Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 922/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka,, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 16 grudnia 2020 r. M.M. (dalej: Skarżący, wnioskodawca) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie nieopłaconych składek.

Decyzją z dnia 17 maja 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład lub organ) odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że wnioskodawca nie posiada tytułu do ubezpieczeń społecznych, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – J.M. Na podstawie Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalono, że żona wnioskodawcy posiada dwa źródła dochodu tj. świadczenie emerytalne w kwocie 2 439,54 zł brutto tj. 2 037,98 zł netto oraz umowę zlecenie, z której uzyskuje średniomiesięczny dochód w kwocie 2 475,66 zł brutto tj. 2 107,85 zł netto (średnia z trzech ostatnich miesięcy tj. 01-03/2021 r.).

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca wskazał, że rodzina ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 700,00 zł oraz koszty leczenia w kwocie 100,00 zł. Poza zadłużeniem wobec ZUS wnioskodawca ma inne zobowiązania finansowe z tytułu kredytu w kwocie 20 000,00 zł, który spłaca w ratach po 500,00 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o pow. 60 m2 nr KW [...] położonego w G., na którym Zakład dokonał zabezpieczenia należności. Wnioskodawca posiada samochód osoby tj. Seat Inca rok prod. 1997.

Na podstawie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że wnioskodawca jest właścicielem trzech pojazdów tj. Polonez 1.6 rok prod. 1989, Seat Inca rok prod. 1997 i Fiat 126P rok prod. 1978.

Z informacji o sytuacji zdrowotnej wynika, że wnioskodawca choruje na przewlekłą chorobę psychiczną pod postacią przewlekłych, utrwalonych i organicznych zaburzeń depresyjnych na podłożu organicznego uszkodzenia mózgu w przebiegu choroby endogenicznej - przewlekłej schizofrenii pod postacią schizofrenii prostej. Wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazane jest, że może podjąć prace w warunkach chronionych.

W kontekście przedstawionej sytuacji majątkowej i zdrowotnej organ doszedł do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie została spełniona przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019, poz. 300 t.j.) – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s.

Wobec zaległości za okres 07.2006 r. - 01.2007 r., 08.2007r. -11.2011 r. od 27 lutego 2007 r. sukcesywnie kierowano należności do egzekucji, która postanowieniem Naczelnika I Urzędu Skarbowego z 7 grudnia 2018 r. została umorzona, z uwagi na brak majątku. Organ egzekucyjny w trakcie postępowania ustalił, że wnioskodawca nie posiada majątku w stosunku, do którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. Ponadto ustalono, że wnioskodawca nie posiada stałego zatrudnienia i jest na utrzymaniu żony.

Natomiast wobec zaległości za okres 12.2007 r. - 08.2012 r. postępowanie egzekucyjne było sukcesywnie wszczynane od 30 lipca 2012 r. w ramach, którego dokonano zajęcia rachunków bankowych. Nie wyczerpano okresu dochodzenia należności jednak prowadzona dotychczas egzekucja nie doprowadziła do zaspokojenia długu.

Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 5 i 6 u.s.u.s. pozwalająca na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Organ podkreślił jednak, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić jego uwzględniania. Ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy mieć na uwadze i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, że istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie. W ocenie Zakładu podjęcie decyzji o umorzeniu przedmiotowych należności z uwagi na ich szczególny charakter jest niezasadne.

ZUS nie ma swobody w dysponowaniu należnością publicznoprawną, a składki na ubezpieczenia społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie wymienionych świadczeń, będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia zaległych składek.

Zakład pomimo wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności odmówił zatem umorzenia należności w granicach uznania administracyjnego.

Zdaniem Zakładu nie wystąpiły również żadne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) – dalej w skrócie zwanego Rozporządzeniem. W ocenie Zakładu w chwili obecnej nie zachodzą przesłanki kwalifikujące do umorzenia należności z uwagi na indywidualną sytuację wnioskodawcy lub interes publiczny. Jak wynika z przedstawionych dokumentów, wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Zakład ustalił, że średniomiesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 4 145,83 zł.

Po opłaceniu miesięcznych wydatków w łącznej kwocie 1 300,00 zł (opłaty eksploatacyjne -700,00zł, koszty leczenia - 100,00 zł, zobowiązania finansowe - 500,00 zł), pozostaje kwota 2 845,83 zł, z której dwuosobowa rodzina zaspokaja swoje pozostałe potrzeby życiowe. Zakład zaznaczył, że minimum socjalne w warunkach cenowych dla IV kwartału 2020 r., ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS) na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny, dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2 101,27 zł. Zważywszy na powyższe, dochód rodziny wnioskodawcy jest wyższy niż ustalona kwota minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa domowego.

Zakład podkreślił, że zobowiązania cywilnoprawne spłacane są przez wnioskodawcę w pierwszeństwie przed zapłatą należności z tytułu składek w ZUS. Pozycja ZUS nie może być gorsza od innych podmiotów. Nie można także poczytywać za spełniające przesłanki do uzyskania ulgi w spłacie przez osoby, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego.

Ponadto wnioskodawca nie korzysta z pomocy, jaką oferuje Urząd Pracy przy poszukiwaniu zatrudnienia. Organ zauważył, że osoba posiadająca zobowiązania pieniężne powinna podjąć starania mające na celu znalezienie zatrudnienia pozwalającego osiągnąć dochody umożliwiające spłatę zaległości.

Zakład wskazał nadto, że pomimo ustalonej niełatwej sytuacji materialnej, rodzina wnioskodawcy nie podjęła działań mających na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują instytucje socjalne.

Zakład nie neguje i nie bagatelizuje wystąpienia u wnioskodawcy problemów zdrowotnych, jednakże z przedłożonego oświadczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że wnioskodawca może podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych.

Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Zakład podkreślił nadto, że obowiązek spłaty zaległych składek nie oznacza, ze muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość (po spełnieniu niezbędnych wymogów w tym zakresie) udzielenia ulgi w formie układu ratalnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.M., nie zgadzając się z zaskarżonym rozstrzygnięciem, wniósł o zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem Skarżącego decyzja Zakładu jest bezpodstawna, niespójna, wewnętrznie sprzeczna i krzywdząca.

Skarżący podkreśla, że stwierdzenie ZUS, że zadłużenie powstało w wyniku długotrwałego nieopłacania składek jest nieadekwatne do sytuacji i nie wskazuje na przyczynę powstania zadłużenia. Zadłużenie powstało bowiem w wyniku choroby psychicznej Skarżącego i zostało spowodowane brakiem możliwości prawidłowej oceny sytuacji długotrwałego nieopłacania składek.

Skarżący zauważył, że argumentacja organu rentowego prowadzi do wniosku iż mimo spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek Zakład odmawia ich umorzenia bez wskazania wyraźnej przyczyny tej odmowy, powołując się ogólnikowo na bliżej niesprecyzowany interes społeczny. Idąc tropem argumentacji Zakładu można dojść do wniosku, że w istocie umorzenie należności z tytułu składek nie przysługuje nikomu, mimo spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia, zawsze bowiem można się powołać na interes społeczny. Trudno wyobrazić sobie sytuację trudniejszą niż ta, w której znalazł się Skarżący t.j. ciężkiej przewlekłej choroby, braku odpowiednich przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, które pozwalałyby na opłacenie składek, przy jednoczesnym braku świadomości co do możliwych skutków ich nieopłacenia.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że w sprawie zaistniała przesłanka nieściągalności, określona art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.

Wobec zaległości za okres 07.2006 r. - 01.2007 r., 08.2007r. -11.2011 r. od 27 lutego 2007 r. sukcesywnie kierowano należności do egzekucji, która postanowieniem Naczelnika I Urzędu Skarbowego z 7 grudnia 2018 r. została umorzona, z uwagi na brak majątku. Organ egzekucyjny w trakcie postępowania ustalił, że wnioskodawca nie posiada majątku w stosunku, do którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. Ponadto ustalono, że wnioskodawca nie posiada stałego zatrudnienia i jest na utrzymaniu żony.

Natomiast wobec zaległości za okres 12.2007 r. - 08.2012 r. postępowanie egzekucyjne było sukcesywnie wszczynane od 30 lipca 2012 r. w ramach, którego dokonano zajęcia rachunków bankowych. Nie wyczerpano okresu dochodzenia należności jednak prowadzona dotychczas egzekucja nie doprowadziła do zaspokojenia długu.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe za tym przemawiają.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanej w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a w szczególności do stwierdzenia, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Innymi słowy kontrola ta obejmuje samo postępowanie poprzedzające wydanie decyzji, ale nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru (por. wyroki NSA: z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 660/07; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1496/10; z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 671/11; z dnia 11 września 2015 r., sygn. akt II FSK 1821/13).

Dokonując analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji Zakład przyznał prymat interesowi publicznemu nad interesem Skarżącego. Zgodzić przy tym trzeba się z argumentacją organu, że ZUS nie ma swobody w dysponowaniu należnością publicznoprawną, a składki na ubezpieczenia społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie wymienionych świadczeń, będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia zaległych składek, zwłaszcza że sytuacja finansowa Skarżącego nie nosi znamion ubóstwa.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącego. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz zdrowotnej. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Należy odnotować, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Żona skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.037,98 zł netto oraz uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia w wysokości 2.107, 85 zł netto (średnia z ostatnich trzech miesięcy tj. 01-03/2021 r.). Z poczynionych ustaleń wynika również, że wnioskodawca posiada zadłużenie wobec innych wierzycieli, które są regulowane w formie rat w kwocie miesięcznej 500 zł.

Po opłaceniu miesięcznych wydatków w łącznej kwocie 1 300,00 zł (opłaty eksploatacyjne -700,00zł, koszty leczenia - 100,00 zł, zobowiązania finansowe - 500,00 zł), pozostaje kwota 2 845,83 zł, z której dwuosobowa rodzina zaspokaja swoje pozostałe potrzeby życiowe. Zakład trafnie przy tym podkreślił, że minimum socjalne w warunkach cenowych dla IV kwartału 2020 r., ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS) na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny, dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2 101,27 zł. Zważywszy na powyższe, dochód rodziny wnioskodawcy jest wyższy niż ustalona kwota minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa domowego.

Organ podkreślił, że pomimo akcentowanej przez skarżącego trudnej sytuacji finansowej spłaca swoje zobowiązania wobec innego podmiotu. W tej sytuacji podzielić należało pogląd, że brak jest racjonalnych powodów do przyjęcia, że inne zobowiązania skarżącego mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto Skarżący nie korzysta z pomocy, jaką oferuje Urząd Pracy przy poszukiwaniu zatrudnienia. Zgodzić należy się z organem, że osoba posiadająca zobowiązania pieniężne powinna podjąć starania mające na celu znalezienie zatrudnienia pozwalającego osiągnąć dochody umożliwiające spłatę zaległości.

Zakład wskazał nadto, że pomimo ustalonej niełatwej sytuacji materialnej, rodzina wnioskodawcy nie podjęła działań mających na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują instytucje socjalne.

Zakład nie negował i nie bagatelizował wystąpienia u Skarżącego problemów zdrowotnych, jednakże z przedłożonego oświadczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że Skarżacy może podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych.

Przy czym zgodzić trzeba się z Zakładem, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych zdaniem Sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez Skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie był też przez stronę skarżącą kwestionowany. Okoliczność, że strona skarżąca nie zgadza się z oceną sytuacji majątkowej i rodzinnej dokonaną przez organ nie oznacza jednak, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby wsparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, albowiem Zakład ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja Skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji Skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325).