Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 830/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 1, 2 pkt 1, 3 i 4, 48 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 147 poz 1033
law: Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu.
journal: Dz.U.UE.L 2002 nr 273 poz 1 pkt 37 zał. I, art. 2 ust. 1 lit. f)
law: Rozporządzenie (WE) NR 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiające przepisy sanitarne dotyczące   produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi
article: par. 13 pkt 6, par. 14 pkt 6
journal: Dz.U. 2004 nr 236 poz 2369
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach  i nawożeniu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wilk Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 stycznia 2012 r. sprawy ze skarg M. Z. i Z. Z. na decyzje Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] oraz nr [...] w przedmiocie nakazu wycofania produktu z obrotu i ustalenia opłaty sankcyjnej oddala skargi


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (nazywany dalej "GIJHARS") decyzjami z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] i Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 89, poz. 991, z późn. zm.) w związku z art. 30 ust. 1 i art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 10 lipca 2007r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 147, poz. 1033), art. 17 ust. 1 pkt 8 i art. 21 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577, z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołań z dnia [...] marca 2008 r. wniesionych przez M. Z. i Z. Z., wspólników [...] s.c. M. Z. i Z. Z. (nazywanych dalej "skarżącymi") od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] i Nr [...] nakazujących wycofanie w terminie 7 dni z obrotu nawozu organicznego (biohumus - produkt hodowli dżdżownicy kalifornijskiej) "[...]" w ilości 1000 l i "[...]" w ilości 2500 l, nakazującej wniesienie opłaty sankcyjnej stanowiącej 100 % kwoty należnej za sprzedane nawozy odpowiednio [...] zł brutto oraz [...] zł brutto, uchylił zaskarżone decyzje w całości i umorzył postępowania pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji GIJHARS podał, że w toku kontroli przeprowadzonych w okresie od dnia [...] marca 2006 r. do dnia [...] marca 2006 r. przez

inspektora Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] u skarżących stwierdzono, że kontrolowany

podmiot wprowadził, niezgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu tj. bez pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa, do obrotu partię 1000 l nawozu organicznego "[...]" oraz partię 2500 l nawozu organicznego "[...]".

[...] Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (nazywany dalej "Wojewódzkim Inspektorem") w dniu [...] kwietnia 2006 r. wydał decyzje Nr [...] oraz [...], stwierdzające wprowadzenie do obrotu partii 1000 l nawozu organicznego "[...]" oraz 2500 l nawozu organicznego "[...]" bez wymaganego pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa, nakazujące wycofanie w terminie 7 dni nawozów z obrotu na własny koszt i ustalające opłatę sankcyjną w wysokości [...] zł brutto oraz [...] zł, stanowiących 100% kwoty należnej za sprzedany nawozów.

Pismami z dnia [...] maja 2006 r. skarżący wnieśli do GIJHARS odwołanie od decyzji Wojewódzkiego Inspektora.

Po rozpatrzeniu odwołań, GIJHARS decyzjami z dnia [...] czerwca 2006 r. znak [...] oraz [...] utrzymał w mocy decyzje Wojewódzkiego Inspektora z dnia [...] kwietnia 2006 r. GIJHARS nie znalazł podstaw do zakwalifikowania nawozów wytwarzanych przez skarżących do kategorii nawozów naturalnych, które można wprowadzać do obrotu bez pozwolenia na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu. W ocenie organu, nawóz z uwagi na fakt, że został wyprodukowany przy udziale dżdżownic z substancji lub mieszanin substancji organicznych (art. 2 pkt 4 ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu) spełniał wszelkie przesłanki do zakwalifikowania go do grupy nawozów organicznych, które zgodnie z art. 3 ust. 2 tej ustawy mogły być wprowadzane do obrotu po uzyskaniu pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa. Strona nie uzyskała takiego pozwolenia.

Decyzje GIJHARS z dnia [...] czerwca 2006 r. znak [...] oraz [...] zostały przez skarżących zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 18 września 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 1372/06 nie stwierdził wadliwości decyzji. Uznał natomiast, że organy prawidłowo zinterpretowały przepisy ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu, kwalifikując biohumus - produkt hodowli dżdżownicy kalifornijskiej do kategorii nawozów organicznych. Na poparcie swojego stanowiska Sąd powołał się na opinię sporządzoną w 2005 r. przez dr inż. A. K., którą do skarg dołączyli skarżący.

W następstwie skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżących, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 czerwca 2007 r. sygn. akt II GSK 50/07, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że zarówno organy administracji jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wykazały jednoznacznie, czy przedmiotowy nawóz był oceniany jako kompost, czy też kwalifikowany był do nawozów organicznych z uwagi na wykorzystanie w procesie jego wytwarzania dżdżownic. Naczelny Sąd Administracyjny zarzucił również Sądowi I instancji brak w postaci nieokreślenia charakteru opinii sporządzonej przez dr inż. A. K., którą do skargi dołączyli skarżący, a która nie była materiałem dowodowym zebranym w sprawie administracyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Sąd I instancji nie rozważył dogłębnie czy materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie powinien być uzupełniony w trybie art. 84 § 1 k.p.a., a także czy wszechstronne i wnikliwe wyjaśnienie sprawy wymaga wiadomości specjalnych.

Wskutek ponownego rozpatrzenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 października 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1602/07 uwzględnił skargę strony, uchylając zaskarżone decyzje z dnia [...] czerwca 2006 r. znak [...] i znak [...], a także utrzymane nimi w mocy decyzje Wojewódzkiego Inspektora z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] oraz [...]. Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia w oparciu o jakie dowody organy administracji przyjęły, że produkt będący przedmiotem postępowania należy zakwalifikowany do kategorii nawozów organicznych. Ponadto, Sąd I instancji uznał, że w sprawie zachodzi konieczność rozważenia, czy materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie powinien być uzupełniony w trybie art. 84 § 1 k.p.a., ponieważ, zdaniem Sądu, wszechstronne i wnikliwe wyjaśnienie sprawy wymaga wiadomości specjalnych, tj. wydania opinii przez biegłego.

Wojewódzki Inspektor ponownie przeprowadził postępowania administracyjne w sprawie. Na podstawie upoważnienia z dnia [...] lutego 2008 r. pracownicy organu w dniach [...]-[...] lutego 2008 r. przeprowadzili dodatkową kontrolę u skarżących (Protokół Kontroli nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r.). W wyniku przeprowadzonego postępowania Wojewódzki Inspektor wydał decyzje Nr [...] oraz Nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. nakazujące wycofanie, w terminie 7 dni, z obrotu nawozu organicznego (biohumus - produkt hodowli dżdżownicy kalifornijskiej) "[...]" w ilości 1000 l oraz "[...]" w ilości 2500 l ustalające równocześnie opłatę sankcyjną w kwocie [...] zł brutto oraz [...] zł brutto.

W uzasadnieniu wniesionych odwołań skarżący podali, że zajmują się produkcją nawozu naturalnego, który nie jest kompostem. Rodzaj produktu nie wymaga uzyskania pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa na wprowadzanie biohumusu do obrotu.

Skarżący zarzucili decyzjom sprzeczność z przepisami ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2007 r. sygn. akt II GSK 50/07, w którym stwierdzono, że skarżący byli producentami nawozu naturalnego.

W toku postępowań odwoławczych GIJHARS powołał w sprawie biegłego, celem wydania opinii o produkcie. W opinii z dnia [...] maja 2008 r. biegły sądowy w zakresie chemii rolnej, nawożenia i ochrony środowiska prof. nadzw. dr hab. W. L., wyraził opinię, że nawóz nie jest wermikompostem ani kompostem, ponieważ wermikompost (biohumus) jest jedynie surowcem do wytworzenia przedmiotowego nawozu. Z uwagi na zmieszanie wermikompostu podżdżownicowego (biohumusu) z wodą, produkt końcowy ma postać płynną i nie jest wermikompostem.

GIJHARS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu, w związku z art. 17 ust. 1 pkt 8 i art. 21 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz art. 21 ust. 2 ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu, po rozpatrzeniu odwołania, od decyzji Wojewódzkiego Inspektora z dnia [...] marca 2008r. Nr [...] oraz Nr [...], uchylił zaskarżone decyzje w całości oraz stwierdził wprowadzenie do obrotu partii 1000 l i 2500 i nawozu organicznego (biohumus - produkt hodowli dżdżownicy kalifornijskiej) "[...]" oraz "[...]" niezgodnie z warunkami określonymi w art. 3 ust. 2 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu, określił termin wycofania nawozu z obrotu na 7 dni od dnia doręczenia decyzji, określił opłatę sankcyjną w wysokości [...] zł brutto oraz [...] zł brutto.

U podstaw uchylenia decyzji organu I instancji legły jedynie względy formalnoprawne.

Skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na decyzje GIJHARS z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...] oraz znak: [...], który wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1894/08 oddalił skargę, stwierdzając, że organ odwoławczy postąpił prawidłowo wydając zaskarżone decyzje.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt II GSK 261/09 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2008r. sygn. akt VI SA/Wa 1894/08.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, opinia prof. W. L. nie wyjaśniała w sposób jednoznaczny kwestii klasyfikacji produktów "[...]" i "[...]" do grupy nawozów organicznych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, biegły nie przesądził, że produkty wytwarzane przez skarżących są nawozami organicznymi, "lecz dopuścił taką możliwość".

Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w sprawie należało szerzej porównać opinię biegłego prof. W. L. z przedstawionymi przez stronę opiniami dr A. K. i oświadczeniem prof. O. N. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył również, że w toku postępowania administracyjnego nie rozważano możliwości zaklasyfikowania produktów "[...]" i "[...]" do środków wspomagających uprawę roślin, która to kategoria produktów została zdefiniowana w ustawie z dnia 27 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu. Nawozy pozostawały w obrocie w dniu wejścia w życie ustawy z 2007 r. bez wymaganych pozwoleń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1278/10 uchylającym decyzje GIJHARS orzekł konieczności ponownego przeanalizowania przez organ odwoławczy wskazanych okoliczności.

Rozpoznając ponownie sprawę GIJHARS wziął pod uwagę stanowisko skarżących, zgodnie z którym na wprowadzany do obrotu produkt nie było wymagane pozwolenie albowiem nie był on kompostem. Produkt był obornikiem (odchodami dżdżownic) wytworzonym z obornika (odchodów zwierząt kopytnych) i stanowił naturalną mieszaninę wymienionych oborników.

GIJHARS odwołał się do ustaleń Protokołu Kontroli Nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r., zgodnie z którymi do produkcji używany był wyłącznie obornik "przefermentowany". W czasie produkcji biohumusu stosuje się nawilżanie "łoży" wodą..." oraz "Dojrzały biohumus poddawany jest przesiewaniu na mokro. Po przesianiu przyjmuje się dwie drogi postępowania: poddaje się go suszeniu i sprzedaje w postaci sypkiej, poddaje się dalszemu uwodnieniu i sprzedaje w postaci płynnej.

GIJHARS miał na uwadze przekazane przez skarżących dwie opinie dr inż. A. K. z Akademii Rolniczej w [...] z dnia [...] lipca 2005 r. i marca 2007 r. oraz "Oświadczenie o Biohumusie [...]" prof. dr hab. O. N. z Wyższej Szkoły Ekonomiczno-Humanistycznej w [...] z dnia [...] lutego 2007 r., których zadaniem było wykazanie, że "[...]" i "[...]" są nawozami naturalnymi.

GIJHARS skonfrontował opinie, odwołując się w uzasadnieniu decyzji do ich fragmentów. Organ podał, że dr inż. A. K. w opinii z dnia [...] lipca 2005 r. wyraźnie utożsamia biohumus z nawozem organicznym, stwierdzając, że firma E. prowadzi terenową hodowlę dżdżownic zwyczajowo nazywanych kalifornijskimi, należących do rodzaju Eisenia fetida, przy udziale których powstaje na bazie obornika sypki nawóz organiczny zwany biohumusem. Przeprowadzenie formy sypkiej nawozu do formy handlowej - płynnej odbywa się poprzez ekstrakcję wodną składników, bez stosowania dodatków wspomagających ekstrakcję oraz utrwalających gotowy nawóz płynny. Biohumus jako produkt przetwarzania obornika przez dżdżownice kalifornijskie jest bezsprzecznie nawozem organicznym zaś w opinii z marca 2007 r. dr inż. A. K. podała, że wykorzystywanie dżdżownic w procesie kompostowania służy uszlachetnianiu kompostu, zaś stosowanie dżdżownic w działalności rolniczej służy naturalnemu przetwarzaniu obornika. Obornik przetrawiony przez dżdżownice pozostaje nawozem naturalnym. Przemarzanie obornika przez dżdżownice ma charakter naturalny i nie zmienia jego klasyfikacji do grupy nawozów organicznych.

Prof. dr hab. O. N. w "Oświadczeniu o Biohumusie [...]" z dnia [...] lutego

2007 r. stwierdził, że Biohumus [...] powstaje z naturalnego obornika bez żadnych dodatków i dlatego nie jest kompostem, ani też kompostem dżdżownicowym, ani kompostem wytwarzanym przy udziale dżdżownic oraz Biohumus sypki rozcieńczony wodą do zawiesiny np. 10%-ej jest cennym nawozem naturalnym ciekłym.

Zdaniem GIJHARS żaden z autorów wspomnianych opinii nie opisał indywidualnych parametrów produktów "[...]" i "[...]", ograniczając się do ogólnego opisu procesu produkcji nawozów płynnych wytwarzanych przez skarżących.

GIJHARS wskazał na znajdujące się w aktach sprawy pismo Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w [...] (dalej nazywanego "IUNG w [...]") z dnia [...] stycznia 2008 r., skierowane do Wojewódzkiego Inspektora, które było odpowiedzią IUNG w [...] na pytanie zadane przez organ.

W opinii IUNG w [...], płynne nawozy wyprodukowane z obornika przetworzonego przez dżdżownice są nawozami organicznymi.

W toku postępowania administracyjnego GIJHARS wydał postanowienie z dnia [...] kwietnia 2008 r. znak: [...] i [...], o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego.

W opinii z dnia [...] maja 2008 r. biegły sądowy w zakresie chemii rolnej, nawożenia i ochrony środowiska, prof. nadzw. dr hab. W. L. stanął na stanowisku, że przedmiotowy nawóz nie jest wermikompostem ani kompostem, ponieważ wermikompost (biohumus) jest jedynie surowcem do wytworzenia przedmiotowego nawozu. Z uwagi na zmieszanie wermikompostu podżdżownicowego (biohumusu) z wodą produkt końcowy ma postać płynną i nie jest wermikompostem. Z treści opinii wynikało również, że nazwy kompostów pochodzą od komponentów. Komposty wytworzone przez dżdżownice określane jako wermikomposty mogą być wytwarzane m.in. z obornika, słomy i gnojowicy, osadów ściekowych i innych materiałów organicznych. Wermikomposty określane są w literaturze m.in. jako biohumusy, komposty koprolitowe. Sposób produkcji nawozów wymienionych w w/w postanowieniu tj. "[...]" i "[...]" w świetle dostarczonej dokumentacji polega na przetwarzaniu przez dżdżownicę kalifornijską odchodów zwierzęcych różnego pochodzenia. Na bazie powstałego wermikompostu sporządzana jest zawiesina wodna o zróżnicowanym składzie fizycznym, chemicznym i biologicznym. Zdaniem powołanego biegłego, nie można wymienionych preparatów zakwalifikować do kompostów, ponieważ wermikompost jest surowcem do ich wytworzenia. W jego opinii, produkty te mogą być kwalifikowane do nawozów organicznych, innych niż komposty, po spełnieniu wymagań formalno-prawnych i jakościowych, zarówno na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu, jak również przepisów wcześniejszych.

Produktów tych nie sposób zaliczyć do rodzaju nawozów naturalnych, ponieważ przepisy o nawozach i nawożeniu określają katalog zamknięty nawozów naturalnych. Podobnie jak nie można zaliczyć do tej kategorii innych nawozów naturalnego pochodzenia w potocznym rozumieniu, takich jak odchody ludzkie, wapno nawozowe, naturalne sole potasowe – kainity.

W uwagach do opinii biegłego z dnia [...] maja 2008 r. skarżący nie wskazali żadnych dodatkowych argumentów merytorycznych. Zaś sam biegły pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. w całości podtrzymał swoją wcześniejszą opinię.

GIJHARS przychylił się do argumentów biegłego zawarte w opinii, że w sprawie mamy do czynienia z produktem, który nie jest wermikompostem, ale który został wytworzony z wermikompostu i wody.

GIJHARS odwołał się do definicji nawozu zawartej w art. 2 ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu, zgodnie z którą nawozami są produkty przeznaczone do dostarczania roślinom składników pokarmowych lub zwiększania żyzności gleb albo zwiększania żyzności stawów rybnych (pkt 1), nawozy naturalne (pkt 3) obejmują: obornik, gnojówkę i gnojowicę, odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, z wyjątkiem odchodów pszczół i zwierząt futerkowych, bez dodatków innych substancji, guano przeznaczone do rolniczego wykorzystania, nawozami organicznymi są nawozy wyprodukowane z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych, w tym komposty, także wyprodukowane przy udziale dżdżownic (pkt 4).

Zgodnie z definicjami, nawozami organicznymi są nawozy wyprodukowane z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych zarówno przy udziale dżdżownic (z wykorzystaniem dżdżownic), jak i bez ich udziału. Jako błędne organ odwoławczy uznał stanowisko skarżących, że w przepisach jest mowa o nawozach organicznych - kompostach wyprodukowanych z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych, w tym kompostach wyprodukowanych przy udziale dżdżownic. GIJHARS podkreślił, iż w rozumieniu przepisów obu ustaw o nawozach i nawożeniu z 2000 r. z 2007 r., komposty nie są jedynymi nawozami organicznymi. Nadto, nazewnictwo w literaturze przedmiotu nie jest jednolite. Według jednego stanowiska wermikomposty stanowią odrębną kategorię nawozów niż komposty sensu stricte, według innego stanowią podgrupę kompostów. Przyjmując nawet, że przedmiotowy produkt jest odrębną od kompostów grupą nawozów, to są one i tak nawozami organicznymi, z tym że innymi niż komposty. Ponieważ przetworzony nawóz "[...]" oraz "[...]" nie kwalifikuje się do żadnej z kategorii nawozów wymienionych w art. 2 pkt 3 ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu, zastosowanie musiał znaleźć art. 3 ust. 2 ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu.

Nawozami naturalnymi w rozumieniu ustawy są wyłącznie nawozy wymienione enumeratywnie w ustawie. Nie są to w szczególności odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, o których mowa w art. 2 pkt 3 lit. b) ustawy z 2000r. o nawozach i nawożeniu.

Abstrahując od przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu, nawozy mogą być pochodzenia organicznego, mineralnego albo organiczno-mineralnego (jeżeli powstały ze zmieszania nawozów dwóch grup wcześniej wymienionych). Pojęcie substancji organicznych obejmuje wszelkie substancje pochodzące z przyrody ożywionej, w tym od roślin i zwierząt. Tym samym także nawozy naturalne składają się z substancji organicznych i podpadają pod definicję nawozów organicznych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu. Jednak ustawodawca postanowił wyodrębnić z ogólnego zbioru nawozów organicznych część nawozów naturalnych, przez utworzenie ich legalnej definicji.

GIJHARS podkreślił dodatkowo, że zgodnie z definicjami zawartymi w Załączniku I "DEFINICJE SZCZEGÓLNE" do rozporządzenia (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz. Urz. WE L 273 z 10 październik 2002, str. 1) do celów niniejszego rozporządzenia: "kompostownia" oznacza zakład, w których następuje biodegradacja produktów pochodzenia zwierzęcego w warunkach tlenowych (pkt 19); "obornik" oznacza odchody i/lub mocz zwierząt gospodarskich, ze ściółką lub bez, oraz guano (pkt 37); "organiczne nawozy sztuczne" i "dodatki do wzbogacania gleby" oznaczają surowce pochodzenia zwierzęcego używane do utrzymywania właściwego odżywiania roślin, fizycznych i chemicznych właściwości oraz biologicznej aktywności gleb lub ich poprawy, oddzielnie lub łącznie; mogą zawierać obornik, treść przewodu pokarmowego, kompost i pozostałości fermentacyjne (pkt 38).

Stosownie zaś do ostatniego akapitu ust. 2 w rozdziale II część A załącznika VI do rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002, "jeżeli kompostownia znajduje się w miejscu, w którym przetrzymuje się zwierzęta hodowlane i nie wykorzystuje wyłącznie obornika pochodzącego od tych zwierząt, kompostownia musi znajdować się w odpowiedniej odległości od obszaru, na którym przetrzymywane są zwierzęta i w każdym przypadku konieczne jest zapewnienie całkowitej fizycznej separacji zakładu od zwierząt i ich paszy i ściółki, także za pomocą ogrodzenia, gdy zachodzi taka potrzeba.

Nadto, z interpretacji przepisów rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002 wynika, że w rozumieniu przepisów rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002 "kompostownią" (niezależnie od potocznego, czy encyklopedycznego rozumienia tego słowa) jest także miejsce, w którym następuje biodegradacja produktów pochodzenia zwierzęcego w warunkach tlenowych, także jeżeli wykorzystywanym produktem pochodzenia zwierzęcego jest wyłącznie obornik.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002, rozporządzenie to ma m.in. na celu uniknięcie ryzyka, jakie stwarzają produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego dla zdrowia ludzi lub zwierząt.

Stosownie do art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002, obornik i treść przewodu pokarmowego są zaliczane do surowców kategorii 2

Surowce takie, stosownie do ust. 2 lit. e) tego artykułu, są gromadzone, przewożone i niezwłocznie identyfikowane zgodnie z art. 7 oraz, z wyjątkami, dla których przewidziano inaczej w art. 23 i 24, podlegają w przypadku obornika, treści wydzielonych z przewodu pokarmowego, mleka i siary, jeżeli właściwe władze uznały, że nie stwarzają one ryzyka dla rozprzestrzeniania poważnej choroby zakaźnej: wykorzystaniu bez przetworzenia jako surowiec w wytwórni biogazu lub kompostowni zatwierdzonej zgodnie z art. 15 lub obróbce w zakładzie technicznym zatwierdzonym do tego celu zgodnie z art. 18; zastosowaniu do uprawy ziemi zgodnie z niniejszym rozporządzeniem; lub przetworzeniu w wytwórni biogazu lub kompostowaniu zgodnie z zasadami ustanowionymi na podstawie procedury określonej w art. 33 ust. 2.

GIJHARS zaznaczył, że zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002, kompostownie są zatwierdzane przez właściwe władze. Zaś w celu uzyskania zatwierdzenia, kompostownie muszą spełniać wymagania załącznika VI rozdział II część A (ust. 2 lit. a tego artykułu).

Podobną kwalifikację spornych produktów zastosował Wojewódzki Inspektor, który uznał, że "[...]" oraz "[...]" należało uznać za nawozy organiczne w rozumieniu ustawy jako wyprodukowane z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych (w tym z obornika podżdżownicowego). Technika produkcji nie pozwalała więc na zwolnienie producentów – skarżących z obowiązku uzyskania pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa na wprowadzanie nawozu do obrotu. Zakładając hipotetycznie, że obornik przetworzony przez dżdżownice jest nawozem naturalnym, to jest on nawozem w postaci stałej, która mimo przemian fizycznych, chemicznych i biologicznych dokonujących się w trakcie cyklu produkcji, nie ulega zmianie także po przetworzeniu go przy udziale dżdżownic.

"[...]" oraz "[...]" są produktami płynnymi. Tymczasem jedynymi naturalnymi nawozami płynnymi są gnojówka i gnojowica. "[...]" oraz "[...]" nie jest ani gnojówką ani gnojowicą, w związku z tym nie jest płynnym nawozem naturalnym.

GIJHARS podał, że Wojewódzki Inspektor, mając na względzie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie stwierdził, że produkty są nawozami organicznymi wprowadzonymi do obrotu bez wymaganego pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa i uwzględniając przepisy art. 20c ust. 1 i art. 21 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu wydał decyzję z dnia [...] marca 2008 r.

Jednak, w ocenie GIJHARS, organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę przepisu § 14 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 236, poz. 2369), jak również art. 48 ust. 1 ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu.

Zgodnie z Protokołem kontroli Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. kontrola została przeprowadzona przez Wojewódzkiego Inspektora w dniach od [...] marca 2006 r. do [...] marca 2006 r. Fakt sprzedaży przedmiotowego produktu dokumentuje faktura VAT Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. W tym czasie obowiązywała ustawa z 2000 r. o nawozach i nawożeniu.

Stwierdzono, że kontrolowany podmiot wprowadził do obrotu partię 1000 l nawozu organicznego "[...]" oraz 2500 l nawozu organicznego "[...]" bez uzyskania pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa, które w świetle art. 3 ust. 2 tej ustawy było wymagane do wprowadzania do obrotu nawozów organicznych.

GIJHARS zaznaczył, że kopia etykiety produktów stanowi załącznik Nr 2 do Protokołu kontroli Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. Stosownie do deklaracji producenta umieszczonej na etykiecie, produkt zawierał nie mniej niż: 80 mg/l, tj. około 0,008 % (m/m) - azotu całkowitego, 200 mg/l, tj. około 0,02 % (m/m) - fosforu w przeliczeniu na P2O5, 440 mg/l, tj. około 0,045 % (m/m) - potasu w przeliczeniu na K20.

GIJHARS zaznaczył, że zgodnie z § 13 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 236, poz. 2369), minimalne wymagania jakościowe dla nawozów wprowadzanych do obrotu do dnia 31 maja 2005 r. w nawozach organicznych w postaci płynnej, w których deklaruje się zawartość azotu lub fosforu lub potasu albo ich sumę, zawartość poszczególnych składników nie może być mniejsza niż: 0,01 % (m/m) azotu całkowitego, 0,003 % (m/m) fosforu w przeliczeniu na P2O5, 0,01 % (m/m) potasu w przeliczeniu na K20.

Wobec tego produkty o takich parametrach jak w rozpatrywanej sprawie, przed 31 maja 2005 r. mogły być uznane za płynny nawóz organiczny fosforowo-potasowy. Po dniu 31 maja 2005 r. wymagania jakościowe dla płynnych nawozów organicznych zostały zaostrzone. Stosownie do § 14 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 236, poz. 2369), minimalne wymagania jakościowe dla nawozów wprowadzanych do obrotu od dnia 1 czerwca 2005 r. w nawozach organicznych w postaci płynnej, w których deklaruje się zawartość azotu lub fosforu lub potasu albo ich sumę, zawartość poszczególnych składników nie może być mniejsza niż: 0,08 % (m/m) azotu całkowitego, 0,05 % (m/m) fosforu w przeliczeniu na P2O5, 0,12 % (m/m) potasu w przeliczeniu na K2O.

W związku z tym, sporne produkty nie spełniały minimalnych wymagań dla płynnych nawozów organicznych, wprowadzanych do obrotu po 31 maja 2005 r. Dotyczyło to wszystkich trzech podstawowych składników (azot, fosfor, potas).

GIJHARS zaznaczył, że w ustawie z 2007 r. o nawozach i nawożeniu, została uregulowana kwestia wprowadzania do obrotu produktów niebędacych nawozami, a które mogą służyć jako preparaty wspomagające uprawę. W art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu zawarto definicję środków wspomagających uprawę roślin. Do środków tych w myśl nowej ustawy wchodzą środki poprawiające właściwości gleby, stymulatory wzrostu i podłoża do upraw.

Na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu, producenci, importerzy lub inne podmioty wprowadzające do obrotu środki wspomagające uprawę roślin, które znajdują się w obrocie w dniu wejścia w życie ustawy, występują w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, do ministra właściwego do spraw rolnictwa z wnioskiem o wydanie pozwolenia na wprowadzenie do obrotu tych środków.

Stosownie do ust. 2 tego przepisu, środki wspomagające uprawę roślin, które znajdują się w obrocie w dniu wejścia w życie ustawy, co do których nie wystąpiono z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, wycofuje z obrotu producent, importer albo inny podmiot, który wprowadził je do obrotu, w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Ze względu na niską koncentrację składników w spornych produktach nie mogły być one w okresie wprowadzania do obrotu traktowane jako płynny nawóz organiczny, o którym mowa w § 14 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu.

GIJHARS zauważył, że na etykiecie produktów nie podano informacji, że jest to nawóz. W oznakowaniu podano natomiast, że produkt jest przeznaczony do ogólnego zasilania roślin, dzięki swoim właściwościom jest swego rodzaju "szczepionką" użyźniającą glebą, optymalnie wpływa na wzrost i plonowanie roślin. Produkty powinny być wobec tego zakwalifikowane do środków wspomagających uprawę roślin, tj. preparatów niebędących nawozami, które wpływają korzystnie na rozwój roślin lub właściwości gleby.

Wprowadzanie do obrotu takich produktów przed wejściem w życie ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu, nie było regulowane ustawowo.

Prof. W. L. w wydanej opinii wskazał, że produkty wytwarzane w sposób taki jak "[...]" oraz "[...]", mogą być zakwalifikowane do nawozów organicznych po spełnieniu wymagań formalnoprawnych dotyczących nawozów organicznych. Produkty mają zbyt niską koncentrację składników, aby mogły być uznane za nawóz, ale nie wyklucza to możliwości zakwalifikowania ich do środków wspomagających uprawę roślin, które przed wejściem w życie ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu, można było wprowadzać do obrotu bez pozwolenia.

Pismem z dnia [...] marca 2011 r. skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzje GIJHARS z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] oraz Nr [...], wnosząc o ich uchylenie.

W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionowali rozstrzygnięcie GIJHARS, który uchylił decyzje organu I instancji i umorzył postępowanie, uznając jednocześnie, że produkty "[...]" oraz "[...]" nie były nawozami organicznymi. Równocześnie skarżący zanegowali możliwość zakwalifikowania spornych produktów do środków wspomagających uprawę roślin, które przed wejściem w życie ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu można było wprowadzać do obrotu bez pozwolenia. Skarżący zauważyli, że przed rokiem 2007 nie istniało pojęcie środka poprawiającego uprawę roślin, co wyklucza możliwości zaliczenia nawozów do takiej kategorii produktów.

Wydając zaskarżoną decyzję GIJHARS nie wziął pod uwagę opinii dr A. K., prof. O. N. i prof. W. L., odwołując się przede wszystkim do treści ustawy o nawozach i nawożeniu.

Skarżący zarzucili organowi odwoławczemu manipulowanie treścią ustawy o nawozach i nawożeniu z 2000 r., sugerując, że obornik to wyłącznie odchody zwierząt gospodarskich wymienionych w ustawie o rozrodzie zwierząt gospodarskich. Zdaniem skarżących, obornik to odchody tychże zwierząt (art. 2 pkt 3 lit b ustawy o nawozach i nawożeniu z 2000 r.) oraz odchody wszystkich zwierząt trzymanych, hodowanych i tuczonych przez człowieka (art. 2 pkt 3 lit. a ustawy o nawozach i nawożeniu z 2000 r. w związku z art. 2 pkt 1 lit f rozporządzenia WE Nr 1774/2002).

Obornik to odchody zwierząt hodowanych przez człowieka. W świetle tych przepisów do obornika zalicza się także mocz, którego głównym składnikiem jest woda - wodór i tlen. Zawarta w odchodach woda nie jest substancją organiczną czyli związkiem węgla.

Skarżący podkreślili, że celem wniesienia skargi było wyrażenie sprzeciwu wobec skutków postępowania GIJHARS, który wydając kolejne decyzje wstrzymujące sprzedaż biohumusów, uzyskałby argument w twierdzeniu, że skarżący zgodzili się ze stanowiskiem, że biohumus w postaci leistej był (i jest) środkiem wspomagającym uprawę roślin, a nie nawozem naturalnym.

Stawiając zarzut manipulacji przez organ odwoławczy, skarżący wskazał na zbagatelizowanie opinii prof. O. N., dr A. K. i twierdzenie, że opinie te nie dotyczą przedmiotowych produktów.

Organ nie doręczył skarżącym pisma IUNG w [...], w którym stwierdzono, że płynne nawozy wyprodukowane z obornika przetworzonego przez dżdżownice są nawozami organicznymi. Wskazane opinie nie dotyczą co prawda dokładnie spornych produktów, jednakże organ wykorzystuje je jako argument w sprawie.

Skarżący wyjaśnili, że przełożonym GIJHARS jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co wynika z treści ustawy o i.j.h.a.r.s. Minister w latach 2002 i 2003 występował do Ministra Finansów z pisemną prośbą o dokonanie klasyfikacji produkcji gospodarstwa skarżących. Do swoich pism załączał opinie i wyniki z badań produktów gospodarstwa skarżących tak w postaci sypkiej jak w postaci płynnej, wykonane przez państwowy Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w [...]. Załączał też opis produkcji wykonany przez naocznego świadka tej produkcji prof. O. N. i literaturę fachową. Minister Finansów odpowiedział, że poprawne dokonanie klasyfikacji zależy od zbadania czy produkty są produktami przetworzonymi, czy też nieprzetworzonymi. Zbadanie sprawy powierzono Urzędowi Skarbowemu w [...], który po przeprowadzeniu kontroli produkcji zakwalifikował produkty gospodarstwa skarżących do produktów rolniczych, czyli nieprzetworzonych.

Zdaniem skarżących, żaden przepis nie upoważnia Inspektorów IJHARS do kontrolowania produkcji i dokonywania klasyfikacji nawozów wytwarzanych przez gospodarstwo rolne - art. 12, ustawy o i.j.h.ar.s. w związku, z art. 30 ustawy o nawozach i nawożeniu. Obok Ministerstwa Finansów organem uprawnionym do dokonywania klasyfikacji produkcji gospodarstwa skarżących jest Inspekcja Weterynaryjna - art. 36 ustawy o nawozach i nawożeniu.

W odpowiedzi na skargę GIJHARS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Pismami z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżący podtrzymali swoje stanowisko, iż produkty ich gospodarstwa rolnego były nawozami naturalnymi.

Na rozprawie w dniu 3 stycznia 2012 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., nazywanej dalej "p.p.s.a.") połączył sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 830/11 i VI SA/Wa 831/11 do wspólnego rozpoznania i wspólnego rozstrzygnięcia i dalej prowadzić sprawę pod sygn. akt VI SA/Wa 830/11.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., nazywanej dalej "p.p.s.a.").

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna, a GIJHARS słusznie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzje organu I instancji i umorzył postępowania

Stanowisko skarżących przedstawione w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprowadza się do przedstawienia dwóch twierdzeń: że produkty skarżących "[...]" oraz "[...]" organ winien zakwalifikować do grupy nawozów naturalnych w związku z treścią załączonych do skargi pism Ministerstwa Finansów i Urzędu Skarbowego, zaś ewentualne przypisywanie wymienionym produktom cech środka poprawiającego uprawę roślin uznać za bezpodstawne w świetle przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie nowej ustawy o nawozach i nawożeniu, tj. ustawy z dnia 10 lipca 2007 r.

Odnosząc się do pierwszego z twierdzeń skarżących należy podkreślić, że wskazywane dokumenty nie dotyczą kwalifikacji nawozów wytwarzanych w przedsiębiorstwie skarżących. Ministerstwo Finansów oraz Urząd Skarbowy w Myśliborzu nie dokonały zaszeregowania produktów wytwarzanych z wermikompostu (biohumusu, obornika przetworzonego przez dżdżownice) i wody do nawozów naturalnych.

Dołączone do skargi pisma wymienionych powyżej instytucji dotyczyły jedynie zaliczenia prowadzonej przez skarżących działalności, polegającej na hodowli dżdżownic, do odpowiednich działów specjalnych produkcji rolnej

Także powołana przez skarżących decyzja Powiatowego Lekarza Weterynarii w [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nie przesądzała o zakwalifikowaniu biohumusu do nawozów naturalnych, albowiem decyzja ta jest jedynie dokumentem zatwierdzającym przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżących jako zakład techniczny oraz nadającym weterynaryjny numer identyfikacyjny podmiotowi wykorzystującemu produkty pochodzenia zwierzęcego, nie zaś kwalifikującym produkowane przez skarżących nawozy do kategorii nawozów naturalnych.

Stosownej kwalifikacji dokonał biegły specjalista w zakresie nawozów i nawożenia dr hab. W. L., do którego GIJHARS zwrócił się o wydanie opinii w sprawie zakwalifikowania produktu w postaci płynnej wyprodukowanego z obornika przy udziale dżdżownic, tj. biohumusu – produktu hodowli dżdżownicy kalifornijskiej o nazwie "[...]" praz "[...]", do konkretnej kategorii nawozów lub środków poprawiających właściwości gleby (v. postanowienie GIJHARS z dnia [...] kwietnia 2008 r. [...]).

W uzasadnieniu opinii biegły podał, że zgodnie z przepisami ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu, produkty o nazwie "[...]" i "[...]" mogłyby zostać zaliczone do nawozów organicznych, pod warunkiem spełnienia wymagań formalno-pranych wynikających z w/w ustawy i jakościowych wynikających z przepisów Rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U Nr 236, poz. 2369). Zgodnie z przepisami ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu produkty o nazwie "[...]" i "[...]" mogłyby zostać zaliczone do nawozów organicznych, pod warunkiem spełnienia wymagań formalno-prawnych wynikających z ww. ustawy i jakościowych wynikających z przepisów Rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 236, poz. 2369).

W ocenie biegłego, "[...]" i "[...]" nie mogły być zakwalifikowane do żadnej grupy nawozów wprowadzanych do obrotu, ponieważ nie spełniały wymagań jakościowych wynikających z ustawy o nawozach i nawożeniu. Jako substancje niebędące w obrocie lub po spełnieniu wymagań jakościowych oraz formalno-prawnych ww. produkty mogłyby zostać zakwalifikowane do nawozów organicznych, nie będących kompostami.

W świetle zarzutów skarg dotyczących decyzji GIJHARS z dnia [...] marca 2011 r. niezbędne jest określenie przepisów prawnych, które obowiązywały w dniu wprowadzania spornych produktów do obrotu, przez które to przepisy należy rozumieć ustawy i rozporządzenia.

Produktem podlegającym kontroli był "[...]" i "[...]", których sprzedaż została udokumentowana fakturą VAT Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. (k. 148 akt administracyjnych). W tym czasie obowiązywała ustawa z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 89, poz. 991 ze zm.). Zatem, działalność skarżących może być oceniana tylko pod kątem zgodności z przepisami obowiązującymi w momencie wprowadzania spornych produktów do obrotu.

Art. 1 ustawy o nawozach i nawożeniu z 2000 r., regulował kwestie wprowadzania do obrotu nawozów w zakresie nieuregulowanym w przepisach Unii Europejskiej, zadań i właściwości organów w zakresie wprowadzania do obrotu nawozów, stosowania nawozów, zapobieżenia zagrożeniom związanym z przechowywaniem i stosowaniem nawozów, agrochemicznej obsługi rolnictwa.

W myśl art. 2 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu z 2000 r. jako nawóz określano produkty przeznaczone do dostarczania roślinom składników pokarmowych lub zwiększania żyzności gleb albo zwiększania żyzności stawów rybnych. Ustawa dokonywała podziału nawozów na nawozy naturalne: obornik, gnojówkę i gnojowicę, odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, z wyjątkiem odchodów pszczół i zwierząt futerkowych, bez dodatków innych substancji, guano - przeznaczone do rolniczego wykorzystania (art. 2 pkt 3 ustawy o nawozach i nawożeniu z 2000 r.) oraz nawozy organiczne: nawozy wyprodukowane z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych, w tym komposty, także wyprodukowane przy udziale dżdżownic (art. 2 pkt 4 cyt. ustawy).

W tym miejscu, w związku z argumentem zawartym w skardze, należy zauważyć, że, zgodnie z zamkniętym katalogiem zwierząt gospodarskich, o którym była mowa w art. 2 ust. 1 pkt 15 ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich zwierzęta gospodarskie to: koniowate - zwierzęta gatunków: koń lub osioł, bydło - zwierzęta gatunków: bydło domowe oraz bawoły (Bubalus bubalis), jeleniowate - zwierzęta gatunków: jeleń lub daniel utrzymywane w warunkach fermowych, w celu pozyskania mięsa i skór, drób, świnie, owce, kozy, pszczoły, zwierzęta futerkowe. W myśl art. 2 ust. 1 lit. f rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002 zwierzę gospodarskie to każde zwierzę trzymane, tuczone lub hodowane przez człowieka, wykorzystywane do produkcji żywności (obejmującej mięso, mleko i jaja), wełny, futer, piór, skór lub innego produktu pochodzenia zwierzęcego. Zastrzeżenie to jest istotne z uwagi na powoływanie się przez skarżących na pkt 37 Załącznika I zatytułowanego "Definicje szczególne" rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002, albowiem zgodnie z definicją obornika zawarta w rozporządzeniu , są to odchody i/lub mocz zwierząt gospodarskich, nawet ze ściółką, lub odpady, które mogą być nieprzetworzone lub mogą zostać przetworzone zgodnie z rozdziałem III załącznika III, albo mogą zostać w inny sposób przetworzone w wytwórni biogazu lub w kompostowni. W przepisie wyraźnie wskazano na odchody zwierząt gospodarskich, do których w świetle cytowanych przepisów, nie zalicza się dżdżownic. Zatem, treść powyższych przepisów bezspornie wyklucza możliwość uznania dżdżownic (jak sugerują skarżący) za zwierzęta gospodarskie.

Z Protokołu kontroli Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. wynika, że kontrola została przeprowadzona przez Wojewódzkiego Inspektora w dniach od [...] marca 2006 r. do dnia [...] marca 2006 r.

W trakcie kontroli stwierdzono, że skarżący wprowadzili do obrotu partię nawozu organicznego "[...]" oraz "[...]" w ilości 1000 l i 2500 l, bez uzyskania pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa.

Jak wskazano na wstępie, ocena zasadności zakwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia dokonywana jest w oparciu o całokształt przepisów, w tym rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji ustawowej – rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (art. 9 ustawy o nawozach i nawożeniu z 2000 r.), jak również analizę całości akt sprawy.

Istotna dla wydanego przez Sąd orzeczenia okazała się analiza etykiet produktów, których kopie stanowiły załącznik Nr 2 do Protokołu kontroli Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r.

Stosownie do deklaracji producenta umieszczonej na etykietach, oba produkty zawierały nie mniej niż: 80 mg/l, tj. około 0,008 % (m/m) - azotu całkowitego, 200 mg/l, tj. około 0,02 % (m/m) - fosforu w przeliczeniu na P2O5, 450 mg/l, tj. około 0,045 % (m/m) - potasu w przeliczeniu na K2O.

Zgodnie z § 13 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2004 r. Nr 236, poz. 2369), minimalne wymagania jakościowe dla nawozów wprowadzanych do obrotu do dnia 31 maja 2005 r. w nawozach organicznych w postaci płynnej, w których deklaruje się zawartość azotu lub fosforu lub potasu albo ich sumę, zawartość poszczególnych składników nie może być mniejsza niż: 0,01 % (m/m) azotu całkowitego, 0,003 % (m/m) fosforu w przeliczeniu na P2O5, 0,01 % (m/m) potasu w przeliczeniu na K2O.

Wobec tego produkty o takich parametrach jak w rozpatrywanej sprawie, przed 31 maja 2005 r. mogły być uznane za płynny nawóz organiczny fosforowo-potasowy.

Jednakże "[...]" i "[...]" zostały wprowadzone do obrotu po tej dacie, co niezbicie wynika z faktury VAT Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. W tym stanie rzeczy, ocena produktów musiała być dokonywana w oparciu o zaostrzone wymagania jakościowe dla płynnych nawozów organicznych, o których wspominał § 14 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 236, poz. 2369). Zgodnie z powołanym przepisem minimalne wymagania jakościowe dla nawozów wprowadzonych do obrotu od dnia 1 czerwca 2005 r., w nawozach organicznych w postaci płynnej, w których deklaruje się zawartość azotu lub fosforu lub potasu albo ich sumę, zawartość poszczególnych składników nie może być mniejsza niż: 0,08 % (m/m) azotu całkowitego (N), 0,05 % (m/m) fosforu w przeliczeniu na pięciotlenek fosforu (P2O5), 0,12 % (m/m) potasu w przeliczeniu na tlenek potasu (K2O).

W momencie wprowadzania do obrotu, produkty nie spełniały minimalnych wymagań dla płynnych nawozów organicznych, wprowadzanych do obrotu po 31 maja 2005 r. Dotyczyło to wszystkich trzech podstawowych składników: azotu, fosforu, potasu.

Ze względu na niską koncentrację składników w produktach nie mogły być one w okresie wprowadzania do obrotu traktowane jako płynny nawóz organiczny, o którym mowa w § 14 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu.

Nadto należy zauważyć, że na etykiecie produktów nie podano informacji, że jest to nawóz. W oznakowaniach podano natomiast, że produkt jest przeznaczony do ogólnego zasilania roślin, który dzięki swoim właściwościom jest swego rodzaju "szczepionką" użyźniającą glebę, optymalnie wpływając na wzrost i plonowanie roślin. Sporny produkt w momencie wprowadzania do obrotu odpowiadał więc definicji środka wspomagającego uprawę roślin czyli środka poprawiającego właściwości gleby, stymulatora wzrostu i podłoża upraw, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu.

Skarżący zasadnie zauważyli, że przed wejściem w życie ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu, przepisy wspomnianej ustawy z 2000 r. nie definiowały środków wspomagających uprawę roślin. Zdefiniowanie ich w art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu wskazuje, że ustawodawca był świadomy, iż do czasu wejścia w życie ustawy z 2007 r. (czyli pod rządzami ustawy z 2000 r. o nawozach i nawożeniu) środki tego rodzaju były produkowane i wprowadzane do obrotu bez zezwolenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1518/09).

Na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu, producenci, importerzy lub inne podmioty wprowadzające do obrotu środki wspomagające uprawę roślin, które znajdują się w obrocie w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 15 listopada 2007 r., występują w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, do ministra właściwego do spraw rolnictwa z wnioskiem o wydanie pozwolenia na wprowadzenie do obrotu tych środków.

Stosownie do ust. 2 tego przepisu, środki wspomagające uprawę roślin, które znajdują się w obrocie w dniu wejścia w życie ustawy, co do których nie wystąpiono z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, wycofuje z obrotu producent, importer albo inny podmiot, który wprowadził je do obrotu, w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

W świetle podanych przepisów, momentem decydującym o konieczności uzyskania zezwolenia do wprowadzenia produktów do obrotu, była rzeczywista data ich wprowadzenia. W rozpatrywanej sprawie był to dzień [...] sierpnia 2005 r.

(v. faktura VAT Nr [...]). Obowiązek uzyskania pozwolenia, w świetle art. 48 ust. 1 ustawy z 2007 r. o nawozach i nawożeniu obejmował produkty, które znajdowały się w obrocie w dniu wejścia w życie ustawy – w dniu 15 listopada 2007 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.