Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1150/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.), Anna Mierzejewska, Protokolant Specjalista Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M.M. w dniu [...] czerwca 2010 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], dotyczącą odmowy przyznania świadczenia specjalnego.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: M.M. zwrócił się z wnioskiem do Prezesa Rady Ministrów z prośbą o przyznanie mu świadczenia specjalnego, zgodnie z art.82 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z wnioskiem, wraz z żoną są bezdomnymi inwalidami, z winy urzędników państwowych – jak twierdzi skarżący. Zainteresowany wniósł o uznanie jego zasług w pomnażaniu kultury polskiej i przyznanie renty specjalnej. M.M. jest jednym ze spadkobierców po swoim ojcu będącym w czasach powojennych właścicielem największej prywatnej kolekcji dzieł sztuki. Ojciec zainteresowanego zmarł [...] lutego 1972 r. i zgodnie z tym, co twierdzi zainteresowany, tego samego dnia kamienica, w której mieszkał, została otoczona przez milicjantów, po czym została zdeponowała na wniosek Miejskiego Konserwatora Zabytków i trzymano ją w depozycie ponad rok.

Według wnioskodawcy kolekcja ta była zarejestrowana, więc nie było potrzeby umieszczania jej w depozycie państwowym. Wnioskodawca podał dalej, że odwołania i apele spadkobierców pozostawały bez odpowiedzi, zaś dopiero po roku spadkobiercom zaproponowano zwrot części kolekcji w zamian za przekazanie daru dla krakowskiego muzeum, oraz kilku innych instytucji. Zgodnie z tym, co twierdzi M.M., Miejski Konserwator Zabytków zaproponował spadkobiercom zwolnienie z depozytu po przedstawieniu listy przedmiotów stanowiących obiekt zakupu Muzeum Historycznego miasta K., oraz stanowiących dar dla tego muzeum, żądając jednocześnie zwrotu dotychczasowych dokumentów, które w wyniku nowego podziału własnościowego i w oparciu o nowe decyzje zostaną anulowane. W zamian za darowiznę wyrażoną zgodę na zwolnienie państwa M. od podatku od nabycia praw spadkowych.

Następnie, Sąd Powiatowy dla Miasta K. postanowieniem z dnia [...] marca 1972 r. stwierdził o nabyciu spadku po W.M. przez Ma.M., M.M. i Z.M. z d. M., M.S. i małoletniego S.M.. W dniu [...] marca 1972 r. powołano w Muzeum Historycznym m. K.Komisję Odszkodowawczą do wyceny wartości dzieł sztuki z kolekcji po W.M. Pismem z dnia 22 lutego 1973 r. pełnomocnik Ma.M. przekazał do Muzeum Historycznego m. K. informację, iż M.M. cofnął swoją zgodę na sprzedaż kolekcji właśnie Muzeum Historycznemu, natomiast podejmie stosowne pertraktacje z innymi krajowymi muzeami. Z pisma Dyrektora Muzeum Historycznego m. K., S.C. do wnioskodawcy wynika, iż Miejski Konserwator Zabytków w dniu [...] kwietnia 1973 r. wyraził zgodę na zwolnienie z przymusowego depozytu pozostałych przedmiotów wchodzących w skład zbiorów po zmarłym W.M. . Jednocześnie poinformował, iż ostateczne załatwienie formalności związanych z przejęciem darowizny, wykupem zegarów i zwolnieniem z depozytu pozostałych przedmiotów zostanie załatwione w najbliższych dniach.

W dniu [...] kwietnia 1973 r. zostały podpisane "przymusowe" - w opinii wnioskodawcy, gdyż uzależnione od zwrotu reszty masy spadkowej - akty darowizny i sprzedaży kolekcji zegarów. Pismem z dnia [...] kwietnia 1973 r. Miejski Konserwator Zabytków, J.K. poinformował wnioskodawcę, iż zwolnienie kolekcji z depozytu nastąpi po przedstawieniu przez właścicieli list przedmiotów stanowiących obiekt zakupu przez Muzeum Historyczne m. K. oraz list przedmiotów stanowiących dar dla tego Muzeum oraz wykazu przedmiotów przypadających poszczególnym spadkobiercom wraz z wnioskami o przerejestrowanie tych przedmiotów na nich jako aktualnych właścicieli. Wnioskodawca w swoich pismach zwrócił uwagę, iż wartość rzeczywista sprzedanych zegarów wg. katalogów z 1972 r. wynosiła 12.142.600 $, natomiast wartość rzeczywista zegarów ofiarowanych wyliczona na podstawie tych samych katalogów to kwota 4.280 tys. $.

Aktem darowizny z dnia [...] lutego 1978 r. M.M. wraz z dziećmi: córką Z.M. oraz wnioskodawcą ofiarowali do zbiorów wawelskich portret kobiecy pędzla P. P. R.. W dniu 8 sierpnia 1985 r. zmarła matka wnioskodawcy, M.M.. Zgodnie z testamentem holograficznym z [...] stycznia 1984 r. jedyną spadkobierczynią została córka M.M.. Na wniosek córki spadek został zabezpieczony. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż dwukrotnie dokonano podpaleń nieruchomości przy ulicy [...] [...] i [...] w K. której właścicielami byli wnioskodawca i najbliżsi członkowie jego rodziny. Milicja nie wykryła sprawców podpaleń i postanowieniem z [...] października 1986 r. umorzono dochodzenie. W dniu [...] sierpnia 1988 r. z żoną i najmłodszą córką wyjechał do N [...] za przyzwoleniem dawnej władzy. Z uwagi na zmianę ustroju, deklaracje polskiego rządu, Prezydenta RP oraz Ambasadora J. R. o pełnej demokracji i możliwości dochodzenia swoich praw wnioskodawca wraz z rodziną wrócił do K. w dniu 16 listopada 1991 r. – jako bezdomny. Po powrocie wnioskodawcy odmówiono mu wydania nowych paszportów, co spowodowało utratę połowy mienia przesiedlenia zatwierdzonego w dniu [...] listopada 1991 r. do przywozu do kraju w Konsulacie w H. oraz zgłoszonego w dniu [...] listopada 1991 r. w granicznym Urzędzie Celnym do przywozu w terminie 6 miesięcy. Wnioskodawca podał, iż stracił wówczas mienie o wartości ówczesnej 16.800 DM. Dopiero [...] marca 2000 r. wnioskodawca powiadomił Prokuraturę Rejonową w K. o fakcie zmuszania go do sprzedaży domu przy ul. [...] [...] i [...] w K. oraz do opuszczenia kraju, zaś jako rzekomych sprawców wskazał członków Rady Miejskiej K. lat 1986-1988. Postanowieniem z dnia [...] maja 2000 r. odmówiono wnioskodawcy wszczęcia dochodzenia z uwagi na przedawnienie się karalności wskazywanego przestępstwa.

Bezpośrednio po powrocie do kraju wnioskodawca podjął wielokierunkowe starania odzyskania utraconego majątku.

W 1994 r. M.C. występujący wspólnie z D.S. podjęli się walki o odzyskanie majątku wnioskodawcy. Wnioskodawca podpisał przygotowane przez nich pełnomocnictwa do załatwiania spraw w jego imieniu. Za odzyskanie majątku mieli pobrać wynagrodzenie odpowiadające 50 % wartości tego majątku oraz zobowiązali się w ramach tych 50 % zabezpieczyć wnioskodawcy i jego rodzime mieszkanie własnościowe i utrzymanie w zamian za co wnioskodawca i członkowie jego rodziny mieli świadczyć bezpłatnie pracę u nich w biurach i jako dozorcy w ich kamienicach. Po latach okazało się, ze pełnomocnicy posiadane pełnomocnictwo wykorzystali do swoich prywatnych korzyści.

W zakresie aktywności zawodowej wnioskodawcy, nadesłane przez niego dokumenty wskazują, iż wnioskodawca nie pełnił służby wojskowej i został przeniesiony do rezerwy [...] kwietnia 1959 r.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. odmówił wnioskodawcy prawa do przyznania emerytury w drodze wyjątku, natomiast WSA wyrokiem z dnia 26 lutego 2004 r. oddalił skargę na tę decyzję.

Wnioskodawca podniósł, iż kilkakrotnie ubiegał się o przyznanie renty, a następnie emerytury z ZUS.

Wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2010 r. zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania świadczenia specjalnego. Organ w odpowiedzi na wniosek, wydał decyzję z dnia [...] marca 2010 r., Nr [...], w której stwierdził, że przedstawiony przez wnioskodawcę stan faktyczny nie daje podstaw do przyznania świadczenia w trybie art. 82 ustawy. Organ podniósł, że świadczenia specjalne nie stanowią rekompensaty ani odszkodowania za doznane krzywdy i cierpienia. W dniu [...] kwietnia 2010 r. M.M. złożył odwołanie od powyższej decyzji z dnia [...] maja 2010 r. wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy. W odpowiedzi na odwołanie Prezes Rady Ministrów w dniu [...] maja 2010 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W dniu 21 czerwca 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga M.M. na powyższą decyzję Prezesa Rady Ministrów. W skardze skarżący podniósł, że obfite dowody wskazują na usiłowanie zamordowania jego i jego rodziny przez organy administracji i wymiar sprawiedliwości. Organ w odpowiedzi na skargę z dnia 19 lipca 2010 r. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr. 153, poz. 1269 z późn. zm.), Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ w sposób prawidłowy nie dopatrzył się występowania po stronie wnioskodawcy przesłanek uzasadniających przyznanie mu emerytury lub renty specjalnej.

Omawiana tematyka została uregulowana w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr. 39, poz. 353 ze zm.) w myśl którego, Prezes Rady Ministrów może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określona w ustawie. Przepis ten nie zawiera wyszczegółowienia sytuacji uzasadniających przyznanie świadczenia specjalnego. Pozostawia organowi będącemu decydentem tego świadczenia swobodę, w ustalaniu przesłanek, których spełnienie jest konieczne dla uzyskania renty lub emerytury specjalnej.

Organ administracji w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazał, jaki jest sposób rozumienia treści powyższego przepisu. Podkreślił, iż świadczenie to przysługuje osobie, która podczas swojej działalności politycznej, kulturalnej, naukowej czy społecznej położyła wybitne i niepowtarzalne zasługi dla rozwoju kraju, a która jednocześnie, wskutek szczególnego zdarzenia losowego znalazła się w sytuacji bytowej będącej rażąco niesprawiedliwą w odniesieniu do jej dokonań.

Tak zaprezentowany sposób odczytywania treści spornego przepisu uznać należy za poprawny. Powyższa materia była bowiem przedmiotem wielokrotnej oceny sądów administracyjnych, które w drodze orzeczniczej wypracowały wykładnię omawianego przepisu. Między innymi wskazać należy tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2007 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 894/06, którą to tezę tut. Sąd w pełni akceptuje, a w której podano, iż :"(...) szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia , wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających , jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty(...)".

W podobny sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 sierpnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 7/07 stwierdzając, iż: "Niedookreślone pojęcie szczególnie uzasadnionych przypadków bez wskazania jakichkolwiek kryteriów i przesłanek oznacza, że ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów ocenę, czy sytuacja osoby ubiegającej się o świadczenie specjalne nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. Przy czym warto wskazać, iż celem przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności".

Również w wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r. wydanym w sprawie o syg. akt I OSK 396/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że: "Świadczenie o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) nie ma charakteru socjalnego, gdyż wtedy zatraciłoby wyjątkowy charakter przyznania i stałoby się świadczeniem o charakterze powszechnym".

Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ w sposób prawidłowy wywiódł, iż po stronie skarżącego ,nie występują przesłanki uzasadniające przyznanie mu świadczenia specjalnego, tj. skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej – rażąco niesprawiedliwej w odniesieniu do jego zasług, jak również skarżący nie legitymuje się wybitnymi osiągnięciami na niwie społecznej.

Odnosząc się do pierwszej z w/w przesłanek wskazać należy, iż organ przed przyznaniem dochodzonego świadczenia jest zobligowany do tego, aby poczynić ustalenia odnośnie sytuacji materialnej wnioskodawcy. Ustalenia te są jednakże możliwe do dokonania jedynie we współdziałaniu z wnioskodawcą. Organ chcąc wywiązać się z powyższego obowiązku w zakresie zebrania materiału dowodowego, zwracał się do wnioskodawcy o podanie adresu jego stałego pobytu, dla umożliwienia pracownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zbadania sytuacji bytowej strony. Tego adresu strona jednak nie ujawniła. Tym samym uniemożliwiła organowi dokonania weryfikacji twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej. Organ nie mógł zaś oprzeć się wyłącznie w przedmiotowych ustaleniach, na twierdzeniach samego zainteresowanego. Byłoby to bowiem sprzeczne z procedurą gromadzenia materiału dowodowego.

Uniemożliwienie organowi przez stronę poczynienia ustaleń w powyższym zakresie, stanowi samoistną przesłankę uzasadniającą odmowne rozpatrzenie wniosku. Jak już bowiem wskazano na wstępie niniejszego uzasadnienia, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane tej osobie, której sytuacja bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w stosunku do jej osiągnięć. Nie mogąc zaś ustalić sytuacji bytowej, organ został pozbawiony możliwości oceny i porównania sytuacji materialnej z osiągnięciami.

W ocenie tut. Sądu organ trafnie też przyjął, iż skarżący nie może skutecznie podnosić twierdzeń o swoich wybitnych osiągnięciach społecznych. Jak wynika z treści wniosku, i skargi, osiągnięć tych skarżący upatruje w darowiźnie dzieł sztuki dokonanej na rzecz muzeum. Organ zaś ustalił, iż darowizna ta nie stanowi przesłanki świadczącej o działalności społecznej skarżącego. Pomijając już bowiem fakt, iż skarżący nosi się z zamiarem unieważnienia swojego rozporządzenia majątkiem, to darowizna ta przyniosła wymierne korzyści skarżącemu i jego rodzinie. Skarżący, wraz z innymi spadkobiercami, został bowiem zwolniony z podatku spadkowego. Nadto otrzymał pozwolenie na zakup dewiz, paszport, talon na samochód, a matka skarżącego otrzymała wyższą rentę. Ponieważ skarżący nie negował w skardze powyższych ustaleń, Sąd miał podstawę do tego aby uznać je za przyznane.

Bazując na w/powołanych ustaleniach nie sposób odmówić organowi słuszności we wniosku, iż skarżący nie legitymuje się wyjątkowymi osiągnięciami na niwie społecznej. Skoro bowiem za swoją darowiznę otrzymał bonifikatę, to postępowanie skarżącego nie nosi cech działania społecznikowskiego. Stąd dokonanej darowizny nie sposób skutecznie uznać jako działania społecznego. To zaś prowadzi do konkluzji, iż po stronie wnioskodawcy nie występuje też druga przesłanka, konieczna dla przyznania mu omawianego świadczenia.

W tym stanie sprawy, uznając że organ prawidłowo stwierdził, iż skarżący nie udowodnił (a wręcz uniemożliwił weryfikację) twierdzenia, iż pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, jak również skarżący nie uzasadnił skutecznie tego, aby legitymował się wybitnymi osiągnięciami i zasługami dla kraju, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).