Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2835/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49 ust. 1, 4 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - st. spec. Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2011r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2010r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 11 grudnia 2010 r. wniesionej przez J. G. jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] października 2010 r. nr [...].

Decyzją tą, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. nr 98, poz. 634) – dalej "ustawa o ARiMR, Prezes ARiMR utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] czerwca 2004 r. J. G. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w N. z/s w P. (dalej jako: BP ARiMR) wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004.

Wezwaniem z dnia 29 lipca 2004 r. Kierownik BP ARiMR wezwał wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień odnośnie powierzchni użytkowanych działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych o nr: 92/1, 94, 95/1 i 96, zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności, ponieważ w odrębnym wniosku na rok 2004 działki te zadeklarowała również J. G. - żona wnioskodawcy. Powołane wezwanie zostało doręczone za potwierdzeniem odbioru w dniu 3 sierpnia 2004 r. jednak J. G. nie udzielił żądanych wyjaśnień.

W dniu [...] grudnia 2004 r. Kierownik BP ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu J. G. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 w łącznej wysokości 10256,67 zł, w tym: 4989,56 zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej i 5267,11 zł z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej. Płatności przyznane przedmiotową decyzją zostały w dniu 21 stycznia 2005 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu 15 maja 2006 r. J. G. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006.

W dniu 2 sierpnia 2007 r. w siedzibie ww. BP ARiMR odbyła się rozprawa administracyjna dotycząca kontroli krzyżowej działek ewidencyjnych nr 94, 95/1, 92/1 96, położonych w województwie [...], gmina Z., obręb Ś. oraz działki 6/1 w województwie [...], gmina Z., obręb S. W wyniku tej rozprawy przeprowadzonej z udziałem J. G. i J. G. ustalono m.in., że J. G. nie użytkuje rolniczo gruntów rolnych położonych działkach ewidencyjnych o nr: 92/1, 94, 95/1 i 96 oraz części działki ewidencyjnej nr 6/1.

W związku z powyższym decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. Dyrektor [...] OR ARiMR w W. stwierdził z urzędu nieważność decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. Po czym w dniu [...] czerwca 2009 r. Kierownik BP ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu J. G. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 w pomniejszonej wysokości w kwocie 2469,52 zł. Od decyzji tej strona nie wniosła odwołania.

Zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. J. G. został poinformowany przez Prezesa ARiMR o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji Kierownika BP ARiMR nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Prezes ARiMR ustalił producentowi rolnemu kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004 w łącznej wysokości 7787,15 zł, powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, naliczone od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że w związku ze stwierdzeniem przez Dyrektora [...] OR ARiMR w Warszawie nieważności decyzji przyznającej płatności na rok 2004, została wydana przez Kierownika BP ARiMR nowa decyzja o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości. Jest ona decyzją ostateczną w przedmiotowej sprawie. Wskutek tego, należności pobrane przez beneficjenta na podstawie różnic obu decyzji (10256,67 zł - 2469,52 zł = 7787,15 zł) są świadczeniem nienależnym objętym obowiązkiem zwrotu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy producent rolny podniósł, że stwierdzona skarżoną decyzją nadpłata 7787,15 zł jest zbyt duża i powstała nie z jego winy.

Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Środki publiczne za 2004 rok wypłacone nienależnie J. G. z tytułu JPO pochodzą z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, a z tytułu UPO - z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy.

Dalej Prezes ARiMR wskazał, że od decyzji Kierownika BP z dnia [...] czerwca 2009 r. o przyznaniu stronie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 w pomniejszonej wysokości w kwocie 2469,52 zł, strona nie wniosła odwołania i decyzja ta stała się ostateczna. Obowiązkiem organu stało się zatem wypełnienie dyspozycji zawartej w art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001). Stosownie do tego przepisu oraz w związku z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003 r. ustanawiającego środki dla stosowania w odniesieniu do 2004 roku rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji (Dz. Urz. UE L 328 z 17.12.2003), mających zastosowanie do zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. W myśl ust. 3 tego artykułu odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem, a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadku zwrotu kwot pieniężnych.

Prezes ARiMR podkreślił, że postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR zostało wszczęte dopiero po zakończeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004. W konsekwencji ustalona decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. kwota nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 7787,15 zł odpowiada różnicy pomiędzy kwotą płatności uzyskanych na mocy pierwotnej decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] grudnia 2004 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004, która w dniu 21 stycznia 2005 r. została przekazana na rachunek bankowy wskazany przez stronę, a kwotą tych płatności przyznanych ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2009 r.

Następnie Prezes ARiMR wskazał, że na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy ARiMR do kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Zaznaczył też, że zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r.). W ocenie Prezesa ARiMR w przedmiotowym przypadku zastosowanie ma 10-letni okres przedawnienia, ponieważ w toku prowadzonego postępowania stwierdzono, że wnioskodawca nie był użytkownikiem zadeklarowanych działek.

Organ przypomniał również, że zgodnie z art. 49 ust. 4 ww. rozporządzenia obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie znajduje zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

- błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Ponadto w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstanie wyłącznie wówczas, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Prezes ARiMR stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie decyzja Kierownika BP ARiMR z dnia [...] grudnia 2004 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 w wysokości 10256,67 zł została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc na skutek pomyłki "właściwej władzy." Na mocy tej decyzji wskazany organ przyznał J. G. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych, których wnioskodawca nie był faktycznym użytkownikiem. W ocenie organu w zaistniałej sytuacji nie można jednak uznać, że została spełniona druga przesłanka ww. art. 49 ust. 4. W przedmiotowej sprawie decyzja z dnia [...] grudnia 2004 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, zatem wystąpił błąd, który w zwykłych okolicznościach mógł zostać wykryty przez stronę. Składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2004, producent rolny deklarował posiadanie określonych gruntów rolnych, uprawnionych do płatności. Podpisał też oświadczenie potwierdzające znajomość zasad przyznawania płatności oraz zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. Wnioskodawca wiedział zatem, że płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004 przysługują tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych, utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej, zaś uzyskane płatności, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi.

Na koniec organ wskazał też, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności z art. 40 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 z późn. zm.), gdzie Prezes ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie pobranych w przypadku, gdy kwota każdej płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro wyliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12. 2006 r., str. 52, z późn. zm.).

W skardze na powyższą decyzję J. G. podniósł, że powierzchnia spornych działek wynosi około 4,50 ha, zatem kwota nienależnie przyznanych płatności nie powinna wynosić 7787 zł, lecz około 3000 zł. Stwierdził też, że w wypełnianiu dokumentów niezbędnych do przyznania płatności polegał na doradztwie pracowników ARiMR i dlatego nie ponosi winy za pomyłkę skutkującą przyznaniem dopłat w zawyżonej wysokości. Skarżący podniósł, że dopłaty przyznane mu nienależnie za rok 2004 zostały wyrównane późniejszym pomniejszeniem dopłat, kiedy otrzymał jedynie 2469 zł. W jego ocenie wydanie w takiej sytuacji decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych płatności świadczy o dwukrotnym ukaraniu producenta rolnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Funkcją sądownictwa administracyjnego jest więc sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Wymaga to oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

W tym miejscu wskazać należy – co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 października 2007 r. – iż rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. postanowienie NSA z 23 października 2007 r., sygn. akt I GSK 2218/06).

Wobec powyższego zaznaczyć trzeba, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ARiMR z [...] października 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] czerwca 2010 r., w której ustalono wysokość nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004. Sąd oceniał również działania organu administracyjnego podejmowane w toku postępowania zakończonego zaskarżonymi orzeczeniami. Innymi słowy, kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych należności, tj. od dnia powiadomienia strony o tym postępowaniu pismem z 12 maja 2010 r., do dnia wydania decyzji w drugiej instancji, tj. [...] października 2010 r.

Wobec powyższego nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu postępowania, w wyniku których decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. stwierdzono nieważność decyzji Kierownika Biura z [...] grudnia 2004 r. oraz wydano decyzję z dnia 3 czerwca 2009 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 w pomniejszonej wysokości. Pierwsze z tych postępowań zmierzało do ustalenia czy przyznane decyzją z [...] grudnia 2004 r. płatności są należne zgodnie z obowiązującym prawem. Natomiast drugie postępowanie było już tylko następstwem stwierdzenia, iż płatności na rok 2004 nie były należne w pierwotnej wysokości.

W tym stanie rzeczy Sąd nie jest uprawniony do kontroli legalności decyzji z [...] lutego 2009 r. i decyzji z [...] czerwca 2009 r. W konsekwencji skarżący nie może skutecznie podnosić argumentów przeciwko tym decyzjom twierdząc, że działki, których nie był użytkownikiem wpisał we wniosku o przyznanie płatności na rok 2004 opierając się na poradach udzielonych mu przez pracowników ARiMR. Skarżący nie może też w przedmiotowym postępowaniu skutecznie kwestionować kwoty pomniejszenia dopłat wskazując, że pomniejszenie to było zbyt wielkie, ponieważ zamiast 7787 zł powinno wynosić około 3000 zł. Te zarzuty skarżącego nie mogły być uwzględnione, bowiem nie odnoszą się do decyzji będącej przedmiotem kontroli Sądu, tj. decyzji z dnia [...] października 2010 r. wskazanej przez niego samego w skardze.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że Sąd, korzystając z uprawnienia zawartego w art. 134 § 1 p.p.s.a., tj. nie będąc związany wnioskami skargi, nie stwierdził naruszenia przepisów prawa, które dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało bowiem przeprowadzone w sposób prawidłowy.

Podkreślić należy, że od decyzji Dyrektora [...] OR ARiMR z [...] lutego 2009 r. nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] o przyznaniu płatności oraz od decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] przyznającej płatność na rok 2004 w pomniejszonej wysokości producent rolny nie wniósł odwołania, zatem decyzje te stały się prawomocne. Obowiązkiem organu stało się więc wypełnienie dyspozycji zawartej w art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12 grudnia 2001 r., str. 11). Stosownie do tego przepisu, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem (art. 49 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001). Zgodnie zaś z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Środki publiczne za 2004 rok wypłacone skarżącemu z tytułu JPO pochodzą natomiast z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, a z tytułu UPO - z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a powołanej ustawy.

Dla ustalenia prawidłowości kontrolowanej decyzji decydujące znaczenie ma ustalenie, czy uzyskane przez skarżącego płatności są "nienależne". Wobec tego wskazać należy, iż decyzja z [...] grudnia 2004 r., na mocy której przyznano skarżącemu płatności w kwocie 10256,67 zł, została decyzją Dyrektora [...] OR ARiMR z dnia [...] lutego 2009 r. uznana za nieważną. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Kierownik BR ARiMR przyznał skarżącemu płatności na rok 2004 w pomniejszonej wysokości w kwocie 2469,52 zł. W tym stanie prawnym, przekazane na mocy decyzji z [...] grudnia 2004 r. środki pieniężne stały się częściowo nienależne, skoro organ przyznał skarżącemu płatność w pomniejszonej wysokości po stwierdzeniu nieważności przyznającej płatności w pierwotnej wysokości. Zatem środki, które w rzeczywistości zasiliły rachunek bankowy skarżącego z powyższego tytułu podlegają częściowemu zwrotowi jako płatność nienależna. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności również nastąpiło w sposób prawidłowy, tj. w wysokości, w jakiej zostały one przyznane na mocy decyzji z [...] grudnia 2004 r., pomniejszonej o kwotę ustaloną w ostatecznej decyzji z 3 czerwca 2009 r., czyli 10256,67 zł - 2469,52 zł = 7787,15 zł.

Zasadnie organ stwierdził więc, iż kwota płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 w wysokości 7787,15 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i że nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności wymienione w art. 49 ust. 4 i 5 wskazanego rozporządzenia. Błąd w decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. polegający na przyznaniu płatności również do działek, których skarżący nie użytkował rolniczo, mógł bowiem w zwykłych okolicznościach zostać przez niego wykryty. Składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2004, skarżący podpisał oświadczenie potwierdzające znajomość zasad przyznawania płatności. Powinien więc wiedzieć, że płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004 przysługują tylko faktycznym użytkownikom gruntów rolnych, utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej.

Ponadto w przedmiotowej sprawie nie upłynął 10-letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 49 ust. 5 ww. rozporządzenia. W myśl tego przepisu zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W przypadku skarżącego wypłata płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004, uznanych następnie za nienależnie pobrane, natąpiła w dniu 21 stycznia 2005r., natomiast decyzja Nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., którą Prezes ARiMR ustalił J. G. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do grntów rolnych za 2004 r. została doręczona skrżącemu w dniu 6 lipca 2010 r. Zatem nie upłynął podstawowy 10-letni okres przedawnienia.

W stosunku do skarżącego nie ma również zastosowania skrócony, czteroletni okres przedawnienia dla beneficjentów będących w dobrej wierze, którego upływ także wyłącza obowiązek zwrotu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie istnieje definicja ustawowa dobrej wiary. W piśmiennictwie cywilistycznym wyrażana jest często wątpliwość, czy pojęcie to należy rozumieć tak samo na gruncie całego prawa cywilnego czy chodzi zawsze o tę samą dobrą wiarę. A. Szpunar wyrażał przekonanie, że kryteria oceny są płynne, a tezy o jednolitości pojęcia dobrej wiary w polskim prawie rzeczowym nie da się utrzymać (A. Szpunar, Dobra wiara jako przesłanka nabycia własności nieruchomości od nieuprawnionego, PiP 1997, z. 7, s. 4; A. Szpunar, Nabycie własności ruchomości od nieuprawnionego, Kraków 1999, s. 92-97). Większość autorów podkreśla jednak konieczność nadawania temu samemu pojęciu prawnemu (w tym przypadku - pojęciu dobrej wiary) tego samego znaczenia, przynajmniej w ramach jednego aktu prawnego (K. Przybyłowski, Dobra wiara w polskim prawie cywilnym..., s. 17; S. Grzybowski (w:) System prawa cywilnego, t. I, s. 278; J. Gajda, Pojęcie..., s. 49 i n.).

Jednak wspomniane różnice nie zaprzeczają istnieniu wspólnego pnia pojęcia dobrej wiary; o jego istnieniu świadczy duża zbieżność zapatrywań co do istoty tego pojęcia (por. komentarz do art. 7 k.c. w: B. Giesen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, M. Pyziak-Szafnicka, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, LEX, 2009).

Według najprostszego określenia, dobra wiara oznacza stan psychiczny określonej osoby polegający na błędnym, ale usprawiedliwionym w danych okolicznościach mniemaniu o istnieniu jakiegoś prawa podmiotowego lub stosunku prawnego (A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys..., s. 357). Rozbudowując definicję, można powiedzieć, że w dobrej wierze jest ten, kto "powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny mniema, że owo prawo lub stosunek prawny istnieje, chociażby nawet mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną" (S. Grzybowski (w:) System prawa cywilnego, t. I, s. 275; J. Gajda, Pojęcie..., s. 39, 40).

Wprawdzie, jak wyżej powiedziano, samo ustalenie dobrej wiary jest kwestią faktu, a nie oceny zachowania podmiotu, jednak nie sposób zaprzeczyć, że stwierdzenie działania w złej wierze wiąże się - co do zasady - z krytyczną oceną zachowania podmiotu. W tym ujęciu następuje pewne zbliżenie dobrej wiary w sensie subiektywnym i obiektywnym. Wprowadzenie do niektórych stanów faktycznych elementu dobrej wiary w sensie subiektywnym służy zróżnicowaniu sytuacji prawnej osób będących w dobrej i złej wierze.

Nie ulega jednak wątpliwości, że zasadniczym celem ustawodawcy wiążącego określone skutki prawne z dobrą wiarą, a inne ze złą wiarą podmiotu, nie jest piętnowanie złej wiary, lecz ochrona dobrej wiary w obrocie (tak komentarz do art. 7 k.c. w : B. Giesen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, M. Pyziak-Szafnicka, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, LEX, 2009).

Dobra wiara w sensie subiektywnym to pewien stan zachodzący w świadomości ludzkiej. Ustalenie jej wystąpienia, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów. Są nimi: 1) przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, 2) błędność tego przeświadczenia i 3) możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach (por. J. Gajda, Pojęcie..., s. 40; P. Machnikowski (w:) Kodeks cywilny..., red. E. Gniewek, t. I, s. 40).

Na ogół przyjmuje się, że dobrą wiarę uchyla już brak staranności, bowiem "w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć" (A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys..., s. 358). Jako zasadę stosowaną w przypadku braku odmiennej woli ustawodawcy należy jednak przyjąć, że już zwykłe niedbalstwo, czyli brak należytej staranności, wyklucza dobrą wiarę. Generalnie w obrocie prawnym nie można bowiem usprawiedliwiać niedbalstwa (komentarz do art. 7 k.c. w : B. Giesen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, M. Pyziak-Szafnicka, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, LEX, 2009).

Wszystkie powyższe uwagi dotyczą pojęcia dobrej wiary w prawie prywatnym. Część dorobku piśmiennictwa jest oczywiście aktualna także na gruncie prawa publicznego, a taki właśnie publicznoprawny charakter mają płatności do gruntów rolnych. Z pewnością nie można zastosować domniemania dobrej wiary z art. 7 k.c., gdyż reguła ta odnosi się wyłącznie do stosunków cywilnoprawnych. Interpretując pojęcie dobrej wiary na gruncie prawa administracyjnego należy także nie tracić z oczu kolejnej odmienności – jak wyżej wspomniano dobra wiara w prawie cywilnym ma na celu ochronę bezpieczeństwa obrotu. W przypadku zwrotu płatności ten cel jest całkowicie odmienny – ma wyłącznie chronić usprawiedliwiony interes beneficjenta pomocy. Przyczyny dla których pozostawał w błędzie dot. jakiegokolwiek z istotnych elementów stanu faktycznego mogą być więc badane z zastosowaniem bardziej surowych kryteriów, gdyż nie mamy tu do czynienia z osobami trzecimi.

Przechodząc do oceny sprawy niniejszej należy przypomnieć, że faktu pozostawania skarżącego w dobrej wierze w momencie składania wniosku o dopłaty na 2004r. ma dowodzić, że ma wykształcenie zawodowe, a przy wypełnianiu dokumentów polegał na doradztwie pracowników Agencji. Zdaniem sądu te okliczności nie są wystarczające do przyjęcia dobrej wiary skarżącego, a przeciwnie są w aktach dowody, które wskazują jednoznacznie na brak dobrej wiary. Jest to przede wszystkim protokół z rozprawy administracyjnej z dnia 12.08.2007r., z którego jednoznacznie wynika, że J. G. zdaje sobie sprawę kto użytkuje zakwestionowane działki. Zeznał on bowiem: "Działki użytkuje J. G., pomaga jej w użytkowaniu syn. Ja działek 92/1, 94, 95/1, 96 oraz część działki 6/1 nie użytkuję rolniczo “ (k. 35 t I akt administracyjnych). W zestawieniu z tym, że jak wyżej wskazano - składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2004 - skarżący podpisał oświadczenie potwierdzające znajomość zasad przyznawania płatności nie można przyjąć po jego stronie dobrej wiary ani w momencie składania wniosku, ani przyjęcia płatności. Z tych względów w ocenie Sądu do zwrotu płatności przez skarżącego winien mieć zastosowanie termin dłuższy 10-letni przedawnienia.

Prawidłowo zostały także – na podst. art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR – zastosowane przepisy Ordynacji podatkowej, tj. ar. 56 §1 i 3 i w sposób właściwy wyliczono kwotę należnych odsetek.

Z powyższych względów stwierdzić należy, iż ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności na rok 2004 nastąpiło w sposób prawidłowy, a zaskarżona decyzja administracyjna jak i decyzja ją poprzedzająca odpowiada prawu.

Kontrolowane decyzje zawierają również prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji odwoławczej jest szczegółowe i oparte na wyczerpująco zebranym materiale dowodowym. Organ wskazał w nim fakty, które uznał za udowodnione oraz powołał dowody, na których się oparł. Decyzja zawiera również uzasadnienie prawne z przytoczonymi przepisami oraz wyjaśnieniem podstawy prawnej orzeczenia. Sąd nie dopatrzył się ponadto innych naruszeń, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.