Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2393/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(8) ust. 1,9,12, art. 36(6) ust. 1, art. 36(5) ust. 2 i 3, art. 36(4) ust. 10
journal: Dz.U. 2018 poz 2115
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2018 r. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą z [...] września 2018 r., nr [...] Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2018 r. (dalej: Komisja II Stopnia, Komisja Odwoławcza) po rozpatrzeniu odwołania E. M. (dalej: zdająca, strona, skarżąca), na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2115; dalej: u.r.p.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej: Komisja I stopnia, Komisja Egzaminacyjna) z [...] kwietnia 2018r. nr [...] ustalającą negatywny wynik strony z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od [...] do [...] marca 2018 r.

Do wydania powyższej uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia:

W uzasadnieniu uchwały z [...] kwietnia 2018 r. Komisja I stopnia wskazała, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, a z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść art. 366 ust. 1 u.r.p. wymagający dla pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego otrzymania z każdej części egzaminu radcowskiego oceny pozytywnej, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że strona uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z prawa gospodarczego, z którego zdająca uzyskała ocenę negatywną, obejmowało, po zapoznaniu się z treścią zadania (opracowanego na potrzeby egzaminu), sporządzenie, – jako należycie umocowany pełnomocnik działający na rzecz spółki MOC sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie (radca prawny Marek Makowski), pozwu albo – w przypadku braku podstaw prawnych do wniesienia pozwu w jakimkolwiek zakresie w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu – opinii prawnej, z uwzględnieniem interesu mocodawcy.

W stanie faktycznym zadania wskazano, że ALFIK sp. z o. z siedzibą w Białymstoku, wystawiła w dniu 2 stycznia 2016 r. dwa weksle własne o treści, jak w załącznikach nr 1 i nr 2. W spółce ALFIK nie ustanowiono rady nadzorczej. Weksle zostały wystawione na zlecenie MOC sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie i zostały wydane skutecznie zarządowi spółki MOC. Członkami zarządu spółki ALFIK w dniu 2 stycznia 2016 r. byli Cezary Czapla, Sandra Sopran i Bartłomiej Bryk, a każdy z członków zarządu tej spółki był uprawniony do jednoosobowej jej reprezentacji. W zakresie sposobu reprezentacji nie dokonywano zmian w umowie spółki ALFIK. Spółka ALFIK stała się niewypłacalna z dniem 1 października 2016 r. Na ten dzień spółka ALFIK dysponowała majątkiem pozwalającym na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego oraz zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Cezary Czapla w dniu 30 września 2016 r. złożył pisemną rezygnację z pełnienia funkcji członka zarządu spółki ALFIK na ręce pozostałych członków zarządu spółki ALFIK Bartłomieja Bryka i Sandry Sopran. Sandra Sopran w dniu 1 października 2016 r. złożyła pisemną rezygnację z pełnienia funkcji członka zarządu spółki ALFIK na ręce Cezarego Czapli, który tego oświadczenia nikomu nie przekazał. Bartłomiej Bryk zwołał nadzwyczajne zgromadzenie wspólników spółki ALFIK na dzień 16 października 2016 r., z porządkiem obrad obejmującym:

a) wybór przewodniczącego i protokolanta,

b) przedstawienie sytuacji spółki ALFIK,

c) podjęcie uchwał o zmianach w składzie zarządu,

d) zamknięcie zgromadzenia,

załączając kserokopię pisemnej rezygnacji Cezarego Czapli z funkcji członka zarządu spółki ALFIK.

W dniu 16 października 2016 r. odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników spółki ALFIK, na którym reprezentowany był cały kapitał zakładowy i nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego odbycia zgromadzenia i podjęcia uchwał objętych jego porządkiem. Po wyborze przewodniczącego zgromadzenia i protokolanta, Bartłomiej Bryk przedstawił wspólnikom sytuację spółki ALFIK. Następnie podjęto jednogłośnie uchwałę zarządzającą przerwę do 3 grudnia 2016 r. W dniu 16 października 2016 r. nie zostały podjęte przez zgromadzenie wspólników żadne inne uchwały.

Pismem doręczonym w dniu 1 grudnia 2016 r. spółka MOC skutecznie wezwała spółkę ALFIK do wykupu weksli, o których mowa w pkt 1, w miejscu ich płatności. Mimo skutecznego przedstawienia weksli, o których mowa w pkt 1, do wykupu, spółka ALFIK nie uiściła sum wynikających z weksli.

W dniu 3 grudnia 2016 r. wznowiono po przerwie nadzwyczajne zgromadzenie wspólników spółki ALFIK, na którym ponownie reprezentowany był cały kapitał zakładowy i nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego odbycia zgromadzenia i podjęcia uchwał objętych jego porządkiem. W trakcie tego nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników podjęto jednogłośnie w głosowaniu tajnym uchwałę o odwołaniu z zarządu Cezarego Czapli i Bartłomieja Bryka oraz jednogłośnie w głosowaniu tajnym wybrano na członka zarządu spółki ALFIK Aldonę Amol, która do tego momentu nie była związana w jakikolwiek sposób ze spółką.

Aldona Amol w dniu 10 grudnia 2016 r. złożyła wniosek do KRS o wpisanie jej jako członka zarządu spółki ALFIK oraz o wykreślenie Cezarego Czapli i Bartłomieja Bryka. Ci ostatni zostali wykreśleni z KRS-u w dniu 23 grudnia 2016 r. W tym też dniu wpisana została do KRS-u, jako członek zarządu spółki ALFIK, Aldona Amol.

Aldona Amol, po zapoznaniu się z sytuacją finansową spółki ALFIK, w dniu 30 grudnia 2016 r. złożyła do Sądu Rejonowego w Białymstoku Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych wniosek o ogłoszenie upadłości tejże spółki, w którym wskazała, że spółka nie ma majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego oraz wniosła o rozwiązanie spółki ALFIK bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Po powołaniu Aldony Amol na członka zarządu spółki ALFIK, spółka ta nie zaciągała nowych zobowiązań.

Sąd Rejonowy w Białymstoku Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych postanowieniem z 3 lutego 2017 r., po rozpoznaniu wniosku spółki ALFIK, oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości tej spółki oraz orzekł o jej rozwiązaniu bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, z uwagi na brak w majątku spółki ALFIK jakichkolwiek aktywów. Postanowienie zostało obwieszczone w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w dniu 27 lutego 2017 r.

Pismem z dnia 3 marca 2017 r. spółka MOC wezwała Cezarego Czaplę, Bartłomieja Bryka, Aldonę Amol i Sandrę Sopran do zapłaty – w terminie tygodnia od doręczenia pisma – solidarnie kwoty 400.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 grudnia 2016 r., w związku z brakiem wykupu weksli, o których mowa w pkt 1 przez spółkę ALFIK. Wezwania zostały doręczone prawidłowo adresatom i pozostały bez reakcji.

Prezes zarządu spółki MOC poprosił radcę prawnego Marka Makowskiego o ocenę prawną sytuacji reprezentowanej przez niego spółki, a w przypadku stwierdzenia istnienia podstaw prawnych - o wniesienie pozwu w imieniu spółki MOC na podstawie art. 299 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017r., poz. 1577 z późn. zm., dalej też jako k.s.h.), w takim zakresie podmiotowym i przedmiotowym, w jakim spółce przysługują zasadne - według oceny radcy prawnego - roszczenia, z pominięciem tych roszczeń, co do których istnieje możliwość skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności przez członków zarządu spółki ALFIK na podstawie art. 299 k.s.h., według przedstawionego stanu faktycznego.

W ramach zadania z prawa gospodarczego zdająca sporządziła opinię o braku podstaw do dochodzenia roszczeń przeciwko członkom dłużnej spółki na podstawie art. 299 k.s.h. Zaznaczyła jednak, że możliwe jest rozważenie dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych – z art. 415 k.c. wobec dwóch członków zarządu – Sandry Sopran i Bartłomieja Bryka co do kwoty 200.000 zł związanej z wekslem 1/2016. Weksel 2/2016 zdaniem strony był nieważny.

Strona wniosła odwołanie od w/w uchwały. Zarzuciła rozstrzygnięciu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez negatywną ocenę przedstawionego przez zdajaca sposobu rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, podczas, gdy sporządzona przez nią opinia prawna w sposób najbardziej trafny uwzględniała interesy strony i była adekwatna do polecenia zadania egzaminacyjnego stanowiącego, że opinię o braku podstaw do wniesienia pozwu należy sporządzić w sytuacji braku podstaw do skutecznego dochodzenia roszczenia na podstawie art. 299 § 1 k.s.h.;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na dokonaniu oceny pracy egzaminacyjnej bez dogłębnej i wszechstronnej analizy jej treści, treści zadania egzaminacyjnego, obowiązujących przepisów prawa i orzecznictwa Sądu Najwyższego, co w konsekwencji doprowadziło do zarzutu nieprawidłowego rozstrzygnięcia zagadnień merytorycznych będących przedmiotem zadania, mimo, iż w pracy egzaminacyjnej zostały rozpoznane wszystkie istotne kwestie, a sporządzona opinia prawa w sposób najbardziej pełny zabezpiecza interesy klienta.

W ocenie skarżącej uchybienia te przejawiały się:

- w nieprawidłowej wykładni przepisów art. 299 § 1 k.s.h. przyjmującej , iż wierzyciel jest "zwolniony" z obowiązku posiadania tytułu egzekucyjnego wobec spółki, w sytuacji, gdy spółka ta utraciła byt prawny po upływie 2 miesięcy od daty wymagalności tego roszczenia, pomimo, iż zgodnie z treścią tego przepisu członkowie zarządu odpowiadają za zobowiązania spółki tylko w przypadku, gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, a odstępstwo od tego wymogu jest dopuszczalne jedynie w wyjątkowych sytuacjach, zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2006 roku, sygn. II CSK 300/06, a tym samym wykładnia tego przepisu zastosowana przy ocenie pracy egzaminacyjnej stanowiła nieuprawnione rozszerzenie wyjątku od zasady ogólnej i stała w sprzeczności z regułą exceptines non sunt extendendae,

- przeoczeniu istotnej dla rozwiązania zadania okoliczności, że wbrew treści punktu 16 "Opisu stanu faktycznego" zadania egzaminacyjnego sąd dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, oddalając wniosek o ogłoszenie upadłości, nie mógł jednocześnie orzec o rozwiązaniu spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, a jedynie mógł stwierdzić, ze zachodzą podstawy do rozwiązania tego podmiotu bez tego postępowania, co winno być podstawą do wszczęcia właściwego postępowania w tym zakresie prowadzonego przez sąd rejestrowy na podstawie art. 25a i następne ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2017 roku, poz. 700, dalej: u.KRS). To przeoczenie skutkowało bezpodstawnym założeniem, iż spółka utraciła byt prawny na podstawie wskazanego postanowienia sądu dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych oraz nie można od czasu jego wydania występować przeciwko spółce z roszczeniami na drodze cywilnej, a w konsekwencji do uznania, że uzyskanie tytułu egzekucyjnego wobec spółki było niemożliwe w warunkach opisanych w zadaniu,

- odrzuceniu możliwości zastosowania do stanu faktycznego opisanego w zadaniu egzaminacyjnym stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. CSK 286/13, zgodnie z którym sama utrata bytu prawnego spółki nie daje podstaw do odejścia od wymogu przedłożenia przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego stwierdzającego niewyegzekwowane przez niego zobowiązanie spółki,

- bezkrytycznym podejściu do treści "Opisu Istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z prawa gospodarczego", a w konsekwencji błędnym uznaniu, że prawidłowe rozwiązanie zadania polega na sporządzeniu pozwu przeciwko Bartłomiejowi Brykowi i Sandrze Sopran, podczas, gdy "Opis istotnych zagadnień" stanowi wyłącznie instrument pomocniczy, nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych, a nadto wskazany dokument nie zawiera prawidłowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego, bowiem pozew sporządzony w warunkach opisanych w zadaniu egzaminacyjnym nie zasługiwałby na uwzględnienie,

- błędnej interpretacji polecenia egzaminacyjnego poprzez uznanie, że do uzyskania pozytywnej oceny z części trzeciej egzaminu radcowskiego nie wystarcza prawidłowe rozstrzygnięcie kwestii odpowiedzialności członków zarządu dłużnej spółki z art. 299 k.s.h., ale w przypadku opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia pozwu konieczne jest wskazanie innej podstawy prawnej do dochodzenia ewentualnych roszczeń przez klienta i przedstawienie przekonywującego uzasadnienia w tym zakresie, podczas, gdy z treści zadania egzaminacyjnego wynika, że osoba przystępująca do egzaminu ma jedynie przeanalizować "odpowiedzialność wspólników dłużnej spółki na podstawie art. 299 k.s.h." i prawidłowe rozwiązanie w tym zakresie powinno przesądzać o przyznaniu pozytywnej oceny.

Podnosząc te zarzuty, zdająca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, iż uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, w tym pozytywną ocenę z części trzeciej egzaminu.

Komisja II stopnia nie podzieliła argumentów zdającej. Odwołując się do uregulowań: art. 368 ust. 9, 12, 14 u.r.p. i § 5 ust. 2 pkt 1, ust. 3, 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 100, dalej: rozporządzenie z 24 września 2009 r.) wyjaśniła, że postępowanie przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Jest to szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Obowiązek Komisji Odwoławczej polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.

Organ odwoławczy przedstawił także kryteria oceny zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego. Przywołał art. 364 ust. 1 u.r.p., art. 365 ust. 2 u.r.p. Zdaniem Komisji II stopnia ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 u.r.p. jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku, którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 364 ust. 1 u.r.p.).

Określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości. Dlatego dokonując oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego Komisja Odwoławcza przyjęła, że omówione wskazówki należy odnosić indywidualnie do każdej pracy.

Co do Opisu istotnych zagadnień, Komisja II stopnia uznała że nie ma on charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych.

Odnosząc powyższe do odwołania, Komisja II stopnia przypomniała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p., na ocenę niedostateczną.

Radca prawny B. F. w zakresie zachowania wymogów formalnych wskazał, iż prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego było sporządzenie pozwu z zachowaniem jego wymogów formalnych, co oznaczało, że sporządzenie przez stronę opinii prawnej było nieprawidłowe. Także drugi egzaminator SSA J. W. co do zasady wskazał na nieprawidłowe rozwiązanie zadania poprzez sporządzenie opinii prawnej a nie pozwu. Przy czym zauważył jednocześnie, że opinia ta z punktu widzenia czysto formalnego spełnia wymogi stawiane opinii prawnej. W zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji obaj egzaminatorzy wskazali, iż skarżąca opierając się głównie na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. I CSK 286/13 błędnie zinterpretowała art. 299 § 1 k.s.h., w szczególności konieczność posiadania tytułu egzekucyjnego wobec spółki, mimo postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 3 lutego 2017 r. oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości i rozwiązującego spółkę ALFIK bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Ta wada rozwiązania zadania zaproponowanego przez Skarżącą, zdaniem egzaminatorów doprowadziła do sporządzenia przez nią opinii prawnej rekomendującej odstąpienia od sporządzenia pozwu w sprawie, w której złożenie takiego pozwu należało uznać za zasadne. Egzaminator J. W. zauważył, że we wnioskach opinii zdająca wskazała możliwość dochodzenia roszczeń wobec dwóch członków zarządu spółki ALFIK tj. Sandry Sopran i Bartłomieja Bryka na zasadach ogólnych ze wskazaniem art. 415 k.c., bez jakiegokolwiek uzasadnienia swego stanowiska w tym zakresie, co należało uznać za nieprawidłowe. W kwestii poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje obaj egzaminatorzy uznali, iż wobec braku wniesienia pozwu, zdająca rozwiązała zadanie w sposób sprzeczny z tym interesem. W zakresie języka, stylu i staranności pracy egzaminatorzy uznali, że praca została napisana starannie i na dobrym poziomie.

Komisja Odwoławcza podzieliła stanowisko egzaminatorów. Prawidłowe rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego wymagało sporządzenia pozwu, opartego o art. 299 § 1 k.s.h. przeciwko Bartłomiejowi Brykowi i Sandrze Sopran - członkom zarządu spółki ALFIK. Zdający winien prawidłowo wykazać bezskuteczność egzekucji wobec spółki, przy szerokim rozumieniu tego sformułowania i przyjęciu, iż dowodem w tym zakresie może być postanowienie wydane na podstawie art. 13 ust. 2a ustawy - Prawo upadłościowe. Winien również prawidłowo ustalić pozwanych, z uwzględnieniem kluczowych dat wskazanych w zadaniu, związanych z ustaleniem stanu niewypłacalności spółki i osób pełniących w tym czasie funkcję członków zarządu. Ponadto winien prawidłowo ustalić wartość przedmiotu sporu, mając na uwadze, iż jeden z weksli stanowiących był nieważny, z uwagi na wpisanie w jego treści dwóch następujących po sobie terminów płatności, jak również powinien prawidłowo określić wymagalność roszczeń, a co za tym idzie prawidłowo określić żądanie w zakresie zapłaty odsetek za opóźnienie. Zdający powinien również prawidłowo określić właściwość rzeczową miejscową i funkcjonalną wnosząc powództwo do Sądu Okręgowego - Wydziału Gospodarczego Białymstoku, z uwagi na fakt, iż jest to sąd siedziby spółki (art. 298 k.s.h.).

Zdająca sporządzając opinię prawną oparła się na wyroku Sądu Najwyższego w sprawie I CSK 286/13, w sposób nieuprawniony przyjmując jednak analogię w zakresie stanu faktycznego w zadaniu egzaminacyjnym i wskazanym wyżej wyroku. Nie uwzględniła zaś znaczenia faktu utraty bytu prawnego przez spółkę ALFIK, mimo że sam ten fakt został przez nią odnotowany w stanie faktycznym opisanym w opinii. Właśnie wykreślenie spółki ALFIK z Krajowego Rejestru Sądowego miało podstawowe znaczenie dla oceny prawnej stanu faktycznego przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym. Skarżąca zaś błędnie przyjęła, iż brak tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce wyklucza możliwość skorzystania z art. 299 § 1 k.s.h i wniesienia powództwa przeciwko członkom zarządu tej spółki. Dlatego niezasadnie odwołała się do cytowanego wyroku SN o sygn. I CSK 286/13, który zapadł w innym stanie faktycznym. Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku w całości podtrzymał stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 13 grudnia 2006r., sygn. II CSK 300/06, do którego należało dowołać się przy rozwiązywaniu zadania. W zadaniu właśnie odniesienie czasowe miało istotne znaczenie w prawidłowym rozwiązaniu zadania. Roszczenie wobec spółki bowiem stało się wymagalne 3 grudnia 2016 r., a już 30 grudnia 2016 r. zgłoszono wniosek o upadłość spółki, w przedmiocie którego rozstrzygnięcie zapadło w dniu [...] lutego 2017r.

Mając na uwadze właśnie ten dwumiesięczny okres pomiędzy wymagalnością roszczenia a oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości z jednoczesnym orzeczeniem w przedmiocie rozwiązania spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego skarżąca powinna uznać, iż była to wyjątkowa sytuacja, uniemożliwiającą uzyskanie tytułu egzekucyjnego, a tym samym pozwalającą na skorzystanie właśnie z możliwości przesłankowego ustalenia istnienia niewyegzekwowanego zobowiązania, za które odpowiedzialność ponoszą członkowie zarządu na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. Aczkolwiek stan faktyczny w sprawie II CSK 300/06 był odmienny od objętego zadaniem egzaminacyjnym, jednakże, to Sąd Najwyższy stwierdził, że: "Mogą jednak wystąpić sytuacje, w których wytoczenie powództwa przeciwko spółce będzie czasowo lub trwale wyłączone, np.w razie ogłoszenia upadłości spółki lub jej wykreślenia z rejestru na skutek zakończenia postępowania upadłościowego", a taka sytuacja nie może uniemożliwić wytoczenie powództwa na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. Komisja Odwoławcza nie zgodziła się więc z tezą skarżącej, iż wyłącznie istnienie tytułu egzekucyjnego wobec spółki jest podstawą dochodzenia roszczenia z art. 299 § 1 k.s.h., skoro orzecznictwo w tym zakresie dopuszcza wyjątki.".

Komisja Odwoławcza dostrzegła, że sąd rozpoznający wniosek o ogłoszenie upadłości nie był uprawniony do orzeczenia rozwiązania spółki przez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego a jedynie, zgodnie z art. 13 ust. 2 a ustawy Prawo upadłościowe, do ustalenia, czy zgromadzony w sprawie materiał daje podstawę do takiego działania, to zarzut ten nie został sformułowany przez zdającą w opinii. Zatem pojawiająca się wyłącznie w odwołaniu teza, jakoby spółka ALFIK nie utraciła bytu prawnego, wskutek wadliwości orzeczenia w tym zakresie, a tym samym istniała możliwość uzyskania tytułu egzekucyjnego wobec tej spółki nie mogła stanowić podstawy do odmiennej oceny sporządzonej opinii, gdyż nie została w niej wyrażona. Opinia także nie zawierała rozważań dotyczących prawidłowej procedury wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego, a tym samym wskazywania możliwości udziału wierzycieli w tym postępowaniu. Argumenty w tym zakresie w uzasadnieniu odwołania Komisja Odwoławcza uznała za spóźnione. Nie zgodziła się też z zarzutem "bezkrytycznego" podejścia przez egzaminatorów do treści "Opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z prawa gospodarczego". Egzaminatorzy dokładnie przeanalizowali opinię prawną sporządzoną przez skarżącą wykazując jej wady i zalety. Komisja Odwoławcza stwierdziła, że wady te dotyczyły meritum rozwiązania zadania egzaminacyjnego i dlatego obaj egzaminatorzy ocenili tą pracę na oceną niedostateczną, uzasadniając swoją ocenę w sposób wyczerpujący i pełny.

Komisja Odwoławcza zauważyła, iż samo sporządzenie opinii prawnej, w ocenie egzaminatora SSA J. W., nie przesądziło o negatywnej ocenie pracy. O ocenie tej przesądził brak właściwej oceny stanu faktycznego i brak przypisania doniosłości prawnej utracie bytu prawnego przez spółkę ALFIK w bardzo krótkim odstępie czasu od wymagalności roszczenia wobec spółki. Oceniający bardzo wnikliwie zapoznali się z pracą i nie kierowali się w swej ocenie wyłącznie powołanym wyżej Opisem. Obaj egzaminatorzy podkreślili poprawność formalną i językową pracy a także fakt, iż skarżąca prawidłowo określiła wartość roszczenia, zauważając nieważność jednego z weksli strona sformułowała również zarzut błędnej interpretacji polecenia egzaminacyjnego, poprzez przyjęcie przez egzaminatora J. W. konieczności, w przypadku sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia powództwa na podstawie art. 299 § 1 k.s.h., wskazania innej podstawy prawnej do dochodzenia ewentualnych roszczeń przez klienta i przedstawienia przekonywującego uzasadnienia w tym zakresie, w sytuacji gdy wystarczające jest odniesienie się w rozwiązaniu wyłącznie do art. 299 § 1 k.s.h. Komisja Odwoławcza w ocenie cząstkowej egzaminatora J. W. nie dopatrzyła się sformułowań wskazujących, aby kwestia odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c. miała decydujące znaczenie przy ocenie pracy. Dlatego zarzut strony uznała za nieuprawniony. Niemniej skarżąca w swej opinii powołała się na możliwość dochodzenia roszczeń na podstawie art. 415 k.c., jednakże w żaden sposób, co słusznie zauważył egzaminator, tezy tej nie rozwinęła i nie uzasadniła. Co więcej, zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym opinię prawną należało sporządzić wyłącznie w przypadku braku podstaw do wniesienia powództwa. Skoro strona dostrzegała taką podstawę (art.415 k.c.), to powinna sporządzić pozew.

Komisja Odwoławcza nie podzieliła zarzutu strony, że sporządzając opinię prawną wskazującą na brak podstaw do wniesienia powództwa opartego o art. 299 § 1 k.s.h., działała w interesie klienta. W ramach zadania egzaminacyjnego zasadne było sporządzenie pozwu z prawidłowym określeniem wartości przedmiotu sporu i pozwanych. Tylko takie działanie zdaniem Komisji II stopnia należało uznać za zgodne z interesem klienta, bo pozwalające mu na potencjalne uzyskanie zaspokojenia swojego roszczenia. Sporządzenie opinii prawnej, w której wskazuje się na brak podstaw do dochodzenia przed sądem przysługującego klientowi roszczenia, Komisja Odwoławcza traktowała za sprzeczne z dobrze pojętym interesem klienta, wymaganym przez powołany przez skarżącą art. 8 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego. Okoliczność tę również trafnie podkreślili w ocenach cząstkowych egzaminatorzy.

Odnosząc się do kwestii poruszonej w uzasadnieniu odwołania, mimo braku sformułowania zarzutu w tym zakresie, dotyczącej różnych ocen w przypadku sporządzenia opinii prawnej jako rozwiązania zadania z prawa gospodarczego, Komisja Odwoławcza wskazała, iż komisje egzaminacyjne orzekają w indywidualnej sprawie zdającego i każda sprawa jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. i nie może być rozpatrywana porównawczo z pracami innych zdających. Tym samym nie znalazła podstaw do porównywania prac egzaminacyjnych innych zdających.

Z powyższych względów Komisja II stopnia uznała zarzuty zdającej za chybione. Tym samym nie znalazła podstaw do uwzględnienia odwołania.

Z uchwałą Komisji II stopnia nie zgodziła się zdająca i wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżyła powyższą uchwałę w całości. Zarzuciła jej naruszenie:

1) przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie jedynie powierzchownej i wybiórczej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj. treści pracy egzaminacyjnej, treści zadania egzaminacyjnego (w szczególności pominięcie niektórych fragmentów pkt I "Informacji dla zdającego" oraz pkt 16 i pkt 18 "Opisu stanu faktycznego") i orzecznictwa Sądu Najwyższego (w szczególności uzasadnienia wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. I CSK 286/13), dowolną (arbitralną) ocenę materiału dowodowego, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego w sprawie, a w konsekwencji - nieuprawnionym uznaniem, że nieprawidłowo rozwiązała zagadnienia merytoryczne będące przedmiotem zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, mimo że w jej pracy egzaminacyjnej zostały prawidłowo rozstrzygnięte wszystkie istotne kwestie, a sporządzona opinia prawna z zakresu prawa gospodarczego w sposób najbardziej pełny zabezpieczała interes klienta, a także poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały w sposób spójny i rzeczowy motywów, którymi organ się kierował przy wydaniu decyzji oraz oparcie rozstrzygnięcia o nieprawdziwe, arbitralnie poczynione ustalenia;

b) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że praca z zakresu prawa gospodarczego zasługuje na ocenę negatywną w sytuacji, gdy opiera się na dominującej w orzecznictwie i literaturze wykładni art. 299 k.s.h., a także poprzez przyznanie innym osobom zdającym egzamin wyniku pozytywnego, pomimo sporządzenia takich samych pod względem merytorycznym opinii o braku podstaw do wniesienia pozwu ze względu na brak tytułu egzekucyjnego przeciwko dłużnej spółce;

c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnione utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego podczas, gdy praca egzaminacyjna z zakresu prawa gospodarczego spełniała wszelkie kryteria warunkujące uzyskanie oceny pozytywnej z w art 365 ust. 2 u.r.p.;

2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.:

d) art. 368 ust. 9 u.r.p. poprzez brak ustosunkowania się do wszystkich zarzutów wniesionego odwołania od uchwały z dnia [...] kwietnia 2018 r., co w szczególności dotyczyło zarzutu, iż przyjęta przez Komisję Egzaminacyjną wykładnia art. 299 k.s.h. stała w sprzeczności z regułą exceptiones non sunt extendendae, podczas gdy rolą Komisji II stopnia jest rozpatrzenie wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego;

e) art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie oceny w oparciu o kryterium pozaustawowe - "Opis istotnych zagadnień", w sytuacji gdy ww. przepis zawiera zamknięty katalog wytycznych oceny, według których egzaminatorzy mogą oceniać prace, a także poprzez przyznanie oceny negatywnej z egzaminu z prawa gospodarczego, pomimo iż sporządzona opinia była w okolicznościach sprawy uzasadniona, zachowywała wymagania formalne, stanowiła właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazywała na umiejętność ich interpretacji oraz uwzględniała interes reprezentowanej strony, co świadczyło o przygotowaniu zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając na uwadze wskazane zarzuty na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. wnosiła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości, zastosowanie art. 135 p.p.s.a. i uchylenie również uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W obszernym uzasadnieniu przedstawiła argumenty mające potwierdzać zasadność opinii skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia podtrzymała argumenty przedstawione w uchwale i wnosiła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Należy zauważyć, że aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1392 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w sprawie. Tym samym skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi wskazać trzeba, że w myśl art. 364 ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzamin ten, zgodnie z

art. 364 ust. 2 u.r.p., składa się z pięciu części pisemnych, przy czym – uwzględniając zakres sporu do jakiego doszło w rozpatrywanej sprawie – trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu (art. 364 ust. 7 u.r.p.).

Zgodnie z art. 365 ust. 2 zd. 1 u.r.p. oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (art. 365 ust. 3 u.r.p.).

Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem skali ocen przewidzianej w art. 364 ust. 10 u.r.p. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366 ust. 1 u.r.p.).

Od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (art. 368 ust. 1 u.r.p.). Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się zaś odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 368 ust. 12 u.r.p.).

Jednocześnie należy zauważyć, że uchwała w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy orzekające w tym przedmiocie, a więc komisja egzaminacyjna I, jak i II stopnia bowiem, nie mają w tym względzie "luzu decyzyjnego" – o ile rozwiązanie zadania z każdej części egzaminu radcowskiego zostało ocenione pozytywnie, zgodnie z uregulowaniem zawartym w art. 366 ust. 1 u.r.p., wynik egzaminu musi być pozytywny. Także ocena rozwiązania zadania z określonej części egzaminu nie jest dokonywana w ramach "luzu decyzyjnego", skoro i tutaj ustawa reguluje wymagania, jakie muszą być spełnione celem uzyskania oceny pozytywnej (art. 365 ust. 2 u.r.p.). Zgodnie z tą ostatnią regulacją rozwiązanie zadania musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być właściwie zastosowane i umiejętnie zinterpretowane, sposób zaś rozstrzygnięcia problemu powinien być poprawny i powinien uwzględniać interes strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje. Rozwiązanie spełniające te wymagania musi być ocenione pozytywnie, a jeżeli tak jest, to w zależności od tego, w jakim stopniu wymagania te zostały zachowane, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen pozytywnych, zawartej w ustawie. Rozwiązanie, które nie spełnia powyższych wymogów musi być konsekwentnie ocenione negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 3822/16; z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3362/17; z 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2351/13, opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustalenie wzorca oceny danej części egzaminu radcowskiego zostało oparte na rozwiązaniu przyjętym w art. 365 ust. 2 u.r.p. Zgodnie z treścią tego przepisu, przy ocenie każdego z zadań egzaminu radcowskiego, oceniający dwaj niezależni od siebie egzaminatorzy, biorą pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Wskazane w przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, czyli do właściwej ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz których jego praca jest wykonywana. W związku z powyższym przyjąć należy, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym, które jednak niedostatecznie chroni interes reprezentowanej zgodnie z zadaniem strony przez brak postawienia istotnych zarzutów naruszenia praw materialnego i procesowego, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej.

Zatem sporządzenie opinii prawnej, poprawnej pod względem formalnym, z dobrą argumentacją w odniesieniu do niektórych kwestii stanu faktycznego nie było wystarczające do uzyskania oceny pozytywnej z omawianej części pracy egzaminu.

Ponadto zdająca wyszła z błędnego założenia, że prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego, w świetle art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 1 u.r.p. i przedstawionych przez nią argumentów była także opinia prawna. Z tak prezentowanym stanowiskiem nie można się zgodzić.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko Komisji II stopnia w odniesieniu do wytkniętych uchybień pracy skarżącej z prawa gospodarczego. Wymaga podkreślenia, że Komisja Odwoławcza podtrzymała w pełni zgodne oceny egzaminatorów i uzupełniła ich argumenty, kierując się także zarzutami odwołania. Strona dopiero w odwołaniu zakwestionowała pkt 16 i 18 Opisu stanu faktycznego, które zawierały kluczowe informacje dla rozwiązania kazusu. Ani egzaminatorzy, ani Komisja Odwoławcza nie mieli wątpliwości, że rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w Białymstoku w postanowieniu - oddalającym wniosek spółki Alfik o ogłoszenie jej upadłości - o rozwiązaniu tejże spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego było błędne w świetle art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 z późn. zm.). Według tego uregulowania, oddalając wniosek o ogłoszenie upadłości, sąd ustala, czy materiał zgromadzony w sprawie daje podstawę do rozwiązania podmiotu wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego. Uprawnionym do wydania orzeczenia o rozwiązaniu spółki bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego i zarządzeniu jej wykreślenie z Rejestru był sąd rejestrowy w myśl art. 25d ust. 1 w zw. z art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 700 z późn. zm.). Jeżeli zdaniem zdającej omawiane rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w Białymstoku nie powinno być uwzględniane przy rozwiązywaniu zadania - jako nie mające podstawy prawnej – to powinna była zgłosić odpowiednią uwagę w pracy egzaminacyjnej, a czego nie uczyniła. Strona w sporządzonej opinii (s. 4) wręcz uznała postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku za prawidłowe w całości. Przyjęła bowiem, że wskutek tego orzeczenia spółka Alfik utraciła byt prawny, a powód nie mógł dochodzić od niej swoich zobowiązań na drodze sądowej. Zostało to też zauważone w zaskarżonej uchwale.

W ocenie Sądu kwestionowany obecnie przez skarżącą element zadania nakierowywał na sposób rozwiązania tego kazusu, że należało zaproponować sporządzenie i wniesienie pozwu na podstawie art. 299 k.s.h. Ponadto opis stanu faktycznego wskazywał w pkt 18 na podstawę prawną rozwiązania zadania. Egzaminowani przede wszystkim powinni byli szczegółowo przeanalizować zadanie egzaminacyjne w świetle przesłanek odpowiedzialności członków zarządu spółki określonych w art. 299 k.s.h. Zdający nie musieli poszukiwać innych podstaw prawnych rozwiązania tego kazusu, na co wskazywała skarżąca. Jednakże i w tej sytuacji, widząc podstawę odpowiedzialności spółki Alfik w oparciu o art. 415 k.c., nie zaproponowała wystąpienia z powództwem i nie sporządziła pozwu, a jedynie opinię o braku podstaw do wniesienia pozwu.

Skarżąca konsekwentnie powoływała się na wyrok Sądu Najwyższego w sprawie I CSK 286/13., który w niniejszej sprawie nie miał zastosowania, z uwagi właśnie na okoliczności sprawy. Niemniej należy zauważyć, że w przytaczanym przez zdającą wyroku I CSK 286/13 Sąd Najwyższy przedstawił, w jakich okolicznościach wyrok w sprawie II CSK 300/06 miałby zastosowanie i podsumował: "Stanowisko to bowiem (w sprawie II CSK 300/06, przyp. aut.) - choć ściśle nie odpowiada zasadzie, że wierzyciel spółki, pozywający członków zarządu, z powołaniem się na bezskuteczną egzekucję zobowiązania spółki, powinien dysponować tytułem egzekucyjnym przeciwko spółce, stwierdzającym to zobowiązanie - jest zgodne z samą istotą tej zasady.".

Słusznie więc Komisja II stopnia i egzaminatorzy stwierdzili, że zaproponowanym rozwiązaniem kazusu zdająca nie zabezpieczyła interesu mocodawcy, co także powinni byli zdający mieć na uwadze, a co wyraźnie wynikało z pkt 1 Informacji dla zdającego.

Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już w kwestii oceny pracy z części egzaminu radcowskiego, gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin i stwierdził, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyroki NSA: z 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1037/12; z 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1340/12, opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia wymaga, że w art. 2 u.r.p. został określony zasadniczy cel świadczonej przez radców prawnych pomocy prawnej, to jest ochrona prawna interesów podmiotów, na których rzecz pomoc jest świadczona. W świetle powołanego przepisu oczywiste wydaje się przyjęcie w art. 365 ust. 2 u.r.p., jako jednego z kryteriów oceny rozwiązania zadania z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony reprezentowanej przez zdającego. Ponadto osoba przystępująca do egzaminu radcowskiego, zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. ma się wykazać przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego czyli ma wykazać, że potrafi chronić interesy prawne podmiotów, na rzecz których pomoc jest świadczona.

Sporządzenie przez zdającą egzamin radcowski opinii, wskazującej na brak podstaw do wniesienia powództwa opartego na art. 299 k.s.h. i tym samym uniemożliwiającej uzyskanie zaspokojenia roszczenia przez mocodawcę, pozostawało w kolizji z obowiązkiem właściwego zabezpieczenia interesu podmiotu, na rzecz którego świadczona jest pomoc prawna. Nie można zatem było przyjąć, że skarżąca jest należycie przygotowana do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Stwierdzenie przy ocenie pracy skarżącej, wymienionych szczegółowo błędów, upoważniało do przyjęcia, że skarżąca nie potrafiła prawidłowo zinterpretować i zastosować przepisów prawa. Prowadziło to w konsekwencji do uznania, że przedstawione rozwiązanie zadania egzaminacyjnego niedostatecznie chroniło interes strony reprezentowanej w tym kazusie egzaminacyjnym i uzasadniało uzyskanie przez nią oceny niedostatecznej. W tych okolicznościach nie znajdował zastosowania art. 364 ust. 10 pkt 1 u.r.p.

Sąd nie dopatrzył się, aby egzaminatorzy i Komisja Odwoławcza działali wyłącznie według schematu wynikającego z Opisu istotnych zagadnień. W obu instancjach odniesiono się szczegółowo do pracy skarżącej i przedstawiono błędy tej pracy dyskwalifikujące ją. Komisja II stopnia wyczerpująco uzasadniła, które uchybienia pracy strony przypisała do poszczególnych kryteriów wymienionych

w art. 365 ust. 2 u.r.p. Przy tym wymaga zauważenia, że Opis istotnych zagadnień jest propozycją rozwiązania zadań egzaminacyjnych przedstawioną przez zespół do przygotowania zadań na egzamin radcowski. Opisowi temu została nadana ranga ustawowa, gdyż według art. 36 ust. 8 u.r.p. na każdą z części egzaminu radcowskiego zespół sporządza zadania wraz z opisami istotnych zagadnień z zakresu prawa karnego, cywilnego lub rodzinnego, gospodarczego, administracyjnego i zasad wykonywania zawodu. Z kolei według art. 36 ust. 10 u.r.p. ostateczną treść zadań wraz z opisami istotnych zagadnień ustala zespół większością głosów w obecności co najmniej 5 członków zespołu. W razie równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego zespołu.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przez Komisję Odwoławczą przepisów postępowania, podkreślenia wymaga, że w ramach sądowoadministracyjnej kontroli uchwały w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego Sąd ocenia zgodność z prawem tej uchwały, lecz nie zastępuje komisji egzaminacyjnej w jej czynnościach. Podkreślić dodatkowo trzeba także i to, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią pełny materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów według zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych kryteriów oceny w celu dokonania prawidłowych ustaleń (wystawienia ocen), będących podstawą rozstrzygnięcia (ustalenia wyniku egzaminu). Materiał dowodowy, na który składają się poszczególne zadania egzaminacyjne, jak i prace zaprezentowane w wykonaniu tych zadań, z założenia jest zatem materiałem dowodowym kompletnym i po oddaniu prac nie można go już uzupełniać (por. wyroki NSA z 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2351/14 i z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2149/15, opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Komisja II stopnia – opierając się na całokształcie tak zgromadzonego materiału dowodowego - dokonała jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów, jako że nie urąga ona ani doświadczeniu życiowemu, ani logicznemu rozumowaniu. Nie przeczy temu przyjęcie przez skarżącą odmiennego stanowiska odnośnie do dostrzeżonych błędów i oceny całości pracy. Nie można skutecznie zarzucać Komisji II stopnia, aby ta błędnie ustaliła treść pracy skarżącej – z uchybieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – z tego tylko powodu, że nie uwzględniła poglądów przedstawionych przez skarżącą (na etapie postępowania odwoławczego), a w konsekwencji, aby komisja ta nieprawidłowo – z uchybieniem art. 107 § 3 k.p.a. – uzasadniła podjętą uchwałę. Uwzględnienie argumentacji co do treści pracy egzaminacyjnej – zarzutów postawionych w przygotowanym projekcie skargi – kłóciłoby się z regułami oceny materiału dowodowego w specyficznym postępowaniu, jakim jest ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego. Ponadto Komisja Odwoławcza odniosła się do wszystkich istotnych zarzutów odwołania.

Uchwała komisji Odwoławczej zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Uzasadnienie przyjętego przez organ stanowiska wskazuje, że zostało ono przyjęte po rozważeniu zarówno pozytywnych, jak i negatywnych elementów pracy skarżącej, zaś waga i rodzaj mankamentów jej pracy zadecydowała o wystawieniu oceny negatywnej. Należy przy tym zauważyć, że każda praca jest oceniana samodzielnie przez dwóch egzaminatorów i wskutek odwołania - przez Komisję II stopnia. Nie zasługiwały wobec powyższego na uwzględnienie podniesione zarzuty naruszenia z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wobec powyższego skargę zdającej jako nieuzasadnioną, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.) należało oddalić.