OSK 981/10, LEX 745403). Pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Pouczenie dotyczy bowiem zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć zatem pełną możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia. Dopiero wówczas można uznać, że osoba pobierająca świadczenia została prawidłowo pouczona, ma świadomość i zrozumienie pojęcia nienależnie pobranego świadczenia oraz skutków i przyczyn, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Natomiast pouczenie zamieszczone na wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jest niewystarczające i nie może być uznane za zgodne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, a także z zasadą praworządności i zasadą informowania. W takiej sytuacji świadczeniobiorca nie ma bowiem możliwości skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia ( vide : wyrok NSA w Warszawie z dnia i.04.20iir. I OSK 2078/10, LEX nr 9 57287 ).

Zdaniem skarżącej, w tym zakresie organy obu instancji nie poczyniły żadnych ustaleń pomimo tego, że miało to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Organy wbrew obowiązkowi wynikającemu przede wszystkim z treści art. 7 k.p.a i art. 77 k.p.a zaniechały dokonania czynności niezbędnych do prawidłowego wyjaśnienia sprawy i poczynienia ustaleń w zakresie prawidłowości pouczenia skarżącej o sytuacjach powodujących brak prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i świadomości skarżącej, że pobierane świadczenie się nie należy. Ograny poprzestały wyłącznie na przyjęciu, że skoro skarżąca podpisała wniosek, na którym zawarte było pouczenie o sytuacjach mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, to została należycie pouczona i miała pełną świadomość, że pobierany zasiłek pielęgnacyjny w sytuacji jednoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego jest świadczeniem pobieranym nienależnie. Ponadto skarżąca zarówno w toku postępowania przed organem I instancji, jak i w samym odwołaniu podnosiła, że nie miała świadomości tego, że pobiera nienależne świadczenie. Organ winien okoliczność tę wyjaśnić nie tylko przez oparcie się na wypełnionym druku wniosku, lecz także przez odebranie stosownych oświadczeń od strony oraz pracownika socjalnego przyjmującego wniosek. Powyższe powoduje, że organy dopuściły się naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a., a sprawa nie została należycie wyjaśniona.

W odpowiedzi na skargę SKO w B. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zajęte w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje :

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r., poz. 270,dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne, mogą w razie uznania kontrolowanego aktu za nielegalny w rozumieniu ww. przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., nr [...] utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy K. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie obowiązku zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego pobranego przez skarżącą .

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Przesłanki zwrotu nienależnie pobranego świadczenia określa natomiast art. 30 ust. 1 powołanej ustawy. Stosownie do treści tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu tej ustawy uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenie przyznane lub wypłacane na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ( gdy po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nastąpi wyjazd członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to wtedy właściwy organ uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu tegoż państwa), za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, w której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Jak wynika z analizy akt sprawy, podstawę orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia stanowiła przesłanka określona w pkt 1 ust. 2 art. 30 u.ś.r. Stan faktyczny sprawy wykluczał bowiem możliwość zastosowania przesłanek określonych w punktach 2 – 4 tego przepisu.

Do uznania świadczenia za nienależnie pobrane na tej podstawie materialnoprawnej, a tym samym do orzeczenia o obowiązku jego zwrotu, konieczne jest spełnienie dwu przesłanek : po pierwsze – wypłacenie świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części; po drugie – pouczenie pobierającego świadczenie o braku prawa do ich pobierania.

Warunki przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego określają postanowienia art. 5,6 i 7 u.ś.r. W szczególności zauważyć trzeba, iż w myśl art. 16 ust. 1,2,3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on: niepełnosprawnemu dziecku; osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; osobie, która ukończyła 75 lat oraz osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia .

Jednocześnie przepis art. 16 w ust. 5,5a i 6 określa przypadki, w których, mimo spełnienia powyższych kryteriów, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. Chodzi tu o: osoby umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie; osoby wymienione w pkt. 2 i 3 art. 16 ust. 2 , jeżeli członkom rodziny przysługują za granicą świadczenia na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją tych osób, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej oraz osoby uprawnione do dodatku pielęgnacyjnego.

Wskazane w ustawie warunki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego (tak pozytywne jak i negatywne) muszą być również spełniane w okresie pobierania świadczeń. Zmiana w tym zakresie wymaga, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r., powiadomienia organu przyznającego świadczenie, który powinien podając działania o jakich mowa w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Przywołany przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. wyraźnie obliguje osobę pobierającą świadczenie rodzinne do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoby.

W świetle postanowień art. 32 ust. 1 u.ś.r., jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych właściwy organ może, bez zgody strony, zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych.

Stan faktyczny rozpatrywanej sprawy, w ocenie organu pierwszej i drugiej instancji, wypełniał hipotezę normy zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 i art. 32 ust. 1 u.ś.r. Wedle ustaleń dokonanych w postępowaniu wyjaśniającym, w trakcie pobierana przez H.J., opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionej córki I.J., zasiłku pielęgnacyjnego ustalonego decyzją Wójta Gminy K. z dnia [...]r. nr [...], zmienionej decyzją z dnia [...]r. nr [...], nabyła ona z dniem 14 lutego 2006 r. prawo do pobierania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dodatku pielęgnacyjnego. Informację o tym fakcie organ pierwszej instancji uzyskał w dniu 23 sierpnia 2011 r. i w tym samym dniu wszczął postępowanie w celu uchylenia decyzji przyznającej świadczenie, zakończone rozstrzygnięciem wskazanym wyżej. Nie budzi wątpliwości, iż skarżąca będąc zobowiązana do poinformowania organu o tej zmianie mającej istotny wpływ na prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, obowiązku tego nie dopełniła. Tym samym pierwszy z warunków koniecznych do uznania świadczenia za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r., polegający na wypłaceniu świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku, został spełniony.

Powyższe okoliczności w sprawie są bezsporne, natomiast sporną pozostaje kwestia spełnienia drugiego z warunków dotyczący pouczenia osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do jego pobierania. Najkrócej rzecz ujmując, zdaniem skarżącej, pouczenie takie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnego świadczenia, operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata, być jasne i czytelne, wskazywać jakie okoliczności osoba pobierająca świadczenie powinna brać pod uwagę, informować o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Prowadzi do konkluzji, iż należyte pouczenie to takie, które w pełni uświadamia osobie uprawnionej skutki niezastosowania się do obowiązków określonych w przepisach prawa. Pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytoczono jedynie przepis prawa bez jego wyjaśnienia. Chodzi tu o pouczania zamieszczane we wniosku o przyznanie świadczenia , jak i ujmowane w samych decyzja świadczenia przyznających.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, którego podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania (por. m.in. wyrok NSA z 10 maja 2012 r. , I OSK 2290/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W ocenie Sądu, ocena prawidłowości pouczenia zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Nie można bowiem a priori przyjąć tezy, iż w takim przypadku, kiedy organ nie pouczył w sposób przedstawiony w skardze osobę uprawnioną do świadczenia rodzinnego, iż niepoinformowanie organu o określonej okoliczności spowoduje utratę prawa do świadczenia i, następnie, nałożenie na nią obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, pouczenie z należy uznać za niewłaściwe.

Z akt sprawy wynika, że we wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia 3 sierpnia 2005 r. skarżąca oświadczyła, że nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego oraz zobowiązała się do niezwłocznego powiadomienia podmiotów wypłacających zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego zasiłku. Stosowne pouczenie o treści art. 16 ust. 6 u.ś.r. zostało zawarte w decyzji z dnia [...] r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, jak również w decyzji zmieniającej to rozstrzygnięcie z dnia [...] r. Pouczenia te zostały sformułowane w sposób zrozumiały, zawierało tylko niezbędne treści i nie wymagało znajomości przepisów prawa.

Wskazać trzeba również na pewne doświadczenie skarżącej w sprawach dotyczących świadczeń nienależnie pobranych oraz skutków jakie z tym się wiążą. Decyzją z dnia [...]r. została ona zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych Ponadto od roku 2007 pobiera ona zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawnego syna oraz dodatek do zasiłku rodzinnego. Tak na etapie składnia wniosków o przyznanie prawa do tych świadczeń, jak i w wydanych w tych sprawach decyzjach zawarte było pouczenie o obowiązku informowania organu o okolicznościach mających wpływ na uzyskane uprawnienia.

Zważywszy na powyższe ustalenia Sąd nie podziela zarzutów podnoszonych w skardze, odnoszących się w istocie rzeczy do prawidłowości pouczenia o braku podstaw do pobierania świadczenia.

W tym stanie rzeczy przyjąć trzeba, iż brak było podstaw do uwzględnienia skargi bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowe

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o oddaleniu skargi.