Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 99/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: z § 4 w zw. z § 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1061
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
article: art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27
journal: Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
law: Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
article: art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi I.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia "Dobry Start" 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej I.F. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

II SA/Łd 99/21

UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. (znak: znak: [...]) Wójt Gminy R. odmówił I. F. świadczenia "Dobry start" na dziecko - K.M..

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji zaznaczył, że 12 października 2020 r. Iwona F. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry start" na dziecko: K.M.. W decyzji przytoczono przepisy § 3 pkt 1 i 3 oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" i stwierdzono, że strona nie spełniła wynikających z nich warunków nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia.

Powołując się na przeprowadzoną analizę postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] r., [...] w decyzji wskazano, że postępowanie przed sądem prowadzone jest w sprawie umieszczenia ww. dziecka w rodzinie zastępczej. Na czas trwania postępowania ustalono miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania I. F., do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

W oparciu o powyższe ustalenia organ pierwszej instancji stwierdził, że ponieważ strona nie jest opiekunem faktycznym K.M., należało odmówić przyznania świadczenia "Doby start".

W odwołaniu wniesionym przez pełnomocnika strony do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wystąpiono o uchylenie w całości przedmiotowej decyzji. Zarzucono, że narusza ona:

1) art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 72 ust. 1 zd. 1 oraz ust. 2 Konstytucji RP w sytuacji gdy Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, a art. 72 ust. 1 wskazuje, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka, zaś ust. 2, że dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych;

2) art. 6 k.p.a poprzez niezastosowanie art. 18 ust. 2 Konwencji o Prawach Dziecka, który nakłada na Państwa - Strony, w tym Polskę obowiązek okazywania odpowiedniej pomocy rodzicom oraz opiekunom prawnym w wykonywaniu przez nich obowiązków związanych z wychowywaniem dzieci oraz zapewnienia rozwoju instytucji, zakładów i usług w zakresie opieki nad dziećmi;

3) art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, który nakłada obowiązek zapewnienia dziecku pozbawionemu czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub ze względu na swoje dobro nie mogącemu pozostawać w tym środowisku specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa, w tym opieki zastępczej;

4) art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 26 Konwencji o Prawach Dziecka, który nakłada obowiązek uznawania prawa każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz podejmowania niezbędnych kroków do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym, przy czym tam gdzie jest to możliwe, zabezpieczenia świadczeń z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu;

5) art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 27 ust. 1 i 3 Konwencji o Prawach Dziecka, który nakłada obowiązek uznania prawa każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu i psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu, a ust. 3 podejmowania właściwych kroków dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz udzielania, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań;

6) art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 3 Konwencji o Prawach Dziecka, który zakłada wymóg nadrzędności najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze jak również działania na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu obowiązek podejmowania wszelkich właściwych kroków ustawodawczych oraz administracyjnych;

7) prawa materialnego, tj. § 4 ust. 1 pkt 1) w zw. z § 3 pkt 3) rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie dobry start przysługuje jedynie opiekunom faktycznym, jeśli wystąpili z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów z uwzględnieniem przepisów Konstytucji oraz Konwencji o Prawach Dziecka, wskazuje, że świadczenie przysługuje każdej osobie sprawującej funkcję opiekuna faktycznego dziecka niezależnie od wystąpienia do sądu opiekuńczego o przysposobienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że stan faktyczny sprawy uznać należy za bezsporny. W aktach sprawy znajduje się odpis postanowienia Sądu Rejonowego w B., [...] z [...] r., w którym w trybie zabezpieczenia postanowiono uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnim K.M. w ten sposób, że ustalono miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania I.F., aż do czasu prawomocnego zakończenia przedmiotowego postępowania. Organ podkreślił, że z treści cytowanego postanowienia wynika, że sprawa toczy się z urzędu o wydanie zarządzeń opiekuńczych oraz na wniosek I.F. o umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej. A zatem Sąd wypowiedział się na zasadzie zarządzenia tymczasowego jedynie w wąskim zakresie ustalenia miejsca pobytu dziecka na czas trwania toczącego się przed nim postępowania. Z okoliczności sprawy wynika, że strona nie wnioskowała o przysposobienie małoletniego K.M.. Stąd nie może być uznana za opiekuna faktycznego dziecka w rozumieniu cytowanego § 3 pkt 3 rozporządzenia. Przepis ten zawiera definicję legalną, która została sformułowana w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości interpretacyjnych.

Dalej Kolegium stwierdziło, że nie podziela przy tym pojawiającego się w orzecznictwie (także powoływanym w odwołaniu) poglądu o konieczności dekodowania treści tej normy prawnej z pominięciem jej literalnego brzmienia - poprzez pryzmat zasad wynikających z przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r., ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. Takie podejście prowadzi to niezasadnego zaburzania spójnego systemu regulacji odnoszących się do zabezpieczenia dzieciom odpowiedniej pieczy. Ingerencje we władzę rodzicielską mogą mieć różny zakres. Należy pamiętać, że w myśl art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Przy czym dopiero najdalej idące ingerencje wiążą się z powierzeniem innym niż rodzice osobom pieczy nad dzieckiem. Przyjęcie założenia, że inne niż rodzice osoby mogą ubiegać się o to świadczenia tylko w przypadku posiadania określonego statusu (rodziny zastępczej, opiekuna prawnego lub opiekuna faktycznego rozumianego jako osoba ubiegająca się o adopcję) nie narusza praw wynikających z Konstytucji RP czy Konwencji. Ograniczenie takie nie wpływa też na powszechny charakter świadczenia - w myśl literalnie odczytywanych regulacji rozporządzenia do świadczenia "Dobry start" uprawniony jest rodzic lub w przypadku jego wyłączenia - osoba pełniąca określoną funkcję. W ocenie Kolegium zrozumiałe jest ograniczenie prawa do świadczeń tylko do osób, które mają normatywnie określony zakres odpowiedzialności za sprawowaną pieczę. Na marginesie jedynie trzeba podkreślić, że w sytuacjach nagłych w sprawach pieczy nad dzieckiem rozstrzyganych w sądach opiekuńczych mogą mieć zastosowanie przepisy k.p.c. dotyczące postępowania zabezpieczającego, w szczególności na podstawie art. 755 § 1 pkt 4 k.p.c. sąd może uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem. Tym samym, gdy jest to uzasadnione okolicznościami sprawy osoba faktycznie sprawująca pieczę nad dzieckiem może na zasadzie zarządzenia tymczasowego niezwłocznie uzyskać status uprawniający do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła I.F., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Strona powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji I instancji i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, o rozważenia uchylenia także decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podkreślono, że ustawodawca zróżnicował sytuację osób faktycznie opiekujących się dzieckiem uzależniając uprawnienie do świadczenia "Dobry start" od okoliczności wystąpienia z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie. W opinii strony skarżącej analogicznym kryterium ustawodawca posłużył się przy różnicowaniu sytuacji osób faktycznie opiekujących się dzieckiem w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w odniesieniu do uprawnienia do świadczenia wychowawczego (w art. 2 pkt 10 ustawy zdefiniowano opiekuna faktycznego jako osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka).

Dalej strona skarżąca szeroko powołała się na przepisy Konwencji o Prawach Dziecka, przepisy Konstytucji RP, wskazując na konieczność ich zastosowania w niniejszej sprawie. W tym też kontekście wskazała na szereg orzeczeń sądów administracyjnych – wojewódzkich i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W konkluzji skarżąca stwierdziła, że nie sposób podzielić zapatrywania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. jakoby pogląd o konieczności dekodowania normy § 3 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" z pominięciem jej literalnego brzmienia - poprzez pryzmat zasad wynikających z przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka jedynie pojawiał się w orzecznictwie i jako taki mógł nie być podzielany przez organ. Kolegium, stosownie do art. 6 k.p.a. działa na podstawie przepisów prawa, co winno znajdować odzwierciedlenie w treści wydawanych decyzji, w tym leżących u ich podstaw poglądów orzeczniczych. Przy czym podkreślić należy, że w orzecznictwie brak jest linii przeciwstawnej do zaprezentowanej, wskazującej na konieczność i dopuszczalność jedynie literalnej wykładni przepisów rozporządzenia. Tym samym organ nie dokonał wyboru z przeciwstawnych linii orzeczniczych argumentując za jedną z nich, a wydał decyzję wbrew jednolitej i aktualnej linii orzeczniczej dokonując przy tym wykładni wbrew wykładni powszechnie przyjętej w orzecznictwie, a przede wszystkim stojącej w jawnej sprzeczności z przepisami Konstytucji i Konwencji o Prawach Dziecka

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.].

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w skardze, a organ w piśmie z16 marca 2021 r. przyłączył się do tego wniosku.

Przenosząc określone w przepisach ustawy p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa, w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia.

Istotną dla rozpoznania przedmiotowej sprawy jest ocena, czy orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że osobie sprawującej bieżącą pieczę na dzieckiem nie przysługuje świadczenie "Dobry start".

Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji publicznej stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2018 r., poz. 1061 z późn. zm.).

Stosownie do § 4 rozporządzenia świadczenie na dobry start przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych.

Jak wynika z uchwały Rady Ministrów nr 80 z 30 maja 2018 r. w sprawie ustanowienia rządowego programu "Dobry start" (M.P. z 2018 r. poz. 514) program ten został ustanowiony w celu wsparcia rodzin z dziećmi w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego. Świadczenie to ma zatem na celu częściowe pokrycie tych wydatków na utrzymanie dziecka, które związane są z realizacją obowiązku szkolnego. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują.

Co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice. Zasadę tę statuuje art. 96 ust. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

W realiach niniejszej sprawy zasada ta nie ma zastosowania, bowiem władza rodzicielska w stosunku do małoletniego K.M. została ograniczona, a dziecko zostało umieszczone pod bieżącą pieczą I. F. – skarżącej (postanowienie Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r.). Jednocześnie należy wskazać, że postanowienie to nie jest podstawą, aby uznawać skarżącą za opiekuna prawnego, którego sąd opiekuńczy ustanawia na podstawie przepisów art. 145 – 153 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżąca nie została również ustanowiona rodziną zastępczą. Regulacja art. 1121 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie może więc mieć w tej sprawie zastosowania, tak jak i dalsze przepisy oddziału 2a rozdziału II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące pieczy zastępczej.

Sprawowanie bieżącej pieczy nie zostało też objęte przepisami ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, które przewidują umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, na podstawie orzeczenia sądu (art. 35 ust. 1), w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1). Piecza zastępcza, w myśl art. 34 ust. 1 tej ustawy, jest sprawowana w formie rodzinnej (rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka - art. 39 ust. 1) i instytucjonalnej (placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - art. 93 ust. 1). Na gruncie niniejszej sprawy oczywiste jest, że skarżąca nie realizuje żadnej z przewidzianych tą ustawą form pieczy zastępczej, gdyż sąd rodzinny powierzył jej pieczę bieżącą. Nie może natomiast ulegać wątpliwości, że sprawując pieczę bieżącą wypełnia ona wszelkie obowiązki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka w zastępstwie jego rodziców.

Wśród uprawnionych do ubiegania się o świadczenie na dobry start w przepisach rozporządzenia wskazano osoby sprawujące faktyczną opiekę nad dzieckiem, ale jedynie te, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 3). Prawodawca nie przewidział natomiast, że mogą zaistnieć sytuacje, w których dziecko zostało umieszczone na mocy orzeczenia sądowego w pieczy bieżącej, jednak wniosek o przysposobienie - jak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - nie został z różnych względów złożony. Tym samym pozbawiono opiekuna dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie, mimo że obowiązek zaspokajania potrzeb dziecka wynika z orzeczenia sądowego. Uznać więc należy, że przepisy rozporządzenia w sposób niedostateczny chronią nie tylko prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka, sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, ale przede wszystkim nie chronią praw dzieci, na rzecz których świadczenie jest przewidziane, prowadząc do nierównego traktowania dzieci. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka.

Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (por. J. Trzciński, Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne, wykład). W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP zapisano, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (zob. W. Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP, LEX).

Zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).

Skoro Państwo systemowo wspiera rodziny w wychowywaniu i utrzymaniu dzieci, to osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo (mocą orzeczenia sądowego) powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka na takich samych zasadach jak rodzice wychowujące własne dzieci. Zgodnie bowiem z Konwencją o Prawach Dziecka, formą sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą (por. wyrok WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., II SA/Łd 567/17 oraz WSA w Warszawie z 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14).

Ograniczenie uprawnień w dostępności do świadczeń stanowi istotne naruszenie praw, wynikających wprost z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Państwo ma bowiem obowiązek uznawać prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie (w ramach swych możliwości, także finansowych) warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Natomiast Państwo, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, ma obowiązek podejmować właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz udzielać, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy (...) - art. 27 Konwencji.

Uwzględniając powyższe uregulowania Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, za nieuprawnione należy uznać wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" ograniczenie w dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka do świadczenia na dobry start, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka. Powierzenie przez Państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym świadczenia "Dobry start"), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uwzględniając skargę, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego przepisy Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) oraz Konwencji o Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań. Ograniczenia w dostępności do świadczenia "Dobry start" na podstawie analizowanych przepisów rozporządzenia dla osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka.

Podobne stanowisko, co prawda odnośnie do kwestii przyznawania zasiłków rodzinnych, ale z odwołaniem się do identycznych argumentów dotyczących konstytucyjnych zasad i wskazania na konieczność odczytywania ich w aspekcie faktycznie sprawowanej opieki nad dzieckiem zawarł Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z 1 sierpnia 2019 r., I OSK 202/19, z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2708/17.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że ograniczenia w dostępności do świadczenia "Dobry start" wynikające z § 4 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" dla osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego nie tylko godzą w interes dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, ale i pozwalają na uznanie zastosowanego przepisu rozporządzenia za dyskryminujący, w konsekwencji konieczne stało się wywiedzenie uprawnienia do świadczenia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka, co uwzględnią organy administracji publicznej rozpoznając ponownie sprawę.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni zatem zaprezentowaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozszerzającą, prokonstytucyjną wykładnię art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach (punkt 2 wyroku) zapadło na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota wynagrodzenia adwokata w wysokości 480 zł ustalona zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) oraz opłata skarbowa za złożenie pełnomocnictwa.

dc