Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3034/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 86, art. 89
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Protokolant: specjalista Edyta Pacewicz po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2646/13 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2646/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] czerwca 2013 r. w trakcie wywiadu środowiskowego J.K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej m.in. na opłatę rachunków za telefon.

Prezydent [...] decyzją z [...] lipca 2013 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej w powyższym zakresie. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnego rachunku do zapłaty, lecz jedynie oświadczyła, iż kwota ta wynosi [...] zł. Tymczasem otrzymywała ona już pomoc finansową na opłaty za telefon w styczniu-marcu, maju-lipcu, wrześniu, październiku i grudniu 2012 r. oraz w styczniu 2013 r., przy czym przyznając taką pomoc organ wielokrotnie wskazywał na konieczność racjonalnego gospodarowania minutami posiadanymi w abonamencie.

Po rozpatrzeniu odwołania J.K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z [...] sierpnia 2013 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...]. Organ odwoławczy wskazał, że Prezydent [...] nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Następnie wskazał na przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.), zgodnie z którym zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, tj. wówczas gdy wnioskodawca z przyczyn rodzinnych, losowych znalazł się w trudnej sytuacji. Warunkiem przyznania tego rodzaju pomocy jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca osiąga miesięcznie dochody, których wysokość przekracza ustawowo określone kryterium dochodowe, a zatem organ nie miał podstaw prawnych do przyznania pomocy finansowej na pokrycie bieżących potrzeb określonych we wniosku. Natomiast, w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s., organ może przyznać pomoc osobie przekraczającej kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jest to rodzaj pomocy o charakterze wyjątkowym, powinien być on przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej. Ocena przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku celowego musi być dokonana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej. Nie powinna to być jednakże pomoc służąca podnoszeniu standardu codziennego funkcjonowania. W literaturze podkreśla się, że za szczególnie uzasadniony przypadek na gruncie cytowanego przepisu uważane są wydatki związane z zajściem zdarzeń losowych, takich jak np. stan klęski żywiołowej lub ekologicznej. Wobec czego organ wskazał, że konieczność uiszczenia rachunków za telefon nie może być uznana za szczególnie kwalifikowany przypadek uzasadniający udzielenie skarżącej zasiłku celowego specjalnego. Nie jest to bowiem ten rodzaj wydatku, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia lub też służący do zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej skarżącej. Konieczność uiszczenia rachunków za telefon nie jest bowiem konsekwencją zdarzenia nagłego i nieoczekiwanego, lecz wynika z jego eksploatacji. Nadto przy przyznawaniu powyższego zasiłku trzeba brać także pod uwagę cele pomocy społecznej określone w art. 2 u.p.s., którymi są umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W tym kontekście powyższy cel nie ma takiego charakteru. Wnioskowana przez stronę pomoc nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej ani też szczególnie uzasadnionego przypadku uprawniającego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Ponadto strona jest zobowiązana wykorzystać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężenia sytuacji, w której się znalazła. Organ nie ma obowiązku utrzymywania wnioskodawczyni, lecz jedynie wspierania jej działań zmierzających do poprawy trudnej sytuacji w jakiej się znalazła. Jak wykazał to organ I instancji strona objęta jest stałą pomocą od września 2006 r.. Zatem trudno zarzucić organowi I instancji przekroczenie granic uznania administracyjnego w przypadku odmowy przyznania pomocy J.K. na opłatę rachunku za telefon.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J.K..

W uzasadnieniu skargi wskazała, że decyzje wydane w sprawie stanowią niezwiązany z jej sytuacją życiową szablon, w który organ wpisał tylko imię i nazwisko skarżącej. Podniosła, że organ niesłusznie wskazał na nieroztropne dysponowanie przez skarżącą posiadanymi środkami finansowymi. Wskazała również na swoją trudną sytuację życiową i podkreśliła, że ma [...] lata i [...] zł zasiłku emerytalnego.

W uzupełnieniu skargi – piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2014 r.- pełnomocnik strony zarzuciła naruszenie przepisów art. 7, 77, 86 i 89 § 2 k.p.a. oraz prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 1, 3 i 41 pkt 1 u.p.s. co uzasadnił w treści pisma.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że w sprawie nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa oddalił skargę. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. W przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), która ustalona została od dnia 1 października 2012 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U., poz. 823). Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe.

Przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznacza jednak, że nie przysługuje jej już wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Możliwość taką przewiduje bowiem wprost art. 41 u.p.s., zgodnie z którym osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy jest jednak znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Zgodnie zaś z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, z 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11). Z kolei w orzeczeniu z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności.".

W niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły, że J.K. przekroczyła wskazane wyżej kryterium dochodowe wynoszące 542 zł. Stosownie bowiem do przeprowadzonego ze skarżącą w dniu [...] czerwca 2013 r. wywiadu środowiskowego skarżąca pobiera emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji organ prawidłowo rozpoznał wniosek skarżącej o udzielenie pomocy finansowej na opłatę rachunków za telefon w oparciu o kryteria określone w powołanym art. 41 u.p.s. Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Wydana na tej podstawie decyzja musi zostać poprzedzona zebraniem i rozpatrzeniem w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie zostać należycie uzasadniona, a organy obowiązane są dokonać oceny, czy zgłoszona potrzeba uzasadniona jest "szczególnymi okolicznościami", do których powyższy przepis nawiązuje.

Aby ocenić, czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji uzasadniającej udzielenie mu pomocy, niezbędnym jest z kolei przeprowadzenie szczegółowego postępowania dowodowego, a następnie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący dokumentacji zgromadzonej w sprawie (art. 7 i 77 k.p.a.). Postępowanie dowodowe ma bowiem na celu ustalenie stanu faktycznego, a co za tym idzie prawdy obiektywnej. Kierując się tymi zasadami, po przeanalizowaniu sytuacji osobistej, zdrowotnej i finansowej skarżącej, organy administracji słusznie stwierdziły, że strona nie spełnia kryterium pomocy w formie zasiłku specjalnego, o którym mowa w art. 41 u.p.s., tym samym odmówiły J.K. pomocy finansowej na opłatę rachunku za telefon. Bez wątpienia bowiem konieczność uiszczenia rachunków za telefon nie może być uznana za szczególnie kwalifikowany przypadek uzasadniający udzielenie skarżącej zasiłku celowego specjalnego. Nie jest to bowiem ten rodzaj wydatku, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia lub też służący do zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej skarżącej. Regulowanie opłat związanych z używaniem telefonu dotyczy typowych wydatków obywateli, które okresowo się powtarzają.

W przekonaniu Sądu I instancji odmowę przyznania powyższej pomocy organy prawidłowo uzasadniły możliwościami finansowymi Ośrodka Pomocy Społecznej [...] podkreślając, że ośrodek w okresie od stycznia do maja 2013 r. udzieli pomocy w formie zasiłków celowych [...] osobom na łączną kwotę [...] zł, co daje średnio [...] zł dla osoby w miesiącu. Oznacza to tym samym, że Ośrodek nie posiada wystarczających środków na realizację wnioskowanej potrzeby w wymiarze oczekiwanym przez skarżącą. Takie ograniczenie budżetowe powoduje bowiem, że świadczenia pieniężne o charakterze specjalnym przyznawane są wnioskodawcom najbardziej potrzebującym, znajdującym się w sytuacjach nagłych, kryzysowych (np. rodzinom niepełnym, wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe). Zaznaczenia przy tym wymaga, że skarżąca nie jest pozbawiona opieki ze strony Ośrodka, bowiem od września 2006 r. systematycznie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej między innymi w formie zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności, środków czystości, opłaty świadczeń mieszkaniowych, zakup biletu miesięcznego, leków, odzieży, obuwia itp. Przy czym z dniem 1 sierpnia 2012 r. skarżąca dobrowolnie zrezygnowała z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego, który to dodatek miała przyznany na okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. Jednocześnie zauważyć, należy, że skarżącej pomaga finansowo córka D.M., która m. in. opłaca rachunki za telefon komórkowy.

W opinii Sądu I instancji, nie można bowiem tracić z pola widzenia, że zgodnie z treścią art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Nie mogą one poprzestawać na przyjęciu biernej postawy sprowadzającej się tylko do oczekiwania na przyznanie przez organ świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Sąd rozpoznający skargę nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej. Jednakże postawa skarżącej nie świadczy o chęci rozwiązania własnej trudnej sytuacji życiowej. Z akt sprawy wynika, że J.K. w związku ze złożonym wnioskiem na opłatę rachunków za telefon nie przedstawiła żadnego rachunku do zapłaty a jedynie oświadczyła, iż kwota ta wynosi [...] zł. Natomiast w roku 2012 r. Ośrodek udzielił skarżącej pomocy na opłacenie rachunków za telefon w miesiącach: styczeń - [...] zł, luty - [...] zł, marzec - [...] zł, maj - [...] zł, czerwiec – [...] zł i [...] zł, lipiec - [...] zł, wrzesień - [...] zł, październik – [...] zł, grudzień – [...] zł oraz w 2013 r. w styczniu - [...] zł i lutym - [...] zł (uwzględniając kwotę podstawowego abonamentu, tj. [...] zł miesięcznie). Wskazać należy, że plan taryfowy skarżącej w kwocie [...] zł miesięcznie określał liczbę 30 bezpłatnych minut do realizacji połączeń telefonicznych. Fakt ten był znany skarżącej, a zatem winna ograniczać rozmowy w telefonicznym załatwianiu niezbędnych spraw, na co wielokrotnie zwracano skarżącej uwagę. W konsekwencji Sąd I instancji zauważył, że okoliczności podawane przez skarżącą nie noszą znamion nagłych, jednorazowych, mimo że mają pewną doniosłość i zdaniem skarżącej są trudne do przezwyciężenia.

Przyznanie zasiłku celowego specjalnego mieści się w granicach uznania administracyjnego, a nie ustawowego obowiązku organu, a rolą Sądu I instancji jest jedynie ocena - w oparciu o materiał dokumentacyjny sprawy - czy organ administracji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jednakowoż Sąd zauważa, że uwzględniając żądania skarżącej przyznana jej pomoc musiałaby mieć charakter stały, a to jest sprzeczne z celami pomocy społecznej. Brak jest więc w przedmiotowej sprawie uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie pomocy w powyższym zakresie, a tym samym wydania decyzji pozytywnej w sprawie.

Tak więc okoliczność, że skarżąca przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, a jednocześnie trudna sytuacja materialna i życiowa nie kwalifikuje jej do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy, zasadnie doprowadziły organy do odmowy w zakresie przyznania pomocy finansowej na opłacenie rachunku za telefon.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J.K., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W skardze zostały sformułowane następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ administracji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 7 k.p.a., 77 k.p.a., 80 k.p.a., 86 k.p.a. oraz art. 89 § 2 k.p.a. a także art. 41 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy w sposób wyczerpujący oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 3 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez:

a) niedostrzeżenie przez Sąd I instancji przekroczenia przez organ odwoławczy granic uznania administracyjnego;

b) zaaprobowanie przez Sąd I instancji dokonanej przez organ odwoławczy wykładni przepisów prawa materialnego w sposób przyjmujący, że skarżącej nie należą się zasiłki celowe specjalne, bowiem jej przypadek nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym.

W skardze kasacyjnej zarzucono, że Sąd I instancji nie zwrócił uwagi na okoliczność, iż organy orzekające nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sposób, w jaki nakazują im przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a., 77 k.p.a., 80 k.p.a., 86 k.p.a. oraz art. 89 § 2 k.p.a.. Powołane przepisy nakładają na organy administracji obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oparcia swojej oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W razie wyczerpania środków dowodowych organ administracji winien przesłuchać stronę, jak również przeprowadzić rozprawę, przesłuchać świadków, gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy.

Brak powyższych ustaleń powoduje, że postępowanie administracyjne dotknięte jest wadami, które niewątpliwie miały istotny wpływ na treść wydanych decyzji. Wadliwie ustalony stan faktyczny w zasadzie uniemożliwia prawidłową ocenę dotyczącą istnienia bądź braku ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej i sprawia, że podejmowane rozstrzygnięcia wykraczają poza granice uznania administracyjnego, czyli są dowolne.

Ponadto w skardze kasacyjnej zarzucono, że niekorzystnym dla J.K. rozstrzygnięciom towarzyszy swego rodzaju zniecierpliwienie urzędników trudną i uporczywą petentką. Postrzega się ją jako osobę roszczeniową, niegospodarną, lekkomyślnie rezygnującą z innych możliwości pomocowych, a w rzeczy gruncie jest to schorowana, biedna w ekonomicznym i osobistym znaczeniu kobieta, od lat borykająca się z różnego rodzaju przeciwnościami i podstawowymi problemami życiowymi. Zdarzeniem czyniącym zadość szczególnie uzasadnionemu przypadkowi w sytuacji skarżącej jest natomiast chwila, gdy J.K. stała się osobą niepełnosprawną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270) dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a.. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten – inaczej niż wojewódzkie sądy administracyjne - zobligowany jest jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a.. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postaci naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym przypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczą zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. W orzecznictwie i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że w sytuacji oparcia skargi kasacyjnej na obydwu podstawach ustawowych w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego (zob. B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. II, Zakamycze 2006, s. 425 i powołane tam orzeczenia).

Zasadniczym zarzutem z art. art. 174 pkt 2 P.p.s.a., w przekonaniu autora skargi kasacyjnej, jest naruszenie przez Sąd I instancji art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ administracji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 7 k.p.a., 77 k.p.a., 80 k.p.a., 86 k.p.a. oraz art. 89 § 2 k.p.a., a także naruszenie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy w sposób wyczerpujący oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem uchybił przepisowi art. 145 §1 pkt 1 lit c P.p.s.a , akceptując ustalenia poczynione w kontrolowanej sprawie przez organy administracji, które w ocenie skarżącej były niewystarczające i dokonane z naruszeniem wskazanych przepisów k.p.a. wobec braku pełnych ustaleń dotyczących rzeczywistej sytuacji życiowej skarżącej.

Wbrew stanowisku i argumentacji wnoszącej skargę kasacyjną wynik przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli działalności orzekających w sprawie organów administracji uprawniał do wysnucia wniosku, że w toku postępowania administracyjnego wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a zebrany materiał został właściwie rozpatrzony. W tym kontekście należy stwierdzić, że przed podjęciem decyzji ustalono sytuację osobistą, zdrowotną i majątkową skarżącej, która wystąpiła o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, co potwierdza obszerny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.

W przekonaniu składu orzekającego NSA Sąd I instancji dokonał także prawidłowej wykładani art. 41 pkt 1 u.p.s. i prawidłowo zastosował ten przepis do ustalonego stanu faktycznego w kontrolowanej sprawie. Powołany powyżej przepis stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie wskazuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe. Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność i nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. "Szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach wynika stąd, że beneficjenci tych świadczeń nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Stąd też przez "szczególne przypadki" uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie zostały uznane spłata zadłużenia, zapłacenie rachunku za gaz, prąd, zakup biletów komunikacji miejskiej (por. wyroki NSA: z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/Gl 155/07, wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 401/11, I. Sierpowska, U.p.s. Komentarz, Lex 2014 , s. 2012 -213, W. Maciejko, P. Zaborniak, U.p.s. Komentarz, LexisNexis 2013, s.188).

Jak łatwo zauważyć, powyżej przedstawione rozumienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" jest zbieżne z tym przedstawionym przez Sąd I instancji. W tym kontekście trafnie Sąd I instancji ocenił również, że w sprawie J.K. taki szczególnie uzasadniony przypadek nie wystąpił. Okoliczności, na które się powołuje skarżąca – nie kwestionując jej trudnej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej – nie noszą bowiem znamion nagłości, jednorazowości, niecodzienności, nadzwyczajności, wymaganej dla przyznania zasiłku określonego w art. 41 pkt 1 u.p.s.. Ponadto podkreślenia wymaga, że specjalny zasiłek celowy nie może przybierać formy świadczenia cyklicznego, przyznawanego co miesiąc, albo wielokrotnie na te same cele, a do tego w istocie dąży skarżąca. Temu służy specjalny zasiłek okresowy, określony w art. 41 ust. 1 pkt 2 u.p.s., który jest przyznawany w sytuacji, gdy wyjątkowo niekorzystne konsekwencje rozciągnięte są w czasie, przy czym w tym przypadku musi również zachodzić "szczególnie uzasadniony przypadek" ( por. W. Maciejko, P. Zaborniak, op.cit. s. 190).

Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji zasadnie na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę, a w konsekwencji należało – zgodnie z art. 184 P.p.s.a. - oddalić również skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a..