Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3121/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 269
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64 § 1 i § 8, art. 64c § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 2, art. 31 ust. 3, art. 84, art. 190 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia del. WSA Beata Kozicka Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. S.A. we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 119/15 w sprawie ze skargi W. S.A. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz W. S.A. we W. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 119/15, oddalił skargę W. S.A. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2014 r., w przedmiocie określenia kwoty kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec W. S.A. na podstawie określonych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Społecznego za okres: czerwiec, lipiec, grudzień 2000 r., 2001 r., 2002 r., 2003 r., 2004 r., 2005 r., w kwocie należności głównej 1.197.338,30 zł wraz z należnymi odsetkami od ustawowych terminów płatności. W celu wyegzekwowania zaległości objętych tytułami wykonawczymi, Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęć wierzytelności w: P. Sp. z o.o., "E." Sp. z o.o., "M., "A." s. c., "A." Spółce z o.o. Ponadto w dniu [...] czerwca 2012 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w B. S.A. oraz w B. S.A.

Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na wniosek ZUS, zawiesił postępowania egzekucyjne do dnia [...] czerwca 2013 r. Następnie na wniosek zobowiązanej spółki i po uzyskaniu opinii wierzyciela, na jeden miesiąc zwolniono wierzytelności należne od "E." Sp. z o.o., "M." Sp. z o.o., "A." s.c. K. Sp. z o.o. oraz rachunki bankowe w P. S.A. i P. S.A. Okres zawieszenia postępowań egzekucyjnych na wniosek wierzyciela został ostatecznie wydłużony do [...] maja 2014 r. Do tej daty zostały zwolnione spod egzekucji również wierzytelności i rachunki bankowe.

W związku z uregulowaniem zadłużenia w dniu [...] czerwca 2014 r., ZUS wycofał przedmiotowe tytuły wykonawcze. Zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia Naczelnik Urzędu Skarbowego ograniczył zajęcia do kosztów egzekucyjnych. Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności w Firmie "M. na kwotę pozostałych do wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych w wysokości 147.035,10 zł. Kolejnym zawiadomieniem z tej daty dokonano również zajęcia rachunku bankowego w Banku S. w O. na kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości 147.382,20 zł. W wyniku zastosowania środka egzekucyjnego Bank Spółdzielczy w Oleśnicy przekazał przelewem do organu egzekucyjnego wskazaną powyżej kwotę celem pokrycia należnych kosztów egzekucyjnych. Z uwagi na całkowite wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniami z dnia [...] czerwca 2014 r. uchylił zajęcia rachunków bankowych w P. S.A. i P. S.A. oraz uchylił zajęcia wierzytelności w "E." Sp. z o.o., "M., P." Sp. z o.o., "A." s.c. K. oraz "A." Sp. z o.o.

Zobowiązana spółka wniosła o wydanie postanowienia w sprawie należnych kosztów egzekucyjnych. Z wyliczeń dokonanych w trakcie postępowania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynikało, iż naliczona kwota kosztów egzekucyjnych winna być w wysokości 146.994 zł, nie zaś 147.382,20 zł. W związku z powyższym organ egzekucyjny zwrócił na rachunek bankowy zobowiązanego w Banku S. w O. kwotę 388,20 zł wraz z odsetkami, które na dzień zwrotu wynosiły 5,53 zł.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających spółkę w wysokości 146.994 zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązana spółka wskazała, iż wobec faktu, że wierzyciel zażądał uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte z dłużnikiem porozumienie, dotyczące spłaty oraz wobec faktu uchylenia środków egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, brak jest podstaw prawnych do domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych za czynności, które faktycznie nie zostały dokonane. Ponadto zarzuciła, iż prowadzone postępowania egzekucyjne nie zakończyły się z dniem [...] czerwca 2014 r., gdyż jeszcze [...] sierpnia 2014 r. organ egzekucyjny dokonywał rozliczenia pobranych kosztów. Strona wniosła także o ustalenie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego w wysokości adekwatnej do realnie zastosowanych środków egzekucyjnych, w oparciu o które wyegzekwowano należności objęte tytułami wykonawczymi.

Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie w przedmiocie określenia kwoty kosztów egzekucyjnych obciążających spółkę w wysokości 146.994 zł oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających spółkę w wysokości 170.607,80 zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązana spółka podtrzymała argumentację przedstawioną w poprzednim zażaleniu oraz powołała się na wyrok TK z dnia 26.02.2013 r. o sygn. SK 12/11. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i określenie kosztów egzekucyjnych ją obciążających w wysokości adekwatnej do faktycznie zrealizowanych czynności egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał przepisy regulujące zagadnienie kosztów egzekucyjnych, tj. zasady ich obliczania oraz ponoszenia, w tym w szczególności art. 64 i 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.p.e.a.). Wskazał, że sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami mającymi na celu wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym, czy z wysokością kwot wyegzekwowanych w toku postępowania. Podkreślił, że przepisy w sposób precyzyjny wskazują nie tylko, w jakiej wysokości mają być naliczone opłaty za dokonane czynności, ale też wyznaczają wprost moment powstania obowiązku ich uiszczenia. Organ egzekucyjny nie ma zatem w tym zakresie swobody działania. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych oraz zastosował skuteczny środek w postaci egzekucji z rachunku bankowego i z wierzytelności. Organ stwierdził, że okoliczności sprawy uzasadniały obciążenie zobowiązanej kosztami postępowania egzekucyjnego. ZUS będący wierzycielem wycofał tytuły wykonawcze w związku z uregulowaniem przez spółkę zadłużenia, zaznaczając jednocześnie, iż koszty egzekucyjne pokrywa dłużnik. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia z dnia [...] czerwca 2014 r. ograniczył zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych do pozostałych do wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. Organ odwołał się do treści art. 64 § 8 u.p.e.a., z którego wynika, iż zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych. Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie przed dokonaniem wpłaty, w ramach postępowań egzekucyjnych podejmowane były czynności egzekucyjne i środki egzekucyjne, które spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych, na które składały się opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne.

Odnośnie zarzutu obciążenia kosztami egzekucyjnymi, które - zdaniem strony - są niewspółmierne wysokie do wyegzekwowanych należności, organ odwoławczy stwierdził, że wysokość kosztów egzekucyjnych wprost regulują przepisy i organ egzekucyjny nie ma wpływu na ich wysokość. W ocenie organu przywołany przez stronę wyrok TK z dnia 26.02.2013 r. również nie może mieć zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym.

Organ stwierdził, że zarzut, iż prowadzone wobec spółki postępowania egzekucyjne nie zakończyły się z dniem [...] lipca 2014 r., gdyż jeszcze w dniu [...] sierpnia 2014 r. organ egzekucyjny dokonywał rozliczenia pobranych kosztów, został zbadany w odrębnych postępowaniach. Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] sierpnia 2014 r. odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec spółki, a spółka wywiodła skargę do sądu administracyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie W. S.A. wniosła o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., że będąc dłużnikiem w czasie zawieszenia postępowań egzekucyjnych, w porozumieniu z wierzycielem dokonała spłaty należności na jego rachunek bankowy, przez co wygasły one w całości. Wobec wykonania porozumienia, wierzyciel wycofał tytuły egzekucyjne z egzekucji, jednakże organ egzekucyjny I instancji zajął rachunek bankowy zobowiązanego oraz wierzytelności u dłużnika celem wyegzekwowania pierwotnie naliczonych kosztów egzekucyjnych, które ściągnął w trybie egzekucji administracyjnej. Wobec faktu, że wierzyciel zażądał uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte z dłużnikiem porozumienie dotyczące spłaty, a organ egzekucyjny środki te uchylił, brak jest, zdaniem skarżącej, dostatecznych podstaw prawnych do domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych za czynności egzekucyjne, które faktycznie nie zostały przez organ egzekucyjny dokonane.

Według spółki wątpliwości budzi również fakt, czy wycofanie tytułów egzekucyjnych przez wierzyciela mogło skutkować dalszym prowadzeniem egzekucji w zakresie kosztów egzekucyjnych na ich podstawie, skoro wierzyciel jasno wskazał, że cofa tytuły wykonawcze. Jest oczywiste, że koszty egzekucyjne są należne za faktycznie dokonane czynności, w wyniku których doszło do wyegzekwowania obowiązków objętych tytułami wykonawczymi, a nie tylko dlatego, że doszło do zastosowania środków egzekucyjnych, które i tak zostały uchylone, a były przez czas ich trwania nieskuteczne. Skoro zapłata zobowiązań nastąpiła w wyniku porozumienia wierzyciela z dłużnikiem z jednoczesnym ograniczeniem egzekucji i końcowo wycofaniem tytułów wykonawczych to kwota kosztów ustalona w postanowieniu jest bezzasadna. W sytuacji gdy do realizacji dochodzi wskutek porozumienia wierzyciela z dłużnikiem, zapłata nie jest związana z działaniami organu egzekucyjnego, a tym samym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do pobrania wynagrodzenia za czynności, które nie doprowadziły do wyegzekwowania należności.

Odnośnie wyroku TK z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt SK 12/11, skarżąca wywiodła, że wprawdzie wyrok ten dotyczy badania zgodności z Konstytucją przepisu ustawy o komornikach sądowych, niemniej nie wydaje się, żeby zasada ochrony własności wynikająca z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP doznawała większych ograniczeń w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez administracyjny organ egzekucyjny w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z treści przepisów u.p.e.a. wynika, że opłaty są należne za dokonane czynności egzekucyjne, czyli takie, które doprowadziły do wyegzekwowania obowiązku objętego egzekucją.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Sąd I instancji podkreślił, że według skarżącej rozstrzygnięcie organu odwoławczego narusza prawo, ponieważ po zawarciu przez zobowiązaną porozumienia z wierzycielem, egzekwowana należność została przez nią dobrowolnie uiszczona. Na wniosek wierzyciela organ egzekucyjny uchylił środki egzekucyjne. Skoro zatem organ nie wyegzekwował należności, brak jest podstaw prawnych do domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych. Skarżąca uważa, że za niewykonane czynności egzekucyjne nie należą się koszty egzekucyjne, ponieważ są one należne tylko za faktycznie dokonane czynności, w wyniku których wyegzekwowano obowiązki objęte tytułami wykonawczymi. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organem II instancji, według którego koszty egzekucyjne są należne niezależnie od skuteczności egzekucji.

WSA stwierdził, że dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu koniecznym jest rozważenie, czy wobec spłaty zadłużenia w wyniku zawarcia porozumienia dłużnika z wierzycielem w toku postępowania egzekucyjnego i wycofania przez wierzyciela tytułów wykonawczych, zachodzi brak możliwości określenia kosztów egzekucyjnych, a zatem czy zobowiązana spółka została na podstawie art. 64c § 1 u.p.e.a. zasadnie obciążona kosztami egzekucji.

Za podstawę oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia WSA przyjął ustalony przez organy i niekwestionowany przez skarżącą przebieg zdarzeń. Sąd podkreślił, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, jednakże są to wyłącznie koszty niezbędne do celowego prowadzenia egzekucji administracyjnej. Powołując się na treść art. 64c § 1 oraz art. 64 § 1 pkt 3, § 2, § 5, § 6 i § 10 u.p.e.a. WSA podniósł, że organ zasadnie uznał, iż przyjęty w ustawie sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami mającymi na celu wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym, czy też z wysokością kwot wyegzekwowanych w toku postępowania. Obowiązujące przepisy w sposób precyzyjny wskazują nie tylko w jakiej wysokości mają być naliczone opłaty za dokonane czynności, ale też wyznaczają wprost moment powstania obowiązku ich uiszczenia. Organ egzekucyjny nie ma w tym zakresie swobody działania. Sąd wskazał, iż z akt sprawy wynika, że ZUS będący wierzycielem wycofał tytuły wykonawcze w związku z uregulowaniem przez spółkę zadłużenia, zaznaczając jednocześnie, iż koszty egzekucyjne pokrywa dłużnik. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia ograniczył zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych do należnych i niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych.

W odniesieniu do zarzutu dotyczącego egzekwowania kosztów egzekucyjnych mimo, iż wierzyciel zażądał uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte porozumienie dotyczące spłaty należności oraz odnosząc się do zarzutu, iż naliczone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne są niewspółmiernie wysokie do wyegzekwowanych należności przez organ egzekucyjny, Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, iż z art. 64 § 8 u.p.e.a. wynika, że zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych. W niniejszej sprawie, w świetle materiału zgromadzonego w aktach, nie ulega wątpliwości, że przed dokonaniem wpłaty, w ramach postępowań egzekucyjnych podejmowane były czynności egzekucyjne i środki egzekucyjne, które spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych, na które składały się opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne. Organ szczegółowo przedstawił ich przebieg, wysokość i czas w tabelach zawartych w zaskarżonym postanowieniu. W ocenie Sądu, jeżeli zatem koszty takie powstały i nie zaszły żadne zdarzenia wpływające na ich byt, np. ich umorzenie przez organ egzekucyjny na podstawie art. 64e u.p.e.a. oraz nie zostało stwierdzone, że zaistniały przesłanki z art. 64c § 2-4 u.p.e.a., to zgodnie z zasadą wynikającą z art. 64c § 1 u.p.e.a., koszty te obciążają zobowiązanego. Zapłata przez spółkę egzekwowanej należności w trakcie postępowania egzekucyjnego, po dokonaniu czynności, nie stanowi podstawy do nieobciążania zobowiązanej spółki kosztami egzekucyjnymi, które mogą być egzekwowane w trybie art. 64c § 6 u.p.e.a.

Odnośnie do zarzutu błędnego przyjęcia przez organ, iż zgodnie z art. 64 § 8 u.p.e.a. skarżąca mimo zapłaty egzekwowanej należności, ma obowiązek uiścić opłaty za czynności egzekucyjne i wydatki egzekucyjne, gdyż zapłata należności przez zobowiązanego nastąpiła po uchyleniu zastosowanych czynności egzekucyjnych, Sąd podniósł, że ZUS poinformował organ egzekucyjny o wycofaniu tytułów wykonawczych w związku z uregulowaniem zadłużenia. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia ograniczył te zajęcia do kosztów egzekucyjnych. W świetle powyższego, zdaniem WSA, nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż dokonała zapłaty należności po uchyleniu zastosowanych czynności egzekucyjnych. Koszty te nie zostały przez nią dobrowolnie zapłacone, więc istniała konieczność dalszego ich egzekwowania. Z akt sprawy wynika bowiem, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki, nie wydano żadnego postanowienia w sprawie wyłączenia jej odpowiedzialności za koszty egzekucji.

Zdaniem Sądu I instancji, w sprawie niniejszej nie ma znaczenia przywoływana przez skarżącą okoliczność dotycząca krzywdzącego obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Odczucie strony co do obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi niewspółmiernie wysokimi nie może bowiem wpływać i nie wpływa na prawidłowość dokonanego obciążenia zobowiązanej w trybie art. 64c § 1 u.p.e.a. Poza tym wysokość kosztów egzekucyjnych wynika wprost z przepisów prawa i organ egzekucyjny nie ma na nią wpływu. WSA zaakcentował, że art. 64 u.p.e.a. kazuistycznie określa czynności egzekucyjne podlegające opłatom. Wysokość opłat za poszczególne czynności egzekucyjne została zróżnicowana w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku. W odniesieniu do egzekwowanych należności pieniężnych ustawodawca wyszczególnił 14 rodzajów czynności egzekucyjnych, a za ich dokonanie pobiera się określone opłaty, które obejmują należności ustalone kwotowo. W odniesieniu do niektórych czynności ustalono stawki procentowe z określeniem minimalnej bądź maksymalnej kwoty. Wysokość opłaty manipulacyjnej wynika zaś wprost z art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ egzekucyjny pobiera więc opłatę za czynności egzekucyjne w wysokości i warunkach opisanych w art. 64 § 2 ustawy egzekucyjnej. WSA podkreślił, że z powołanych przepisów nie wynika, aby ustawodawca uzależniał wysokość naliczonych opłat od rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny w ramach działań zmierzających do wyegzekwowania wymagalnej należności objętej tytułem wykonawczym.

Zdaniem Sądu, powołanie się w skardze na wyrok TK dotyczący badania zgodności z Konstytucją przepisu ustawy o komornikach sądowych nie może mieć zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość kosztów egzekucyjnych regulują wprost przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i organ egzekucyjny nie ma wpływu na ich wysokość.

W ocenie WSA, w rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia zasad postępowania administracyjnego, gdyż organ zachował obowiązującą procedurę.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła F. S.A., zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów postępowania:

1. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego skutkującego przyjęciem, że po uchyleniu zastosowanych środków egzekucyjnych i zawieszeniu postępowań egzekucyjnych z wniosku wierzyciela oraz po wniosku wierzyciela o wycofanie tytułów wykonawczych, wobec zapłaty zobowiązań z zawartego porozumienia, dopuszczalne było ograniczenie zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych do należnych i niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy przez oddalenie skargi, a co za tym idzie usankcjonowanie obowiązku zapłaty kosztów, podczas gdy faktycznie wobec wcześniejszego zwolnienia zastosowanych środków egzekucyjnych w całości doszło do podjęcia egzekucji przez zastosowanie na nowo środków egzekucyjnych do wartości egzekwowanych kosztów egzekucyjnych, co winno skutkować uchyleniem zaskarżonego aktu.

II. prawa materialnego:

1. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 w zw. z § 8 w zw. z u.p.e.a., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne w sytuacji zawartego między wierzycielem a zobowiązanym porozumienia, na podstawie którego wierzyciel złożył wniosek o zawieszenie postępowań egzekucyjnych wraz z uchyleniem zastosowanych środków egzekucyjnych, które zostały uchylone przez organ egzekucyjny, a w następstwie spłaty zadłużenia z porozumienia przez zobowiązanego wycofał tytuły egzekucyjne;

2. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64c § 1 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zapłata egzekwowanej należności po zawarciu między wierzycielem a dłużnikiem porozumienia, na podstawie którego wierzyciel złożył wniosek o zawieszenie postępowań egzekucyjnych wraz z żądaniem uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych, które zostały uchylone przez organ egzekucyjny, a w następstwie spłaty zadłużenia z porozumienia przez zobowiązanego wycofał tytuły egzekucyjne, skutkuje obowiązkiem obciążenia zobowiązanego kosztami postępowań egzekucyjnych.

Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 i w zw. z art. 64 § 8 i art. 64c § 1 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie i obciążenie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi mimo, iż zapłata egzekwowanej należności nastąpiła po zawarciu między zobowiązanym a wierzycielem porozumienia na podstawie, którego wierzyciel złożył wniosek o zawieszenie postępowań egzekucyjnych wraz z żądaniem uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych, które zostały uchylone przez organ egzekucyjny, a w dalszej kolejności w następstwie spłaty zobowiązania wierzyciel wycofał tytuły egzekucyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest treścią zarzutów, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 p.p.s.a.). Jednakże w sprawie niniejszej zachodzi sytuacja, która stała u podstaw uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09 (dostępna na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), to znaczy taka, w której po wniesieniu skargi kasacyjnej przez stronę Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie. Jak stwierdził Sąd w przywołanej uchwale, w takim przypadku, jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny powinien zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału, niebędąc związanym treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Warto również zaznaczyć, że uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego są wiążące na podstawie, w sposób i w trybie prawnym, o jakim mowa w art. 269 p.p.s.a.

Podnieść należy, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela wyrażony już w przedmiotowym zakresie pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarga kasacyjna została złożona przed wydaniem przytoczonego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Stwierdzić należy, iż fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania kasacyjnego wyroku orzekającego o niekonstytucyjności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane kontrolowane w sprawie postanowienie, nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jego legalności.

Mając powyższe na uwadze trzeba wskazać, że przepisy - stanowiące w rozpoznawanym przypadku podstawę materialnoprawną obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi - zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego. W rozpoznawanej sprawie bowiem organ egzekucyjny postanowieniem z [...] października 2014 r. obciążył zobowiązanego, na mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i 14 oraz art. 64c § 7 u.p.e.a., kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 170607,80 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, który będzie zobowiązany dokonać kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.