Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2712/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania R. O. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego w miesiącu [...] r. z przeznaczeniem na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...]zł.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...]r. R. O. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy P. W. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia czynszowego lokalu mieszkalnego na kwotę [...] zł oraz raty zadłużenia rozłożonego na raty w kwocie [...] zł, łącznie [...] zł..

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania R. O. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego w miesiącu marcu z przeznaczeniem na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskujący uzyskał dochód w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) – dalej jako "ustawa o pomocy społecznej". Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 i 39 ww. ustawy osobom, które nie przekraczają kryterium dochodowego przysługuje zasiłek celowy. W przypadku osób, które nie spełniają tego kryterium przysługuje na mocy art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na czas oznaczony. Dochód wnioskodawcy w [...] r. wyniósł [...] zł, przy czym składa się na niego kwota [...] zł renty (po potrąceniu alimentów na [...] dzieci) oraz kwota [...] zł tytułem zasiłku stałego otrzymywanego z Ośrodka Pomocy Społecznej. Jednocześnie zaległość czynszowa R. O., według informacji z dnia [...] r., wynosiła kwotę [...] zł, z tego kwota [...] zł rozłożona została na [...] rat od [...] r. Organ zauważył również, że w miesiącu [...] r. przyznano R. O. dodatkową pomoc w formie zasiłków celowych na częściowe opłacenie zadłużenia czynszowego – w kwocie [...] zł, opłacenie zadłużenia za energię elektryczną i podłączenie dopływu energii w wysokości [...] zł, a także na zakup leków w wysokości [...] zł. Oceniając sytuację R. O. według wytycznych art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniało żadne zdarzenie o charakterze nagłym i nieprzewidywalnym, które uzasadniałoby przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Organ zauważył również, że R. O. nie podejmuje działań mających na celu opłacenie chociażby częściowo istniejącego zadłużenia. Ostatecznie organ podniósł, że w miesiącu [...] r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy P. W. dysponuje kwotą [...] zł na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych mieszkańców tej dzielnicy obejmujących [...] osoby.

Odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. złożył R. O.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania R. O. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego w miesiącu marcu z przeznaczeniem na w miesiącu [...] z przeznaczeniem na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie ustaliło, że R. O. przekracza kryterium dochodowe dla osób samotnie prowadzących gospodarstwo uzyskując dochód w wysokości [...], a tym samym nie spełnia on przesłanki z art. 8 ust. 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Rozważając możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego uregulowanego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej Kolegium podkreśliło, że użyty w tym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja wydana na jego podstawie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Tym samym ocena przesłanek musi być dokonywana przez organ z uwzględnieniem szczególnego charakteru tego świadczenia. Może być ono bowiem przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Analizując możliwość przyznania R. O. specjalnego zasiłku celowego Kolegium stwierdziło, że mimo, że jego sytuacja jest trudna, to nie może być ona uznana za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu ww. przepisu. W ocenie Kolegium sytuacja wnioskodawcy, zwłaszcza w odniesieniu do osób korzystających z pomocy w Ośrodku Pomocy Społecznej Dzielnicy P. W., gdzie standard życia i sytuacja życiowa oraz materialna jest obciążona wysokim niezaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, nie uzasadnia przyznania tej formy pomocy. Ponadto Kolegium podkreśliło, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej i odpowiadają celom tej pomocy. Tym samym zaspokajanie potrzeb uzależnione jest od posiadanych środków. Świadczenia te bowiem mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający. Ostatecznie Kolegium wskazało, że nie może dochodzić do sytuacji, w której zabraknie środków finansowych na pomoc osobom nie przekraczającym kryterium dochodowego z uwagi na udzieloną pomoc osobom przekraczającym te kryterium.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. wniósł R. O. W uzasadnieniu skargi podniósł, że ten sam organ, który w całości pokrywa koszty utrzymania jego żony wraz z [...] ich dzieci w D. S. M., jednocześnie odmawia mu pomocy pogarszając i narażając skarżącego na utratę zdrowia. Wskazał również, że gdyby jego żona wraz z dziećmi wróciła do wspólnego mieszkania, to uczestniczyłaby w kosztach utrzymania mieszkania.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy.

Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Słusznie organy uznały, że wobec przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego brak jest podstaw do przyznania skarżącej zasiłku w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Odnośnie osób, które przekraczają kryterium dochodowe ustawodawca wprowadził ograniczenie w dyspozycji przepisu art. 41 do ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową".

Podkreślić zatem trzeba, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom, które przekraczają kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Chodzi o sytuacje zupełnie wyjątkowe, nieprzewidywalne zagrażające podstawowym potrzebom życiowym.

W niniejszej sprawie sytuacja skarżącego nie pozwala na uznanie, że zostały spełnione przesłanki do przyznania zasiłku celowego, ani specjalnego zasiłku celowego na zapłatę zaległości czynszowych. Skarżący przekracza bowiem kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowiące 542 zł, albowiem jego miesięczny dochód wynosi [...] zł, na którą to kwotę składa się kwota [...] zł tytułem renty (po potrąceniu kwoty [...] tytułem bieżących alimentów) oraz kwota w wysokości [...] zł tytułem zasiłku stałego przyznanego skarżącemu decyzją Prezydenta W. nr [...]. W odniesieniu do sytuacji skarżącego należy ponadto stwierdzić, że powstałe zadłużenie wynika z faktu, iż skarżący nie reguluje na bieżąco zobowiązań, w tym pomimo udzielanej w części pomocy przez organy. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie z Biura Gospodarowania Nieruchomościami Dzielnicy P. W. z dnia [...] r., z którego wynika, że stan konta wynosi na dzień [...] r. kwotę [...] zł, z czego [...] zł tytułem zaległości podstawowej oraz kwotę [...] zł tytułem zaległości odsetkowej (k. 6 akt administracyjnych). Ponadto w aktach administracyjnych sprawy znajduje się również zaświadczenie z ww. biura wystawione na dzień [...] r., z którego wynika, że zaległość podstawowa wynosi [...] zł, przy czym kwota [...] została rozłożona na [...] rat od [...] r. w ten sposób, że [...] rat jest ustalonych każdorazowo na kwotę [...] zł, zaś ostatnia [...] rata została ustalona na kwotę [...] zł. Jednocześnie w toku postępowania administracyjnego została sporządzona notatka urzędowa, z której wynika, że bieżący czynsz skarżącego wynosi [...] zł (za mieszkanie o pow. ok. [...] m2), które skarżący zajmuje sam, oraz że miesięcznie dokonuje on wpłat z tytułu czynszu w wysokości [...] zł. Zestawienie powyższych zaświadczeń potwierdza zatem, że skarżący nie reguluje na bieżąco zobowiązań czynszowych, albowiem różnica pomiędzy stanem na dzień [...] r., a stanem na dzień [...] r., przy uwzględnieniu kolejnego czynszu (za [...]), stanowi kwotę [...] zł, a zatem [...] zł płacone przez skarżącego oraz kwotę [...] zł uregulowaną przez OPS w miesiącu [...] r. w ramach przyznanej mu pomocy w formie zasiłku celowego. Tym samym w ocenie Sądu należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, tym bardziej, że ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10).

W odniesieniu do zarzutów skarżącego opartych o twierdzenie, że gdyby w mieszkaniu zamieszkiwała jego małżonka wraz z dziećmi nie powstałoby zadłużenie albowiem ponosiłaby ona koszty utrzymania mieszkania należy stwierdzić, że argument ten jest bezzasadny. Z akt sprawy wynika bowiem, że małżonka skarżącego wyprowadziła się wraz z dziećmi do D. S. M. w [...] r. w skutek prowadzenia dla skarżącego procedury "[...]", jak również, iż w sądzie powszechnym toczy się postępowanie o orzeczenie rozwodu. Powyższe oznacza, że zajmowanie przez skarżącego mieszkania o powierzchni ok. [...] m2 służy tylko jemu, wobec czego musi się on liczyć z koniecznością samodzielnego ponoszenia opłat czynszowych za taki metraż. Zarzut dotyczący dyskryminacyjnego traktowania skarżącego w stosunku do pomocy udzielanej jego małżonce i dzieciom również należy uznać za bezzasadny. Kwoty pomocy finansowej w ramach prowadzenia D. S. M. i pomocy przebywającym tam ofiarom przemocy domowej i kwoty przeznaczone na wypłaty zasiłków celowych pochodzą bowiem z różnych części budżetowych i jako takie muszą być wydatkowane zgodnie z planem budżetowym na dany rok.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy