Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 214/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 § 1, 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 35 ust. 1, 36 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 124 ust. 1, 128 ust. 4, 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 398
journal: Dz.U. 2020 poz 1575
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
article: art. 3 § 2 pkt 1, 134 § 1, 135, 145 § 1 pkt 1 lit. a, 151, 182 § 2, 183 § 1 i 2, 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Tomasz Zbrojewski del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M., D.K. i J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 127/20 w sprawie ze skargi M.M., D.K. i J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za szkody powstałe w związku z budową linii przesyłowych 1) uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., a także decyzję Starosty C. z dnia [...] listopada 2018 r., znak: [...]; 2) zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz M.M., D.K. i J.K. kwotę 1120 (jeden tysiąc sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 23 lipca 2020 r. oddalił skargi M.M., D.K. i J.K. na decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie odszkodowania za szkody powstałe w związku z budową linii przesyłowych.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] czerwca 2018 r. D.K. wystąpił o ustalenie i wypłatę odszkodowania odpowiadającego wartości poniesionych szkód powstałych w związku z budową na jego nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działki: nr [...] i nr [...] położonych w obrębie R., gm. C., podziemnej linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 220 kV. We wniosku wskazał, że budowa linii została wykonana na podstawie decyzji Naczelnika Gminy C. z [...] kwietnia 1977 r. oraz Wiceprezydenta Miasta C. z [...] maja 1977 r., przy czym wydaniu tych decyzji nie towarzyszyło wydanie decyzji o odszkodowaniu pomimo istotnego ograniczenia w zabudowie działek.

Decyzją z [...] listopada 2018 r. Starosta C. odmówił ustalenia odszkodowania, argumentując, że wnioskodawca nie jest uprawniony do jego żądania, gdyż roszczenie takie mogło zostać zgłoszone wyłącznie przez właścicieli nieruchomości, których prawo właściwości zostało ograniczone w momencie budowy linii przesyłowej. Organ podkreślił, że wnioskodawca uzyskał tytuł własności spornej nieruchomości w wyniku spadkobrania, a następnie darowizny, w związku z czym nie jest osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania, którego przyznania domagał się w drodze wniosku z [...] czerwca 2018 r.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2019 r. wydanej w wyniku rozpatrzenia odwołania M.M., D.K. i J.K.. Decyzja ta została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 lipca 2019 r., sygn.. akt II SA/Lu 309/19, wydanym po rozpoznaniu sprzeciwu P. S.A. w K.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości ma charakter publicznoprawny, w związku z czym nie podlega ono przedawnieniu, ale także nie przechodzi na następców prawnych w drodze sukcesji syngularnej bądź generalnej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której domagali się uchylenia decyzji organów obu instancji.

Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił złożoną skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że prawo do odszkodowania przysługuje zarówno w przypadku gdy w wyniku wywłaszczenia doszło do pozbawienia dotychczasowego właściciela prawa własności, jak i w sytuacji, gdy wywłaszczenie polegało na ograniczeniu prawa własności. W ocenie Sądu warunkiem przyznania odszkodowania jest jednakże konieczność, aby wniosek o odszkodowanie pochodził od właściciela nieruchomości z daty jej wywłaszczenia. Sąd zaznaczył, że uprawnienie do uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jako uprawnienie publicznoprawne, nie ulega przedawnieniu, ale także nie jest uprawnieniem dziedzicznym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie złożonej skargi bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego. Dodatkowo skarżący zrzekli się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1) art. 124 ust. 1 w zw. z art. 128 ust. 4 oraz w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204, z późn. zm.), dalej: ugn, w zw. z art. 35 w zw. z art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64, z późn. zm.), dalej: uzt, przez ich:

a) niezastosowanie i oddalenie skargi;

b) błędną wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że powyższa podstawa prawa materialnego jest skuteczna jedynie wobec osoby będącej właścicielem nieruchomości objętej decyzją wydaną w trybie art. 35 uzt w dniu wywłaszczenia części nieruchomości pod budowę urządzeń przesyłowych, podczas gdy niniejsza regulacja zawiera również umocowanie do nadania statusu legitymacji czynnej właścicielowi nieruchomości będącemu następcą prawnym właściciela nieruchomości z dnia wywłaszczenia części nieruchomości pod budowę urządzeń przesyłowych, jak również i samemu następcy prawnemu właściciela nieruchomości z dnia wywłaszczenia części nieruchomości pod budowę urządzeń przesyłowych;

c) niezastosowanie, w drodze pośredniej odmowy ustalenia odszkodowania objętego zakresem pierwotnego wniosku D.K. przez oddalenie skargi, co wiązało się z odmową prowadzenia postępowania tyczącego się wniosku o ustalenie na rzecz skarżących odszkodowania odpowiadającego wartości poniesionych przez skarżących szkód oraz w zakresie pośredniej odmowy ustalenia odszkodowania odpowiadającego zmniejszeniu wartości nieruchomości skarżących, na skutek wydania na podstawie art. 35 uzt decyzji obejmujących swym zakresem nieruchomości stanowiące obecnie własność D.K., a w dacie wydania decyzji na podstawie art. 35 uzt własność spadkodawców wszystkich skarżących;

d) błędną wykładnię w drodze uznania, że powyższa podstawa prawna jest skuteczna jedynie wobec osoby będącej właścicielem w dniu wywłaszczenia części nieruchomości pod budowę urządzeń przesyłowych, podczas gdy niniejsza regulacja zawiera również umocowanie do nadania statusu legitymacji czynnej właścicielowi nieruchomości będącemu następcą prawnym właściciela nieruchomości z dnia wywłaszczenia części nieruchomości pod budowę urządzeń przesyłowych, w szczególności w zakresie spadkobierców jako osób nabywających prawo do ustalenia przedmiotowego odszkodowania na podstawie sukcesji uniwersalnej;

2) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), dalej: pusa, oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz w zw. art. 80 kpa polegające na oddaleniu skargi i w konsekwencji nieuwzględnienie pierwotnego wniosku skarżących, pomimo nierozpoznania całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie w drodze naruszenia obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, co miało skutek w drodze zlekceważenia zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu obywateli, co wyraziło się w szczególności, rozpoznaniem materiału dowodowego z pominięciem zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, uwidaczniającym się w szczególności uznaniem, że skarżący mimo legitymowania się postanowieniami spadkowymi wydanymi po śmierci swoich rodziców nie posiadali legitymacji czynnej do występowania z przedmiotowym wnioskiem objętym sprawą, w szczególności mimo następstwa prawnego skarżących jako spadkobierców po będących właścicielami częściowo wywłaszczonych nieruchomości w myśl art. 35 uzt w drodze zasady sukcesji uniwersalnej;

3) art. 1 § 1 i 2 pusa oraz art. 3 § 2 pkt 1 pppsa przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 80 kpa polegające na oddaleniu skargi i w konsekwencji nieuwzględnienie pierwotnego wniosku skarżących, pomimo niewłaściwego zastosowania wskazanych przepisów i dokonania dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zamiast oceny swobodnej, bez wskazań doświadczenia życiowego i z pominięciem oczywistych dowodów, co wyraziło się w szczególności uznaniem w drodze oddalenia skargi, że skarżący mimo legitymowania się postanowieniami spadkowymi wydanymi po śmierci swoich rodziców będących właścicielami części nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem w dacie wydania objętych postępowaniem decyzji wywłaszczeniowych wydanych na podstawie art. 35 uzt, nie posiadali legitymacji czynnej do występowania z przedmiotowym wnioskiem objętym sprawą, w szczególności mimo następstwa prawnego skarżących jako spadkobierców po będących właścicielami częściowo wywłaszczonych nieruchomości w myśl art. 35 uzt w drodze zasady sukcesji uniwersalnej.

Uzasadniając powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej podniósł, że w przypadku gdy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone zgodnie z art. 36 ust. 1 uzt, to podlega ono wypłacie na podstawie art. 128 ust. 4 ugn. Zastrzegł przy tym, że w przypadku przeniesienia prawa własności prawo do uzyskania odszkodowania przechodzi na nowego właściciela nieruchomości.

P. S.A. w K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o jej oddalenie i zasądzenie od skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, choć nie wszystkie zarzuty w niej zawarte okazały się uzasadnione.

Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego, należy wskazać, że skupiają się one na wykazaniu, że wniosek o przyznanie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości został nierozpoznany ze względu na błędne nieuznanie legitymacji spadkobierców, a następnie D.K. do wystąpienia z takim wnioskiem. W tym miejscu należy wskazać, że zarówno organy obu instancji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie kwestionowały, że skarżący są spadkobiercami właścicieli spornych działek z daty ich wywłaszczenia (ograniczenia prawa własności), a następnie własność tych działek została przeniesiona na D.K. w drodze umowy darowizny. Oś sporu w rozpoznawanej sprawie koncentruje się natomiast wokół uznania czy fakt stwierdzonego spadkobrania i wykonania umowy darowizny uprawnia spadkobierców bądź obdarowanego z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie to związane jest z zastosowaniem norm prawa materialnego, a nie kwestią ustalenia stanu faktycznego w zakresie zmian podmiotowych po stronie właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia art. art. 1 § 1 i 2 pusa oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz w zw. art. 80 kpa nie mogły być uznane za zasadne.

Uzasadnione natomiast okazały się zarzuty związane z naruszeniem prawa materialnego. Zauważyć bowiem w tym miejscu należy, że w przeszłości w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się trzy konkurujące ze sobą linie orzecznicze dotyczące możliwości skutecznego zgłaszania wniosków o przyznanie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Pierwsza ze wspomnianych linii orzeczniczych, prezentowana m.in. przez zaskarżony wyrok, stała na stanowisku, że podmiotem legitymizowanym do uzyskania odszkodowania jest tylko ten podmiot, który doznał ograniczenia własności nieruchomości w chwili jej zajęcia. Prawo do odszkodowania, co do zasady, nie przechodzi bowiem na następców ani syngularnych, ani uniwersalnych. Według drugiej linii orzeczniczej żądnie ustalenia i wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem praw do nieruchomości przysługuje następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej z wyłączeniem następców prawnych wywodzących swoje prawo własności z tytułu szczególnego. Z kolei ostatnia z linii orzeczniczych stała na stanowisku, że zaspokojenie roszczeń zgłoszonych przez właściciela lub użytkownika wieczystego co prawda wyłącza dopuszczalność ich zgłoszenia w przyszłości przez następców prawnych tych osób, jeżeli jednak roszczenia te nie zostały dotychczas zgłoszone – a nieruchomość została zbyta na rzecz innego podmiotu – to wówczas takie roszczenie może zgłosić nabywca nieruchomości. Rozbieżności te zostały wyjaśnione dopiero w drodze uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20, której konkluzje skład orzekający w niniejszej sprawie podziela i przyjmuje za własne. Uchwała ta stanęła na stanowisku, że przyjęcie stanowiska, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, rozumiana jako osoba pozbawiona prawa do nieruchomości lub ograniczona w wykonywaniu tego prawa, nie jest do zaakceptowania, ponieważ narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalność wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. W sytuacji takiej śmierć osoby wywłaszczonej spowodowałaby konieczność umorzenia postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania, skoro spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie mogliby wstąpić w prawa i obowiązki swojego spadkodawcy. W ten sposób doszłoby do wywłaszczenia prawa bez ustalenia odszkodowania z jednoczesnym pozbawieniem ochrony prawa do dziedziczenia. Jednocześnie w myśl przywołanej uchwały skoro do ograniczenia prawa własności doszło przed jej zbyciem na podstawie umowy, to nabywca tej nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej nabywa ją już w takim stanie prawnym, jaki wynika z dokonanego ograniczenia prawa własności. Skutek wydanej wcześniej decyzji w postaci ograniczenia prawa nie spowodował zatem ograniczenia praw nabywcy, który ich wówczas nie posiadał, natomiast ukształtował stan prawny nieruchomości w ten sposób, że prawo własności nieruchomości zostało ograniczone i w takim kształcie prawnym nabywca nabył nieruchomość. W konsekwencji powyższych ustaleń w przywołanej uchwale ustalono, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 uzt może być od 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 uzt, ale nie może być ustalone na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 uzt.

Przenosząc treść powyższej uchwały na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że na podstawie decyzji Naczelnika Gminy C. z [...] kwietnia 1977 r. oraz Wiceprezydenta Miasta C. z dnia [...] maja 1977 r. nastąpiło ograniczenie prawa własności nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działki: nr [...] i nr [...] położonych w obrębie R., gm. C., stanowiącej ówcześnie własność H.K. W związku ze śmiercią właścicielki postanowieniem z [...] kwietnia 2000 r. Sąd Rejonowy w C. I Wydział Cywilny stwierdził nabycie spadku przez jej męża, oraz dzieci M.M., D.K. oraz J.K. po ¼ części przez każde z nich. Następnie w związku ze śmiercią P.K. ten sam sąd postanowieniem z [...] lipca 2004 r. stwierdził nabycie spadku przez J.K., M.M. oraz D.K. po 1/3 przez każde z nich. Umową darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego J.K. (z domu K.) oraz M.M. przeniosły na D.K. przysługujące im udziały wynoszące łącznie 2/3 części działki oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka [...] (działka ta została decyzją z [...] sierpnia 2008 r. podzielona na działki nr [...],[...],[...] i [...]; ostatnia z wymienionych działek decyzją z [...] maja 2009 r. została podzielona na działki nr [...] i [...], która to działka decyzją z 28 listopada 2011 r. została podzielona na działki nr [...] i [...]). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że uprawnienia do przyznania odszkodowania za ograniczenie prawa własności na nieruchomości należącej pierwotnie do H.K. z tytułu spadkobrania przysługuje jej dzieciom, tj. M.M., J.K. (z domu K.) i D.K., przy czym wniosek o przyznanie tego odszkodowania w związku z nabyciem udziałów sióstr w drodze darowizny złożył wyłącznie D.K. W konsekwencji powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek [...] czerwca 2018 r. złożony przez D.K. powinien być rozpoznany przez organy wyłącznie w części udziału w spornej nieruchomości przysługującego mu z tytułu spadkobrania (sukcesja ogólna) z pominięciem części wynikającej z nabycia udziałów w nieruchomości w drodze darowizny (nabycie pod tytułem szczególnym). Oznacza to, że organy administracji odmawiając D.K. legitymacji do złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w zakresie, w jakim jest on spadkobiercą pierwotnej właścicielki nieruchomości, naruszyły art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Z kolei akceptacja przez Sąd pierwszej instancji takiego podejścia powoduje, że zarzut naruszenia art. 124 ust. 1 w zw. z art. 128 ust. 4 oraz w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn w zw. z art. 35 w zw. z art. 36 uzt należało uznać za uzasadniony.

W sprawie pojawia się oczywiście problem polegający na tym, że w przedmiotowej sprawie zapadł prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 309/19, mocą którego uchylona została decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. Orzeczeniem tym organ II instancji uchylił decyzję Starosty C. z [...] listopada 2018 r. o odmowie ustalenia odszkodowania. W ocenie Sądu orzekającego w lipcu 2019 r. okoliczność, że wnioskodawca nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności wyklucza dopuszczalność ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie współczesnych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy.

Tymczasem w dniu 22 lutego 2021 r. podjęta została przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała I OPS 1/20, iż odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Nie można jednak tracić z pola widzenia, że konsekwencją wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie było to, że rozstrzygana nimi sprawa administracyjna dotycząca odszkodowania została tym samym definitywnie załatwiona, i to przez ten Sąd. Nie przestała być ona bowiem sprawą, załatwienie której należało i w dalszym ciągu należy do organu administracyjnego. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wymienionym wyrokiem była bowiem kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w rezultacie której doszło do jej uchylenia. Konsekwencją powyższego było to, że tym samym stworzona została sytuacja umożliwiająca ponowne poddanie kontroli sądu administracyjnego sposobu załatwienia sprawy administracyjnej z wniosku D.K. o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Przy tym, za oczywiste uznać należało, że kontrola legalności ponownie wydanego w wymienionej sprawie rozstrzygnięcia nie mogła pomijać - jako kryterium oceny jego zgodności z prawem - poglądu prawnego zawartego w uchwale całej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. r.

Wobec tego bowiem, że moc wiążąca uchwał NSA, w tym rzecz jasna przywołanej uchwały powoduje, że wiążą one sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis, to konieczność uwzględnienia na aktualnym etapie rozpatrywanej sprawy wyrażonego w niej poglądu stanowiła konsekwencję waloru ogólnej mocy wiążącej wymienionej uchwały wynikającej, gdy chodzi o Sąd I instancji, z przepisu art. 269 ppsa, gdy chodzi natomiast o organ administracyjny z faktu, że stanowiła ona dla niego mający moc precedens faktyczny.

Uwzględniając wszystkie dotychczas podniesione argumenty, co w kontekście przywołanych i niespornych okoliczności stanu rozpatrywanej sprawy w szczególności odnieść należy do daty podjęcia przez WSA w Lublinie orzeczenia w sprawie sygn. akt II SA/Lu 309/19, w rezultacie którego sprawa administracyjna o odszkodowanie pozostawała sprawą w toku, a ponadto do daty podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały w sprawie o sygn. akt I OPS 1/20 oraz daty wydania zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji stwierdzić należy, że następcza w stosunku do daty pierwotnie wydanego w sprawie orzeczenia sądowego, tj. wyroku w sprawie II SA/Lu 309/19, uchwała NSA była wiążąca dla składu orzekającego NSA. Tym samym, brak jest podstaw, aby zasadnie można było przyjąć, że w rozpatrywanej sprawie wiążący był pogląd wyrażony w pierwotnie wydanym prawomocnym wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z tego mianowicie powodu, że różna jest hierarchia tychże orzeczeń, jak i norm prawnych dekodowanych z art. 153 i art. 269 p.p.s.a.

Wobec powyższego, nie ma więc podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Nie doszło również do naruszenia art. 170 i art. 171 p.p.s.a. Z pierwszego, spośród przywołanych przepisów wynika, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Prawomocność materialna orzeczenia, o którym mowa na jego gruncie oznacza, iż polega ona na związaniu tym orzeczeniem podmiotów wymienionych w przepisie, co oznacza, że muszą one brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale także treść prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego Innymi słowy, omawiana regulacja prawna odnosi się do zagadnienia związania stron postępowania sądowoadministracyjnego, sądu administracyjnego, innych sądów oraz pozostałych organów państwa i innych podmiotów stanem prawnym wykreowanym prawomocnym orzeczeniem. Tym stanem prawnym jest wynikająca z orzeczenia sądu administracyjnego ocena zgodności z prawem skontrolowanego aktu lub czynności organu administracji publicznej (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 392-393; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 508). W tym też kontekście podnieść należy, że w rozpatrywanej sprawie wskazany stan prawny ukształtowany został przez WSA w Lublinie kasatoryjnym – a nie oddalającym skargę, co wymaga szczególnego podkreślenia – orzeczeniem z dnia 11 lipca 2019 r., które w konsekwencji otworzyło możliwość kontynuowania postępowania administracyjnego, a w szczególności ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, co do jej istoty. Nie może budzić również żadnych wątpliwości, że z powagi rzeczy osądzonej korzysta zasadniczo tylko rozstrzygnięcie zawarte w sentencji wyroku (por. T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, op. cit., s. 519 i n.).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, tzn. uznając skargę kasacyjną za uzasadnioną, uchylił zaskarżony wyrok, a przyjmując, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skargi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty C. z [...] listopada 2018 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy zobowiązane będą uwzględnić wywody przedstawione w niniejszym uzasadnieniu oraz uzasadnieniu uchwały I OPS 1/20 w zakresie legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku uczestnika postępowania o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż postanowienie takie wydawane jest przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1575, z późn. zm.), gdyż przepisy tej ustawy stosuje się w postępowaniu sądowoadministracyjnym wyłącznie w zakresie wskazanym w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym miejscu zaznaczyć należy, że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie skarg kasacyjnych nie zawierają odesłania do ustawy Kodeks postępowania cywilnego i nie przewidują rozwiązania analogicznego do wynikającego z art. 3984 kpc. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do wydawania postanowień o przyjęciu bądź o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej.

Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.