Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 760/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 138, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 12 ust. 2, art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [....] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 28 stycznia 2015r. M. C. skierował do Burmistrza Miasta wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wraz z ustawowymi odsetkami) za okres od dnia 1 października 2012r. do dnia 30 września 2013r., określonych ostateczną decyzją tego organu z dnia 4 września 2014r. W uzasadnieniu wskazano na złą sytuację finansową oraz zdrowotną wnioskodawcy (lat 54), wskazując w tym zakresie, że:

- jest osobą bezrobotną – bez prawa do zasiłku, a ponadto nie przysługuje mu prawo do renty – z uwagi na brak wymaganych okresów składkowych, których nie mógł uzyskać będąc przewlekle chory na: niedokrwienie serca i nerek, toksyczne uszkodzenie wątroby, kardiomiopatię, nadciśnienie tętnicze, padaczkę, aktualnie strona jest po przebytym zawale mięśnia sercowego (odpowiednia dokumentacja w załączeniu),

- w dniu 2 kwietnia 2013r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że M. C. jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 30 kwietnia 2015r.,

- nie posiada jakiegokolwiek majątku i zamieszkuje u rodziców.

Decyzją z dnia 27 marca 2015r. organ I instancji odmówił M. C. umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych za okres od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. w łącznej kwocie 11.462,50 zł (wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9.125,17 zł wraz z odsetkami ustawowymi na dzień wydania decyzji w kwocie 2.337,33 zł.). W podstawie prawnej powołano się na art. 2 pkt 10, art. 12 ust. 2, art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2, 3 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2, 4 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r. poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą, oraz zarządzenie nr 182/2008 Burmistrza Miasta z dnia 1 sierpnia 2008r. w sprawie upoważnienia do prowadzenia postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wydawania w tych sprawach decyzji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołał się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, uznając że M. C. nie czynił wystarczających starań w celu poprawy sytuacji zdrowotnej, która pozwoliłaby mu podjąć zatrudnienie w celu finansowego odciążenia rodziców, jak również spłaty chociażby części zadłużenia. Ponadto, zdaniem organu, sytuacja zdrowotna strony w przypadku systematycznego leczenia rokowała znaczną poprawę. Natomiast konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, jak również brak zatrudnienia nie stanowią obiektywnych przesłanek do umorzenia zadłużenia. Zbyt pochopne umarzanie należności alimentacyjnych uniemożliwiałoby bowiem ich dochodzenie w sytuacji podjęcia zatrudnienia. Niezależnie od powyższego przyznano, że M. C. znajduje się obecnie w trudnej sytuacji – wobec czego zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy zastosowano już wobec niego dwie ulgi: umorzono ww. należności za okres od 1 października 2008r. do 30 listopada 2008r. w łącznej wysokości 1.918,31 zł (wraz z ustawowymi odsetkami) i odroczono termin uregulowania należności do zwrotu z tytułu wypłaconymi świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych w łącznej kwocie 40.237,62 zł za okres od 1 grudnia 2008r. do 30 września 2011r.

Odwołanie od ww. decyzji wniósł M. C., zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania, to jest:

- art. 7 K.p.a. poprzez brak podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony,

- art. 8 K.p.a. poprzez: prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej (jako że liczne poprzednie decyzje zostały uchylone), błędne ustalenia faktyczne oraz przyjęcie, że sytuacja finansowo-bytowa dłużnika alimentacyjnego pozwoli na spłatę należności.

W uzasadnienia wskazano, że M. C. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, bez środków do życia, potrzebującą wsparcia i pomocy z uwagi na zły stan zdrowia, który nie rokuje poprawy. Odwołujący się podniósł także – z ostrożności – zarzut wydania decyzji bez upoważnienia.

Kolegium, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podzieliło w całości ustalenia faktyczne i podstawę prawną powołane przez organ I instancji. W uzasadnieniu, odnosząc się do orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności strony do pracy do dnia 30 kwietnia 2015r., organ uznał że M. C. może w przyszłości rokować odzyskanie zdolności do pracy przy przestrzeganiu wskazanych zaleceń. W tym zakresie powołano się na art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015r. poz. 748 ze zm.). Jeśli chodzi zaś o orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 kwietnia 2013r., zgodnie z którym M. C. został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności, to Kolegium wskazało, że przed dniem otrzymania pisma z organu I instancji M. C. nie kontynuował leczenia, które z założenia lekarza orzecznika ZUS dawało szansę na odzyskanie zdolności do pracy. W tym zakresie wskazano, że M. C. przesłał zaledwie potwierdzenia umówionych wizyt i to dopiero po dacie otrzymania w dniu 10 lutego 2015r. wezwania do potwierdzenia historii leczenia za okres od 2013r.

Ustosunkowując się do zarzutów o naruszeniu art. 7 oraz art. 8 K.p.a. Kolegium wskazało na przeprowadzenie przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] – na zlecenie organu I instancji – wywiadu środowiskowego w dniu 16 marca 2015r., pomimo uprzedniego niezastania strony w domu w umówionym terminie w dniu 3 marca 2015r. oraz unikania przezeń rozmowy telefonicznej.

Odnosząc się do rozwiązań przewidzianych wobec dłużnika alimentacyjnego w art. 30 ust. 2 ustawy Kolegium wskazało, że decyzja podejmowana w tym zakresie ma charakter uznaniowy – co oznacza także, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć, które należy stosować począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Tymczasem wobec M. C. zastosowano już dwie ulgi w postaci umorzenia części należności oraz odroczenia terminu uregulowania należności do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń). Kolegium podkreśliło przy tym, że ustalenie istnienia przesłanek umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, rozumianą jako stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 września 2014r. o sygn. akt II SA/Rz 468/14). Uznano przy tym, że samo bezrobocie dłużnika alimentacyjnego nie jest sytuacją nadzwyczajną, uzasadniającą umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie, biorąc pod uwagę treść orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 2 kwietnia 2013r. oraz brak aktualnego orzeczenia Kolegium stwierdziło, że z dniem 30 kwietnia 2015r. odpadła przesłanka całkowitej niezdolności do pracy M. C.. Natomiast umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 lutego 2014 r. o sygn. akt III SA/Kr 884/13). Uwzględniając okoliczność, że na sytuację dochodową dłużnika alimentacyjnego składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, takie jak stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodów, Kolegium stwierdziło, że w przypadku M. C. brak jest czynników obiektywnych mogących uzasadniać umorzenie należności. Natomiast stan zdrowia M. C., nawet jeśli jest ciężki, to biorąc pod uwagę rodzaj schorzenia, to z pewnością nie powstał z przyczyn niezależnych od skarżącego. Ponadto dłużnik nie czynił wystarczających starań w celu poprawy sytuacji zdrowotnej, która pozwoliłaby mu podjąć zatrudnienie w celu finansowego odciążenia rodziców, jak również spłaty chociażby części zadłużenia.

Końcowo, odnosząc się do zarzutu o braku upoważnienia do wydania kwestionowanej decyzji organ powołał się na art. 12 ust. 2 ustawy oraz ww. zarządzenie nr 182/2008 z dnia 1 sierpnia 2008r. Burmistrza Miasta .

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł M. C., zarzucając decyzji organu odwoławczego:

a) naruszenie przepisów postępowania poprzez:

- brak podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego na podstawie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. przy uwzględnieniu słusznego interesu strony,

- prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestnika M. C. do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.), bowiem liczne poprzednie decyzje zostały uchylone,

- niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów na których się oparł (art. 107 § 3 K.p.a.),

b) błędne ustalenia faktyczne poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja finansowo-bytowa M. C. pozwoli na spłatę należności.

Ponadto w uzasadnieniu skarżący wskazał, że:

1. w poprzednio wydanej decyzji z dnia 12 lutego 2015r. Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 6 października 2014r. zobowiązującą M.ę C. do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2011r. do 30 września 2012r. w łącznej kwocie 11.430,79 zł z ustawowymi odsetkami i umorzyło postępowanie organu I instancji w tym zakresie;

2. zaskarżoną decyzją nakazuje się spłatę należności wraz z ustawowymi odsetkami - przy czym taka sytuacja mogłaby mieć miejsce jedynie w przypadku zawinienia skarżącego – podczas gdy w niniejszej sprawie – z uwagi na liczne jego liczne choroby oraz ubóstwo – brak jest takiej okoliczności; w konsekwencji próby wezwania organu administracji publicznej do spłaty wymagalnej należności nie przyniosą zamierzonych rezultatów – gdyż sytuacja skarżącego nie zmieniła się i nie rokuje poprawy;

3. orzeczeniem z dnia 13 maja 2015r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania Niepełnosprawności w Bytomiu zaliczył skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności – wobec czego decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 czerwca 2015r. przyznano mu zasiłek stały od dnia 1 maja 2015r. do dnia 31 maja 2016r. w wysokości 59,07 miesięcznie, a następnie decyzją z dnia 15 czerwca 2015r. przyznano mu kolejne świadczenie pieniężne – w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności za miesiąc maj, czerwiec 2015 roku w wysokości 150 zł za dany miesiąc (które to kwoty nie pozwolą na spłatę zadłużenia); ponadto strona obecnie złożyła wniosek o ustalenie renty z tytułu niezdolności do pracy, oczekując na wydanie decyzji w tej sprawie;

4. od szeregu lat żyje w ubóstwie i wobec niskich ww. świadczeń, jakie otrzymuje, funkcjonuje tylko dzięki wsparciu sąsiadów i rodziny; sytuacja materialna, w której się znalazł nie rokuje poprawy, gdyż przez fakt niezdolności do pracy z powodu licznych problemów zdrowotnych nie ma możliwości zarobkowych; w załączeniu przedstawiono postanowienie z dnia 28 czerwca 2013r., w którym Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] umorzył wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne z uwagi na to, że nie zdołano ustalić żadnych składników majątkowych pozwalających na zastosowanie środków egzekucyjnych zmierzających do zaspokojenia roszczeń wierzyciela, tym samym nie ustalono majątku mogącego być przedmiotem egzekucji;

5. zakwestionowana decyzja przeczy zasadom konstytucyjnym, uderza w godność człowieka oraz godzi w poczucie sprawiedliwości, przy czym organ I instancji nie jest kompetentny co do wystawiania opinii co do rodzaju schorzenia skarżącego, a przedłożona dokumentacja świadczy o staraniach, podjętych w celu poprawy zarówno sytuacji zdrowotnej jak też bytowej;

6. dzieci, których dotyczą przedmiotowe świadczenia alimentacyjne, nie interesują się jego losem.

Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, umorzenie należności i umorzenie postępowania w drodze wydania nowej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd na mocy art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) nie jest związany granicami skargi, a jedynie zakresem rozstrzygnięcia objętego decyzją. Kontrolując decyzję Sąd nie rozpatruje sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżonym rozstrzygnięciem organu administracji, lecz ocenia jedynie jego legalność. Dlatego nie może orzec o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czego m.in. domaga się w sprawie niniejszej skarżący.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych za okres od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. w łącznej kwocie 11.462,50 zł (wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9.125,17 zł wraz z odsetkami ustawowymi na dzień wydania decyzji w kwocie 2.337,33 zł.).

W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że decyzja organu I instancji została wydana na podstawie zarządzenia nr 182/2008 Burmistrza Miasta z dnia 1 sierpnia 2008r. w sprawie upoważniona do prowadzenia postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wydawania w tych sprawach decyzji oraz art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r. poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Jak wynika bowiem z tego ostatniego przepisu organ właściwy wierzyciela może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 1, a także do wydawania w tych sprawach decyzji.

Odnosząc się do treści wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć wskazać trzeba, że generalną zasadą przyjętą w ustawie z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2012.1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą, jest zwrot – przez dłużnika alimentacyjnego do organu właściwego wierzyciela –należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy). Zauważyć przy tym trzeba, że decyzją z dnia 4 września 2014r. organ I instancji zobowiązał M. C. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawionym A. I G. C. w okresie od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. w łącznej kwocie 9.125,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami (k. 70 akt administracyjnych). Następnie decyzją z dnia 25 listopada 2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. C., utrzymało w mocy ww. decyzję (k. 88 akt administracyjnych). Funkcjonowanie w obrocie prawnym ww. ostatecznych i prawomocnych rozstrzygnięć oznacza, że M. C. w dacie wydania kwestionowanych obecnie decyzji z dnia 27 marca 2015r oraz z dnia 6 lipca 2015r. miał zobowiązanie względem organu wypłacającego świadczenie alimentacyjne na rzecz swych dzieci na kwotę 9.125,17 zł z odsetkami ustawowymi, które na dzień 27 marca 2015r. wynosiły 2.337,33 zł (okoliczności niesporne). Odnosząc się do powoływanej przez skarżącego decyzji Kolegium z dnia 12 lutego 2015r. (k. 12 akt sądowych) wskazać trzeba, że rozstrzygnięcie to nie miało znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej obecnie decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych, gdyż dotyczyło świadczeń z funduszu alimentacyjnego za inny okres niż w rozpoznawanej obecnie sprawie, która obejmuje okres od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. w łącznej kwocie 11.462,50). Mianowicie, powoływaną przez stronę decyzją uchylono decyzję Burmistrza Miasta z dnia 6 października 2014r., zobowiązującą M. C. do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2011r. do 30 września 2012r. w łącznej kwocie 11.430,79 zł z ustawowymi odsetkami i umorzono postępowanie organu I instancji w tym zakresie.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Żadna ze stron nie kwestionuje, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek do zastosowania opisanego wyżej trybu, zwłaszcza że postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] umorzył wobec M. C. postępowanie egzekucyjne (k. 17 akt sądowych). W uzasadnieniu wskazano, że nie zdołano ustalić żadnych składników majątkowych pozwalających na zastosowanie środków egzekucyjnych zmierzających do zaspokojenia roszczeń wierzyciela w zakresie należności funduszu alimentacyjnego, tym samym nie ustalono majątku mogącego być przedmiotem egzekucji.

Z kolei stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy – stanowiącego podstawę materialnoprawną kwestionowanych przez M. C. decyzji – organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak słusznie podniosło Kolegium w zaskarżonej decyzji, umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Użycie przez ustawodawcę w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy sformułowania "może" umorzyć wskazuje, że decyzje organów w tym przedmiocie mają charakter uznaniowy, jakkolwiek organ związany jest przesłankami wskazanymi w tym przepisie, tj. sytuacją dochodową i rodzinną oraz ogólnymi zasadami i celami określonym w ustawie, jak również zasadami postępowania administracyjnego, w tym zasadą prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a.

Uzasadniając podjęte w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych rozstrzygnięcia organy obu instancji wskazały, że:

- stan zdrowia M. C., nawet jeśli jest ciężki, to biorąc pod uwagę rodzaj schorzenia, to z pewnością nie powstał z przyczyn niezależnych od skarżącego;

- w przypadku M. C. brak jest czynników obiektywnych mogących uzasadniać umorzenie należności;

- dłużnik nie czynił wystarczających starań w celu poprawy sytuacji zdrowotnej, która pozwoliłaby mu podjąć zatrudnienie w celu finansowego odciążenia rodziców, jak również spłaty chociażby części zadłużenia.

- przed dniem otrzymania pisma z organu I instancji (10 lutego 2015r.) M. C. nie kontynuował leczenia, które z założenia lekarza orzecznika ZUS dawało mu szansę na odzyskanie zdolności do pracy;

- biorąc pod uwagę treść orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 2 kwietnia 2013r. (w którym stwierdzono, że M. C. jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 30 kwietnia 2015r.) oraz brak aktualnego orzeczenia Kolegium stwierdziło, że z dniem 30 kwietnia 2015r. odpadła przesłanka całkowitej niezdolności do pracy M. C..

Z powyższą argumentacją nie sposób się zgodzić. O ile nie budzi zastrzeżeń zakres poczynionych ustaleń faktycznych, a materiał dowodowy został w sprawie należycie zgromadzony, to jednak jego analiza i wysnute w tym zakresie wnioski budzą istotne zastrzeżenia.

W konsekwencji należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie, przy odmowie umorzenia wypłaconych świadczeń na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego w analizie i ocenie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Zauważyć jednocześnie trzeba, że skoro ustawodawca nie wskazał w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy, jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna – co Kolegium samo przyznaje. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011r. o sygn. akt I OSK 371/11, publ. www.nsa.gov.pl). W konsekwencji na gruncie powołanego przepisu nie jest dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym zakresie w oparciu o przypuszczalne zmiany sytuacji materialnej i zdrowotnej dłużnika. Zatem okoliczność, że orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności skarżącego i jego całkowitej niezdolności do pracy (k. 98, 99 akt administracyjnych) obejmują okres do dnia 30 kwietnia 2015r., po którym, jak podaje organ, strona rokuje na odzyskanie zdolności do pracy, nie stanowi o sytuacji dochodowej, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy – zwłaszcza jeśli zważy się na ilość i ciężar gatunkowy schorzeń skarżącego, potwierdzonych dokumentacją złożoną przy wniosku o umorzenie przedmiotowych należności. Nieuzasadnione było przy tym powoływanie się przez Kolegium na art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2015.748 j.t.), zgodnie z ktorym niezdolność do pracy orzeka się na okres nie dłuższy niż 5 lat, z zastrzeżeniem ust. 3, który stanowi, że niezdolność do pracy orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu. Ogólne przewidywania organu zarówno co do stanu zdrowia strony, jak i jego możliwości zarobkowania po upływie okresu ustalonego w ww. orzeczeniach nie mogą bowiem stanowić podstawy do orzekania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011r., sygn. akt I OSK 371/11, publ.: www.nsa.gov.pl).

Podobnie jeśli chodzi o obecny zły stan zdrowia M. C. (lat 54), cierpiącego na niedokrwienie serca i nerek, toksyczne uszkodzenie wątroby, kardiomiopatię, nadciśnienie tętnicze, padaczkę i będącego po przebytym zawale mięśnia sercowego, to Kolegium wskazuje w tym zakresie na brak wykonywania przezeń zaleceń lekarskich, powołując się jedynie na przesłanie przezeń potwierdzeń umówionych wizyt po dacie otrzymania w dniu 10 lutego 2015r. wezwania do potwierdzenia historii leczenia za okres od 2013r. Tymczasem, jak już to wyżej zauważono, w niniejszej sprawie przy ocenie zasadności umorzenia należności alimentacyjnych przez pryzmat art. 30 ust. 2 ustawy należy wziąć pod uwagę aktualną, bieżąca sytuację dochodową i rodzinną M. C. – to jest stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. W tym zakresie należy wskazać na przedstawione przez skarżącego orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności z dnia 13 maja 2015r., (k. 8 akt sądowych), uzyskane przed datą wydania zaskarżonej decyzji (6 lipca 2015r.), którym zaliczono skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (uprzednio stwierdzono tylko lekki stopień niepełnosprawności). Uwzględniając powyższą okoliczność decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 czerwca 2015r. przyznano stronie zasiłek stały od dnia 1 maja 2015r. do dnia 31 maja 2016r. w wysokości 59,07 miesięcznie (k. 14 akt sądowych). W uzasadnieniu powołano się na art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163 ze zm.), zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Następnie decyzją z dnia 15 czerwca 2015r. (k. 15 akt sądowych) ten sam organ przyznał M. C. kolejne świadczenie pieniężne – w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności za miesiąc maj i czerwiec 2015 roku w wysokości 150 zł za dany miesiąc.

Wszystkie powyższe okoliczności mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, takie jak stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2008r., sygn. akt I OSK 1685/07, publ. www.nsa.gov.pl). W konsekwencji organ, działając w ramach uznania administracyjnego, winien był rozważyć, czy sytuacja dłużnika rzeczywiście zmuszała go do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też strona miała realne możliwości, aby dług ten spłacić, ale tego nie uczyniła. Tymczasem, wobec bezskuteczności dotychczasowej egzekucji zadłużenia i utrzymywania się przez stronę wyłącznie ze środków i świadczeń pochodzących z pomocy społecznej oraz od sąsiadów, brak podstaw by mówić o realnych szansach na spłatę przez skarżącego zadłużenia w łącznej kwocie 11.462,50 zł. Bezcelowe jest również przeznaczanie środków pomocy społecznej na spłatę zadłużenia alimentacyjnego, ze względu na ich pochodzenie i przeznaczenie. Zasadą jest obowiązkowa spłata długów, w tym zadłużenia wobec Państwa – jako że jego koszty ponoszą wszyscy podatnicy. Jednakże w wyjątkowych okolicznościach zasada ta doznaje ograniczenia. W takiej sytuacji znajduje się M. C., którego stan zdrowia i posiadane zasoby finansowe nie pozwalają na spłatę zadłużenia. Pozostaje on na wyłącznym utrzymaniu Państwa w wyniku realizowanej przez niego polityki społecznej. To właśnie do takich nielicznych przypadków – w których egzekucja jest niemożliwa do zrealizowania – ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia zadłużenia, o którym stanowi art. 30 ust. 2 ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2015r. o sygn. akt IV SA/Gl 743/14, publ. www.nsa.gov.pl).

Końcowo należy zwrócić uwagę na niekonsekwencję Kolegium. Z jednej bowiem strony organ przyznaje, że M. C. znajduje się obecnie w trudnej sytuacji – wobec czego dwukrotnie zastosowano wobec niego ulgi w postaci:

- umorzenia należności za okres od 1 października 2008r. do 30 listopada 2008r. w łącznej wysokości 1.918,31 zł (wraz z ustawowymi odsetkami)

- odroczenia terminu uregulowania należności do zwrotu w łącznej kwocie 40.237,62 zł za okres od 1 grudnia 2008r. do 30 września 2011r.

Z drugiej zaś strony wskazuje się, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do umorzenia należności alimentacyjnych.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ ponownie dogłębnie przeanalizuje jego aktualną sytuację dochodową i rodzinną w celu ustalenia, czy pozwala ona skarżącemu na uregulowanie zadłużenia, wynikającego z ostatecznej decyzji z dnia 4 września 2014r., kierując się treścią przepisów art. 30 ust. 2 ustawy oraz art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 K.p.a.

Mając to na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c oraz art. 135 ustawy P.p.s.a.