Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 796/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2009-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 28 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 210 poz 2135
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Włoch Sędziowie NSA Bożena Wieczorska /spr./ WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 21 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - oddala skargę -


UZASADNIENIE

I SA/Rz 796/08

Uzasadnienie

1. Decyzją z dnia (...) marca 2007 r. (nr (...)) - wydaną po rozpatrzeniu wniosku M. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy i w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2007r. (sygn. akt V SA/Wa 1574/07) - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) stycznia 2007 r. (nr (...)) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

1.1. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wyjaśnił, iż zobowiązany wnioskiem z dnia 18 października 2006 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wskazane okresy w łącznej kwocie 23.436,91 zł. Wniosek swój uzasadnił brakiem możliwości spłaty zadłużenia względem ZUS ze względu na trudną sytuację materialną, związaną z likwidacją działalności gospodarczej, koniecznością płacenia alimentów na małoletnie dziecko oraz partycypowania w kosztach utrzymania dzieci A. K.

2. Decyzją z dnia (...) stycznia 2007r. (nr (...)) Prezes ZUS odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie ze względu na brak całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz ze względu na brak okoliczności uzasadniających umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności zadłużenia.

3. Decyzją z dnia (...) marca 2007r. (nr (...)) Prezes ZUS utrzymał w mocy powyższą decyzję i podzielił zaprezentowaną w niej argumentację.

4. Powyższa decyzja została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 października 2007r. (sygn.akt V SA/Wa 1574/07) ze względu na naruszenie przepisów postępowania, w tym: art. 7, arat. 8, art. 11, art. 77 §1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności Sąd zarzucił niewyjaśnienie stronie przyczyn odmowy umorzenia należności z tytułu składek, co stanowiło naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a.

4.1. Ponadto Sąd wskazał, że zaległości wobec ZUS, objęte zaskarżoną decyzją, dotyczą okresu prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej, a więc są to należności obciążające go jako płatnika składek, a zatem wniosek o umorzenie zaległości powinien być rozpatrywany także na podstawie przepisów art. 28 ust. 3 a i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1385, zwanego dalej: rozporządzeniem dnia 31 lipca 2003r.), w kontekście twierdzeń skarżącego o braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz pozostawaniu w ubóstwie. Z akt sprawy wynika - jak podkreślił Sąd - że skarżący ma zaległości w płaceniu alimentów oraz, że w zasadzie nie posiada żadnego majątku ruchomego czy nieruchomego. Organ wydający zaskarżoną decyzję, chociaż nie zanegował powyższych okoliczności to nie dokonał ich oceny na gruncie przepisów art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998r., Nr 137 poz. 887 z późn.zm., zwanej dalej ustawą o s.u.s.) oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, która pozwalałaby na przyjęcie braku przesłanek do umorzenia należności. Nie wyjaśnił dlaczego jego zdaniem sytuacja skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności w oparciu o powyższe przepisy. Nie ustalił również wysokości wydatków skarżącego, który we wniosku o umorzenie należności podniósł, że partycypuje w kosztach utrzymania dzieci konkubiny a w oświadczeniu z 14 grudnia 2006 r. o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych wskazał kwotę miesięcznych wydatków. Orzekający organ nie dokonał również zestawienia tych wydatków do otrzymywanego przez skarżącego dochodu, co jest niezbędne do ustalenia w sposób prawidłowy sytuacji bytowej skarżącego.

4.2. W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd nakazał wyjaśnienie sytuacji majątkowej skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z uwzględnieniem wysokości dochodów oraz wydatków.

5. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezes ZUS decyzją z dnia (...) maja 2008 r. (nr (...)) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) stycznia 2007 r. (nr (...)) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

5.1. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane w całości lub części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 cyt. ustawy wymienia enumeratywnie okoliczności, w których zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia. Należą do nich: śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania, zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, niezaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nieznaczna wysokość kwoty zaległych składek, nie przekraczająca kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję, oczywisty brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z akt sprawy wynika - co stwierdził organ, że zadłużenie zobowiązanego za okres 07.2001 r.- 01.2002 r. objęte było postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w latach 2002-2004 przez Pierwszy Urząd Skarbowy w L., a zadłużenie za okres 09.1999r. - 12.1999r., 04.2000r., 02.2002r., 01, 03 i 11.2004r. - objęte było postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w latach 2005-2006 przez Trzeci Urząd Skarbowy w L., a następnie przez Urząd Skarbowy w T. Postępowanie prowadzone przez Pierwszy Urząd Skarbowy w L. zakończone zostało wydaniem w dniu 1 października 2004 r. postanowienia o jego umorzeniu - z uwagi na niepodjęcie przed upływem 12 miesięcy zawieszonego na wniosek wierzyciela postępowania. Natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Trzeci Urząd Skarbowy w L, a następnie przez Urząd Skarbowy w T. zostało umorzone postanowieniem z dnia 30 listopada 2006 r. wskutek niewłaściwego doręczenia upomnień. Zadłużenie za okres 02 - 12.2000 r., oraz 01 - 06.2001 r. objęte było częściowo skuteczną egzekucją z rachunku bankowego.

W powyższej sytuacji organ uznał, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia, bowiem nie zostało wydane postanowienie o jego umorzeniu wskutek braku majątku, a ponadto zobowiązany posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w Tarnobrzegu, które może stanowić zabezpieczenie na poczet istniejącego zadłużenia.

Prezes ZUS dodał ponadto, że nie stanowi również o całkowitej nieściągalności zadłużenia podniesiony przez zobowiązanego we wniosku o umorzenie argument dotyczący zlikwidowania działalności gospodarczej z "saldem zerowym", gdyż jest ona spełniona dopiero w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, czego w niniejszej sprawie nie stwierdzono.

5.2. Prezes ZUS uznał również, że w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności, a mianowicie z uwagi na szczególną sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną zobowiązanego, o których mowa w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. Organ ten ustalił - na podstawie dowodów przedstawionych przez zobowiązanego - iż jego sytuacja materialna uległa częściowej zmianie w stosunku do przedstawionej we wniosku o umorzenie z dnia 18 października 2006r., a mianowicie wzrosło jego miesięczne wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w "A" Spółka z o.o. i aktualnie wynosi 1200 zł, a ponadto osiągnął on w 2007 r. dodatkowy dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście, w tym na podstawie umowy o dzieło i umowy zlecenia w kwocie 13.600 zł. Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo z A. K., która - zgodnie z oświadczeniem - otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1030 zł (brutto) miesięcznie oraz alimenty na dwoje dzieci w kwocie 323,15 zł miesięcznie. W oświadczeniu o możliwościach płatniczych z dnia 31 marca 2008r. zobowiązany podał, iż stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. 917 zł na potwierdzenie czego przedłożył rachunki dokumentujące wydatki za gaz i energię elektryczną, pismo spółdzielni mieszkaniowej o opłatach za mieszkanie oraz dokumenty z których wynikało, że spłaca on raty z tytułu kredytu bankowego w kwocie 77,19 zł oraz z tytułu kredytu mieszkaniowego w kwocie 628,75 zł kwartalnie. W oparciu o powyższe ustalenia Prezes ZUS przyjął, że sytuacja materialna zobowiązanego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie stanowi wystarczającego powodu do umorzenia należności, bowiem ze zgromadzonych dowodów nie wynika, że zapłata zaległości z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również sytuacja zdrowotna nie może stać się przesłanką umorzenia należności, bowiem zaświadczenie lekarskie z dnia 26 marca 2008 r. dotyczące A. K. nie stanowi dowodu, że z powodu choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny zobowiązany pozbawiony został możliwości uzyskania dochodu. W konkluzji organ stwierdził, że zobowiązany nie wykazał istnienia żadnej z okoliczności wyszczególnionych w cytowanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r., które mogłyby uzasadnić umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

5.3. Prezes ZUS podkreślił, że zgodnie z art. 28 ustawy o s.u.s. umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie jest uprawnieniem organu, co oznacza, że może on odmówić umorzenia ze względu na ochronę środków publicznych, których jest dysponentem. Organ dodał, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o s.u.s. łączny czas dochodzenia należności od dłużnika wynosi co najmniej 10 lat, a zawieszenie lub przerwanie biegu przedawnienia powoduje wydłużenie tego okresu.

6. Na powyższą decyzję M. C., działający przez pełnomocnika radcę prawnego, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezesa ZUS z dnia 5 stycznia 2007 r.

6.1. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

- naruszenie prawa materialnego:

A art. 28 ust. 1-4 ustawy o s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez błędną jego wykładnię, niewłaściwe zastosowanie,

B art. 24 ust. 4 ustawy o s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2003 r., poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu 10 letniego terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne i ustalenie, że składki za okres od października 1999 - 1 marca 2003 r. nie uległy przedawnieniu,

C art. 24 ust.4 ustawy o s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2004 r., poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu 10 letniego terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne i GFŚP i ustalenie, że składki za okres od listopada 1999 r. - 1 lipca 2004 r. nie uległy przedawnieniu.

- naruszenie prawa procesowego:

D art. 11 k.p.a. polegające na naruszeniu obowiązku jak najstaranniejszego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia,

E art. 7 k.p.a. polegające na naruszeniu obowiązku kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych,

F art. 80 k.p.a. w zw. z art.77 § 1 k.p.a. polegające na naruszeniu obowiązku poczynieniu ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego.

6.2. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł zarzut przedawnienia części należności z tytułu składek. W zaskarżonej decyzji organ zastosował 10 letni termin przedawnienia do wszystkich należności z tytułu składek, podczas gdy dopiero od 1 stycznia 2003 r. (Dz. U. z 2002, Nr 241, poz. 2074), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po 10 latach, a od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne i GFŚP ulegają przedawnieniu po 10 latach (Dz. U. z 2004, Nr 121, poz. 1264). Odnośnie przedawnienia stosuje się przepisy obowiązujące w momencie wymagalności składek; nowe przepisy mają zastosowanie tylko do zobowiązań powstałych w okresie ich obowiązywania. Powołując się na stanowisko wyrażone w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2004 r. (II UK 448/03) skarżący stwierdził, iż 10 letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy zobowiązań powstałych po 1 stycznia 2003r., a do zobowiązań powstałych przed 1 stycznia 2003 r. należy stosować przepisy obowiązujące w dacie ich powstania. Stosowanie bowiem do określonych zdarzeń przepisów, które nie obowiązywały w momencie zajścia tych zdarzeń, jest sprzeczne z zasadą niedziałania prawa w wstecz. Z kolei w zakresie składek na ubezpieczenia zdrowotne i GFŚP, 10 letni termin przedawnienia stosuje się do należności powstałych po 1 lipca 2004 r. (brzmienie od 1 lipca 2004 r., Dz. U. z 2004, Nr 121, poz. 1264).

6.3. Zarzucono również, iż organ nie zbadał w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie przeanalizował przepisów prawa w zakresie przedawnienia należności, przez co naruszył art. 77 §1 kpa oraz 7 kpa, gdyż wydając zaskarżoną decyzję nie kierował się słusznym interesem obywatela.

6.4. Zdaniem skarżącego, błędne jest uznanie, że przedawnienie zostało przerwane na skutek prowadzonej egzekucji, w sytuacji gdy egzekucja została umorzona, przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia (...) czerwca 2006 r. (nr (...)) na podstawie art. 33 pkt 1, 7,9, 10 w zw. z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwagi na to, że wystawione tytuły były wadliwe, objęte przedawnieniem i nie zostały doręczone skarżącemu.

6.5. Powołując się na pogląd prawny wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 września 2006 r. (III SA/Wa 1210/06) skarżący podniósł również, iż dla rozstrzygnięcia sprawy, istotne jest czy przesłanki umorzenia należności spełnione były w czasie złożenia i rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności, a nie zdarzenia z przyszłości lub przeszłości. Skarżący podał, że w dniu składania wniosku o umorzenie znajdował się w ubóstwie, osiągając zarobki netto 600 zł miesięcznie, przy czym wynagrodzenie było obciążone egzekucją alimentów na rzecz małoletniej córki w kwocie 550 zł miesięcznie. Środki pozostałe wolne od potrąceń, nie wystarczały na przeżycie. W ocenie Skarżącego, jego sytuacja materialna stanowi rzeczywistą przesłankę niewypłacalności, w sytuacji braku możliwości zdobycia lepiej płatnej pracy. Zapłata długu powyżej 50 tyś zł jest nie do zrealizowania w jego aktualnej sytuacji zarobkowej. Skarżący zarzucił, że w obu instancjach nie oceniono prawidłowo jego sytuacji materialnej, ani też nie rozpatrywano sprawy pod kątem jej umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a o s.u.s., w sytuacji gdy zobowiązany był jednocześnie płatnikiem składek. W powyższym zakresie, zdaniem skarżącego, został naruszony art. 80 k.p.a. w zw. z 77 §1 k.p.a, poprzez nie zgromadzenie i nie zbadanie w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału.

6.6. Ponadto Skarżący zarzucił, iż w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie (V SA/Wa 1574/07), Sąd stwierdził brak ustalenia przez Prezesa ZUS wysokości wydatków skarżącego i zakresu partycypacji w kosztach utrzymania dzieci konkubiny oraz brak dokonania zestawienia tych wydatków. Skarżący podniósł, iż również w zaskarżonej decyzji brak jest zestawienia wydatków, a źródła dochodu i wymienione wydatki zostały ustalone na przełom roku 2007/2008, a nie na datę złożenia wniosku o umorzenie należności.

7. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

7.1. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia części należności z tytułu składek, Prezes ZUS stwierdził, iż w niniejszej sprawie należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Znowelizowany ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 241, poz. 2047, zwana dalej: ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r.) przepis art. 24 ustawy o s.u.s. - który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. - wprowadził generalną zasadę, iż należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, co oznacza wprowadzenie jednolitego okresu przedawnienia wszystkich wymaganych zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych, w tym także powstałych do dnia 31 grudnia 2002r. Na poparcie powyższego stanowiska organ przytoczył wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2007r. (sygn. akt I UK 37/07), który stwierdził, że zmiana przepisu art. 24 ustawy o s.u.s., dokonana w/w ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. ustanawiająca 10 letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Organ przyjął więc, iż zmiana ta ma zastosowanie do należności nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Zaległości obciążające zobowiązanego były wymagalne na dzień 1 stycznia 2003 r. i dotyczy ich 10 letni termin przedawnienia,

Odnośnie zarzutu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne Prezes ZUS podniósł, iż znowelizowany art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz.391 ze zm.) stanowił, ze należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna - na mocy znowelizowanego art. 24 cyt. ustawy dnia 18 grudnia 2002r. Ustawa weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r., zatem 10 letni termin przedawnienia dotyczy zarówno zobowiązań powstałych do 31 grudnia 2002 r., jeśli nie uległy przedawnieniu przed tą datą, jak i zobowiązań powstałych po dniu 1 stycznia 2003 r.

W konkluzji Prezes ZUS stwierdził, że wg wskazanego wyżej stanu prawnego figurujące na koncie wnioskodawcy należności z tytułu składek na FUS i FUZ oraz FPiFGŚP nie uległy przedawnieniu, w związku z czym nie może odstąpić od ich dochodzenia.

8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie - któremu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 października 2008r. (sygn. akt VSA/Wa 2012/08) przekazał sprawę według właściwości - zważył, co następuje:

8.1. Rozpoznając niniejszą sprawę należy przede wszystkim wskazać,

iż w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie, który wyrokiem z dnia 31 października 2007 r. sygn. akt V SA/WA 1574/07 uchylił zaskarżoną decyzję.

Zgodnie art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu unikniecie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunków, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie.

8.2. W powołanym wyroku WSA w Warszawie, uchylając zaskarżoną decyzję, nie wypowiadał się w kwestii przedawnienia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie, w związku z czym Sąd rozpoznając niniejszą sprawę i oceniając w pierwszej kolejności zarzut przedawnienia, nie jest w tym zakresie związany wytycznymi zawartymi w ww. wyroku.

W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne w okresie od października 1999 r. do stycznia 2000r., za marzec 2000 r., w okresie od maja 2000 r. do sierpnia 2000 r., od listopada 2000 r. do września 2001 r., od listopada 2001 r. do lutego 2002 r., od stycznia 2004 r. do marca 2004 r., za listopad 2004r.,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 1999 r. do grudnia 1999 r., od lutego 2000 r. do lipca 2001 r., od października 2001 r. do listopada 2001 r., za luty 2002 r., marzec 2004 r., listopad 2004 r.

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych za listopad 1999 r. , styczeń 2000 r., za okres od kwietnia 2000 r. do sierpnia 2001r., za luty 2002 r., styczeń 2004 r., marzec 2004 r. , listopad 2004 r.

8.3 Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres do lutego 2002 r. powstały pod rządem ustawy o z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz.887) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., która w art. 24 ust. 4 przewidywała 5-letni okres przedawnienia licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Należności z ww. tytułu za miesiące styczeń, marzec i listopad 2004 r. powstały w czasie obowiązywania cyt. ustawy. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 18 grudnia 2002 r., która obowiązywała od dnia 1 stycznia 2003 r. Znowelizowany art. 24 wprowadził 10 letni termin przedawnienia. Ww. ustawa z 18 grudnia 2002r. nie zawierała przepisów przejściowych, które wskazywałyby jednoznacznie jakie przepisy należy stosować do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem wejścia w życie powyższej nowelizacji. Wątpliwości interpretacyjne, które wyłoniły się w trakcie stosowania cytowanej wyżej ustawy rozstrzygnął Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 2 lipca 2008r. (sygn. akt II UZP 5/08) stwierdził, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy o s.u.s. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych, jak i zobowiązań powstałych po 1 stycznia 2003r. Podzielając powyższy pogląd należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres mieszczący się w przedziale od października 1999 r. do lutego 2002 r. nie uległy przedawnieniu do dnia 1 stycznia 2003r. tj. do dnia, od którego ma do nich zastosowanie przepis art. 24 ust. 4 ustawy o s.u.s. przewidujący 10-letni okres ich przedawnienia. Natomiast należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne od stycznia 2004r. oraz za listopad 2004r. powstały w czasie obowiązywania art. 24 ustawy o s.u.s. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002r., który to przepis przewidywał 10 letni okres przedawnienia. Oznacza to, że w dacie orzekania przez organ należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zobowiązanego nie uległy przedawnieniu, w związku z czym Sąd uznał zarzut skargi w tym zakresie za bezzasadny.

Analogiczne stanowisko Sąd przyjął odnośnie do należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, do których - stosownie do treści art. 32 ustawy o s.u.s. mają zastosowanie zasady przewidziane dla składek na ubezpieczenie społeczne.

8.4. W odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne należy wskazać, iż należności za okres od września 1999 r. do grudnia 1999 r., od lutego 2000 r. do lipca 2001 r., od października 2001 r. do listopada 2001 r., za luty 2002 r. oraz za marzec 2004 r. powstały pod rządem ustawy z dnia 6 lutego 1997r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. nr 28, poz. 153 z późn.zm.), która w art. 28 ust. 2 przewidywała 5-letni okres przedawnienia licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Z dniem 1 kwietnia 2003r. ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym została zastąpiona przez ustawę z dnia 23 stycznia 2003r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. nr 45, poz. 391 z późn.zm.), - zwana dalej ustawą o p.u. w NFZ - która w art. 33 ust. 2 przewidywała nadal pięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Stan ten obowiązywał do dnia 30 czerwca 2004r. Nowelizacja art. 33 ust. 2 ww. ustawy dokonana z dniem 1 lipca 2004r. spowodowała ujednolicenie terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na ubezpieczenie społeczne, stwierdzając wyraźnie, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że od 1 lipca 2004r. do przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń zdrowotnych należało stosować omówione wyżej reguły wynikające z art. 24 ust. 4 ustawy o s.u.s., czyli do należności zobowiązanego z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za wrzesień 1999r., które nie uległy przedawnieniu na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy o p.u. w NFZ w jej pierwotnym brzmieniu oraz do należności począwszy od października 1999r., które nie uległy przedawnieniu na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy o p.u. w NFZ w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004r. do 30 września 2004r., należało zastosować 10 letni okres przedawnienia. Stan ten obowiązywał do 30 września 2004r. W dniu 1 października 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135 z późn.zm.), która podobnie jak poprzedzająca ją ustawa o p.u. w NFZ - w art. 33 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym od lipca 2004r. do 30 września 2004r. - przewidywała w art. 93 ust. 2, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne przedawniają się na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli również na mocy tej ustawy do należności, które nie uległy przedawnieniu na podstawie ustawy o p.u. w NFZ zastosowanie ma 10 letni okres przedawnienia.

Oznacza to, że w dacie orzekania przez organ należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne zobowiązanego nie uległy przedawnieniu, w związku z czym zarzut skargi w tym zakresie Sąd również uznał za bezzasadny.

8.5. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji Sąd zauważa, iż odmawiając umorzenia należności z tytułu składek organ badał: po pierwsze - czy wystąpiła ich całkowita nieściągalność oraz po drugie - czy wystąpiła u zobowiązanego szczególna sytuacja materialna, rodzinna lub zdrowotna, która uzasadniałaby umorzenie należności. Jest to postępowanie prawidłowe.

8.6. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o s.u.s. Prezes ZUS może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność należności występuje w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. do których m.in. należy stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Okoliczność tą organ badał w sposób szczegółowy i uznał, że cytowane wyżej postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika I Urzędu Skarbowego w L. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. wydane zostały ze względów procesowych, które nie potwierdzają bezskuteczności egzekucji, zwłaszcza że częściowo skutecznie przeprowadzono egzekucję z rachunku bankowego. Ponadto, co podkreślił Prezes ZUS, zobowiązany osiąga dochody oraz posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, na którym można dokonać zabezpieczenia roszczeń z tytułu ww. należności.

W ocenie Sądu stanowisko organu co do tego, iż w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia jest prawidłowe.

8.7. Zgodnie z § 3 cytowanego rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003r. Prezes ZUS może umorzyć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ spowodowałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub przewlekłej choroby zobowiązanego albo konieczności spowodowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności.

Analizując sytuację materialną zobowiązanego organ stwierdził, że nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym podniesiony we wniosku o umorzenia należności argument o życiu w ubóstwie oraz braku środków wystarczających na "przysłowiowy chleb". Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika bowiem - zdaniem organu - że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zarówno zobowiązany, jak i prowadząca z nim wspólnie gospodarstwo domowe A. K. posiadają stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia, którego wysokość ustalono oparciu o treść umowy o pracę (w przypadku zobowiązanego) lub oświadczenia (w przypadku A. K.). Zobowiązany osiągnął ponadto w 2007r. dodatkowe dochody z tytułu działalności wykonywanej osobiście. Wydatki zobowiązanego związane z utrzymywaniem mieszkania ustalono na podstawie jego oświadczenia oraz faktur i rachunków przedłożonych na potwierdzenie wydatków. Podstawowe należności z tytułu opłat za czynsz, gaz czy energię są opłacane i brak jest z tego tytułu zaległości. Trudności finansowe zobowiązanego związane są - co podkreślił organ - nie tyle z brakiem dochodów, co z koniecznością przeznaczenia ich części na spłatę rat z tytułu kredytu mieszkaniowego oraz na realizację obowiązku alimentacyjnego związanego z utrzymaniem dziecka. Okoliczności te - zdaniem organu - nie mogą w kontekście zasady równego traktowania płatników składek świadczyć o trudnej sytuacji materialnej zobowiązanego.

Analizując sytuację zdrowotną - jako przesłankę umorzenia należności o której mowa w cyt. wyżej § 3 rozporządzenia - organ stwierdził, że przedłożone zaświadczenie nie lekarskie dotyczące A. K. nie wskazuje na to, iż zobowiązany z powodu opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiony został możliwości wykazania dochodu.

W ocenie Sądu stanowisko orzekającego w sprawie organu co do braku "ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania składek" - jako przesłanki umorzenia należności, do której odwołują się przepisy § 3 cytowanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. jest poprawne. Orzekający w sprawie organ ustalił wysokość osiąganych dochodów i wydatków zobowiązanego i prowadzącej z nim wspólne gospodarstwo domowe A. K., uzupełniając materiał dowodowy o kwestie wskazane przez Sąd w cytowanym wyroku z dnia 31 października 2007r. Dokonał analizy wszystkich okoliczności faktycznych i w sposób logiczny uzasadnił motywy swego rozstrzygnięcia.

8.8. W tym stanie rzeczy za bezzasadny Sąd uznał zarzut skargi co do braku starannego wyjaśnienia podstawy prawnej i faktycznej zaskarżonej decyzji.

8.9. Sąd nie podzielił również zarzutu skargi co do braku zgromadzenia i wyczerpującego zbadania materiału dowodowego. W toku postępowania wyjaśniającego organ zgromadził dokumenty dołączone przez zobowiązanego do wniosku o umorzenie należności, oraz przedłożone na wezwanie organu z dnia 31 października 2006 r., oraz z dnia 13 marca 2008r. i z dnia 3 kwietnia 2008r. Materiał ten został oceniony bez naruszenia granic swobodnej oceny dowodów. Za poprawną w szczególności Sąd uznał ocenę sytuacji materialnej skarżącego dokonaną w ponownie prowadzonym postępowaniu - na dzień orzekania, a nie na dzień złożenia wniosku o umorzeniu należności zobowiązanego. Decyzje w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności z tytułu składek potwierdzają istnienie lub brak istnienia przesłanek umorzenia w czasie rozpatrywania wniosku. Ponieważ stan faktyczny, w tym sytuacja materialna zobowiązanego uległa w niniejszej sprawie zmianie w okresie od złożenia wniosku do jego rozpatrzenia, to orzekający w sprawie organ miał obowiązek tą zmianę z urzędu uwzględnić, niezależnie od tego czy zmiana ta była korzystna, czy też niekorzystna dla wnioskodawcy.

8.10. Niezależnie od rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w którym organ przyjął, że nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, Sąd zauważa, iż decyzje w sprawie umorzenia danych należności podejmowane są w sferze umorzenia administracyjnego, co oznacza, że nawet w sytuacji wystąpienia przesłanki umorzenia należności organ może, ale nie ma obowiązku zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności.

8.11. Biorąc pod uwagę powyższe wywody Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa procesowego, ani też przepisów prawa materialnego w sposób, który obligowałby do wyeliminowania jej z obrotu prawnego i w związku z tym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) orzekł jak w sentencji.