Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1868/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: m.in. art. 2929
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) WSA Ewa Rynczak Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2012 r. sprawy ze skargi T.Z. i S.G. na decyzję Wojewody z dnia 26 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta K. decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., znak [...] , sprostowana postanowieniem z dnia [...] września 2011r., [...], odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej K. , w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. N. na rzecz: S.G. M.L. M.Z. T.D. B.N. I.C. J.K. A.K, J.K. T.Z.. A.Z. , S.L. , -, T.Z. U.D. J.G. P.R. oraz R.R. ,. W podstawie prawnej powołał art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednol. Dz. U. z 2010 r. Nr 102 , poz. 651 z późn. zm.) oraz art. 104 k.p.a.

Orzekając w ten sposób podał, że pismem z dnia 4 października 2007 r. nr [...]-Prezydent Miasta K. powołując się na przepisy art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. oraz na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2003 r. sygn. OPS 1/03, przekazał do Wojewody akta sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr[...] i [...] . , z prośbą o podjęcie działań zmierzających do wyznaczenia innego organu do załatwiania przedmiotowej sprawy. Zgodnie z powołaną wyżej uchwałą w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 4 K.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta. W tym stanie rzeczy Wojewoda na podstawie art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 o gospodarce nieruchomościami, postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] wyznaczył Starostę K. do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [... i [...] obr. [...] w granicach parceli [...] b. gm. kat. N.

Niniejsza decyzja zawiera rozstrzygnięcie tylko co do działki nr [...] obr. [...] gdyż w prawie zwrotu w pozostałym zakresie - tj. odnośnie działki nr [...] obr. [...] pozostanie wydana odrębna decyzja po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego.

Postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości wszczęte zostało na wniosek S.G. i J.Z. złożony w dniu 10 kwietnia 1991 r. Roszczeniem o zwrot wnioskodawcy objęli parcelę l. kat. [...] o pow. 664 m2, Iwh [...] b. gm. kat. N. , poł. przy ul [...] J.Z zmarł, a wniosek o zwrot został podtrzymany przez jego spadkobierców: M.M. i M.Z. w piśmie z dnia 15 października 2007 r. Do powyższego wniosku pismami z dnia 15 października 2007 r. przyłączyli się: T.D. B.N. I.C. J.K. A.K. , J.K. T.Z., A.P. . A.K. J.Z. P.Z. A.,Z. A.K, J.Z. S.L. –D. , T.Z. , U.D. H.R. oraz J.G. , ustanawiając jednocześnie swoimi pełnomocnikami T.Z. i S.G. . Następnie, pismem z dnia 11 maja 2009 r. do powyższego wniosku przyłączyli się również P.R. i R.R. ustanawiając swoimi pełnomocnikami T.Z. i S.G. Pismem z dnia 25 stycznia 2008 r. T.Z. ustanowił swoim pełnomocnikiem S.G. .

Orzeczeniem [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa część o powierzchni 49 m2 z parceli l. kat. [...], z przeznaczeniem dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. dnia 16 listopada 1962 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa część o powierzchni 286 m2 z parceli l. kat. [...], z przeznaczeniem pod budowę garażu w ramach realizacji narodowego planu gospodarczego.

Pozostała część przedmiotowej nieruchomości, odpowiadająca części działki nr [...] o pow. 179 m2, wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego z dnia 12 października 1979 r. nr [...] z przeznaczeniem na cele zagospodarowania terenu wokół istniejącego budynku mieszkalnego przy ul.[...] Parcela l. kat. [...]o pow. 664 m2, obj. lwh [...] b. gm. kat. N. stanowiła własność M. z K.M. . Na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w K. z dnia 17 września 1947 r. sygn. akt[...], spadek po M. z K.M. zmarłej w dniu 7 września 1945 r. nabyli.z M.D. , W.Z.M.Z. , J., Z.M. A.z M.K> i H. z M.Z. , każdy po 1/6 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. –S. w K. Wydział I Cywilny z dnia 12 sierpnia 1985 r. sygn. akt [...] spadek po M.D. zmarłej w dniu 12 października 1979 r., nabyli: J.J.D. , Z.I.D. , J.N. , H.M.R. i K.D. - każdy po 1/5 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. –S. w K. Wydział I Cywilny z dnia 18 września 2000 r. sygn. akt [...] spadek po J.D. zmarłym w dniu 3 listopada 1999 r., nabyli: S.L- -D. , T.Z. i U.D. - każdy po 1/3 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K.-S. w K. Wydział I Cywilny z dnia 14 czerwca 1995 r. sygn. akt [...] spadek po Z.I.D. zmarłym w dniu 05.02.1984 r., nabyły: J.G. oraz T.G. - każdy po 1/2 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. Wydział I Cywilny z dnia 27 sierpnia 1991 r. sygn. akt [...] spadek po J.N. zmarłej w dniu 6 kwietnia 1991 r., nabyły: A.N. i B.N. - każda po 1/2 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. Wydział I Cywilny z dnia 31 stycznia 2005 r. sygn. akt [...] spadek po A.J.N. zmarłej w dniu 15 stycznia 2005 r., nabyła B.E.N. w całości. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. Wydział I Cywilny z dnia 10 marca 2009 r. sygn. akt [...] spadek po H.M.R. zmarłej w dniu 6 stycznia 2009 r., nabyli: P.S.R. i R.F.R. - każdy po 1/2 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. –P. w K. Wydział I Cywilny z dnia 26 kwietnia 1994 r. sygn. akt [...] spadek po K.D. zmarłej w dniu 7 kwietnia 1984 r., nabyli: J.D. , H.R. i J.N. , -każdy po 1/4 cz.. oraz T.D. i J.G. po 1/8 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział V Cywilny Nieprocesowy z dnia 23 stycznia 1976 r. sygn. akt [...] spadek po W.Z. zmarłej w dniu 25 stycznia 1970 r., nabyli: E.Z. , S.G. z d. Ż. i J.Z. - każdy po 1/3 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydział I Cywilny z dnia 18 marca 1977 r. sygn. akt [...] spadek po E.Z. zmarłym w dniu 3 lutego 1977 r., nabyli: S.G. z d.Z. i J.J.Z. - każdy po 1/2 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 9 kwietnia 1997 r. sygn. akt [...] spadek po J.Z. zmarłym w dniu 5 października 1996 r., nabyły: M.J.L. w 8/41 cz. i M.K.Z. w [...] cz. Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla m. K. w K. Wydział II Niesporny z dnia 27 listopada 1964 r. sygn. akt [...] spadek po J.M. zmarłym w dniu 13 marca 1964 r. nabyli: A.P. i S.M. - każdy po VI cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział I Cywilny z dnia 11 września 2008 r. sygn. akt [...] spadek po S.J.M. zmarłym w dniu 5 października 2006 r., nabyła córka A.M.K. z d. M. w całości. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K.-K. w K. Wydział I Cywilny z dnia 4 lipca 1996 r. sygn. akt [...] spadek po Z.M. zmarłej w dniu 12 lutego 1992 r., nabyli: A.Z. w 3/6 cz., P.Z. w 1/6 cz. i J.Z. w 2/6 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. –K. Wydział I Cywilny z dnia 20 lipca 1995 r. sygn. akt [...] spadek po A.M.K. zmarłej w dniu 11 sierpnia 1994 r. nabyli: J.A.K. , J.L.K. i A.T.K. - każdy po 1/3 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. –K. Wydział I Cywilny z dnia 19 lutego 2003 r. sygn. akt [...] spadek po J.K. zmarłej w dniu 24.03.2002 r. nabyli: Z.K. J.K. i I.C. , - każdy po 1/3 cz., natomiast spadek po Z.K. zmarłym w dniu 1 listopada 2002 r. nabyli: J.K. I C. - każdy po 1/2 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K.-K. w K. Wydział I Cywilny z dnia 6 listopada 1991 r. sygn. akt [...] spadek po H.Z. z d. M. zmarłej w dniu 8 lutego 1991 r., nabyli: T.Z. w 1/5 cz., P.A.Z. w 3/5 cz. oraz J.P.Z. w 1/5 cz.

Dokumentacja geodezyjna zgromadzona w aktach sprawy wskazuje, że wykazem zmian gruntowych z dnia 29 listopada 1977 r. nr ks. rob. [...] parcela l. kat [...] o pow. 664 m2 utworzyła działki: nr [...] o pow. 465 m2 i nr [...] o pow. 49 m2 - obr. [...]. Operatem modernizacji ewidencji gruntów z dnia 8 sierpnia1995 r. nr [...] działka nr [....] o pow. 465 m2 zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...] o pow. 492 m2, a działka nr [...] o pow. 49 m2 zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...] o pow. 32 m2. Z porównania mapy katastralnej z daty wywłaszczenia z aktualnie obowiązującą mapą ewidencyjną wynika, że zawnioskowana do zwrotu parcela l. kat. [...], b. gm. kat. N. odpowiada obecnie działkom: nr [...] ,[...] obr. [...]

Umową użytkowania wieczystego Rep [...] zawartą w dniu 15 maja 1981 r. w formie aktu notarialnego, Skarb Państwa ustanowił na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej im. [...] w K. użytkowanie wieczyste nieruchomości składającej się między innymi z działki nr [...]Obr [...]. Postanowienia zawartej umowy użytkowania wieczystego zostały ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...]w dniu 25 maja 1981 r. Obecnie księgą wieczystą nr [...] objęta jest działka nr [...]Obr [...]ewid [...], w której jako właściciel wpisana jest Gminy K. , a jako użytkownik wieczysty Spółdzielnia Mieszkaniowa im. [...] w K.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni -właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei przepis art. 229 cytowanej ustawy stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej .

Na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Przepis art. 229 ustawy znosi jednak obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (choćby niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia) stanowiąc, że roszczenie nie przysługuje w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie są już w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości, albo też nie władają tą nieruchomością, gdy została ona sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego), a prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r.

Do wyłączenia ciążącego na wyże wymienionych podmiotach obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ustawy, dochodzi bez potrzeby merytorycznego rozpoznania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Uwarunkowane jest ono jednak uprzednim ustaleniem, iż spełnione zostały ustanowione tym przepisem przesłanki, które powodują, że przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy roszczenie nie przysługuje.

W świetle tego przepisu, aby roszczenie z art. 136 ust. 3 ustawy nie przysługiwało, objęta żądaniem zwrotu nieruchomość musi przed dniem 1 stycznia 1998 r. być po pierwsze, sprzedana lub obciążona ustanowionym na niej wieczystym użytkowaniem, - po drugie, nabywcą lub użytkownikiem wieczystym musi być osoba trzecia w rozumieniu tego przepisu, po trzecie, prawo to (własność lub użytkowanie wieczyste), musi być ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. i stan ten musi istnieć w dniu wejścia w życie ustawy.

Odnosząc powyższe uregulowania do ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie organ należy stwierdzić, że działka nr [...] powstała z podziału wywłaszczonej parceli l. kat. [...]gm. kat.[...], pozostaje w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, w rozumieniu przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a prawo to zostało ujawnione w księgach wieczystych przed dniem 1 stycznia 1998 r. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przedstawione wyżej przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami decydujące o nieprzysługiwaniu roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to należało odmówić wnioskodawcom zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Od decyzji Starosty K. z dnia 11 lutego 2011 r., znak [...] T.Z. wniósł w terminie odwołanie, w którym domagał się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia i bezzwłocznego wydania decyzji o zwrocie parceli l.kat. [...](lub jej części), ewentualnie zobowiązanie Starosty K. do ponownego rozpatrzenia sprawy.

Skarżący zawracał uwagę na przewlekłość prowadzonego postępowania. Zarzucał dalej, że zaskarżona decyzja dotyczy tylko części zawnioskowanej do zwrotu i pozostającej we władaniu Gminy K. nieruchomości, tj. dz. l.kat. [...]o pow. 664 m2, albowiem orzeka o odmowie zwrotu działki nr [...]o pow. 492 m2, powstałej z części wyjściowej działki nr [...]o pow. 664 m2. Odnośnie pozostałej części, w zaskarżanej decyzji wyjaśniono, że decyzja o zwrocie dz. [...]o pow. 32 m2, też powstałej z dz. [...]zostanie rozstrzygnięta odrębną decyzją po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego bez podania terminu oraz przyczyny zwłoki. Co do pozostałej części, tj. 664 - (492+32) =140 m2, nie ma ani słowa wyjaśnienia, choć cała nieruchomość pozostaje we władaniu Gminy K. Przedstawione dokumenty potwierdzają wywłaszczenie dokonane w trzech aktach: w 1955 r., w 1962 r. i w 1979 r., obejmujące odpowiednio powierzchnie: 49 m2, 286 m2 i 179 m2, co daje w sumie 514 m2. Jeśli pozostała część wyjściowej działki o nr [...] pow. 664 m2 nie została wywłaszczona, to uczciwość wymaga, aby przede wszystkim ta cześć została zwrócona właścicielom, lub ew. dowłaszczona, czy odkupiona przez Gminę.

Skarżący zarzucał również, że odmowa zwrotu nieruchomości jest bezzasadna. Akty prawne, a w szczególności ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dn. 12 marca 1958 r., na podstawie której dokonano wywłaszczenia tej nieruchomości w 1962 r. i 1979 r., nakłada na wywłaszczającego obowiązek ścisłego określenia i uzasadnienia celu wywłaszczenia. Przedmiotowe orzeczenia wywłaszczeniowe, nie tylko że nie zawierają żadnego uzasadnienia, to nawet nie precyzują celu wywłaszczenia. Nie można uznać za wystarczające ogólnikowego powołania się na konieczność realizacji narodowych planów gospodarczych (orzeczenie z 1955 r.), absurdem jest przeznaczenie zabranej rolnikom ziemi na budowę prywatnych garaży "w ramach realizacji narodowego planu gospodarczego"(orzeczenie z 1962 r.), a określenie "pod zagospodarowanie terenu wokół budynku" (orzeczenie z 1979 r.) nie jest ani argumentem za wywłaszczeniem, ani sprecyzowaniem celu.

Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest niezrealizowanie celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Jeśli cel ten jest niezgodny z warunkami nałożonymi przez ustawę, lub nie został określony i uzasadniony, jak w niniejszym przypadku, to nie można też mówić o jego realizacji, a tym samym spełnione są warunki do zwrotu nieruchomości.

Nadto, jak wynika z analizy przeprowadzonej organu tylko na części działki [...]o powierzchni odpowiadającej dawnej działce [...](tj. 465 m2) ustanowiono użytkowanie wieczyste. Czyli do części o pow. 492 - 465 = 27 m2 nie można stosować argumentu z art.229.

Zważyć należy również, że obowiązkiem organu administracyjnego jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków prawnych w celu usunięcia przeszkody prawnej uniemożliwiającej zwrot nieruchomości. W niniejszym przypadku stosowny organ powinien podjąć działanie zmierzające do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. Umowa oddania gruntu w użytkowanie wieczyste może być rozwiązana - poprzez zawarcie aktu notarialnego - za zgodą obu stron tej umowy. W przypadku natomiast braku zgody użytkownika wieczystego na przedterminowe rozwiązanie takiej umowy, właściwy organ może wystąpić na drogę postępowania sądowego ze stosownym powództwem w tej sprawie.

Po rozpoznaniu powyższego odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2011r., znak[...] , na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. Nr 102, poz. 651 z dnia 11 czerwca 2010 r. z poźn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy uznając, że jest ona zgodna z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz ze stanowiskiem doktryny prawa administracyjnego i utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych.

Po omówieniu dotychczasowego przebiegu postępowania oraz ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji wskazał na następujące okoliczności.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na ceł określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do art. 229 tej ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W kontekście wyżej cytowanych przepisów ustawy należy stwierdzić, iż na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Obowiązek ten znosi jednak przepis art. 229 ustawy w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie jest w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości albo też nie włada tą nieruchomością, gdyż oddana została ona w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego). Artykuł 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi więc negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, której ustalenie winno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości. W sytuacji, gdy przepis ten znajduje zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zaistnienie przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwalnia organ od badania, czy w danej sprawie wystąpiły przesłanki zbędności nieruchomości z art. 137 ust.

Dla zastosowanie w sprawie niniejszej art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami należało zatem ustalić, że objęta żądaniem zwrotu nieruchomość przed dniem 1 stycznia 1998 r. została : po pierwsze - sprzedana lub obciążona ustanowionym na niej wieczystym użytkowaniem; po drugie - nabywcą lub wieczystym użytkownikiem była osoba trzecia w rozumieniu tego przepisu; po trzecie - prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r. i stan ten (własność osoby trzeciej lub ujawnione w księdze wieczystej na rzecz osoby trzeciej prawo użytkowania wieczystego) istnieje w dniu wejścia w życie ustawy.

Należy zauważyć, że obecnie działka nr [...] (utworzona z działki nr [...]obr. , [...] ujawniona jest w księdze wieczystej nr [...] stanowi przedmiot prawa użytkowania wieczystego przysługującego Spółdzielni Mieszkaniowej im. [...] w K. , które to prawo zostało ujawnione w dniu 25 maja 1981 r. na podstawie wniosku z dnia 15 maja 1981 r. i umowy użytkowania wieczystego z dnia 15 maja 1981 r. [...]

Co do zarzutu, że prawo użytkowania wieczystego powstało jedynie na części działki [...] należy zauważyć, iż umowa użytkowania wieczystego z dnia 15 maja 1981 r. Rep[...]miała za przedmiot m.in. działkę nr[...]. Jak wynika z dalszych przekształceń geodezyjnych, działka nr [...]o pow. 465 m2 obr. [...] jedn. ewid. mieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...]o pow. 492 m2, a działka [...]o pow. 49 m2 zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...]o pow. 32 m2. Z księgi wieczystej nr [...] wynika natomiast, że na podstawie umowy użytkowania wieczystego z dnia 15 maja 1981 r. Rep[...]sąd wieczystoksięgowy dokonał wpisu powyższego prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej . Obecnie działka nr [...](utworzona z działki nr [...]obr. [...]ujawniona w księdze wieczystej, stanowi przedmiot prawa użytkowania wieczystego przysługującego Spółdzielni Mieszkaniowej im. [...]w K. . Wpis w księdze wieczystej, jako orzeczenie sądu powszechnego ma charakter wiążący, co dotyczy w szczególności wskazanego wpisu w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego przysługującego Spółdzielni Mieszkaniowej im[.. .] ujawnionego w dniu 25 maja 1981 r. na podstawie wniosku z dnia 15 maja 1981 r. i umowy użytkowania wieczystego z dnia 15 maja 1981 r. Rep.[...]. Przez wpis należy rozumieć każdą adnotację w księdze wieczystej wskazującą na zmianę stanu prawnego (np. na zmianę osoby właściciela) lub na ustalenie stanu zgodnie z rzeczywistością (wtedy gdy dotychczasowy wpis nie odpowiadał prawdzie). Zgodnie z art. 626 § 7 k.p.c., wpisem do księgi wieczystej jest również wykreślenie, gdyż zmiana stanu prawnego nieruchomości może również znaleźć wyraz w uchyleniu dotychczasowego wpisu. Wpis w księdze wieczystej, w tym przypadku prawa własności dokonany przez sad wieczystoksicgowy stanowi orzeczenie i zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., który określa skutki prawomocnego orzeczenia sądowego, wiąże wszystkie organy państwowe (w tym organy administracyjne), które nie mogą podważać jego zasadności, lecz winny treść wpisu uwzględniać i honorować jego istnienie w określonej treści. W świetle przytoczonej treści księgi wieczystej należy przyjąć, że sąd wieczystoksięgowy ustalił w sposób wiążący erga omnes, stan prawny działki nr[...]. , tj. że przedmiotowa nieruchomość obciążona jest prawem użytkowania wieczystego, mocą jakiego aktu i w jakiej dacie prawo to zostało wpisane księdze wieczystej.

W świetle powyższego bezzasadny jest zarzut odwołania, że organ administracyjny winien wykorzystać wszelkie dostępne środki prawne w celu usunięcia przeszkody prawnej uniemożliwiającej zwrot nieruchomości, czyli w przedmiotowej sprawie podjąć działanie zmierzające do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego, czego nie uczynił. Jak już wyżej wskazano, w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka negatywna do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej przewidziana w regulacji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, której spełnienie wyklucza możliwość zwrotu bez konieczności badania zbędności nieruchomości wywłaszczonej na cel wywłaszczenia, jak również podejmowania kroków zmierzających do przywrócenia stanu własnościowego nieruchomości do sytuacji, w której będzie nią dysponował jedynie Skarb Państwa bądź jednostka samorządu terytorialnego.

W kontekście kwestionowania prawidłowości wpisu prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej należy zauważyć, że w razie rozbieżności między wpisem, a jego podstawą, na korzyść osoby trzeciej nieznającej treści dokumentu rozstrzygające znaczenie ma treść wpisu, albowiem osobę trzecią obowiązuje tylko znajomość księgi wieczystej. Wpis do księgi wieczystej może być niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, więc nie przesądza sam przez się o stanie prawnym nieruchomości, natomiast stwarza domniemania (tj. domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym oraz, że prawo wykreślone z księgi wieczystej nie istnieje), że w zakresie objętym jego treścią stan ten jest taki jak wynika z wpisu. Domniemania związane z wpisem do księgi wieczystej są domniemaniami usuwalnymi, a więc mogą zostać obalone dowodem przeciwnym w postępowaniu przed sądem powszechnym o usunięcie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Należy również odróżnić uzgodnienie w związku z tym, że stan prawny się zmienił i dlatego dotychczasowy wpis stał się nieprawdziwy, od uzgodnienia w wypadku, gdy dokonany wpis był od początku niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym.

Na podkreślenie w przedmiotowej sprawie zasługuje zatem fakt, że wpis prawa użytkowania wieczystego działki nr[...], obr.[...], na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej im. [...] w K. stanowi orzeczenie. Ewentualne kwestionowanie przez odwołującego się niezgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być usunięte w wyniku postępowania administracyjnego, a jedynie w drodze powództwa przed sądem powszechnym o usunięcie niezgodności na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Nie może zostać uwzględniony w sprawie niniejszej zarzutu, że orzeczenia wywłaszczeniowe dotyczące nieruchomości będącej przedmiotem sprawy nie określały ściśle celu wywłaszczenia, jak również nie były zgodne z "warunkami nałożonymi przez ustawę", albowiem w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie bada się prawidłowości postępowania zmierzającego do wydania orzeczenia wywłaszczeniowego. Takie zarzuty mogłyby natomiast zostać wzięte pod uwagę w postępowaniu dotyczącym wzruszenia orzeczeń, którymi dokonano wywłaszczenia nieruchomości będącej przedmiotem sprawy w trybach nadzwyczajnych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 145 albo art. 156 k.p.a.), po złożeniu w tym zakresie przez strony odrębnego wniosku do właściwego organu administracji publicznej.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, że rozstrzygnięcie o wniosku dotyczy lecz jedynie części o pow. [...]m2 parceli [...] ( bowiem wydana decyzja dotyczy części o pow. 492 m2 działka nr [...], a rozstrzygnięcie w przyszłości sprawy pozostającej w toku będzie dotyczyć działki nr [...] o pow. 32 m2), która jak podkreśla odwołujący przed wywłaszczeniem miała pow. 664 m2, a w związku z powyższym rozstrzygnięcia Starosty nie obejmą całości parceli nr [...], pozostanie bowiem nierozstrzygnięta kwestia powierzchni 140 m2. Wyjaśnić bowiem należy, pismem z dnia 20 marca 1991 r. S.G. oraz J.Z. i wystąpili o zwrot parceli l.kat. [...] o pow. 664m 2 położonej przy ul. [...].

Jak wynika z protokołu rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 9 czerwca 1993 r. w trakcie jej trwania E.G. działająca w imieniu matki S.G. i J.Z. i wycofali wniosek dotyczący zwrotu parceli [...] wywłaszczonej w 62 r. pod budowę garaży i dz. [...] wywłaszczonej w 79 r. pod zagospodarowanie budynku ul. [...]. Następnie pismem z dnia 15 października 2007 r. S.G. M.L. M.Z. , wskazały, że nie wycofują, ale podtrzymują wniosek o zwrot parceli l.kat. [...] b.gm.kat. N. , wchodzącej obecnie w skład działki nr [...] i[...] obr. [...] . Pismami również z tej samej daty, tj. z dnia 15 października 2007 r. wnioski o zwrot parceli l.kat. [...] b.gm.kat. N. , wchodzącej obecnie w skład działki nr [...] i [...] obr. [...] złożyli : S.D. , B.N. M.L. M.Z. –R. , I.C. J.K. ,, A.K. , J.K. , T.Z. J.M. A.P. , A.Z. , S.L.-D. , T.Z. U.D. , H.R. , J.G. ustanawiając równocześnie pełnomocnikiem S.G. oraz T.Z. . Pismem z dnia 11 maja 2009 r. , doprecyzowanym 14 maja 2009 r., do wniosku przyłączyli się P.R. oraz R.R. . Tym samym strony same sprecyzowały zakres żądania jako "o zwrot parceli l.kat. [...] b.gm.kat. N. , wchodzącej obecnie w skład działki nr [...] i [...] obr. [...] " W takim też zakresie Prezydent Miasta K. wystąpił do Wojewody pismem z dnia 4 października 2007 r. nr [...] o wyznaczenie innego organu do załatwienia sprawy zwrotu działek nr [...] ,[...] obr. [...] m. K. w granicach wywłaszczonej parceli l.kat [...], a Wojewoda postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] wyznaczył Starostę K. do załatwienia przedmiotowej sprawy. W tej sytuacji Starosta może orzekać jedynie w zakresie, do którego został wyznaczony powyższym postanowieniem Wojewody .

Wniosek stron, zmodyfikowany w pismem z dnia 15 października 2007 r., złożony jeszcze na etapie postępowania przed Prezydentem Miasta K. , wskazał wyraźnie jako zakres żądania jedynie parcelę l.kat. [...] , wchodzącej obecnie w skład działki nr [...] i [...] obr. [...] i w tym zakresie jest on rozpatrywany aktualnie przez Starosta . Jak wskazał w zaskarżonej decyzji Starosta rozstrzyga ona jedynie kwestię zwrotu nr [...] m. K. , w pozostałym zaś zakresie, tj. w stosunku do działki nr [...] wydana zostanie odrębna decyzja.

W kwestii zarzutu przewlekłości postępowania, który postawiła strona Staroście w ramach postępowania dotyczącego zwrotu działki nr [...], obr. [...] m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli l.kat. [...]b.gm.kat. N. , należy wyjaśnić, iż pismem z dnia 7 września 2010 r. (data wpływu do organu pierwszej instancji 15 września 2011 r.) Wojewoda uznał za uzasadnioną skargę złożoną m.in. T.Z. na przewlekłość postępowania administracyjnego prowadzonego przez Starostę w przedmiotowej sprawie. Jak ustalono na podstawie akt przedmiotowego postępowania, organ pierwszej instancji pismem z dnia 30 grudnia 2010 r. wyznaczył termin załatwienia sprawy zwrotu działki nr [...], obr. [...] m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli l.kat. [...] b.gm.kat. N. na 31 stycznia 2011 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. znak [...] orzekł w tym zakresie. Analizując przebieg postępowania w tym zakresie, od momentu uznania przez Wojewodę skargi na prowadzenie tej sprawy przez Starostę za zasadną, należy rzeczywiście ocenić je jako przewlekłe i noszące znamiona bezczynności (w okresie od 15 września 2010 r. do 30 grudnia 2010 r.), co strony mogły kwestionować w toku postępowania. Nie ma natomiast przepisu prawa, który uprawniałby organ wyższego stopnia do wydania rozstrzygnięcia stwierdzającego, że organ pierwszej instancji pozostawał bezczynny w przeszłości. Nie racjonalnym byłoby zobowiązywanie organu pierwszej instancji do załatwienia sprawy we wskazanym terminie, skoro została ona już zakończona, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Sprawa zażalenia na przewlekłość postępowania dotyczącego zwrotu działki nr [...], obr. [...] m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli l.kat. [...]b.gm.kat. N. zostanie rozpoznana odrębnym rozstrzygnięciem tutejszego organu z uwagi na odmienny stan procesowy sprawy.

Wnosząc w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2011r., znak [...], T.Z. i S.G. domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty , zobowiązanie Starosty do ponownego rozpatrzenia sprawy, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Opisując dotychczasowy przebieg postępowania wskazywali , że pierwotny wniosek, złożony pismem z dnia 20 marca 1991 r. dotyczył zwrotu całej parceli I.kat. [...] o pow. 664 m2. W protokole rozprawy administracyjnej dnia 9 czerwca 1993 r., zanotowano, że wnioskodawcy wycofali wniosek dotyczący zwrotu "parceli [...] wywłaszczonej w [...] r. pod budową garażu dz. [...] wywłaszczonej w 79 r. pod zagospodarowanie budynku przy ul. [...]". Wynika stąd, że ewentualne wycofanie wniosku dotyczyło tylko części parceli : wywłaszczonej w 62 r. pod budowę garażu (tj. pow. 286 m2) dz. [...] oraz wywłaszczonej w 79 r. pod zagospodarowanie budynku (tj .pow. 179 m2), czyli sumarycznej powierzchni 465 m2, a na dodatek wchodzącej w skład dz. [...], powstałej później z podziału dz. [...] i będącej przedmiotem zaskarżanej decyzji. Jeśli przyjąć, że pierwotny wniosek został wycofany, to właśnie odnośnie tej części działki, co do której wydano decyzję. Na dodatek w protokole zapisano, że zostanie wydana decyzja o umorzeniu sprawy. Decyzja taka nie została wydana. Reasumując, zapis w protokole nie oznaczał wycofania wniosku, a jeśli nawet to tylko odnośnie części działki, i to właśnie tej części, co do której wydano decyzję. Część wnioskodawców pismem z dnia 15 października 2007 r. wskazało, że nie wycofują, ale podtrzymują wniosek o zwrot parceli I.kat. [...], wchodzącej obecnie w skład działki nr [...] i [...]. Pismami z tej samej daty wnioski o zwrot parceli Lkat. [...], wchodzącej obecnie w skład działki nr [...] i [...] złożyli również pozostali spadkobiercy .wchodzącej obecnie w skład działki nr [...] i [...] " oznacza wniosek o zwrot całej dz. [...], a nie ograniczonej tylko do działek nr [...] [...] Słowa "wchodzącej obecnie w skład działki nr [...], [...] " zostały dodane tylko w celu ułatwienia identyfikacji przedmiotu wniosku i były wynikiem wcześniejszej analizy zrobionej przez Urząd. Przykładowo w piśmie Prezydenta Miasta K. do Wojewody z dnia 4 października 2007 r. znak [...] czytamy: " zgodnie z wykazem zmian gruntowych z dn. 29.11.1977 r. parcela Lkat. [...] o pow. 664 m2 utworzyła działki nr [...] o pow. 465 m2 i nr [...] o pow. 49 m2." Zapis ten oznacza, że z podziału dz. [...] powstały tylko działki [...] i [...] . . Organ badający sprawę nie wyjaśnił i nie ustosunkował się do problemu ewidentnego braku wyjściowej powierzchni, tj. 664 -(49+465) =150 m2.

Nasz wniosek o zwrot dotyczył całej parceli nr [...] tj. pow, 664 m2, bez względu na to, czy podzieliła się ona później tylko na działki nr [...] i [...] , czy też jej brakująca powierzchnia weszła w skład działek o innych numerach. Urząd rozpatrujący wniosek o zwrot zobowiązany jest zrobić dokładna analizę, nie pozostawiająca żadnej wątpliwości, w szczególności co do znikającej powierzchni. W przypadku ewentualnych niejasności co do przedmiotu wniosku sprawę te należało wyjaśnić z wnioskodawcami przed wydaniem decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej o oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednol. Dz. U. z 2012r., poz. 270 - oznaczana dalej jako p.p.s.a. ) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami oraz powołana podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a. ), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy ( art. 135 p.p.s.a. ) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału oraz przebiegu postępowania należy uznać, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja skargę organu pierwszej instancji odpowiadają prawu. Oba kontrolowane akty zostały wydane przez organy właściwe do rozpatrzenia sprawy, w niezawierającym istotnych wad procesowych postępowaniu, spełniają wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., przy czym treść decyzji organu drugiej instancji świadczy o wykonaniu tak obowiązków kontrolnych, jak i związanych z ponownym merytorycznym rozpatrzeniem sprawy.

Poczynione w przedmiotowej sprawie ustalenia obejmują wszelkie okoliczności istotne dla wydanego rozstrzygnięcia , takie jak : wykazanie materialoprawnej podstawy zgłoszonego roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości trzema decyzjami; legitymacja wnioskodawców jako stron postępowania z uwagi na dziedziczenie po poprzednim właścicielu nieruchomości albo dalej kolejno po jego spadkobiercach; stan prawny nieruchomości objętej żądaniem w dacie wywłaszczeń i następnie - do momentu orzekania o zasadności wniosku w zakresie objętym wydanym rozstrzygnięciem, co dotyczy także zachodzących na przestrzeniu czasu zmian geodezyjnych.

Ustalenia stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, które w obu decyzjach zostały szczegółowo powołane, zaś znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach z dokumentów, nie budzą zastrzeżeń co do ich prawidłowości w ramach przeprowadzanej kontroli. Ustalenia te nie były kwestionowane w skardze, nie stanowiły przedmiotu zarzutów ze strony uczestników w toku postępowania sądowoadministracyjnego, stąd jako bezsporne pozostają poza szerszymi rozważaniami.

Ani skarżący, ani uczestnicy nie kwestionowali również prawidłowości prezentowanej w obu decyzjach oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego , którą w ramach kontroli należy uznać za prawidłową. Organ drugiej instancji odniósł się do wszystkich zarzutów odwołania, zaś jego trafne wyjaśnienia - poza jednym wątkiem, nie są przedmiotem zarzutów skargi.

W szczególności, trafnie organy obu instancji uwzględniły rozstrzygając sprawę przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednol. Dz. U. z 2010 r. Nr 102 , poz. 651 z późn. zm. - oznaczana dalej jako u.g.n.), która weszła w życie 1 stycznia 1998r. (art. 242 u.g.n.), mimo iż wniosek inicjujący postępowanie został złożony 20 marca 1991r. Zgodnie z treścią art. 233 u.g.n. - sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostało uregulowane w art. 136 ust. 3 i następnych powyższej ustawy, przy czym w świetle treści art. 229 u.g.n., roszczenie to zostało wyłączone, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Ratio legis art. 229, stanowi stabilizacja stanu prawnego zaistniałego na nieruchomości wywłaszczonej w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, normującej w nowy sposób zasady i tryb zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, jak również zasady i tryb zbywania oraz udostępniania nieruchomości publicznych. Jak słusznie wskazano w wyroku NSA z dnia 3 marca 2010r., sygn. akt I OSK 679/09 ( zam. zb. LEX nr 595463 ) - " Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości (...) Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości. (...) Regulacja zawarta w art. 229 u.g.n. nie narusza art. 21 w związku z art. 64 i w związku z art. 2 Konstytucji RP."

Stan prawny wprowadzony regulacją z art. 229 u.g.n. ma na uwadze dorobek orzecznictwa z okresu poprzedniego (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 kwietnia 1998 r., IV SA 390/98, LEX nr 45941, z dnia 14 maja 1998 r., IV SA 1174/96, LEX nr 45927, z dnia 11 sierpnia 1998 r., IV SA 1687/96, LEX nr 45912; uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 23 września 1993 r., III AZP 13/93, OSA 1994/10/7, z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP 24/93, LEX nr 10916). Cytowany w obu decyzjach art. 229 u.g.n. stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 136 ust. 3 u.g.n., zaś w skutkach uniemożliwia on dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ( tak między innymi Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13.06.2008r. sygn. akt I OSK 949/07, Lex Omega nr 496171).

W przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, połączonego z wpisem prawa w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje niezależnie od tego, czy spełnione zostały przesłanki zwrotu nieruchomości, wynikające z przepisów art. 136 i nast. ugn ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9.12.2008r. II CSK 275/08, Lex Omega nr 484702 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30.01.2007r. sygn. akt I OSK 386/06, Lex Omega nr 290617).Nieruchomość taka nie może podlegać zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany ( por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2009r. sygn. akt I OSK 722/08, Wspólnota 2009/30/27). Określenie - "roszczenie nie przysługuje", powoduje niemożliwość załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem strony, domagającej się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W takiej sytuacji, organ administracji nie ma obowiązku badać, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości, w szczególności, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na spornej nieruchomości w rozumieniu art. 137 u.g.n. ( tak wyżej wymienione wyroki ) . Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli najpóźniej 31 grudnia 1997r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Oznacza to, że do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wystarcza ustalenie, że w danym wypadku zaistniały przesłanki negatywne zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organy administracji publicznej w takiej sytuacji nie mają też kompetencji do podejmowania jakichkolwiek działań służących wzruszeniu prawomocnych orzeczeń o wpisie w księdze wieczystej. Pojawiające się w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych stanowisko co do powinności podejmowania innych działań mających służyć wzruszeniu dokonanych czynności prowadzących do zbycia nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym sprawę nie jest trafne, zwłaszcza w sytuacji objętej art. 229 u.g.n.

Taka sytuacja, która odpowiada hipotezie i dyspozycji z art. 229 u.g.n. ma miejsce w niniejszej sprawie, co wynika z następujących okoliczności.

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia 8 listopada 1955 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa część o powierzchni 49 m2 z parceli l. kat. [...] z przeznaczeniem dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Następnie, orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 16 listopada 1962 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa część o powierzchni 286 m2 z parceli l. kat. [...], z przeznaczeniem pod budowę garażu w ramach realizacji narodowego planu gospodarczego. Na skutek obu tych orzeczeń z parceli l. kat [...] o pow. 664 m2 wywłaszczeniem objęto 335 m2 gruntu. Zgodnie z wykazem zmian gruntowych z dnia 29 listopada 1977 r. nr ks. rob. [...], z parceli l. kat. [...] ( rubryka [...]) o pow. 664 m2 ( rubryka 11), po uwzględnieniu zmian wynikających z obu powyższych orzeczeń i tam wskazanych powierzchni wywłaszczonych ( rubryka 12 opis orzeczeń i wskazanie powierzchni 49 m2 + 286 m2 – tj. łącznie 335 m2 ), grunty wywłaszczone weszły w skład dwóch działek o znacznie większej łącznej powierzchni - wynoszącej 514 m2, tj. działki nr [...] o pow. 465 m2 i nr [...] o pow. 49 m2 - obr. [...]. Pozostał część brakująca do dopełnienia powierzchni gruntu już wywłaszczonego dla utworzenia działki nr [...] o pow. 465 m2 , odpowiadająca niewywłaszczonej uprzednio części działki tej działki - tj. 179 m2, wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa już po opisanych zmianach geodezyjnych na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego K. –K. a z dnia 12 października 1979 r. nr [...] z przeznaczeniem na cele zagospodarowania terenu wokół istniejącego budynku mieszkalnego przy ul. [...]. Uwzględniając wykaz zmian gruntowych z dnia 29 listopada 1977 r. nr ks. rob. [...] oraz trzecią z wyżej wymienionych decyzję wywłaszczeniową, należy zauważyć, że brak jest dokumentów dowodzących wywłaszczenia parceli l. kat [...] co do nieobjętych nimi 150 m2. Ten niewywłaszczony grunt nie wszedł jednak w skład działek nr [...] i nr [...], zaś figuruje jako pozostałość parceli l. kat. [...] w rubryce 19 analizowanego wykazu.

Umową użytkowania wieczystego Rep [...], zawartą w dniu 15 maja 1981 r. w formie aktu notarialnego, Skarb Państwa ustanowił na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej im. [...] w K. użytkowanie wieczyste nieruchomości składającej się między innymi z działki nr [...], obr. [...]. . Postanowienia zawartej umowy użytkowania wieczystego zostały ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...] w dniu 25 maja 1981 r.

W świetle brzmienia art. 229 ugn, wnioskodawcom nie przysługuje roszczenie o zwrot powyższej nieruchomości, stanowiącej ówcześnie działkę nr [...] o pow. 465 m2 , wywłaszczonej co do 286 m2 orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 16 listopada 1962 r. nr [...], oraz co do 179 m2 decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –K. z dnia 12 października 1979 r. nr [...], przy czym Spółdzielnię Mieszkaniową im. [...] w K. należy uznać za osobę trzecią w rozumieniu tego przepisu.

Operatem modernizacji ewidencji gruntów z dnia 8 sierpnia1995 r. nr [...] działka nr [...] o pow. 465 m2 zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...] o pow. 492 m2, a działka nr [...] o pow. 49 m2 zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...] o pow. 32 m2. W dacie wydania kontrolowanych decyzji należało uwzględniać w rozstrzygnięciu te zmiany.

Z dokumentów geodezyjnych wynika przy tym, że powyższa zmiana prowadziła do zwiększenia powierzchni działki oznaczonej nr [...] o pow. 465 m2 ( obejmującej grunt wywłaszczony co do 286 m2 orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 16 listopada 1962 r. nr [...], oraz co do 179 m2 decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –K. z dnia 12 października 1979 r. nr [...] orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 16 listopada 1962 r. nr [...] ), a zatem orzeczenie o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w obr.[...]. ewid. [...], tw granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. N. , której dotyczył wniosek jest prawidłowe. Księga wieczysta nr [...] obejmuje działkę nr [...], obr.[...], w której jako właściciel wpisana jest Gminy K. , a jako użytkownik wieczysty Spółdzielnia Mieszkaniowa im. [...] w K.

Powyższe okoliczności w obu decyzjach zostały prawidłowo ustalone, a jedynie opisane bez powyższego ścisłego powiązania treści orzeczeń wywłaszczeniowych ze zmianami geodezyjnymi.

Wbrew zarzutom skargi, należy zgodzić się z organami oby instancji, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie - zgodnie z treścią wniosku sprecyzowanego ostatecznie pismami kolejnych wnioskodawców z dat : z dnia 15 października 2007 r. , 11 maja 2009 r. ( doprecyzowanym 14 maja 2009 r.), było żądanie zwrotu parceli l.kat. [...] b.gm.kat. N. w zakresie w jakim weszła ona w skład działek nr [...] , [...] obr. [...]. Kwestie te szczegółowo omówił i poddał trafnej analizie Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z uwzględnieniem powołanych tam materiałów dostępnych w aktach administracyjnych. Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, przed wniesieniem odwołania , a potem skargi wnioskodawcy nie twierdzili zresztą by doszło do wywłaszczenia pozostałych 150 m2 dawnej parceli l kat. [...]. Nie dołączyli, a nawet nie powołali w postępowaniu odwoławczym decyzji ( orzeczenia ) dowodzącego, że takie wywłaszczenie miało miejsce. Słusznie uznał zatem organ drugiej instancji, że przedmiot sprawy określony zgodnie z żądaniem wniosku już w postępowaniu przed organem pierwszej instancji oraz nie uwzględnił zarzutów zawartych w odwołaniu.

Odpowiada również prawu stanowisko organów obu instancji, wyrażone wprost przez Wojewodę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w odpowiedzi na zarzuty odwołania, że w sprawie przekazanej Staroście do rozpoznania postanowieniem Wojewody z dnia [...] listopada 2007 r. , znak [...] z uwagi na niedopuszczalność orzekania przez Prezydenta Miasta K. w przedmiocie zwrotu nieruchomości będących własności Gminy K. , można wydać odrębne rozstrzygnięcie dotyczące części żądania wniosku, zaś pozostałą jego część załatwić odrębną decyzją.

Zgodnie z treścią 104 § 1k.p.a., organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. W myśl § 2 tego artykułu, decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Możliwość wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy nie tylko w całości, ale w części potwierdza nadto treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Ustawodawca nie określił przesłanek dopuszczalności wydania decyzji częściowej. W doktrynie przyjmuje się słusznie, że dopuszczalność wydania takie decyzji wiąże się z charakterem przedmiotu postępowania, który jest podzielny w tym sensie, że "możliwe będzie rozstrzyganie kolejno co do istoty o kilku elementach składających się na całe uprawnienie lub obowiązek" ( tak np. J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 454). Podobne stanowisko, prezentowane jest także w orzecznictwie ( por. wyroki W sprawi niniejszej przedmiot postępowania jest podzielny, co wynika choćby już z regulacji zawarte w art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze , gdzie dopuszczono wydanie rozstrzygnięcia o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości. Przepis ten stanowi bowiem wprost, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Kryterium dopuszczalności wydania decyzji częściowej ma w tym przypadku charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy. Podzielność nieruchomości rozumianej w myśl art. 46 § 1 k.c., jako grunt stanowiący odrębny przedmiot własności, wynika z jego cech fizycznych. Podziału nieruchomości właśnie z uwagi na takie cechy gruntu dotyczy Rozdział 1 Działu III. u.g.n.

Organ pierwszej instancji wydając decyzję rozstrzygającą o części żądania wniosku prawidłowo zaznaczył to w jej treści , tj. w oznaczenie znaku sprawy, a także w uzasadnieniu, gdzie podał także przyczyny takiego częściowego rozstrzygnięcia, oraz poinformował strony o trybie rozpatrzenia pozostałej części sprawy. Fakt, że wydając decyzję rozstrzygającą o części żądania zgłoszonego we wniosku nie naruszył prawa, zdeterminował zakres rozstrzygnięcia sprawy decyzją odwoławczą, którą również należy uznać za prawidłową. W takich też granicach rozpoznawana jest sprawa w postępowaniu administracyjnym.

Uwzględniając powyższe wywody, zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne.

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie brak jednolitości w sprawie konsekwencji, jakie pociąga za sobą stwierdzenie wystąpienia przesłanki z art. 229 u.g.n.. W tym zakresie prezentowany jest pogląd przyjęty przy wydaniu zaskarżonych decyzji, podzielany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę, w myśl którego wystąpienie takiej przesłanki skutkuje odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, a więc wydaniem rozstrzygnięcia uznawanego za merytoryczne na podstawie art.104 k.p.a.. Przedstawiciele odmiennych poglądów przyjmują, że stwierdzenie wystąpienia takiej przesłanki winno prowadzić do umorzenie postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Niezależnie od przyjętej koncepcji wpływu stwierdzonego stanu rzeczy na wynik postępowania administracyjnego pod kątem wyboru określonego typu decyzji, w obu przypadkach nie może dojść do wydania orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., lub badania przesłanek z art. 137 u.g.n. , zaś mylne tylko wyrzeczenie i powołanie jego procesowej skutkowałoby każdocześnie oddaleniem skargi.

Mając też na uwadze, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zawierają wad wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. , uzasadniające ich eliminację z obrotu prawnego z innych przyczyn, niż będące podstawą zarzutów, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi – jak w sentencji wyroku, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.