Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 168/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Asesor WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi pana A. P. na listę radców prawnych Izby K., dokonanego uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] października 2006 r.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 311 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.). Natomiast jako podstawę faktyczną - okoliczność, iż pan A. P. nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Organ ten ocenił, na podstawie nadesłanych akt osobowych, iż pan A. P., będąc aplikantem w Prokuraturze Rejonowej w B., w dniu [...] maja 1996 r. w G. uczestniczył w kolizji drogowej, w ten sposób, iż kierując samochodem osobowym marki [...] o nr rej. [...], nie zachował należytej odległości podczas wyprzedzania jadącego rowerem M. P., przez co doprowadził do potrącenia go. W wyniku powyższego rowerzysta doznał obrażeń ciała w postaci rany tłuczonej stawu łokciowego prawego oraz otarcia naskórka stanu kolanowego prawego, co naruszyło czynności narządów ciała na okres poniżej 7 dni. Ustalono nadto, że pan A. P. zbiegł z miejsca zdarzenia.

Postępowanie w niniejszej sprawie wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 7 grudnia 1998 r., sygn. akt [...] zostało umorzone, z uwagi na uznanie, iż czyn wyczerpuje znamiona wykroczenia z art. 86 § 1 k.w., którego okres karalności uległ przedawnieniu.

Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym w orzeczeniu z dnia [...] października 1998 r. ustaliła, iż pan A. P. po zdarzeniu, oddalił się z miejsca kolizji, bez zainteresowania się stanem zdrowia drugiego uczestnika. Nadto zarzucono mu, że zataił miejsce zatrudnienia w prokuraturze w charakterze aplikanta.

Minister Sprawiedliwości wywiódł zatem, że z analizy okoliczności sprawy wynika, iż pan A. P. swoim dotychczasowym postępowaniem nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Opisane zachowanie, w postaci oddalenia się z miejsca kolizji drogowej i zatajenia miejsca pracy, dyskwalifikuje kandydata na radcę prawnego w sferze etyczno-moralnej. Podważa jego odpowiedzialność, wiarygodność i uczciwość oraz nieskazitelny charakter. Oddalenie z miejsca kolizji drogowej, bez zainteresowania się stanem zdrowia osoby pokrzywdzonej trudno bowiem uznać za zachowanie odpowiedzialne i rozważne oraz świadczące pozytywnie o nieskazitelności jego charakteru. Nie poinformowanie Policji o zatrudnieniu w charakterze aplikanta w Prokuraturze Rejonowej w B. nie świadczy zaś o uczciwości, czy pozytywnej postawie w toku toczącego się postępowania przygotowawczego.

Na decyzję Ministra Sprawiedliwości pan A. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł, iż decyzja jest niezasadna, albowiem narusza przepisy art. 7, 10, 77 § 1, 79 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia wszechstronnego stanu faktycznego, niezapewnienie mu możliwości wypowiedzenia się w toku postępowania, orzekanie oparte na błędnie przyjętych przesłankach, wyabstrahowanych z niepełnego materiału dowodowego.

Decyzji Ministra zarzucił dowolność, poprzez wzięcie pod uwagę jedynie dwóch okoliczności, mających związek z kolizją drogową mającą miejsce 10 lat temu, polegających na oddaleniu się z miejsca zdarzenia i zatajeniu zatrudnienia w prokuraturze w charakterze aplikanta.

Wywodził, że powyższe zarzuty nie mogą się ostać, zwłaszcza wobec obumarcia, wytoczonych p-ko skarżącemu procesom karnym, tj.:

1. umorzonego, wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] grudnia 1998 r., postępowania karnego, sygn. akt [...], z uwagi na brak ustawowych znamion przestępstwa (wypadku drogowego);

2. umorzonego, orzeczeniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Prokuratorów przy Prokuraturze Generalnym z dnia [...] października 1998 r., nr [...] postępowania dyscyplinarnego przeciwko A. P. - asesorowi Prokuratury Rejonowej w B., obwinionemu o to, że w dniu [...] maja 1996 r. w G., jako aplikant, a następnie asesor Prokuratury Rejonowej w B. uchybił godności urzędu prokuratorskiego przez to, że nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, gdyż nie zachował bezpiecznej odległości podczas wyprzedzania jadącego rowerem M. P. przez co doprowadził do potrącenia go i spowodowania jego upadku na jezdnię, w wyniku czego doznał otarć stawu łokciowego prawego i stawu kolanowego prawego, które to obrażenia naruszyły normalne funkcjonowanie uszkodzonych części ciała na okres poniżej 7 dni, przy czym nieudzielając pokrzywdzonemu pomocy zbiegł z miejsca, a ponadto w początkowym okresie postępowania przygotowawczego podał funkcjonariuszowi policji nieścisłe dane osobowe, że jest emerytem, zatajając jednocześnie fakt pełnienia wówczas obowiązków etatowego aplikanta Prokuratury Rejonowej w B. oraz nie dopełnił obowiązków niezwłocznego zawiadomienia przełożonego o toczącym się postępowaniu karnym, tj. o przewinienie dyscyplinarne, przewidziane w art. 66. ust. 1. w zw. z art. 47 ust. 3 Ustawy z dn. 20 czerwca 1985 r. o Prokuraturze.

Skarżący stwierdził, że nieuprawniony jest zarzut zatajenia pracy w prokuraturze, wobec zarówno braku jego podpisu na protokole przesłuchania świadka w dniu [...] czerwca 2006 r., jak i nieuprawnione jest napiętnowanie spóźnionego zawiadomienia Prokuratora Okręgowego o powyższym zdarzeniu, gdyż tak sformułowany obowiązek prawny nie obejmował aplikantów prokuratorskich.

Zarzucił przede wszystkim, że zaskarżona decyzja całkowicie pomija jego wieloletnie doświadczenie prawnicze, nienaganną postawę w życiu zawodowym i prywatnym oraz działalności społecznej. To sprawia wrażenie, że o wpis korporacyjny ubiega się osoba bez doświadczenia, a zarazem obciążona wieloma zarzutami.

Sprzeciw organu nadzorczego jest rezultatem przyjęcia za udowodnione i zgodnych z prawdą obiektywną, niepotwierdzonych, bądź wprost wyeliminowanych lub wzajemnie wykluczających się twierdzeń. Decyzja organu administracyjnego jest również rażąco nieobiektywna dla kandydata, ze względu na:

1. tendencyjny dobór tez z dowolnie wybranego fragmentu powołanego wyżej zdarzenia drogowego;

2. całkowite pominięcie w dokonywaniu ocen wartościujących, wieloletniej, powszechnie docenianej i uznawanej - w aspekcie etycznym i prakseologicznym - kariery kandydata, związanej z praktyką prawniczą;

3. wyłączenie z powołanej na wstępie analizy, aspektów pracy społecznej i dorobku poza zawodowego, w tym popularno-naukowego; sportowego; kulturalnego; publicystycznego i społecznego.

4. brak podkreślenia stopnia zaangażowania kandydata, w przeciwstawianiu się bezprawiu i wszelkim patologiom, w tym w zakresie życia gospodarczego; instrumentalnego traktowania praw i wolności obywatelskiej; czy niehumanitarnemu traktowaniu, ignorowaniu i lekceważeniu praw zwierząt.

Zwrócił uwagę, że toczące się postępowanie karne nie było przeszkodą do mianowania skarżącego w dniu [...] listopada 1996 r. asesorem wraz z powierzeniem mu pełnienia czynności prokuratorskich na okres dwóch lat. Mianowanie było wyrazem zaufania, tym większego, że dokonanego bez ograniczeń funkcjonalnych i w skróconym okresie pełnienia tych obowiązków.

Na rozprawie przed tutejszym Sądem skarżący złożył odpis wyroku Sądu Najwyższego wydany w jego sprawie o sygn. [...], powołując się na jego uzasadnienie zawierającą ocenę co uchybień procesowych w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Wojewódzkim w K., który wyrokiem z [...] grudnia 1998 r. uchylił zaskarżone orzeczenie i umorzył postępowanie odwoławcze. Zwrócił uwagę na to, że Sąd Najwyższy podniósł sprzeczności pomiędzy wyrokiem stwierdzającym, że czyn wyczerpuje znamiona wykroczenia z art. 86 kw., a jego uzasadnieniem, gdzie przyjęto jego prawdopodobieństwo.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Stwierdził, że nie można podzielić argumentu skarżącego, jakoby jego osiągnięcia uzyskane w czasie pełnienia funkcji asesora Prokuratury Rejonowej w B. jak też jego bogate doświadczenie zawodowe oraz znaczący dorobek pozazawodowy obligowały Ministra Sprawiedliwości do zajęcia stanowiska przeciwnego, to jest nie sprzeciwiania się wpisowi na listę radców prawnych.

Osiągnięcia te nie zostały bowiem w żadnym zakresie zakwestionowane w zaskarżonej decyzji, zaś jej podstawę stanowiło stwierdzenie, iż kandydat nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Minister Sprawiedliwości wskazywał, że wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przez nieskazitelność należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość, czyli cechy wartościujące człowieka w sferze etyczno-moralnej (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2001 r. sygn. II SA 1601/00, z dnia 30 listopada 2004 r. sygn. 6 II SA 4553/03). Oznacza także pełną wiarygodność kandydata, odpowiedzialność i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających cechy pożądane. Opisane w sprzeciwie zdarzenie, jakiego dopuścił się pan A. P. dyskwalifikuje kandydata w sferze etyczno-moralnej. Podważa jego odpowiedzialność, wiarygodność i uczciwość oraz nieskazitelność charakteru.

Zgodził się z wywodami skarżącego dotyczącymi wyników prowadzonych przeciwko niemu postępowań, tym niemniej ocenił zachowania polegające na oddaleniu się z miejsca kolizji drogowej, jak też zatajenia zatrudnienia w charakterze aplikanta prokuratury jako wysoce nieetyczne, nieodpowiedzialne i nieuczciwe.

Na rozprawie pełnomocnik organu przyznał, że z przepisów ustawy o prokuraturze nie wynika wprost obowiązek aplikanta prokuratorskiego powiadomienia zwierzchnika o zdarzeniu będącym przedmiotem zarzutu w sprawie. Powinność ta wynikała z charakteru zatrudnienia skarżącego w jednostce prokuratorskiej. Wskazał nadto, że w trakcie badania wniosku brane były pod uwagę akta osobowe strony, nie żądano akt dyscyplinarnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwane dalej p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga jest uzasadniona, wobec tego że zaskarżona uchwała oraz uchwała ją poprzedzająca naruszają prawo.

Jak stanowi art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych u.r.p. ( Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059) na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daję rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Sprzeciwiając się wpisowi skarżącego na listę radców prawnych z powołaniem się na tak ustalony w zaskarżonej decyzji stan faktyczny dotyczący zdarzenia mającego miejsce 10 lat wcześniej - organ nie dysponował prawomocnym wyrokiem skazującym wiążącym go w zakresie ustalenia stanu faktycznego jak i czynu, którego dopuścił się skarżący w przeszłości.

Zarówno postępowanie karne jak i dyscyplinarne zostały umorzone, a kasacja wniesiona od umarzającego wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. wprawdzie została oddalona, ale stwierdzenia wynikające z uzasadnienia podważają prawidłowość prowadzonego postępowania. Tym samym podważają przyjęte autorytarnie ustalenia Ministra Sprawiedliwości, który oparł się wyłącznie na aktach osobowych, gdzie zgromadzono jedynie kopie orzeczeń z uzasadnieniami. Takie dowody nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do kwestionowania rękojmi skarżącego w sytuacji, gdy pominięty został cały następny, blisko 10 letni okres dorobku życiowego kandydata, który nie został poddany żadnej analizie, ani ocenie. Organ nie poczynił własnych ustaleń, jaka podstawa prawna zobowiązywała aplikanta prokuratorskiego do zawiadomienia przełożonych o zaistniałej kolizji drogowej w której był uczestnikiem. Należy podkreślić, że nawet z tak zawężonego materiału omówionego w uzasadnieniach wynikało, że obwiniony od początku przeczył ustalonemu stanowi faktycznemu, a w postępowaniu brak było świadków zdarzenia.

Organ sprzeciwiający się, dyskwalifikując kandydata w sferze etyczno-moralnej na podstawie zdarzenia opisanego w stanie faktycznym nie sięgnął ani do materiału dowodowego znajdującego się w aktach dyscyplinarnych ani do akt prowadzonego wówczas postępowania karnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując legalność decyzji bada, czy dokonana ocena nie jest podjęta w sposób dowolny tzn. czy wynika z faktów udowodnionych, czy jest spójna i nie zawiera błędów oraz czy odnosi się do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów i stanowi wypadkową całego ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Zatem sąd administracyjny ocenia, czy w rozpatrywanej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego wynikającego głównie z przestrzegania przez organy orzekające przepisów postępowania.

W ocenie Sądu ze zgromadzonego materiału w sprawie wynika, że zasadne są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Nie poczynił on bowiem żadnych własnych ustaleń w zakresie oceny zdarzenia, mającego miejsce blisko 10 lat przed złożeniem wniosku o wpis, zachowania w nim skarżącego, nie ocenił też jego postawy etyczno-moralnej w przeciągu długiego czasu jaki minął od daty tego zdarzenia. Należy mieć na względzie fakt, że w toku postępowania administracyjnego niezbędne jest zbadanie okoliczności zdarzenia, które może dyskwalifikować skarżącego jako kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego w świetle wątpliwości o jakich mowa w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego wydanego wskutek kasacji strony.

Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, by organ umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się co do zgromadzonych w jego sprawie dowodów ( art.10 § 1 k.p.a.), na podstawie których wywiódł tak niekorzystne dla niego wnioski. Z drugiej strony nie odniósł się także do dołączonych przez skarżącego innych zgromadzonych w sprawie dowodów dla niego korzystnych, które niewątpliwie powinny podlegać ocenie i mieć wpływ, bądź nie, na całokształt zachowania kandydata w sferze rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 107 § 3 k.p.a.).

Działanie takie narusza także przepisy art. 7, 77 § 1, 79, 80 i 107 § 3 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co ostatecznie uzasadnia wyeliminowanie sprzeciwu z obrotu prawnego. Minister Sprawiedliwości zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w toku postępowania podejmuje wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonać oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. I jak wyżej wskazano uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).

Należy podkreślić, za utrwalonym poglądem doktryny, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie 3, Warszawa 2000, s. 56).

Mając powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności Sąd oparł na przepisie art. 152 p.p.s.a.