Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 584/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 marca 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy S. – działając na podstawie art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej jako "u.ś.r."), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") - orzekł o odmowie przyznania B. W. (dalej zwanej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – R. W.

W uzasadnieniu decyzji na wstępie organ przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., a następnie wskazał, że dnia 8 lutego 2021 r. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką - R. W., która jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym dnia 15 kwietnia 2019 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. (nr [...]), z którego nie wynika kiedy powstała niepełnosprawność R. W.

W toku postępowania ustalono, że strona sprawuje bezpośrednią opiekę nad matką a ta opieka jest sprawowana w sposób należyty. Strona została uznana za osobę okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym; nie stwierdzono natomiast niezdolności do samodzielnej egzystencji. W związku z tym przyznano stronie rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy do dnia 30 czerwca 2021 r.

Organ stwierdził, że na gruncie przedmiotowej sprawy niewątpliwym jest, iż obowiązek alimentacyjny wobec R. W. obciąża bezpośrednio B. W. jako córkę.

W konsekwencji organ stwierdził, że w sprawie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednakże nie zostały spełnione warunki wynikające z zapisów art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., a organ nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem ww. regulacji.

Jednocześnie organ wskazał, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jednak skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie ww. przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia. Zgodnie zaś z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawą, co oznacza, że mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego.

W wyniku rozpoznania odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r., stwierdzając, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia szeregu przesłanek, wynikających z art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. oraz dodatkowo od niewystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w ust. 5 tego przepisu.

W przedmiotowej sprawie kwestią sporną było ustalenie przez organ I instancji braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r.

Organ odwoławczy wskazał, że niespornym w sprawie jest, iż strona w dniu 8 lutego 2021 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką - R. W. (ur. [...] 1953 r.), która na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 kwietnia 2019 r. (nr [...]), wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności u matki strony datuje się od dnia 1 lipca 2016 r., zaś daty powstania tej niepełnosprawności nie da się ustalić. W orzeczeniu tym zaznaczono nadto, że matka strony wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji, natomiast orzeczenie wydano na stałe. Z kolei na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS Oddział w S. z dnia 31 lipca 2018 r. (nr [...]) R. W. została uznana za trwałe niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Ze znajdującego się w aktach wywiadu środowiskowego z informacjami o aktualnej sytuacji życiowej rodziny (uzyskanego drogą telefoniczną) wynika, że strona sprawuje bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką; nie pracuje i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 22 października 2019 r. z tytułu niezdolności do pracy.

Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji wydając decyzję odmowną powołał się na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. na brak możliwości ustalenia, że niepełnosprawność matki strony powstała przed 18. lub 25. rokiem życia

Odnosząc się do wskazanej przyczyny odmowy Kolegium wskazało, że nie podziela argumentacji organu I instancji w tym zakresie, ponieważ przy rozważaniu tej kwestii konieczne było wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną strony wnioskującej o świadczenie. Warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji, w obecnym stanie prawnym ukształtowanym na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego (tj. dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tak więc prawo do przedmiotowego świadczenia powinno przysługiwać niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 629/17 oraz z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 579/19, a także z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 55/20). Stanowisko to jest zgodne z przyjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny linią orzeczniczą (por. wyroki NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 czy z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16).

Mając to na uwadze, Kolegium stwierdziło, że w realiach przedmiotowej sprawy powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być przesłanka wieku, w którym powstała niepełnosprawność matki strony.

W odniesieniu natomiast do drugiej przyczyny odmowy, tj. faktu pobierania renty rolniczej przez wnioskodawczynię, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, stwierdzając, że powyższy fakt przesądza o wystąpieniu w przedmiotowej sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., uniemożliwiającej przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Do akt przedłożono decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 22 października 2019 r. (nr [...]) o przyznaniu B. W. renty rolniczej z tytułu niezdolności od dnia 1 sierpnia 2019 r. do dnia 30 września 2020 r. Dodatkowo na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 2 grudnia 2020 r. (nr [...]) B. W. została uznana za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal do czerwca 2021 r. i na podstawie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 18 stycznia 2021 r. (nr [...]) przyznano B. W. wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności od dnia 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r.

Wyjaśniając powyższe stanowisko Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. zawiera zamknięty katalog okoliczności, których zaistnienie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Należy do nich pobieranie przez wnioskodawcę renty.

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii szerokiej wykładni powyższego przepisu Kolegium wskazało, że w ostatnim czasie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dostrzec można zmianę linii orzeczniczej, w której odstępuje się od literalnej wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Niemniej w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Stosownie do treści ar. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r., poz. 1297 ze zm.) - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Podobnie, w myśl art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), w przypadku zbiegu prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego z innym świadczeniem uprawnionemu do nich przysługuje prawo wyboru jednego z nich.

W piśmie z dnia 4 lutego 2021 r. wnioskodawczyni nie wskazała, że rezygnuje z pobierania renty rolniczej. Przeciwnie, podkreśliła, że pobieranie przez nią renty nie przesądza samo w sobie o istnieniu podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowcze stanowisko wnioskodawczyni czyniło bezpodstawnym ponawianie zapytania w tym względzie przez Kolegium.

W kwestii natomiast możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości ponad pobieraną rentę rolniczą, Kolegium wyjaśniło, że Naczelny Sąd Administracyjny w ostatnich wyrokach z dnia 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt IOSK 254/20) czy z dnia 11 sierpnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 764/20) przeciwstawił się różnorodnym rozwiązaniom prezentowanym we wcześniejszych wyrokach sadów administracyjnych. Sąd naczelny nie podzielił stanowiska w zakresie rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością pobieranego świadczenia emerytalnego (netto), podkreślając, że pozostawałaby to w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 omawianej ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa w sposób jednoznaczny (kwotowo) i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki, tym bardziej, iż spowodowałaby to dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Niezależnie od powyższego Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Świadczenie to jest zatem przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tak wyznaczonymi celami i funkcjami świadczenia pielęgnacyjnego racjonalne i uzasadnione systemowo oraz funkcjonalnie jest wyłączenie z katalogu podmiotów uprawnionych do nabycia prawa do tego świadczenia osób, które nie są zdolne i gotowe do podjęcia lub kontynuowania pracy zarobkowej ze względu na okresową lub trwałą całkowitą niezdolność do pracy oraz które uzyskują w związku z tym świadczenia o charakterze rentowym. Nie ma zatem wątpliwości, że zgodne z systemowymi relacjami wewnątrz porządku prawnego oraz celami i funkcjami świadczenia pielęgnacyjnego oraz renty socjalnej było włączenie do katalogu podmiotów, które nie mogą nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, osób, które mają ustalone prawo do renty rolniczej. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 266) renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: 1/ podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2; 2/ jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; 3/ całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 5). Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 6).

Jeśli zatem osoba, która spełnia warunki nabycia prawa do renty rolniczej nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, to tym samym zasadnicza przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może zostać spełniona. Skoro więc osoby mające ustalone prawo do renty rolniczej nie są zdolne do podjęcia pracy zarobkowej, to odpada podstawowa racja przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego za brak podjęcia pracy zarobkowej, nawet jeśli osobiście opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 80/17 oraz z dnia 8 października 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 648/20).

B. W. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rolniczej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty rolniczej, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego świadczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem li tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna). Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1546/19), zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" (orzeczenie z dnia 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95, OTK ZU nr 1/1997, poz. 7).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i przychylając się do wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym; b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – R. W., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 15 kwietnia 2019 r. (nr [...]), zaliczającym R. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z informacją, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 lipca 2016 r. Ponadto z akt sprawy wynikało, że skarżąca – B. W. została uznana za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym do czerwca 2021 r. i w związku z tym ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (tj. renty rolniczej). Jednocześnie też, jak wynikało ze stanowiska skarżącej, która była reprezentowana w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, fakt że obecnie pobiera rentę nie przesądza sam w sobie o istnieniu podstaw do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zastosowanie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. dyrektyw wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej prowadzić musi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty nie w całości, ale do wysokości tej renty.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko organów w zakresie stwierdzenia, że w świetle zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (jej matką) nie mógł zostać uwzględniony w związku z faktem legitymowania się przez skarżącą prawem do renty rolniczej i pobieraniem przez nią tego świadczenia.

Należy wyjaśnić, że problematyka możliwości otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy dana osoba ma już ustalone inne prawo m.in. prawo do świadczenia emerytalno-rentowego, była w przeszłości analizowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który pierwotnie w szeregu orzeczeń (por. np. wyroki: z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 134/18; z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/15; z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 3269/15) opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych wskazywano również na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych.

Stanowisko to uległo jednak zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19 i z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20. W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, zaznaczając że o ile jakikolwiek proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać, a w konsekwencji uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając bowiem w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wzrosło do 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W roku 2020, stosownie do art. 17 ust. 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1.830,00 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. (M.P. z 2019 r., poz. 1067).

Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku prawa np. do renty było, aby uprawniony opiekun nie pobierał tego świadczenia w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też, w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

W tym zakresie stanowiska Sądu i skarżącej, a także organów orzekających w niniejszej sprawie, a przynajmniej organu odwoławczego, wydają się być ze sobą zbieżne.

Literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. może prowadzić bowiem do bezwzględnego wyeliminowania z kręgu osób, które spełniają przesłankę określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tych z nich, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Jednakże taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. istotnie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa bowiem od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. wyrok z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87, a także wyroki: z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01 oraz z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została w ustawie o świadczeniach rodzinnych zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących racjach prawnych. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I OSK 254/20, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W szczególności za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie. Należy również zwrócić uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Całkowite zatem wyłączenie opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przy czym – co należy podkreślić – w przypadku jednak beneficjentów świadczenia rentowego w grę może wchodzić tylko taka sytuacja, gdy renta ta nie została przyznana z uwagi na całkowitą niezdolność danej osoby do pracy. W sytuacji bowiem, gdy dana osoba jest całkowicie (bezwarunkowo) niezdolna do wykonywania pracy nie zachodzi zasadniczo przesłanka konieczna, warunkująca możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie albo rezygnacja z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, gdyż taka osoba w istocie nie posiada wyboru podjęcia lub zaniechania aktywności zawodowej, skoro charakteryzuje się całkowitym brakiem zdolności do pracy. Istotne zatem w takim przypadku pozostaje każdorazowo bezsporne wyjaśnienie przez organy, czy podstawą otrzymywanej przez wnioskodawcę renty jest całkowita niezdolność do pracy. W tym miejscu należy zatem zasygnalizować, że nie można się zgodzić ze stanowiskiem Kolegium wyrażonym w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że jeśli osoba, która spełnia warunki nabycia prawa do renty rolniczej nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, to tym samym zasadnicza przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może zostać spełniona. Podkreślić i wyjaśnić należy bowiem, że fakt uzyskiwania renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie może sam przez się prowadzić do stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, nie wyłącza możliwości podjęcia innej, niż w gospodarstwie rolnym, pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 267/21).

Niezależnie od tego należy zgodzić się z organem odwoławczym, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty (w tym rolniczej), należy interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do renty pobiera tę rentę i nie zamierza z niej rezygnować z uwagi na to, że w jej ocenie – z wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. – wynika, że fakt pobierania renty wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty jedynie do wysokości tej renty, a zatem nie jest konieczne zawieszenie (wstrzymanie) przez wnioskodawcę świadczenia rentowego.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (w pełnej wysokości ustawowo przewidzianego tego świadczenia) przysługuje osobie pobierającej świadczenie rentowe jedynie w przypadku, gdy osoba ta dokona wyboru polegającego na rezygnacji z pobierania renty.

Co prawda, Sądowi wiadomym jest, że orzecznictwo dotyczące w omawianym przypadku prawa i wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych nie jest jednolite. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19 oraz z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 stanął bowiem na stanowisku, że osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym.

Jednakże w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 254/20) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury lub renty (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia. W uzasadnieniu powołanego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Ponadto zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm. – dalej w skrócie jako: "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Sąd – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - podziela stanowisko, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., który stanowi, że prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. W przypadku natomiast renty rolniczej – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - wybór ten można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 74 – dalej w skrócie "u.u.s.r."), zgodnie z którym prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 28 u.u.s.r. skutkować będzie natomiast zawieszeniem jej wypłaty. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 148/21).

W rozpoznawanej sprawie, skarżąca – działająca w postępowaniu z pomocą profesjonalnego pełnomocnika – nie wyraziła choćby zamiaru (woli) zaprzestania pobieranego świadczenia z tytułu renty rolniczej, stojąc na stanowisku, że świadczenie pielęgnacyjne – niezależnie od faktu pobierania przez nią renty rolniczej - jej przysługuje, tyle że w wysokości pomniejszonej o kwotę otrzymywanego świadczenia rentowego. Stanowisko takie – na co Sąd zwrócił powyżej uwagę – należy uznać za błędne. W tej sytuacji, skoro skarżąca nie podjęła określonych działań przed właściwym organem emerytalno-rentowym mających na celu wstrzymanie (zawieszenie) prawa do pobierania świadczenia rentowego, a wręcz nie wskazała choćby na taki zamiar (wolę rezygnacji ze świadczenia rentowego w przypadku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego), to należy przyjąć, że odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była w pełni uzasadniona. Co więcej, zauważyć należy, że sam pełnomocnik reprezentujący skarżącą w niniejszej sprawie w złożonej skardze wskazał, iż "poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ może prowadzić do takiego wniosku [tj. że skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne], to jednak zdaniem skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej oraz celowościowej prowadzi do takiego rozumowania tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty rolniczej, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego świadczeni". Wynika z tego, że skarżąca, a w każdym razie pełnomocnik reprezentujący ją w niniejszej sprawie, zdawał sobie sprawę, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wypełnia wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. a jednocześnie ma ustalone prawo do renty rolniczej – winno być złożenie oświadczenie o woli rezygnacji z prawa do świadczenia rentowego, czego skarżąca bezsprzecznie nie uczyniła. W ocenie Sądu, takim (dorozumianym) oświadczeniem nie może być samo wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Złożenie wniosku nie jest wystarczające dla dokonania skutecznego wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pobierania świadczenia rentowego, gdyż konieczna jest wola rezygnacji z dotychczas otrzymywanej renty, uzewnętrzniona podjęciem przez osobę pobierającą świadczenie rentowe określonych działań przed organem rentowym mających na celu wstrzymanie (zawieszenie) prawa do pobierania świadczenia rentowego.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).