Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1490/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr KOC/1242/Sr/22 w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 8 lutego 2022 r. nr SR-8251/ZZZP/000378/02/2022.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r.nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta

[...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2018r. Prezydent [...] orzekł o przyznaniu świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko C. P. ur. [...]r. w kwocie: - 153 zł miesięcznie na okres od 1 września 2018r. do 31 października 2018r., - 184 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018r. do 31 października 2019r., - 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019r. do 30 listopada 2020r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2020r. Prezydent [...], działając na podstawie art. 32 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID

19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzekł zmienić decyzję Nr [...] z dnia [...] grudnia 2018r. w ten sposób, że przyznać C. P. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie w okresie od 1 grudnia 2020r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W dniu 15 lipca 2021r. do organu I instancji wpłynęło pismo Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 6 lipca 2021 r., z którego wynika, że w dniu

18 marca 2021 r. strona odebrała orzeczenie o niepełnosprawności C. P. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]. W związku z tym, że od ww. decyzji nie j zostało wniesione odwołanie, decyzja jest prawomocna.

W dniu 20 października 2021r. A. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko: C. P.. Do wniosku załączone zostało orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] marca 2021 r. zaliczające C. P. do osób niepełnosprawnych, wydane do dnia [...] marca 2023r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2021 r. Prezydent [...] orzekł o przyznaniu świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko C. P. ur. [...]r. reprezentowane przez matkę A. P. w kwocie: - 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 października 2021 r. do 31 marca 2023 r.

Zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2021 r. organ I instancji poinformował A. P. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji o uznaniu świadczeń w formie zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego

w okresie kwiecień -czerwiec 2021 r. za nienależnie pobrane świadczenie - w związku

z uzyskaniem nowego orzeczenia o niepełnosprawności i wygaśnięciem z mocy prawa decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2018r. zmienionej decyzją

Nr [...] z dnia [...] listopada 2020r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2022r. wydaną

na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Prezydent [...] orzekł:

1. o uznaniu, że kwota wypłacona w okresie od dnia 1 kwietnia 2021r. do dnia 30 czerwca 2021r. w wysokości 647,52 zł z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie decyzji

nr [...] z dnia [...] listopada 2020r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie,

2. o zobowiązaniu do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 647,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty na wskazany rachunek bankowy,

3. stwierdził, że odsetki naliczone na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą 28,21 zł, a łączna kwota zobowiązania na dzień wydania niniejszej decyzji wynosi 675,73 zł

(pkt 3.)

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją

nr [...] z dnia [...] grudnia 2018r. zmienionej decyzją

nr [...] z dnia [...] listopada 2020r. przyznano A. P. zasiłek pielęgnacyjny na dziecko - w związku z przedłużeniem ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COV1D-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19. Przepis ten stanowi, że orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dniu [...] marca 2021 r. Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w .[...] wydał orzeczenie o niepełnosprawności, co spowodowało wygaśnięcie decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec faktu, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługiwał od dnia 1 kwietnia 2021 r. uznano wypłacone świadczenia za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2021r. za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ostatnia wypłata zasiłku pielęgnacyjnego została zrealizowana w czerwcu 2021 r.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła A. P..

Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615.).

Przepis art. 30 ust. 1 - 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1).

2. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

2b. od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

W decyzji organu I instancji, jako podstawę prawną żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organ wskazał przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" należy odróżnić od pojęcia "świadczenia nienależnego". Jakkolwiek "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym np. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, to "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09, wyrok WSA w Gliwicach z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/G1 398/09, wyroki NSA z dnia 2 października 2013 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12, sygn. akt I OSK 3417/18 z 21 marca 2019r. opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty - mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Nawet zatem ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenia rodzinne w świetle dowodów ujawnionych po ich przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i że można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można dokonywać w oderwaniu od art. 25 ust. 1 tej ustawy, określającego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o zmianach

w składzie rodziny. W przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie nie poinformuje organu o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń pobrane świadczenie rodzinne uznawane jest za nienależnie pobrane i podlegać winno zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie.

Przepis art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Zasiłek pielęgnacyjny został przyznany w związku z legitymowaniem się przez małoletniego C. P. orzeczeniem wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2018r. zaliczającym go do osób niepełnosprawnych od wczesnego dzieciństwa, ważnym do dnia [...] listopada 2020r.

W związku z powyższym, decyzją Nr [...] z dnia

[...] listopada 2020r. Prezydent [...], działając na podstawie art. 32 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzekł zmienić decyzję Nr [...] z dnia [...] grudnia 2018r. w ten sposób, że przyznać C. P. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie w okresie od 1 grudnia 2020r. do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzja została doręczona stronie w dniu 13 stycznia 2021r.

A. P. nie poinformowała organu o wydaniu nowego orzeczenia

o niepełnosprawności. W tej sytuacji należy uznać, że nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wbrew zarzutowi podniesionemu w odwołaniu pouczenie o obowiązku poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych zawarte jest zarówno w decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2018r., jak i w decyzji zmieniającej nr [...] z dnia [...] listopada 2020r. Natomiast okres, na jaki przyznany został zasiłek pielęgnacyjny wynika wprost z sentencji decyzji zmieniającej prawo do tego zasiłku tj. z decyzji nr [...]

z dnia [...] listopada 2020r. (...nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia

o niepełnosprawności...). W tej sytuacji podniesiony w odwołaniu zarzut niepoinformowania jej o braku prawa do świadczenia nie może zostać uwzględniony.

A. P. złożyła kolejny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 20 października 2021r., natomiast kolejne orzeczenie

o niepełnosprawności zostało wydane w dniu [...] marca 2021 r. (doręczone w dniu

18 marca 2021r.). W sprawie nie ma zatem zastosowania art. 24 ust. 2a ustawy

o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym: jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Wobec powyższego należy uznać, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługiwał od dnia 1 kwietnia 2021r. do 30 czerwca 2021r. (ostatnia wypłata zasiłku pielęgnacyjnego została zrealizowana w czerwcu 2021r.). A zatem organ I instancji zasadnie uznał wypłacone świadczenia za okres od 1 kwietnia 2021r. do 30 czerwca 2021r. w kwocie 647,52 zł za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych i zobowiązał stronę do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia Jednocześnie Kolegium poinformowało stronę o możliwości złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych lub udzielenia ulgi

w ich spłacie.

Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Wrszawie wniosła A. P. zarzucając jej:

1) naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że kwota wypłacona w okresie od dnia 1 kwietnia 2021 roku do dnia 30 czerwca 2021 roku w wysokości 647,52 zł z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2020 roku stanowi nienależnie pobrane świadczenie i musi zostać zwrócona wraz

z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty na wskazany rachunek bankowy, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;

- art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

a także

2) naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 - 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych poprzez:

- wydanie zaskarżonej decyzji bez uwzględnienia należytego pouczenia przez organ administracji publicznej osoby pobierającej świadczenie rodzinne (zasiłek pielęgnacyjny) o braku prawa do ich pobierania - które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wydaniem decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia,

- nieuprawnionym przyjęciu, iż strona nie poinformowała niezwłocznie organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o zmianach w składzie rodziny, to jest o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.

Podstawą faktyczną uznania w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu I instancji przez skarżącą o uzyskaniu [...] marca 2021 r. nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna. Tymczasem w świetle art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r.

poz. 2095, z późn. zm.; w skrócie "u.COVID-19") wydanie ww. nowego orzeczenia spowodowało utratę ważności orzeczenia dotychczasowego, a to z kolei – w związku

z treścią decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2020 r. – miało, zdaniem organów obu instancji, doprowadzić do wygaśnięcia przyznanego skarżącej wcześniej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Ustalone w niniejszej sprawie istotne elementy stanu faktycznego nie są sporne

i sama skarżąca ich nie podważa.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się natomiast do tego, czy w tak ustalonych okolicznościach wypłacony skarżącej zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. był świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu

art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2022 r. poz. 615; w skrócie "u.ś.r."). Zgodnie bowiem z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się "świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania". Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać

z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd – który Sąd w niniejszym składzie podziela – w myśl którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona

o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też

w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło

z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego

(por. np. wyrok NSA z 27.04.2022 r., I OSK 1392/21; por. też wyroki WSA:

z 28.10.2021 r., II SA/Gl 764/21; z 15.07.2022 r., II SA/Gl 281/22; dostępne w CBOSA).

W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca nie została pouczona

o konieczności poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z tego obowiązku.

Zauważyć należy, że organ I instancji w podstawie prawnej decyzji wskazał m.in. na przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. jako – jak można rozumieć – źródło obowiązku informacyjnego. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z przepisu tego wynika zatem, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach",

ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia (por. wyrok WSA

z 15.07.2022 r., II SA/Gl 281/22, CBOSA).

Tymczasem nowe orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej pozostaje

w istocie bez wpływu na jej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie,

że potwierdza jedynie, iż syn skarżącej nadal pozostaje niepełnosprawny.

Nie ulega wątpliwości, że dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia,

o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu,

że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane

i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego

(por. wyrok NSA z 10.09.2019 r., I OSK 1139/19, CBOSA).

Podkreślenia wymaga również to, że wspomniany wyżej przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy

o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne

do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" – co, najogólniej rzecz ujmując, oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyroki WSA: z 10.10.2019 r., IV SA/Wr 245/19; z 15.07.2022 r., II SA/Gl 281/22; dostępne w CBOSA).

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że wbrew stanowisku organów obu instancji, sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 2 pkt 1 u.COVID-19 – a co za tym idzie: także bazującej na tym przepisie sentencji decyzji Prezydenta [...]

z [...] listopada 2020 r. – nie jest do końca jasny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. Przykładowo, powołany przepis może być rozumiany w taki sposób, że –

jak to przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku

z 11 marca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 461/21 – "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60 dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii".

Na gruncie takiej interpretacji należałoby przyjąć, że orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej wydane poprzednio było w roku 2021 nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok WSA

z 11.03.2022 r., II SA/Po 461/21, CBOSA).

Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji jest istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony (chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ, co w niniejszej sprawie nie zachodzi) – a więc, w analizowanym tu przypadku, rozstrzygane w sposób analogiczny do przyjętego w cytowanym wyżej wyroku WSA

o sygn. akt II SA/Po 461/21.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez skarżącą w okresie od 1 kwietnia 2021 r.

do 30 czerwca 2021 r. wbrew stanowisku organów obu instancji nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. To z kolei powodować musiało uchylenie obu kontrolowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku).

Przedstawiona wyżej ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego stało się bezprzedmiotowe. Zatem postępowanie wszczęte przez organ I instancji w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. i zobowiązania skarżącą do zwrotu tej kwoty podlega umorzeniu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji (pkt 1 sentencji wyroku), umarzając postępowanie administracyjne na podstawie

art. 145 § 3 tej ustawy (pkt 2 sentencji wyroku).