Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1269/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1 i  art. 17  ust. 5  pkt 2  lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant referent Jolanta Replin po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2021 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną E.A.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

H. S. wnioskiem z [...] października 2020 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem E. A. wskazując, że mąż – K. S. jest aktywny zawodowo poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. na terytorium Republiki [...].

Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2021 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podnosząc, że H. S. wraz z mężem – K. S. stanowią rodzinę zastępczą dla dziecka E. A., co wyłącza w tym stanie faktycznym zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej u.ś.r.

H. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że jest ona niesprawiedliwa i krzywdząca. Skarżąca wskazała, że zajmuje się dzieckiem, którego ojciec nie żyje, a matka została pozbawiona władzy rodzicielskiej.

Minister Rodziny i Polityki Społecznej rozpoznając sprawę wskazał, że Wojewoda [...] działał w oparciu o przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r. ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5 ze zm.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r. ze zm.), dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Organ zaznaczył, że stosownie do art. 21 w związku z art. 23a ust. 4 u.ś.r. rodzinnych w przypadku, gdy wojewoda ustali, że osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzje w sprawie świadczeń rodzinnych.

W ocenie organu odwoławczego Wojewoda [...] prawidłowo wskazał, że zgodnie z art. 23a u.ś.r. w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ze względu na fakt, że K. S. jest aktywny zawodowo na terytorium [...].

Minister podniósł ponadto, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 i 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821), rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoby, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będące wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. Są to w szczególności krewni w linii prostej oraz rodzeństwo osoby niepełnosprawnej. Innych krewnych danej osoby niepełnosprawnej oraz jej powinowatych, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a także osób niespokrewnionych, nie obejmuje katalog osób uprawnionych do ww. świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy zaznaczył, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że H. S. wraz z mężem K. S. stanowi dla dziecka E. A. - rodzinę zastępczą niespokrewnioną. Jak wynika z przekazanych informacji wnioskodawczyni jest krewną w linii bocznej i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do dziecka. H. S. nie spełnia zatem przesłanek ustawowych określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Tym samym Minister Rodziny i Polityki Społecznej stwierdził, że organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem E. A.

H. S. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez błędną interpretację i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na okoliczność, iż nie ciąży na niej względem E. A. obowiązek alimentacyjny, tj. jest dla E. A. rodziną zastępczą i niespokrewnioną, pomimo, że zróżnicowanie sytuacji rodzin zastępczych spokrewnionych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i pozostałych rodzin zastępczych w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych stanowi przejaw niczym nieuzasadnionej dyskryminacji tych ostatnich.

W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne, w tym stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 76/10, gdzie NSA wskazał, że argumentacja zawarta w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07 przemawia za uznaniem, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać także rodzinie zastępczej niespokrewnionej, której członkowie nie uzyskują wynagrodzenia za sprawowanie funkcji rodziny zastępczej.

Skarżąca podkreśliła, że wyrok ten dał początek jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, w których wyrażano stanowisko, że pozycja rodziny zastępczej spokrewnionej jak i niespokrewnionej w zakresie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r. powinna być taka sama. W wyrokach wyjaśniono, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy wyłączający z grona osób mogących otrzymać na jego podstawie świadczenie pielęgnacyjne rodzinę zastępczą niespokrewnioną, a dający takowe uprawnienie wyłącznie rodzinie zastępczej spokrewnionej narusza konstytucyjną zasadę równości zawartą w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z wyroków tych wynika, że od rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem i niespokrewnionej z dzieckiem różni się zdecydowanie tylko rodzina zawodowa niespokrewniona z dzieckiem. Pomoc udzielana rodzinie niespokrewnionej niezawodowej nie pełni funkcji wynagrodzenia, tak jak to ma miejsce w przypadku zawodowej rodziny zastępczej. Rodzina zastępcza spokrewniona jak i niespokrewniona charakteryzują się równą pozycją prawną, mianowicie taką, że funkcję w niej naznaczoną pełnią w oparciu o uprawnienie do uzyskania pomocy pieniężnej a nie jak to w przypadku zawodowej rodziny zastępczej niespokrewnionej z możliwością uzyskania wynagrodzenia. Stanowisko takie jest również potwierdzone w doktrynie, gdzie wypowiedziano się, że przyznanie wszystkim rodzinom zastępczym, także spokrewnionym z dzieckiem, niemalże jednakowych uprawnień w zakresie otrzymania pomocy należy uznać za sprawiedliwe. Natomiast pomoc nie przysługuje rodzinom zawodowym, które otrzymują wynagrodzenie za pełnienie funkcji rodziny zastępczej.

Zdaniem skarżącej traktowanie przez organ wydający decyzję, dalszego stopnia pokrewieństwa jako niewystarczającego do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi przejaw nieuzasadnionej dyskryminacji, co narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stawowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa określa także negatywne przesłanki przyznania tego świadczenia wskazując, że nie przysługuje ono między innymi jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.).

Stanowisko organu, przyjęte w zaskarżonej decyzji, opiera się na językowej wykładni cytowanego przepisu. Z przepisów u.ś.r. - art. 17 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b wynika, że z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjne wyłączone zostały osoby, które stanowią rodzinę zastępczą niespokrewnioną, a zatem rodziny zastępcze niezawodowe oraz rodziny zastępcze zawodowe.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821 ze zm.), do której odwołuje się art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r., formami rodzinnej pieczy zastępczej są rodzina zastępcza spokrewniona, rodzina zastępcza niezawodowa oraz rodzina zastępcza zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna.

Rodzina zastępcza spokrewniona to jedna z form rodzinnej pieczy zastępczej (art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), którą tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (art. 41 ust. 1 i 2 cyt. ustawy). Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (art. 41 ust. 3 cyt. ustawy). Między rodziną zastępcza niezawodową a rodziną zastępczą zawodową zachodzi istotna różnica, związana z pobieraniem przez rodzinę zastępczą zawodową wynagrodzenia za pełnienie funkcji rodziców zastępczych.

Z brzmienia przepisów u.ś.r. wynika, że osoba pełniąca rolę niespokrewnionej rodziny zastępczej nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego.

Zauważyć należy, że organy administracji zobowiązane są do rozstrzygania spraw w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, bez możliwości ich oceny pod kątem zgodności z Konstytucją. Możliwość taką ma jednak sąd, który uprawniony jest do dokonywania wykładni prokonstytucyjnej. W szczególności taka sytuacja ma miejsce wtedy, gdy wyników wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi. Wymaga to jednak spełnienia szczególnych warunków i szczególnego uzasadnienia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 lutego 2016 r. sygn. II SA/Go 947/15). Za trafną zatem należało uznać zawartą w skardze argumentację oraz przywołane na jej poparcie orzecznictwo.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej konieczne jest uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się m.in. do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K 25/99, OTK 2000, Nr 5, poz. 141). W wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. P 23/05 Trybunał Konstytucyjny zauważył, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji).

W wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07 (OTK-A 2008/6/109,Dz. U. nr 138, poz. 875), Trybunał Konstytucyjny wskazał, że z zasady równości, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podmioty różniące się mogą być natomiast traktowane odmiennie. Ocenę każdej regulacji prawnej z punktu widzenia zasady równości musi poprzedzić zbadanie sytuacji prawnej podmiotów i przeanalizowanie ich cech wspólnych i cech różniących (por. uzasadnienie wyroku z 28 maja 2002 r., sygn. P 10/01, OTK ZU nr 3/A/2002, poz. 35). Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w przekonujących argumentach. Różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych może więc być uznane za zgodne z Konstytucją, jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej lub służy urzeczywistnianiu tych zasad. Zostaje ono natomiast uznane za niekonstytucyjną dyskryminację (uprzywilejowanie), jeżeli narusza zasadę sprawiedliwości społecznej. W tym sensie zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej w znacznym stopniu nakładają się na siebie (por. np. wyroki TK: z 16 grudnia 1997 r., sygn. K. 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 70 oraz z 13 kwietnia 1999 r., sygn. K. 36/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 40, s. 243-244).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zarówno rodzina naturalna jak i rodzina zastępcza są podmiotami zobowiązanymi do pieczy nad dzieckiem. W razie rezygnacji z pracy zarobkowej ze względu na konieczność opiekowania się niepełnosprawnym dzieckiem sytuacja rodziców naturalnych i zastępczych jest taka sama. Trybunał Konstytucyjny uznał, że taka regulacja godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Trybunał stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie, a dobrowolność rezygnacji z pracy zarobkowej wskazuje na to, że instytucja ta jest wyrazem realizacji zasady pomocniczości.

Trybunał orzekł, że norma wynikająca z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. w zakresie, w jakim wyłącza możliwość uzyskania zasiłku przez rodzinę zastępczą spokrewnioną, na której jednocześnie ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowi naruszenie zasady równości i jest niezgodna ze konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny wynikającymi z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji. Trybunał wskazywał, że w omawianym wypadku relewantnymi cechami wspólnymi opiekunów są: 1) sprawowanie opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, 2) niepodejmowanie z tego powodu pracy i 3) osiąganie przez rodzinę niskich dochodów. Odmowa wsparcia osobom bliskim podważa tej sytuacji racjonalność ustawodawcy i jest sprzeczna z wymogami wynikającymi z art. 71 ust. 1 Konstytucji.

W wyroku z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. I OSK 76/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny podważył konstytucyjność art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. w zakresie wykluczającym możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, ze względu na brak uchwytnych okoliczności konstytucyjnych uzasadniających takie wykluczenie i obowiązkiem sądu I instancji, wynikającym z art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, było wyjaśnienie jakie wartości konstytucyjnie określone i chronione uzasadniają dopuszczalność różnicowania prawnej pozycji rodziny zastępczej spokrewnionej i rodziny zastępczej niespokrewnionej (sprawujących opiekę nad dzieckiem umieszczonym w takiej rodzinie) w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, argumentacja zawarta w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07 przemawia za uznaniem, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać także rodzinie zastępczej niespokrewnionej, której członkowie nie uzyskują wynagrodzenia za sprawowanie funkcji rodziny zastępczej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażano już stanowisko, że pozycja rodziny zastępczej spokrewnionej jak i niespokrewnionej w zakresie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r. powinna być taka sama (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28 lipca 2010 r. IV SA/Po 476/10, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 lutego sygn. II SA/Go 947/15). W wyrokach tych wskazano, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. wyłączający z grona osób mogących otrzymać na jego podstawie świadczenie pielęgnacyjne rodzinę zastępczą niespokrewnioną a dający takowe uprawnienie wyłącznie rodzinie zastępczej spokrewnionej narusza konstytucyjną zasadę równości zawartą w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Z wyroków tych wynika, że od rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem i niespokrewnionej z dzieckiem różni się zdecydowanie tylko rodzina zawodowa niespokrewniona z dzieckiem. Pomoc udzielana rodzinie niespokrewnionej niezawodowej nie pełni funkcji wynagrodzenia tak jak to ma miejsce w przypadku zawodowej rodziny zastępczej. Rodzina zastępcza spokrewniona jak i niespokrewniona charakteryzują się równą pozycją prawną, mianowicie taką, że funkcję w niej naznaczoną pełnią w oparciu o uprawnienie do uzyskania pomocy pieniężnej a nie jak to w przypadku zawodowej rodziny zastępczej niespokrewnionej z możliwością uzyskania wynagrodzenia. Stanowisko takie jest również potwierdzone w doktrynie, w której wskazano, iż przyznanie wszystkim rodzinom zastępczym, także spokrewnionym z dzieckiem, niemalże jednakowych uprawnień w zakresie otrzymania pomocy należy uznać za sprawiedliwe. Natomiast pomoc nie przysługuje rodzinom zawodowym, które otrzymują wynagrodzenie za pełnienie funkcji rodziny zastępczej (vide: komentarz do nieobowiązującego już art. 78 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II.).

Zróżnicowanie sytuacji rodzin zastępczych spokrewnionych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i pozostałych rodzin zastępczych w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych stanowi przejaw nieuzasadnionej dyskryminacji tych ostatnich. Skoro warunkiem, jaki muszą spełniać kandydaci na rodzinę zastępczą, jest posiadanie stałego źródła utrzymania, a więc pracy, to należy przyjąć, że pomoc udzielana na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej stanowi - zgodnie z zasadą subsydiarności - uzupełnienie w budżecie domowym rodziny zastępczej stałych dochodów wypracowanych przez rodziców zastępczych. Ustawodawca zakłada zatem, że rodzina zastępcza sprawując swą funkcję wykonuje jednocześnie pracę zarobkową. Tym samym jeżeli dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej będzie wymagało stałej opieki ze względu na niepełnosprawność to rodzina zastępcza - niezależnie, czy zobowiązana do alimentacji względem dziecka, czy nie - winna zyskiwać uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Rezygnacja przez któregokolwiek z rodziców zastępczych z pracy i zajęcie się stałą opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem bez uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego powoduje bowiem utratę stałego źródła utrzymania, które jest jedną z przesłanek ustanowienia rodziny zastępczej.

Sąd wziął pod uwagę, że odmowa przyznania świadczenia, co do zasady, może skutkować koniecznością podjęcia przez skarżącą pracy i rezygnacją ze sprawowanej funkcji, co byłoby sprzeczne z dobrem skierowanego do rodziny zastępczej małego niepełnosprawnego dziecka. W ocenie Sądu, pozycja rodziców zastępczych i charakter ich relacji z dzieckiem, zbliżonej do relacji rodziców, przemawiają za uznaniem, że powinni oni mieć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć należy, że powierzenie dziecka rodzinie zastępczej niespokrewnionej następuje w sytuacji gdy brak jest krewnych, którzy mogliby lub chcieliby podjąć się funkcji rodziny zastępczej spokrewnionej. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w takim przypadku w znaczny sposób zawęża krąg osób, które mogłyby podjąć się funkcji rodziny zastępczej dla dziecka niepełnosprawnego.

Z tych też względów Sąd nie podzielił stanowiska przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak na wstępie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, stosownie do art. 153 p.p.s.a., będzie związany przedstawioną wyżej wykładnią art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.