Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1325/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 271 pkt 2,  art. 277-279,  art. 124 par. 1 pkt 1,  art. 282 par. 1,  art. 3 par. 1,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 135 w zw. z art. 276, art. 152 w zw. z art. 276, art. 200, art. 205 par. 2 w zw. z art. 276
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 par. 1-2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 63,  art. 63 par. 2,  art. 64 par. 1-2,  art. 9-10,  art. 64,  art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2010 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o sygn. akt IV SA 2015/02 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2004 r. sygn. akt IV SA 2015/02; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r. nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. S. kwotę 367 (trzysta sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] listopada 2000 r. A. S. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie zaświadczenia, że brak było podstaw prawnych do wydania zaświadczenia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1947 r. stanowiącego podstawę ujawnienia Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej K., prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L., o powierzchni [...] ha, bowiem podstawą do ujawnienia prawa Skarbu Państwa mogła być tylko decyzja. Wskazał, iż zaświadczenie takie jest potrzebne do złożenia w Sądzie Rejonowym w L. celem ujawnienia swego prawa.

Następnie, w dniu [...] kwietnia 2001 r. pełnomocnik A. S. wniósł o wydanie rozstrzygnięcia stwierdzającego, że zaświadczenie będące podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości przeznaczonej na cele reformy rolnej, zostało wydane przez organ niewłaściwy.

Decyzją z dnia [...] maja 2001 r. znak: [...] Wojewoda [...] uznał, że nieruchomość zapisana w księdze wieczystej K. - prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L. o pow. [...] ha, stanowiąca b. własność wnioskodawcy, podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51).

W uzasadnieniu wskazał, że A. S. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie prawa własności ww. nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej. We wniosku wskazał, że wpis w KW prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpił na podstawie zaświadczenia Wojewody, podnosząc przy tym, że jedynie decyzja mogłaby stanowić podstawę dokonania takiego wpisu.

Następnie organ zaznaczył, że na podstawie zaświadczenia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1947 r., wydanego na zasadzie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wpisano w dniu 29 stycznia 1947 r. Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości objętej księgą wieczystą K.. Powołując treść wymienionego wyżej

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

przepisu organ wskazał, że przedmiotowa w sprawie nieruchomość przekraczała normy obszarowe określone w dekrecie PKWN z dnia 6 września 1944 r.

Następnie przytoczył uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1991 r., sygn. III CZP 90/91, gdzie wskazano, że zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzające, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie jest decyzją administracyjną. Rozstrzygnięcie, czy dana nieruchomość nie podpada pod działanie wymienionego przepisu, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Wpisy na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b) - e) dekretu PKWN, następują na wniosek właściwego urzędu ziemskiego, a tytułem do dokonania takich wpisów jest - w myśl art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej - zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego. Jednocześnie organ zauważył, że zgodnie z art. 3 dekretu z dnia 12 sierpnia 1946 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej (Dz. U. z dnia 20 września 1946 r. nr 43, poz. 248), uprawnienia i obowiązki wojewódzkich urzędów ziemskich i prezesów wojewódzkich urzędów ziemskich przeszły na wojewodów. Powyższy dekret wszedł w życie z dniem ogłoszenia.

Końcowo organ stwierdził, że w niniejszej sprawie zastosowanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej było zgodne z prawem.

W wyniku rozpatrzenia odwołania strony od ww. decyzji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r.

W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość zapisana w KW K. prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L., o pow. [...] ha, odpowiadała warunkom określonym w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. decydującym o tym, czy nieruchomość ziemska przechodziła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. Potwierdzeniem takiego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości - zaistniałego z mocy samego prawa - było zaświadczenie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1947 r.

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

stanowiące podstawę wpisu własności Skarbu Państwa w księdze hipotecznej w miejsce A. S.. Zaświadczenie takie nie miało i nie ma charakteru decyzji administracyjnej.

Następnie organ zauważył, że właściciel nieruchomości czyjego spadkobierca mógł i może zakwestionować zasadność przejścia z mocy prawa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, nieruchomości ziemskiej na rzecz Skarbu Państwa w całości lub w części i wnosić o wydanie decyzji administracyjnej rozstrzygającej zasadność przejęcia tej nieruchomości na cele reformy rolnej w trybie tego artykułu. W takiej sytuacji organ stopnia wojewódzkiego wydaje decyzję administracyjną na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51) w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) tego dekretu. Decyzja może potwierdzić zasadność przejścia na własność państwa nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu lub rozstrzygnąć, że nieruchomość (jej część) nie podpadała pod działanie wskazanego przepisu.

Uwzględniając jednak zastrzeżenia odwołującego się dotyczące braku decyzji administracyjnej o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej, a także dotyczące przejęcia tej nieruchomości, organ stopnia wojewódzkiego wydał decyzję potwierdzającą, że sporna nieruchomość zasadnie przeszła na własność państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Końcowo organ odwoławczy zauważył, iż brak było podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Strona bowiem przed jej wydaniem kwestionowała właśnie brak decyzji administracyjnej

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję A. S. wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 11, 10 oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 99 Konstytucji RP z dnia 17 marca 1921 r., w zw. z art. 21 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu skargi podał w szczególności, że wszczęcie postępowania administracyjnego nastąpiło po złożeniu wniosku z dnia [...] listopada 2000 r. o wydanie zaświadczenia, że nie było podstaw prawnych do ujawnienia prawa Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej K.

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

- prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L., o pow. [...] ha, ponieważ podstawę wydania takiego zaświadczenia mogła stanowić tylko decyzja wojewódzkiego urzędu ziemskiego, od której przysługiwałoby odwołanie. Decyzja taka nigdy nie została wydana, zatem wydanie zaświadczenia przez Wojewodę [...], stanowiącego podstawę do wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej było pozbawione podstawy prawnej.

W ocenie skarżącego organ administracji przekroczył wniosek o wydanie zaświadczenia i zamiast zaświadczenia stwierdzającego, że zaświadczenie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1947 r. było pozbawione podstaw prawnych, sam postanowił wydać decyzję, usiłując naprawić naruszenia prawa sprzed 50 lat.

Skarżący zakwestionował poprawność formalną postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, jak i zasadność zastosowania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2004 r., sygn. akt IV SA 2015/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, właściwy w sprawie na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), oddalił skargę. Wyrok ten jest prawomocny od dnia 16 lutego 2004 r.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. M. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt IV SA 2015/02 zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 13 stycznia 2004 r. oddalającym skargę A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości na cele reformy rolnej, żądając wznowienia postępowania w sprawie objętej skargą o wznowienie postępowania, uchylenia w całości powołanego wyżej wyroku Sądu oraz rozpoznania sprawy i uchylenia zaskarżonej decyzji.

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

Jako przesłankę wznowienia postępowania podano art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.".

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż A. S. zmarł w dniu [...] czerwca 2003 r. - ponad pół roku przed wydaniem wyroku Sądu z dnia 13 stycznia 2004 r. Na skutek braku poinformowania Sądu o jego śmierci postępowanie sądowe nie uległo zawieszeniu na podstawie art. 124 § pkt 1 p.p.s.a. i zostało zakończone wydaniem wyroku. Wyrok ten nie został zaskarżony, co stanowi konsekwencję tego, iż skarżący - w dacie jego wydania - już nie żył.

Następnie podniesiono, iż na skutek śmierci A. S. w postępowaniu przed Sądem w żaden sposób nie uczestniczył jego jedyny następca prawny - spadkobierca testamentowy – M. S.. Jego uprawnienia do spadku zostały potwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego W. Wydział XIV Cywilny wydanym w dniu [...] czerwca 2009 r. w sprawie o sygn. akt [...]. Informacje o tym, że toczyło się przedmiotowe postępowanie M. S. powziął dopiero po uzyskaniu potwierdzenia swoich uprawnień do spadku. Odpis prawomocnego wyroku Sądu z dnia 13 stycznia 2004 r. został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 27 lipca 2009 r., co potwierdza zachowanie trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a.

Powyższe okoliczności, zdaniem pełnomocnika, świadczą o tym, że M. S. był pozbawiony możliwości działania w toku prowadzonego postępowania sądowego oraz obrony swoich praw w tym postępowaniu, co przesądza o tym, że postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem z dnia 13 stycznia 2004 r. dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., a która - na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego - stanowi przesłankę jego wznowienia.

W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2010 r. M. S. oświadczył, że popiera skargę wniesioną przez nieżyjącego A. S., zaskarża w całości decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2002 r. i wnosi o stwierdzenie jej nieważności oraz stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 61 § 1 k.p.a., art. 6 k.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez wydanie decyzji uznającej, że nieruchomość zapisana w KW prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L. jako D. podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, mimo braku wniosku strony o wydanie decyzji w trybie § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia,

art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez brak podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, skutkiem czego organ wydał decyzję bez zbadania, czy i w jakiej części przedmiotowa nieruchomość była nieruchomością ziemską o charakterze rolnym oraz czy i w jakiej części nadawała się ona do celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.,

art. 8 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz brak udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, skutkiem czego strona nie była świadoma, jaki jest w ocenie organu przedmiot postępowania, na jakiej podstawie prawnej jest ono prowadzone oraz jakiego rodzaju rozstrzygnięcie może być wydane,

nadto zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj: 1) art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że cała nieruchomość zapisana w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L. jako podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie skarżącego nie istniały wystarczające podstawy do potraktowania żądań wnioskodawcy jako wniosku o wydanie decyzji o tym, czyjego nieruchomość podpadała pod działanie przepisów o reformie rolnej. Istotą decyzji wydawanych w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945 r. jest rozstrzygnięcie, czy dana nieruchomość ma, czy też nie ma charakteru nieruchomości ziemskiej. Tych okoliczności wnioskodawca w swoich pismach w

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

ogóle nie podnosił. Brak też w jego pismach twierdzeń kwestionujących ziemski charakter majątku w K.. Z pism tych wyraźnie wynika, że wnioskodawca kwestionował jedynie tryb, w jakim wydano w 1947 r. zaświadczenie stanowiące podstawę ujawnienia w księgach wieczystych Skarbu Państwa jako właściciela majątku. Jednak wbrew treści żądania wniosek A. S. został potraktowany jako wniosek o przywrócenie prawa własności nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej. W konsekwencji organ wydał decyzję administracyjną na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945 r. mimo braku w tym przedmiocie wniosku strony.

Nadto, zdaniem skarżącego, rozstrzygając sprawę organ administracji winien dokładnie zebrać i ocenić materiał dowodowy pod kątem możliwości wykorzystania nieruchomości objętej postępowaniem na cele reformy rolnej wskazane w dekrecie. Powinien również ocenić funkcjonalne powiązania poszczególnych części majątku z wchodzącym w skład nieruchomości ziemskiej gospodarstwem rolnym. Tymczasem organ nie dokonał żadnych ustaleń odnośnie tego, czy nieruchomość wnioskodawcy była w całości nieruchomością ziemską i czy nadawała się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Konsekwencją praktycznego braku postępowania dowodowego było błędne zastosowanie przez organ przepisów prawa materialnego i uznanie, że nieruchomość wnioskodawcy podlegała pod przepisy reformy rolnej.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] maja 2010 r. M. S. podtrzymał wszystkie dotychczasowe twierdzenia i wnioski. Wskazał nadto, iż przejęcie majątku na cele reformy rolnej wymagało dopełnienia pewnych minimalnych wymogów proceduralnych - sporządzenia protokołu przejęcia nieruchomości wraz z inwentarzem. Brak tych dokumentów w aktach sprawy oraz w archiwach prowadzi do wniosku, że wymogi te nie zostały spełnione w przypadku majątku w K.. Okoliczność ta została zupełnie pominięta w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i może mieć kluczowe znaczenie dla ustalenia prawidłowości przejęcia majątku dokonanego w 1947 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Instytucja wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego uregulowana została w Dziale VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

W myśl art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.

Jak stanowi art. 277 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym storna dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana (art. 278 p.p.s.a).

Rozpoznawaną w niniejszym postępowaniu skargę o wznowienie postępowania sądowego, oparto na przesłance wymienionej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., wskazując że M. S. - następca prawny skarżącego A. S. -wskutek naruszenia przepisów prawa był pozbawiony możności działania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 13 stycznia 2004 r., sygn. akt IV SA 2015/02 oddalającym skargę A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...].

Jak wynika z akt sprawy, A. S. zmarł w dniu [...] czerwca 2003 r., jednak wobec braku poinformowania Sądu o tym fakcie, postępowanie sądowe nie uległo zawieszeniu na podstawie art. 124 § pkt 1 p.p.s.a., lecz zostało zakończone wydaniem wyroku. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 16 lutego 2004 r. Na skutek śmierci skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie brał udziału jego jedyny następca prawny - spadkobierca testamentowy – M. S., którego uprawnienia do spadku zostały potwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego W. Wydział XIV Cywilny z dnia [...]czerwca 2009 r. (sygn. akt [...]). Informację o tym, że - na skutek skargi A. S. - toczyło się przedmiotowe postępowanie, M. S. powziął

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

dopiero po uzyskaniu potwierdzenia swoich uprawnień do spadku. Jak wynika z akt sprawy, odpis prawomocnego wyroku Sądu z dnia 13 stycznia 2004 r. został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 27 lipca 2009 r. Skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w dniu 17 sierpnia 2009 r.

Powyższe ustalenia, zdaniem Sądu w składzie orzekającym, stanowią podstawę do uznania, że postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 13 stycznia 2004 r. dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., co skutkuje wznowieniem postępowania sądowego. Skarga o wznowienie postępowania spełnia wymogi, określone w art. 279 p.p.s.a. i została wniesiona w terminie, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 282 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Zakres rozpoznania skargi o wznowienie postępowania sądowego wyznaczony jest zatem podstawą wznowienia, która określa, w jakim zakresie przy wydawaniu orzeczenia we wznowionym postępowaniu można i należy uwzględnić wyniki poprzedniego rozstrzygnięcia sprawy (rozpoznanie sprawy na nowo). Nie jest dopuszczalne poszerzenie granic ponownego rozpoznania sprawy poza te zakreślone podstawami wznowienia (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Wyd. LexisNexis, Warszawa 2008).

Podkreślenia wymaga, że stwierdzenie zaistnienia przyczyny nieważności postępowania w dacie wydawania prawomocnego orzeczenia skutkuje uchyleniem orzeczenia tylko już z tego powodu, choćby nieważność postępowania pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Każde orzeczenie wydane w toku postępowania dotkniętego wadą nieważności winno być zawsze usunięte z obrotu prawnego niezależnie od wyniku zakończonego postępowania i niezależnie od słuszności zapadłego w nim rozstrzygnięcia. Nieważność postępowania stanowi bowiem z jednej strony kwalifikowaną wadę zarówno dotkniętego nią postępowania, jak i kończącego ją orzeczenia, a z drugiej bezwzględną podstawę wznowienia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 406/07, LEX nr 469203).

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

W sprawie niniejszej, jak już wykazano powyżej, w dacie wydania wyroku Sądu z dnia 13 stycznia 2004 r. zaistniała przyczyna nieważności, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a.

Z tego względu należało orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku.

Wobec uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2004 r., sygn. akt IV SA 2015/04, Sąd - na podstawie art. 282 § 1 p.p.s.a. - ponownie rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2002 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r. stwierdzającą, iż nieruchomość zapisana w księdze wieczystej K.- prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L. o pow. [...] ha, podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Rozpoznając skargę Sąd miał na względzie treść art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., określających uprawnienia sądu administracyjnego w zakresie kontroli legalności działań organów administracji publicznej poprzez dokonywanie oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego oraz prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Kierując się powyższymi przesłankami Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymująca nią w mocy decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie administracyjne zakończone decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2002 r. wszczęte zostało na wniosek A. S. z dnia [...] listopada 2000 r.

Wymagania formalne wniosku (podania) określa art. 63 k.p.a., który w § 2 stanowi, iż podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Z powyższego wynika, iż ustalenie treści podania musi nastąpić w oparciu o przepis art. 63 k.p.a.

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

Braki podania wymagają ich usunięcia w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom (tj. innym niż brak adresu, o którym mowa § 1 tego przepisu), ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Zatem, stosownie do zasady uregulowanej w art. 9 k.p.a., zobowiązującej organ administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, braki formalne podania nie powodują od razu jego bezskuteczności. Przepis art. 64 k.p.a., realizujący wymienioną zasadę ogólną postępowania administracyjnego, nakłada w tym zakresie na organ prowadzący sprawę obowiązek wezwania strony do usunięcia istniejących braków formalnych (w tym również w zakresie treści żądania podania), w ustawowym terminie i ze stosownym pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności.

W przedmiotowym w sprawie podaniu z dnia [...] listopada 2000 r., skierowanym do Wojewody [...], zawarte zostało żądanie "wydania zaświadczenia, że brak było podstaw prawnych do wydania zaświadczenia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1947 r. stanowiącego podstawę ujawnienia prawa Skarbu Państwa, jako właściciela, bowiem podstawą do ujawnienia prawa Skarbu Państwa mogła być tylko decyzja, a nie zaświadczenie". Z kolei w piśmie z dnia [...] marca 2001 r. pełnomocnik strony podniósł, iż tytułem wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości ziemskiej mogło być tylko zaświadczenie Urzędu Ziemskiego. Tymczasem zaświadczenie, na podstawie którego w księdze wieczystej K. wpisano jako właściciela Skarb Państwa, wydane zostało przez Wojewodę [...]. Następnie, w dniu [...] kwietnia 2001 r., pełnomocnik wnioskodawcy wystąpił o wydanie rozstrzygnięcia stwierdzającego, że zaświadczenie, będące podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości przeznaczonej na cele reformy rolnej, zostało wydane przez organ niewłaściwy.

Jak z powyższego wynika żądanie wniosku zostało sformułowane w sposób wysoce nieprecyzyjny. Treść powołanych pism nie pozwala jednoznacznie określić, czy wnioskodawca żądał wydania zaświadczenia o ww. treści, czy też zmierzał do zakwestionowania właściwości organu, który wydał zaświadczenie.

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

Pomimo oczywistych wątpliwości co do treści żądania wniosku, rzeczywista wola wnioskodawcy nie została wyjaśniona przez Wojewodę [...]. Przeciwnie, organ I instancji uznał w sposób arbitralny, że A. S. wystąpił z wnioskiem o "przywrócenie prawa własności nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej" i w konsekwencji wydał decyzję stwierdzającą, że przedmiotowa nieruchomość podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Takie działanie Wojewody, w świetle powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, uznać należy za - co najmniej - przedwczesne. Ocenę tę potwierdza również argumentacja skargi, w której wskazano m.in., iż "organ administracji przekroczył wniosek o wydanie zaświadczenia i zamiast zaświadczenia (...) sam postanowił wydać decyzję (...)".

Organ I instancji, kierując się wymogami art. 9 k.p.a. i art. 64 § 2 k.p.a., winien wezwać stronę, jako wnoszącą podanie, do usunięcia braków podania - poprzez doprecyzowanie żądania - w terminie 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W rozpatrywanej sprawie niezbędny powinien być czynny udział samej strony (art. 10 k.p.a.), która na żądanie organu powinna ostatecznie zadecydować o tym, w jakim kierunku powinno być prowadzone postępowanie z jej wniosku. Sam organ - co wymaga podkreślenia -nie jest władny do dokonania takiej kwalifikacji. W razie wątpliwości, sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1990 r., sygn. akt I SA 367/90, ONSA z 1990 r., nr 2-3, poz. 4).

O tym, jaki charakter ma pismo strony, decyduje więc sama strona, jeżeli zaś charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości, organ ma obowiązek na podstawie art. 9 k.p.a. czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielić jej - w razie potrzeby -niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Rozpoznanie sprawy bez ustalenia dokładnego przedmiotu żądania wszczynającego postępowanie administracyjne stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może mieć istotny wpływ na jego wynik. Powyższy pogląd, wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 17 września 1992 r., sygn. akt III SA 949/92, skład orzekający w niniejszej sprawie, całkowicie podziela.

W świetle powyższego uznać należy, że niezastosowanie przez Wojewodę [...], w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, wskazanych wyżej

Sygn. akt IV SA/Wa 1325/09

przepisów art. 9, 10 i 64 § 2 k.p.a. stanowi ich naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, rozpatrujący odwołanie od decyzji organu I instancji, którego nieprecyzyjna argumentacja stanowi - w ocenie Sądu -konsekwencję uprzedniego zaniechania wyjaśnienia woli wnioskodawcy, nie dostrzega powyższych nieprawidłowości, a utrzymując w mocy wadliwą decyzję naruszył dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewoda [...], do którego skierowany został wniosek, winien zatem przede wszystkim uzupełnić, w trybie przewidzianym w art. 64 k.p.a., podanie wniesione przez skarżącego w celu ustalenia - w sposób niebudzący wątpliwości - treści jego żądania. W szczególności organ winien jednoznacznie ustalić, czy skarżący wnosi o wydanie stosownego zaświadczenia, czy też wnosi o wydanie decyzji rozstrzygającej o tym, czy przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dopiero po usunięciu ww. braku podania, organ zobowiązany będzie nadać sprawie dalszy bieg albo też, w sytuacji nieuzupełnienia braku formalnego podania, pozostawić je bez rozpoznania.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż w przypadku jednoznacznego wyjaśnienia, że skarżący wnosi o wydanie decyzji rozstrzygającej o tym, czy ww. nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, organ winien uwzględnić skutki prawne płynące z postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., wydanego w sprawie o sygn. akt P 107/08.

Mając na względzie wszystko powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 w zw. z art. 276 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 w zw. z art. 276 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono, na podstawie art. 200 i 205 § 2 w zw. z art. 276 p.p.s.a., jak w pkt 4 sentencji wyroku.