Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 615/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 18, art. 59 § 1, art. 61, 115 § 7 i 8
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 25 marca 2022 r. nr 2201-IEE.711.70.2022.AR w przedmiocie zaliczenia środków pieniężnych na poczet kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni z dnia 3 lutego 2022 r. nr 2209-SEE.711.5.62.2022; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do sądu postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej jako Dyrektor IAS, organ odwoławczy), po rozpoznaniu zażalenia W. N. (dalej: zobowiązany, skarżący) na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni (dalej: organ egzekucyjny, Naczelnik US, organ I instancji) z dnia 3 lutego 2022 r. w sprawie zaliczenia środków pieniężnych w wysokości 25,22 zł, uzyskanych w wyniku zajęcia rachunku bankowego zawiadomieniem z dnia 29 listopada 2016 r. w Bank S.A. na poczet innych należności pieniężnych, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W ocenie Dyrektora IAS w/w postanowienie organu egzekucyjnego nie narusza prawa, a zatem brak było podstaw, aby wyeliminować je z obrotu prawnego.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdza, że podstawą wydania postanowienia z 3 lutego 2022 r. był przepis art. 115 § 7 u.p.e.a., zgodnie z którym środki pieniężne pozostałe po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji organ egzekucyjny z urzędu zalicza na poczet innej należności pieniężnej zobowiązanego objętej tytułem wykonawczym, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, obciążających zobowiązanego.

Powyższy przepis został wprowadzony ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070) i obowiązuje od 30 lipca 2020 r. Zgodnie z art. 23 tej ustawy do podziału kwoty uzyskanej z egzekucji po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy art. 115 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (...), co oznacza, że można go stosować do kwot uzyskanych po 30 lipca 2020 r. Przy czym, powyższy przepis nie wyłącza jego zastosowania do środków uzyskanych z postępowań umorzonych.

Z akt sprawy wynika, że środki pieniężne wskazane w zaskarżonym postanowieniu z 3 lutego 2022 r. zostały uzyskane po 30 lipca 2020 r. Naczelnik US dokonał zaliczenia uzyskanych w wyniku zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w Bank SA, dokonanego zawiadomieniem z 29 listopada 2016 r., środków pieniężnych:

- w wysokości 25,00 zł uzyskanych 30 listopada 2021 r. na należności objęte tytułem wykonawczym nr [...],

- w wysokości 0,22 zł uzyskanych 31 stycznia 2022 r. na należności objęte tytułem wykonawczym nr [...].

Obie uzyskane kwoty zaliczono na koszty egzekucyjne.

Prawidłowość powyższego rozliczenia nie budzi w ocenie Dyrektora IAS żadnych wątpliwości. Nie budzi również wątpliwości fakt uzyskania w/w środków pieniężnych z uprzednio umorzonego postępowania egzekucyjnego. Dyrektor IAS zauważa w pierwszej kolejności, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego nieuregulowaną należność. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w celu wyegzekwowania dochodzonej należności, organ egzekucyjny dokonuje czynności egzekucyjnych np. zajęć wierzytelności z rachunków bankowych. Przy czym, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku uznania przez organ egzekucyjny, że dalsza egzekucja nie pozwoli na wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne tego postępowania (art. 59 § 2 u.p.e.a.). Taka sytuacja miała miejsce w przypadku zobowiązanego. Postanowieniem z 18 maja 2020 r. Naczelnik US umorzył, w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowania egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącego na podstawie 52 tytułów wykonawczych Na podstawie w/w postanowienia nastąpiło umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych w oparciu o konkretne tytuły wykonawcze, nie nastąpiło natomiast uchylenie czynności egzekucyjnych dokonanych w trakcie tych postępowań. Zgodnie bowiem z art. 60 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji u.p.e.a. (a w tym okresie doszło do wydania postanowienia): "Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności." Brak uchylenia zajęcia obliguje z kolei Bank do każdorazowego przekazania środków organowi egzekucyjnemu, gdy tylko takie pojawią się na objętym zajęciem rachunku bankowym zobowiązanego. Uzyskane w ten sposób środki pieniężne organ egzekucyjny może, w opinii organu odwoławczego, zaliczyć na należności objęte tytułami wykonawczymi, na podstawie których było prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało następnie umorzone (w tym przypadku organ musi wszcząć ponownie egzekucję) lub może przeznaczyć na pokrycie należności, dochodzonych na podstawie "czynnych" tytułów wykonawczych. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w analizowanej sprawie.

Zdaniem organu odwoławczego, skoro umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z 18 maja 2020 r. przez organ egzekucyjny w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a., prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie 52 tytułów wykonawczych nie spowodowało w swoim następstwie uchylenia dokonanych na ich podstawie zajęć egzekucyjnych, w tym zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Bank SA, dokonanego zawiadomieniem z 29 listopada 2016 r. Bank S.A. jest nadal zobligowany do przekazywania organowi egzekucyjnemu środków znajdujących się na rachunku bankowym Skarżącego. Natomiast Naczelnik US uznał za zasadne zaliczać uzyskane w ten sposób środki - na należności objęte tytułami wykonawczymi, na podstawie których są obecnie prowadzone postępowania egzekucyjne, m.in. na należność objętą tytułem z 20 sierpnia 2020 r., tj. nieuregulowany przez zobowiązanego podatek dochodowy od osób fizycznych za 2019 r. Działanie to zdaniem Dyrektora IAS należy uznać za racjonalne. Biorąc pod uwagę, że przekazywane przez Bank S.A. kwoty są stosunkowo niewielkie (w niniejszej sprawie - 25,22 zł) i nie wystarczają nawet na pokrycie należności objętych "czynnymi" tytułami wykonawczymi, za nieracjonalne należałoby uznać wszczynanie ponownej egzekucji (prowadzonej m.in. w oparciu o w/w 52 tytuły wykonawcze), uprzednio umorzonej ze względu na braku majątku Skarżącego, czy źródła dochodu, z których możliwe byłoby wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Reasumując, Dyrektor IAS wskazał, że nie będzie miał w niniejszej sprawie zastosowania przepis art. 61 u.p.e.a. Nie doszło bowiem w badanym przypadku do wszczęcia ponownej egzekucji, po uprzednim umorzeniu postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. Środki pieniężne w wysokości 25,22 zł, uzyskane w wyniku zajęcia rachunku bankowego w Bank S.A., zostały bowiem zaliczone na należność objętą "czynnym" tytułem nr [...]. Nie było konieczności wszczynania postępowania egzekucyjnego, uprzednio umorzonego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Skarżący wnosząc o jego uchylenie, zwrot przekazanych kwot, niezwłoczne zakończenie wszystkich prowadzonych wobec Skarżącego postępowań egzekucyjnych zarzucił:

- naruszenie zasady legalizmu wyrażonej art. 6 i art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), w związku z art. 18 u.p.e.a., oraz art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i poprzez swoje działanie wydanie przyzwolenia na łamanie przepisów prawa przez Naczelnika US oraz wadliwe tym samym określenie statusu prawnego prowadzonego postępowania będącego przedmiotem wydanego postanowienia,

- niezastosowanie się poprzez wydanie niniejszego postanowienia do zasady określonej w art. 7a k.p.a. i art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i naruszenie tym samym praw zobowiązanego oraz zasad państwa praworządnego, wynikających z treści wskazanych powyżej przepisów prawa,

- naruszenie zasad formalnoprawnych prowadzenia postępowań egzekucyjnych poprzez przyzwolenie na pobieranie środków finansowych w oparciu o uprzednio umorzone postępowanie, bez uprzedniego jego wznowienia w sposób, jaki wskazano w zmienionym ustawą z dnia 4.07.2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (w art. 1 punkt 14), art. 61 u.p.e.a.,

- niezastosowanie się poprzez wydanie niniejszego postanowienia do zmienionych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazanych w art. 61 u.p.e.a. i naruszenie tym samym praw zobowiązanego oraz zasad państwa praworządnego, wynikających z treści wskazanych powyżej przepisów prawa,

- celowy brak spełnienia żądania udokumentowania i przedstawienia dowodu na wznowienie przez organ egzekucyjny umorzonego postępowania egzekucyjnego w stosunku do zajęcia rachunku bankowego w Bank S.A. zgodnie z treścią zmienionego art. 61 u.p.e.a.,

- celowe nieuwzględnienie przy wydawaniu postanowienie możliwości przedawnienia zaległości podatkowych, które są podstawą wydanego postanowienia, co narusza zasady zaufania do organów publicznych w państwie praworządnym i tym samym niewłaściwe określenie statusu prawnego prowadzonego postępowania,

- celowe naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez lakoniczność i celowo niewielką wartość pod względem merytorycznym wyjaśnień przedstawionych w wydanym postanowieniu, co stanowi naruszenie praw strony postępowania, wyrażonych w art. 9 k.p.a.

Uzasadnienie skargi stanowi rozwinięcie powyższych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zaskarżone do sądu postanowienie podlega uchyleniu, choć nie bezpośrednio z przyczyn wskazanych w skardze. Przede wszystkim na wstępie należy zauważyć, że w rozważanej sprawie, wbrew zarzutom skargi, nie miał zastosowania przepis art. 61 u.p.e.a., bowiem w badanej sprawie nie doszło do wszczęcia ponownej egzekucji, po uprzednim umorzeniu postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a.. Środki pieniężne w wysokości 25,22 zł uzyskane w wyniku zajęcia w dniu 29 listopada 2016 r. rachunku bankowego w Banku S.A. zostały zaliczone na należność objętą "czynnym" tytułem wykonawczym nr [...] z dnia 20 sierpnia 2020 r. z tytułu nieuregulowanego przez zobowiązanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r.

W rozważanej sprawie organy egzekucyjne przywołując treść art. 60 u.p.e.a. (w brzmieniu sprzed nowelizacji u.p.e.a.) w myśl, którego "umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności.", trafnie wywodzą, że przed zmianą ustawy uchylenie czynności egzekucyjnych następowało jedynie w wyniku umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a. W rozważanej sprawie doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. Doszło do umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych do majątku Skarżącego na podstawie 52 tytułów wykonawczych, nie nastąpiło natomiast uchylenie czynności dokonanych w trakcie ich prowadzenia, m.in. dokonanego zawiadomieniem z 29 listopada 2016 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Bank S.A. Brak uchylenia zajęcia obliguje z kolei Bank do każdorazowego przekazania środków organowi egzekucyjnemu, gdy tylko takie pojawią się na objętym zajęciem rachunku bankowym zobowiązanego. Uzyskane w ten sposób środki pieniężne organ egzekucyjny może zaliczyć, w ocenie Sądu tylko na należności objęte tytułami wykonawczymi, na podstawie których było prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało następnie umorzone (w tym przypadku organ musi wszcząć ponownie egzekucję). Sąd nie podziela natomiast stanowiska organu, że uzyskane w ten sposób środki może przeznaczyć na pokrycie należności, dochodzonych na podstawie "czynnych" tytułów wykonawczych.

Podstawą takiego zaliczenia wbrew opinii organów egzekucyjnych nie mógł być art. 115 § 7 u.p.e.a.

Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 115 § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania kwestionowanego skargą zaliczenia stanowił, że środki pieniężne pozostałe po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji (podkr. Sądu) organ egzekucyjny z urzędu zalicza na poczet innej należności pieniężnej zobowiązanego objętej tytułem wykonawczym, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, obciążających zobowiązanego. Do zaliczenia stosuje się odpowiednio przepisy § 1- 6.

Skoro egzekucja administracyjna obejmująca 52 tytuły wykonawcze, na podstawie której dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w ww. Banku w dniu 29 listopada 2016 r. nie toczyła się, gdyż postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. postanowieniem z dnia 18 maja 2020 r., tym samym w ocenie Sądu, przepis art. 115 § 7 u.p.e.a. nie ma zastosowania w rozważanej sprawie.

Oparcie przez organy egzekucyjne rozstrzygnięcia w sprawie zaliczenia uzyskanych środków pieniężnych w ww. Banku na poczet należności objętych innymi tytułami wykonawczymi na podstawie art. 115 § 7 u.p.e.a. w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne, odnośnie którego zajęto wierzytelność z rachunku bankowego w Banku S.A. zostało zakończone (umorzono postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.) czyni koniecznym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Dyspozycja art. 115 § 7 u.p.e.a. nie dotyczy stanu faktycznego ustalonego niespornie w rozważanej sprawie.

Z tych przyczyn na mocy art. 145 § 1 pkt.1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) orzeczono jak w wyroku. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 ww. ustawy.