Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 705/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2 i 3, art. 28 ust 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.) Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Urszula Zięba Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 maja 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy . - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 25 stycznia 2017 r. -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 maja 2017 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w T., po rozpatrzeniu wniosku W. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił własną decyzję z dnia 25 stycznia 2017 r. nr [...] i odmówił umorzenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu wskazano, że W. S. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek z uwagi na trudną sytuację życiową.

W odpowiedzi Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca przyznał, że prowadzi działalność gospodarczą, jednak osiąga z tego tytułu niewysokie dochody około [...] zł miesięcznie. Jego żona otrzymuje natomiast emeryturę w wysokości [...] zł. Poza ponoszeniem normalnych wydatków życiowych wnioskodawca był zmuszony do zaciągnięcia kredytu na remont domu, któremu groziło już trwałe uszkodzenie. Zdaniem wnioskodawcy jego zadłużenie jest tak duże, że jego spłata stała się nierealna.

Organ rentowy, ponownie rozpatrując sprawę ustalił, że wnioskodawca aktualnie uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług projektowych w budownictwie. Na podstawie przedłożonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów za rok 2016 ustalono, że osiąga średniomiesięczne dochody w wysokości [...] zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody z tytułu pobieranej emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie. Biorąc powyższe pod uwagę łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Ze złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych wynika, że w roku 2011 osiągnął przychód w wysokości [...] zł, w roku 2012 w wysokości [...] zł, w roku 2013 w wysokości [...] zł, w roku 2014 w wysokości [...] zł oraz w roku 2015 w wysokości [...] zł.

Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł (opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty związane z leczeniem - [...] zł, pozostałe - [...] zł).

Żona wnioskodawcy cierpi na liczne schorzenia, o czym świadczy załączona dokumentacja medyczna.

Wnioskodawca nie figuruje w ewidencji ksiąg wieczystych jako właściciel żadnej nieruchomości, posiada natomiast samochód osobowy [...], rok prod. 1999. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej oraz nie pobiera świadczeń rodzinnych ani świadczeń wychowawczych.

W opinii organu w przedmiotowej sprawie nie została zrealizowana przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Powodem takiego stwierdzenia było ustalenie, że wobec wnioskodawcy prowadzone jest obecnie postępowanie egzekucyjne, a pozostałe przesłanki wymienione w cyt. przepisie nie dotyczą sytuacji wnioskodawcy.

Zdaniem organu nie ma również podstaw do umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W kontekście powyższych regulacji stwierdzono, że w chwili obecnej wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą z zakresu usług projektowych w budownictwie, z której osiąga dochód w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie (dochód obliczony na podstawie przedłożonej książki przychodów i rozchodów za rok 2016). Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem zostały określone na kwotę [...]zł. Ponadto w oświadczeniu z dnia 23 grudnia 2016 r. wnioskodawca zadeklarował chęć spłaty zadłużenia w układzie ratalnym więc w swojej ocenie jest on w stanie spłacić zaległość.

W konsekwencji organ ocenił, że aktualna sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek, którzy wywiązują się z obciążających ich należności składkowych. Podkreślenia wymaga fakt, że składki na ubezpieczenia mają charakter należności publicznoprawnych, dlatego też Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest zachować szczególną ostrożność w dysponowaniu nimi. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy.

Z drugiej strony działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS, które podlegają szczególnej ochronie i co do zasady winny być regulowane w pierwszej kolejności.

Przechodząc do analizy kolejnych przesłanek stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Jeżeli zaś chodzi o kwestie zdrowotne, to wnioskodawca co prawda przedłożył obszerną dokumentację medyczną jego żony, jednak nie przedłożył żadnych dokumentów, które wskazywałyby na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu na opłacenie należności. Omawiana przesłanka ma natomiast zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. W przypadku wnioskodawcy sytuacja taka nie ma miejsca tym bardziej, że obecnie prowadzi on działalność gospodarczą.

Reasumując stwierdzono, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości składkowych. Uchylenie decyzji I instancji było natomiast spowodowane błędną kwotą zadłużenia ujętą w tej decyzji.

Od powyższego rozstrzygnięcia wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił błąd w ustalenia faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, w szczególności poprzez uznanie, że osiągane przez niego i jego żonę dochody pozwalają na uregulowanie ustalonego przez organ zadłużenia z tytułu składek w sposób, w który nie pozbawiłby go i jego żony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą decyzją oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący zakwestionował wysokość ustalonych przez organ dochodów. Zauważył, że organ nie wyciągnął w tym zakresie średniej z ostatnich lat, lecz uwzględnił akurat ten okres, w którym skarżący uzyskiwał najwyższy dochód. Tymczasem w tym roku jego dochód jest dużo niższy (w bieżącym miesiącu nie osiągnął żadnego dochodu, a w poprzednim zarobił [...] zł). Z tego też względu w chwili obecnej rozważa zawieszenie działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że już wcześniej nie opłacał należnych składek, gdyż nie był w stanie ponieść tego bieżącego kosztu, tym bardziej nie jest to możliwe obecnie, gdy zaległość urosła do dużej sumy. Podkreślił, że nie dysponuje żadnym majątkiem, poza starym komputerem i samochodem, które są mu niezbędne do pracy. Podkreślił, że jest osobą starszą i niestety prawdopodobne jest, że ilość otrzymywanych zleceń będzie się zmniejszać, a jego sytuacja materialna będzie się pogarszać. W tej sytuacji spłata zadłużenia oznaczałaby konieczność zrezygnowania z zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, stąd umorzenie tych zaległości, co najmniej w części, jest zasadne.

Organ rentowy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z kolei z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) oraz w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Mając powyższe na względzie należy podnieść, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika zatem, że to Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było lub jest postępowanie egzekucyjne.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji (kwestia wartości samochodu osobowego Opel Astra rok prod. 1999), jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14).

Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego szacunku, gdyż jego zdaniem, skoro toczy się postępowanie egzekucyjne, to po stronie skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność. W opinii Sądu jednak fakt, że postępowanie egzekucyjne jest w toku z pewnością nie przesądza sam w sobie o braku nieściągalności. Zwłaszcza w kontekście przemilczanej przez organ rentowy, a znajdującej się w aktach sprawy informacji o tym, że dotychczas w wyniku prowadzonego przymusowego dochodzenia zaległych należności za okres od października 2013 r. do marca 2016 r. nie wyegzekwowano żadnej kwoty, natomiast w odniesieniu do wcześniejszych zaległości Naczelnik I Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne w związku z nieściągalnością (k-110 akt administracyjnych).

Zdaniem Sądu organ dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W tym zakresie należy wskazać, że organ w sposób niedokładny dokonał ustalenia wysokości uzyskiwanego przez skarżącego dochodu. W tym miejscu należy podkreślić, że oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy należy dokonywać w oparciu o aktualny stan faktyczny. Tymczasem organ oparł się w tym zakresie wyłącznie na wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego w 2016 r., choć decyzję wydano w maju 2017 r. Dochody uzyskiwane na przestrzeni ubiegłego roku nie są do końca miarodajne do ustalenia aktualnych możliwości finansowych skarżącego, w szczególności w sytuacji, gdy skarżący nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, gwarantującej względną stabilizację finansową lecz prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której wysokość uzyskiwanych dochodów jest labilna, a do tego, jak sygnalizował skarżący, w bieżącym roku drastycznie spadła. Wystosowując wezwanie do skarżącego o przedstawienie książki przychodów i rozchodów w dniu 28 lutego 2017 r. (k. 5 akt administracyjnych) zasadne byłoby wezwanie o przedstawienie dokumentacji za styczeń i luty 2017 r., tymczasem organ wezwał skarżącego do przedstawienia książki przychodów i rozchodów wyłącznie za styczeń. Pomijając nawet ten fakt, obliczając wysokość dochodów skarżącego z niezrozumiałych względów w ogóle nie uwzględniono najbardziej aktualnych danych za styczeń 2017 r., które zgodnie z przedstawioną księgą wyniosły w tym miesiącu [...] zł, ograniczając się do obliczenia średniego dochodu za 2016 r. W tej sytuacji wydana decyzja nie opiera się zdaniem Sądu na rzetelnie ustalonym i aktualnym stanie faktycznym i słusznie spotkała się w tym zakresie ze sprzeciwem skarżącego.

Organ rentowy ocenił, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi. Nawet jeżeli przyjmiemy za organem, że wysokość miesięcznych dochodów skarżącego oraz jego żony wynosi [...] zł, choć wartość ta, zdaniem Sądu jest z powodów wskazanych powyżej nieaktualna i w kontekście uzyskanego w styczniu 2017 r. dochodu, zawyżona, to okazuje się, że kwota ta przewyższa o ok. [...] zł minimum socjalne przewidziane dla dwuosobowego gospodarstwa w 2017 r. Nadwyżka ta sprawia, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest dramatyczna. Z drugiej jednak strony, zestawienie tej kwoty z sumaryczną wysokością aktualnego zadłużenia skarżącego, wynoszącego na chwilę obecną [...] zł oraz wiekiem skarżącego, który ma 65 lat, stawia pod znakiem zapytania realność spłaty całego zadłużenia bez narażenia skarżącego na przekroczenie progu ubóstwa. Rację ma skarżący, że z racji jego wieku realne jest raczej obniżenie wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów, a wizja spłaty tak wysokiego zadłużenia, które w związku z odsetkami wciąż będzie przecież narastało jest przytłaczająca i nierealna. Zdaniem Sądu w powyższym zakresie organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia w pełnej wysokości jest w sytuacji wnioskodawcy realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Reasumując, Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 cyt. rozporządzenia, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza pełnego umorzenia zaległości składkowych. Nie można zapominać, że zaległości składkowe powstały w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Zadaniem organu będzie wszelako w trakcie ponownego rozpoznania sprawy, po pierwsze dokonanie samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności, a po drugie ustalenie jak najbardziej aktualnego stanu faktycznego, w szczególności w odniesieniu do dochodów osiąganych w miesiącach poprzedzających wydanie decyzji. Dopiero tak ustalone dochody powinny dać podstawę do rozważań co do realności spłaty zadłużenia w całości bądź w części.

Stąd należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 tej ustawy Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, zaś w sprawie występował osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.