Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1353/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i ust. 2, ust. 3, art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 marca 2016 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Zakład") decyzją z dnia

[...] r. nr [...], po ponownym rozpoznaniu wniosku L. S., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami w łącznej wysokości [...] zł, w związku z wnioskiem zobowiązanego z dnia 5 sierpnia 2015 r.

Organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji przebieg czynności związanych

z postępowaniem w przedmiocie określenia wysokości tej zaległości (w tym postępowaniem sądowym) oraz związanych z rozpoznawaniem przez ZUS uprzednio składanych wniosków o umorzenie zaległości (decyzja ostateczna z dnia [...]). Organ wskazał w uzasadnieniu na złożony przez zobowiązanego w dniu

17 października 2014r. wniosek o umorzenie składek na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012r., poz. 1551) zwanej powszechnie postępowaniem abolicyjnym. Organ wskazał, że decyzją z dnia [...]. Zakład określił warunki oraz ustalił wysokość należności z tytułu składek podlegających umorzeniu i jednocześnie poinformował wnioskodawcę, że warunkiem ich umorzenia jest spłata należności niepodlegających umorzeniu na podstawie wskazanych przepisów szczególnych. W odpowiedzi na złożony w dniu 27 maja 2015r. wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu składek za okres nieobjęty tzw. abolicją, pismem z dnia 24 lipca 2015r. Zakład poinformował zobowiązanego, że wyraża zgodę na rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Zobowiązany odmówił zawarcia układu ratalnego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w dniu 5 sierpnia 2015r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie wpłynęło pismo zobowiązanego L.S. dotyczące umowy rozłożenia na raty należności

z tytułu składek, wraz z wnioskiem o umorzenie w części lub w całości odsetek.

W złożonym wniosku dłużnik podniósł m.in., że nie uchylając się od opłacenia, a także nie kwestionując samej umowy oraz harmonogramu spłaty należności z tytułu składek w ramach układu ratalnego, wskazana miesięczna rata wyznaczona przez Zakład miała nie przekraczać kwoty [...] zł, a płatności ustalonych tym sposobem rat miały nastąpić dopiero po otrzymaniu świadczenia emerytalnego. W złożonym piśmie wnioskodawca wskazał, iż aktualnie utrzymuje się z zasiłku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w wysokości [...] zł, gdzie na leki wydaje od [...] zł do [...] zł miesięcznie, nie jest aktualnie w stanie opłacić wymaganych należności tytułem nieopłaconych składek. Wskazał ponadto we wniosku, że w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej nie miał możliwości opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne z powodów zdrowotnych. Pogarszający stan zdrowia był powodem ubiegania się o świadczenie rentowe, które nie zostało przyznane, pomimo odwołania do sądu. Powołując się na sytuację majątkową i zdrowotną dłużnik tym samym wniósł o umorzenie części lub całości odsetek.

W dniu [...]., decyzją nr [...], Zakład odmówił dłużnikowi umorzenia odsetek w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

- od składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2009 r. do stycznia 2013 r. w kwocie [...] zł,

- od składek na ubezpieczenie zdrowotne za luty 2008 r., kwiecień 2009 r., grudzień 2009 r. w wysokości [...] zł,

- od składek na Fundusz Pracy za okres od marca 2009 r. do stycznia 2013 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany powołał się na trudną sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. Zakwestionował przy tym powoływanie się w decyzji na orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., gdzie zaliczono wnioskodawcę do stopnia niepełnosprawności umiarkowanej i podniósł, że zgodnie z opinią biegłych lekarzy sądowych w prowadzonym postępowaniu o przyznanie świadczenia rentowego został uznany jako osoba niepełnosprawna tj. "całkowicie, trwale, niezdolny do pracy". Wnioskodawca zakwestionował obciążenie jego osoby składką zdrowotną za lata 2006-2008, w ramach pracy nakładczej, podniósł, że wskazane składki zostały opłacone zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zobowiązany wskazał dalej, że obecnie utrzymuje się z zasiłku stałego wypłacanego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (MOPR) w miesięcznej wysokości [...] zł oraz zasiłku celowego przeznaczonego na dofinansowanie zakupu leków do wysokości [...] zł. Oświadczył, że na leki wydaje miesięcznie kwotę od [...] zł do [...] zł oraz, że w sytuacji, w jakiej aktualnie się znajduje, nie jest w stanie spłacać zadłużenia w systemie ratalnym. Wnioskodawca poinformował, że w jego małżeństwie od [...] r. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, małżonkowie nie posiadają majątku. Zobowiązany oświadczył, że powodem zawarcia tej umowy oraz nieformalnej separacji jest zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. L.S. poinformował, że małżonka założyła nową rodzinę. Powtórzył, że z powodów zdrowotnych od 2005r. ubiegał się o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i składał odwołania do sądu, które zostały oddalone, bowiem nie zachodziły przesłanki ustawowe odnośnie okresów składkowych. W toku postępowania przedłożył:

- wyrok Sądu Okręgowego w S. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 grudnia 2009r., sygn. akt VII U 1043/09;

- wyrok Sądu Okręgowego w S. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 grudnia 2013r., sygn. akt VII U 355/13;

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego;

- potwierdzenie przelewu szt. 8;

- historię rachunku szt. 5.

Rozpoznając ponownie sprawę Zakład ustalił, że zobowiązany prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą - działalność taksówek osobowych, która z dniem [...] r. została wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Na koncie dłużnika na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne obejmowało okresy 09/2005, 10/2005, 01/2006 - 11/2007, 07/2008-01/2013 i kwotę [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne okres 10/2005, 01/2006, 03/2006, 05/2006, 11/2007, 02/2008, 12/2008, 04/2009,12/2009 i kwotę [...] zł, oraz na Fundusz Pracy za okres 10/2005, 01/2006-11/2007, 07/2008-12/2008, 03/2009-01/2010 oraz kwotę [...] zł wraz z należnymi odsetkami do dnia zapłaty. Postępowaniem wywołanym wnioskiem o umorzenie zawartym w piśmie z dnia 5 sierpnia 2015 r. objęte zostały odsetki od należności nieobjętych tzw. postępowaniem abolicyjnym.

Zgodnie z przedłożoną decyzją z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie

w S. oraz na podstawie danych pobranych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono, że aktualnie dochodem dłużnika jest zasiłek stały przyznany na okres od 01 maja 2013r. do 30 kwietnia 2016r. w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Ponadto wnioskodawca korzysta z zasiłków celowych.

Organ wskazał m.in., że zobowiązany oświadczył, iż mieszka z małżonką

w mieszkaniu komunalnym, prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe, ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat w kwocie ok. [...] zł oraz koszty związane

z leczeniem w wysokości ok. [...] zł miesięczne, jego małżonka dokonuje miesięcznych opłat za czynsz w kwocie [...] zł, energię elektryczną w kwocie [...] zł, paliwo gazowe w kwocie [...] zł, telefon w kwocie [...] zł, radio i telewizję w kwocie [...] zł i węgiel za sezon grzewczy w kwocie [...] zł. Organ zwrócił też uwagę, że zobowiązany oświadczył, iż, poza przedmiotowymi zaległościami, nie ma innych zobowiązań, jest osobą schorowaną, z orzeczeniem Zakładu o [...]. Z uwagi na niespełnienie ustawowych wymogów, zobowiązanemu odmówiono przyznania świadczenia rentowego. Organ zwrócił uwagę, że osiągany przez zobowiązanego dochód obliczony w ramach prowadzonego przez niego samodzielnie i odrębnie gospodarstwa domowego jest niższy od ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego ([...] zł na 1 osobę) oraz niższy od minimum egzystencji ([...] zł na 1 osobę).

W dniu 7 października 2015r. L.S. nabył prawa do przyznania świadczenia emerytalnego. Przyznanie świadczenia jest objęte odrębnym postępowaniem w tym zakresie.

Organ wskazał, że ustalono w sprawie, iż dłużnik uzyskał przychód: w 2005r.

w wysokości [...] zł, w 2006r. – [...] zł, w 2007r. – [...] zł, w 2008r. – [...] zł, w 2009r. – [...] zł, w 2010 r. – [...] zł, natomiast w 2011r.

w kwocie [...] zł. Żona dłużnika pracuje na podstawie umowy o pracę w [...] i w okresie od maja do lipca 2015 r. uzyskała średniomiesięczne dochody

w wysokości [...] zł brutto tj. [...] zł netto. Dochody małżonki są wyższe od minimum egzystencji ([...] zł na 1 osobę), oraz minimum socjalnego ([...] zł na 1 osobę) dla tego typu gospodarstw. Organ, powołując się na przepis art. 29 § 2 ustawy ordynacja podatkowa z dnia 29 sierpnia 1997r. (tj. Dz. U z 2015r., poz. 613) w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998r., wyjaśnił, że żona zobowiązanego jest osobą współodpowiedzialną za jego zaległości.

Uzasadniając dalej swoje rozstrzygnięcie, organ przytoczył w pierwszej kolejności brzmienie przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.141.1365 – dalej zwane: "rozporządzeniem wykonawczym")

i powtórzył przytoczone wcześniej argumenty, stwierdzając, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter uznaniowy, zaś rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność lub ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Organ wyjaśnił dalej, że prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat finansowych. Niezależnie natomiast od osiąganych wyników finansowych każdy płatnik ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek. Płatnik składek prowadząc pozarolniczą działalność, w której zamierza osiągać dochody musi liczyć się

z obowiązkiem opłacenia należnych ustawowo składek, a także ich przymusowym dochodzeniem w zakresie i granicach obowiązującego prawa. Niewywiązywanie się płatnika z ww. obowiązku, powoduje powstanie zaległości wobec Zakładu. Organ wyjaśnił, że w takim przypadku ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta m.in. Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz instytucji obowiązanej do poboru pozostałych danin publicznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków dochodzenia należności. Również w powołanej i przedstawionej przez samego zainteresowanego trudnej sytuacji finansowej Zakład jako wierzyciel ma prawo do odmowy umorzenia. W przypadku stwierdzenia materialnych przesłanek całkowitej nieściągalności i braku dochodów na spłatę zobowiązania w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia Zakład jako wierzyciel ma również prawo do odmowy umorzenia należności z tytułu składek, zwłaszcza w sytuacji istniejących możliwości ich odzyskania w przyszłości.

Organ zwrócił uwagę, że postępowania odnoszące się do określenia wysokości należności było przedmiotem postępowań przed Zakładem i wydanych w tym zakresie decyzji indywidualnych oraz postępowaniem przed sądem powszechnym, które zostało prawomocnie zakończone wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013r. Oran wyjaśnił, że ewentualne dalsze kwestionowanie wskazanego obowiązku nie może być przedmiotem niniejszego postępowania, które odnosi się do umorzenia czyli zwolnienia ustalonego prawomocnie zadłużenia, a podniesione okoliczności opłacenia składek przesłanką czy instrumentem umorzenia należności w tym postępowaniu.

Ponownie rozpatrując wniosek w przedmiocie umorzenia stwierdzono, że

w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zobowiązany L. S. pozostaje w związku małżeńskim z B. S., która pracuje osiągając z tego tytułu dochody w wysokości średnio [...] zł brutto tj. [...]zł netto. Na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 całkowita nieściągalność zachodzi, między innymi gdy, nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa. Zakład zauważył, że B. S. jest osobą współodpowiedzialną w zakresie należności z tytułu składek do listopada 2011r. tj. przed powstaniem rozdzielności majątkowej małżonków. Mając na uwadze powyższe oraz osiągane dochody przez małżonkę dłużnika, Zakład stwierdził brak przesłanki całkowitej nieściągalności o której mowa w ustawie.

Organ wyjaśnił też, że w sprawie nie stwierdzono formalnych przesłanek całkowitej nieściągalności odnoszących się do nieopłaconych należności z tytułu składek, w tym opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy.

Wskazał, że w sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności oraz ważny interes osoby zobowiązanej, winien w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich podstawy skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia i zwolnieniem z obowiązku w okresie jego wymagalności.

Zakład zauważył przy tym, że zobowiązany L.S. jest osobą schorowaną, osiągającą dochód z zasiłku stałego oraz zasiłków celowych, które aktualnie stanowią wyłączną podstawę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego tj. poniżej minimum socjalnego i minimum egzystencji bez możliwości opłacenia zobowiązań. Zakład przy tym nie kwestionuje wbrew twierdzeniom zainteresowanego w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia, tego iż zobowiązany ze względu na ustaloną sytuację zdrowotną i niepełnosprawność jest wyłączony z rynku pracy i możliwości zarobkowych na spłatę przedmiotowych należności w tym objętych niniejszym postępowaniem. W ocenie organu, umorzenie należności zobowiązanego byłoby przedwczesne i niezasadne. Organ wyjaśnił, że zobowiązany prowadzi samodzielnie gospodarstwo, nie ma innych osób na utrzymaniu, pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, aktualnie otrzymuje zasiłki na wskazane potrzeby w tym na leki. Zwrócił uwagę, że wydatki z tytułu miesięcznych opłat pokrywa małżonka B. S., która pracuje osiągając dochody w wysokości średnio [...] zł brutto tj. [...] zł netto, stanowiące zabezpieczenie minimum egzystencji i minimum socjalnego w tym podstawę i możliwość finasowania zobowiązań choćby w ratach. Organ stwierdził, że dochody uzyskiwane przez stronę i współmałżonkę stanowią podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego małżonki, a dochody małżonki podstawę finansowania zobowiązań w ratach. Zobowiązany nie wykazał zagrożenia w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych

w tak ustalonej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ocenie organu, podniesione przez zobowiązanego okoliczności związane z ewentualną zmianą sytuacji cywilnej czy rodzinnej małżonków nie mają wpływu na zakres ustalonej współodpowiedzialności B.S. za zobowiązania powstałe w okresie przed zniesieniem ustroju majątkowego. W sprawie nie zachodzą okoliczności, które mogłyby zostać uznane bezpośrednio jako uzasadniony przypadek. Organ zwrócił uwagę, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż nie istnieją możliwości do spłaty tych należności choćby w minimalnych kwotach czy ratach, a także że spłata należności składkowej stanowić będzie zagrożenie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego w okresie wymagalności należności. Organ wskazał też, że L.S. nabył w dniu 7 października 2015 r. uprawnienia do przyznania świadczenia emerytalnego, którego wysokość nie jest znana w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu, nie można wykluczyć, że zobowiązany uzyska świadczenie, które obok zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego stanowić będzie podstawę finasowania zobowiązań, czy to w ratach, czy w ramach egzekucyjnego dochodzenia w całości, bez zagrożenia tym potrzebom, niezależnie już współodpowiedzialności małżonki za zobowiązania i możliwości ich finansowania.

Jak wskazał organ, w tej sytuacji powołana niewypłacalność zobowiązanego, jego sytuacja zdrowotna, niepełnosprawność, oraz brak możliwości opłacenia przez niego samego bezpośrednio należności publicznoprawnej na obecnym etapie, nie może stanowić samoistnej podstawy umorzenia. Organ pouczył stronę, że nadal istnieje w sprawie możliwość restrukturyzacji zadłużenia poprzez częściowe umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek w okresie od stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność zwanej powszechnie ustawą abolicyjną.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na opisaną wyżej decyzję, uzupełnionej w dniu19 lutego 2016 r. Skarżący przedstawił przebieg czynności związanych z ubieganiem się o przyznanie prawa do renty w związku ze złym stanem zdrowia. Skarżący złożył w skardze wnioski

o "weryfikację" wyroków sądów powszechnych (wyrok z dnia 29 grudnia 2009 r. i wyrok z dnia 30 grudnia 2013 r. ) dotyczących prawa do renty, zakwestionował rzetelność oceny lekarzy orzeczników ZUS oraz przedstawione przez ZUS warunki tzw. umowy abolicyjnej. Skarżący zarzucił w skardze, że ZUS próbuje egzekwować należności wykraczające poza prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego.

Odnosząc się do zaskarżonej decyzji zarzucił obciążanie B.S. współodpowiedzialnością za swoje długi. Wskazał, że takie działanie doprowadzi do tego, że niemożliwe stanie się dokonanie opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, co doprowadzi do kolejnych zadłużeń. Skarżący zarzucił nadto organowi zbyt późne ubieganie się o odzyskanie zadłużenia, co spowodowało znaczny wzrost odsetek.

Wyjaśnił dalej Skarżący, że wynagrodzenie małżonki wynosi netto [...] zł,

a po opłaceniu wydatków (czynsz itp. w wysokości [...] zł), na życie i inne wydatki pozostaje jej kwota [...] zł.

Do skargi dołączył:

- postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 13 czerwca 2013 r. sygn. akt VII U 355/13,

- pismo ZUS z dnia 22 lutego 2013 r. – odpowiedź na odwołanie od decyzji z dnia [...] r.,

- potwierdzenia spłaty przez skarżącego w listopadzie 2015 r. zaległości ZUS

w wysokości [...] zł,

- pismo ZUS z 11 września 2015 r.,

- dwie karty informacyjne leczenia szpitalnego Skarżącego w 2015 r.,

- opinia lekarska biegłych sądowych z dnia 13 czerwca 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wraz z uzupełnieniem skargi przedłożył kopie: dokumentów związanych ze stanem zdrowia (skierowanie z dnia 20 stycznia 2016 r. na badanie USG); decyzji MOPR w S. z dnia [...] r. o przyznaniu Skarżącemu zasiłku stałego; projekt umowy abolicyjnej wraz z pismem ZUS z dnia 24 lipca 2015 r.; dowody spłaty zadłużenia ZUS z 2009 r. i listopada 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia

3 listopada 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Należy wyjaśnić Skarżącemu, że kwestie związane z ustaleniem wysokości zaległych składek na ubezpieczenie społeczne pozostają poza właściwością sądu administracyjnego, dlatego też Sąd nie jest uprawniony do oceny przebiegu postępowania i wydanych w tym zakresie decyzji oraz orzeczeń sądów powszechnych.

Odnosząc się do wniosków zawartych w skardze i przebiegu dotychczasowego postępowania w sprawie, należy podkreślić, że Sąd administracyjny jest uprawniony do kontroli zgodności z prawem decyzji zakładu ubezpieczeń społecznych odmawiającej umorzenia odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Wskazać należy, że stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym

i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.").

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Przywołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organowi można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wyjaśnić należy, że Skarżący wnioskował o umorzenie odsetek od ww. zaległości, które były objęte tzw. postępowaniem abolicyjnym. W wydanej decyzji z dnia [...] r. organ wskazał, że wniosek obejmował odsetki: od składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2009 r. do stycznia 2013 r.; od składek na ubezpieczenie zdrowotne za luty, kwiecień, grudzień 2009 r.; od składek na Fundusz Pracy za okres od marca 2009 r. do stycznia 2013 r.; w łącznej kwocie [...] zł, natomiast po ponownym rozpoznaniu sprawy, ww. decyzja została w całości utrzymana w mocy.

Przypomnieć wypada, że w sprawie znajdują zastosowanie następujące przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek, znajdujące zastosowanie do umarzania odsetek od nieopłaconych składek.

Przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm., zwana dalej u.s.u.s.) stanowią, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (w tym odsetki od nieopłaconych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadkach określonych w ust. ust. 2-4, tj. w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w następujących sytuacjach, enumeratywnie wyliczonych, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, znajduje zastosowanie do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia.

Natomiast, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę), pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może jednak dotyczyć uzasadnionych przypadków, których wskazanie ustawodawca pozostawił ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu wykonawczym w § 3 ust. 1 zawarta została norma, zgodnie z którą Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę) – na podstawie procedury określonej w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego – kompetencję do tego orzekania ustawodawca powierzył, jak to wynika nie tylko z powołanego przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ale także z przepisu art. 83 ust. 1 u.s.u.s., Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Z przepisów tych wynika, że decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu (z urzędu), jak i z inicjatywy zobowiązanego, a decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wydana może być wyłącznie na wniosek zobowiązanego i tylko w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego), co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym dalej przywołanych.

W przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotne jest, aby

w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy na podstawie wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego, wskazanego głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowanego, oraz na podstawie wszechstronnej oceny, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalił i następnie uzasadnił, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek (odsetek od nieopłaconych składek), z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 – ust. 4 u.s.u.s.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1322/11: "Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Należy jeszcze raz podkreślić, że w sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.".

Zatem, wobec niestwierdzenia przez organ przesłanki całkowitej nieściągalności, był on zobowiązany odmówić skarżącemu umorzenia należności składek (i odsetek od nieopłaconych składek) na podstawie przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Natomiast, wobec tego, że zaległości w sprawie powstały z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych Skarżącego, będącego jednocześnie płatnikiem tychże składek, Skarżący zobowiązany był wykazać, iż - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - nie jest w stanie uiścić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego), co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym przywołanych. Odrzucić przy tym należało z góry szczególne przesłanki umorzenia zaległości, wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, gdyż Skarżący nie poniósł straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ani też nie wykazał, aby nie mógł uzyskiwać dochodów umożliwiających opłacenie należności z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Sąd orzekający w sprawie podziela ocenę organu, że Skarżący nie wykazał, aby zaistniała w sprawie przesłanka umorzenia wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, tj. gdy opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z ustaleń organu poczynionych w sprawie wynika, że zobowiązany, utrzymujący się ze świadczeń pomocy społecznej, pozostaje w związku małżeńskim z B. S., która pracuje osiągając z tego tytułu dochody w wysokości średnio [...] zł brutto tj. [...] zł netto. Prawidłowo w ocenie Sądu ustalił organ, że B. S. jest osobą współodpowiedzialną w zakresie należności z tytułu składek do listopada 2011r. tj. przed powstaniem rozdzielności majątkowej małżonków i zasadnie stwierdził brak przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ustawie. Zakład zwrócił uwagę przy tym, że zobowiązany jest osobą schorowaną, osiągającą dochód z zasiłku stałego oraz zasiłków celowych, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji stanowiły wyłączną podstawę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego tj. poniżej minimum socjalnego i minimum egzystencji bez możliwości opłacenia zobowiązań. Prawidłowo jednak wskazał organ, że zobowiązany prowadzi samodzielnie gospodarstwo nie mając innych osób na utrzymaniu, pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, otrzymując aktualnie zasiłki na wskazane potrzeby w tym wydatki na leki, natomiast wydatki z tytułu miesięcznych opłat pokrywa żona skarżącego – B.S., która osiąga dochody w wysokości średnio [...] zł brutto tj. [...] zł netto, stanowiące zabezpieczenie minimum egzystencji i minimum socjalnego w tym podstawę i możliwość finasowania zobowiązań, choćby w ratach.

Zatem, organ dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, gdyż wziął pod uwagę zarówno wysokość osiąganego dochodu, jak również wysokość ponoszonych wydatków z tytułu opłat miesięcznych. Z analizy tej wynika, że sytuacja skarżącego jest trudna, jednakże niepozbawiająca zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Prawidłowo przyjął również organ, że obecnie nie należało rezygnować z dochodzenia należności publicznoprawnych w sytuacji, gdy L.S. w dniu 7 października 2015 r. nabył uprawnienia do przyznania świadczenia emerytalnego, którego wysokość nie była znana w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Organ stwierdził, że postępowanie w zakresie przyznania i określenia świadczenia emerytalnego jest w toku. Prawidłowo zatem stwierdził organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie można wykluczyć, ze przyznane skarżącemu świadczenie, obok zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych stanowić będzie podstawę finasowania zobowiązań w tym w ratach, bądź ich egzekucyjnego dochodzenia w całości, bez zagrożenia tym potrzebom, niezależnie od współodpowiedzialności małżonki za zobowiązania i możliwości ich finansowania.

Nadto, warte podkreślenia jest, że jak wynika ze skargi, Skarżący otrzymuje od grudnia 2015 r. świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł i spłaca zadłużenie

w ratach po [...] zł, co potwierdza trafność podjętego rozstrzygnięcia w sprawie.

W tej sytuacji, wobec tego, że wszystkie istotne dla wyjaśnienia sprawy okoliczności zostały ustalone w sposób wyczerpujący i rzetelny oraz należycie ocenione, tj. bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów (art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego), należało uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Wobec tego, sąd - na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.