Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1591/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Jan Paweł Tarno, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2006 sygn. akt II SA/Wa 249/06 w sprawie ze skargi Mirosława Ż. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze Służby Więziennej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz M. Ż. kwotę 397 zł (trzysta dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 249/06 oddalił skargę M.Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze Służby Więziennej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej nr [...] z dnia [...], którą to decyzją wydaną na podstawie art. 39 ust. 3 pkt 5 i ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) zwolniono M.Z. ze Służby Więziennej z dniem 30 listopada 2005 r. z uwagi na ważny interes służby.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na mocy postanowienia Sądu Rejowego dla [...] z dnia 18 października 2002 r. został zastosowany wobec ppor. M.Z. do dnia 16 listopada 2002 r. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, z uwagi na podejrzenie popełnienia przez niego przestępstwa z art. 200 § 1 Kodeksu karnego.

Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] decyzją z dnia [...] zawiesił wyżej wymienionego w czynnościach służbowych, a następnie okres zawieszenia przedłużył do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego.

Z informacji uzyskanej z Prokuratury Rejonowej [...] wynika, że przeciwko wyżej wymienionemu funkcjonariuszowi został skierowany do Sądu Rejonowego [...] akt oskarżenia.

Zdaniem organu odwoławczego powyższe fakty spowodowały utratę przez M.Z. przesłanek podmiotowych koniecznych do pełnienia służby w charakterze funkcjonariusza Służby Więziennej, w postaci nieskazitelnego charakteru i nieposzlakowanej opinii. Przy ocenie "ważnego interesu służby" należy bowiem mieć na uwadze treść roty ślubowania jaką składa kandydat na funkcjonariusza Służby Więziennej, ujętej w art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Przepis ten zobowiązuje funkcjonariuszy m.in. do przestrzegania prawa, poszanowania godności ludzkiej, rzetelnego i sumiennego wykonywania powierzonych zadań, dbania o honor i dobre imię służby oraz przestrzegania zasad etyki zawodowej. Postępowanie M.Z. w następstwie którego wniesiono przeciwko niemu akt oskarżenia, rażąco narusza zakreślone tym przepisem obowiązki funkcjonariusza Służby Więziennej. Bez znaczenia w rozpatrywanej sprawie pozostaje natomiast fakt, że zarzucany mu w akcie oskarżenia czyn nie ma bezpośredniego związku z wykonywanymi przez niego czynnościami służbowymi. W ocenie Ministra Sprawiedliwości ważny interes służby wymagał, by zwolnić skarżącego ze służby w trybie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej niezależnie od tego, czy prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne zostanie prawomocnie zakończone wyrokiem skazującym.

Do zwolnienia funkcjonariusza ze Służby Więziennej, gdy wymaga tego ważny interes służby, nie jest konieczne potwierdzenie popełnienia czynu, o którym mowa w akcie oskarżenia. Niezbędną przesłanką jest natomiast zaistnienie takich okoliczności faktycznych, w wyniku których doszło do naruszenia "ważnego interesu służby".

Przesłanka ta ma charakter uznaniowy i w ocenie organu odwoławczego Dyrektor Generalny Służby Więziennej - działając w granicach uznania administracyjnego miał podstawy do przyjęcia, że funkcjonariusz poprzez swoje postępowanie skutkujące zastosowaniem wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, a następnie wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia, podważył zasadę wiarygodnego wykonywania zadań statutowych przez Służbę Więzienną. Te okoliczności stanowiły wystarczającą podstawę do uznania, że swoim postępowaniem przyczynił się do pogorszenia wizerunku służby więziennej w opinii publicznej. Tak więc ważny interes służby wymagał jego zwolnienia na podstawie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej.

Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że nie znajdują potwierdzenia zarzuty odwołania odnośnie naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów proceduralnych, a mianowicie art. 7, 10 § 1 i 77 k.p.a., poprzez zaniechanie samodzielnego przeprowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie, czy istotnie odwołujący się popełnił jakikolwiek czyn uniemożliwiający jego dalsze pozostawanie w Służbie Więziennej. Czynności zmierzające do wydania zaskarżonej decyzji przeprowadzone były zgodnie z przepisami k.p.a. Odwołujący się został powiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie jego zwolnienia ze służby, zostały mu udostępnione dokumenty zebrane w toku postępowania, miał możliwość składania wyjaśnień, wypowiedzenia się - przed wydaniem decyzji - co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 138 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części;

art. 7, 10, § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez zaniechanie samodzielnego przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego (lub zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji) mającego na celu wyjaśnienie, czy istotnie skarżący popełnił jakikolwiek czyn uniemożliwiający dalsze pozostawanie w Służbie Więziennej;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż fakt prowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego za przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. (w toku którego w okresie od dnia 16 października 2002 r. do dnia 16 listopada 2002 r. stosowany był środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania), które w chwili obecnej nie zostało jeszcze zakończone nawet nieprawomocnym wyrokiem, jak również fakt pobierania wynagrodzenia w wysokości 50% należnego uposażenia pomimo niewykonywania pracy z uwagi na zawieszenie w czynnościach służbowych - przemawiają za zwolnieniem go ze służby z uwagi na ważny interes służby.

Wskazując na powyższe skarżący wnosił o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie miał żadnego wpływu na fakt postawienia go przez organ prokuratury w stan oskarżenia i pobytu w areszcie tymczasowym, zaś samo oskarżenie opiera się na złośliwym pomówieniu o popełnienie czynu, z którym nie ma on nic wspólnego. Podkreślił, iż zarzucany czyn nie pozostaje w związku z jego czynnościami służbowymi. Wydane w sprawie decyzje administracyjne nie uwzględniają konstytucyjnej zasady domniemania niewinności, a zebrany dotychczas materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, iż jego postępowanie jako funkcjonariusza Służby Więziennej pozostaje w sprzeczności z dobrem tej służby i uzasadnia zwolnienie go z niej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi stwierdził, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Podstawę prawną decyzji o zwolnieniu skarżącego ze Służby Więziennej stanowił art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusza można zwolnić ze służby, gdy wymaga tego ważny interes służby. Przesłanką zastosowania wymienionego przepisu jest zatem ustalenie przez organ, że pozostawanie funkcjonariusza w służbie nie jest możliwe z uwagi na ważny interes tej służby.

Zwolnienie funkcjonariusza na tej podstawie nie wymaga natomiast ustalenia, czy też dowiedzenia przez organ w toku postępowania administracyjnego, że funkcjonariusz naruszył obowiązki nałożone na niego przepisami ustawy o Służbie Więziennej jak wskazuje skarżący.

Tego rodzaju naruszenie, należące do naruszeń dyscypliny służbowej, podlega bowiem odpowiedzialności dyscyplinarnej, dla ustalenia której ustawodawca przewidział odrębny tryb postępowania.

W związku z tym, że decyzja o zwolnieniu funkcjonariusza na podstawie wymienionego wyżej przepisu jest decyzją uznaniową, zakres sądowej kontroli ograniczony jest w tym przypadku do dokonania oceny, czy organ prawidłowo ustalił istnienie ustawowej przesłanki zwolnienia i czy zgodnie z prawem ją zastosował.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w sprawie właściwie zinterpretowano i zastosowano art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej. Decyzje o zwolnieniu M.Z. podjęte zostały przez właściwe organy, zgodnie z art. 39 ust. 4 w zw. z art. 31 ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej.

Bezsporne jest, że w stosunku do M.Z. Sąd Rejonowy dla [...] zastosował środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania oraz, że Prokuratura Rejonowa [...] skierowała przeciwko niemu do Sądu Rejonowego [...] akt oskarżenia. Prawidłowo więc organ wywiódł, iż funkcjonariusz utracił przesłanki podmiotowe konieczne do pełnienia służby, w postaci nieskazitelnego charakteru i nieposzlakowanej opinii, co nie pozostaje bez wpływu na interes służby.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że dla zastosowania art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej nie ma znaczenia wynik postępowania karnego, a tym samym ustalenie, czy skarżący istotnie popełnił zrzucany mu czyn. Bezzasadne są zatem zarzuty skargi, co do braku ustaleń organu w tym zakresie.

Ustawodawca wprowadzając do ustawy o Służbie Więziennej tę szczególną regulację prawną dotyczącą zwolnienia z tej służby umożliwił Dyrektorowi Generalnemu Służby Więziennej eliminowanie ze struktur tej formacji funkcjonariuszy, w stosunku do których pojawił się choćby cień podejrzenia o popełnienie czynu nielicującego z pełnioną funkcją i to niekoniecznie podlegającego odpowiedzialności karnej, jednakże powodującego ujemne skutki w postaci utraty dotychczasowego wizerunku Służby Więziennej w społeczeństwie.

Sąd pierwszej instancji wskazał również, że od funkcjonariuszy Służby Więziennej wymaga się, aby były to osoby o nieposzlakowanej opinii. Oznacza to, że te osoby te także poza służbą powinny postępować w taki sposób, aby nie narazić się na utratę tej opinii.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.Z. kształtując swoje kontakty osobiste w sposób, który w konsekwencji sprowadził na niego podejrzenie popełnienia przestępstwa, o którym mowa w art. 200 § 1 Kodeksu karnego (niezależnie od tego, czy w istocie czyn ten popełnił) oraz zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania, spowodowało, że utracił nieposzlakowaną opinię, której wymaga ustawa o Służbie Więziennej. Zatem Dyrektor Generalny Służby Więziennej prawidłowo zastosował art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej przyjmując, iż niemożliwe jest w takim przypadku - właśnie ze względu na ważny interes służby - dalsze pozostanie M.Z. w tej służbie.

Sąd pierwszej instancji podzielił powołany przez skarżącego w skardze pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w wyroku z dnia 6 czerwca 2003 r. III RN 227/2001 (OSNP 2004, nr 10, poz. 164), jak również prezentowany we wskazanych w skardze orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym "Tymczasowe aresztowanie funkcjonariusza Służby Więziennej i wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia nie stanowią przesłanek fakultatywnej decyzji o zwolnieniu ze służby (art. 39 ust. 2 pkt 4 i ust. 3 pkt 2 i 5 w związku z art. 37 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761, ze zm.). (...)". Jednakże, zdaniem Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie przesłanką zwolnienia M.Z. ze względu na ważny interes służby była utrata przez tego funkcjonariusza cech podmiotowych niezbędnych do pełnienia służby publicznej w postaci nieposzlakowanej opinii, a nie sam fakt tymczasowego aresztowania, czy wniesienia aktu oskarżenia.

Nie można odmówić organowi realizującemu politykę kadrową Służby Więziennej i czuwającemu nad zabezpieczeniem właściwej realizacji zadań nałożonych na tę służbę, możliwości oceny kadry, zwłaszcza pod względem spełniania przez nią ustawowych przesłanek, w tym nie tylko wymogu niekaralności, ale również posiadania nieposzlakowanej opinii, tak w momencie powołania, jak i trwania służby.

Natomiast M.Z. przesłuchany w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym (k.18-20) przyznał, iż spotykał się kilka razy z nieletnim, który jak twierdzi bezzasadnie go oskarżył, a który jak dowiedział się skarżący pochodzi ze środowiska patologicznego. Zadaniem Sądu nie jest ocena charakteru tej znajomości, jednakże nie może budzić wątpliwości, iż kontakty te mogą stawiać funkcjonariusza w dwuznacznej sytuacji, a właśnie takiej dwuznaczności funkcjonariusz powinien unikać dla dobra wizerunku służby. W niniejszym stanie faktycznym, gdyby funkcjonariusza nadal pozostawić w służbie, istniałoby uzasadnione niebezpieczeństwo wykorzystania wyżej wspomnianej dwuznaczności jego kontaktów z osobami nieletnimi z uszczerbkiem dla wizerunku służby. W szczególności należy mieć tu na uwadze fakt styczności funkcjonariusza Służby Więziennej z osobami z marginesu społecznego, które to osoby mogłyby wyolbrzymiać znaczenie kontaktów z osobami nieletnimi w celu podważania autorytetu funkcjonariusza.

Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ działając w ramach uznania administracyjnego, zgodnie z prawem uznał, że okoliczności, w których znalazł się skarżący sprawiły, iż jego dalsze pozostanie w Służbie Więziennej ze względu na jej ważny interes nie jest możliwe.

Postępowanie w sprawie zwolnienia funkcjonariusza zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, a decyzje zawierają wszystkie wymagane przepisami prawa elementy.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił natomiast poglądu organu, iż za zwolnieniem funkcjonariusza ze służby na podstawie art. 39 ust. 3 pkt 5 przemawia również fakt pobierania przez niego - pomimo nieświadczenia służby - uposażenia w wysokości 50% należnego uposażenia. W powyższym nie można bowiem upatrywać ważnego interesu służby, o którym mowa w wymienionym przepisie. Jednakże, zdaniem Sądu pierwszej instancji, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M.Z. reprezentowany przez adwokata i zaskarżając go w całości zarzucił:

I. Mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

1) art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez:

zaniechanie ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 7, 10 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. oraz art. 136 k.p.a. poprzez zaniechanie samodzielnego przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego (lub zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji) mającego na celu wyjaśnienie, czy istotnie skarżący M.Z. popełnił jakikolwiek czyn uniemożliwiający mu dalsze pozostawanie w Służbie Więziennej,

niejasne i wewnętrznie sprzeczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia (a mianowicie niejednoznaczne wskazanie, czy sam fakt powzięcia przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej wiadomości o popełnieniu przez funkcjonariusza Służby Więziennej czynu skutkującego wszczęciem przeciwko niemu postępowania przygotowawczego, zastosowaniem środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania oraz skierowaniem przeciwko niemu aktu oskarżenia - w sytuacji gdy postępowanie karne nie zostało zakończone - skutkuje automatycznie uznaniem, iż funkcjonariusz ten utracił nieposzlakowaną opinię i uzasadnia zwolnienie takiego funkcjonariusza na podstawie przepisu art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz.U. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) co w konsekwencji uniemożliwia merytoryczną kontrolę poprawności rozumowania Sądu pierwszej instancji przez Sąd kasacyjny;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, pomimo uznania, iż jedna z przyczyn zwolnienia M.Z. ze Służby Więziennej (polegająca na tym, iż ww. pomimo nieświadczenia służby w związku z zawieszeniem pobierał w dalszym ciągu uposażenie w postaci 50% należnego uposażenia) jest niezgodna z treścią przepisu art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej - wskutek bezpodstawnego przyjęcia, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwej i niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej.

II. Naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej przez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek wyrażenia błędnego poglądu prawnego, iż dla zastosowania powyższego przepisu i wydania decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza Służby Więziennej ze służby wystarcza sam fakt powzięcia przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej wiadomości o popełnieniu przez funkcjonariusza Służby Więziennej czynu skutkującego wszczęciem przeciwko niemu postępowania przygotowawczego, zastosowaniem środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania oraz skierowaniem przeciwko niemu aktu oskarżenia, zaś nie ma żadnego znaczenia wynik powyższego postępowania karnego (a tym samym nie ma znaczenia, czy istotnie funkcjonariusz Służby Więziennej popełnił zarzucany mu czyn).

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Warszawie do ponownego rozpoznania,

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdził, że Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. nie ustosunkował się do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 7, 10 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. oraz art. 136 k.p.a. poprzez zaniechanie samodzielnego przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego lub zlecenie przeprowadzenia takiego postępowania organowi I instancji w celu wyjaśnienia czy istotnie skarżący popełnił jakikolwiek czyn uniemożliwiający dalsze pozostawanie w Służbie Więziennej. Wskazał, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego przyjęto pogląd, iż organy administracji decydujące o zwolnieniu funkcjonariusza ze Służby Więziennej z uwagi na ważny interes służby są zobowiązane w każdym przypadku wnikliwie i wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy konkretnego funkcjonariusza i następnie rozważyć go w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących znaleźć zastosowanie w danej sprawie zgodnie z dyspozycją art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K. p. a. w zw. z art. 140 k. p. a. poprzez zaniechanie samodzielnego przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego (lub zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi I instancji) mającego na celu wyjaśnienie, czy istotnie skarżący popełnił jakikolwiek czyn uniemożliwiający dalsze pozostawanie w Służbie Więziennej.

Zawarte w uzasadnieniu wskazanego wyroku stwierdzenia Sądu pierwszej instancji odnoszące się do tego zarzutu są niewystarczające, gdyż zarówno organy administracji jak i Sąd nie dokonały ustaleń zmierzających do wyjaśnienia, jaki konkretnie czyn był podstawą zwolnienia skarżącego ze służby oraz jakie dowody ten fakt potwierdzają.

Jest to o tyle istotne, że skarżący konsekwentnie wyjaśniał, że został przez nieletniego złośliwie pomówiony i niesłusznie oskarżony. Samo ustalenie, że skarżący przesłuchany w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym przyznał, że spotkał się kilka razy z nieletnim (bez sprecyzowania o jakie kontakty chodziło), który (jak się później okazało) pochodzi ze środowiska patologicznego jest niewystarczające do stwierdzenia, że skarżący utracił zaufanie przełożonych jako funkcjonariusz Służby Więziennej i naraził dobre imię tej służby.

Ponadto uzasadnienie Sądu pierwszej instancji uniemożliwia przeprowadzenie poprawności rozumowania Sądu w zakresie interpretacji prawnej art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej. Z poglądów tego Sądu zawartych na str. 7 (4 i 5 akapit od góry), 8 (3 akapit od góry) i 9 (4 akapit od góry) uzasadnienia wyroku wynika, że fakt powzięcia przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej wiadomości o popełnieniu przez funkcjonariusza Służby Więziennej czynu skutkującego wszczęciem przeciwko niemu postępowania przygotowawczego, zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania oraz skierowaniem przeciwko niemu aktu oskarżenia - w sytuacji, gdy postępowanie karne nie zostało zakończone skutkuje automatycznym uznaniem, że utracił on nieposzlakowaną opinię i uzasadnia zwolnienie go ze służby na podstawie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej. Natomiast na str. 8 (3 akapit od góry) Sąd zaprzecza powyższemu aprobując powołane orzeczenia sądowe, które tego poglądu nie podzielają.

Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji naruszył przepis art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej przez niewłaściwe jego zastosowanie oraz wyrażoną w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP zasadę domniemania niewinności, zgodnie z którą każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem. Dodał, że Sąd Rejonowy dla [...] - IV Wydział Karny wyrokiem IV K 452/06 z dnia 13 lipca 2006 r. uniewinnił go od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący stwierdził, że Sąd pomimo uznania za błędny i niezgodny z treścią przepisu art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej poglądu Ministra Sprawiedliwości wyrażonego w zaskarżonej decyzji, iż przyczyną uzasadniającą zwolnienie go ze Służby Więziennej była okoliczność, że pomimo nieświadczenia służby w związku z zawieszeniem pobierał on w dalszym ciągu uposażenie w postaci 50% należnego uposażenia - nie zdecydował się na uchylenie tej decyzji twierdząc, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego powyższa okoliczność miała jednak wpływ na wynik sprawy, o czym świadczy stanowcze i szczegółowo opisane w decyzji stanowisko Ministra Sprawiedliwości, z którego wynika, iż również ten aspekt "oszczędnościowy" miał wpływ na podjęcie decyzji o zwolnieniu skarżącego ze Służby Więziennej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki normatywne określono w § 2 art. 183 w tej sprawie nie występują.

Złożona w tej sprawie skarga kasacyjna odpowiada wymogom określonym w art. 174 i 176 ustawy P.p.s.a. i zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.

W skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w uzasadnieniu wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.

Zarzut naruszenia przepisu prawa procesowego art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. ocenić należy jako trafny. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania. Z cytowanego przepisu wynika, że w uzasadnieniu wyroku Sąd powinien między innymi wskazać zarzuty podniesione przez stronę skarżącą ale również ustosunkować się do nich. W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji wprawdzie przedstawił zarzut skarżącego zawarty w skardze, w którym wskazał on m.in. naruszenie przez organ odwoławczy art. 7, 10 § 1, art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. przez zaniechanie samodzielnego przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego (lub zlecenia jego przeprowadzenia organowi pierwszej instancji), które miało na celu wyjaśnienie, czy skarżący popełnił jakikolwiek czyn uniemożliwiający dalsze pozostawanie w Służbie Więziennej lecz do zarzutu tego się nie odniósł.

Autor skargi kasacyjnej zasadnie podniósł, iż był to zarzut istotny. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że fakt zastosowania wobec skarżącego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, a następnie skierowanie przeciwko niemu do sądu aktu oskarżenia o popełnienie przestępstwa z art. 200 § 1 k.k. (bez względu na to, czy postępowanie karne zostanie zakończone prawomocnym wyrokiem skazującym) stanowi naruszenie ważnego interesu służby i uzasadnia zwolnienie go z tej służby na podstawie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że skoro zwolnienie na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy, to organ podejmując decyzje o zwolnieniu nie ma obowiazku dokonywania samodzielnych ustaleń potwierdzających popełnienie czynu uniemożliwiającego dalsze pozostawanie w służbie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do podniesionego przez skarżącego zarzutu, który w tym przypadku dotyczył istotnych ustaleń faktycznych powoduje, że ocena przez Sąd drugiej instancji orzeczenia nie jest możliwa.

Ponadto autor skargi kasacyjnej prawidłowo wskazał, iż wyjaśnienie przez Sąd pierwszej instancji podstawy prawnej rozstrzygnięcia jest niejasne. Podkreślić należy, iż podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie zajmuje w uzasadnieniu wyroku szczególne miejsce.

Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia jest wewnętrznie sprzeczna.

Z jednej strony oceniając zachowanie skarżącego w świetle art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej Sąd pierwszej instancji przyjmuje, że zastosowanie wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, skierowanie przeciwko niemu aktu oskarżenia skutkuje uznaniem, że funkcjonariusz utracił nieposzlakowaną opinię i uzasadnia zwolnienie go na podstawie tego przepisu, zaś wynik postępowania karnego nie ma znaczenia w sprawie. Jednocześnie na str. 8 (3 akapit od góry) podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w powołanych orzeczeniach, że fakt zastosowania wobec funkcjonariusza Służby Więziennej aresztu tymczasowego i wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia nie stanowią przesłanek fakultatywnej decyzji o zwolnieniu ze służby.

Jako nietrafny ocenić należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla to orzeczenie w całości lub części, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, naruszenie prawa materialnego uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia tylko wtedy, gdy miało to istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż nie podziela stanowiska Ministra Sprawiedliwości wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że pobieranie przez skarżącego przez okres zawieszenia w czynnościach służbowych 50% należnego uposażenia pomimo nieświadczenia służby przemawiało za zwolnieniem go ze względu na interes służby. Jednocześnie stwierdził, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Podkreślić bowiem należy, iż podstawę do zwolnienia skarżącego ze Służby Więziennej stanowiło stwierdzenie utraty przez niego przesłanek podmiotowych do jej pełnienia zaś argument "oszczędnościowy" miał charakter dodatkowy.

Zauważyć należy, że wprawdzie wypłacanie funkcjonariuszowi zawieszonemu w czynnościach służbowych połowy należnego uposażenia przez długi okres, w którym może toczyć się postępowanie karne może nasuwać wątpliwości, to jednak nie może ono stanowić podstawy dokonania rozszerzonej wykładni pojęcia "ważny interes służby", a jedynie uzasadniać dokonanie odpowiedniej zmiany przepisów.

Natomiast za uzasadniony uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz.U. Nr 207, poz. 176 ze zm.).

Ocenę tego zarzutu należy poprzedzić uwagami natury ogólnej.

Ustawa o Służbie Więziennej w art. 39 ust. 2 w pkt 1-6 określa przypadki, w których występuje obligatoryjne zwolnienie ze służby. W pkt 4 wymieniony jest przypadek skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności, jeżeli wykonanie tej kary nie zostało warunkowo zawieszone lub za przestępstwo umyślne, ścigane z urzędu.

Natomiast w ust. 3 art. 39 cyt. ustawy w pkt 1-7 określone są przypadki uzasadniające fakultatywne zwolnienie ze służby. W pkt 2 przewidziano fakultatywne zwolnienie ze służby funkcjonariusza skazanego prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo inne niż określone w cytowanym przepisie ust. 2 pkt 4. Z kolei w pkt 5 wymieniony jest przypadek stanowiący odrębną podstawę zwolnienia, tj. "gdy wymaga tego ważny interes służby". Przesłanką zwolnienia na tej podstawie prawnej jest zaistnienie takich okoliczności faktycznych, w wyniku których doszło do naruszenia "ważnego interesu służby". Pojęcie "ważnego interesu służby" nie zostało bliżej zdefiniowane. Zwolnienie na podstawie tego przepisu zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. W praktyce na podstawie tego przepisu dokonuje się zwolnienia funkcjonariuszy, którzy w ocenie przełożonych nie powinni z przyczyn pozamerytorycznych pełnić dalej służby, ale w tym czasie nie można ich zwolnić na innej podstawie prawnej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, że przesłanka "ważnego interesu służby" powinna być w każdej indywidualnej sprawie skonkretyzowana przez podanie okoliczności faktycznych składających się na taką ocenę (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2001 r. II SA 1075/01, Lex nr 51033). Oznacza to konieczność poczynienia przez organ samodzielnych ustaleń pozwalających na uznanie, że funkcjonariusz popełnił czyn uniemożliwiający dalsze jego pozostawanie w Służbie Więziennej.

Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji podzielił ocenę Ministra Sprawiedliwości, który zaaprobował stanowisko Dyrektora Generalnego Służby Więziennej uznające, że skarżący jako funkcjonariusz utracił przesłanki podmiotowe konieczne do pełnienia służby, w postaci nieskazitelnego charakteru i nieposzlakowanej opinii, co nie pozostawało bez wpływu na interes służby. Podkreślić jednak należy, że powodem takiej oceny był fakt zastosowania wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania i wniesienie przeciwko niemu do sądu aktu oskarżenia o popełnienie przestępstwa z art. 200 § 1 Kodeksu karnego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wynik postępowania karnego, a tym samym ustalenie czy skarżący istotnie popełnił zarzucany mu czyn nie ma w sprawie znaczenia.

Oceniając zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej należy rozważyć, czy zachowanie skarżącego, którego następstwem były wskazane wyżej okoliczności, w sytuacji, gdy postępowanie karne nie zostało zakończone, mieści się w pojęciu niedookreślonym zwrotu "ważny interes służby" i uzasadnia zwolnienie go ze Służby Więziennej na podstawie powołanego przepisu, a wynik postępowania karnego nie ma znaczenia przy podejmowaniu tej decyzji. Interpretacja zezwalająca na takie rozumienie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej jest niedopuszczalna.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż takie zachowanie skarżącego nie należy do zakresu zdarzeń umożliwiających fakultatywne uprawnienie władzy służbowej do zwolnienia funkcjonariusza ze Służby Więziennej ze względu "na ważny interes służby".

Wprawdzie nie można wykluczyć, że określone zdarzenia z toczącego się postępowania karnego będą miały w szerszym kontekście sytuacyjnym istotne znaczenie przy ustalaniu zagadnienia ważnego interesu służby, to jednak w tej sprawie brak podstaw do uznania, że do zwolnienia skarżącego na podstawie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej wystarczająca była ocena jego zachowania. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji uznać należy, że przy rozważaniu utraty przez skarżącego przesłanek koniecznych do pełnienia służby w postaci nieskazitelnego charakteru i nieposzlakowanej opinii w kontekście ważnego interesu służby wynik postępowania karnego miał istotne znaczenie. Wskazać bowiem należy, iż M.Z. wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. [...] z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt IV K 452/06 został od zarzucanego mu przestępstwa uniewinniony.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu i na mocy art. 185 § 1 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 ustawy P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).