Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1089/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta M. T. p.o. Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych z dnia [...] czerwca 2021 r., [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., znak: [...], m.in. na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 9, 14, 15 i 21, art. 17, art. 23 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływana jako uśr) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej powoływana jako kpa)

odmówił przyznania J. E. (dalej określany jako Skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...] .04.2020 r., w którym żona Skarżącego została zaliczona do grona osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji na okres do [...] .04.2023 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1-1a uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 23 ust. 4aa uśr, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (...) w celu weryfikacji tych wątpliwości. Dnia [...] .04.2021 r. wpłynęła informacja z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, że nie było możliwości przeprowadzenia przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego z uwagi na przebywanie rodziny Skarżącego na izolacji domowej w związku z zachorowaniem na Covid-19. Dnia [...] .05.2021 r. wpłynęło pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, w którym znajduje się informacja, że [...] .04.2021 r. Skarżący kontaktował się z pracownikiem socjalnym w celu powiadomienia, że po zakończeniu izolacji wyjeżdża do pracy poza granice kraju. Dnia [...] .05.2021 r. Skarżący potwierdził telefonicznie pracownikowi socjalnemu wyjazd do pracy. Dnia [...] .05.2021 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania Skarżącego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jego małżonka oświadczyła, że opiekę nad nią sprawuje jej siostra, a Skarżący podjął zatrudnienie.

Z uwagi na niepotwierdzenie sprawowania przez Skarżącego opieki nad małżonką w okresie od [...] .02.2021 r. do [...] .05.2021 r. oraz podjęcie zatrudnienia w okresie od [...] .05.2021 r. do [...] .05.2021 r. należy uznać, że w ww. okresach nie została spełniona przesłana pozytywna warunkująca przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia.

W dniu [...] .05.2021 r. pracownik socjalny ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy, w którym potwierdził, że od [...] .05.2021 r. Skarżący sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną żoną. Dodatkowo z akt sprawy wynika, że od [...] .05.2021 r. Skarżący jest osobą bierną zawodowo. Zatem bezsporny jest fakt, że zrezygnował on z możliwości podjęcia dalszego zatrudnienia w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej.

W ww. ustawie zostały jednak określone również inne negatywne przesłanki, wystąpienie których powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowi to kolejną negatywną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie Skarżącemu prawa do rzeczonego świadczenia.

Odwołanie od ww. decyzji złożył Skarżący, zarzucając jej niezgodność z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie różnicowania wieku uzyskania niepełnosprawności. Niepotwierdzenie sprawowania opieki wynikło z przewlekłego prowadzenia postępowania potwierdzonego postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] .05.2021 r. Od dnia złożenia wniosku, tj. [...] .02.2021 r., do zachorowania [...] .04.2021 na Covid-19 minęły 52 dni i w tym czasie można było przeprowadzić wywiad. Z uwagi na opieszałe działanie organu i brak środków do życia Skarżący był zmuszony podjąć tymczasową pracę i w czasie tym opiekę nad żoną sprawowała jej siostra.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], na podstawie art. 17, art. 24 ust. 2 i ust. 4 uśr oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na okres od [...] maja 2021 r. do [...] .04.2023 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest legitymowanie się przez żonę Skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z którym została ona zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do [...] .04.2023 r., przy czym nie wskazano, od kiedy datuje się niepełnosprawność.

Wątpliwości dotyczące ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawcą jest małżonek osoby niepełnosprawnej, powstały na tle interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr. Powołany przepis istotnie zawiera przesłankę negatywną, gdyż stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie brzmienie powyższy przepis otrzymał z dniem 14.10.2011 r. na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jednakże rozbieżności na tle stosowania ww. przepisu pojawiły się już wcześniej. Dlatego też SKO przytoczyło poglądy sądów administracyjnych sprzed daty wydania ustawy nowelizującej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30.04.2010 r., I OSK 115/10, wskazał, że przepis art. 17 ust. 1 uśr, który odwołuje się do obowiązku alimentacyjnego, należy interpretować również zgodnie z regułami wykładni historycznej. Omawiany przepis w pierwotnym brzmieniu był adresowany wyłącznie do matki lub ojca dziecka albo jego opiekuna faktycznego, jeśli osoby te nie podejmowały lub rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem, jeśli zostały spełnione pozostałe przesłanki wynikające z ww. normy prawnej. Z przepisem tym korespondował przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (nie było wówczas przesłanki, że ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim będzie możliwe i skuteczne, jeśli jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Ustawodawca wyłączył pierwotnie możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne rodzica na dziecko w sytuacji, gdy zawarło ono związek małżeński, tworząc odrębną rodzinę. Powyższa regulacja związana była z faktem, że zgodnie z art. 133 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Natomiast obowiązek alimentacyjny między małżonkami, a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 kro). NSA skonstatował, że o ile w poprzednim stanie prawnym zrozumienie tych przepisów nie budziło wątpliwości interpretacyjnych, o tyle odczytywanie regulacji prawnej obowiązującej obecnie, przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej, nie jest wystarczające, natomiast konieczne jest zastosowanie innego rodzaju wykładni. W obecnej bowiem sytuacji interpretując przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, albo przeprowadzi się gramatyczną wykładnię tych przepisów, ale godzącą w zasadę równości określoną w art. 32 Konstytucji, zgodnie z którą to wykładnią przepis art. 17 ust. 1 uśr nie będzie mógł być nigdy podstawą do przyznania świadczeń pielęgnacyjnych na rzecz współmałżonka, albo zostanie zastosowana wykładnia systemowa i celowościowa. W opisywanym wyroku NSA jednoznacznie wypowiedział się za koniecznością wykładani tych przepisów zgodnie z Konstytucją, co ma taki skutek, że małżonek może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad współmałżonkiem. W aktualnym stanie prawnym katalog podmiotów mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne został rozszerzony. Poza matką i ojcem osoby niepełnosprawnej, opiekunem faktycznym dziecka, a także osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, do katalogu beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego zostały włączone inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Zmiany przepisu art. 17 uśr nie wyeliminowały wątpliwości dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz małżonka opiekującego się współmałżonkiem. Biorąc jednak pod uwagę całokształt dorobku orzeczniczego, należy stwierdzić, że odpada negatywna przesłanka wyrażona w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, która wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Podkreślenia wymaga, że małżonkowie poprzez sam fakt zawarcia związku małżeńskiego są zobowiązani do wzajemnej pomocy, także w sytuacjach wyjątkowych (zob. art. 23 i 27 kro). Przepis art. 17 ust. 1 uśr mówi natomiast o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy, do której świadczenia w pierwszej kolejności - także w świetle przepisów prawa rodzinnego - obowiązany jest małżonek osoby wymagającej opieki. Wiadomym jest, że taki zakres wsparcia, a niejednokrotne całkowita dyspozycyjność osoby sprawującej opiekę, wyłączają pracę zarobkową. Kwota uzyskana z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego stanowi wtedy substytut wynagrodzenia za pracę. Wykładnia odmienna, w ocenie organu odwoławczego, prowadzi do wniosków niemożliwych do zaakceptowania z punku widzenia konstytucyjnej równości wobec prawa. Dla poparcia tej tezy SKO przywołało także zdanie Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z 18.07.2008 r., sygn. P 27/07, Dz. U. Nr 138, poz. 872, zauważył, że "świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie (...) i odmowa wsparcia osobom bliskim podważa racjonalność ustawodawcy i jest sprzeczna z wymogami wynikającymi z art. 71 ust. 1 Konstytucji".

Komentarza w ocenie Kolegium wymaga również treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a in fine uśr: "chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że niezasadne jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innych - poza małżonkiem - osób wówczas, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, lecz współmałżonek jest osobą na tyle zdrową i sprawną, że może się nią zająć w pierwszej kolejności. Innymi słowy, przepis ten nie ma zastosowania, gdy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ubiega się małżonek na rzecz współmałżonka. Z drugiej strony, w przypadku, gdy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnosi małżonek osoby niepełnosprawnej, wówczas argument, że drogę do pozytywnego załatwienia sprawy otworzyłaby dopiero jego własna niepełnosprawność, jest sprzeczny z zasadami logiki. W przypadku bowiem, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie sposób wymagać, by zajęli się sobą wzajemnie. Prawidłowość takiej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr potwierdził WSA w Krakowie w wyroku z 10.02.2015 r., III SA/Kr 1858/ 14, wskazując, że powołany przepis "nie może dotyczyć małżonka starającego się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym małżonkiem, a jedynie może dotyczyć wszystkich innych osób (w tym ojca i matki) starających się o takie świadczenie nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ten przepis nawet podkreśla wyprzedzający inne osoby (w tym ojca i matkę) obowiązek alimentacyjny małżonka, chyba że ten ostatni nie jest w stanie wypełnić tego obowiązku sam legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Tym samym odpada negatywna przesłanka wyrażona w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, która wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

SKO zwróciło także uwagę na wyrok z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji". Orzeczenie to było sygnałem dla ustawodawcy, aby powyższą normę zmodyfikować. Dotychczas jednak ustawodawca w treść art. 17 ust. 1b uśr nie interweniował. Spowodowało to rozbieżności w praktyce organów administracji publicznej i judykaturze. Co więcej, poprzez niejednolite orzecznictwo część podmiotów nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy pozostali - będąc w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej - bezskutecznie ubiegali się o ustalenie prawa do tego świadczenia. W takiej sytuacji Kolegium wyraziło pogląd, że zasadne jest wydanie decyzji z uwzględnieniem stanowiska sądów administracyjnych dotyczących stosowania przepisu art. 17 ust. 1b uśr. Ostatnio w tej sprawie jednoznacznie wypowiedział się NSA w wyroku z 14.12.2016 r., I OSK 1614/16: "W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium".

W związku z tym należy stwierdzić, że Skarżący spełnił warunki konieczne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został wysłany [...] .02.2021 r. (data nadania w placówce pocztowej), zaś wpłynął do organu I instancji [...] .03.2021 r., lecz ze względu na nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego i brak w związku z tym możliwości potwierdzenia sprawowania przez Skarżącego opieki nad żoną od miesiąca złożenia wniosku do daty podjęcia przez niego zatrudnienia, a następnie podjęcie przez Skarżącego zatrudnienia w okresie od [...] .05.2021 r. do [...] .05.2021 r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należy ustalić od dnia, w którym spełnione były wszystkie przesłanki niezbędne do otrzymania wnioskowanego świadczenia, w tym przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, tj. od [...] maja 2021 r.

Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący. W jej uzasadnieniu wskazał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowią, iż prawo do świadczenia ustala się począwszy od miesiąca w którym złożono wniosek o ich przyznanie, zatem świadczenie powinno być mu przyznane od lutego 2021 r. Postępowanie w sprawie prowadzone było w sposób przewlekły, co potwierdza postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] .05.2021 r. Niedługo po otrzymaniu informacji o konieczności przeprowadzenia wywiadu okazało się, że Skarżący pozostaje w izolacji na skutek zakażenia koronawirusem od [...] .04.2021 do [...] .04.2021 r. (żona przebywała na kwarantannie od [...] .04.2021 do [...] .05.2021 r.). Skarżący w związku z tym wniósł o przeprowadzenie wywiadu droga telefoniczną - możliwość taką dopuszczają przepisy ustawy covidowej, jednakże odmówiono mu tego (pismo z wnioskiem o wywiad w drodze telefonicznej znajduje się w aktach sprawy). Z uwagi na przeciągające się postępowanie i brak środków do życia zmuszony był podjąć zatrudnienie, co niezwłocznie zgłosił do organu przyznającego świadczenie. Zaraz po zakończeniu zatrudnienia przeprowadzony został wywiad środowiskowy.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia w żaden sposób przyznania świadczenia od przeprowadzenia wywiadu. Natomiast w trakcie jego przeprowadzenia potwierdzony został fakt, że sprawuje opiekę nad żoną i zakres tej opieki uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przed podjęciem zatrudnienia zakres tej opieki był tożsamy, także ją sprawował i nie zgadza się z pominięciem okresu od lutego do 1 maja w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby organ nie działał w sposób opieszały, zapewne wywiad udałoby się przeprowadzić dużo wcześniej. Jedynym okresem, kiedy nie spełniał warunków do pobierania świadczenia, był okres zatrudnienia od [...] do [...] maja 2021 r., kiedy faktyczną opiekę nad żoną przejęła jej siostra.

Dodatkowo na podstawie zapisów Kodeksu postępowania administracyjnego Skarżący wniósł o przyznanie mu odszkodowania od Prezydenta Miasta T. w wysokości nieprzyznanego świadczenia pielęgnacyjnego (1971 zł x 3 miesiąca plus 1 dzień maja 63,60 zł, tj. łącznie 5.976,60 zł) z tego powodu, że przez opieszałe działanie organu świadczenie nie zostało mu przyznane.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga była zasadna.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że w pełni prawidłowe są ustalenia i rozważania organu odwoławczego w kwestii zasadności przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie SKO prawidłowo ustaliło stan faktyczny i w oparciu o niego prawidłowo zastosowało art. 17 ust. 1 uśr. Kwestię sporną stanowi natomiast data, od której przyznano Skarżącemu ww. świadczenie, tj. [...] maja 2021 r. W tym zakresie należy wziąć pod uwagę to, że zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przepis ten należy odczytywać łącznie z art. 61 § 3 kpa, w myśl którego datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia został nadany [...] .02.2021 r., natomiast wpłynął do organu [...] .03.2021 r. W świetle ww. przepisów zatem przyjąć należy, że świadczenie mogło być przyznane najwcześniej od marca 2021 r., ponieważ data nadania wniosku w placówce pocztowej nie ma znaczenia. Datą złożenia wniosku jest bowiem data wpływu wniosku do organu (data doręczenia), a nie data nadania wniosku w placówce pocztowej (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z 17.05.2018 r., IV SA/Wr 187/18, LEX nr 2510588, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19.05.2010 r., II SA/Bd 299/10, LEX nr 673983).

Skoro, jak ustalono wyżej, wniosek wpłynął do siedziby organu [...] .03.2021 r., to niezrozumiałe jest przyznanie Skarżącemu świadczenia dopiero od [...] maja 2021 r. Z akt sprawy (wywiad środowiskowy z [...] .05.2021 r.) wynika, że Skarżący pracował w okresie od [...] do [...] maja 2021 r. SKO w uzasadnieniu decyzji wskazało, że "ze względu na nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego i brak w związku z tym możliwości potwierdzenia sprawowania przez Skarżącego opieki nad żoną od miesiąca złożenia wniosku do daty podjęcia przez niego zatrudnienia, a następnie podjęcie przez Skarżącego zatrudnienia w okresie od [...] .05.2021 r. do [...] .05.2021 r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należy ustalić od dnia, w którym spełnione były wszystkie przesłanki niezbędne do otrzymania wnioskowanego świadczenia, w tym przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, tj. od [...] maja 2021 r.". Z poglądem tym nie można się zgodzić. Organ zaniechał przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w tym zakresie, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a ponadto nie uwzględnił dowodu w postaci wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że Skarżący podjął zatrudnienie [...] .05.2021 r., i nie potwierdza on równocześnie, że w okresie wcześniejszym to nie on sprawował opiekę nad małżonką. Jeżeli organ miał w tym zakresie wątpliwości, winien uzupełnić postępowanie dowodowe, w tym również winien rozważyć zastosowanie art. 79a § 1 kpa, stosownie do którego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Ponadto, zgodnie z art. 23 ust. 4aa uśr, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Z cyt. przepisu wynika, że wywiad środowiskowy jest przeprowadzany w przypadku wystąpienia wątpliwości, przy czym organ w żaden sposób nie wskazał, z czego one wynikały w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę dodatkowo okoliczność, że kiedy Skarżący podjął pracę, od razu z własnej inicjatywy poinformował o tym organ. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, mimo że wywiad środowiskowy - zgodnie z art. 23 ust. 4aa uśr - został uznany przez ustawodawcę za zasadniczy instrument procesowy służący usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki, to organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 zd. 1 kpa (wyrok WSA we Wrocławiu z 29.05.2019 r., IV SA/Wr 36/19, LEX nr 2687062, wyrok WSA w Bydgoszczy z 23.03.2021 r., II SA/Bd 343/21, LEX nr 3195434).

Podkreślenia dodatkowo wymaga to, że nie można również obarczać Skarżącego skutkami przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ I instancji i tłumaczyć, że świadczenie nie może być przyznane z uwagi na wcześniejsze nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 15o ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (w treści obowiązującej w trakcie prowadzenia postępowania przed organem I instancji, Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 przyznawanie lub aktualizacja prawa do świadczeń opiekuńczych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, oraz zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w szczególności osobie, która została poddana kwarantannie w związku z podejrzeniem o zakażenie lub o chorobę zakaźną, nie wymaga przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a ustalenie sprawowania opieki może nastąpić w szczególności na podstawie:

1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym oraz

2) dokumentów lub oświadczeń, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby ubiegającej się o świadczenie lub je otrzymującej lub od członków jej rodziny.

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji zupełnie pominął ww. regulację, doprowadzając do przewlekłości postępowania.

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej powoływana jako "ppsa"), orzeczono jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ ustali zatem, czy w okresie od marca do [...] .05.2021 r. Skarżący spełniał ustawowe przesłanki do przyznania mu wnioskowanego świadczenia (w szczególności czy nie podejmował lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad małżonką), a jeżeli tak, to przyzna mu to świadczenie w tym okresie, równocześnie przyznając je na okres od [...] maja 2021 r. do [...] czerwca 2023 r., jak prawidłowo orzekło Kolegium w uchylonej decyzji.

Sąd nie był natomiast właściwy do rozpoznania wniosku Skarżącego o przyznanie mu odszkodowania od Prezydenta Miast T., ponieważ przepisy nie przewidują możliwości rozpoznawania takiego roszczenia przez sądy administracyjne. Na marginesie można jedynie wskazać, że kwota odszkodowania, o którą wnosił Skarżący, de facto będzie mu przyznana, jeżeli organ, kierując się ww. wskazaniami Sądu, ustali, że świadczenie pielęgnacyjne należy mu się od daty złożenia wniosku stosownie do art. 24 ust. 2 uśr.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie B. będącego siedzibą tutejszego Sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 30.09.2021 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.