Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 969/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 6 art. 18 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
article: par. 5, 38, 39
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010-2013 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej M. Ż. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w D. wydał decyzję w dniu14 grudnia 2010 r., w której przyznał M. Ż. płatność rolnośrodowiskową za rok 2010 w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez rolniczkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 21 stycznia 2011 r.

Rolniczka w 2010 r. rozpoczęła 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Organ I instancji wydał decyzję w dniu 7 grudnia 2011 r., w której przyznał rolniczce płatność rolnośrodowiskową za rok 2011 w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez rolniczkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 29 grudnia 2011 r.

Organ I instancji wydał decyzję w dniu 27 lutego 2013 r. przyznał rolniczce płatność rolnośrodowiskową za rok 2012 w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez rolniczkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 20 marca 2013 r.

Organ I instancji wydał decyzję w dniu 24 lutego 2015 r., w której przyznał rolniczce płatność rolnośrodowiskową za rok 2013 w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez rolniczkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 17 kwietnia 2014 r.

Dyrektor Z. Oddziału ARiMR wydał w dniu 20 maja 2015 r. decyzję, w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 24 lutego 2015 r. WSA w Szczecinie postanowieniem z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 886/15 odrzucił skargę rolniczki na powyższą decyzję z uwagi na złożenie jej po terminie.

Organ I instancji wydał decyzję w dniu 8 stycznia 2015 r., w której przyznał rolniczce płatność rolnośrodowiskową za rok 2014 w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez rolniczkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 29 stycznia 2015 r. Decyzja stała się ostateczna, gdyż rolniczka nie złożyła od niej odwołania.

Organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych rolniczce na mocy decyzji z dnia 14 grudnia 2010 r., decyzji 7 grudnia 2011 r., decyzji z dnia 27 lutego 2013 r. oraz decyzji z dnia 24 lutego 2015 r. za lata 2010-2013. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone za potwierdzeniem odbioru w dniu 4 września 2015 r.

Organ I instancji wydał decyzję w dniu 14 września 2015 r., ustalając rolniczce kwotę [...]zł tytułem nienależnie pobranych płatności do zwrotu.

Organ odwoławczy wydał w dniu 15 lipca 2016 r. decyzję, w której uchylił decyzję organu I instancji z dnia 14 września 2015 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, iż pominięte zostało pomniejszenie powierzchni, jakie zaistniało na działce rolnej K w roku 2011, w stosunku do areału dla którego powstało zobowiązanie rolnośrodowiskowe, mogące mieć wpływ na wysokość kwoty płatności rolnośrodowiskowych nienależnie pobranych przez rolniczkę. Ponadto do ustalenia kwot podlegających zwrotowi organ I instancji zastosował nieaktualne podstawy prawne. Wskazano także na błędny sposób wyliczenia nienależnie pobranych płatności w przypadku nakładania na płatności z lat poprzednich określanych procentowo sankcji z tytułu naruszenia wymogów dla programu rolnośrodowiskowego.

Organ I instancji wydał decyzję w dniu 12 września 2016 r., ustalając rolniczce kwotę [...]zł tytułem nienależnie pobranych płatności do zwrotu.

Organ odwoławczy wydał w dniu 31 stycznia 2017 r. decyzję, w której uchylił ww. decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał na niewyjaśnienie okoliczności, skutkujących stratą działki przez rolniczkę jako zdarzenia zaliczanego do kategorii wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Wskazał także na wyjaśnienie zmniejszenia powierzchni TUZ na działce rolnej K w świetle dostarczonego przez stronę protokołu z oględzin działki referencyjnej nr 1716/7 w zakresie weryfikacji powierzchni PEG

Organ I instancji wydał decyzję w dniu 29 marca 2017 r. nr [...], ustalając rolniczce kwotę [...]zł tytułem nienależnie pobranych płatności do zwrotu.

W uzasadnieniu organ I instancji podał, że suma powierzchni do realizacji wariantu 2.3 - Trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) oraz wariantu 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w roku 2014 uległa zmniejszeniu w stosunku do powierzchni podjętego zobowiązania. Zmniejszenie powierzchni zobowiązania wymienionych wariantów było spowodowane brakiem deklaracji do płatności w roku 2014 działki ewidencyjnej o numerze [...], położonej w gminie B., obręb P.. Rolniczka nie złożyła także Informacji o realizowanym zobowiązaniu rolnośrodowiskowym w ramach PROW 2007-2013, świadczącej o kontynuowaniu podjętego zobowiązania na w/w działce. Nie złożyła także dokumentów świadczących o przekazaniu zobowiązania innemu producentowi. Działka ewidencyjna o numerze [...] została zadeklarowana w pierwszym roku w pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne i w pakiecie 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone oraz w latach kolejnych trwania programu w pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne i w pakiecie 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na, obszarach Natura 2000, na powierzchni 3,00 ha gruntów rolnych jako łąka trwała. W 2013 r. organ stwierdził, iż działka ewidencyjna nr [...] została zadeklarowana do płatności także przez innego producenta rolnego. Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że rolniczka nie była posiadaczem działki nr [...] i nie użytkowała jej rolniczo w 2013 r. Organ stwierdził także niedotrzymanie powierzchni realizowanego zobowiązania dla wariantu 2.3

- Trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) oraz dla wariantu 4.6 - Półnaturalne łąki wilgotne. Zmniejszenie powierzchni zobowiązania wymienionych wariantów było spowodowane zmniejszeniem deklaracji do płatności w roku 2014 działki rolnej o identyfikatorze K o powierzchni [...] ha; położonej na działkach ewidencyjnych o numerach [...], [...], [...] oraz [...] w gminie B., obręb B. (dz. ew. nr [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] ha).

Działka rolna K została zadeklarowana w pierwszym roku zobowiązania (2010) w pakiecie 2

- Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) i w pakiecie 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1- Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni [...] ha (dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] -[...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha).

W kolejnym roku (2011) trwania programu deklarowano działkę K w pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne, w wariancie 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) i w pakiecie 4

- Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, w wariancie 4.6 - Półnaturalne łąki wilgotne na powierzchni [...] ha. W wyniku kontroli administracyjnej ustalono, iż powierzchnia użytkowania rolniczego działki K wynosi [...] ha (dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha)

W roku 2012 powierzchnia deklarowana działki rolnej K do płatności w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) i w wariancie 4.6 - Półnaturalne łąki wilgotne wynosiła [...] ha (dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha).

Następnie w roku 2013 powierzchnia deklarowana działki rolnej K wynosiła [...] ha dla wariantu 2.3 - Trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) i dla wariantu 4.6 - Półnaturalne łąki wilgotne. W wyniku kontroli administracyjnej ustalono powierzchnię użytkowania rolniczego działki rolnej K na [...] ha (dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] - [...] ha; dz. ew. nr [...] -1,02 ha).

Organ I instancji przytoczył treść § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), dalej "rozporządzenie 2013", zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmuje obszar gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych pakietów i ich wariantów, objęty obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 6 ust. 2 lit.c rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, str. 8, ze zm.), dalej "rozporządzenie nr 65/2011". Przytoczył treść § 4 ust. 2 pkt 1, § 39 ust. 2 pkt 2a, § 38 ust. 8 rozporządzenie 2013. Ponadto wskazał na art. 2 lit.c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 2.12.2009, str. 1, ze zm.), dalej "rozporządzenie nr 1120/2009".

Organ podał, że zgodnie z ww. przepisami "niezachowanie któregokolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo" należy rozumieć dokonanie zmiany uprawy lub zniszczenie uprawy dotychczasowej, w wyniku którego grunt nie będzie już zajęty pod uprawę traw lub innych upraw zielonych, ewentualnie nie będzie już gruntem użytkowanym rolniczo. Takie rozumienie przywołanych zapisów uwzględnia cel analizowanej regulacji, jakim jest zachowanie gruntów stanowiących trwałe użytki zielone oraz zajętych pod elementy krajobrazu rolniczego. Stwierdzenie, że rolnik nie zachował występujących w gospodarstwie i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oznacza, że rolnik je zniszczył (np. zastosował zabieg kultywatorowania, zaorania) lub utracił ich posiadanie, lub nastąpiło przeniesienie ich posiadania w drodze umowy i nie nastąpiło przekazanie zobowiązania rolnośrodowiskowego. Organ podał, że rolniczka podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe do działki ewidencyjnej o numerze [...] deklarując ją w pierwszym roku trwania programu jako trwały użytek zielony o powierzchni [...] ha. We wniosku kontynuacyjnym na rok 2014 nie zadeklarowała ww. działki, tym samym nie zachowała w gospodarstwie powierzchni trwałych użytków zielonych. Nie nastąpiło także przeniesienie posiadania w drodze umowy oraz nie nastąpiło przekazanie zobowiązania rolnośrodowiskowego. Tym samym, w związku z wystąpieniem nieprawidłowości 06 (niezachowania na terenie gospodarstwa powierzchni trwałych użytków zielonych), nałożona została sankcja 20 % płatności rolnośrodowiskowej. Organ przeanalizował okoliczność utraty posiadania przez rolniczkę części gruntów objętych 5- letnim zobowiązaniem rolnośrodowiskowym i okoliczność, iż z tego powodu nie ma ona możliwości kontynuowania realizacji Programu rolnośrodowiskowego na ich powierzchni. Organ kwestię powyższą przeanalizował pod kątem ustalenia przesłanek do uznania tego zdarzenia za kategorię siły wyższej bądź nadzwyczajną okoliczność, w przypadku wystąpienia których zgodnie z art. 45 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zm.) dalej "ustawa PROW 2007-2013" i art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w Sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) 1974/2006 - zwrot pomocy nie będzie wymagany. Utrata posiadania działki ewidencyjnej nr [...], jako bezpośrednia przyczyna, z powodu wystąpienia, której rolniczka zaprzestała realizacji Programu na części gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym nie stanowi okoliczności nadzwyczajnej, gdy podjęte przez wnioskodawczynię zobowiązanie jest dobrowolne, rozpoczęte w związku ze złożonym w 17 maja 2010 r. wnioskiem o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej do określonych w tym wniosku gruntów i decyzją organu z dnia 14 grudnia 2010 r. o jej przyznaniu. Oznacza to zatem, iż przedmiotem pierwszej płatności rolnośrodowiskowej były dobrowolnie zadeklarowane przez rolniczkę grunty, w tym użytkowane bezumownie, co do których posiadanie zostało utracone w trakcie trwającego zobowiązania. Należy wskazać, iż przymiot nadzwyczajnej, niezależnej od rolnika okoliczności nie jest przynależny utracie bezumownego posiadania i użytkowania gruntów, albowiem to wnioskodawczym zadecydowała o włączeniu gruntów bez prawa własności (lecz znajdujących się wyłącznie w jej ówczesnym posiadaniu bez umowy dzierżawy), do 5- letniego Programu rolnośrodowiskowego. Potwierdzając na ostatniej stronie wniosku o przyznanie pierwszej płatności, iż są jej znane zasady ich przyznawania oraz konsekwencje niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji Programu, przyjąć należy, iż była świadoma obowiązku utrzymania w swym gospodarstwie wszystkich gruntów zadeklarowanych (i po rozpatrzeniu wniosku) objętych pierwszą płatnością przez kolejnych pięć lat. Podjęła zatem, świadomą decyzję o tym, że dla określonych przez nią samą gruntów sporządzi za pośrednictwem doradcy rolnośrodowiskowego Plan działalności rolnośrodowiskowej, będzie realizowała na podstawie Planu Program przez 5 lat od dnia 15 marca 2010 roku i zawnioskuje o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych. Organ podał, że nie było podstaw do uznania, iż wskazane okoliczności były niezależne od rolniczki by odstąpić od ustalenia kwoty płatności rolnośrodowiskowej podlegającej odzyskaniu (wpierw zrealizowanej do powierzchni [...] ha za lata 2010, 2011, 2012, 2013, w których strona realizowała Program na ich powierzchni i zaprzestała jego kontynuacji z uwagi na utracony przymiot posiadacza). Organ podał, że rolniczka podjęła ryzyko zgłoszenia gruntów do Programu, którego rozpoczęcie bezwarunkowo związane jest z podjęciem 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego i była tego świadoma w dniu złożenia wniosku o pierwszą płatność, co potwierdziła własnoręcznym podpisem.

Organ wskazał, że powierzchnia realizacji zobowiązania w 2014 r. na działce rolnej K o powierzchni [...] ha w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone i w wariancie 4.6 - Półnaturalne łąki wilgotne uległa zmniejszeniu na skutek ustalonego obszaru kwalifikującego w kontroli administracyjnej, jaka została przeprowadzona w roku 2013. Zmniejszenie powierzchni zobowiązania nie nastąpiło jednakże wskutek trwałego zmniejszenia powierzchni trwałych użytków zielonych w gospodarstwie, a na skutek zawyżonej deklaracji w 2010, 2011, 2012 i 2013 roku działki rolnej o identyfikatorze K. W związku z tym, w przypadku zmniejszenia TUZ z powodu błędnej deklaracji, nie stosuje się zmniejszenia w wysokości 20% przyznanych płatności, o którym stanowi § 38 ust. 8 rozporządzenia 2013.

Przedłożony przez rolniczką wraz z odwołaniem Protokół z oględzin działki referencyjnej w zakresie weryfikacji powierzchni PEG dotyczący działki ewidencyjnej nr [...], która była w części deklarowana na działce rolnej K, potwierdza zmniejszenie powierzchni użytkowania rolniczego ww. działki w stosunku do lat objętych zobowiązaniem. Przeprowadzona w dniu 5 lipcu 2016 r. kontrola ustaliła powierzchnię zmierzoną w ramach działki referencyjnej równą [...] ha. Pomiaru dokonano techniką GPS w obecności pełnomocnika rolniczki, któremu przekazano protokół. Protokół został podpisany przez pełnomocnika bez wniesienia dodatkowych uwag. Zgodnie z materiałem dowodowym, w postaci szkiców z pomiaru działki ewidencyjnej i dokumentacji zdjęciowej, czynności tej dokonano na całym areale działki. Pozostała powierzchnia działki stanowi wyłączenia o powierzchni [...] ha oraz teren zabagniony. Dla porównania powierzchnia PEG dla działki ewidencyjnej nr [...] w analizowanym okresie objętym zobowiązaniem, a więc w latach 2010 - 2014 przedstawiała się następująco: rok 2010 - [...] ha (pow. deklarowana i stwierdzona we wniosku [...] ha); rok 2011- [...] ha (pow. deklarowana i stwierdzona we wniosku [...] ha); rok 2012- [...] ha (pow. deklarowana i stwierdzona we wniosku [...] ha); rok 2013 - [...] ha (pow. deklarowana i stwierdzona we wniosku [...] ha); rok 2014- [...] ha (pow. deklarowana i stwierdzona we wniosku [...] ha).

Organ stwierdził, że wniesiony przez rolniczkę dowód w postaci Protokołu z oględzin działki referencyjnej w zakresie weryfikacji powierzchni PEG nie może być brany przez organ pod uwagę, gdyż niedotrzymanie powierzchni zobowiązania na działce rolnej K było spowodowane zmniejszoną deklaracją działki nr [...] w 2012 i 2014 roku. W analizowanym okresie 2010 — 2014 deklaracja działki ewidencyjnej [...] w ramach działki rolnej o identyfikatorze K przedstawiała się następująco: rok 2010 - [...] ha (pow. deklarowana i stwierdzona); rok 2011 -[...] ha (pow. deklarowana), zaś [...] ha (pow. stwierdzona); rok 2012-[...] ha (pow. deklarowana i stwierdzona); rok 2013 - [...] ha (pow. deklarowana), zaś [...] ha (pow. stwierdzona); rok 2014 - [...] ha (pow. deklarowana i stwierdzona). Tym samym niedotrzymanie powierzchni zobowiązania na działce rolnej o identyfikatorze K w okresie objętym zobowiązaniem wynosi [...] ha.

Organ przedstawił przepisy i wskazał sposób wyliczenia nienależnie pobranych płatności.

Rolniczka złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Podała, że utrata posiadania działki nr [...] o pow. [...] ha była okolicznością nadzwyczajną i skutkiem bezprawnych działań innych osób, zaś rolniczka działała w dobrej wierze zgłaszając w. działkę w 2010 r. do Programu rolnośrodowiskowego. Odnośnie powierzchni działki nr [...] (część działki K) rolniczka wskazała, że organ błędnie zastosował § 38 ust. 8 rozporządzenia 2013. Pomiary tej działki w dniu 5 lipca 2016 r. były nieprawidłowe, gdyż nie uwzględniono gruntu za lasem ok. [...] ha, spełniającego wymagania pakietowe, o którym informował kontrolujących pełnomocnik rolniczki.

Organ odwoławczy wydał w dniu 4 września 2017 r. decyzję nr [...], w której uchylił decyzję organu I instancji z dnia 29 marca 2017 r. i orzekł o ustaleniu nowej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016r., poz. 1512 ze zm.) zwanej dalej "ustawą o ARiMR", organ I instancji w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Organ odwoławczy przytoczył treść § 2 ust. 1, § 3, § 39 rozporządzenie 2013 oraz art. 18 ust. 1 rozporządzenie nr [...]. W oparciu o fakty i zebraną dokumentację w niniejszej sprawie, organ odwoławczy stwierdził, że w decyzji organu I instancji została błędnie ustalona kwota do zwrotu i ustalił poprawną kwotę do zwrotu. Organ odwoławczy stwierdził, że rolniczka pobrała nienależne lub nadmierne płatności w ramach realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010 - 2013. Organ odwoławczy stwierdził, że uchybienie któregokolwiek z warunków lub wymogów przyznania płatności rolnośrodowiskowej w kolejnym roku prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej i niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w § 39 rozporządzenia 2013 oznacza nieprawidłowe wypłacenie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury. Organ odwoławczy podkreślił, że ustalenia organu I instancji zawarte w decyzjach o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013 i 2014 miały wpływ na wysokość przyznanych płatności oraz stały się podstawą do przeprowadzenia niniejszego postępowania. Organ odwoławczy wskazał, że z zgodnie z ustaleniami poczynionymi w toku postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 wynikało, iż rolniczka nie zawarła żadnej umowy dzierżawy czy też użyczenia działki ewidencyjnej nr [...], obręb P., gmina B.. Nie posiadała żadnego tytułu prawnego do jej użytkowania i do podejmowania 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Była jedynie bezumownym użytkownikiem tej działki. Dlatego też należało przyjąć, że rolniczka zaryzykowała rozpoczynając realizację 5 letniego Programu Rolnośrodowiskowego na działce nr [...], zdając sobie sprawę, że w każdej chwili posiadacz samoistny lub zależny tej działki, będzie chciał na niej prowadzić swoją działalność rolniczą lub ją sprzedać. Wobec faktu, że nie jest dopuszczalne przyjęcie, iż utrata posiadania przedmiotowej działki przed upływem zobowiązania rolnośrodowiskowego stanowi okoliczność niemożliwą do przewidzenia. Strona mogła z jakichś względów liczyć na to, że jej posiadanie nie zostanie zakłócone do końca okresu trwania programu, jednakże nie mogła sobie nie zdawać sprawy z tego, że ryzyko tego rodzaju istnieje. Dlatego też organ nie uznał tej okoliczności za wystąpienie siły wyższej czy też nadzwyczajnych okoliczności w związku z utratą działki ewidencyjnej nr [...], z uwagi na to, że jej prawowity posiadacz zaczął ją użytkować w roku 2013. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające zwolnienie rolniczki z konieczności dokonania zwrotu płatności w myśl przepisów zawartych w § 45 rozporządzenia 2013 oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15.12.2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm.). Nie wystąpiły również okoliczności zapisane w art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009. Przepis ten stanowi, że zmniejszenia i wykluczenia w płatności nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy lub gdy rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku.

Fakt utraty działki nr [...] przez rolniczkę wyszedł na jaw dopiero podczas kontroli administracyjnej jej wniosku o przyznanie dopłat na rok 2013, gdy okazało się, że na ww. działkę starał się o dopłaty również inny producent rolny. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że rolniczka nie była w posiadaniu spornej działki. Organ podkreślił, że rolniczka o tym fakcie nie poinformowała ARiMR na piśmie w związku z tym organ przyjął, że podanie tej działki do dopłat w roku 2013 przez nią było zamierzone.

Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie miał zastosowanie art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011. Zgodnie z art. 35, rozporządzenie nr 65/2011 to ma zastosowanie od dnia 1 stycznia 2011 r. Wyjątek - zgodnie z treścią art. 34 ust. 1 zdanie drugie - stanowią sprawy, dla których wnioski o płatność zostały złożone przed dniem 1 stycznia 2011 r. Dla tych spraw zastosowanie ma uchylone w pierwszym zdaniu tego samego przepisu rozporządzenie nr 1975/2006. Z literalnego brzmienia powyższych regulacji wynika, iż sprawy z wniosków złożonych od 1 stycznia 2011 r. winny być rozpatrywane z uwzględnieniem regulacji rozporządzenia nr 65/2011, niezależnie od tego, czy dotyczą zobowiązań nowych, czy też kontynuacji zobowiązań podjętych podczas obowiązywania przepisów wcześniejszych. Z braku przepisów przejściowych oraz brzmienia ostatniego zdania art. 35 rozporządzenia nr 65/2011, w ocenie organu, jednoznacznie wynikało, iż intencją prawodawcy wspólnotowego było zastosowanie tego aktu na terytorium całej Wspólnoty i w odniesieniu do wszystkich spraw wszczętych od dnia wejścia tego aktu prawnego w życie. Natomiast dla wniosków złożonych w roku 2015 i kolejnych latach ma zastosowanie rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48). Organ odwoławczy wyjaśnił, że rolniczka podjęła swoje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w roku 2010, czyli przed wejściem w życie rozporządzenia nr 65/2011. Dlatego też wyżej wskazany przepis ma zastosowanie tylko do spraw prowadzonych w latach 2011 - 2014. Organ wyjaśnił, że art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 w odniesieniu do płatności przeszłych ma zastosowanie - w zakresie Programu Rolnośrodowiskowego - wtedy, kiedy zostanie stwierdzone naruszenie wymogów przewidzianych dla poszczególnych wariantów tego programu. Prawodawca wspólnotowy uznał bowiem, że naruszenie wymogów powinno skutkować nie tylko zmniejszeniem lub utratą płatności w danym roku, ale również w latach poprzednich. Według organu, było to uzasadnione, gdyż niespełnienie wymaganych wymogów określonych w przepisach krajowych dla upraw w wariantach Programu Rolnośrodowiskowego z powodu niedbałości rolnika powoduje, że pomoc przyznana do tych upraw w latach wcześniejszych nie spełniła swojej roli. Organ wskazał, że unormowania polskie i unijne tworzą tu kompleksowy system i nie można ich rozpatrywać w oderwaniu od siebie. Stąd odmowa lub zmniejszenie płatności w danym roku, wynikające z przepisów krajowych, nie stanowią przeszkody dla zastosowania analogicznego, zmniejszenia lub odmowy w odniesieniu do pomocy z lat poprzednich na bazie regulacji wspólnotowej, z zastrzeżeniem, że zmniejszenie lub odmowa nie może dotyczyć postępowań z i wniosków złożonych przed 1 stycznia 2011 r. Jeśli zaś chodzi o art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011, organ stwierdził, że podczas kontroli administracyjnej wniosku o dopłaty wykryto niezgodność dotyczącą zmniejszenia powierzchni TUZ objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym poprzez utratę przez rolniczkę działki ewidencyjnej nr [...] obręb P.. Nieprawidłowości polegające na zmniejszeniu powierzchni TUZ w 4 roku realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, potwierdzają, że cele tego programu nie zostały osiągnięte przez rolniczką do całej powierzchni upraw trwałych użytków zielonych zgłoszonych we wniosku w roku 2010, z powodu utraty ww. działki ewidencyjnej. Zaś wsparcie finansowe wypłacone do tej działki w latach poprzednich zostało zaprzepaszczone, ponieważ nowy posiadacz działki nie kontynuuje Programu Rolnośrodowiskowego. Rolniczka nie zabezpieczyła pod względem prawnym posiadanie i użytkowanie działki nr [...] na okres 5 lat realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Organ odwoławczy w decyzji z dnia 8 stycznia 2015 r.nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości za rok 2014 zastosował obniżkę płatności o 20% w oparciu o § 38 ust. 8 rozporządzenia 2013. Organ w ww. decyzji nie uwzględnił § 38 ust. 9 rozporządzenia 2013, który stanowi, że przepisu ust. 8 nie stosuje się w przypadku, gdy rolnik nie zachował któregokolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo w wyniku przeniesienia, w drodze umowy sprzedaży, darowizny lub innej umowy, posiadania gruntów rolnych, na których występują takie użytki lub elementy krajobrazu, lub utraty posiadania takich gruntów, a grunty te nie są objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, ponieważ działka nr [...] była objęta zobowiązaniem. Tak więc rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności, którą tutaj jest niespełnienie wymogu; utrzymania obszaru TUZ w gospodarstwie, zostały określone w decyzji o przyznanie płatności za rok 2014 na poziomie 20%. Producentka nie odwołała się od ww. decyzji, która stała się ostateczna. W związku z czym wywołuje określone skutki prawne, między innymi stanowi podstawę do przeprowadzenia niniejszego postępowania. Organ odwoławczy wskazał, że celem obecnego postępowania jest ustalenie wysokości kwoty do zwrotu przez danego producenta, nie zaś weryfikacja decyzji wydanych w postępowaniach z zakresu przyznania płatności poprzedzających postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu. Organ odwoławczy podał, że także zarzuty rolniczki odnoszące się do decyzji wydanej w sprawie przyznania płatności na rok 2013, tj. dotyczące postępowania wyjaśniającego, który z producentów rolnych faktycznie władał działką ewidencyjną nr [...] zgłoszoną do dopłat, podnoszone w ramach obecnego postępowania nie mieściły się w zakresie tego postępowania.

Organ odwoławczy wskazał, że jeśli zaś chodzi o działkę rolną K, to organ I instancji dokładnie wyjaśnił, na której działce ewidencyjnej wchodzącej w skład działki K nastąpiło zmniejszenie powierzchni upraw objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Zmniejszenie to nastąpiło na działce ewidencyjnej nr [...], a nie na działce nr [...], jak twierdziła rolniczka. Dlatego też żądanie rolniczki o ponowne wymierzenie TUZ na działce nr [...] nie miało uzasadnienia. Organ odwoławczy podkreślił, że płatności rolnośrodowiskowe nie są przyznawane z urzędu, ale na wniosek rolnika, złożony w Biurze Powiatowym ARiMR na urzędowym formularzu, w którym rolnik deklaruje posiadanie określonych gruntów rolnych, uprawnionych do płatności, natomiast integralną częścią wniosku stanowią oświadczenia i zobowiązania zawarte na ostatniej stronie, w tym oświadczenie, że rolnik zna zasady oraz tryb realizacji Programu Rolnośrodowiskowego i jest świadomy konsekwencji i sankcji jeśli nie wykona zobowiązań wynikających z realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Rolnik jest zobowiązany również do bieżącego informowania ARiMR o wszelkich okolicznościach, które wystąpiły w gospodarstwie i mogły mieć wpływ na przyznanie płatności. W ocenie organu, rolniczka zdawała sobie sprawę z tego, że prowadzenie upraw bezumownie na działce nr [...], a następnie utracenie jej posiadania w trakcie trwającego zobowiązania, które spowodowało, iż nie został dochowany wymóg Programu Rolnośrodowiskowego zapisany w § 38 ust. 8 rozporządzenia 2013 będzie się wiązało z koniecznością zwrotu środków finansowych wypłaconych za wcześniejsze lata.

Organ odwoławczy podał, że w sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wyłączające przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności na podstawie art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr [...] i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr [...]. Organ odwoławczy podał, że płatności rolnośrodowiskowe za lata 2010-2013 zostały prawidłowo wypłacone na wniosek strony i nie wynikały z błędu organu. Organ wskazał, że dopiero podczas kontroli administracyjnej wniosków w 2013 i 2014 roku wyszło na jaw, iż rolniczka nie dotrzymała warunków podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, tj. wymogu utrzymania powierzchni TUZ w gospodarstwie.

Rolniczka złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, przeprowadzenie dowodu z wymiarowania działki K składającej się z działek nr [...], [...], [...] na okoliczność zgodności pomiędzy deklarowanym a rzeczywistym areałem oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuciła organowi naruszenie:

1. art. 21 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy PROW 2007-2013, przez niezałatwienie wniosku po myśli strony, na skutek zinterpretowania wszelkich niejasności i wątpliwości na niekorzyść skarżącej oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do ustalenia stanu faktycznego, skutkujące wydaniem błędnej decyzji poprzez brak uwzględnienia zaistnienia wyjątkowych okoliczności, skutkujących zmniejszeniem powierzchni trwałych użytków zielonych w gospodarstwie w konsekwencji niezawinionej utraty władztwa nad częścią gruntów, z jednoczesnym zachowaniem trwałych użytków zielonych, co do zasady;

2. § 38 ust. 9 rozporządzenia 2013 r., przez brak jego zastosowania;

3. § 38 ust. 8 rozporządzenia 2013 r., przez jego niewłaściwą interpretację oraz naruszenie zasady prawdy obiektywnej i wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczną z doświadczeniem życiowym i zasadami logicznego rozumowania;

4. art. 47 ust. rozporządzenia nr 1974/2006 oraz § 45 rozporządzenia 2013, przez jego niezastosowanie i tym samym niesłuszne zastosowanie względem skarżącej sankcji, mimo wystąpienia siły wyższej i okolicznościach nadzwyczajnych, niezalanych od skarżącej, należycie wypełniającej Program rolnośrodowiskowy;

5. art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009, przez jego niezastosowanie i tym samym niesłuszne zastosowanie względem skarżącej obniżki płatności, w sytuacji gdy nie ponosi ona odpowiedzialności za rzekomo popełnione nieprawidłowości, a ponadto wskazywała na zaistnienie wyjątkowych okoliczności, skutkujących zmniejszeniem powierzchni trwałych użytków zielonych w gospodarstwie w konsekwencji niezawinionej utraty władztwa nad częścią gruntów, z jednoczesnym zachowaniem trwałych użytków zielonych;

6. rażące naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 Kpa, polegające na zaniechaniu zebrania i wnikliwej analizy pełnego materiału dowodowego znajdujących się w posiadaniu organu skutkujące stwierdzeniem - w ramach postępowania w sprawie przyznania płatności na rok 2013, że stanowiska pracowników organu I instancji znane są organowi odwoławczemu z ich pisemnych oświadczeń, tym samym pominięcie tak istotnego dla sprawy dowodu jak bezpośrednie przesłuchanie tych pracowników oraz umożliwienie zadania im pytań przez skarżącą (czego została pozbawiona), bezpodstawne ustalenie, że wsparcie wypłacone finansowe działki nr [...] w Porzeczu zostało zaprzepaszczone, ponieważ nowy posiadacz działki nie kontynuuje Programu rolnośrodowiskowego, natomiast skarżąca sporną działkę w 2013 i 2014 r. faktycznie uprawiała w sposób prawidłowy, a w 2014 roku w ogóle organ nie ustalał czy program jest tam realizowany, ponadto powołanie się na ostateczną decyzję nr [...] dotyczącej programu objętego nowym okresem 5-letnim, celem ustalania zmniejszenia działki K w poprzedni programie (powierzchni TUZ) składającej się fizycznie z 3 działek nr [...], [...], [...] o deklarowanym areale [...] ha, który zdaniem organu wynosi [...] ha, co miał potwierdzić właśnie wniosek z 2015 r. obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - art. 78 § 1 Kpa, przez bezzasadną odmowę przeprowadzenia dowodu z przesłuchania pracowników organu I instancji, dokonanie oceny dowodów pod z góry ustaloną tezę, poprzez powołanie się na jako dowód na sporządzone przez pracowników organu I instancji oświadczenia bez udziału skarżącej nieuprawnione uwzględnianie interesu faktycznego organu z jednoczesnym nieuzasadnionym ograniczeniu uprawnień skarżącego;

7. naruszenie art. 8 Kpa, przez działanie w sposób nie pogłębiający zaufania w stosunku do organu administracji, oraz błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż w trakcie programu zmniejszyła ona powierzchnię upraw, gdy jedynie utraciła posiadanie co do tej powierzchni w latach 2013-2014, przy jednoczesnym wykonywaniu przez skarżąca w latach 2013-2014 na spornej działce wymaganych programem zabiegów pielęgnacyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

W dniu rozprawy 18 stycznia 2017 r. do Sądu wpłynął faxem wniosek skarżącej o odroczenie rozprawy i zawieszenie postępowania. Jako podstawę wniosku, skarżąca wskazała na konieczność zakończenia kontroli metoda inspekcji terenowej działki K. Podała, ze w skardze wnosiła o przeprowadzenie dowodu z wymiarowania powyższej działki. Powierzchni tej działki jest istotne, gdyż nie jest możliwe aby z roku na rok powierzchnia ziemi uległa zmniejszeniu o 22 ary, jak wskazał to organ w decyzji nr [...] (tj. w zakresie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2014-dopiek Sądu). Według wniosku, miało być do niego załączone pismo Biura Powiatowego M. ARiMR z dnia 17 stycznia 2018 r., lecz nie wpłynęło ono do Sądu.

Pełnomocnik organu podał, że nie ma wiedzy, czy toczą się postępowania o wzruszenie w trybach nadzwyczajnych decyzji o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych za lata 2013 i 2014.

Na rozprawie Sąd na podstawie:

1. art. 109 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ), dalej "p.p.s.a." , oddalił wniosek o odroczenie rozprawy;

2. art. 125 § 1 p.p.s.a. oddalił wniosek o zawieszenie postępowania;

3. art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wniosek zawarty w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał co następuje:

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. (art. 29 ust.2)

O ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych organ, o którym mowa w ust. 2, może rozstrzygnąć również w decyzji w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 3).

Jeżeli kwota nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, która została ustalona w decyzji, o której mowa w ust. 3, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość [...] euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego dla danego funduszu Unii Europejskiej zgodnie z odrębnymi przepisami, kwota przyznanych płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest wypłacana w wysokości pomniejszonej o ustaloną kwotę nienależnie lub nadmiernie pobraną; przepisu ust. 10 nie stosuje się (art. 29 ust.4).

Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa:

1) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni;

2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym doręczono upomnienie (art. 29 ust.7).

Rozpoznając sprawę organ winien odwołać się w pierwszej kolejności do znaczenia pojęć "kwoty pobranej nienależnie" i "kwoty pobranej w nadmiernej wysokości" wskazanych w art. 29 ustawy o ARiMR. Są to odrębne pojęcia. Kwota pobrana nienależnie występuje wtedy gdy środki zostały wypłacone stronie bez podstawy prawnej (np. na podstawie dokumentu potwierdzającego nieprawdę), zaś kwota pobrana w nadmiernej wysokości to środki otrzymane przez stronę w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach.

Powyższe pojęcia nie zostały zdefiniowane w ustawie o ARiMR i dla ich rozumienia pomocniczo można kierować się znaczeniem pojęć zawartych w art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077), dalej "u.f.p.". Zauważyć należy jednak, że na podstawie art. 208 u.f.p., art. 207 u.f.p. nie dotyczy Wspólnej Polityki Rolnej, która jest finansowana zgodnie z odrębnymi ustawami.

W ocenie Sądu, organ powinien dochodzone płatności za poszczególne lata zakwalifikować do kwot nienależnych lub pobranych w nadmiernej wysokości i uzasadnić to przyporządkowanie.

Powyższe jest niezbędne z uwagi, że art. 5 rozporządzenia nr 65/2011, na które organ powołuje się odnosi się wyłącznie do nienależnej płatności. Na marginesie należy wskazać, że na podstawie art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 64/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L. 2014.181.48 ze zm.) rozporządzenie nr 65/2011 utraciło moc z dniem 1 stycznia 2015 r., lecz ma ono nadal zastosowanie do wniosków o płatności i wniosków o wsparcie złożonych do roku 2014 i lat wcześniejszych.

Organ wskazał, że zwrot pobranych płatności następuje na podstawie art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 65/2011 i § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia 2013, gdyż przepisy wskazują na obowiązek odzyskania kwoty wypłaconej za wcześniejsze lata, na wypadek gdy zobowiązanie posiada wieloletni charakter, a takim jest 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe oraz w przypadku gdy rolnik zmniejszył powierzchnię zobowiązania.

Ponadto jak sam organ wskazywał rozporządzenie nr 65/2011 weszło w życie 1 stycznia 2011 r. (art. 35), zaś w stosunku do wniosków o płatność, które zostały złożone przed dniem 1 stycznia 2011 r. zastosowanie ma uchylone rozporządzenie nr 1975/2006. Konieczne stało się wskazanie i wyjaśnienie podstawy regulującej zwrot nienależnie pobranych płatności za rok 2010.

Podkreślić należy wprowadzona możliwość prowadzenia przez organ postępowania w zakresie zwrotu pobranych płatności musi być ujęta w ramy czasowe. Dochodzenie pobranych płatności nie jest nieograniczone w czasie. Określenie momentu wszczęcia (w tym jego prawidłowości), jak i zakończenia postępowania z uwagi na przedawnienie dochodzenia zwrotu pobranej płatności jest istotne.

W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania należy określić przedmiot tego postępowania, a także wskazać przepisy prawa materialnego, na podstawie których organ zamierza rozstrzygnąć sprawę, oraz przepisy proceduralne (teza druga postanowienia NSA z 27 kwietnia 2007 r., II OW 10/07, LEX nr 373608.

Jak wynikało z akt organ wszczął postępowanie o zwrot nienależnie pobranych płatności wynikających z decyzji o przyznaniu za lata 2010-2013. Organ winien wskazać czy wszczęcie tego postępowania nastąpiło zgodnie z przepisami w odpowiednim terminie.

Wskazać należy, że na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w kwestii zwrotu pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości płatności stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisy rozdziału 8 dotyczące przedawnienia. Powyższe oznacza, że przepisy o.p. mogą doznać ograniczeń w wyniku zastosowania innych przepisów unijnych lub przepisów krajowych, regulujących kwestię przedawnienia.

Organ nie wyjaśnił kwestii terminu wszczęcia niniejszego postępowania oraz przedawnienia dochodzonych należności.

W ocenie Sądu, kwestia ta jest istotna, zwłaszcza że w poprzednim stanie prawnym obowiązywały regulacje odnoszące się wprost do ww. kwestii, np. art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. U. UE L 2001.327.11).

Zgodnie z ww. przepisem, "1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

2. Państwa Członkowskie mogą zdecydować, że zwrot nienależnej płatności dokonuje się przez potrącenie tej kwoty z jakiejkolwiek zaliczki lub płatności w ramach systemu pomocy, określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 3508/92, dokonywanej na rzecz rolnika po dacie podjęcia decyzji o zwrocie. Jednakże rolnik może zwrócić tę kwotę nie czekając na dokonanie potrącenia.

3. Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

4. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

5. Obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

6. Kwoty podlegające zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na podstawie art. 13 i tytułu IV są objęte okresem przedawnienia wynoszącym cztery lata.

7. Przepisy ust. 4 i 5 nie mają zastosowania w przypadku zaliczek.

8. Państwa Członkowskie mogą zadecydować o nieodzyskiwaniu kwot równych [...] EUR lub mniejszych, bez odsetek, na rolnika i na okres premiowy, pod warunkiem że nieodzyskiwanie tych kwot jest możliwe na podstawie przepisów prawa krajowego".

Przepis ten miał zastosowanie do wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005r. Przepis ten został uchylony na mocy art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18). Zaznaczyć należy, że w rozporządzenie Komisji nr 796/2004 (nieobowiązujące od 1 stycznia 2010 r.), na dzień jego wydania zawarty był w nim art. 73 o treści: " 1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

2. Państwa Członkowskie mogą zdecydować, że zwrot nienależnej płatności dokonuje się przez potrącenie tej kwoty z jakiejkolwiek zaliczki lub płatności w ramach systemów pomocowych, o którym mowa w tytule III i IV rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, dokonywanej na rzecz rolnika po dacie podjęcia decyzji o zwrocie. Jednakże rolnik może zwrócić tę kwotę, nie czekając na dokonanie potrącenia.

3. Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

4. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

5. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

6. Kwoty podlegające zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na mocy art. 21 i tytułu IV są każdorazowo objęte okresem przedawnienia wynoszącym cztery lata.

7. Przepisy ust. 4 i 5 nie mają zastosowania w przypadku zaliczek.

8. Państwa Członkowskie mogą zadecydować o nieodzyskiwaniu kwot równych [...] EUR lub mniejszych, bez odsetek, na rolnika i na okres premiowy, pod warunkiem że przepisy prawa krajowego stanowią, iż nieodzyskiwanie tych kwot jest w takich przypadkach możliwe.

W przypadku gdy kwoty odnoszące się do odsetek muszą zostać odzyskane niezależnie od kwot nienależnie wypłaconych, Państwa Członkowskie mogą, na tych samych warunkach, zdecydować o nieodzyskiwaniu kwot odnoszących się do odsetek w wysokości [...] EUR lub mniejszych".

Rozporządzenie Komisji nr 796/2004 zostało uchylone na mocy art. 87 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65). Powyższe rozporządzenie nr 1122/2009 stosuje się do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1 stycznia 2010 r.

Wskazać należy, że organ odwoływał się rozporządzenia nr 1122/2009 Rozporządzenie to zawierało art. 80, który zatytułowany był "odzyskiwanie nienależnych płatności" i stanowił:

"1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2.

2. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności."

Przepis ten nie reguluje jednak kwestii przedawnienia, jak przepisy wskazane powyżej. Rozporządzenie nr 1122/2009 zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2015 r. na mocy art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48).

Podkreślić należy, że organ wskazywał na art. 5 rozporządzenia nr 65/2011 jako postawę zwrotu i przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu pobranych płatności. Przepis ten brzmiał: "1. W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

2. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności." Rozporządzenie nr 65/2011 zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2015 r. na mocy art. 43 rozporządzenia nr 640/2014.

Przytoczenie ww. przepisów było uzasadnione w celu wykazania istnienia na przestrzeni lat regulacji dotyczących przedawnienia oraz dacie zawiadomienia beneficjenta o obowiązku zwrotu pobranych płatności w przepisach unijnych odrębnych od przepisów o.p. Jak wynikało z zaskarżonej decyzji, organ całkowicie pominął tę kwestię. Tym samym, uniemożliwiając Sądowi przeanalizowanie prawidłowości decyzji pod tym kątem.

Wskazać należy, że art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy PROW 2007-2013 jest emanacją zasady legalizmu stanowiącą, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zgodnie z art. 8 § 1 Kpa, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Decyzja organu zgodnie z art. 104 § 1 pkt 6 Kpa musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, zaś stosownie do art. 107 § 3 Kpa, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zdaniem Sądu, organ naruszył w sprawie przepisy postępowania art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy PROW 2007-2013 oraz art. 8 § 1 Kpa, art. 107 § 3 Kpa przez niewyjaśnienie kwestii zaliczenia pobranych płatności do kwot nienależnie pobranych oraz ram czasowych umożliwiających prowadzenie postępowania w zakresie zwrotu pobranych płatności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest wyjaśnić i uzasadnić ww. kwestie. Dalszą kolejnością jest ustalenie okoliczności wyłączających zwrot pobranych płatności, w tym na skutek okoliczności nadzwyczajnych oraz obliczenie kwot do zwrotu za poszczególne lata ze wskazaniem i wyjaśnieniem przepisów. W ocenie Sądu, powyższe naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd oddalił wniosek o odroczenie rozprawy, gdyż strony były prawidłowo zawiadomione o jej terminie i nie zaistniały inne okoliczności uzasadniające odroczenie rozprawy. Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania, gdyż z pisma skarżącej nie wynikało, żeby wszczęła postępowanie o wzruszenie w trybie nadzwyczajnym decyzji o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych za lata 2013-2014, ani lata wcześniejsze. Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu w postaci przeprowadzenia wymiarowania działki K. Wskazać należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt administracyjnych, co oznacza, że nie przeprowadza postępowania dowodowego jak sąd cywilny. Wyjątkowo na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny z urzędu lub na wniosek strony może przeprowadzić dowodowy uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W niniejszej sprawie nie został przedłożony do skargi żaden dokument, mający być podstawa wniosku dowodowego. Jak wynikało ze sprawy intencją skarżącej było w zasadzie podważenie poprawności wskazania powierzchni części działki K, które było podstawą zastosowania pomniejszeń należnej płatności za rok 2014. Podkreślić należy, że celem postępowania o zwrot nienależnie pobranych płatności jest ustalenie wysokości kwoty do zwrotu przez danego producenta, nie zaś weryfikacja decyzji wydanych w postępowaniach z zakresu przyznania płatności poprzedzających postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu. Nieprawidłowości, które zostały wskazane w decyzjach o przyznanie przedmiotowych płatności za poszczególne lata mogły być badane przez organ odwoławczy w ramach kontroli instancyjnej po złożeniu odwołania przez rolniczkę od decyzji organu I instancji, a następnie ewentualnie przez sąd administracyjny w przypadku złożenia skargi od decyzji organu odwoławczego. Jak wynikało z akt w przypadku płatności rolnośrodowiskowej za rok 2013, skarżąca odwołała się od decyzji organu I instancji, zaś organ odwoławczy utrzymał w mocy ww. decyzję. Skarga na decyzję organu odwoławczego została przez Sąd odrzucona z powodu wniesienia jej po terminie. Odnośnie decyzji organu I instancji w zakresie płatności rolnośrodowiskowej za rok 2014, skarżąca nie złożyła odwołania. Podkreślić należy, że badanie powierzchni części działki K, mające najprawdopodobniej miejsce w ramach postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za rok 2015 (ostatni rok 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego), o czym nadmienił organ w zaskarżonej decyzji, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o zwrot nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2013.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na podstawie art. 200 p.p.s.a. Zasądzono na rzecz strony skarżącej kwotę w wysokości [...] zł tytułem wpisu sądowego.