Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1587/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7,77
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 7,8,77 par. 1, art. 107 par. 1 i 3 w zw. z art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska –Jaroszewicz Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych przez gminę oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania Z.T. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2019 r., nr [...], którą:

1) ustalono wysokość wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę Miejską [...] za pobyt S.T., matki Z.T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] w okresie od 30 grudnia 2012 r. do 31 marca 2017 r. na łączną kwotę [...] zł,

2) zobowiązano Z.T. do zwrotu na rzecz Gminy Miejskiej [...] kwoty [...] zł,

3) należną kwotę rozłożono na 136 rat:

a) od 1.03.2019 r. do 1.05.2030 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie i

b) od 1.06.2030 r. do 30.06.2030 r. w wysokości 402 zł -

- utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] grudnia 2012 r., nr [...] S.T. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...].

Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nr [...] ponownie (bowiem wcześniejsze decyzje w tym przedmiocie były uchylone przez Sąd) ustalił wysokość odpłatności za pobyt S.T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]. Z.T. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2016 r., sygn. [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 201/17 oddalił skargę Z.T.

Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lutego 2019 r. ustalił wysokość wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę Miejską [...] za pobyt S.T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] w okresie od 30 grudnia 2012 r. do 31 marca 2017 r. w kwocie [...] zł i zobowiązał syna – Z.T. do zwrotu na rzecz Gminy tych wydatków oraz rozłożył ich płatność na 136 rat od 1 marca 2019 r. do 30 czerwca 2030 r.

Od decyzji Prezydenta z [...] lutego 2019 r. odwołanie złożył Z.T., wskazując na trudną sytuację materialną swojej rodziny i zarzucił, że organ I instancji nie wykazał kwoty zadłużenia w rozbiciu na poszczególne miesiące. Podniósł też zarzut przedawnienia co do części należności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115 z 2008 r., poz.728 z późn. zm.) obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

- mieszkaniec domu,

- małżonek, zstępni przed wstępnymi,

- gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

- mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu,

- małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Kolegium wyjaśniło, że jeżeli mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Wysokość obciążeń zależy od sytuacji dochodowej zobowiązanego (małżonka, wstępnych, zstępnych). Jeżeli jest on osobą w rodzinie, to jego obowiązek powstaje wówczas, gdy jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego (456 zł), czyli jest wyższy niż 1.368 zł.

Organ odwoławczy podniósł, że decyzja ustalająca odpłatność jest konsekwencją decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej.

Wyjaśnił, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu.

W przypadku niemożliwości uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych.

Kolegium wskazało, że z zebranych dokumentów wynika, że Z.T. tylko w 2014 r. posiadał dochód na osobę w rodzinie niższy niż obowiązujące przepisami kryterium, a w latach 2012- 2013 oraz w 2015 r. osiągał dochody wyższe niż w/w kryterium dochodowe. Zgodnie z posiadaną dokumentacją w czerwcu 2018 r. dochód rodziny odwołującego wyniósł [...] zł.

Organ wyjaśnił, że na zaległość odwołującego składają się następujące kwoty:

a) od 30.12.2012 r. do 31.12.2012 r. łącznie - 62,08 zł,

b) od 1.01.2013 r. do 31.12.2013 r. łącznie - 4001,88 zł (12 miesięcy x 333,49 zł),

c) od 1.01.2014 r. do 31.12.2014 r. łącznie - 0,00 zł;

d) od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. łącznie - 29.242,68 zł (12 miesięcy x 2480,39zł);

e) od 1.01.2016 r. do 31.12.2016 r. łącznie -27.676,68 zł (12 miesięcy x 2306,39 zł);

f) od 1.01.2017 r. do 31.03.2017 r. łącznie - 6919,17 zł (trzy miesiące: styczeń; luty i marzec (3 x 2306,39 zł).

Kolegium stwierdziło, że kwota wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę Miejską [...] za pobyt S.T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] w okresie od 30 grudnia 2012 r. do 31 marca 2017 r. w wysokości [...] zł została obliczona prawidłowo.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Organ I instancji przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe, zbadał sytuację materialną Z.T. i rozpatrzył zgromadzony materiał dowodowy w kontekście zastosowania przesłanek wynikających z art. 104 ust. 4 ustawy. Wynika z niego, że łączny dochód rodziny nie zmienił się i wynosi [...] zł. W rodzinie występuje długotrwała choroba. Małżonkowie w styczniu 2019 r. ponieśli koszty leków (wg załączonych faktur) w kwocie [...] zł oraz wydatki (poza NFZ) na rehabilitację w kwocie [...] zł oraz konsultację okulistyczną [...] zł. Wydatki mieszkaniowe rodziny (światło, gaz, woda, odpady komunalne) poniesione w 2019 r. wynoszą [...] zł. Kwota pozostała do dyspozycji rodziny po uiszczeniu stałych opłat mieszkaniowych, wyższych w sezonie zimowym z uwagi na ogrzewanie centralne gazowe domu oraz wydatków na leki wynosi [...] zł.

Wobec tego organ I instancji orzekł o rozłożeniu kwoty [...] zł wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę [...] na 136 rat, gdyż żądanie zwrotu należnej kwoty jednorazowo w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej i zdrowotnej rodziny stanowiłoby dla Z.T. nadmierne obciążenie finansowe.

W ocenie Kolegium roszczenie o zwrot wydatków nie uległo przedawnieniu.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2019 r. złożył Z.T.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zakresie obciążenia skarżącego kosztami utrzymania matki S.T. w domu pomocy społecznej, pomimo że dochody Z.T. są niewystarczające na pokrycie nawet kosztów utrzymania swojej własnej osoby,

- art. 7,77 kpa w zakresie w jakim nie przeprowadzono postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie czy Z.T. jest w stanie ponosić koszty utrzymania matki w placówce, a także mającego na celu ustalenie, czy S.T. dysponuje środkami finansowymi służącymi na pokrycie kosztów pobytu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz, że organ nie uzasadnił należycie rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 kpa).

- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 kpa w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, polegające na zaniechaniu zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wyjaśnienia okoliczności faktycznych, brak wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego sprawy oraz oceny przesłanek warunkujących zastosowanie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jest jednym z dzieci S.T., oprócz R.L. i B.P.

Wyjaśnił, że wniósł o rozłożenie na raty zaległości wynikającej z pobytu jego matki w DPS. Uzasadniał, że ze względu na swoją złą sytuację materialną, choroby swoje i żony nie jest w stanie ponieść kosztów utrzymania swojej matki w DPS i to w sytuacji, kiedy oprócz niego matka ma dwie córki, które praktycznie nie partycypują w kosztach utrzymania matki. Wyjaśnił, że w pierwszej kolejności musi udzielić pomocy swojej żonie, która mieszka razem z nim w domu, wozi ją samochodem na rehabilitację i zabiegi zdrowotne, wykupuje lekarstwa. Matka zaś ma zapewnioną pomoc instytucjonalną w miejscu swojego pobytu. Zarzucił, że organ I instancji w lakoniczny sposób odniósł się do wniosku, rozłożył zaległość na raty, nie uzasadniając szczegółowo przyczyn odmowy umorzenia części zaległości. Organ nie odniósł się również do zarzutu przedawnienia części zaległości, stwierdzając jedynie, że należności nie uległy przedawnieniu.

Wskazał, że do tych zarzutów nie odniósł się także organ II instancji.

Skarżący podniósł, że przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić oraz wynikać z wszechstronnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Podał, że córki S.T. nigdy nie chciały się opiekować swoją matką, pomimo że miały i mają ku temu stosowne warunki mieszkaniowe oraz finansowe.

Za niezgodne z zasadami współżycia społecznego uznał skarżący obciążenie go większością kosztów utrzymania matki, a jedynie znikome obciążenie jednej z córek.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Bezsporne jest, że matka skarżącego S.T. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w [...] (decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] grudnia 2012 r.), gdzie nadal przebywa. Bezsporne jest także to, że decyzją z [...] sierpnia 2016 r. Prezydent ustalił wysokość odpłatności za pobyt S.T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...], w której obciążył, m. in. Z.T. odpłatnością za pobyt matki w DPS. Odpłatność ta wyniosła od 30 do grudnia 2012 r. do 30 września 2015 r. i od 1 października 2015 r. na stałe kwotami odpowiednio: - 62,08 zł za okres od 30 do 31 grudnia 2012 r., po 333,49 zł miesięcznie od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 r., za rok 2014 r. bez opłat, od 1 stycznia do 30 września 2015 r. po 2480,39 zł miesięcznie i od 1 października 2015 r. na stałe po 2306,39 zł miesięcznie. Organ zobowiązał do uiszczenia opłat do 20 dnia każdego miesiąca lub do końca miesiąca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2016 r., na skutek odwołania Z.T., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 201/17 oddalił skargę Z.T. na decyzję Kolegium z [...] listopada 2016 r. Oznacza to, że decyzja ustalająca odpłatność skarżącego za pobyt matki w domu pomocy społecznej jest ostateczna, a wyrok kontrolujący legalność decyzji prawomocny. Tym samym przesądzony został obowiązek ponoszenia przez skarżącego opłaty za pobyt matki w DPS "[...]". Dlatego zarzuty skargi dotyczące obciążenia skarżącego opłatami za pobyt matki w placówce oraz zarzuty dotyczące tego, że siostry powinny partycypować w tych opłatach, nie mogą być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu, gdyż nie dotyczy ono ustalenia opłaty. Wobec tego zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 ustawy jest chybiony.

Zważyć należy, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ciąży, m.in. na zstępnych, co wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a kolejność i wysokość opłaty określona została w ust. 2 tego przepisu. Natomiast zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 (tj., m.in. zstępnych) z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Stosownie do art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności, o których mowa w ust. 1 (tj., m.in. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy), podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Z przywołanych przepisów wynika, że skoro obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej, to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane gmina, która zastępczo ponosi wydatki może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 158/16).

Nie jest sporne w sprawie, że kwota jaką powinien uiszczać skarżący w związku z pobytem matki w DPS została ustalona ostatecznymi decyzjami administracyjnymi i poddana kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z 29 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 201/17. Z akt sprawy nie wynika, a skarżący nie twierdzi, aby będąc zobowiązany decyzją do ponoszenia kosztów odpłatności za pobyt matki w placówce, ponosił te koszty. Odpłatność tę poniosła za niego Gmina Miejska [...]. Organy przedstawiły matematyczne wyliczenie poniesionych kosztów przez Gminę. Wyliczenie takie przedstawił także organ I instancji w piśmie z [...] października 2018 r. Wprawdzie w wyliczeniu na str. 3 zaskarżonej decyzji w pkt d) dotyczącym okresu od 1 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2015 r. organ wskazał, że skarżący powinien przez ten cały rok opłacać kwoty po 2480,39 zł miesięcznie podczas, gdy decyzją z [...] sierpnia 2016 r. zobowiązano go do uiszczana powyższej kwoty w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2015 r., a od 1 października 2015 r. na stałe po 2306,39 zł miesięcznie, to jednakże wyliczenie za cały 2015 r. jest prawidłowe (2480,39 x 9 miesięcy = 22323,51 plus 2306,39 x 3 miesiące = 6919,17- tj. łącznie 29424,68 zł) wobec czego pomyłka ta nie miała żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że skarżący nie kwestionował należności, które nie zostały przez niego opłacone, a które zastępczo poniosła Gmina. Natomiast domagał się umorzenia (tj. odstąpienia od żądania zwrotu, w skardze podnosi także, że domagał się rozłożenia na raty) zaległości z tytułu opłat za pobyt matki w DPS, wskazując na trudną sytuację materialną i rodzinną.

Zgodnie z art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie właściwy organ może odstąpić od żądania zwrotu należności, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń, w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Przepis art. 104 ust. 4 ustawy wskazuje, że chodzi o przypadek "szczególny". Wymagana w świetle tego przepisu "szczególność" danego przypadku, w którym określona osoba lub osoby zwracają się o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń, ma jasno wynikać, być jednoznaczna na tle sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej. Zatem nawet takie okoliczności, jak: choroba, niepełnosprawność czy trudna sytuacja materialna, same w sobie nie wyczerpują jeszcze pojęcia przypadku "szczególnie uzasadnionego". Nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonywaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy. Chodzi więc o zdarzenia nadzwyczajne, których nie da się przewidzieć i im zapobiec. Poza tym w naturze każdego ciężaru, a zwłaszcza w przypadku kwestionowanego zwrotu, leży to, że jego wykonanie wywołuje określone dolegliwości (por. wyroki: NSA z 25 VI 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18 i sygn. akt I OSK 3579/18, WSA w Krakowie z 5 XII 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1066/19, WSA w Lublinie z 9 V 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 189/18).

Organy zbadały sytuację materialną rodziny skarżącego. Podały, ze wskazaniem kwot, łączny dochód jego rodziny (skarżący i żona), ponoszone wydatki na leki i leczenie oraz wydatki na utrzymanie domu. Wyjaśniły, że pozostała do dyspozycji rodziny kwota, po uiszczeniu stałych opłat mieszkaniowych oraz wydatków na leki, wynosi [...] zł. Mając na uwadze treść art. 104 ust. 4 ustawy organy trafnie uznały, że brak jest podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej i rozłożyły tę należność na 136 rat miesięcznych. Zwrot w ratach wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę pozostaje w możliwościach finansowych skarżącego. Wobec tego nie doszło do naruszenia art. 104 ust. 4 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Wbrew zarzutom skargi należności nie uległy przedawnieniu. Zgodnie z art. 104 ust. 5 ustawy należności, o których mowa w ust. 1 ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Otóż decyzja z [...] sierpnia 2016 r. ustalająca odpłatność skarżącego za pobyt matki w DPS stała się ostateczna z dniem wydania decyzji SKO w [...] utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, tj. [...] listopada 2016 r. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana [...] czerwca 2019 r., a więc przed upływem terminu z art. 104 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie i właściwie zastosowały przepisy prawa, stanowiące podstawę prawną kwestionowanej decyzji. Nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.