Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 713/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 5 ust 1 i 2, 6
journal: Dz.U. 2000 nr 106 poz 1118
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji.
article: art 7, 75 par 1, 76, 77 par 1, 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Korzeniowski, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.), sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się oddala skargę


UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzja z dnia [...] lutego 2014r. nr [...] działając na podstawie art.52 ust.5 w związku z art.8 ust.2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. Konstytucja Rzeczypospolitej ( Dz U z 1997r. nr 78 poz.483) oraz art.127§2 i art.138§1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t Dz U z 2013r. poz.267, dalej określany jako "kpa") – po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez pełnomocnika obywatelki [...] L. Z. ur.[...].10.1961r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...].11.2013r. [...] orzekającej o odmowie udzielenia cudzoziemce zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu [...].06.2012r. L. Z. wystąpiła za pośrednictwem pełnomocnika do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie zezwolenie na osiedlenie się na terytorium RP z uwagi na polskie pochodzenie.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].10.2012r. odmówił zainteresowanej wnioskowanego zezwolenia stwierdzając, że do dnia wydania decyzji cudzoziemka nie przedstawiła dokumentów potwierdzających posiadanie polskiego pochodzenia stosownie do wymogów ustawy z dnia 9 listopada 2000r. o repatriacji.

W ocenie organu I instancji wnioskująca nie wykazała również swoich związków z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów.

Ponadto stwierdził, że z uwagi na brak wskazania dokładnego miejsca urodzenia oraz rozbieżne informacje zawarte w dokumentach dołączonych przez cudzoziemkę, organ nie miał możliwości ustalenia, czy ojciec ww. M.K. posiadał obywatelstwo polskie.

Po rozpoznaniu odwołania złożonego przez pełnomocnika cudzoziemki od ww. decyzji, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzja z dnia [...].04.2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W wytycznych zwartych w treści ww. decyzji organ II instancji wskazał na celowość wstrzymania się z rozstrzygnięciem wniosku zainteresowanej do czasu rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia posiadania przez przodków ww. polskiego obywatelstwa, ponowne szczegółowe przesłuchanie cudzoziemki na okoliczności wykazywania przez nią związków z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów.

Ponadto organ odwoławczy wskazał na konieczność uwzględnienia przy rozstrzyganiu sprawy dokumentów dołączonych przez pełnomocnika strony w postaci odpisu skróconego aktu urodzenia dziadka cudzoziemki D.K. oraz orzeczenie dot. książeczki pracy na nazwisko M. K. s D. ur.1930 r.

Wojewoda [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy, ww. decyzją z dnia [...].11.2013r. odmówił udzielenia cudzoziemce zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP stwierdzając, że ww. nie udokumentowała swojego polskiego pochodzenia oraz nie wykazała swojego związku z polskością.

Z zachowaniem ustawowego terminu, odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik zainteresowanej, który wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i udzielenie ww. wnioskowanego zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP, zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.5 i art.6 ustawy o repatriacji w związku z art.52 ust.2 i art.8 Konstytucji RP przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art.7, art.77, art.80, oraz art.75§1 i art.76 kpa poprzez zastosowanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów.

W wyniku rozpatrzenia odwołania zapadła opisana na wstępie decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...].02.2014r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 52 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. O ile zapis ten stanowi, że polskie pochodzenie winno być stwierdzone na podstawie ustawy, o tyle artykuł ten nie wyjaśnia, na jakiej podstawie osoba polskiego pochodzenia miałaby zrealizować swój zamiar zamieszkania w Polsce na stałe. Organ argumentował, że zastosowanie ma zatem art. 8 ust. 2 Konstytucji, który stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Osoba polskiego pochodzenia pragnąca osiedlić się w Polsce, powinna wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o udzielenie jej zezwolenia na osiedlenie się. Zasady i tryb udzielania takich zezwoleń reguluje ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (j.t. Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573, ze zm.). Jedyną ustawą, która określa, na jakich zasadach ustalana jest polska narodowość, jest ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji. Organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcowi, który deklaruje polską narodowość, powinien ustalić jego polską narodowość na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, wykorzystując kryteria określone w ustawie o repatriacji.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, za osobę polskiego pochodzenia, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki:

1/ co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej

2/ wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów.

Za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało obywatelstwo polskie oraz spełniającą warunek określony w ust. 1 pkt 2.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy organ wskazał, że cudzoziemka na uzasadnienie swojego polskiego pochodzenia powoływała się na polską narodowość ojca M. K..

Organ stwierdził, że cudzoziemka w toku postępowania dla udokumentowania swoich twierdzeń przedłożyła następujące dokumenty:

1/ akt urodzenia zainteresowanej wraz z tłumaczeniem na j. polski

2/ akt zawarcia związku małżeńskiego przez cudzoziemkę ( również z tłumaczeniem na j. polski)

3/ akt zawarcia małżeństwa przez ojca cudzoziemki M. K. s. D. ur.1933r. bez adnotacji o narodowości

4/ książeczkę wojskową ojca cudzoziemki wydaną przez władze [...] w której rok urodzenia ojca to 1930r., imię jego ojca to D. oraz w której wskazano, że jest on narodowości [...]

5/ zaświadczenie potwierdzające przesiedlenie ojca cudzoziemki wraz z rodzicami na terytorium [...] bez adnotacji o narodowości i obywatelstwie

Organ w odniesieniu do powyższych dokumentów zauważa, że żaden z nich nie zawierał informacji o posiadaniu polskiego pochodzenia przez przodków cudzoziemki.

Powołując się na zeznania cudzoziemki w charakterze strony organ przytacza, że cudzoziemka oświadczyła iż jej ojciec M. K. urodził się na terytorium Polski i mieszkał w miejscowości B./ powiat l. / skąd w 1946r. został przesiedlony wraz z rodziną na terytorium [...] do województwa [...], a następnie [...].

Organ wskazał również, że cudzoziemka wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o potwierdzenie utraty polskiego obywatelstwa przez ojca M. K..

Postępowanie powyższe prowadzone przez właściwego w sprawie Wojewodę [...] pismem z dnia [...].10.2013r. zostało pozostawione bez rozpoznania z uwagi na nie uzupełnienie przez wnioskodawczynię braków formalnych wniosku w wyznaczonym przez organ terminie.

Podsumowując całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że L. Z. nie udokumentowała polskiego pochodzenia przodków, przedstawione przez nią dokumenty nie potwierdzają polskiego pochodzenia przodków w rozumieniu art.5 ust.1 pkt.1 ustawy o repatriacji, co uzasadniła w pełni odmowę udzielenia zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP.

Skargę na powyższą decyzje Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła L. Z..

W stosunku do ww. decyzji Szefa UdSC skarżąca podniosła następujące zarzuty:

1/ naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art.52 ust.5 w zw. z art.8 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie bezpośrednio przez organ administracji, co skutkowało uznaniem iż skarżąca (rzekomo) nie wykazała polskiego pochodzenia, w sytuacji w której skarżąca wykazała istnienie polskiego pochodzenia

2/ naruszenie art.6 w zw. z art.5 ust.2 ustawy o repatriacji poprzez błędną wykładnie i nieuprawnione stwierdzenie, iż załączone do akt sprawy dokumenty nie stanowią dowodów potwierdzających istnienie polskiego pochodzenia, w sytuacji w której to ze względu na fakt iż katalog dokumentów potwierdzających polskie pochodzenie jest katalogiem otwartym, załączone dokumenty w rzeczywistości potwierdziły fakt istnienia u skarżącej polskiego pochodzenia

3/ naruszenie art.5 ust.1 pkt.2 ustawy o repatriacji poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie, skutkujące uznaniem iż skarżąca (rzekomo) nie wykazała swoich związków z polskością, w sytuacji w której to skarżąca wykazała swój związek z polskością

4/ naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

-/ naruszenie art.75§1 w zw. z art.76 kpa poprzez błędną wykładnię dowodu załączonego w sprawie w postaci decyzji Wojewody [...] z której wynika iż ojciec skarżącej był polskim obywatelem

-/ naruszenie art.7 i 80 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co skutkowało niewyjaśnieniem przez organ administracji II instancji stanu faktycznego sprawy w zakresie istnienia podstaw do udzielenia zezwolenia na osiedlenie się oraz dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wg. norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż organ naruszył art. 7 i 80, w zw. z zw. art. 75 § 1 k. p. a., w zw. z art. 76 § 1, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie istnienia i podstawy faktycznej oraz prawnej wydania decyzji w przedmiocie udzielenia zezwolenia na osiedlenie się skarżącej. Zdaniem skarżącej naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem rzetelne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mogło doprowadzić organ odwoławczy do ustaleń faktycznych innych od tych, które stały się podstawą wydania zaskarżonej decyzji.

Wskazała, iż zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W związku z powyższym naruszeniem art.75 kpa było nierozpoznanie dowodu w postaci decyzji wojewody [...], która precyzyjnie określa, że ojciec skarżącej nabył polskie obywatelstwo.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie.

Odpowiadając na zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 i 6 ustawy o repatriacji podał, że opiera się on na założeniu, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców apriorycznie odrzucił wszystkie dowody w postaci dokumentów współczesnych dla wykazania okoliczności narodowości polskiej przodków skarżącej, a w konsekwencji jej polskiego pochodzenia. Zdaniem organu założenie takie jest błędne, albowiem dokonał on oceny tych dokumentów i dopiero na tej podstawie sformułował pogląd o tym, że w oparciu o nie, nie jest możliwe wykazanie okoliczności stypizowanej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji.

W ocenie organu poczynione w sprawie ustalenia faktyczne nie pozwalały na wydanie decyzji udzielającej skarżącej zezwolenia na osiedlenie się. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie, ocenianego przez pryzmat art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, nie wynika bowiem, że skarżąca posiada polskie pochodzenie, bowiem nie wykazano narodowości polskiej co najmniej jednego z jej rodziców bądź dziadków ani co najmniej dwojga pradziadków.

W piśmie procesowym z dnia 22 kwietnia 2014r. skarżąca podtrzymując w całości zarzuty i wnioski zawarte w skardze zaoponowała wobec stanowiska organu orzekającego o nie wywoływaniu skutku prawnego dla sprawy decyzji Wojewody [...] dot. dziadka skarżącej. Wskazuje, że choć te decyzje zaskarżyła i wobec tego utraciła ona moc w obrocie prawnym, to nie mniej jednak organ II instancji mógł stosownie do treści art.7 kpa z urzędu wystąpić o ustalenie czy dziadek skarżącej D.K. faktycznie był polskim obywatelem.

W ocenie skarżącej udowodniła ona swoje polskie pochodzenie, gdyż [...] z [...] września 1944r. dotyczył tzw. ewakuacji osób narodowości [...] lecz będących obywatelami polskimi, co powoduje, iż przesłanka art.5 ust.2 ustawy o repatriacji ( kryterium obywatelstwa) została w stosunku do skarżącej spełniona.

Na rozprawie w dniu 17 czerwca 2012r. pełnomocnik skarżącej przedłożył wyrok Sądu Rejonowego w A. ([...]) z dnia [...] kwietnia 2014r. dotyczący sprostowania danych osobowych ojca skarżącej M. K. s. D..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższą regulację Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Odnosząc się do podstaw prawnych rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a tym samym do wzorca kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia dokonywanego przez Sąd przypomnieć należy, że stosownie do postanowień art. 52 ust. 5 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. O ile przepis ten stanowi, że polskie pochodzenie winno być stwierdzone na podstawie ustawy, o tyle artykuł ten nie wyjaśnia, na jakiej podstawie osoba polskiego pochodzenia miałaby zrealizować swój zamiar zamieszkania w Polsce na stałe. Właściwe zastosowanie znajduje więc art. 8 ust. 2 Konstytucji, statuujący zasadę bezpośredniego stosowania Konstytucji, chyba że przepisy tej ustawy stanowią inaczej. Co do przedmiotowego zakresu regulacji prawnej uszczegóławiającej art. 52 ust. 5 Konstytucji wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny wskazując w wyroku z 13 maja 2003 r., SK 21/02 (OTK-A 2003/5/39), że skoro istnieje możliwość przyjęcia, że art. 52 ust. 5 Konstytucji nie będzie stanowił legis imperfectae przy uznaniu, iż ustawą, w ramach której jest możliwe wymagane przez art. 52 ust. 5 Konstytucji stwierdzenie pochodzenia, jest ustawa o cudzoziemcach – należy aprobować taką właśnie hipotezę interpretacyjną" (III, lit. A, pkt 12).

Słusznie zatem organ odwołał się w tym zakresie do ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573, ze zm.). Należy jednak wskazać, że ustawa ta nie udziela szczególnych preferencji, przy ubieganiu się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się, cudzoziemcom polskiego pochodzenia. Preferencje takie wprowadza Konstytucja, której jako aktowi wyższego rzędu należy przyznać pierwszeństwo stosowania. W takich sytuacjach ustawa o cudzoziemcach jest jedynie aktem pomocniczym w ustaleniu między innymi organu odpowiedzialnego za rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. Natomiast jedyną ustawą, która określa, na jakich zasadach ustalana jest polska narodowość, jest ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. - o repatriacji (Dz. U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532, ze zm.). Taki stan rzeczy powoduje, że organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcowi deklarującemu polską narodowość, powinien ustalić jego polską narodowość na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, wykorzystując kryteria określone w ustawie o repatriacji, kierując się koniecznością dokonania takiej wykładni, by zapewnione było wykonanie normy konstytucyjnej. Prawo do osiedlenia w Polsce jest wszakże konstytucyjnie adresowane do osoby, której polskie pochodzenie zostało "ustawowo" stwierdzone.

Taki tryb postępowania zaakceptowany został co do zasady w orzecznictwie, o czym świadczą wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 17 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 14/13, z 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2810/12, z 21 lipca 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 354/10, z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1618/09, z 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2263/07, CBOSA, a prawidłowość takiego stanowiska potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w szczególności w wyroku z 14 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1814/11, CBOSA.

Oceniając podmiotowy zakres regulacji ustawy o repatriacji stwierdzić należy, że ustawa o repatriacji obejmuje osoby repatriujące się ze [...] terenów [...] pomijając jednocześnie, m.in. obszar [...]. W art. 10 ustawy o repatriacji przyznano Radzie Ministrów uprawnienie do zniwelowania skutku nierównego traktowania cudzoziemców pochodzenia polskiego zamieszkałych w różnych częściach świata poprzez możliwość rozszerzenia zakresu podmiotowego ustawy w drodze określenia w rozporządzeniu innych państw lub innych części [...], niż wymienionych w art. 9, których obywatele polskiego pochodzenia mogą ubiegać się o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, w szczególności, których obywatele są dyskryminowani ze względów religijnych, narodowościowych lub politycznych. NSA we wspomnianym wyżej wyroku z 14 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1814/11 wskazał, że oznacza to potencjalnie uniwersalny charakter instytucji stwierdzania polskiego pochodzenia na podstawie art. 5 i art. 6 tej ustawy, w związku z czym okoliczność, że przewidziane w ustawie o repatriacji stwierdzanie polskiego pochodzenia związano expressis verbis z celami ustawy (art. 5 ust. 1), tak co do przesłanek, jak i trybu oraz właściwości orzekających organów powoduje, że dopuszczalne jest wykorzystywanie przesłanek stwierdzania polskiego pochodzenia na podstawie przepisów tej ustawy w stosunku do osób nie objętych jej zakresem podmiotowym, a zatem również obywateli [...] przez wojewodę jako organ właściwy w sprawie udzielenia zezwolenia na osiedlenie się (art. 71b ust. 1 ustawy o cudzoziemcach).

Aprobując przytoczoną wyżej wykładnię przedstawioną przez NSA stwierdzić należy, że relewantne przesłanki decydujące o rozstrzygnięciu niniejszej sprawy zawiera art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji stanowiący, że za osobę polskiego pochodzenia, w rozumieniu tej ustawy, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki:

- co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej;

- wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów.

Za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało obywatelstwo polskie oraz spełniającą warunek określony w ust. 1 pkt 2 (art. 5 ust. 2 powołanej ustawy).

Stanowiące podstawę prawną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepisy ustawy o repatriacji mają niezależnie od aspektu materialnoprawnego (uprawnienie do osiedlenia w Polsce), aspekt proceduralny, dotyczący trybu, w jakim ma następować stwierdzenie przesłanki polskiego pochodzenia. Zgodnie z przepisem art. 6 ustawy o repatriacji, dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być dokumenty, wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze [...], dotyczące wnioskodawcy lub jego rodziców, dziadków lub pradziadków, a w szczególności:

- polskie dokumenty tożsamości;

- akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością;

- dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej;

- dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej;

- dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej.

Dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być również inne dokumenty, a w szczególności:

- o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej;

- potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie.

Przed wypowiedzeniem się na temat prawidłowości oceny dokonanej przez organ w rozpatrywanej sprawie, co do spełnienia przez skarżącą tych wymogów, należy odnieść się do sposobu ich interpretacji. Posiłkowo ponownie odwołując się do powołanego wyżej wyroku TK, Sąd wskazuje, że w jego uzasadnieniu stwierdzono, że "Zgodnie (...) z konstytucyjnym systemem źródeł prawa (rozdział III Konstytucji) brak jest podstaw do traktowania al pari polskich aktów legislacyjnych i aktów ustawodawczych wydawanych przez inne państwo. Nawet wiążące Polskę umowy międzynarodowe muszą spełniać szczególne przesłanki, aby mogły być uznane za wchodzące do systemu źródeł prawa obowiązującego w Polsce. Nawet więc wówczas (co bynajmniej nie jest oczywiste na tle twierdzeń skargi i jej dokumentacji), gdyby np. wobec skarżącej w niniejszej sprawie na [...] przeprowadzono ustawowe badanie pochodzenia (czego nie należy utożsamiać z istnieniem stosowanego wpisu w rubryce "narodowość" w dokumentach wystawionych przez władze [...]) i wynik tego ustalenia wskazywałby na polskie pochodzenie, nie byłoby to równoznaczne z automatycznym spełnieniem przesłanki "ustawowego ustalenia" polskiego pochodzenia, wymaganej przez art. 52 ust. 5 Konstytucji. Konieczne jest bowiem, aby stwierdzenie polskiego pochodzenia następowało na podstawie polskiego ustawodawstwa" (III, lit. A, pkt 3).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 1 lutego 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1833/10, CBOSA, zajął stanowisko krytyczne wobec mocy dowodowej współcześnie wytworzonych dokumentów, odnoszących się do czasów minionych. Wskazał m. in., iż "Organ prowadząc postępowanie dowodowe na okoliczność ustalenia polskiego pochodzenia musiał kierować się zapisami wskazanych przepisów, w tym art. 6 ustawy o repatriacji. Wymieniony przepis wymienia przykładowo dokumenty mogące być dowodem w sprawie. Wskazanie to wyraźnie odnosi się do dokumentów, z których będzie wynikała wiedza źródłowa odnosząca się do faktów zaistniałych w przeszłości, w tym na datę narodzin poszczególnych przodków. Sama deklaracja cudzoziemca na okoliczność polskiego pochodzenia nie jest wystarczająca do ustalenia tej przesłanki. Nie bez znaczenia jest fakt, że stosowany w sprawie art. 52 ust. 5 Konstytucji uzależnia stwierdzenie tego pochodzenia zgodnie z ustawą. Zatem chodzi tu o ustawę polską w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji, z czego wynika, że organami uprawnionymi do stwierdzenia polskiego pochodzenia są wyłącznie polskie organy władzy publicznej. Organ ten stosując w tym przypadku przepisy art. 5 i 6 ustawy o repatriacji musi oceniając przedłożone dokumenty, mieć na uwadze kto i kiedy je wydał oraz czy ich treść odnosi się do przeszłości, w której to przeszłości odpowiednio wskazany przodek był narodowości polskiej (...)".

Z pewnością [...] (Dz. U. z [...] r. Nr [...], poz. [...], ze zm.) nie wyłącza wymogów ustawowych ustalonych dla dowodzenia okoliczności warunkujących udzielenie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP mimo, że zgodnie z art. 15 ust. 1 i 2 tej umowy dokumenty, które sporządził lub uwierzytelnił organ jednej z umawiających się stron, opatrzone pieczęcią urzędową i podpisem osoby uprawnionej, posiadającej moc na terytorium drugiej strony bez potrzeby legalizacji. Dotyczy to także odpisów i tłumaczeń dokumentów, które uwierzytelnił właściwy organ. Dokumenty, które na terytorium jednej strony traktowane są jako dokumenty urzędowe, uważane są za takie również na terytorium drugiej strony. Jest to uregulowanie częściowo zbieżne z art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi.

Niezależnie od oceny tej umowy w kontekście art. 241 ust. 1 Konstytucji zwrócić należy uwagę na przedmiotowo organiczny zakres umowy do postępowań cywilnych i karnych, a przede wszystkim na okoliczność wynikającą z zastosowania reguły kolizyjnej lex specialis derogat legi generali. Oceniając dokumenty przedłożone przez aplikującego należy zatem analizować czy przywołane uregulowania ustawy o repatriacji zawierają unormowania, które dotyczą szczegółowo danych uwarunkowań potwierdzania polskiego pochodzenia (tj. czy przepisy ustawy o repatriacji bezpośrednio odnoszą się do tego zagadnienia, odróżniając się od przepisów tej umowy), co wskazywałoby na pierwszeństwo ich zastosowania przed innymi unormowaniami w tym zakresie. W ocenie Sądu również zestawienie zasady lex specialis derogat legi generali z regułami dotyczącymi systemowego pierwszeństwa aktów prawnych wynikającymi z art. 91 ust. 2 Konstytucji nie pozwala na przyjęcie poglądu nie uznającego adekwatności do danej sprawy przepisów wskazanych w myśl zasady lex specialis...

Zdaniem Sądu nie jest wystarczająco uzasadnione wywodzenie odmiennego poglądu z pomocniczego charakteru stosowania ustawy o repatriacji, na który zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 stycznia 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1446/09, CBOSA). Ta pomocniczość automatycznie nie wyłącza uznania pierwszeństwa jej regulacji, która to ustawa jako jedyna zawiera definicję "osoby polskiego pochodzenia", tj. określa jaką osobę uznaje się za osobę polskiego pochodzenia. Nawet bowiem reguły odpowiedniego stosowania nie można rozciągać na kwestie, które zostały tą ustawą uregulowane w sposób pełny i wyczerpujący.

Ponadto Sąd podziela pogląd (wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z 20 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2885/12, CBOSA), że sposób interpretacji prawa nie może prowadzić do obejścia reguł dowodowych wskazanych w ustawie, ani naruszać kompetencje suwerennego państwa (Polski) do oceny przez jego organy, kto ma uzyskać szczególny status uprawniający m.in. do osiedlenia.

W wyroku z 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2810/12, CBOSA, WSA stwierdził, że brak jest przesłanek do uznania, jakoby wolą prawodawcy nie było dokonywanie oceny według wskazanych kryteriów, kto jest osobą polskiego pochodzenia. Ustawa o repatriacji została uchwalona już w okresie obowiązywania obecnej Konstytucji R.P., w której posłużono się właśnie identycznym określeniem "osoba polskiego pochodzenia". Należy też wskazać, że przyjęcie jakoby kwestie oceny spełnienia kryterium polskiego pochodzenia dla osób zamieszkujących tereny [...] nie były uregulowane w konkretny sposób w ustawie o repatriacji prowadziłoby do całkowitej dowolności, co do oceny możliwości korzystania z przywileju wynikającego z Konstytucji, co podważałoby podstawowe reguły państwa prawnego (art. 2 Konstytucji).

Aprobując przywołany wyżej pogląd należy mieć ponadto na względzie, że wystawione aktualnie przez władze [...] dokumenty nie są źródłem wiedzy historycznej.

Co do oceny przedłożonych materiałów w kontekście zachowania przez skarżącą wymogów art.5 ust.1 ustawy o repatriacji stwierdzić należy, że na aprobatę zasługuje twierdzenie organu, że żaden z przedłożonych przez skarżącą dokumentów nie zawierał informacji o posiadaniu polskiego pochodzenia przez jej przodków.

Należy w pełni podzielić ocenę organów, że zarówno w dokumentach dołączonych przez skarżącą w toku postępowania o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się jak również w materiale dowodowym zgromadzonym przez Wojewodę [...], brak jest jakichkolwiek informacji iż przodkowie ww. byli pochodzenia polskiego, a jedyna wskazówką narodowościową jest narodowość [...]. Brak jest także dokumentów potwierdzających wprost, iż przodkowie skarżącej nabyli w przeszłości obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 20 stycznia 1920 r.

W tym stanie rzeczy Szef UdSC zasadnie uznał, że złożone przez skarżącą dokumenty nie potwierdzają jej polskiego pochodzenia, albowiem z żadnego z nich nie wynika jednoznacznie ani fakt polskiej narodowości, ani polskiego obywatelstwa jej przodków. W związku z powyższym brak było podstaw do udzielenia skarżącej wnioskowanego zezwolenia w oparciu o art.52 ust.2 Konstytucji RP.

Konsekwencją powyższych ocen jest stwierdzenie braku podstaw naruszenia przez organy administracji wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Do uchylenia zaskarżonej decyzji nie mogły także prowadzić wskazane w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.

Organy obu instancji trafnie ustaliły, że w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie było możliwe stwierdzenie, iż skarżąca posiada polskie pochodzenie, a tym samym brak było podstaw do udzielenia mu wnioskowanego zezwolenia, w oparciu o postanowienia art. 52 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić. Obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), niemniej jednak oznaczają, że strona składająca wniosek powinna aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy. To na niej spoczywa bowiem ciężar dowodu w znaczeniu obiektywnym (materialnym), sprowadzający się do obciążenia strony składającej wniosek skutkami prawnymi nieudowodnienia okoliczności, których stwierdzenie jest podstawą wydania decyzji zgodnie ze zgłoszonym żądaniem (por. wyroki NSA: z 27 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 1560/10, z 10 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 632/12, CBOSA).

W tym miejscu należy podkreślić, że podstawy ustaleń faktycznych co do polskiego pochodzenia skarżącej nie mogła stanowić decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r., która została w rezultacie postępowania odwoławczego uchylona. Zarzut naruszenia art.75§1 w zw. z art.76 kpa należy więc zasadnie uznać za bezpodstawny.

Podkreślić należy, że z akt sprawy wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie przedłożone przez skarżącą dokumenty i ocenił, czy można z nich wnosić że dziadek skarżącej posiadał narodowość polską. Dlatego też za bezzasadny Sąd uznał zarzut skarżącej dotyczący naruszenia przez organ art. 7, art.77§1 i art. 80 K.p.a. Postępowanie wyjaśniające zostało oparte na przedłożonych przez skarżącą dokumentach. Jednocześnie organy nie miały żadnych innych możliwości dowodowych w przedmiocie ustalenia pochodzenia skarżącej od osób narodowości polskiej. Nie było zatem podstaw, aby rozszerzać zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Reasumując, w ocenie Sądu, analiza akt nie daje podstaw do uznania naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy ani naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie stwierdził też uchybień prowadzących do wznowienia postępowania administracyjnego i zobowiązujących do uchylenia decyzji.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art.151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.