Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 17/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 62  § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi Z. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 14 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 października 2017 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Z. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Administracji Skarbowej w S. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych powstałych w postepowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] numerach: [...] w łącznej wysokości [...] zł.

Powyższe postanowienia wydane zostały w następującym stanie faktycznym.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Zakładu [...] Spółki z o.o.

w B. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] o numerach j.w. wystawione przez wierzyciela Burmistrza B.

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał m.in. czynności egzekucyjnych, co do których wystąpił zbieg egzekucji sądowej z administracyjną, tj.:

- zawiadomieniami z dnia 5.04.2017 r. zajęcia wierzytelności z 2 rachunków bankowych Strony w Banku [...] S.A. oraz [...] S.A.;

- zawiadomieniem z dnia 6.04.2017 r. zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności - Izby Administracji Skarbowej w S.;

- zawiadomieniem z dnia 14.04.2017 r. zajęcia wierzytelności w B. Spółdzielni Mieszkaniowej.

Organ egzekucyjny, uznał, że na podstawie art. 62 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2017.1201 t.j. ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), zbieg egzekucji do tego samego prawa (wierzytelności) skutkował przejęciem egzekucji do ww. wierzytelności przez sądowy organ egzekucyjny przekazał odpisy ww. tytułów wykonawczych Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w B. [...] celem łącznej egzekucji z ww. wierzytelności, do których wystąpił zbieg zbieg zawiadamiając o tym: wierzyciela, zobowiązanego i dłużników zajętych wierzytelności.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. uznając, że nadal jest uprawniony do dalszego prowadzenia egzekucji ze składników majątku, co do których zbieg egzekucji sądowej z administracyjną nie nastąpił, nadal prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów wykonawczych dysponując ich oryginałami. W jego toku - zawiadomieniem z dnia 6.04.2017 r. - dokonał zajęcia wierzytelności Strony z rachunku bankowego w Banku [...] S.A., w wyniku którego to zajęcia dnia 27.04.2017 r. bank przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w .e kwotę [...] zł, która to kwota pokryła w całości egzekwowaną należność wraz z należnościami ubocznymi, w tym kosztami egzekucyjnymi, co w efekcie doprowadziło do zakończenia egzekucji administracyjnej.

Pismem z dnia 1.09.2017 r. Strona wniosła do ww. organu prowadzącego egzekucję administracyjną o rozliczenie pobranych kosztów egzekucyjnych i wydanie postanowienia w tym zakresie.

Zawiadomieniem o wysokości kosztów egzekucyjnych z dnia 25.09.2017 r. organ egzekucyjny poinformował Stronę, że łączna wysokości kosztów egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia [...]. wyniosła [...] zł.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., na wniosek Strony,

na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a , wydał ww. postanowienie z dnia [...].

nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych obciążających Stronę jako dłużnika w łącznej kwocie [...] zł, na które złożyły się następujące opłaty:

– do tytułu wykonawczego nr [...] - za zajęcie wierzytelności

z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. - w wysokości [...] zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) i opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.);

– do tytułu wykonawczego nr [...] - za zajęcie wierzytelności z ww. rachunku bankowego - w wysokości [...] zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.)

i opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Strona zaskarżyła powyższe postanowienie zażaleniem, wnosząc o zmianę zakażonego postanowienia poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych na kwotę

0,00 zł. W uzasadnieniu Strona wskazała, że od chwili przejęcia egzekucji w ramach zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną jedynym organem uprawnionym

do prowadzenia dalszej egzekucji i rozliczania kosztów postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych był Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. [...], który egzekucję w rozpoznawanej sprawie prowadził pod sygn. akt [...] zaś postanowieniem z dnia [...], sygn. akt KM 607/17 rozliczył koszty jej prowadzenia w związku z wyegzekwowaniem całości wierzytelności objętej ww. tytułami wykonawczymi wraz z należnościami ubocznymi. Tym samym Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. nie mógł prowadzić równocześnie postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych jak i naliczyć oraz pobrać kosztów prowadzenia tej egzekucji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S., działając jako organ odwoławczy, zaskarżonym do tutejszego Sądu postanowieniem z dnia [...]

nr j.w. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, organ II instancji wskazał, że wbrew twierdzeniom Strony, wystąpienie w toku postępowania egzekucyjnego

w administracji prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do wierzytelności z rachunków bankowych

w Banku [...] i [...] S.A. oraz innych wierzytelności pieniężnych, nie wywołało skutku w postaci przejęcia egzekucji w całości czy też egzekucji z wszystkich rachunków bankowych przez sądowy organ egzekucyjny.

Jak wskazał organ Komornik sądowy w egzekucji sądowej nie dokonał zajęcia wierzytelności Strony w Banku Z[...] S.A., a taki środek egzekucyjny zastosował Naczelnik Urzędu Skarbowego w B.. Zatem brak było zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do wierzytelności Strony z rachunku bankowego

w Banku [...] S.A., a tym samym kontynuowanie egzekucji administracyjnej w zakresie tego składnika majątkowego nie było objęte zbiegiem egzekucji. Organ wskazał również, że dokonanie skutecznego zajęcia wierzytelności

z ww. rachunku bankowego wiązało się z koniecznością naliczenia kosztów egzekucyjnych powstałych z mocy prawa, zgodnie bowiem z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności pieniężnych

lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu – co

w rozpoznawanej sprawie miało miejsce dnia 6.04.2017 r. Bank uznał natomiast zajęcie dnia a w dniu 11.04.2017 r. dokonał jego częściowej realizacji zaś wyegzekwowanie całości dochodzonej należności miało miejsce dnia 27.04.2017 r.

Reasumując, organ odwoławczy uznał, że zasadnie zatem organ I instancji obciążył Stronę kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie [...] zł.

Skargą wniesioną do tutejszego Sądu Strona zaskarżyła ww. postanowienie organu II instancji wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zaskarżonemu postanowieniu zarzucając:

– naruszenie art. 62b u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie na potrzeby zinterpretowania skutków prawnych zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej

i przekazania do łącznego prowadzenia egzekucji Komornikowi Sądowemu

przy Sądzie Rejonowym w B. [...] i uznanie,

że zbieg nie objął zajęcia rachunku bankowego, albowiem nie dokonał tego komornik sądowy podczas gdy egzekwowana wierzytelność Burmistrza B. została w całości przejęta w ramach zbiegu egzekucji

do egzekwowania przez komornika sądowego i z tego względu wszystkie czynności egzekucyjne zmierzające do jej wyegzekwowania wskutek zbiegu egzekucji objął swym działaniem komornik sądowy, w tym również zajęcie rachunku bankowego dłużnika i na tej podstawie komornik sądowy był jedynym organem uprawniony do rozliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu ww. zarzutu skargi Strona, powołując się na art. 773 § 1 i 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2018.155 j.t. ze zm.; dalej: "k.p.c."), który odpowiada brzmieniu art. 62 u.p.e.a., wskazała,

że w rozpoznawanej sprawie – z uwagi na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej – organem wyłącznie uprawnionym do dalszego prowadzenia egzekucji z ww. tytułów wykonawczych był Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. [...], który egzekucję w tym zakresie prowadził pod sygn. akt Km 607/17. Tym samym komornik sądowy był, na mocy art. 774 § 1 k.p.c., wyłącznie uprawniony

do decydowania o kosztach egzekucji, co też uczynił wydając postanowienie z dnia 11.05.2017 r., sygn. akt Km 607/17.

Reasumując Skarżąca uznała, że organ I instancji mocą postanowienia z dnia 16.10.2017 r., bezzasadnie naliczył Skarżącej koszty egzekucyjne w rozpoznawanej sprawie w łącznej kwocie [...] zł doprowadzając do dwukrotnego obciążenia Skarżącej kosztami egzekucji.

Do skargi Strona załączyła postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia 11.05.2017 r. o ustaleniu kosztów ww. egzekucji oraz zawiadomienie organu I instancji z dnia 18.04.2017 r. o zbiegu egzekucji i przejęciu egzekucji z wierzytelności przez sądowy organ egzekucyjny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Sąd uznał, że skarga okazała się zasadna, choć z innych powodów aniżeli w niej wskazane.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S., utrzymującego w mocy

ww. orzeczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r.

w przedmiocie kosztów egzekucyjnych naliczonych Skarżącej w łącznej wysokości

[...] zł, pobranych w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym

przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...].

W skardze Skarżąca zarzuciła niewłaściwe zastosowanie przepisu

art. 62b u.p.e.a. poprzez błędne uznanie przez organy, że w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do ww. wierzytelności Skarżącej sądowy organ egzekucyjny nie był w rozpoznawanej sprawie wyłącznie uprawnionym do prowadzenia egzekucji na podstawie ww. tytułów wykonawczych a tym samym i wyłącznego rozstrzygnięcia o kosztach egzekucji. Uchybienie organów w tym zakresie, doprowadziło w efekcie do podwójnego obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi na skutek wydania postanowienia o kosztach egzekucyjnych zarówno przez komornika sądowego jak i administracyjny organ egzekucyjny.

Sąd wskazuje, że bezsporne w rozpoznawanej sprawie jest to, że doszło w niej do zbiegu egzekucji z wierzytelności Skarżącej z rachunków bankowych w Banku [...] S.A. i [...] a także wierzytelności w stosunku do Izby Administracji Skarbowej w S. i B. Spółdzielni Mieszkaniowej. Bezspornym jest również i to, że administracyjny organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności Skarżącej z rachunku bankowego w Banku [...] S.A., o czym poinformował Skarżącą dnia 6.04.2017 r. (k.24 akt administracyjnych) zaś komornik sądowy zajęcia ww. wierzytelności nie dokonał. Wreszcie poza sporem pozostaje także fakt, że Bank [...] S.A. na skutek ww. zajęcia wierzytelności zrealizował je na rzecz administracyjnego organu egzekucyjnego, doprowadzając do zaspokojenia dnia 27.04.2017 r. egzekwowanej kwoty w całości wraz z należnościami ubocznymi, w tym kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości [...] zł.

Równocześnie Sąd wskazuje, że jak twierdzi Skarżąca i sądowy organ egzekucyjny, organ te prowadząc w wyniku zbiegu egzekucji, sądowe postępowanie egzekucyjne w stosunku do Skarżącej na podstawie ww. tytułów wykonawczych

z wierzytelności objętych zbiegiem egzekucji – dnia 14.04.2017 r. wyegzekwował

od B. Spółdzielni Mieszkaniowej całość dochodzonej wierzytelności wraz

z należnościami ubocznymi i postanowieniem z dnia [...]r. o ustalił koszty niezbędne do celowego prowadzenia egzekucji w wysokości [...] zł oraz opłatę stosunkową w kwocie [...] zł.

Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 62 § 1 u.p.e.a. przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje

do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności

w wyższej kwocie.

Ponadto zgodnie z art. 62b § 1 u.p.e.a. jeżeli zgodnie z art. 62 prowadzenie łącznie egzekucji należy do sądowego organu egzekucyjnego, organ egzekucyjny:

1) sporządza i przekazuje sądowemu organowi egzekucyjnemu odpisy tytułu wykonawczego z oznaczeniem celu, któremu ma służyć, dokumentu zajęcia oraz innych dokumentów niezbędnych do prawidłowego przeprowadzenia egzekucji;

2) zwraca wierzycielowi niewykorzystaną zaliczkę;

3) przekazuje sądowemu organowi egzekucyjnemu kwoty uzyskane wskutek zajęcia rzeczy albo prawa majątkowego, do których nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, w przypadku gdy kwoty te nie zostały wypłacone wierzycielowi przed przekazaniem sądowemu organowi egzekucyjnemu odpisów, o których mowa w pkt 1;

4) zawiadamia zobowiązanego lub dłużnika zajętej wierzytelności o przekazaniu egzekucji sądowemu organowi egzekucyjnemu i umorzeniu opłaty za czynność egzekucyjną, dokonaną w egzekucji, w której wystąpił zbieg.

Zgodnie natomiast z art. 62b § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny opatruje odpis tytułu wykonawczego adnotacją o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, w którym powstał zbieg, oraz zakresie, w jakim należność została zaspokojona. Stosownie natomiast do przepisu art. 64e § 4c u.p.e.a. organ egzekucyjny z urzędu umarza niewyegzekwowane koszty z tytułu opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6 u.p.e.a., naliczonej w egzekucji, w której doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, w przypadku przejęcia prowadzenia łącznie egzekucji przez sądowy organ egzekucyjny; nie wydaje się postanowienia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Z powołanego przepisów wynika, że mają one zastosowanie, gdy nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, co ma miejsce w sytuacji, gdy w ramach stosowanego sposobu egzekucji sądowej oraz w ramach środka egzekucyjnego w egzekucji administracyjnej podjęte zostały czynności egzekucyjne w stosunku do tej samej rzeczy lub prawa (z zastrzeżeniem, że egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi - zobowiązanemu, por.: uchwała Sądu Najwyższego z 25 czerwca 1997 r., III CZP 29/97, publ.: OSNC nr 11 z 1997 r., poz. 164; por. także np.: D. Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", UNIMEX, Wrocław 2004, str. 423; M. Romańska w: "System egzekucji administracyjnej" pod red. J. Niczyporuka i in., C.H. Beck W-wa 2004, str. 292-294).

W literaturze dotyczącej administracyjnego postępowania egzekucyjnego,

jak również w orzecznictwie sądowym (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 260/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2520/10 - dostępne w elektronicznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). zwraca się uwagę, że pojęcia "postępowanie egzekucyjne" nie należy utożsamiać z pojęciem "egzekucja". Postępowanie egzekucyjne definiowane jest jako zespół czynności organu egzekucyjnego, zobowiązanego oraz innych uczestników postępowania, podjętych

w celu ostatecznego urzeczywistnienia normy prawa materialnego. Czynności te mają niejednolity charakter i zaliczają się do nich czynności procesowe, rozstrzygające kwestie proceduralne, wynikłe w toku postępowania, jak i czynności egzekucyjne, będące czynnościami faktycznymi (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2003, s. 13).

Przez "egzekucję" natomiast rozumie się czynności egzekucyjne, czyli stosowanie konkretnych środków egzekucyjnych. Postępowanie egzekucyjne jest więc pojęciem szerszym. Zwolennikami oddzielenia "egzekucji" od "postępowania egzekucyjnego" jest wielu przedstawicieli nauki egzekucji administracyjnej

(tak: M. Masternak (w:) T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2006, s. 27; M. Romańska, Zbieg egzekucji oraz egzekucji i zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (w:)

J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s. 296).

Na nieprawidłowe, zamienne używanie tych pojęć wskazuje też nauka egzekucji sądowej. Przyjmuje się, że "egzekucja" stanowi zasadniczy trzon postępowania egzekucyjnego i zawsze toczy się w ramach tego postępowania. Egzekucja to całokształt środków przymusu właściwych dla określenia sposobu egzekucji, jaki organ egzekucyjny może w określonej kolejności zastosować (S. Dalka, Podstawy postępowania cywilnego, Sopot 1999, s. 47).

Jak już wyżej podkreślono, związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej niż w tym postępowaniu (wyrok WSA

w Warszawie z dnia 16 lutego 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3125/06, LEX nr 311963).

Sąd zauważa również, że u.p.e.a. nie dopuszcza możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego

i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. Przewiduje natomiast m.in. ww. sytuację, w której dochodzi

do zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej co do tych samych rzeczy

lub praw.

Zbieg egzekucji nie oznacza zatem zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych administracyjnego czy sądowego, w ramach których komornik sądowy czy organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. egzekucję do tej samej rzeczy albo prawa i tej samej osoby (dłużnika i zobowiązanego). Zbieg egzekucji to sytuacja odnosząca się do konkretnego, tego samego podmiotu oraz przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym

i administracyjnym.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że przejęcie w wyniku zbiegu egzekucji przez komornika sądowego prowadzenia egzekucji w stosunku do rzeczy

lub prawa, co do których nastąpił zbieg egzekucji, nie powoduje, że administracyjny organ egzekucyjny traci status organu egzekucyjnego właściwego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w którym zbieg egzekucji wystąpił. Należy przy tym zauważyć, że zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji. Postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki dopóty nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób np. poprzez wyegzekwowanie objętej nim należności (por. wyrok NSA z dnia 25.08.2015 r., sygn. akt II GSK 284/14).

Z uwagi na powyższe Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącej, że z uwagi

na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej – organem wyłącznie uprawnionym

do dalszego prowadzenia egzekucji z ww. tytułów wykonawczych był Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. [...]. Tym samym Sąd nie podzielił również stanowiska Skarżącej, że co do zasady w rozpoznawanej sprawie, wyłącznie komornik sądowy był, na mocy art. 774 § 1 k.p.c., uprawniony do decydowania

o kosztach egzekucji, co też uczynił wydając postanowienie z dnia 11.05.2017 r.,

sygn. akt [...] – to bowiem zależy od losów i efektów postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez sądowy jak i administracyjny organ egzekucyjny na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Tym samym Sąd uznał zarzut skargi, w powyższym zakresie, za nieuzasadniony.

Sąd pragnie jednak podkreślić, że powyżej opisany zbieg egzekucji,

w rozumieniu art. 62 u.p.e.a., nie jest jednakże równoznaczny z przyznaniem organom egzekucyjnym – sądowemu i administracyjnemu – niezależnego od siebie uprawnienia do "podwójnego" wyegzekwowania kwot objętych tytułami egzekucyjnymi, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, oraz należności ubocznych, w tym kosztów postępowania egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 64e § 4c u.p.e.a. organ egzekucyjny z urzędu umarza niewyegzekwowane koszty z tytułu opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6 u.p.e.a., naliczonej w egzekucji, w której doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, w przypadku przejęcia prowadzenia łącznie egzekucji przez sądowy organ egzekucyjny; nie wydaje się postanowienia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Sąd wskazuje, że granice rozpoznania przedmiotowej sprawy wyznacza zaskarżone postanowienie, na mocy którego utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji ustalające Skarżącej koszty egzekucyjne na podstawie w łącznej kwocie [...] zł, na które złożyły się następujące opłaty:

– do tytułu wykonawczego nr [...] - za zajęcie wierzytelności

z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. - w wysokości

[...] zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) i opłata manipulacyjna w kwocie

[...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.);

– do tytułu wykonawczego nr [...] - za zajęcie wierzytelności z ww. rachunku bankowego - w wysokości [...] zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.)

i opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Biorąc zatem pod uwagę podstawy prawne zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., na który powołują się organy, obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Sąd zauważa jednak,

że wykładnia ww. przepisu nie może prowadzić po pierwsze do multiplikowania kosztów egzekucyjnych obciążających strony postępowania egzekucyjnego po drugie zaś nie może być dokonywana w oderwaniu od efektów sądowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego w wyniku zbiegu egzekucji, w tym – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – od ewentualnego faktu wcześniejszego wyegzekwowania dochodzonej wierzytelności przez komornika sądowego. Organ zaś w wydanych w sprawie orzeczeniach, choć uwzględnia fakt zbiegu egzekucji w rozpoznawanej sprawie, nie odnosi się, co do zasady, do zarzutów Skarżącej dotyczących ewentualnego wcześniejszego wyegzekwowania dochodzonej wierzytelności przez sądowy organ egzekucyjny, który to organ pismem z dnia 11.05.2017 r. (k. 48 akt administracyjnych) powiadomił organ I instancji o fakcie wyegzekwowania dnia 14.04.2017 r. dochodzonej wierzytelności w całości wraz z należnościami ubocznymi. Organ I instancji wskazuje jedynie na brak wiedzy w tym zakresie do dnia realizacji zajęcia, co jest niewystarczające biorąc pod uwagę, że postanowienia w rozpoznawanej sprawie wydane zostały już po powzięciu tej wiedzy przez organy.

Sąd zauważa ponadto, że choć zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia

czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego

(w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji a postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki dopóty nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób

np. poprzez wyegzekwowanie objętej nim należności) to jednakże prowadzenie postępowania egzekucyjnego, za które organ pobiera opłaty, pomimo uprzedniego wyegzekwowania objętej nim należności wraz z kosztami egzekucyjnymi przez sądowy organ administracyjny, nie może stanowić podstawy do obciążania dłużnika podwójnymi kosztami prowadzenia egzekucji.

A zatem przed naliczeniem kosztów egzekucyjnych w rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze treść art. 64e § 4c u.p.e.a., organy winny ustalić czy w wyniku sądowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do wierzytelności objętych zbiegiem egzekucji, doszło do wcześniejszego (aniżeli przez administracyjny organ egzekucyjny) wyegzekwowania całości należności objętej ww. tytułami wykonawczymi wraz z należnościami ubocznymi, w tym kosztami postępowania egzekucyjnego. Ustalenia w tym zakresie winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego postanowienia w przedmiocie kosztów administracyjnego postępowania egzekucyjnego i aktach sprawy.

Sąd zauważa w ostatniej kolejności, że TK orzeczeniem z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięć organów wydanych

w rozpoznawanej sprawie.

Analiza akt sprawy, przeprowadzona z uwzględnieniem brzmienia przepisów będących podstawą prawną zaskarżanego orzeczenia, całokształtu okoliczności stanu faktycznego oraz i przede wszystkim - wskazań wynikających z powołanego wyżej orzeczenia TK potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło ponadto

do wyjaśnienia czy określone koszty egzekucyjne pozostają konsekwencją podjętych przez organ egzekucyjny czynności.

Przypomnieć zatem należy, że TK stwierdził w nim między innymi, że:

– art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą

z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64

ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

– art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia)

TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa

w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed

jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają

się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych

są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu

na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek,

że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

TK wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu postanowienia organu I instancji wskazano, że na koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł składają się następujące kwoty:

[...] – [...] oplata za czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) i opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.)

i [...] - [...] zł opłata za czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) i opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem prawa majątkowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie organy w żaden sposób nie odniosły

się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, jak również nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Za takie bowiem rozważenie nie można uznać stanowiska organów, które wskazują na fakt zbiegu egzekucji i chronologię czynności w sprawie. Organ winien bowiem wziąć pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału, ocenę nakładu pracy organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie a nie w ogólności

do w odniesieniu do czynności egzekucyjnych.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu w przedmiocie obciążenia Skarżącą kosztami egzekucyjnymi organ powinien wziąć zatem pod uwagę argumenty wyrażone w powołanym uzasadnieniu wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., uwzględnić przedstawione wyżej oceny i dokonać określenia wysokości kosztów egzekucyjnych tak, aby nie można było zarzucić mu naruszenia standardów wskazanych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Sąd wskazuje ponadto, że skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Organ musi mieć również na uwadze to, że już z samej sentencji wyroku

TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak

w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat.

W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw. W niniejszej sprawie obowiązkowi temu organ uchybił.

Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować.

Z akt sprawy wynika, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się zasadniczo do wysłania pism zawiadamiających o zajęciu wierzytelności do wskazanych kontrahentów Skarżącej i przekazania akt sprawy w związku z ww. zbiegiem egzekucji wraz z odpisami 2 tytułów wykonawczych, a więc czynności egzekucyjnych

nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania.

Organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji

a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak

aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu. Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie wymyka się spod kontroli sądowej. Nie sposób bowiem poznać jakie czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy organu egzekucyjnego, legły u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych – tak jak ma to miejsce w uchylonym przez Sąd postanowieniu.

Wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Organy stosując prawo powinny tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku TK. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych w realiach konkretnie rozpoznawanej sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organy zastosują się do wskazań Sądu zawartych w przedmiotowym wyroku.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.