Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1126/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3,3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędziowie WSA Beata Machcińska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778, dalej: u.s.u.s.), po rozpatrzeniu wniosku R.F. (dalej: zobowiązany, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nieregulowanych w terminie składek, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] nr [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 25.203,52 zł, w tym na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2006 do 06/2011 (z tytułu składek w kwocie 12.958,52 zł oraz odsetek za zwłokę liczonych na dzień 2 marca 2018 r. w kwocie 12.245,00 zł).

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 2 marca 2018 r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wniosek ten zobowiązany uzasadnił trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Podniósł on, że w 2005 r. zdiagnozowano u niego [...], co przyczyniło się do likwidacji prowadzonej działalności, dokonywane były jedynie czynności polegające na sprzedaży części mienia wchodzącego w skład zakładu. Podkreślił, że nieopłacanie składek nie było zamierzone, gdyż był przekonany, iż nie prowadząc faktycznie działalności nie ma on obowiązku opłacania składek. Zobowiązany złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Wynika z niego, iż pobiera on świadczenie emerytalne w wysokości 2.830,65 zł, w 2005 r. zdiagnozowano u niego [...], wspólne gospodarstwo tworzy wraz z żoną, która pobiera emeryturę w kwocie 1.992,15 zł i również jest osobą schorowaną – po [...]. Zobowiązany spłaca zobowiązania kredytowe w kwocie 1.558,00 zł (w ratach po 77,94 zł miesięcznie). Ponosi stałe koszty utrzymania z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 560,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 250,00 zł, z tytułu kosztów leczenia w wysokości 950,00 zł. Zobowiązany nie posiada majątku nieruchomego, jest posiadaczem samochodu marki Peugeot rok produkcji 2004. Zobowiązany przedłożył nadto faktury VAT na zakup lekarstw oraz dokumentację medyczną, w tym karty wypisowe ze szpitala.

Następnie, na wezwanie organu rentowego, zobowiązany nadesłał dodatkową dokumentację, obejmującą wyniki badań, faktury VAT na zakup lekarstw oraz skierowania na badania lekarskie.

Decyzją z dnia [...] ZUS odmówił zobowiązanemu umorzenia należności.

Uzasadniając podjętą decyzję organ rentowy stwierdził, że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie jest prowadzona egzekucja, zobowiązany nie jest właścicielem nieruchomości, nie korzysta też z pomocy społecznej. Przywołując przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. organ rentowy wskazał, że w stosunku do działalności zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć dłużnika). Zadłużenie zobowiązanego jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. Należności z tytułu składek nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, zaś ocena dotycząca braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Nie można też stwierdzić, aby nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.). Nie występują nadto przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz 6 u.s.u.s., bowiem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponadto przedwczesnym jest stwierdzenie, że w ramach wdrożenia egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ rentowy zbadał nadto istnienie przesłanek umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydanym na jego podstawie Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). W tych ramach ZUS zaznaczył, że zobowiązany nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości, iż opłacenie należności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Obecnie posiada on źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 2.830,65 zł netto. Jego małżonka, z którą tworzy gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód w wysokości 1.992,15 zł netto. Z uzyskiwanego dochodu pokrywają oni stałe miesięczne koszty utrzymania w wysokości 810,00 zł, jak również miesięcznie ponoszą koszty leczenia w kwocie 950,00 zł. Poza zadłużeniem w ZUS posiadają oni także zobowiązania cywilnoprawne z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 1.558,27 zł, spłacanego w ratach miesięcznych w kwocie 77,94 zł. Wobec braku informacji na temat zaległości z tego tytułu organ przyjął, iż raty kredytowe spłacane są w terminie. Zobowiązany z małżonką nie korzystają z pomocy społecznej. Zdaniem organu rentowego bieżąca sytuacja finansowa zobowiązanego nie może zostać uznana za zagrażającą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Ponadto zobowiązany nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z takich okoliczności nie została wskazana we wniosku (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). W kwestii przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia (przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności) ZUS zaznaczył, iż zobowiązany co prawda przedłożył dokumentację medyczną, z której wynika konieczność specjalistycznego leczenia jego i małżonki, jednak z uwagi na otrzymywanie przez nich emerytur uzyskuje on dochód pozwalający na opłacenie należności.

W piśmie z dnia 29 maja 2018 r. zobowiązany reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pełnomocnik podniósł, że ZUS oparł się na błędnych ustaleniach uznając, że nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, podczas gdy z całości okoliczności wynika, że z dniem 31 października 2005 r. zobowiązany zaprzestał faktycznego prowadzenia działalności z uwagi na ciężką [...]. Zobowiązany poinformował o tym urząd skarbowy i ZUS, co więcej okres trwania choroby i leczenia w całości pokrywa się z okresem, za który organ rentowy żąda zapłaty składek. W ocenie pełnomocnika należycie zostało wykazane, iż należności składkowe winny zostać umorzone ze względu na zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej oraz przewlekłą chorobę zobowiązanego.

Następnie przy piśmie z dnia 19 czerwca 2018 r. pełnomocnik zobowiązanego przedłożył dokumentację medyczną zobowiązanego i jego małżonki.

Decyzją z dnia [...] ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu tej decyzji ZUS w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy, opisał dokumentację przedłożoną przez zobowiązanego oraz motywy odmowy umorzenia należności, którymi kierował się organ rentowy wydając poprzednią decyzję z dnia [...].

Następnie ZUS stwierdził, że w oparciu o całość zebranej dokumentacji, po ponownym przeanalizowaniu sprawy należało uznać, iż przedstawione dokumenty nie przemawiają za zmianą decyzji o odmowie umorzenia należności.

Analizując przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ rentowy zaznaczył, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a, 4b u.s.u.s. Nie można również stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. zaistniały w przypadku zobowiązanego, gdyż wobec niego aktualnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i zadłużenie z tytułu składek jest spłacane w ramach układu ratalnego, zawartego w 2018 r. Natomiast w przypadku rozwiązania umowy o układ ratalny, Dyrektor ZUS, jako organ egzekucyjny może wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne w celu przymusowego ściągnięcia należności. Organ rentowy zaznaczył, że zobowiązany uzyskuje dochody z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego, co oznacza, że możliwe jest skuteczne dochodzenie należności z tytułu składek. Brak jest w związku z tym możliwości uznania należności za całkowicie nieściągalną oraz przedwczesne jest stwierdzenie, że w ramach egzekucji nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne, tym bardziej, że ocena tej ostatniej okoliczności należy do organu egzekucyjnego.

Następnie organ rentowy zaznaczył, iż zobowiązany nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że istnieje możliwość umorzenia należności zgodnie z przepisami rozporządzenia. W tym zakresie ZUS powielił argumentację, zaprezentowaną w decyzji z dnia [...].

Odnosząc się do twierdzeń zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS wskazał, że postępowanie w sprawie podlegania przez zobowiązanego ubezpieczeniu zdrowotnemu było już prowadzone. Na podstawie decyzji Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] został on objęty ubezpieczeniem zdrowotnym za okres od 18 sierpnia 2003 r. do 31 października 2005 r., od 1 marca 2006 r. do 31 grudnia 2007 r. oraz od 1 lutego 2008 r. do 14 czerwca 2011 r. i nie złożył odwołania. Następnie decyzją z dnia [...] ZUS określił wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2006 do 06/2011. Odwołanie zobowiązanego od decyzji dotyczącej wysokości zadłużenia nie zostało przy tym uwzględnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję ZUS z dnia [...] skarżący podniósł, że nie zgadza się z jej treścią, ponieważ jest ona niezgodna z obowiązującymi przepisami, gdyż od dnia [...] przebywa on na emeryturze. Skarżący wskazał także, że od dnia 18 sierpnia 2003 r. prowadził dodatkową działalność gospodarczą – do dnia 5 października 2005 r., tj. do czasu zdiagnozowania u niego [...]. Skarżący powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz związaną z tym niemożność podejmowania działań co do likwidacji działalności. Podniósł również, że zgodnie z art. 14a ust. 7 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, w stosunku do zobowiązań o charakterze publicznoprawnym zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wywiera skutki prawne od dnia, w którym rozpoczyna się zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej do dnia poprzedzającego dzień wznowienia wykonywania działalności. Zaznaczył, że z dniem 16 kwietnia 2012 r. działalność została wykreślona, co wynika z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Dalej skarżący wywodził, że w korespondencji z dnia 30 listopada 2015 r. ZUS Inspektorat w T. informował go, iż z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej był zgłaszany do ubezpieczeń w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 17 sierpnia 2013 r. przechodząc na emeryturę, do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od 18 sierpnia 2003 r. do 30 października 2005 r. Zaznaczył, iż złożył dokumentację rozliczeniową za cały okres. Skarżący wskazał, że decyzjami z dnia [...] oraz z dnia [...] orzeczono w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazał również, że skarżący złożył w dniu 15 stycznia 2013 r. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. W dniu [...] wydana została decyzja o nr [...] określająca warunki umorzenia oraz o umorzeniu postępowania co do części należności. Następnie decyzją z dnia [...] o nr [...] umorzono należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy obejmujące okres od listopada 1999 r. do sierpnia 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd przeprowadzając kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdził, że narusza ona prawo, co powoduje konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Trzeba jednak podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania.

W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na kwiecień 2006 r.

Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 K.p.a.) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s.

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Oczywiście Sąd ma także na uwadze treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Niemniej w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jedynie w decyzjach organu rentowego pojawia się stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne nie było prowadzone.

Wprawdzie skarżący nie podniósł zarzutu przedawnienia, jednakże Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się postępowanie.

Zatem odniesienie się do przedawnienia było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na daty zaległych należności, czego jednakże ZUS nie uczynił.

Zdaniem Sądu niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Stosownie bowiem do treści art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ponadto ZUS nie czyniąc żadnych ustaleń w zakresie przedawnienia naruszył także art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniósł się do tego zagadnienia.

Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Sąd stwierdza, że organ rentowy w realiach rozpoznawanej sprawy powinien także dokonać bardzo wnikliwej oceny przesłanki, określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zarówno bowiem skarżący jak i jego małżonka to osoby schorowane, w podeszłym wieku (81 i 80 lat).

ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać to w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.