Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 410/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 3, par. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4 ust. 1 lit. a) i lit. b)
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 487 art. 4 ust. 1
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich  przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005
article: art. 68 par. 1, art. 78, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M.H. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 20 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności ONW na 2015 rok oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 15 czerwca 2015 r. M. H. wystąpiła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (dalej w skrócie zwanego Kierownikiem lub organem pierwszej instancji) z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2015 r. ONW w strefie nizinnej I do powierzchni 127,07 ha. Do wniosku dołączono materiał graficzny z zaznaczonym położeniem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku. W dniu 5 kwietnia 2016 r. do organu wpłynęło pismo strony, w którym wycofano grunty z płatności ONW o powierzchni 48,00 ha.

Decyzją z dnia 14 czerwca 2016 r. Kierownik odmówił przyznania stronie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (dalej "ONW") na 2015 r., wskazując, że M. H. stworzyła sztuczne warunki do ich uzyskania.

Powyższa decyzja została uchylona decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej w skrócie zwanego Dyrektorem lub organem odwoławczym) z dnia 18 listopada 2016 r. a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W następstwie ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia 4 sierpnia

2017 r. Kierownik odmówił przyznania M. H. płatności ONW na rok 2015 uznając, że M. H. stworzyła sztuczne warunki do otrzymania płatności z zamiarem osiągnięcia korzyści sprzecznych z celami wsparcia.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę odwołania decyzją z dnia 20 marca 2018 r. Dyrektor utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że T. K. i M. H. w okresie od 2004 r. do 2011 r. zarejestrowali w ewidencji producentów 39 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, a wszystkie spółki zostały zarejestrowane pod tym samym adresem - [...],[...] R. Ponadto podmioty, które posiadały zwierzęta (łącznie 19 spółek, a także M. H. oraz T. K.) zarejestrowały siedziby stada pod jednym adresem - [...] , gm. G.

Analizując strukturę własnościowa zarejestrowanych spółek Dyrektor doszedł do wniosku, że w poszczególnych podmiotach jako wspólnicy występują wyłącznie M. H. i T. K. lub utworzone przez nich spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W żadnej spółce udziały nie zostały objęte przez inny podmiot czy osobę fizyczną. Zatem, zdaniem organu, pomimo istniejącej sieci powiązań kapitałowych pomiędzy poszczególnymi spółkami, ich własność skupiona była bezpośrednio lub pośrednio wyłącznie w rękach M. H. oraz T. K.

Mając na uwadze poczynione ustalenia faktyczne organ odwoławczy doszedł do wniosku, że poszczególne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zostały zawiązane przez M. H. i T. K. w celu podzielenia łącznie posiadanego areału gruntów rolnych na mniejsze gospodarstwa i uzyskania wyższych korzyści z płatności do gruntów rolnych, niż przysługujące w przypadku zgłaszania gruntów przez jeden podmiot. Według organu, zawiązane spółki stanowią w istocie jedno gospodarstwo rolne utworzone i zarządzane przez T. K. i M. H. choć, z punktu widzenia przepisów prawa handlowego, każda z takich spółek z ograniczoną odpowiedzialnością jest uznawana za odrębny podmiot prawa.

Jak zostało to wskazane w zaskarżonej decyzji, o tym, że spółki oraz gospodarstwa M. H. i T. K. stanowią de facto jedno gospodarstwo decyduje fakt sprawowania zarządu bądź kontroli przez ww. osoby, które w spółkach występują jako ich udziałowcy (bezpośrednio lub pośrednio) lub byli, a w niektórych przypadkach nadal są - członkami zarządów, co umożliwiło im decydowanie w sprawach związanych z działalnością poszczególnych spółek. Taki stan rzeczy potwierdza również dokonana analiza powiązań osobowych w ramach kilkunastu spółek kapitałowych oraz fakt umiejscowienia siedzib spółek pod jednym adresem przez większość okresu ich działalności. Zdaniem organu w realiach niniejszej sprawy występuje jedno gospodarstwo i jeden podmiot spełniający definicje rolnika w postaci zmultiplikowanych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osób fizycznych, tj. M. H. oraz T. K.

W ocenie organu odwoławczego skoordynowane działania M. H. i T. K. poprzez pozorne wyodrębnienie wielu podmiotów celem obejścia limitów płatności były sprzeczne z celami wsparcia, które wskazano w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013, jak i w art. 3 rozporządzenia nr 1698/2005, a ponadto z ogólnymi założeniami wspólnej polityki rolnej określonymi w art. 39 ust. 1 traktatu funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/2).

Podsumowując Dyrektor stwierdził, że pomiędzy M. H. a T. K. oraz poszczególnymi spółkami zaistniały powiązania osobowe, majątkowe, ekonomiczne i organizacyjne, a pomiędzy ww. osobami doszło do zamierzonej koordynacji działań w celu uzyskania nienależnych korzyści finansowych. Zdaniem organu brak jest przy tym obiektywnych okoliczności, które mogłyby wskazywać na rację utworzenia przez skarżącą i jej małżonka kilkudziesięciu spółek. Tym samym, po przeanalizowaniu całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jak i zarzutów oraz okoliczności wskazanych w odwołaniu organ odwoławczy nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia.

Na rozstrzygnięcie organu odwoławczego M. H. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1) art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 549) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez organ, iż warunki wymagane do uzyskania płatności ONW zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa i nałożenie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienie przesłanek, podczas gdy M. H. nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności ONW i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w artykule 4 i 36 lit. a) ppkt iv i art. 37 i art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.) oraz art. 27 oraz pkt 5.3.2.1.4 załącznika II do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368/15 z 23.12.2006 r.) i powinien otrzymać płatności ONW za rok 2015,

2) art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęciu przez organ, iż M. H. podjęła działania chcąc pozyskać korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, gdyż stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania tej korzyści, podczas gdy strona nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności ONW i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w przepisach prawa wspólnotowego, a zatem powinna otrzymać płatności ONW za rok 2015,

3) § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 364 z późn. zm.), poprzez jego niezastosowanie, mimo że w okolicznościach sprawy, zaktualizowały się wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy,

4) art. 4 ust 1 lit a Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęciu przez organ, iż M. H. prowadząca Gospodarstwo Rolne, nie stanowi odrębnego podmiotu, który miałby status rolnika, podczas gdy jest ona samodzielnym podmiotem prowadzącym działalność rolniczą jako osoba fizyczna, płacącym podatki, posiadającym pracowników, odrębnie prowadzone gospodarstwo rolne, posiadającym 192,03 ha gruntów rolnych na własność, posiadającym samodzielny park maszynowy, zabudowania gospodarskie, magazyny, warsztaty, garaże itp., posiada własną siedzibę a zatem jest odrębnym podmiotem, który ma status rolnika w myśl niniejszych przepisów,

5) art. 21 ust 1-3 ustawy z dnia ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. 2017, poz. 562, z późn. zm.) poprzez zastosowanie wybiórczej oceny faktów, nie uwzględniającej podstawowego faktu, że strona wykonała w całości zadania planu działalności w zakresie płatności ONW, której się podjęła, a także poprzez brak wykazania, że przepisy o sztucznych warunkach nie były stosowane oraz publikowane na wnioskach o poszczególne programy wsparcia przez organy, co utwierdzało stronę, że składa wnioski zgodnie z obowiązującym prawem, a co w konsekwencji doprowadziło organ do wydania błędnego rozstrzygnięcia w sprawie odmowy przyznania płatności ONW.

6) art. 80 k.p.a. oraz 78 § 1 i 2 w zw. z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2011-2020 (Dz. U. 2017, poz. 562, z późn. zm.) poprzez poczynienie przez organ w zaskarżonej decyzji dowolnych ustaleń faktycznych, gdyż organ dopuścił w postępowaniu wyłącznie dowody które potwierdzały jego z góry założoną tezę o stworzeniu sztucznych warunków przez stronę, a także ocenił dowody wybiórczo stosując m.in. analizę strat i dochodów spółek powiązanych m.in. z M. H. poprzez pryzmat wycinków odnoszących się do danych ze sprawozdań finansowych za lata 2014 i 2015 - bez uwzględnienia istotnych i podstawowych danych, jakimi były fakty uzyskiwania przez każdą ze spółek przychodów ze sprzedaży w kontekście realizowanych programów, które w latach prowadzenia programów rolnośrodowiskowych przyczyniały się głównie do osiągania zaniżonych zysków lub strat ze sprzedaży produktów rolnych, a które to wyniki finansowe były odzwierciedleniem potrzeby programów w zakresie dopłat.

7) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego odniesienia się co do wiarygodności dowodów i określenia ich mocy dowodowej w przedmiotowej decyzji co doprowadziło w konsekwencji do dowolnej oceny dowodów mających wpływ na błędne prowadzenie wizji lokalnej.

8) Art. 79 i 68 k.p.a. poprzez błędne przeprowadzenie wizji lokalnej, niezawiadomienie w terminie wynikającym z k.p.a. stron, które nie mogły się w sposób prawidłowy przygotować do przeprowadzenia wizji (m.in. zebrać i okazać wszystkich dokumentów, miejsc prowadzenia działalności gospodarczej, okazać kompletnego parku maszynowego) – a przez to diametralnie ograniczono prawa strony – wadliwie sporządzenie protokoły z czynności, w tym błędne dopuszczenie dowodu z protokołu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga M. H. nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oznaczałby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Skarżąca w złożonym w dniu 15 czerwca 2015 r. wystąpiła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z wnioskiem o przyznanie płatności ONW. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył ustalenia, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącej przyznania ww. płatności z uwagi na naruszenie klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa wyrażonej w art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013.

Warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć ONW za rok 2015 określają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. 2015 r., poz. 364 ze zm.,) zwanego dalej "rozporządzeniem".

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013; łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Według § 2 ust. 2 płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych: na których jest: położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia nr 1306/2013, o powierzchni co najmniej 0,1 ha, zwana dalej "działką rolną"; prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013; położonych na obszarach ONW.

Według § 2 ust. 3 rozporządzenia płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. poz. 329) (brzmienie z 15 marca 2010 r. Dz. U. poz. 219), zwane "5-letnim zobowiązaniem", wynoszącej nie więcej niż 300 ha.

Rozporządzenie w § 3 wprowadza dodatkowe ograniczenia w zakresie procentowej wysokości stawek podstawowych płatności. W ustępach od 1 do 6 stanowi, że:

1. Wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn stawek płatności na 1 ha użytków rolnych i powierzchni użytków rolnych, do których przysługuje płatność ONW, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności.

2. Przy ustalaniu wysokości płatności ONW uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

3. Płatność ONW jest przyznawana rolnikowi w wysokości: 179 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu nizinnego strefy nizinnej I, 264 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu nizinnego strefy nizinnej II, 264 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu ze specyficznymi utrudnieniami, 450 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu górskiego - stanowiących stawki podstawowe.

4. Płatność ONW jest przyznawana w wysokości: 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 25 ha; 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 25 ha do 50 ha; 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 75 ha.

5. W przypadku rolników realizujących 5-letnie zobowiązanie płatność ONW jest przyznawana w wysokości: 179 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu nizinnego strefy nizinnej I, 264 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu nizinnego strefy nizinnej II, 264 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu ze specyficznymi utrudnieniami, 320 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu górskiego - stanowiących stawki podstawowe.

6. W przypadku rolników realizujących 5-letnie zobowiązanie płatność ONW jest przyznawana w wysokości: 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 50 ha; 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha; 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha".

W odniesieniu do szeregu pojęć użytych w tym rozporządzeniu, w tym pojęcia "rolnik" czy "gospodarstwo rolne", mają zastosowanie definicje określone w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608; zm.: Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 865, z 2014 r. Nr 181, str. 1, Nr 280, str. 1, Nr 281, str. 1 i Nr 367, str. 16, z 2015 r. Nr 135, str. 8, z 2016 r. Nr 28, str. 2 i str. 8 i Nr 130, str. 16 oraz z 2017 r. Nr 167, str. 1.

Rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE oraz która prowadzi działalność rolniczą.

Gospodarstwo rolne stosownie do art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013 oznacza zaś wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Prawodawstwo unijne zawiera także normy odnoszące się do przypadków obchodzenia prawa, wprowadzając sankcje w postaci przyznania płatności w zmniejszonym wymiarze, zwrotu przyznania płatności przyznanej oraz odmowy przyznania płatności. Normę, o której mowa w ostatnim z wymienionych przypadków, zawiera art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013. Zgodnie z jego treścią, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Jest to norma konkretna, sankcjonująca określone okoliczności i z uwagi na jej usytuowanie w akcie stanowiącym rozporządzenie, ma ona bezpośrednie zastosowanie w prawodawstwie krajowym. Fakt, że akt ten nie zawiera definicji "stworzenia sztucznych warunków" nie uprawnia do twierdzenia, że stanowi jedynie klauzulę generalną. Klauzule generalne pełnią głównie rolę wskazówek interpretacyjnych natomiast ten przepis pełni funkcję normatywną i nadaje się do bezpośredniego stosowania. Przytoczony przepis stosuje się od dnia 1 stycznia 2014 r.

W analizowanej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie płatności w ramach wsparcia ONW. Odmowę przyznania wnioskowanych płatności organy oparły na ustaleniu, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki dla uzyskania płatności, co polegało na utworzeniu wielu spółek ściśle powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia.

Do rozkodowania zwrotu "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania korzyści" pomocne jest odwołanie się do regulacji art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. WE L 25/8 z 28.01.2011) i wykładni tego przepisu dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości UE, gdyż idea tego przepisu odpowiada regulacji wyrażonej w art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013. Pozwala to na przyjęcie, że wykładnia ta stanowi punkt odniesienia do innych przepisów stanowiących o tworzeniu przez podmioty wnioskujące o pomoc finansową sztucznych warunków. W takich przypadkach implikuje to konieczność odmowy przyznawania płatności, gdyż stworzenie sztucznych warunków w celu obejścia przepisów prawa i otrzymania płatności ze środków finansowych UE pozostaje w sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym.

Trybunał Sprawiedliwości UE dokonał wykładni przepisu art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 w wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencja (www.eur-lex.europa.eu). Trybunał wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Jak wynika z art. 4 ust. 8 rozporządzenia Nr 65/2011 oraz wykładni dokonanej w ww. wyroku TSUE z dnia 12.09.2013 r., pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia trzech przesłanek - stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści, wykazania sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.

W ocenie sądu prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione przez organy były wystarczające do przyjęcia, że wszystkie wskazane wyżej przesłanki zaistniały w analizowanej sprawie.

Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-26). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy sztuczne stworzenie warunków polegało na utworzeniu 39 spółek powiązanych, na które przeniesiono posiadanie gruntów należących wcześniej do T. K. i M. H. w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Nastąpiło w ten sposób wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na zawyżenie wysokości płatności.

W ocenie sądu prawidłowo organy ustaliły, że w sprawie doszło do wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni. Przez stworzenie zaś bezpośrednich więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści.

Stworzenie wielu spółek przez te same osoby (T. K. i M. H.) wnioskujących o płatności ONW do deklarowanych przez te osoby działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności, umożliwiało obejście zasady degresywności. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem zasada degresywności stanowiła cel obwiązującej regulacji.

Jak zwrócił na to uwagę organ w zaskarżonej decyzji, płatność ONW przyznana dla jednego wielkopowierzchniowego gospodarstwa byłyby znacznie mniejsza, niż gdyby to gospodarstwo zostało podzielone na mniejsze podmioty, które występowałyby z odrębnymi wnioskami dla tych samych powierzchni z uwagi na degresywność stawek płatności.

Płatność ONW do każdego hektara jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z jego wzrostem (zasada degresywności).

Na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że pomiędzy powołanymi kilkudziesięcioma spółkami istniały powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co pozwala stwierdzić, że ich utworzenie i podzielenie pomiędzy nie posiadanych gruntów miało na celu czerpanie korzyści finansowych wynikających z obejścia powołanych wyżej przepisów wprowadzających w systemach wsparcia mechanizmy modulacji i degresywności płatności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ szczegółowo opisał i przeanalizował sieć powiązań podmiotowych.

Zdaniem sądu, w oczywisty sposób organ wykazał, że M. H. i T. K. byli podmiotami konsolidującym działania poszczególnych spółek, wykorzystywanych do ubiegania się o płatności, w sposób stanowiący sprzeniewierzenie się warunkom danego rodzaju płatności.

Jak wskazano w przywołanym wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, do dokonania oceny, czy stworzenie sztucznych warunków nastąpiło w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia konieczne jest zbadanie m.in. takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna czy personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne oraz ocena okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Dokonując ustalenia "stworzenia sztucznych warunków" nie można zatem ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta, lecz również do działań osób czy podmiotów zaangażowanych w podobne projekty inwestycyjne (por. wyrok NSA z 14.11.2014 r., II GSK 2576/14; LEX nr 1561888). Konieczna jest przy tym ocena działań podejmowanych zarówno na etapie tworzenia podmiotów powiązanych, jak i na etapie występowania przez nie z wnioskami o płatności. Podmioty można uznać za powiązane, jeżeli te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu nimi albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów, jak również osoby (zarówno fizyczne jak prawne), które łączą więzi o charakterze rodzinnym lub wynikające ze stosunku pracy, a także powiązania majątkowe pomiędzy tymi podmiotami lub osobami pełniącymi w tych podmiotach funkcje zarządzające, kontrolne albo nadzorcze (por. np. art. 25 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. z 2016r. poz. 2032 ze zm.) oraz art. 9a i art. 11 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1888 ze zm.).

W ocenie sądu organy zebrały kompletny materiał dowodowy i na jego podstawie poczyniły prawidłowe, trafne ustalenia faktyczne dotyczące nie tylko sposobu tworzenia spółek, ale i porozumień w sprawie przeniesienia posiadania deklarowanych do płatności działek na przestrzeni lat, aż do 2015 r. Organy przeanalizowały szczegółowo przedstawione w sposób tabelaryczny w uzasadnieniach decyzji istniejące powiązania majątkowe i osobowe, pełnione przez T. K. i M. H. funkcje w spółkach, rejestrację tworzonych podmiotów na przestrzeni lat 2004-2015 pod kątem siedziby spółek tożsamych. Konsekwencją stworzenia wielu podmiotów było przyznanie do jednego gospodarstwa wielokrotnie wyższego wsparcia, niż wynikałoby to z przepisów. Złożenie jednego wniosku przez M. H. czy T. K. o przyznanie płatności w poszczególnych pakietach skutkowałoby bowiem, jak wykazano wyżej, otrzymaniem płatności w dużo mniejszej wysokości, niż kiedy składali oni kilkadziesiąt odrębnych wniosków.

Ustalenia stanu faktycznego znajdują odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy i zostały obszernie opisane w wydanych przez organy decyzjach. Brak jest w tej sytuacji potrzeby ponownego szczegółowego przedstawiania stanu faktycznego, ponieważ sąd za prawidłowe uznaje ustalenia, jakie w przedmiocie stanu faktycznego przyjęły organy. Wskazać trzeba, że na dzień złożenia wniosku skarżąca oraz pozostałe podmioty formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy. Gospodarstwa te jednak pozostawały ze sobą ściśle powiązane. Wszystkie działania, polegające na sztucznym tworzeniu gospodarstw rolnych o powierzchni pozwalającej na pozyskanie najkorzystniejszych stawek procentowych celem przyznania płatności, stanowiły próbę dostosowania wzajemnych relacji między wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie. Pomiędzy wszystkimi podmiotami istniały ścisłe powiązania o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym.

Mimo, że podmioty te wystąpiły z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok 2015, działając formalnie jako samodzielni rolnicy w rozumieniu w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Nr 1307/2013, tak naprawdę tworzyły funkcjonalnie jeden podmiot. I tak: siedzibą wszystkich spółek na dzień złożenia wniosków o przyznanie płatności na rok 2015 był R. ([...]). We wszystkich spółkach obowiązywała samodzielna reprezentacja przez członka zarządu, zaś zarząd spółek składał się z dwóch osób: T. K. i M. H., bądź z jednej osoby – T. K. Tworzenie spółek następowało w wyniku trwałego nabycia gruntów rolnych od Agencji Nieruchomości Rolnych, ale w dużej mierze z podziału istniejących już spółek lub gruntów T. K. oraz M. H., przekazywania gruntów między spółkami a także gospodarstwami T. K. i M. H. w wyniku zawierania umów dzierżawy. Istniały powiązania ekonomiczne przy ponoszeniu ciężarów związanych z prowadzeniem produkcji rolnej (koszty zakupu materiału siewnego, nawozów, środków ochrony roślin, oleju napędowego, podatku rolnego, przez cały okres prowadzenia produkcji rolnej, sprzedaż płodów rolnych oraz zwierząt gospodarskich między spółkami). Tworzone spółki nie posiadały wystarczających środków produkcji (maszyn, urządzeń). Spółki korzystały zarówno z usług świadczonych przez firmy T. K. i M. H., jak i usług wykonywanych sprzętem rolniczym przez inne firmy. Zarówno u skarżącej jak i w spółkach istniała zbieżność zatrudniania tych samych pracowników, co do form, czasu i celu zatrudnienia.

Dokonana przez organy analiza powiązań pomiędzy podmiotami wskazująca na sposób ich powstania, sposób prowadzenia przez nie działalności, wspólne adresy siedziby spółek, nadto łączące je więzi personalne i kapitałowe, pozwoliła zatem na ustalenie zamierzonej koordynacji działań tych podmiotów polegających na zgłaszaniu gruntów do płatności w celu uzyskania korzyści wynikających z uregulowań systemu wsparcia.

Nie było przy tym w rozpoznawanej sprawie żadnych logicznych i prawdopodobnych okoliczności wskazujących na inne jeszcze uzasadnienie utworzenia przez M. H. i T. K. kilkudziesięciu spółek, które podzieliły między siebie grunty wcześniej będące ich własnością. W szczególności nie wskazano na jakiekolwiek korzyści ekonomiczne, które miałyby wynikać z utworzenia i działania kilku podmiotów, zlecających wykonywanie prac polowych innym podmiotom, w tym w znacznej mierze spółkom. Trafnie wskazano i ustalono, że spółki miały dublujące się siedziby. Nadto spółki te dokonywały pomiędzy sobą licznych transakcji, w szczególności związanych z wydzierżawianiem nieruchomości. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że o wiele bardziej skomplikowane, czasochłonne i wymagające więcej nakładów jest prowadzenie kilkudziesięciu spółek, niż kierowanie jedną dużą spółką, w której możliwe jest maksymalne wykorzystanie posiadanych środków.

Nie można uznać w żaden sposób za wiarygodne twierdzeń, że powodem powstania takiej ilości spółek były kłopoty zdrowotne T. K. i jego problemy rodzinne, w szczególności kwestie związane z ewentualnym dziedziczeniem gospodarstwa rolnego. Twierdzenia skarżącej w tym zakresie są niewiarygodne i nie znajdują żadnego potwierdzenia w zasadach doświadczenia życiowego.

Jak wyjaśnił to organ w zaskarżonej decyzji, z poczynionych ustaleń nie wynika aby, pomimo znacznego upływu czasu, rzeczywisty udział osobisty T. K. w prowadzeniu gospodarstwa rolnego został znacząco ograniczony. W przypadku utworzonych spółek T. K. obejmował funkcję członka zarządu lub prezesa zarządu. Ponadto nadal wspólnie z M. H. pośrednio lub bezpośrednio był jedynym udziałowcem spółek. Zwrócić należy także uwagę, że pierwsze zmiany w składach zarządu spółek nastąpiły po wielu latach od ich zawiązania, a proces ten rozpoczął się w 2015 roku, kiedy ARiMR wszczęła postępowanie wyjaśniające co do stworzenia sztucznych warunków.

Uzasadnieniem dla tworzenia szeregu spółek nie jest także stwierdzenie istnienia skomplikowanej sytuacji rodzinnej implikującej ewentualny konflikt spadkowy. Zgodzić należy się z konstatacją organu, że tego rodzaju sytuacje wymagają stosowania rozwiązań przewidzianych na gruncie prawa spadkowego czy też rodzinnego i opiekuńczego.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że spółki zostały zawiązane przez M. H. i T. K. w celu podzielenia łącznie posiadanego areału gruntów rolnych na mniejsze gospodarstwa z zamiarem uzyskania wyższych korzyści z płatności do gruntów rolnych, niż przysługujące w przypadku zgłaszania gruntów przez jeden podmiot. W związku z powyższym stwierdzić należy, że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków przez utworzenie kilkudziesięciu podmiotów i dokonanie podziału między te podmioty gruntów zgłaszanych do płatności, było uzyskanie korzyści polegających na zawyżeniu płatności, a to pozwalało na stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu w postaci woli tych podmiotów (w tym skarżącej) uzyskania takich korzyści.

Ocenić wreszcie należało ustalenia w zakresie spełnienia trzeciej przesłanki zastosowania kwalifikacji działań skarżącej jako tworzenia sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013, a mianowicie sprzeczności korzyści z celami systemu wsparcia.

Cele wsparcia rozwoju obszarów wiejskich są wskazane w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej, np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy, konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia, czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego, czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym, a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (tak NSA w wyroku z 15.02.2017 r., II GSK 1518/15).

W ocenie sądu wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania dla podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez prowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Jest w ocenie sądu również oczywiste to, że wprowadzenie takich mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wprost do takich celów odwołano się również w punkcie 13 preambuły do rozporządzenia Nr 1307/2013, gdzie wskazano, że więksi beneficjenci, korzystający z efektu skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu.

W ocenie sądu tworzenie spółek przez skarżącą i T. K. służyło wyłącznie uniknięciu skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów, i to nie tylko przysługujących w ramach płatności ONW, lecz również płatności z innych tytułów. W sytuacji, gdyby płatności przyznawano do całości areału należącego do 39 spółek, kwota wsparcia byłaby niższa od łącznej kwoty, jaką otrzymałyby powiązane kapitałowo i osobowo spółki, gdyby ich wnioski zostały uwzględnione. Tym samym sąd uznał, że działanie skarżącej polegające na stworzeniu sztucznego mechanizmu służącego obejściu przepisów ograniczających wsparcie dla większych producentów w sposób oczywisty było sprzeczne z celem wsparcia, jakim było zapewnienie konkurencyjności w sensie ogólnym. Spółki zostały zawiązane w celu podzielenia posiadanego areału ziemi na mniejsze gospodarstwa bądź uniknięcia zwiększenia areału już posiadanego przez istniejące podmioty celem obejścia przepisów ustanawiających limity.

Ponadto takie działanie niweczy cel jakim jest zrównoważony rozwój obszarów wiejskich uregulowany w przepisach prawa unijnego i krajowego. Należy zauważyć, że wprowadzenie mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wyodrębnienie spółek, na takich zasadach jak to wyżej przedstawiono przekonuje, że doszło do nadużycia przepisów o ograniczeniach powierzchniowych, delimitujących wysokość możliwego wsparcia w ramach płatności rolnośrodowiskowych, poprzez pozorne wykreowanie powiązanych ze sobą podmiotów i rozdrobnienie areału posiadanej ziemi, celem zmaksymalizowania pożądanego wsparcia. W konsekwencji formalnie odrębne podmioty, stanowiły w istocie jedną powiązaną osobowo, gospodarczo i organizacyjnie jednostkę, prowadzącą wieloczłonowe, acz zunifikowane gospodarstwo rolne, co prowadzi do wniosku, iż cele wsparcia polegające na bardziej zrównoważonym rozwoju obszarów wiejskich nie zostały osiągnięte.

W konsekwencji uznać należy, że zasadnie ustalono, iż skarżąca działała w ramach sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, stworzonych w sprzeczności z celami wsparcia.

W ocenie sądu, mając na uwadze zasady przyznawania poszczególnych płatności oraz realizację związanych z nimi celów w zakresie polityki rolnej, istotna jest konstatacja, że rezultatem działań M. H. oraz T. K. było utworzenie 39 spółek kapitałowych bezpośrednio lub pośrednio przez nich zarządzanych, w celu zmaksymalizowania płatności możliwych do uzyskania z różnych tytułów, w sposób sprzeczny z celami wsparcia. Chodziło więc o stworzenie sztucznych warunków, umożliwiających uzyskanie w szerokim zakresie płatności wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, czego potwierdzeniem są różnorakie wnioski o ich przyznanie, składane zarówno w roku 2015, jak i w latach wcześniejszych. Realnym skutkiem stworzenia sztucznych warunków było zmaksymalizowanie wszelkich płatności, o które ubiegały się utworzone podmioty, a nie wyłącznie płatności ONW.

W rozważanej sprawie, w ujęciu globalnym, tworzenie sztucznych warunków polegało na multiplikacji spółek kapitałowych poprzez dostosowywanie ich wielkości do celów zwiększenia płatności przyznawanych w obszarze sektorowego prawodawstwa rolnego. W takim wypadku skutkiem stworzenia sztucznych warunków było nie tylko uniknięcie ograniczenia płatności ONW, ale maksymalizacja wszystkich płatności, o które ubiegała się wnioskodawczyni. Skoro doszło do stworzenia sztucznych warunków w szerokim aspekcie dotyczącym różnych płatności, skutkiem nie powinno być tylko umniejszenie płatności ONW, ale odmowa jej przyznania, podobnie jak w przypadku pozostałych płatności, o które wnioskowała skarżąca. Wobec tego zastosowanie miał art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013.

Podobny pogląd został już zaprezentowany w orzecznictwie (vide np. wyroki WSA w Poznaniu z 18.10.2017 r., III SA/Po 261/17 ora z 5.10.2017 r., III SA/Po 281/17), w których stwierdzono, że skoro organy poczyniły ustalenia o sztucznie stworzonych warunkach w zakresie regulacji art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013 na potrzeby obejścia prawa, które ograniczają wysokość płatności, to trafnie uznały, że w takiej sytuacji aktualna pozostaje jedynie sankcja wykluczenia z systemu płatności na dany rok. W takiej sytuacji nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące umniejszenia wysokości płatności. W przeciwnym razie stwarzający sztuczne warunki niczym by nie ryzykowali, bo co najwyżej zmniejszono by im płatności, które to zmniejszenie i tak w ich przypadku miałoby miejsce.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że nie zasługują one na uwzględnienie.

W szczególności nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organ dokonał dowolnych ustaleń faktycznych, dopuszczając wyłącznie te dowody, które potwierdzały jego z góry założoną tezę o stworzeniu sztucznych warunków przez stronę, zaś odmawiał dopuszczenia istotnych dowodów wnioskowanych przez stronę.

W tym kontekście należy zauważyć, że zgłoszone przez skarżącą żądania przeprowadzenia dowodów oraz rozprawy administracyjnej, nie były w stanie podważyć ustalonego przez organy elementu obiektywnego i subiektywnego. Dokumenty dotyczące stanu zdrowia oraz stanu rodzinnego dotyczą okoliczności nie mających znaczenia dla sprawy. W ramach badania elementu subiektywnego należało rozważyć, czy przez stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności ubiegający się o nią zmierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. Jak słusznie stwierdzono, kłopoty zdrowotne raczej prowadzą do ograniczenia działalności gospodarczej a nie do powoływania kolejnych spółek. Natomiast sprawy rodzinne (przewidywane konflikty) i spadkowe dotyczą zdarzeń przyszłych i nie mających znaczenia z punktu widzenia przesłanek art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013.

Natomiast skarżąca, jak i T. K. zostali przesłuchani przez organ pierwszej instancji, a ponadto złożyli do akt sprawy, z własnej inicjatywy, pisemne, obszerne wyjaśnienia. W tych dowodach osoby te wskazały przyczyny i genezę zawiązywania spółek. Okoliczność, że wyjaśnienia złożone przez skarżącą jak i T. K. nie zostały uznane przez organy za wiarygodne oraz, że organy dokonały odmiennej oceny materiału dowodowego niż oczekiwała tego strona skarżąca, nie świadczy o naruszeniu przepisów art. 78 i 80 k.p.a.

Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 79 k.p.a. Według tego przepisu, strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1). Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2).

Jakkolwiek w przedmiotowej sprawie doszło do niezachowania terminu określonego w powyższym przepisie, to jednak istotne jest, że termin przeprowadzenia dowodu został ustalony telefonicznie z pełnomocnikiem M. H. Pomimo naruszenia 7-dniowego terminu wynikającego z przepisu art. 79 § 1 k.p.a., uchybienie to nie uniemożliwiło stronie przygotowanie oraz wzięcie udziału w wizji lokalnej. Z akt sprawy wynika, że zarówno M. H., jak i T. K. aktywnie uczestniczyli w czynnościach przeprowadzonych w dniu 29 czerwca 2016 r.

Orzecznictwo wskazuje, iż uchybienie 7-dniowemu terminowi ma znaczenie wówczas, gdy powstały konkretne skutki, np. w postaci niewyjaśnienia określonych okoliczności istotnych dla sprawy, czy też braku czynnego udziału strony w czynnościach (por. wyrok NSA z dnia 29.12. 2011 r, II OSK 1853/10, LEX nr 1152072). W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Odnośnie sporządzonego protokołu z wizji lokalnej sąd stwierdza, że zawiera on wszystkie elementy określone w art. 68 § 1 k.p.a. Natomiast brak podpisania protokołu bezpośrednio po dokonanej czynności nie stanowił naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienie mogło skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Istotne jest bowiem, że organ wyjaśnił przyczyny braku możliwości złożenia podpisu po zakończonej czynności, a ponadto, że protokół został przekazany stronie w późniejszym terminie. Strona miała zatem możliwość zapoznania się z jego treścią i zgłoszenia swoich zastrzeżeń.

Odnośnie dowodu z protokołu z kontroli Europejskiego Trybunału Obrachunkowego stwierdzić trzeba, że ustalenia zawarte w powyższym protokole stanowiły jedynie asumpt do wdrożenia procedur nadzorczych w stosunku do wszystkich podmiotów występujących o płatności, które były powiązane z osobami M. H. i T. K. Protokół ten nie zastępuje w przedmiotowej sprawie odrębnie prowadzonego postępowania administracyjnego, którego dopiero szczegółowe ustalenia poparte dowodami zgromadzonymi w aktach sprawy stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji.

W ocenie sądu nie było podstaw do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Poza tym przeprowadzenie rozprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie przyspieszyłoby postępowania. Sprawa zresztą była w dostateczny sposób wyjaśniona. Nie było przeszkód, aby zakończyć postępowanie decyzją, której uzasadnienie, wbrew twierdzeniu skarżącego, spełnia wymagania wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji jest wyczerpujące, wszechstronne, a wnioski spójne i logiczne. Organ szczegółowo opisał i ustalił stan faktyczny oraz zawarł uzasadnienie prawne, omawiając wszystkie wskazane w podstawie prawnej przepisy. Organ odniósł się do wszystkich dowodów zebranych w sprawie, uzasadniając, dlaczego jednym dowodom daje wiarę, a innych pozbawia waloru wiarygodności albo, dlaczego odmawia przyjęcia określonych dowodów w poczet dowodów. Ustalenia organów obu instancji znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna. Organ nie przekroczył granic swobodnej oceny materiału dowodowego. Skarżąca nie przedstawiła logicznej, spójnej i przekonywającej argumentacji ani obiektywnych dowodów na poparcie tezy, że powstanie kilkunastu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i występowanie przez każdą z nich z osobna o płatności było uzasadnione inaczej, niż tylko chęcią zmaksymalizowania pożądanego wsparcia.

Podsumowując należy stwierdzić, że istnienie powiązań o charakterze osobowym, majątkowym (udziałowcy), ekonomicznym (wzajemna wymiana dóbr i usług, przekazywanie gruntów rolnych) i organizacyjnym (wspólna siedziba, korzystanie w przeważającej mierze z tych samych dostawców, pracowników), pozwala na ustalenie istnienia zamierzonej koordynacji działań przez M. H. i T. K. polegających na zgłaszaniu gruntów do płatności przez tworzone przez nich spółki w celu uzyskania korzyści wynikających z systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez zwiększenie rozmiaru płatności i obejście przepisów wprowadzających modulacje bądź degresywność płatności.

Zdaniem sądu organy słusznie uznały, że nie było żadnych obiektywnych okoliczności wskazujących na inne racjonalne uzasadnienie utworzenia przez M. H. i T. K. kilkudziesięciu spółek, które dzieliły między siebie posiadane grunty. W szczególności nie wykazano jakichkolwiek korzyści ekonomicznych, które miałyby wynikać z utworzenia i działania kilkudziesięciu podmiotów, nie mających wystarczających środków produkcji i zlecających wykonywanie prac polowych. Tym samym, podejmowane przez M. H. i T. K. decyzje w zakresie określania profilu produkcji reprezentowanych przez siebie spółek były nastawione w szczególności na otrzymanie jak najwyższej kwoty dotacji, w tym płatności ONW. Zasadniczy cel powołania spółek oraz zasady ich działalności były sprzeczne z celem przepisów regulujących wspieranie rolników. Sposób funkcjonowania powołanych przez M. H. i T. K. 39 spółek to niewątpliwie wynik celowego działania nastawionego wyłącznie na ominięcie obostrzeń wynikających z przepisów modulacyjnych, mających zastosowanie do płatności ONW.

W ocenie sądu, słusznie organy uznały, że takie ukształtowanie stanu posiadania i użytkowania gruntów rolnych, jakie zostało stworzone przez działania podejmowane przez M. H. i T. K., miało na celu wykazanie prowadzenia przez poszczególne spółki działalności rolniczej ale jednocześnie umożliwiało obejście przepisów - obowiązujących rozporządzeń - w zakresie przyjętych ograniczeń, co w pełni uzasadniało zastosowanie regulacji o jakiej mowa w art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie stwierdzając, aby w prowadzonym postępowaniu organy podatkowe dopuściły się wskazywanych przez stronę naruszeń prawa procesowego i materialnego, które uzasadniałyby konieczność wydania rozstrzygnięcia skutkującego uchyleniem zaskarżonego aktu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.