Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 398/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 138 par 1 pkt 2, art. 105 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64c par 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 17 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant ref. staż. Bartosz Adamus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2012 roku sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

W dniu 8 czerwca 2010 roku A. W. złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. pismo, w którym wskazał, że zobowiązanie w podatku akcyzowym za lipiec i sierpień 1999 r., objęte tytułem wykonawczym Nr [...], uległo przedawnieniu w dniu 1 września 2005 r., w związku z tym wszelkie kwoty, czy to zapłacone, czy to wyegzekwowane od dnia 1 września 2005 r. są kwotami nienależnie uiszczonymi podlegającymi zwrotowi. Powołując się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 1053/08 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt I SA/Po 292/09 A. W. wniósł o zwrot wszystkich kwot wyegzekwowanych od dnia 1 września 2005 r. do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślił przy tym, iż wszystkie powyższe kwoty, jako nadpłata, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami od dnia wyegzekwowania do dnia zwrotu.

We wskazanym powyżej piśmie strona wystąpiła również o sporządzenie i doręczenie kserokopii wkładki do tytułu egzekucyjnego, zawierającej dokładne określenie dat i kwot pobranych w toku egzekucji. Pismo o tożsamej treści A. W. skierował również do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł– G.

Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. odmówił "zwrotu kwot wyegzekwowanych po dniu 1 września 2005 r. tj. kosztów egzekucyjnych w kwocie 13.104,14 zł, w związku z uchybieniem terminu do złożenia wniosku."

Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...], nr [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, celem wyjaśnienia ze stroną jej intencji poprzez sprecyzowanie charakteru wniosku skarżącego, zakresu żądania i jego rzeczywistej woli.

W dniu 22 listopada 2010 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. wpłynęło pismo A. W. z dnia 15 listopada 2010 r., w którym zobowiązany wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nadpłatą jako nienależnym świadczeniem. Wskazał, iż tytuł prawny pod jakim otrzyma zwrot niesłusznie wyegzekwowanych kwot jest dla niego obojętny, pod warunkiem, że otrzyma zwrot wyegzekwowanych kwot łącznie z odsetkami od dnia pobrania do dnia zwrotu.

Decyzją z dnia [...], Nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. umorzył "jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych (jako nadpłaty) po dniu 31 sierpnia 2005 r."

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone rozstrzygniecie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. na podstawie art. 64c § 7 i 8 w zw. z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych w kwocie 13104,14 zł, wyegzekwowanych po dniu 1 września 2005r. w związku z uchybieniem terminu do złożenia wniosku.

Na powyższe postanowienie A. W. złożył zażalenie, w którym podniósł, iż zakwalifikowanie przez organ wniosku, jako wniosku o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego jest nieuzasadnione, jest niezgodne z intencją strony i nie ma umocowania zarówno w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i w ustawie - Ordynacja podatkowa. Podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, badając jeden z aspektów przedmiotowego postępowania egzekucyjnego wskazał, że zwrot przedmiotowych kwot winien być czynnością techniczną bez "kombinowania" przez organy i konstruowania nieuzasadnionych podstaw odmowy zwrotu. W ocenie strony, całkowicie nieuzasadniony jest pogląd organu o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o zwrot kosztów postępowania.

W piśmie z dnia 16 stycznia 2012 r., stanowiącym uzupełnienie zażalenia A. W. zarzucił, iż organ pierwszej instancji pominął okoliczność, że w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 101/11. Podniósł, iż pomimo że wyrok ten dotyczył innego organu pierwszej instancji (tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – G.), to jednak dotyczył tego samego organu drugiej instancji (tj. Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.), tego samego wniosku strony, tego samego postępowania egzekucyjnego, tego samego tytułu wykonawczego Nr [...] i tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Wskazał jednocześnie, iż wyrok ten dotyczył tylko innego okresu prowadzonego postępowania egzekucyjnego (od dnia 31 grudnia 2008r. do dnia 3 lutego 2010r.,) co jednak - w ocenie strony -nie ma żadnego znaczenia. Ponadto, zdaniem strony, w powyższym wyroku zostało już przesądzone, że przysługuje jej zwrot kwot wyegzekwowanych po dniu 1 września 2005 r.

W piśmie tym A. W. przytoczył również fragmenty uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 08.06.2011 r.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt. 2 w związku z art. 144 k.p.a., uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z art. 64 c § 7 i § 8 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w przedmiocie kosztów na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeśli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku, od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Stosownie natomiast do treści art. 64c § 3 tej u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Sformułowane przez skarżącego w pismach z dnia 7 czerwca 2010 r. i z dnia 15 listopada 2010 r. żądanie zwrotu kwot nienależnie wyegzekwowanych po dniu 1 września 2005 r. w rzeczywistości dotyczy jedynie pobranych kosztów egzekucyjnych. Jak bowiem wynika z akt sprawy, kwoty wyegzekwowane po dniu 1 września 2005 r. w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], zostały w całości rozliczone na koszty egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił w związku z tym, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości wydawania orzeczeń w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych, W art. 64c § 3 tej ustawy ustawodawca wskazał podstawę do dokonania zwrotu przedmiotowych kosztów zobowiązanemu jedynie w formie czynności materialno-technicznej, nie zaś postanowienia. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie m.in. w powołanym przez stronę w piśmie z dnia 16.01.2012 r., stanowiącym uzupełnienie zażalenia z dnia 11.01.2012 r., wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 08.06.2011 r. sygn. akt III SA/Łd 101/11. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa sadowego, użyte w art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów, jak i zasady ich ponoszenia, w szczególności, gdy obciążają one wierzyciela. To właśnie w postępowaniu "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane w art. 64c § 3 lub § 4 u.p.e.a. ustawy, decydujące o rozdziale tych kosztów Ewentualna konieczność zwrotu kosztów może powstać już jako następstwo wykonania tego postanowienia w formie czynności materialno-technicznej. Bezspornym jest, iż w analizowanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek do wydania postanowienia na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. Z treści pism skarżącego z dnia 7 czerwca 2010 r. oraz z dnia 15 listopada 2010 r. nie wynika, aby zobowiązany wnosił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W pismach tych zobowiązany sformułował natomiast wniosek o zwrot kwot wyegzekwowanych po dniu 1 września 2005 r. wraz z należnymi odsetkami. W niniejszej sprawie brak jest również podstaw do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych z urzędu, tj. jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Przesłanka ta dotyczy bowiem sytuacji, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny są różnymi podmiotami, natomiast w analizowanej sprawie występuje tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., o konieczności zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. –W., nie przesądza również powołany przez stronę w piśmie z dnia 16 stycznia 2012 r., stanowiącym uzupełnienie zażalenia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 08.06.2011 r. sygn. akt III SA/Łd 101/31. W wyroku tym Sąd nie rozstrzygał bowiem zagadnienia zasadności zwrotu skarżącemu pobranych kosztów egzekucyjnych, przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd była kwestia trybu zwrotu należności z tytułu kosztów, tj. czy organ egzekucyjny winien wydać postanowienie w tym zakresie. W odniesieniu do powyższego zagadnienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stanął na stanowisku, iż skoro w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 64c § 7 u.p.e.a. (tj. zobowiązany nie złożył wniosku o wydanie takiego postanowienia, a postanowienie takie nie mogło być wydane z urzędu) to zwrot tych kosztów winien nastąpić w formie czynności materialno-technicznej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podniósł, iż we wniosku z dnia 7 czerwca 2010 roku wystąpił o zwrot wszystkich wyegzekwowanych kwot od dnia 1 września 2005 roku do dnia umorzenia postępowania. Wskazał, że nigdy nie występował o "zwrot kosztów egzekucyjnych" taki charakter żądaniu strony nadały organy administracji orzekające w niniejszej sprawie. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, postanowieniem z dnia 8 lipca 2010 roku Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. orzekł jedynie w jego części tj. orzekł o zwrocie kwot wyegzekwowanych w okresie od dnia 31 grudnia 2008 roku do dnia 3 lutego 2010 roku. Nie orzekł natomiast o kwotach wyegzekwowanych w okresie od dnia 1 września 2005 roku do dnia 30 grudnia 2008 roku. Skarżący podkreślił, iż podtrzymuje swoją argumentację przedstawioną we wniosku wskazując, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z nienależnym świadczeniem (nadpłatą), co oznacza, że wniosek powinien być rozpoznany na podstawie przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa a nie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymał w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu tzn. czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W rozpoznanej sprawie organ administracji naruszył przepisy art.64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. postępowanie egzekucyjne w administracji (Dz.U. nr 229 z 2005r. poz.1954 z późn. zm., zwanej dalej "u.p.e.a.") oraz art.138 § 1 pkt.2 i art.105 § 1 kpa i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl art.64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art.64 § 1 i 6 oraz w art.64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

Zgodnie z treścią art.64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel obciąża nimi wierzyciela z zastrzeżeniem § 3a.

W myśl art.64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż postanowieniem z dnia 3 lutego 2010r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił w całości własne postanowienie z dnia 13 sierpnia 2009r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. z dnia 20 listopada 2008r., i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 10 stycznia 2000r. Nr [...]. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. stwierdził, że "zobowiązanie w podatku akcyzowym objęte w/w tytułem wykonawczym uległo przedawnieniu w dniu 1 września 2005r. Powyższa okoliczność stanowi przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji".

W dniu 8 czerwca 2010 roku skarżący złożył w organie wniosek o zwrot wszystkich kwot wyegzekwowanych po dniu 1 września 2005r. wraz z odsetkami. Na żądanie organu dotyczące sprecyzowania tego wniosku skarżący wyjaśnił, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nadpłatą jako nienależnym świadczeniem. Wskazał, iż tytuł prawny pod jakim otrzyma zwrot niesłusznie wyegzekwowanych kwot jest dla niego obojętny, pod warunkiem, że otrzyma zwrot wyegzekwowanych kwot łącznie z odsetkami od dnia pobrania do dnia zwrotu.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek organy ustaliły, że wszelkie kwoty uzyskane w toku prowadzonej egzekucji zostały zaliczone na poczet kosztów egzekucyjnych. Wobec powyższego rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych sprowadzają się do rozpoznania wniosku w takim kontekście, przy czym zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. ostatecznie uchyla merytoryczne rozstrzygnięcie organu I instancji i umarza postępowanie pierwszej instancji. Z argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu powyższego postanowienia organu odwoławczego wynika, że przesłanką bezprzedmiotowości uzasadniającej umorzenie postępowania jest w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. fakt, iż przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości wydawania orzeczeń w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych, co zostało wręcz podkreślone na stronie 6 uzasadnienia.

Istotnie w przepisie art.64c § 3 u.p.e.a., nie ma mowy o tym, aby organ w tej kwestii wydawał postanowienie. Powstaje w związku z tym pytanie czy w przedmiocie wniosku winno być wydane postanowienie (negatywne lub pozytywne) czy też organ podatkowy może wydać postanowienie tylko w przypadku określonym w art.64c § 7 . Inną możliwością jest przyjęcie poglądu, że zwrot niesłusznie pobranych kosztów następuje w drodze czynności materialno-technicznej, bez wydawania odrębnego postanowienia.

Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, iż w sytuacji gdy strona zgłasza żądanie zwrotu niesłusznie pobranych kwot (które zostały zaliczone na poczet kosztów egzekucyjnych) to organ administracji winien rozpoznać ten wniosek poprzez wydanie postanowienia. Winno to być zatem postanowienie albo pozytywnie rozstrzygające wniosek bądź odmawiające uwzględnienia żądania.

Sąd nie podzielił poglądu, iż sprawa zwrotu niesłusznie pobranych kosztów winna zostać załatwiona w drodze czynności materialno-technicznej bez konieczności wydawania w tej kwestii odrębnego postanowienia. Faktem jest, iż w określonych sprawach administracyjnych dopuszcza się, aby pozytywne załatwienie sprawy nastąpiło poprzez podjęcie czynności materialno-technicznej jednak odmowa dokonania takiej czynności winna być dokonana w drodze decyzji albowiem jest to negatywne rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej, o której załatwienie zwróciła się strona mająca w tym interes prawny. (wyrok NSA w spr. I OSK 615/08 z 23 kwietnia 2009r., postanowienie NSA w spr. II OSK 230/09 z 27 kutego 2009r., wyrok NSA w spr. I OSK 850/06 z 8 maja 2007r., wyrok NSA w spr. II SA 1719/03 z 10 października 2007r.).

Podobne stanowisko przyjęto w doktrynie. Wprawdzie konstrukcja domniemania załatwienia sprawy przez organ w drodze decyzji administracyjnej jest dyskusyjna, to jednak ciągle aktualny i przekonywujący jest pogląd, że "powyższe domniemanie ma sens wówczas, gdy przepisy prawa upoważniają organ administracji do załatwienia sprawy administracyjnej, lecz nie określają formy rozstrzygnięcia tej sprawy. Nie można bowiem uznać za rozsądne stanowiska, że jeżeli w przepisach określono właściwość organu administracji publicznej do załatwienia pewnej kategorii spraw administracyjnych, to sprawy te nie mogą być rozstrzygane tylko dlatego, że ustawodawca nie określił formy rozstrzygnięcia". "Jeżeli zatem istnieje wątpliwość co do formy załatwienia sprawy administracyjnej, należy przyjąć, że powinna być załatwiona w drodze decyzji administracyjnej, jednakże warunkiem jest ustalenie, że istnieje sprawa administracyjna i organ administracji publicznej jest właściwy do jej załatwienia". (M. Jaśkowska, A. Wróbel Komentarz Kpa Wyd. Zakamycze 2005, str. 611).

Załatwienie sprawy w drodze czynności materialno-technicznej nie zapewnia stronie w sposób wystarczający standardów ochrony jej praw. W przypadku sprawy zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych nawet w razie pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku strony nie wie ona jak zostały wyliczone te koszty oraz w jaki sposób wyliczono odsetki ustawowe od zwracanych kosztów. Strona nie wie zatem czy zwracana jej kwota została prawidłowo obliczona. W razie natomiast odmowy zwrotu kosztów strona nie jest informowana dlaczego jej wniosek nie został uwzględniony. Wprawdzie akty i czynności, o których mowa w art.3 § 2 pkt.4 p.p.s.a. mogą zostać zaskarżone do sądu administracyjnego lecz organy administracji nie informują strony o możliwości wniesienia skargi ani o procedurze zaskarżenia określonej w art.52 § 3 i w art.53 § 2 p.p.s.a. Nie ulega wątpliwości, iż wydanie przez organ postanowienia w przedmiocie wniosku o zwrot kosztów egzekucyjnych zapewnia stronie większą ochronę jej praw.

Zdaniem B. Adamiak, w demokratycznym państwie prawnym jednostka ma prawo do ochrony interesu lub obowiązku prawnego na drodze postępowania regulowanego przepisami prawa. Prawo to gwarantuje jednostce wykonywanie administracji publicznej w formie decyzji administracyjnej. Forma "aktów i czynności" - przewidziana w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. - nie zapewnia w sposób wystarczający standardów ochrony praw jednostki, gdyż strona pozbawiona jest podstawowych praw procesowych (B. Adamiak: Zagadnienie domniemania formy decyzji administracyjnej [w:] Podmioty administracji publicznej i formy ich działania Toruń str. 7-21; por. też B. Adamiak, J. Borkowski Komentarz Kpa Wydawnictwo C. H. Beck wydanie 8, str. 465-466) - (por. też wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 615/08).

Należy zaznaczyć, iż w szeregu sprawach strony składały wnioski o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych do różnych organów podatkowych na terenie całego kraju i organy w przedmiocie tych wniosków wydawały postanowienia merytoryczne rozstrzygające wnioski (pozytywne lub negatywne). Następnie na postanowienia te składano skargi do sądów administracyjnych i sprawy te były rozpoznawane przez sądy obu instancji. W żadnej ze spraw sądy nie zakwestionowały faktu wydania postanowienia w przedmiocie wniosku stron akceptując tym samym, iż wniosek o zwrot wyegzekwowanych kosztów winien być rozstrzygnięty w drodze postanowienia. (por. wyrok WSA w Krakowie z 25 listopada 2005r. w spr. I SA/Kr 2208/03 i wyrok NSA z 14 marca 2007r. w spr. I FSK 456/06; wyrok WSA w Gdańsku z 15 grudnia 2006r. w spr. I SA/Gd 611/06 i wyrok NSA z 6 maja 2008r. w spr. II FSK 816/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 lutego 2008r. w spr. I SA/Bd 819/07 i wyrok NSA z 19 grudnia 2008r. w spr. II FSK 1057/08, wyrok WSA w Łodzi z 4 marca 2010r. w spr. III SA.Łd 632/09 i wyrok NSA z 15 lutego 2012r. w spr. II FSK 1521/10, wyrok WSA w Łodzi z 9 marca 2012r. w spr. III SA/Łd 1141/11).

Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, iż w sytuacji gdy strona złożyła wniosek o zwrot niesłusznie pobranych w toku postępowania egzekucyjnego kwot to wniosek ten winien zostać rozstrzygnięty w drodze postanowienia uwzględniającego bądź odmawiającego uwzględnienia wniosku. W przypadku wydania pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku faktyczny zwrot stronie określonej kwoty pieniężnej jest czynnością materialno-techniczną lecz jest to czynność będąca następstwem wcześniej wydanego postanowienia.

Z zasadami pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa( art. 8 Kpa) oraz przekonywania (art. 11 Kpa) mającymi zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w oparciu o art. 18 u.p.e.a., nie licuje również argumentacja organu odwoławczego przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że "w analizowanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek wydania postanowienia na podstawie art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zauważyć bowiem należy, iż z pism Pana A. W. z dnia 7.06.2010r. oraz z dnia 15 listopada 2010r. nie wynika, aby zobowiązany wnosił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów". W opinii Sądu niekonsekwentne, a przede wszystkim kontrowersyjne jest postępowanie organu, który uwzględnia fakt, że wyegzekwowane kwoty zostały zaliczone na poczet kosztów egzekucyjnych i wobec tego rozpoznaje ten wniosek w oparciu o przepisy regulujące kwestie kosztów egzekucyjnych, podnosząc jednocześnie, że przepisy te nie mają zastosowania bowiem wniosek strony nie spełnia przesłanek dotyczących wniosku w sprawie kosztów egzekucyjnych. W tym miejscu wypada podkreślić, co potwierdził organ w głosie do protokołu rozprawy, że w aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu informującego stronę, że wszelkie wpłaty zostały zaliczone na poczet kosztów egzekucyjnych. We wniosku z dnia 7 czerwca 2010roku, strona prosiła wręcz o kserokopie dokumentu " wkładki do tytułu wykonawczego", wskazującego daty i wyegzekwowane kwoty. W ocenie skarżącego nienależnie pobrane kwoty organ winien zwrócić z urzędu, nie czekając na wniosek strony. Jak natomiast wynika z akt sprawy, same organy, dopiero na etapie rozpoznawania wniosku skarżącego, powzięły informację, że wszelkie wyegzekwowane kwoty zostały zaliczone na poczet kosztów egzekucyjnych. Niezależnie więc od prawidłowości postępowania organów w zakresie stosowania art. 115 u.p.e.a., w okolicznościach przedmiotowej sprawy, nie można zarzucać stronie, że jej wniosek z 7 czerwca 2010r. nie jest wnioskiem dotyczącym kosztów egzekucyjnych i tylko z tego powodu przesądzić o bezprzedmiotowości postępowania.

Sąd stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu nie rozstrzygnięto w ogóle o żądaniu skarżącego, z którym zwrócił się on we wniosku z 7 czerwca 2010r. Skarżący choć żądał zwrotu nienależnie pobranych w postępowaniu egzekucyjnym kwot, otrzymał jedynie ostateczne postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., z których wynika, że w opinii organu odwoławczego przepisy nie przewidują rozstrzygania kwestii zwrotu kosztów egzekucyjnych w formie postanowienia, stąd uchylił merytoryczne rozstrzygnięcie organu I instancji i umorzył postępowanie organu I instancji. Takie rozstrzygnięcie nie może być uznane za wystarczające ani tym bardziej prawidłowe. Tym samym nie można uznać, że doszło do prawidłowego zakończenia sprawy administracyjnej wszczętej wnioskiem skarżącego.

Na marginesie sprawy należy zauważyć, że stanowisko, na które powołuje się organ odwoławczy, zaprezentowane przez WSA w Łodzi w wyroku z dnia 8 czerwca 2011r. sygn. akt III SA/Łd 101/11, co ważne, dotyczyło innego stanu faktycznego, a mianowicie sytuacji, w której organ orzekł o zwrocie skarżącemu nienależnie pobranych kwot za okres od 31 grudnia 2008r. do dnia 3 lutego 2010r., a więc uwzględnił wniosek skarżącego

Reasumując sąd uznał, iż organ odwoławczy błędnie uznając, iż postępowanie w przedmiocie wniosku strony stało się bezprzedmiotowe gdyż przepisy u.p.e.a. nie przewidują wydawania postanowień w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych, a dodatkowo skarżący nie wnosił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, nie rozpoznał żądania skarżącego. Organ odwoławczy naruszył więc przepisy art.138 § 1 pkt.2 i art.105 § 1 kpa w związku z art. 64c § 3 u.p.e.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 a.) i c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy ponownie rozpoznać sprawę odnosząc się do stanowiska podniesionego przez skarżącego w zażaleniu również w kwestii możliwości zastosowania przepisów Ordynacji podatkowej, co organ całkowicie przemilczał.

a.ł.