Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 57/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.),, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 marca 2012 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek i opłaty dodatkowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Z. U. S. Oddział w S. – dalej: "ZUS" lub "Z." - po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [....] r., którą odmówiono T. D. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [....] r. wpłynął do Z. U. S. Oddział w S. wniosek T. D. o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, kosztów upomnień i opłaty dodatkowej oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego z wniosku ZUS. Ww. decyzją z dnia [....[ r. Zakład odmówił Dłużnikowi umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu 13.05.2011 r. wpłynął do ZUS w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniosek T. D. z dnia 11.05.2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca wskazał, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada majątku, z którego można byłoby egzekwować należności ZUS. Stanowisko Zakładu, iż pomimo zawieszenia działalności gospodarczej Wnioskodawca nadal pozostaje przedsiębiorcą jest sprzeczne z decyzją ZUS z dnia [....] r. znak[....] , umarzającą postępowanie restrukturyzacyjne wobec niego. Ponadto wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko Wnioskodawcy Zakład nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, podkreślając przy tym, iż obecnie dysponuje jedynie miesięczną kwotą [....] zł z tytułu otrzymywanej emerytury. Z tej kwoty Wnioskodawca ponosi stałe wydatki z tytułu czynszu około [....] zł miesięcznie, opłaty za energię elektryczną - około [....] zł miesięcznie, za gaz [...] zł miesięcznie, telefon - około [...] zł miesięcznie, abonament telewizyjny – [...] zł miesięcznie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie podjęte po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS stwierdził, że Zobowiązany od dnia 01.03.1989 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych i wpis o prowadzeniu tej działalności nie jest wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej, natomiast z dniem 01.09.1998 r. Płatnik wyrejestrował działalność z ubezpieczeń, zaprzestając jej faktycznego wykonywania.

Organ wyjaśnił, iż na koncie Zobowiązanego figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...] r., figurujące na koncie osobistym Płatnika w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie oraz na ubezpieczenia społeczne za okres [....] r. figurujące na koncie pracowniczym Płatnika w łącznej kwocie [....] zł plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie oraz z tytułu opłaty dodatkowej w kwocie [...] zł.

Ponadto organ wyjaśnił, że w dniu[...] . wpłynął do ZUS wniosek Zobowiązanego o restrukturyzację należności wobec F U S, F P oraz F G Ś P. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. ZUS umorzył postępowanie restrukturyzacyjne toczące się wobec Wnioskodawcy, bowiem na dzień złożenia wniosku nie spełnił on warunków wymienionych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał też, że wobec Zobowiązanego prowadzona była egzekucja w okresie od [...] r. do [...] r. przez N. [....] U. S. w S., lecz z uwagi na bezskuteczność egzekucji została ona zakończona zwrotem tytułów wykonawczych wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Od dnia 14.11.2003 r. egzekucja jest prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym S. - P. i Z. w S. - ostatnia wpłata z dnia [....] r. w kwocie [...] zł.

Odnosząc się do sytuacji finansowej i rodzinnej Wnioskodawcy organ stwierdził, że otrzymuje on emeryturę, której miesięczna wysokość (po potrąceniach w wysokości [...] zł) wynosi [...] zł netto. Z tego świadczenia prowadzona jest skuteczna egzekucja przez komornika sądowego. Organ uwzględnił przy tym wykazane we wniosku ww. stałe wydatki ponoszone przez Wnioskodawcę na utrzymanie mieszkania oraz koszty związane z leczeniem w wysokości ponad [....] zł miesięcznie. Wnioskodawca jest wdowcem i jest osobą schorowaną.

Wyjaśniając podstawy prawne podjętego rozstrzygnięcia w sprawie organ wskazał, że ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek tylko w wypadkach określonych przepisami prawa. Możliwość umorzenia takich należności przewidziano w art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz w § 3 ust. 1 wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b tej ustawy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Przytaczając brzmienie tych przepisów organ stwierdził, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności Zakładu z tytułu składek (w tym także odsetek od nieopłaconych składek) mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie takie zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia, tj.: całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych lub w szczególnych okolicznościach uzasadnionych ważnym interesem osoby zobowiązanej. Organ podkreślił przy tym, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat - niezależnie natomiast od osiąganych wyników finansowych każdy płatnik ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek. Niewywiązywanie się z takiego obowiązku powoduje powstanie zaległości po stronie Zakładu .

W takiej sytuacji ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (którego przychody pochodzą m.in. z wpłat i z dotacji budżetu państwa) jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Środki uzyskane przez Zakład z tytułu opłaconych składek przeznaczane są bowiem na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent i emerytur. Umorzenie zaległości z tytułu składek powinno być zatem traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów. Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności składkowej przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie jest obowiązany do umorzenia zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Natomiast w przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, Zakład ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek (przy czym umorzenie składek powoduje także obligatoryjnie umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty).

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie w stosunku do Dłużnika nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dłużnik figuruje nadal w ewidencji działalności gospodarczej (z dniem [...] r. jedynie wyrejestrował działalność z ubezpieczeń), w związku z czym formalnie nadal pozostaje przedsiębiorcą. Ponadto posiada uprawnienie do świadczenia emerytalnego, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja przez komornika sądowego. Dopóki postępowanie to jest w toku, dopóty nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, a co za tym idzie wyklucza to zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem dochodzenie należności składkowych, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności, zgodnie z przepisami prawa i w jego granicach.

Organ ponownie rozpatrujący sprawę nie zakwestionował trudnej sytuacji finansowej Wnioskodawcy oraz wziął pod uwagę fakt, iż pobierane przez niego świadczenie emerytalne objęte jest postępowaniem egzekucyjnym przez innych wierzycieli. Uwzględniając wysokość dochodzonej należności, Zakład nie kwestionował też tego, iż aktualnie Wnioskodawca nie jest w stanie sam opłacić należności składkowych. Organ uwzględnił również fakt, iż stan zdrowia Wnioskodawcy uległ pogorszeniu i ponosi on koszty związane z leczeniem w wysokości ponad [...] zł miesięcznie.

W ocenie organu w sprawie brak jednak uzasadnionego przypadku, a także ważnego interesu Zobowiązanego, które ze względu na wyjątkowe, czy nadzwyczajne okoliczności obligowałyby organ rentowy do zaprzestania dochodzenia należności poprzez ich umorzenie. Trudna sytuacja finansowa, a także choroba na którą powołuje się Wnioskodawca takich okoliczności w przedmiotowej sprawie nie stanowią i nie pozwalają na przyjęcie, że istnieją podstawy do umorzenia dochodzonej należności w całości lub w części. Zdaniem Zakładu osiągane przez Dłużnika dochody z tytułu stałego świadczenia emerytalnego w wysokości około [...] zł jako kwota wolna od zajęć egzekucyjnych, przy uwzględnieniu faktu, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie oraz ponoszonych wydatków stałych w wysokości około [...] zł, stanowi zabezpieczenie jego niezbędnych potrzeb życiowych. Brak zatem podstaw do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes, o którym mowa w art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład uznał przy tym, iż skoro Dłużnik nie wykreślił prowadzonej działalności gospodarczej z ewidencji działalności gospodarczej (z dniem [...] r. wyrejestrował jedynie z ubezpieczeń prowadzenie działalności gospodarczej, przestając być płatnikiem i podatnikiem), formalnie nadal jest więc przedsiębiorcą, pozostając w gotowości do podjęcia tej działalności. Powoływanie się przez Wnioskodawcę na fakt, iż zawieszenie działalności gospodarczej powinno mieć wpływ na umorzenie należności, nie jest uzasadnione.

Niezależnie od tego, w ocenie organu zasadniczym i istotnym w sprawie jest jednak to, iż Wnioskodawca otrzymuje stałe świadczenie, które umożliwia prowadzenie skutecznej egzekucji wierzycielom, ponad kwotę wolną od potrąceń, która stanowi zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych jednoosobowego gospodarstwa domowego, tj. bieżących opłat eksploatacyjnych związanych z potrzebami mieszkaniowymi, opłatą mediów, leków i wyżywieniem, bez zagrożenia czy naruszenia egzystencji Zobowiązanego. Zdaniem organu powołane we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nie udokumentowane koszty związane ze zmianą diety, na którą powołuje się Wnioskodawca, gdzie po dokonaniu opłat stałych pozostałe środki w kwocie około [...] zł nie zaspokoją tychże potrzeb, należy uznać za niewystarczające, aby zmienić taki stan ustalony w postępowaniu.

Organ zauważył ponadto, iż umorzenie należności nie jest aktem łaski, ale nie może być również elementem strategii przedsiębiorców czy dłużników, w rozwiązywaniu ich problemów finansowych, zwłaszcza w kontekście spłaty pozostałych cywilnych zobowiązań. W ocenie Zakładu każdy rozpoczynający działalność gospodarczą robi to na własne ryzyko, a opłacanie składek jest obowiązkiem płatnika. Nie można więc dopuścić, aby koszty prowadzonej działalności gospodarczej przenosić na instytucje państwowe i innych płatników. Aktualna sytuacja Wnioskodawcy, związana z otrzymywanym świadczeniem, umożliwia dochodzenia należności, przy czym komornik sądowy prowadzi także wobec Zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w trzech sprawach z wniosków N. [...] U S w S.. Twierdzenie Wnioskodawcy, iż ZUS w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne nie może uzasadniać umorzenia. Ze świadczenia emerytalnego Zobowiązanego prowadzona jest przez komornika sądowego skuteczna egzekucja - potrącana jest kwota w wysokości [...] zł miesięcznie. Prowadzone postępowanie egzekucyjne z przyznanego świadczenia nie wiąże się z ponoszeniem przez ZUS dodatkowymi wydatkami, które stanowiłyby o ekonomicznie nieuzasadnionym, egzekwowaniu należności publicznoprawnej, a prowadzenie skutecznej egzekucji przez organ sądowy nie stanowi za przesądzone i oczywiste, iż w postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu rezygnacja z dochodzenia należności publicznoprawnych, jakimi są należności z tytułu składek, stanowiłoby sytuację w której dochodzi do uprzywilejowania w dochodzeniu należności prywatnych (cywilnych), wbrew ogólnie pojętemu interesowi obywateli i słusznemu interesowi społecznemu - bowiem to z podatków i innych danin publicznych dodatkowo finansuje się wypłatę świadczeń społecznych. Tym bardziej, iż Wnioskodawca we wniosku wskazał, że po śmierci swojej małżonki w 2009 r. spłacił kredyty w wysokości [...] zł, a więc posiadał zdolności płatnicze do regulowania innych zobowiązań. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, a trudna sytuacja materialna, niskie i niewystarczające dochody, w ustalonym stanie sprawy - w ocenie wierzyciela - nie zobowiązuje go do rezygnacji z dochodzenia zadłużenia.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem ZUS wyrażonym w decyzji z dnia [...] r. T. D. – reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na tę decyzję, zarzucając jej:

- naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 80 K.p.a. przez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego naruszającą zasadę swobodnej oceny dowodów, polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie występują przesłanki uzasadniające umorzenie Skarżącemu zaległości z tytułu nieopłaconych składek w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą w całości, w tym również odsetek, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej,

- przepisu art. 107 § 3 K.p.a. przez ograniczenie się przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do samego zestawienia danych co do sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego oraz wniosku, że nie uzasadniają one przyjęcia spełnienia warunków do udzielenia ulgi, bez konkretnego zbadania sytuacji majątkowej Skarżącego oraz rzetelnego uzasadnienia ww. wniosku przez organ, który przy akceptacji zestawienia dochodów i wydatków Skarżącego widzi jeszcze możliwość pomniejszenia będącej w jego dyspozycji kwoty dochodów o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych jego potrzeb.

Podnosząc takie zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż ZUS dokonał nieprawidłowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy pod kątem istnienia przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek, a konsekwencją takiej oceny są nielogiczne wnioski. Wprawdzie przepisy normujące umorzenie należności z tytułu składek posługują się sformułowaniem "mogą być", co oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego, a zatem w takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Zdaniem Skarżącego organ rozpoznający przedmiotową sprawę z pewnością przekroczył granice uznaniowości.

Skarżący wyjaśnił, że od 1 marca 1989 r. prowadził działalność gospodarczą, zaprzestając jej prowadzenia z dniem 1 września 1998 r. Na ten dzień posiadał on zaległość wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek za okres od 1995 do 1998 r. w wysokości [...] zł. Zaległość ta powstała z przyczyn niezależnych od Skarżącego, a jej powstanie było efektem kłopotów finansowych Skarżącego, które rozpoczęły się w 1993 r. podczas wykonywania przez jego firmę robót w Z C P. Zakłady te nie wypłaciły Skarżącemu kwoty [....] zł z tytułu uzyskanych oszczędności dzięki wprowadzeniu jego wniosku racjonalizatorskiego. Sytuacja ta zapoczątkowała problemy finansowe Skarżącego, który poniósł określone koszty. Posiadane przez Skarżącego środki finansowe były niewystarczające na pokrycie bieżących wydatków, w tym należności podatkowych i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Należności te zaczęły rosnąć, a z czasem odsetki i koszty egzekucyjne zaczęły je przewyższać. Podobna sytuacja miała miejsce w 1997 r., gdy Skarżący - jako podwykonawca – wprowadził wniosek racjonalizatorski na budowie Składowiska Odpadów Komunalnych w K. i wypracował kwotę oszczędności w wysokości przekraczającej [....] zł. Kwota ta miała zostać przeznaczona na pokrycie należności podatkowych i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący nie otrzymał jednak ww. kwoty, albowiem [...] z tej kwoty wypłacono wykonawcy głównemu, zaś [...] pozostało w budżecie miejskim. Podjęta przez Skarżącego próba egzekucji ww. kwot ([...] zł) okazała się jednak bezskuteczna.

Decyzją z dnia [...] r. T. U. S. w S. umorzył Skarżącemu zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok [....] zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za rok [....] oraz podatku od towarów i usług za rok [...] w łącznej kwocie [...] zł, natomiast decyzją z dnia [...] r. znak [...] ZUS umorzył postępowanie restrukturyzacyjne toczące się z udziałem Skarżącego.

Dnia 28 listopada 2003 r. komornik sądowy wszczął egzekucję przeciwko Skarżącemu z wniosku ZUS - na ten dzień należność główna ustalona została w kwocie [...] zł, odsetki w kwocie [....] zł, koszty egzekucji w kwocie [....] zł, zaś opłata egzekucyjna w kwocie[...] . Komornik prowadzi tę egzekucję ze świadczenia emerytalnego Skarżącego, zajmując mu miesięcznie kwotę około[...] zł. Skarżący nie posiada żadnego innego majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję.

Na dzień 8 grudnia 2010 r. zaległość z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne wynosiła [...] zł, w tym należność główna [....] zł i odsetki [...] zł. Wykonanie tego zobowiązania przez Skarżącego jest niemożliwe. Ani w chwili obecnej, ani w najbliższej przyszłości, z przyczyn niezależnych od niego nie będzie on w stanie zgromadzić takiej kwoty.

W związku z tym Skarżący uważa, iż - wbrew twierdzeniom ZUS – w sprawie niewątpliwie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący zaprzestał bowiem prowadzenia działalności i brak jest majątku, z którego można byłoby egzekwować należności (art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Od kilkunastu lat Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie posiada żadnego majątku, w tym ruchomego czy nieruchomego, który mógłby ewentualnie zbyć, a otrzymane z tego tytułu środki przeznaczyć na pokrycie zaległych składek. Nie posiada także żadnych oszczędności i nie ma możliwości ich poczynić.

Skarżący podniósł dalej, iż ww. decyzją z dnia [...] . ZUS umorzył postępowanie restrukturyzacyjne toczące się z jego udziałem, w uzasadnieniu wskazując, że z uwagi na to, iż Wnioskodawca zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, nie jest przedsiębiorcą i nie podlega przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, zatem niezrozumiałe jest stanowisko Zakładu, który na potrzeby przedmiotowego postępowania przyjmuje, iż Skarżący nadal pozostaje przedsiębiorcą. Nawet gdyby tak przyjąć, to w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ powinien dokonać oceny sytuacji Skarżącego pod kątem istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, kosztów upomnień i opłaty dodatkowej na podstawie art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z tym przepisem Zakład może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacenia jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Zdaniem Skarżącego organ nie dokonał analizy jego sytuacji pod kątem ww. przesłanki mimo, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się na decyzję z dnia 17 grudnia 2002 r. w przedmiocie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego wobec skarżącego.

W ocenie Skarżącego oczywiste jest również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do zaspokojenia zaległości nawet w minimalnym zakresie. Uzyskana kwota nie pokrywa nawet kosztów egzekucyjnych. Ponadto przeciwko Skarżącemu prowadzona jest również egzekucja z wniosku Naczelnika T. Urzędu Skarbowego w S. i na dzień 8 grudnia 2010 r. zaległość Skarżącego z tego tytułu wyniosła łącznie [....] zł.

Zdaniem Skarżącego za umorzeniem zaległości z tytułu zaległych składek -wbrew twierdzeniom organu - przemawia także jego ważny interes, albowiem posiadane przez niego środki finansowe nie pozwalają mu na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych (art. 17 pkt 1 ww. ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ prawidłowo bowiem ustalił, iż sytuacja finansowa Skarżącego jest bardzo trudna, a nadto, że jest on osobą schorowaną i ponosi wysokie koszty związane z leczeniem, a stan jego zdrowia stale się pogarsza oraz, że uwzględniając wysokość dochodzonej należności aktualnie Skarżący nie jest w stanie sam opłacać należności składkowych. Wbrew twierdzeniom Zakładu osiągane przez Skarżącego dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości około [...] zł (jako kwota wolna od zajęć egzekucyjnych), nie stanowi zabezpieczenia jego niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem posiadane przez niego środki nie pozwalają na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych.

Otrzymywana przez Skarżącego emerytura w kwocie [...] zł netto (nadwyżka ponad tę kwotę zajęta jest przez komornika) nie jest wystarczająca do zaspokojenia wszystkich jego usprawiedliwionych potrzeb i w związku z tym pozostaje on w niedostatku. W dniu 14 września 2009 r. zmarła żona Skarżącego i od tego dnia prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Po uiszczeniu stałych opłat na utrzymanie mieszkania (ok. [...] zł) Skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota około [...] zł miesięcznie. Skarżący przewlekle choruje na cukrzycę, atopowe zapalenie skóry oraz cierpi na dnę moczanową i nadciśnienie, ponadto rozpoznano u niego raka prostaty z podejrzeniem przerzutów do kości. Ponosi on zatem jeszcze znaczne wydatki związane z leczeniem, a zwłaszcza z zakupem lekarstw, na które obecnie wydaje miesięcznie kwotę ponad [....] zł. Skarżący wymaga też specjalnej, kosztownej diety, bogatej w składniki odżywcze. Aktualnie nie stać go na pokrycie kosztów związanych z zakupem odpowiednich produktów żywnościowych, bowiem kwota, która pozostaje mu po uiszczeniu ww. opłat, wystarcza mu na zakup podstawowych produktów żywnościowych, tymczasem niewątpliwie do usprawiedliwionych potrzeb Skarżącego należy także koszt zakupu ubrania, dojazdów do lekarzy, szpitali, zakupu środków czystości itp., których nie może samodzielnie zaspokoić. Nie można zatem uznać - w ślad za organem - iż miesięczny dochód w wysokości około [....] zł, po potrąceniu niekwestionowanych kosztów utrzymania mieszkania oraz leków, jest wystarczający dla zaspokojenia podstawowych potrzeb Skarżącego. Wnioski takie w świetle zasad doświadczenia życiowego nie znajdują uzasadnienia.

Zdaniem Skarżącego organ nie uzasadnił, dlaczego jego sytuacja nie zasługuje na ocenę, że spełnia przesłankę ustawową do umorzenia należności. Brak przekonującego uzasadnienia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno bowiem zawierać konkretne wyliczenie, które na bazie poczynionych ustaleń pozwala na wywiedzenie wniosków organu. Nie można uznać za wystarczające dokonanie tylko zestawienia danych co do sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego oraz przedstawienia wniosku, że nie uzasadnia on przyjęcia spełnienia warunków do udzielenia ulgi.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł

o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w rozpoznawanej sprawie decyzji ZUS) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Po dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Skarga nie zasługiwała więc na uwzględnienie.

Na wstępie zauważyć należy, że przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [....] r., figurujące na koncie osobistym Płatnika w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz na ubezpieczenie społeczne za okres [...] r. – [...] r. figurujące na koncie pracowniczym Płatnika w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę, a także z tytułu opłaty dodatkowej w kwocie [...] zł.

Wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 74, ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (w tym odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. Należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych, a mianowicie wtedy, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu

do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a). Wskazanie tych przypadków ustawa pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy tego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ponadto możliwość umorzenia takich należności ZUS przewidziano w art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), zgodnie z którym, Zakład może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r. - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jako należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła - jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej art. 28 ust. 1, ale także z art. 83 ust. 1 tej ustawy - Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, skoro możliwym jest to tylko wtedy, "jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak stanowi przepis § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia - co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym dalej przywołanych, albo – w odniesieniu do składek należnych do dnia 31 grudnia 1998 r., co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie - "jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby", o czym mowa w art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń. Nadaje to podejmowanym w tym zakresie decyzjom charakter tzw. decyzji uznaniowych. Mając więc na uwadze to,

że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakimi są całkowita nieściągalność albo niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę. Ocena ta swój zewnętrzny wyraz powinna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym

na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie

na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw

do zastosowania żądanej ulgi.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że - zdaniem Sądu - organ prawidłowo ustalił, a następnie uzasadnił, iż w stosunku do Skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności. Jak to wyjaśnił organ w swoich decyzjach, Skarżący uzyskuje dochody z tytułu emerytury, będące źródłem, z którego możliwe jest egzekwowanie zobowiązań wobec ZUS. Nie można więc w tej sytuacji uznać, aby w stosunku do Skarżącego zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności zaległości, określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skoro istnieje źródło dochodu, które może podlegać egzekucji. Ponadto, jak wskazał organ, Skarżący posiada także zobowiązania wobec innych wierzycieli, które również dochodzone są w drodze egzekucji komorniczej.

Zdaniem Sądu także wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko organu odmawiające umorzenia zaległości składkowych Skarżącego na podstawie art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na podstawie § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej – w których przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek ze względu na ważny interes zobowiązanego, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – zostało w sposób należyty uzasadnione. Nie można więc zarzucić dowolności dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego sprawy, prowadzącej do takiego rozstrzygnięcia.

Nie narusza bowiem zasad swobodnej oceny dowodów stwierdzenie organu, iż wprawdzie Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej gdyż pobierane przez niego świadczenie emerytalne objęte jest postępowaniem egzekucyjnym (także przez innych wierzycieli) i w związku z tym Skarżący aktualnie nie jest w stanie sam opłacić należności składkowych, a ponadto stan jego zdrowia uległ pogorszeniu i ponosi on koszty związane z leczeniem w wysokości ponad [...] zł miesięcznie – jednak nie są to wyjątkowe, czy nadzwyczajne okoliczności, które obligowałyby organ rentowy do zaprzestania dochodzenia należności poprzez ich umorzenie ze względu na ważny interes Zobowiązanego. Nie można też zarzucić organowi dowolności oceny, iż osiągane przez Skarżącego dochody z tytułu stałego świadczenia emerytalnego w wysokości około [...] zł (jako kwota wolna od zajęć egzekucyjnych), przy uwzględnieniu faktu, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie i ponosi stałe wydatki w wysokości około [....] zł, stanowi zabezpieczenie jego niezbędnych potrzeb życiowych.

Wprawdzie podnoszona przez organ okoliczność, że Skarżący mimo iż z dniem 01.09.1998 r. wyrejestrował z ubezpieczeń prowadzenie działalności gospodarczej, przestając być płatnikiem i podatnikiem, nie wykreślił jednak prowadzonej działalności gospodarczej z ewidencji, a więc formalnie nadal jest przedsiębiorcą, pozostając w gotowości do podjęcia tej działalności – w ocenie Sądu nie ma istotnego znaczenia, w sytuacji gdy nie wykazano, że działalność ta jest faktycznie prowadzona, jednak zarazem organ podkreślił, iż zasadniczym i istotnym w sprawie jest jednak to, że Wnioskodawca otrzymuje stałe świadczenie, które umożliwia prowadzenie skutecznej egzekucji wierzycielom, ponad kwotę wolną od potrąceń, która stanowi zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącego, bez zagrożenia czy naruszenia jego egzystencji.

Prawidłowo zatem organ stwierdził, że aktualna sytuacja Skarżącego związana z otrzymywanym świadczeniem emerytalnym umożliwia dochodzenie należności ZUS, przy czym komornik sądowy prowadzi także wobec Skarżącego postępowania egzekucyjne z wniosków innych wierzycieli (w tym Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.). Ze świadczenia emerytalnego Skarżącego prowadzona jest przez komornika sądowego skuteczna egzekucja, bowiem potrącana jest kwota w wysokości [...] zł miesięcznie, a prowadzone postępowanie egzekucyjne z przyznanego świadczenia nie wiąże się z ponoszeniem przez ZUS dodatkowych wydatków.

Podzielić też należy pogląd organu, iż rezygnacja ZUS z dochodzenia należności publicznoprawnych, jakimi są należności z tytułu składek, stanowiłoby sytuację w której dochodzi do uprzywilejowania w dochodzeniu należności prywatnych (cywilnych), wbrew ogólnie pojętemu interesowi obywateli i słusznemu interesowi społecznemu - bowiem to z podatków i innych danin publicznych dodatkowo finansuje się wypłatę świadczeń społecznych. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, a trudna sytuacja materialna, niskie i niewystarczające dochody, w ustalonym stanie sprawy nie zobowiązuje go do rezygnacji z dochodzenia zadłużenia.

Należy bowiem mieć na względzie, że nawet jeżeli występuje któryś z wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych przypadków całkowitej nieściągalności należności ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności. Decyzja o umorzeniu składek zarówno w sytuacji całkowitej nieściągalności należności, jak i jej braku – o czym mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy (i ww. rozporządzeniu wykonawczym) oraz w art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - ma bowiem charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197). Należy przy tym podkreślić, iż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jako należności publicznoprawne, są uprzywilejowane i korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia (z wyjątkiem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami. Właśnie ze względu na dbałość o stan finansów publicznych, z których m.in. wypłacane są świadczenia rentowe i emerytalne, organ rentowy (ZUS) nie jest zobowiązany do umorzenia takich należności, lecz może wykorzystywać istniejące możliwości wyegzekwowania tych należności - jakie stwarza pobierane przez Skarżącego świadczenie emerytalne.

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.