Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 216/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 151, art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 48, art. 51, art. 52, art. 56, art. 57, art. 58, art. 59
journal: Dz.U. 1982 nr 40 poz 268
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2014 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku T. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [..] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] września 1985 r. nr [...] przejmującej na rzecz Państwa w zamian za emeryturę gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, położone we wsi L., stanowiące własność M. i A. W. utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy;

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] września 1985 r. przejmującej na rzecz Państwa w zamian za emeryturę powyższą nieruchomość.

Nie zgadzając się z ww. decyzją wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył T. W. We wniosku podniósł, że została spełniona przesłanka do uznania go za następcę prawnego, polegająca na całorocznej pracy na roli. Jako dowód potwierdzający tę okoliczność załączył dwa oświadczenia świadków.

Ponownie rozpatrując sprawę organ podniósł, że decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...] września 1985 r. została wydana na podstawie art. 51,52,56 ust. 2, 57 ust 1,art.58 ust. 1 i 2, 59 ust.1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz.268 z poźń. zm).

Zgodnie z art. 51 ww. ustawy w przypadku braku następcy lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia , gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo.

W myśl art. 48 ust. 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji ,następcami rolnika mogli być zstępni, małżonkowie zstępnych, przysposobieni, małżonkowie przysposobionych, rodzeństwo, małżonkowie rodzeństwa, zstępni rodzeństwa rolnika, małżonkowie zstępnych rodzeństwa oraz pasierbowie i wychowankowie rolnika. Stosownie natomiast do ust. 3 przywołanego przepisu następca rolnika, o którym mowa w ust. 1, powinien spełniać warunki wymagane dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności, określone w przepisach Kodeksu Cywilnego, a ponadto nie przekroczyć 55 lat oraz nie być inwalidą I lub II Grupy albo III grupy, w sytuacji całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do art.160 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz.93 z późn. zm.) według stanu na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy W., własność nieruchomości rolnej lub jej części mogła być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy gdy nabywca :

1. stale pracował w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy

produkcji rolnej albo;

2. miał kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Analizując powyższe przepisy prawa organ stwierdził, że T. W. mógł

skutecznie przejąć gospodarstwo rolne po swoich rodzicach jako następca po spełnieniu jednej z przesłanek wymienionych w art.160 Kc.

T. W. prawo do bycia uprawnionym jako następca do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa po rodzicach wywodzi z faktu, że pracował w gospodarstwie rolnym rodziców przy produkcji rolnej. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie wnioskodawcy z dnia 21 marca 2008 r. złożone przed Wójtem Gminy, w którym wnioskodawca stwierdził, że wykonywał czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego jak inni domownicy, prace przy obsłudze inwentarza, wszystkie prace polowe, dodał, że prace wykonywane były poza pobytem w szkole. W aktach sprawy znajdują się również dwa oświadczenia świadków z dnia 21 marca 2008 r. złożone również przed Wójtem Gminy, w których zeznali, że w okresie od 1 lutego 1974 r. do 30 września 1982 r. T. W. wykonywał prace związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, prace te wykonywane były poza pobytem w szkole.

Aby można było uznać, że osoba ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, konieczne jest ustalenie, że przez dłuższy czas wykonywała w gospodarstwie prace rolnicze, w konsekwencji czego nabyła praktyczną znajomość całokształtu pracy rolnika w stopniu umożliwiającym samodzielne prowadzenie gospodarstwa. Z oświadczenia T. W. oraz zeznań świadków wynika, że wnioskodawca wykonywał prace w gospodarstwie rolnym rodziców poza pobytem w szkole. Jednak nauka w szkole uniemożliwiała wypełnienie przesłanki codziennej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. W przypadku osoby, która kształci się w szkole, nie jest możliwe wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Nie stanowi to jej głównego zajęcia, ani też źródła utrzymania, a polega jedynie na doraźnej pomocy rodzicom. Dlatego też zdaniem organu nie można uznać pomocy rodzicom przez ucznia czy studenta za okres stałej pracy w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej. W związku z tym nie można stwierdzić, że T. W. przed przejęciem gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w 1985 r. stale pracował przy produkcji rolnej , gdyż w tym czasie jak sam deklaruje, kształcił się w szkole. Nie została zatem spełniona pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 160 Kc.

W celu zbadania czy została spełniona druga przesłanka wymieniona w art. 160 kc. dotycząca kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, organ wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1964 r., Nr 45, poz.304 z późn. zm., wg stanu obowiązującego na dzień wydania badanej decyzji) za kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego uważa się ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskanie tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. W niniejszej sprawie T. W. nie przedstawił żadnego z ww dokumentów, które potwierdzałyby jego kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. W związku z tym należy stwierdzić, że nie została spełniona również druga z przesłanek wymienionych w art.160 kc, niezbędna do uznania wnioskodawcy za następcę rolnika.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ uznał, że przejęcie omawianego gospodarstwa rolnego na własność Państwa nastąpiło zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa. W aktach sprawy znajduje się wniosek z dnia 15 lipca 1985 r. A. i M. W. skierowany do Naczelnika Gminy w W., w którym zwrócili się o przejęcie gospodarstwa rolnego położonego we wsi L. na rzecz Państwa w zamian za emeryturę. We wniosku tym jednocześnie poinformowali, że nie posiadają następcy na gospodarstwo. W tym miejscu organ zauważa, że do uzyskania emerytury przez rolnika bez znaczenia było czy przekazywał gospodarstwo następcy czy też na własność Państwa. W związku z tym, zdaniem organu gdyby faktycznie małżonkowie Wąs posiadali następcę , który spełniał warunki do uznania go za następcę rolnika, to zapewne jemu przekazaliby posiadane gospodarstwo.

Reasumując, organ uznał, że badana w niniejszej sprawie decyzja Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1985 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem przepisów na podstawie których została wydana, w związku z czym brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 2 kpa. Przeprowadzona również z urzędu analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. stosownie do innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa.

Odnosząc się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy twierdzenia, iż skarżący był następcą rolnika, gdyż przez cały rok pracował na roli oraz do załączonych oświadczeń świadków, w których zeznali, że T. W. pracował całorocznie w gospodarstwie rolnym rodziców, organ wyjaśnia, że twierdzenie wnioskodawcy oraz zeznania świadków są sprzeczne z wcześniejszym oświadczeniem wnioskodawcy i zeznaniami świadków złożonymi przed Wójtem Gminy(wówczas oświadczono, że T. W. pracował w gospodarstwie rodziców poza pobytem w szkole). Ponadto podniesione we wniosku twierdzenie, że skarżący całorocznie pracował na roli zapadło dopiero po uzyskaniu przez skarżącego niekorzystnej decyzji w której dokonano analizy obowiązujących wówczas przepisów prawa i wyjaśniono, że pomoc rodzicom przez ucznia czy studenta nie może zostać uznana za okres faktycznej pracy w gospodarstwie.

Podniesiony przez skarżącego zarzut, że został pominięty przy wydaniu decyzji Naczelnika Gminy nie może być rozważony w kategoriach wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozważony wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 4 KPA.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. W. wnosząc o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy ze względu na błędne zastosowanie prawa materialnego oraz formalnego i brak ustalenia faktów.

W uzasadnieniu podniósł, iż domniemywać trzeba, że tak jak w innych przepisach szczególnych ustawa została wprowadzona z intencją rozszerzenia kręgu podmiotów uprawnionych, a nie zawężenia przyznawania świadczeń, jak stało się w jego przypadku. Zdaniem skarżącego błędniezastosowano przepisy prawa materialnego i na tej podstawie odmówiono mu prawa do odzyskania gospodarstwa swoich rodziców.

Jako syn przekazujących gospodarstwo rolne, M. i A. W. uczył się i pracował w tym gospodarstwie od wczesnego dzieciństwa do momentu przekazania na rzecz Państwa. Gospodarstwo to było w posiadaniu jego rodziny od co najmniej XIX wieku, również w okresie, kiedy wieś L. była kolonią [...].

Gospodarstwo zostało przekazane w dobrym stanie agrotechnicznym i bez zadłużeń, co umożliwiło ( na jego nieszczęście) skomunalizowanie go na rzecz Gminy W. Pewne gospodarstwa ( z zadłużeniami ) które pozostały w zasobach Agencji Nieruchomości Rolnych zostały przekazane byłym właścicielom. Podniósł, że występował do Urzędu Gminy w W. o zakup gospodarstwa rolnego po swoich rodzicach pismem z dn. 31.05.1997 r . oraz pismem z dnia 15.04.200 r. Z Urzędu Gminy w W. otrzymał odpowiedź negatywną .

Zdaniem skarżącego przekazanie gospodarstwa przez jego rodziców nastąpiło przy niepełnej informacji na temat możliwości otrzymania emerytury.

Uważa, że gospodarstwo rolne jego rodziców, które przetrwało zabory, wojny światowe w polskich rękach, powinno być w III Rzeczypospolitej nadal własnością jego rodziny. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje ;

Stosownie do treści art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153,poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o powyższe kryteria, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy na wstępie zwrócić uwagę, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art.16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz.1071 ze zm.). Z tego względu może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa w tym przepisie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym. Zadaniem organu jest ocena decyzji pod kontem kwalifikowanej niezgodności z prawem. W postępowaniu tym organ opiera się na uprzednio zgromadzonym materiale dowodowym.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art.156 §1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony , oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (v. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r. sygn.. akt I OSK 1888/10, Lex nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz.91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010r. sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia nsa. gov. pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym od lat prezentowane jest również stanowisko, że nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny ( wyrok NSA z dnia 29 czerwca 1987 r. sygn. akt II SA 2145/86[w:] Kodeks postępowania administracyjnego z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego pod red. R. Hausera, Warszawa 1995, str.337).

W ocenie Sądu zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiadają prawu. Prawidłowo Minister stwierdził, iż w sprawie tej nie wystąpiły kwalifikowane wady uzasadniające wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc.

Poddana ocenie organu w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...] września 1985 r. wydana została na podstawie art. 51, 52, 56 ust. 2, 57 ust. 1, 58 ust. 1 i 2, 59 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U z 1982 r, nr 40,poz.268 ze zm.).

W sprawie jest bezsporne, że gospodarstwo rolne przejęte przez państwo na wniosek M. i A. małż. W. za emeryturę stanowiło ich własność.

Nie jest też kwestionowane, że M. i A. W. wystąpili z wnioskami z dnia 15 lipca 1985 r do Naczelnika Gminy w W. o przejęcie ich gospodarstwa położonego we wsi L. o powierzchni [...] ha w zamian za emeryturę informując w nim, że nie posiadają następcy któremu mogliby przekazać gospodarstwo rolne. W tym miejscu należy zaznaczyć (co słusznie podnosi organ), że do uzyskania emerytury przez rolnika bez znaczenia było, czy przekazywał gospodarstwo następcy, czy też na własność państwa.

W myśl art. 48 ust.3 powyższej ustawy następca rolnika (któremu możnaby przekazać gospodarstwo rolne) powinien między innymi spełniać warunki wymagane dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności określone w kodeksie cywilnym, a ponadto nie przekracza 55 lat oraz nie być inwalidą I lub II grupy albo III grupy i całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Zgodnie z art. 160 kodeksu cywilnego (Dz. U. z 1964 r, nr 16, poz. 93 ze zm.) według treści na dzień wydania decyzji przez naczelnika Gminy W., własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy gdy nabywca : stale pracował w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej albo miał kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z materiału dowodowego rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby skarżący spełnił powyższe przesłanki.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własnej nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1964 r. nr 45, poz. 304 ze zm.) wg. stanu obowiązującego na dzień wydania przez Naczelnika Gminy W. decyzji o przejęciu gospodarstwa za emeryturę, za kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego uważa się ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskanie tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. Żadnych takich dokumentów skarżący nie przedstawił.

Drugą przesłanką była stała praca w gospodarstwie rolnym przy produkcji rolnej powodująca nabycie praktycznej znajomości pracy rolnika w stopniu umożliwiającym samodzielne prowadzenie takiego gospodarstwa.

Z oświadczenia skarżącego oraz z zeznań świadków wynika natomiast, że pomagał on rodzicom w gospodarstwie poza pobytem w szkole. Natomiast z orzecznictwa wynika, że nauki w szkole czy też studiowanie nie da się połączyć z możliwością wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym, praca taka nie stanowi też źródła stałego utrzymania. Przekazanie gospodarstwa następcy, który uczy się lub studiuje miałoby bowiem jedynie charakter formalny, nie realizujący celu ustawy, którym było dokonanie w rolnictwie zmiany generacji przy zapewnieniu zaopatrzenia emerytalnego bądź rentowego rolnikom przekazującym gospodarstwa rolne następcom, lub osobom, które dają gwarancje należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. (wyrok NSA w Warszawie z dnia 25.02.1983 r sygn. akt II SA 2052/82).

Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń świadków oraz samego skarżącego z dnia 21 marca 2008 r. złożonych przed Wójtem Gminy W. wynika, że skarżący w okresie od 1 lutego 1974 r. do 30 września 1982 r. wykonywał prace w gospodarstwie rolnym rodziców poza pobytem w szkole, a zatem również powyższej przesłanki skarżący nie spełnił. Natomiast wyjaśnienia skarżącego złożone dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzające że był on następcą rodziców, gdyż przez cały rok pracował na roli. Sąd uznał za niewiarygodne i sprzeczne z wcześniejszymi oświadczeniami zarówno jego jak i świadków. W tej kwestii sąd w pełni podzielił stanowisko organu odwoławczego. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że decyzja kontrolowana w postępowaniu nadzorczym w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego w zamian za rentę została wydana na wniosek rodziców skarżącego w którym wyrazili swoją wolę w sposób niesporny. Brak było więc podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego w trybie określonym w art. 156 § 1 k.p.a wydanej w tym przedmiocie decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] września 1985 r. co z kolei oznacza , że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności ww. rozstrzygnięć nie naruszają prawa.

Mając powyższe na względzie Sąd , na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.