Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 603/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 8, art. 60, art. 61
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej organ II instancji, odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 z późn. zm.) dalej k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania E. M. (dalej skarżący) od decyzji z dnia [...] Nr [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownika Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej organ I instancji), ustalającej odpłatność skarżącego za pobyt ojca J. M. (dalej ojca) w Domu Pomocy "[...]" w L. (dalej DPS), w następujący sposób: od dnia 14 marca 2014r. do 31 marca 2014r. w wysokości 794,28 zł, od dnia 1 kwietnia 2014r. w wysokości 1.367,92 zł miesięcznie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję

W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że pismem Nr [...] z dnia 8 sierpnia 2012r. organ I instancji powołując się na art. 61 § 4 k.p.a., zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Decyzją z dnia [...] Nr [...] organ ten orzekł w przedmiocie: ustalenia z dniem 1 czerwca 2012r. odpłatności skarżącego za pobyt ojca w DPS w wysokości 1.213,11 zł miesięcznie; zwolnienia częściowego skarżącego z odpłatności za pobyt ojca w D.P.S, w następujący sposób: w okresie od 1 czerwca 2012r. do 31 lipca 2012r. z kwoty 1.213,11 zł do kwoty 500,00 zł miesięcznie, w okresie od 1 sierpnia 2012r. do 31 grudnia 2012r. z kwoty 1.213,11 zł do kwoty 300,00 zł miesięcznie. W wyniku odwołania wniesionego przez skarżącego, organ II instancji, decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skarżący wniósł skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 21 października 2013r., sygn. akt IV SA/Wr 270/13 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w szerokim zakresie przywołał motywy tego wyroku wskazując m.in. zgodnie ze stanowiskiem Sądu wydane w sprawie decyzje naruszyły przepisy normujące okres za jaki organ może ustalić odpłatność za pobyt w DPS. Sąd wskazał, że brak rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia opłaty w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie powoduje, że organ traci kompetencje do określenia wysokości opłaty oraz określenia osób zobowiązanych do jej poniesienia. Łączenie w jednym rozstrzygnięciu oświadczenia woli o skierowaniu i o wysokości opłaty za pobyt, jest pożądanym z punktu widzenia ustawodawcy modelem, lecz nie regułą czy zasadą prawną. Nie wydanie decyzji o określeniu wysokości opłaty, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz.182 ze zm dalej u.p.s.), ma jednak ten skutek, że obowiązek jej wniesienia nie powstaje, skoro nie zadecydowano w sposób władczy o jej wysokości. Sąd wskazał również, że nie zawarcie umowy nie jest przesłanką niezbędną do wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Obowiązku wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s., nie kreuje umowa z art. 103 ust. 2 u.p.s, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Celem umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązaniowego do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ale jedynie ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez te osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został ustalony ex lege. Sąd wskazał, że umowa może przewidywać wyłącznie wyższy niż określony przepisami ustawy o pomocy społecznej odsetek finansowania pobytu osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Sąd wskazał również, że zobowiązany do wnoszenia opłaty może ubiegać się o wydanie decyzji o zwolnieniu z tego obowiązku w trybie i na zasadach jakie przewiduje art. 64 u.p.s.. decyzja o ustaleniu wysokości opłaty jest decyzją konstytutywną, czyli taką, która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc), a nie od chwili skierowania, czy umieszczenia w domu pomocy społecznej, a obowiązek wnoszenia tej opłaty w określonej wysokości powstaje na mocy tej właśnie decyzji. Sąd podkreślił, że przepisy ustawy nie pozwalają stwierdzić, że obowiązek uiszczenia opłaty w określonej wysokości powstaje z mocą wsteczną wobec aktu konkretyzującego ten obowiązek. Zatem organ powinien ustalić wysokość opłaty z chwilą kierowania osoby do domu pomocy społecznej, a jeżeli czyni z opóźnieniem to wysokość opłaty może ukształtować wobec zobowiązanego z mocą wynikającą z daty wydania decyzji. Skutki orzeczenia kształtującego wysokość odpłatności nie mogą sięgać do okresu sprzed wydania decyzji.

Ponownie orzekając w sprawie, organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] ustalił odpłatność skarżącego za pobyt ojca w DPS, w następujący sposób: od dnia 14 marca 2014r. do 31 marca 2014r. w wysokości 794,28 zł, od dnia 1 kwietnia 2014r. w wysokości 1.367,92 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołując się na art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stwierdził, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który w DPS, od kwietnia 2013r. wynosi 3.900,00 zł. Koszt ten został ustalony zarządzeniem Prezydenta Miasta L. z dnia 28 lutego 2013r. Organ przywołując treść art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wskazał, że za pobyt w placówce ojciec skarżącego wnosi opłatę w wysokości 70% dochodu, tj. 1.019,98zł. Jego żona (matka skarżącego) nie żyje, co oznacza, że obowiązek wnoszenia opłaty ciąży w dalszej kolejności na dzieciach. Organ pomocy społecznej wskazał, iż ustalono, że pensjonariusz ma pięcioro dzieci. Wskazał również, że wysokość opłaty zależy od wysokości dochodu osoby zobowiązanej. Córka K. M., z uwagi na sytuację dochodową nie została zobowiązana do odpłatności. Córka B. D. z uwagi na sytuację dochodową od marca 2013r. nie została zobowiązana do wnoszenia odpłatności. Córka T. W. od sierpnia 2013r. wnosi opłatę w wysokości 281,28 zł miesięcznie. Córka R. P. od kwietnia 2013r. została zobowiązana do odpłatności w kwocie 1.385,63 zł miesięcznie. Wobec skarżącego (syna) ustalono odpłatność w kwocie 1.367,92 zł miesięcznie. Organ podkreślił również, że opłaty wnoszone przez mieszkańca oraz jego dzieci nie pokrywają pełnego miesięcznego kosztu utrzymania osoby w domu pomocy społecznej. Organ orzekający wskazał, że w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 5 marca 2014r., ustalono, że skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Dochód rodziny w miesiącu lutym 2014r. wynosił 4.103,92 zł, na który składają się świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 2.540,18 zł i jego żony w wysokości 1.563,74 zł. Dochód miesięczny na osobę w rodzinie strony wynosi odpowiednio 2.051,96 zł, a 300% kryterium dochodowego zgodnie z ustawą o pomocy społecznej wynosi 1.368,00 zł (456,00 zł x 3). Tak więc dochód na osobę w rodzinie wykraczający poza kryterium dochodowe wynosi 683,96 zł (2.051,96 zł - 1.368,00zł). Zatem dochód rodziny przekraczający ustawowe kryterium dochodowe wynosi 1.367,92 zł (683,96 zł x 2 osoby). Spełnienie powyższego kryterium kwalifikuje skarżącego w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. do wnoszenia opłaty w kwocie 1.367,92 zł. Organ pomocy społecznej podkreślił również, że materiał dowodowy przedstawiony przez stronę w trakcie wywiadu środowiskowego, w zakresie sytuacji dochodowej w związku z ponoszonymi wydatkami na leczenie i rehabilitację, zostanie uwzględniony w odrębnym postępowaniu w sprawie ewentualnego zwolnienia z ustalonej opłaty w oparciu o art. 64 ustawy, na odrębny wniosek strony. Organ wskazał, że strona może wystąpić z wnioskiem w sprawie zwolnienia z opłaty ustalonej decyzją. Ponadto, pouczono stronę o możliwości i rozłożenia na raty lub odroczenia terminu spłaty, również na odrębny wniosek strony.

Skarżący złożył w ustawowym terminie odwołanie od powyższej decyzji. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: prawa materialnego tj: art. 61 ust. 2 pkt 2 ppkt b ustawy o pomocy społecznej, poprzez ustalenie przez organ I instancji opłaty w podwójnej wysokości, pomimo, że jedynie osobą zobowiązaną jest skarżący ( a nie jego żona), art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez odmowę podpisania umowy przez organ I instancji i ustalenie odpłatności w drodze decyzji administracyjnej, pomimo, że przepisy ustawy o pomocy społecznej przewidują jedynie formę umowy oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, m.in. art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie zasady praworządności i wydanie decyzji bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem wszelkich przepisów dotyczących prowadzenia postępowania administracyjnego (m.in. brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania), oraz art. 10 k.p.a., poprzez uniemożliwienie skarżącemu brania czynnego udziału w postępowaniu, a w szczególności wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zgromadzonego materiału dowodowego. Skarżący podnosząc powyższe zarzuty wnósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania skarżący szczegółowo przedstawił trudną sytuację finansową rodziny, która wynika z niepełnosprawności obojga małżonków oraz ich wnuczki i ponoszonymi w związku z tym kosztami leczenia i rehabilitacji. Skarżący wskazał, że obecna sytuacja zdrowotna rodziny uzasadnia całkowite zwolnienie go z opłaty za pobyt ojca w DPS, przynajmniej do czasu ustabilizowania się sytuacji zdrowotnej żony. Podkreślił, że wniosek o częściowe zwolnienie z płatności i jej ustalenie na poziomie 100 zł, przekazany pracownikowi socjalnemu podczas wywiadu w dniu 5 marca 2014r., związany był z chęcią chociaż minimalnego partycypowania w kosztach utrzymania ojca , pomimo bardzo trudnej obecnie sytuacji życiowej.

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia po przytoczeniu treści art. 8 ust.3, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1 oraz 61 ust.1, ust. 2, 103 ust. 2 u.p.s., wskazał, że w świetle powyższych uregulowań, stwierdzić należy, iż zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Wyjaśniając mechanizm naliczania tej opłaty wskazał, że wspomniany art. 61 ust. 1 ustawy wskazuje enumeratywnie krąg podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi mieszkaniec domu, a jeśli nie ponosi on pełnej opłaty, to małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Z tym, że obowiązki małżonka i krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej, ponadto osoby te można zwolnić z opłaty ze względu na ich trudną sytuację życiową, rodzinną czy materialną (art. 64 ustawy). Dalej przytoczono ustalenia organu I instancji wskazując, że ojciec skarżącego przebywa w DPS od 14 grudnia 2005r. Miesięczny koszt utrzymania w powyższej placówce, zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta L. z dnia 28 lutego 2013r., od kwietnia 2013 wynosi 3.900,00 zł. Za pobyt w placówce ojciec ponosi odpłatność w wysokości 70% swojego miesięcznego dochodu, w kwocie 1.019,98 zł, ustaloną decyzją organu I instancji Nr [...] z dnia [...]. Na podstawie umowy Nr [...] z dnia [...] skarżący, w okresie od 1 czerwca 2011r. do 31 maja 2012r., ponosił opłatę za pobyt ojca w DPS w wysokości 500,00 zł miesięcznie. W celu ustalenia wysokości opłaty na kolejny okres, pismem z dnia 8 sierpnia 2012r. organ I instancji powołując się na art. 61 § 4 K.p.a. zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Wskazano na ustalenia poczynione po wyroku tut. Sądu z dnia 21 października 2013r., w wyniku przeprowadzenia w dniu 5 marca 2014r. rodzinnego wywiadu środowiskowy w celu ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego. Ustalono, że strona mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie uzyskują łączny miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych wypłacanych przez ZUS w wysokości 4.103,92 zł, zatem dochód na osobę w rodzinie wynosi 2.051,96 zł. Oboje małżonkowie są osobami niepełnosprawnymi. Skarżący orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 lipca 2012r., Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś., został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 18 czerwca 2012r. na stałe. Żona skarżącego orzeczeniem tego organu z dnia 24 kwietnia 2014r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od 7 marca 2013r. do 30 kwietnia 2016r. Z oświadczenia strony wynika, że ostatnio stan zdrowia żony uległ pogorszeniu i niezbędna była operacja wszczepienia endoprotezy biodra, której koszt wyniósł 19.100,00 zł. Skarżący w pisemnym oświadczeniu z dnia 5 marca 2014r. stwierdził, że rodzina oprócz kosztów związanych z codziennym utrzymaniem gospodarstwa domowego poniosła koszty na leczenie i rehabilitację, które w poszczególnych miesiącach wynosiły: grudzień 2013r.: 444,50 zł - koszty pobytu w sanatorium; 136,18 zł - zakup leków; 360,00 zł - rehabilitacji żony; 950,00 zł - rehabilitacja wnuczki; styczeń 2014r.: 680,00 zł - rehabilitacja żony; 76,00 zł badania diagnostyczne; 158,00 zł - sprzęt medyczny i ortopedyczny; 258,99 zł - zakup leków; 500,00 zł - rehabilitacja wnuczki; luty 2014r: 60,00 zł - sprzęt medyczny i ortopedyczny; 511,05 zł - zakup leków; 1.500,00 zł - konsultacja lekarska z badaniami, 19.100,00 zł - operacja ortopedyczna. Z oświadczenia majątkowego skarżącego wynika, że małżonkowie są właścicielami mieszkania o powierzchni 69 m2 i samochodu osobowego marki TICO rok produkcji 1998. Skarżący przedłożył do wywiadu środowiskowego dokumentację medyczną i dokumenty potwierdzające poniesione koszty na leczenie i rehabilitację. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności organ odwoławczy uznał za bezsporne, że sytuacja dochodowa rodziny skarżącego jest na tyle korzystna, że uzyskiwany miesięczny dochód na członka rodziny przekracza 300% kryterium dochodowego, zatem spełniona jest przesłanka dochodowa dająca podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. W tym zakresie powołano wiążące stanowisko tut. Sądu zawarte w powoływanym już wyroku z dnia 21 października 2013r. Zatem co do zasady istniały podstawy do orzekania o obowiązku strony do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Wskazano, że organ pomocy społecznej w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy i zebrał niezbędny materiał dowodowy na jego poparcie. Na podstawie tych ustaleń organ wydał rozstrzygnięcie zgodne z powołanymi na wstępie przepisami ustawy o pomocy społecznej, przedstawiając szczegółowo motywy swojego działania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W zakresie ustalenia opłaty za pobyt w domu opieki organ skonkretyzował, w oparciu o postanowienia art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, przyczyny pozwalające na uznanie przyjętego rozstrzygnięcia za słuszne. Wskazał, że opłatę w wysokości określonej w art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy, ponosi sam pensjonariusz, ponadto określił jej wysokość. Wskazał krąg zstępnych zobowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu ojca w domu opieki społecznej, stwierdzając, że pensjonariusz posiada 5 dzieci i w stosunku do każdego z nich było prowadzone postępowanie mające na celu ustalenie obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu opieki. Reasumując organ II instancji powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ponownie, wskazał mechanizm określenia opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS po myśli art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. w w kwocie 1.367,92 zł. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania dotyczących naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. podkreślono, że kwota ustalonej dla skarżącego opłaty jest zgodna z obowiązującymi przepisami, zachowane zostało bowiem określone postanowieniami ustawy kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. W tym kontekście wskazano również, że powyższych zasad ustalania opłaty nie zakwestionował tut. Sąd w powołanym na wstępie wyroku. Podstawą uchylenia poprzednich decyzji było bowiem naruszenie polegające na orzeczeniu obowiązku ponoszenia opłaty wykraczającym wstecz, przed datę wydania decyzji. Organ odwoławczy powołując motywy tego wyroku uznał za nietrafne również zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organ orzekający przepisów art. 103 ust. 2 u.p.s.. Skoro jak wskazano umowa może przewidywać wyłącznie wyższy niż określony przepisami ustawy o pomocy społecznej, odsetek finansowania pobytu osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej to skarżący, deklarując ponoszenie opłaty w wysokości 100,00zł miesięcznie, tj. w wysokości znacznie niższej niż wynika to z przepisów art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej, nie mógł oczekiwać zawarcia umowy, gdyż jej postanowienia naruszyłaby powołane przepisy.

Organ II instancji wskazał także, odwołując się do treści art. 61 ust. 2 ustawy i poglądów orzecznictwa, że okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez skarżącego. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty, na podstawie art. 64 u.p.s. powołanej ustawy, co także wyjaśnił skarżącemu organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego organ uznał za bezzasadne także zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia zasady praworządności i wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem wszelkich przepisów dotyczących postępowania. Ponadto, jak wskazano wbrew wywodom skarżącego pismem Nr [...] z dnia 8 sierpnia 2012r. organ I instancji powołując się na art. 61 § 4 k.p.a., zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, a uchylenie przez WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 października 2013r. decyzji organu I i II instancji powoduje, że wszczęte z urzędu postępowanie jest nadal procedowane i kończy się wydaniem decyzji uwzględniającej m.in. uwagi Sądu. Końcowo odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia strony przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, podkreślono, że dla skuteczności tego zarzuty koniecznym jest wykazanie, czy strona w przypadku dokonania takiego zawiadomienia, miała zamiar zgłaszania jakiś wniosków dowodowych oraz jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć stwierdzone uchybienie. Dopiero bowiem wykazanie, że naruszenia przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niezawiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem miało wypływ na wynik sprawy, daje podstawę do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie skarżący powyższego nie wykazał, a cały zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy pochodzi od strony, zatem trudno zgodzić się z zarzutem niedopełnienia przez organ orzekający obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a.

Organ poinformował także skarżącego, że zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty. Zatem strona może wystąpić do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. ze stosownym wnioskiem.

Decyzja organu II instancji stała się przedmiotem skargi wniesionej do tut. Sądu. Skarżący domagając się stwierdzenia nieważności obu wydanych w sprawie decyzji bądź ich uchylenia wywiódł zarzut wydania zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej oraz naruszenia art. 61 ust. pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że bieżąca opłata skarżącego może być ustalona w drodze decyzji administracyjnej, a wysokość może być ustalona jako różnica między dochodem rodziny a 300 % kryterium dochodowego. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji. organu I instancji i brak ustosunkowania się do wszystkich zarzutów odwołania, a w szczególności do pobieżnego odniesienia się do wysokości ustalonej opłaty oraz wydatków na leki (udokumentowanych przez stronę). Zdaniem strony z zaskarżonej decyzji nie wynika dlaczego opłata stanowiąca maksymalną kwotę jaką organ może żądać od skarżącego została pomnożona przez dwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), wynika, iż w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, albo stwierdza ich nieważność, bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Na wstępie podkreślić należy, że zaskarżona decyzja wydana została w skutek ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 270/13.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wyrażona w powołanym wyżej przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie administracyjne oraz sądowoadministracyjne. Wobec tego zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. W niniejszej sprawie, stosownie do treści uzasadnienia tego wyroku Sąd uchylił dotychczas wydane decyzje bowiem organ I instancji określił obowiązek ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2012 r. Tymczasem decyzja w tym przedmiocie została wydana po tej dacie, bo w dniu [...]. Organ określając obowiązek poniesienia opłaty we wskazanej wysokości miesięcznej za okres sprzed wydania decyzji nadał tej decyzji moc wsteczną, do czego nie uprawniały go przepisy ustawy. Ustalając wysokość opłaty sprzed daty orzekania organ I instancji w istocie ustalił wysokość należności do czego nie był uprawniony. Tymczasem przed datą wydania tej decyzji obowiązek ponoszenia opłaty nie został ukształtowany w sposób jaki przewiduje art. 59 ust. 1 ustawy, czyli nie była określona wysokość opłaty jaką skarżący miał wnosić co miesiąc. Sąd wyjaśnił, że na gruncie art. 59 ust. 1 ustawy można mówić o należności z tytułu opłaty jeżeli została ona przez organ ustalona mocą decyzji bądź też w sposób kombinowany, czyli zarówno decyzją jak i umową. Dochodzenie należności związanych z pobytem w domu pomocy społecznej następuje w innym trybie niż decyzja o ustaleniu wysokości opłaty. Sąd wskazał ponadto, że dopiero wówczas gdy osoby zobowiązane nie regulują wymagalnej płatności, gmina powinna wystąpić o wydanie na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy decyzji ustalającej wysokość należności z tytułu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej. Zatem skoro w sposób nieuprawniony zobowiązano skarżącego do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS za okres, w którym nie istniała w obrocie prawnym norma konkretyzująca wobec niego wysokość opłaty z tytułu pobytu ojca w domu pomocy społecznej, zobowiązano organ w ramach ponownie prowadzonego postępowania, wobec dostrzeżonych uchybień prawa materialnego i procesowego do ustalenia wysokości odpłatności wyłącznie w okresach miesięcznych, licząc od dnia wydania decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. . Jednocześnie Sąd wskazał, że łącznie w jednym rozstrzygnięciu oświadczenia woli o skierowaniu i o wysokości opłaty za pobyt, jest pożądanym z punktu widzenia ustawodawcy modelem, lecz nie regułą czy zasadą prawną. Niewydanie decyzji o określeniu wysokości opłaty na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy ma jednak ten skutek, że obowiązek jej wniesienia nie powstaje, skoro nie zadecydowano w sposób władczy o jej wysokości. Ponadto wskazano, że fakt braku zawarcia umowy nie wpływa na ocenę legalności zaskarżonych decyzji, okoliczność ta nie jest przesłanką niezbędną do wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Umowa, o której mowa nie musi być zawarta z małżonkiem, wstępnym czy zstępnym, aby organ ustalił opłatę za pobyt w formie decyzji administracyjnej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy. Obowiązku wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy nie kreuje umowa z art. 103 ust. 2 ustawy, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Biorąc pod uwagę powyższą ocenę prawną która w pełni zachowuje swoją aktualność w niniejszej sprawie, także w kontekście wyartykułowanych w skardze zarzutów szczególnie naruszenia prawa materialnego a to art. 61 ust. 2 pkt 2 z zw. z art.103 ust.2 u.p.s. Sąd doszedł do przekonania, że sprawa będąca przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie została należycie wyjaśniona oraz oceniona, zgodnie ze wskazanymi wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia 21 października 2013 r., Nadto dokonano tego uwzględnieniem zasad wyrażonych art. 7, 77 i 80 k.p.a. co znalazło swoje pełne odzwierciedlenie zarówno w uzasadnieniu prawnym jak i faktycznym decyzji obu organów stosownie do treści art. 107 k.p.a. Zawierają one bowiem pełne ustalenia faktyczne oraz dostateczne rozważania prawne w tym zakresie. Nadto organ odwoławczy ustosunkował się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarówno tych o charakterze materialnym jak i procesowym.

Zaskarżona decyzja odwoławcza wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, zgodnie z którym organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję pierwszoinstancyjną jeśli stwierdza, że decyzja ta jest prawidłowa czyli, że ocena organu drugiej instancji jest co do istoty sprawy taka sama, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Przedmiotem sprawy jest natomiast kwestia odpłatności skarżącego za pobyt ojca w DPS za kolejny okres przebywania. Z okoliczności sprawy wynika, że ojciec skarżącego przebywa w DPS od 14 grudnia 2005 r. a skarżący dotychczas ponosił opłatę za pobyt ojca w DPS na podstawie umowy nr [...] z dnia [...] – w okresie od 1 czerwca 2011 r. do 31 maja 2012 r. w kwocie 500 zł , przy braku wcześniejszej decyzji w tym zakresie.

Tymczasem stosownie treści art. 59 § 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej: o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta ), o zasięgu powiatowym ustala starosta, o zasięgu regionalnym ustala marszałek województwa, a informacje o powyższym są ogłaszane w dziennikach urzędowych ww. podmiotów. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Jak wynika z treści art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z art. 61 ust. 2 opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. – w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, - w przypadku zaś osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez wymienione wyżej osoby. W art. 61 ust. 3 u.p.s. wskazano, iż w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te wnosi zastępczo gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, gminie zaś przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS indywidualizuje zatem przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach podmioty. Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS mogą być osoba skierowana, a także osoba bądź osoby z kręgu podmiotów wskazanych w ww. przepisach, jej przedmiotem jest ustalenie przypadającej na nich kwoty opłaty. Natomiast obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Z brzmienia art. 103 ust. 2 wynika, iż celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie opłaty "wnoszonej" przez te osoby, której obowiązek ponoszenia został już ustalony. W świetle przytoczonych wyżej przepisów oraz oceny i poglądów prawnych wyrażonych w wcześniej wydanym wyroku w tej sprawie sygn. akt IV SA/Wr 270/13 oraz biorąc pod uwagę dokładnie wyjaśniony stan faktyczny tej sprawy, należy podkreślić, że organy obu instancji w sposób prawidłowy zinterpretowały jak i zastosowały wobec skarżącego przepisy regulujące ustalanie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej zarówno w zakresie ustalenia tego obowiązku, jego wysokości jak i okresu. Jak bowiem wynika z niespornych okoliczności sprawy decyzja, o jakiej stanowi art. 59 ust. 1 u.p.s. o ustaleniu opłaty za pobyt ojca w DPS, której stroną byłby skarżący nie została dotychczas wydawana. Stroną decyzji z dnia [...] nr [...] był zaś ojciec skarżącego zobowiązany do ponoszenia odpłatności w kwocie 70% swojego miesięcznego dochodu tj. w kwocie 1.019,98 zł. Nadto jak ustalono pozostałymi zstępnymi zobowiązanymi do pokrywania kosztów pobytu ojca są Córka K. M., z uwagi na sytuację dochodową nie została zobowiązana do odpłatności. Córka B. D. z uwagi na sytuację dochodową od marca 2013r. nie została zobowiązana do wnoszenia odpłatności. Córka T. W. od sierpnia 2013r. wnosi opłatę w wysokości 281,28 zł miesięcznie. Córka R. P. od kwietnia 2013r. została zobowiązana do odpłatności w kwocie 1.385,63 zł miesięcznie. Tymczasem średni miesięczny koszt utrzymania w DPS od kwietnia 2013 r. wynosi 3900 zł ( zgodnie z powołanym zarządzeniem Prezydenta miasta L.). Zatem zasadnie wobec skarżącego (syna) ustalono, z dniem wydania decyzji organu I instancji stosowną odpłatność za pobyt ojca w DPS. Organy bowiem stosownie do treści powołanych wyżej przepisów u.p.s., ustaliły wysokość dochodu skarżącego gospodarującego wspólnie z żoną, (w łącznej kwocie 4.103,92 zł) będącego podstawą obliczenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W tym zakresie w kontekście wątpliwości wyrażonych w skardze należy wyjaśnić, że w sprawie prawidłowo wykazano, że sytuacja dochodowa rodziny skarżącego w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. B kwalifikuje go do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Skoro bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący był osobą wspólnie gospodarującą z żoną, z którą pozostawał we wspólności majątkowej małżeńskiej ,to jak zasadnie uznano, jego dochodem w realiach tej sprawy jest dochód ( w rozumieniu powołanego wcześniej art. 8 ust. 3 u.p.s) jego dwuosobowej rodziny ,także zdefiniowanej na tle art. 6 ust.14 u.p.s. wedle którego rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zatem wobec faktu, że stanowiący w tym przypadku podstawowe i jedyne kryterium możliwości materialnych skarżącego dochód na osobę w jego rodzinie, który jak wykazano w oparciu o dane przedstawione przez samego skarżącego znacznie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ( 1368,00 zł) , to kwota ta pomnożona właśnie przez liczbę członków tej rodziny po odjęciu od łącznej kwoty dochodu rodziny, daje wedle regulacji ustawowej art. 61 ust.2 pkt 2 u.p.s. obraz finansowych możliwości skarżącego jako osoby potencjalnie zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. W rozpatrywanej spawie jest to kwota 1367,92 zł. Wobec tak jednoznacznej regulacji ustawowej, nie mogą także odnieść zamierzonego skutku wyartykułowane zarówno na etapie odwołania jak i skargi zarzuty sprowadzające się do naruszenia norm prawa procesowego, a to art. 138§ 1 pkt 1 kpa i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 140 głównie w kontekście wysokości ustalonej opłaty i braku uwzględnienia ogólnie pojmowanej sytuacji majątkowej i osobistej strony podnoszonej głównie z uwagi na znaczne pogorszenie stanu zdrowia członków rodziny i związane z tym zwiększone wydatki. W tym kontekście należy jeszcze raz powtórzyć za organem II instancji , że okoliczności te pozostają bez znaczenia dla określonego wobec skarżącego w zaskarżonej decyzji obowiązku. Mogą one natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ rozstrzygnięcia w trybie art. 64 o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia całości lub części ustalonej opłaty, ale dopiero po jej konkretyzacji, która w niniejszej sprawie przybrała formę zaskarżonej decyzji.

Z tych względów wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.