Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 902/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-03-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień 2005 r. p o s t a n a w i a: 1/ przyznać skarżącemu G. L. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę 20 (dwadzieścia) złotych; 2/ oddalić wniosek w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

G. L. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 27 października 2009r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.

W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jego jedynym źródłem utrzymania jest dochód z prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej w postaci usług złotniczych w wysokości około 4.165 zł miesięcznie. Podał, iż jest właścicielem mieszkania o powierzchni 62 m2, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Wyjaśnił, iż koszty sądowe przewyższają jego możliwości finansowe, a ich uiszczenie pociągnie za sobą nie wywiązanie się z płatności na rzecz ZUS czy urzędu skarbowego. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 7 grudnia 2009r. złożył do akt sprawy o sygn. I SA/Łd 910 – 939/09 dokumenty, z których wynika, iż miesięczne koszty utrzymania mieszkania zamykają się w kwocie około 531 zł (czynsz, prąd, gaz), około 45 zł stanowią wydatki skarżącego na telefon komórkowy. Podatnik prowadzi działalność gospodarczą w wynajętym w lokalu, ponosząc z tego tytułu miesięczną opłatę w wysokości 426 zł oraz koszty energii elektrycznej przeciętnie w wysokości około 40 zł miesięcznie. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że miesięczne obroty z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, w miesiącach od sierpnia do października 2009 roku wynosiły 3.414 zł. Ponadto z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego należącego do skarżącego wynika, iż za jego pośrednictwem skarżący reguluje jedynie raty kredytowe z tytułu dwóch kredytów w łącznej wysokości około 370 zł. Podatnik opłaca zobowiązanie wynikające z decyzji w sprawie ustalenie stawki karty podatkowej na rok 2009, w wysokości 406 zł miesięcznie i składki na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 837 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 roku referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę 20 zł, w pozostałej części zaś wniosek oddalił. W uzasadnieniu tego postanowienia referendarz wskazał, że biorąc pod uwagę sytuację majątkową wnioskodawcy oraz łączną wysokość wpisów od 58 wniesionych przez niego skarg wynoszącą 5.800 zł, skarżący oświadczył, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania i dlatego w celu zachowania prawa do rozpoznania sprawy przed sądem zasadnym jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę 20 złotych. Podniósł jednakże, iż miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego pozwala na częściowe pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Referendarz nie dał też wiary twierdzeniom skarżącego o braku jakichkolwiek środków pieniężnych, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe, w sytuacji, w której systematycznie reguluje on należności z innych tytułów (zobowiązania prywatnoprawne i publicznoprawne).

We wniesionym z zachowaniem ustawowego terminu sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu podniósł, że nałożone na niego koszty sądowe zamykają mu drogę do rozpoznania sprawy przed sądem. Podkreślił, że systematycznie i bez zwłoki reguluje swoje zobowiązania finansowe. Został bowiem wychowany przez rodziców w poczuciu wywiązywania się z obowiązków finansowych względem ojczyzny. W jego ocenie, przedstawione dokumenty świadczą o braku jakichkolwiek środków pieniężnych, z których mogłoby zostać pokryte koszty sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych została uregulowana w rozdziale 3 Dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa.

Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ppsa ustawy. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny.

Zawarty w przepisie art. 246 § 1 ppsa zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie tych wszystkich okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07).

Zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna i rodzinna nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy, w tym nadesłanych przez niego dodatkowych dokumentów i informacji wynika w szczególności, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 62 m2, w którym zamieszkuje. Nie posiada innego majątku ani oszczędności. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w postaci usług złotniczych w wysokości około 4.165 zł miesięcznie. Obciążenie tak kształtującego się budżetu skarżącego stanowią wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, opłatami za telefon oraz kosztami najmu lokalu użytkowego i kosztami energii elektrycznej za ten lokal, które łącznie stanowią kwotę 1.042 zł. Skarżący podnosi ponadto wydatki z tytułu opodatkowania w formie karty podatkowej oraz składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 1.243 zł. Posiada także zobowiązania prywatnoprawne z tytułu kredytów w łącznej wysokości 370 zł miesięcznie. Uwzględniając powyższe oraz fakt, że skarżący wniósł łącznie 58 skarg, od których należą się wpisy w łącznej wysokości 5.800 zł, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, iż zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 20 zł.

Sąd nie przychylił się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych mając na uwadze, iż miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego w zestawieniu z wykazanymi przez niego wydatkami pozwala na częściową partycypację w kosztach postępowania. Na ocenę możliwości ponoszenia przez stronę skarżącą kosztów sądowych nie wpływa jej subiektywne przekonanie o prawidłowym wywiązywaniu się z obowiązków podatkowych względem budżetu państwa, okoliczność ta stanowić będzie bowiem przedmiot oceny sądu administracyjnego podczas merytorycznego rozpoznaniu skargi wniesionej w sprawie niniejszej. Ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnoszącej o jego przyznanie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą przynosząca stały i regularny dochód, z którego nieco ponad połowę stanowią miesięczne koszty utrzymania. Zdaniem Sądu, przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 20 zł (z uwzględnieniem kosztów pozostałych 57 spraw) nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu, tym bardziej, iż realizuje on inne zobowiązania, w tym prywatne w związku z zaciągniętymi kredytami. Zobowiązania te, w ocenie Sądu, nie mogą mieć priorytetu przed koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego.

Rozpoznając wniosek skarżącego Sąd wziął również pod uwagę, iż zwolnienie od tych kosztów jest formą dofinansowania wnioskodawcy, a obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się – ze swej istoty – z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Skarżący, składając skargę, powinien więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Z tych względów, nie można uznać za skuteczny zarzut, iż odmowa zwolnienia jej od całości kosztów sądowych jest ograniczeniem zagwarantowanej ustawowo dostępności do realizacji jej praw przed sądami, a Sąd, rozpoznając wniosek, winien uwzględniać ilość złożonych przez stronę skargi i łączną sumę wpisu sądowego.

Uwzględniając powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.

t.n.