Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 489/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2008-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II instancji w całości i I instancji w części
Powołane przepisy: article: art.145 par.1 pkt 1 lit. a, art. 135, art.152;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.11a ust.1 pkt 1 art.3 pkt 17a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Referent Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 października 2006 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 28 sierpnia 2006 r. Nr [...], w częściach dotyczących odmowy świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, 2. określa, że decyzje opisane w punkcie pierwszym nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Z. T. wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 października 2006 r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 28 sierpnia 2006 r. Nr [...] w sprawie przyznania zasiłków rodzinnych na dzieci: M. T., A. P. i K. P. oraz dodatków do zasiłków rodzinnych: z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na M. T. i A. P., z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na K. P., na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła M. T., a także odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka M. T.

Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 11a ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 Nr 139, poz. 992).

Z uzasadnienia skargi wynika, że Z. T. skarży i domaga się uchylenia wskazanych powyżej decyzji w zakresie dotyczącym odmowy przyznania świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka M. T.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 3 pkt 17a oraz art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992), po ustaleniu następującego stanu faktycznego.

Z. T. mieszka z dziećmi M. T. oraz A. i K. P. wraz z ojcem tej dwójki - K. P., z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie wychowuje dzieci. Ustalając powyższy fakt organ I instancji stwierdził, że wnioskująca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, co tym samym uniemożliwia przyznanie i wypłatę przedmiotowego dodatku.

W złożonym odwołaniu Z. T. podała, że K. P. nie jest ojcem jej syna M. T., odmawia jego utrzymania, dodatkowo wskazała na trudną sytuację materialną rodziny oraz złe stosunki panujące pomiędzy synem M. a jej konkubentem, a także podniosła, iż ojciec M. nie żyje.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez osobę samotnie wychowującą dziecko należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie, co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Kolegium ustaliło, że wnioskodawczyni jest osobą wychowującą dziecko z pierwszego związku, którego ojciec P. T. nie żyje. W ocenie Kolegium nie jest to okoliczność wystarczająca do uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wnioskodawczyni by uzyskać to świadczenie musiałaby być osobą samotnie wychowującą dzieci w świetle przytoczonej wyżej definicji z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tzn. nie wychowywać wspólnie żadnego dziecka z jego rodzicem. Zdaniem Kolegium, wnioskodawczyni nie jest w rozumieniu powyższej definicji osobą samotnie wychowującą dzieci. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że Z. T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wychowuje syna z ojcem dwójki swoich młodszych dzieci. Kolegium wyjaśniło, że w świetle obowiązujących przepisów nie ma znaczenia fakt, iż K. P. nie jest ojcem najstarszego syna wnioskodawczyni. Bez wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy pozostają kłopoty wychowawcze i trudne relacje dorastającego syna z jej konkubentem. Znaczenie ma jedynie to, że faktycznie wychowuje ona syna wraz z ojcem dwojga swoich młodszych dzieci, co powoduje, iż nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w świetle art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu skargi Z. T. powtórzyła swoje dotychczasowe argumenty i stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 15 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zawiesił postępowanie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), z uwagi na postępowanie zawisłe przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie dotyczącej zgodności art. 2 pkt 5 lit. a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 17 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) z Konstytucją RP w zakresie, w jakim pozbawia prawa do zaliczki alimentacyjnej osoby, które są wychowywane przez panny, kawalerów, wdowy, wdowców, osoby pozostające w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub rozwiedzione, wychowujące co najmniej jedno dziecko wspólnie z jego rodzicem.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 orzekł między innymi, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 2005 r. Nr 86 poz. 732 i Nr 164 poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 i Nr 222 poz. 1630, z 2007r. Nr 64 poz. 427, Nr 105 poz. 720, Nr 109 poz. 747 i Nr 200 poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70 poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. 1991 r. Nr 120 poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2 poz. 11). Ponadto Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka.

Powyższy wyrok ogłoszony został w Dzienniku Ustaw w dniu 7 lipca 2008 r. Nr 119 pozycja 770.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2008 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało podjęte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu, lecz z przyczyn innych niż w niej podniesione.

Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd uznał, że narusza ona prawo. Przy rozpoznaniu skargi Sąd miał również na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie Sąd wskazuje, że jak wynika z jej treści, przedmiotem skargi jest opisana wyżej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 28 sierpnia 2006 r. w części odmawiającej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka – M. T., wobec czego kontrola Sądu dotyczy obu rozstrzygnięć w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka.

Okoliczności niniejszej sprawy są zasadniczo niesporne i zostały prawidłowo ustalone przez organy rozstrzygające wniosek skarżącej z dnia 14 lipca 2006 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci M. T. oraz A. P. i K. P., a także dodatków do tego zasiłku: z tytułu samotnego wychowania dziecka na M. T., z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na M. T. i A. P., z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na K. P. oraz na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości w której znajduje się szkoła na M. T.. Z ustaleń organów wynika również, że Z. T. mieszka wraz z wymienionymi dziećmi oraz z ojcem dwójki młodszych – K. P., z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie wychowuje dzieci. Jak twierdzi skarżąca, jej konkubent, z którym wspólnie zamieszkuje, odmawia utrzymania dziecka M. T. Pozostaje przy tym niesporne, że ojciec M. T. nie żyje. Organy obu instancji stwierdziły w związku z powyższym, w zakresie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka, że skarżącej nie przysługuje przymiot "osoby samotnie wychowującej dziecko" w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uniemożliwia stosownie do treści art. 11a ust. 1 pkt 1 tej ustawy przyznanie i wypłatę dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka.

Podstawą prawną wydania zaskarżonej w tej części decyzji stanowił art. 3 pkt 17a oraz art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 992). W art. 3 pkt 17a ustawy zawarta została definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, oznaczająca: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Natomiast w art. 11a ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji wskazano, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że analiza cytowanego powyżej art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych musi uwzględniać art. 71 i 72 Konstytucji RP. Sąd podkreśla przy tym, że wszelkie działania organów administracji dotyczące sfery świadczeń rodzinnych powinny przede wszystkim uwzględniać dobro małoletnich dzieci.

Należy zwrócić uwagę, że już w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 (OTK-A 2005/5/51) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 3 pkt 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych, w brzmieniu pierwotnym jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji i z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Trybunał Konstytucyjny, z uwagi na zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, rozważał w sprawie K 16/04 niezgodność z wzorcami kontroli pierwotnego brzmienia art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle przepisów regulujących instytucje: dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (art. 8 pkt 4 i art. 12 ustawy) i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (art. 8 pkt 3 i art. 11 ustawy). W wymienionym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że definicja "samotnego wychowywania dziecka", zawarta w art. 3 pkt 17 ustawy (w brzmieniu, zgodnie z którym, jeśli w ustawie mowa jest "o samotnym wychowywaniu dziecka" - oznacza to "wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka"), narusza art. 71 ust. 1 Konstytucji przez przyznanie pomocy materialnej wypłacanej ze środków publicznych tylko części rodzin i to wyodrębnionej według kryteriów nieodpowiadających wymaganiom określonym w art. 71 ust. 1 Konstytucji, narusza nakaz równego traktowania, będący emanacją zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz narusza art. 18 Konstytucji przez faktyczne osłabienie więzi między rodzicami a dziećmi oraz między małżonkami. W motywach rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że w przepisie art. 3 pkt 17 mówiącym o samotnym wychowywaniu dziecka przewidziano dwa kryteria, które muszą być spełnione łącznie: pierwszym jest stan cywilny osoby wychowującej dziecko, a drugim, ujętym negatywnie, że osoba odpowiadająca pierwszemu kryterium "wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". Dokonując wykładni wskazanego przepisu Trybunał doszedł do przekonania, że w skrajnej interpretacji można byłoby przyjąć, że to drugie kryterium nie wnosi niczego nowego w porównaniu z tym, co zostało określone przez pierwsze kryterium, a to by oznaczało, że każda osoba, która ma taki stan cywilny jak to zostało określone w tej definicji i która złożyła oświadczenie, że drugi z rodziców nie wychowuje dziecka, może otrzymać dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Takie ujęcie, nadające się do obrony w świetle brzmienia interpretowanego przepisu, prowadzi jednak do skutków społecznie niepożądanych, co według Trybunału oznacza, że wskazanego pojęcia nie można interpretować z pominięciem drugiego kryterium. Trybunał w wymienionym wyroku szeroko podkreślał również niespójność tego drugiego elementu definicji osoby samotnie wychowującej dziecko z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz niekonstytucyjność jego wykorzystania do określenia kręgu osób uprawnionych do dodatku do zasiłku rodzinnego.

Mimo tych poważnych zastrzeżeń Trybunału Konstytucyjnego, kryterium to zostało utrzymane w znowelizowanym art. 3 pkt 17, uchwalonym przed wydaniem wyroku w sprawie K 16/04, oraz w zbliżonej formie, różniącej się jedynie odmienną stylizacją, w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uregulowanie tej materii w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) definiowało "osobę samotnie wychowującą dziecko" jako "pannę, kawalera, osobę pozostającą separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka" (powyższa regulacja wskazanego przepisu obowiązywała od dnia 1 czerwca 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.).

Następna regulacja, która miała zastosowanie w niniejszej sprawie, zawarta w art. 3 pkt 17a omawianej ustawy, wprowadzona ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260), weszła w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. i przewiduje, że osoba samotnie wychowująca dziecko – "oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem".

Dokonując analizy przedstawionych powyżej przepisów, definiujących pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko", trudno dopatrzyć się pomiędzy nimi zasadniczej różnicy. Jedyna odmienność dotyczy faktu, że w pierwszym przypadku definicja oparta została na przesłance negatywnej - "wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". W drugim przypadku mamy natomiast do czynienia z definicją odwołującą się do przesłanki pozytywnej - "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem". W obydwu jednakże przypadkach celem ustawodawcy było sprecyzowanie, że chodzi o osobę, która wychowuje dziecko bez pomocy drugiego z rodziców tego dziecka, niezależnie od okoliczności, które to spowodowały. Nie sposób więc stwierdzić, że ustawodawca dokonał jakiegokolwiek zróżnicowania tych pojęć na gruncie wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzając odmienne przesłanki ich rozumienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1292/06, Baza orzeczeń Lex Nr 357455).

Również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 zwrócił uwagę, że przytoczone wyżej przepisy w trzech wersjach nie różnią się w zakresie treści normatywnej. W istocie bowiem doszło jedynie do przeredagowania przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy jednoznaczne stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, że realizacja wyroku TK z dnia z dnia 18 maja 2005 r. była jedynie pozorna, a polegała na wprowadzeniu do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepisu odmiennie brzmiącego, ale implikującego analogiczne normy prawne, jak jego niekonstytucyjna wersja pierwotna (por. cz. III pkt 4.4 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r.).

Podkreślając tożsamość normatywną art. 3 pkt 17 (w obu brzmieniach) i art. 3 pkt 17a ustawy, Sąd przyjął, że wyrok Trybunału z dnia z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 z dniem jego ogłoszenia uchylił domniemanie zgodności z Konstytucją art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Niniejszy wyrok TK ma charakter wyroku zakresowego, w którym niezgodność z Konstytucją została stwierdzona w zakresie, w jakim badany przepis pomija określoną treść normatywną. Brak jest utrwalonego jednolitego poglądu co do skutków orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie, w jakim pomija on określone treści, a więc czy rodzi on skutki rozporządzające (rozszerzające zakres stosowania przepisu na sfery pominięte) czy jedynie skutki zobowiązujące (nakładające na ustawodawcę obowiązek wydania brakującej regulacji prawnej). (por. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Monika Florczak – Wątor, Poznań 2006, str. 152-157). Odwołując się do orzecznictwa TK, przypisującego w konkretnych sprawach wyrokom o niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego skutku rozporządzającego (vide: m.in. wyrok TK z dnia 24.04.2002, sygn. akt P 5/01; wyrok TK z dnia 24.10.2001 r. sygn. akt SK 22/01 oraz wyrok NSA z 21.03. 2002 r., sygn. akt IV SA/140/02; wyrok TK z dnia 8.09. 2005 r., sygn. akt P 17/04), Sąd orzekający w niniejszej sprawie wskazuje w szczególności na stanowisko wyrażone w wyroku TK z dnia 23 października 2007 r., (cz. III pkt 6.1 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, OTK-A 9/07/106), w którym Trybunał orzekając o niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stwierdza: "Uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. Niepodobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis, są dotknięte podobną właściwością. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem nierówność w ramach populacji, wobec której znajduje zastosowanie przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To jest przedmiotem sygnalizacji skierowanej do Sejmu RP, ponieważ ten organ jest władny przywrócić konstytucyjność całości normowania. Nie jest natomiast wykluczone – zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania niniejszego orzeczenia, że sądy orzekając w sprawach innych zasiłków dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji."

W niniejszej sprawie jedyną przesłanką odmowy przyznania na rzecz skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka M. T. była zatem niekonstytucyjna wykładnia art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jaką dokonały organy obu instancji. Podkreślić należy, że na sądach spoczywa obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw (art. 8 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji). W tym kontekście wykładnia art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w szczególności nie może łamać zasad alimentacji dziecka obowiązujących według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którymi regułą jest, że alimentacja obciąża rodziców. W związkach faktycznych, konkubent nie ma obowiązków alimentacji dzieci konkubiny. Oznacza to, że również wychowywanie przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, a będącą w związku faktycznym, dzieci własnych obok dzieci wspólnych z konkubentem (konkubiną), nie wyłącza statusu osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 października 1997 r., sygn. akt II SA/Rz 94/07). Przytoczoną wyżej definicję art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem rozważać w kontekście sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się osoba wychowująca dziecko.

Na gruncie niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie miało wyjaśnienie, niezbędne dla przyznania świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego, czy nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców z przyczyn określonych w punktach 1 i 2 przepisu art. 11a ust. 1, w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji. Z treści wskazanego przepisu wynika, że osoba samotnie wychowująca dziecko, odpowiadająca kryterium dochodowemu i innym warunkom określonym w ustawie o świadczeniach rodzinnych, otrzymuje świadczenie z tytułu samotnego wychowywania dziecka będące dodatkiem do zasiłku rodzinnego, o ile osoba uprawniona (dziecko) nie uzyskało świadczenia alimentacyjnego (z określonych w ustawie przyczyn). Powyższe oznacza, że wyłącza się osobie uprawnionej prawo do przedmiotowego dodatku, gdy dziecko otrzymuje świadczenie alimentacyjne. Definicja osoby "samotnie wychowującej dziecko" zawarta w art. 3 pkt 17a (a wcześniej art. 3 pkt 17), jak już wyżej zaznaczono, była przedmiotem kontroli pod względem zgodności z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny w przytoczonych wyżej wyrokach w odniesieniu do ustaw: zarówno ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732).

Zatem w sytuacji rozstrzygnięcia wyrokiem TK z dnia 23 sierpnia 2008 r. o niekonstytucyjności art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie prawa do zaliczki alimentacyjnej, nastąpiła również utrata domniemania jego konstytucyjności w odniesieniu do świadczeń rodzinnych. W ocenie Sądu, nie sposób przyjąć innego kryterium oceny zgodności z Konstytucją w odniesieniu do tego samego przepisu, lecz na tle art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych, chociażby dla zachowania spójności systemu przyznawania świadczeń o charakterze pomocy społecznej (rodzinnych) i funkcjonujących obok, w stanie prawnym z daty podjęcia zaskarżonej decyzji, świadczeń zastępujących świadczenia alimentacyjne. Ta sama definicja, do której odwołują się dwie wymienione wyżej ustawy, nie powinna być zdaniem Sądu wykładana różnie, na tle opisanych różnych uprawnień.

Z tych też względów, wobec naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy przez oba rozstrzygające sprawę organy administracji, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 października 2006 r. Nr [...] i decyzja Wójta Gminy z dnia 28 sierpnia 2006 r. Nr [...] podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 8 Konstytucji RP, w częściach rozstrzygających odmowę przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka, wyczerpujących żądanie skargi.

Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji rozważy wniosek skarżącej z dnia 14 lipca 2006 r., ustalając okoliczności niezbędne dla jego rozpatrzenia na podstawie przepisu art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania te należy poczynić kontekście sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się osoba wychowująca dziecko, w szczególności czy wychowuje dziecko bez jego ojca, w tym zatem kierunku organ poczyni ustalenia niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, że uchylone decyzje w tych częściach nie mogą być wykonane.