Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2118/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 par 1 pkt 1, art. 34 par 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia WSA del. Mirosław Surma, , po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Po 14/18 w sprawie ze skargi W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 października 2017 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 16 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Po 14/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 października 2017 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. G. zaskarżając ów wyrok w całości. Wskazując jako podstawę art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 134 § 1 i 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c) oraz pkt 2, art. 141 § 4 i 151 p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1. art. 15 § 1 i 3, art. 26 § 1 i 4, art. 27 § 1 pkt 3, 6 i 9. art. 33 § 1 pkt 1, 2,3 i 7, art. 34 § 1a, art. 67 § 2 pkt 7-8, art. 71a § 9, art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej u.p.e.a.) oraz § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenie z dnia 30 października 2014 r. Ministra Finansów w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczętą bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U. z 2014 r., poz. 1494 oraz t.j. z dnia 3 stycznia 2017 r. Dz.U. z 2017 r., poz. 131 ze zm.) i § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 8 sierpnia 2016 r. Ministra Finansów w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1305 ze zm.) poprzez oddalenie skargi i uznanie że:

1) w postępowaniu egzekucyjnym dominuje interes wierzyciela, podczas gdy żaden przepis ustawy nie wprowadza hierarchii w postępowaniu egzekucyjnym, a poza tym trudno aby; interes wierzycielski skupiał się na wadliwie wszczętym postępowaniu egzekucyjnym, które umorzone z tego powodu może być w każdej chwili ponownie wszczęte, zarzut ten jest o tyle istotny że w sprawie nie występował wierzyciel a jedynie organ egzekucyjny a poza tym błędne założenie Sądu implikowało niezasadną wyrozumiałość co do potknięć organów,

2) art. 34 § 1a u.p.e.a. odnosi się również do organu egzekucyjnego, a nie tylko do wierzyciela, podczas gdy ze spornego przepisu wyraźnie wynika że dotyczy on wierzyciela, jak również nie stosuje się go odpowiednio do organów egzekucyjnego brak bowiem przepisów odsyłających, oraz poprzez uznanie że błędne zastosowanie spornego przepisu i stwierdzenie niedopuszczalności zgłoszonego przez Stronę zarzutu nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem organ egzekucyjny odniósł się do merytorycznie do stanowiska Strony gdy tymczasem Organ nie rozpatrzył zarzutu (uznał za niedopuszczalny) ale odniósł się jedynie na marginesie do twierdzenia Strony co jest istotne a zatem zarzut ten nie został rozpoznany w normalnym trybie, podobnie organ I instancji nie rozpatrzył zarzutu,

3) nie jest zasadny zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytułu wykonawczy w którym została wypełniona część F z wnioskiem o wszczęcie egzekucji, w której to sytuacji to organ egzekucyjny wystawia tytuł wykonawczy i nie może przecież kierować do siebie wniosku o egzekucję (nie jest wierzycielem), co oznacza że tytułu został wystawiony nieprawidłowo i nie może być prowadzona w oparciu o ten tytuł egzekucja,' organ egzekucyjny prowadził bowiem postępowanie na wniosek a powinien prowadzić postępowanie z urzędu! gdyby zgodzić się z poglądem Sądu to nieważny byłby tryb w jakim organy wszczynają egzekucję,

4) niezasadny jest zarzut braku wskazania w treści podlegającego egzekucji obowiązku w części E pkt 2 tytułu wykonawczego, w którym ograniczono się do ogólnikowego stwierdzenia, co oznacza że nie wiadomo jakiej wierzytelności dotyczy egzekucja, a zatem określono obowiązek niezgodnie z treścią postanowienia z 29.08.2016 r., wbrew twierdzeniu Sądu wadliwość ta ma wpływ na wynik sprawy albowiem zobowiązany powinien móc ocenić czy wystawiony tytuł wykonawczy dotyczy obowiązków jego dotyczących,

5) niezasadny jest zarzut braku wskazania podstawy prawnej w części E pkt 1 tytułu wykonawczego, ponieważ nie można za taką uznać wskazanie "o p.e.a." oraz podanie poprzedniej, już nieaktualnej wersji ustawy, co oznacza że tytułu został wystawiony nieprawidłowo i nie może być prowadzona w oparciu o ten tytuł egzekucja, wbrew twierdzeniu Sądu wadliwość ta ma wpływ na wynik sprawy albowiem zobowiązany powinien móc ocenić czy wystawiony tytuł wykonawczy dotyczy obowiązków jego dotyczących,

6) niezasadny jest zarzut braku wskazania podstawy prawnej w pkt 11 oraz brak potwierdzenia że obowiązek jest wymagalny, a przecież taką podstawą mógłby być ewentualnie art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który uprawnia do prowadzenia egzekucji administracyjnej - wyraźnie on stwierdza "może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej", co oznacza że tytuł wykonawczy nie jest prawidłowy i nie może być prowadzona w oparciu o ten tytuł egzekucja, wbrew twierdzeniu Sądu wadliwość ta ma wpływ na wynik sprawy albowiem zobowiązany powinien móc ocenić czy wystawiony tytuł wykonawczy dotyczy obowiązków jego dotyczących,

7) uznanie iż organ egzekucyjny był zwolniony z obowiązku doręczenia upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenie w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, podczas gdy jest to podstawa inna niż podaje Organ egzekucyjny i Organ, a poza tym (i) zwrot "wezwanie do zapłaty" w spornym przepisie nie może być rozumiany jako dokonane przez organ egzekucyjny zawiadomienie o zajęciu czy późniejsze ponaglenie (na które powołuje się Sąd) albowiem zostały one zdziałane przed wydaniem postanowienia z 29.08.2016 r. (tytułu egzekucyjnego), a tym samym nie tuż przed postępowaniem egzekucyjnym, nie wzywają one również do zapłaty z tytułu tego postanowienia co oznacza że są poza sprawą egzekucyjną, gdyby uznać inaczej to trudno wyjaśnić rolę samego postanowienia z 29.08.2016 r.. Sąd więc odwrócił kolejność (ii) a ponadto "wezwania do zapłaty" muszą być wprowadzone na "podstawie przepisów szczególnych", a skoro w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy egzekucyjnej jest mowa o przepisów szczególnych to trudno zaakceptować pogląd aby "przepisami szczególnymi" była ustawa o postępowaniu | egzekucyjnym w administracji, w ocenie Skarżącego przepisy szczególne to przepisy poza ustawą egzekucyjną.

Mając na uwadze powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego od strony przeciwnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Z pośród zarzutów skargi kasacyjnej najlepiej (formalnie) poprawnie sformułowane i niosące największy ciężar gatunkowy w ocenie zgodności z prawem zaskarżonego wyroku są zarzuty dotyczące: 1/istnienia egzekwowanego obowiązku oraz 2/niezbędności wystąpienia z upomnieniem przed egzekucją tego obowiązku.

Ad 1. Przypomnieć w tym miejscu należy, że postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2016 r. właściwy egzekucyjny organ podatkowy określił nieprzekazaną przez skarżącego - zobowiązanego, jako dłużnika zajętej wierzytelności, kwotę wynikającą z zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego podatnika. Postanowienie to stało się ostateczne wobec uchybienia terminowi do jego zaskarżenia, co, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i następnie sądowego, stwierdzone zostało prawomocnie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt II FSK 500/18. Obecne postępowanie, dotyczące wyłącznie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, nie stanowi kontynuacji, zaskarżenia lub weryfikacji ostatecznego postanowienia z dnia 29 sierpnia 2016 r., nie może być również dopuszczalnym prawnym sposobem na zmianę, "zignorowanie lub obejście" prawomocnego wyroku z dnia 19 września 2018 r. Z przywoływanego postanowienia wynika natomiast, że egzekwowany obowiązek istniał – w określonej wysokości. Treść i przedmiot zarzutu egzekucyjnego przedstawionego w niniejszej sprawie odnośnie do istnienia wymagalnego obowiązku są wiec niezasadne, tak jak wynika to z ostatecznego postanowienia z dnia 29 sierpnia 2016 r. Jeżeli przywoływane: treść i przedmiot zarzutu to tyle samo co zarzut, to jest on niedopuszczalny, w rozumieniu art. 34 § 1a u.p.e.a., jako że zostały one załatwione ostatecznym postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2016 r.; jeżeli treść i przedmiot zarzutu nie są tożsame z samym zarzutem, to jest on niezasadny – w świetle ustaleń, ocen i rozstrzygnięcia ostatecznego postanowienia z dnia 29 sierpnia 2016 r., a więc zarzut powinien zostać oddalony. W obu przypadkach uwzględnienie spornego zarzutu nie było więc zgodnie z prawem uzasadnione. Dodać należy, że wierzycielem zobowiązania podatkowego, w ramach egzekucji którego przeprowadzone zostały między innym sporne czynności egzekucyjne z stosunku do skarżącego, jest organ podatkowy, jako statio fisci podatkobiorcy, tak więc przeprowadzanie odrębnego postępowania w przedmiocie stanowiska wierzyciela nie było niezbędne i nie było prawnie uzasadnione. Powyższe wynika z operatywnej wykładni regulacji prawnych wynikających z art. 33§ 1 pkt 1 u.p.e.a., art. 34 § 1 u.p.e.a. oraz art. 34 § 1a u.p.e.a. zrealizowanej w kontekście całości danych wynikających z przeanalizowanej sprawy.

Ad 2. Rozpoznana sprawa dotyczy egzekucji zajętej wierzytelności w ramach egzekucji świadczeń podatkowych. Zajęcie wierzytelności polega na tym, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72–85 u.p.e.a., przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia: egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty. Zajęcie wierzytelności – por. art. 67 § 2 pkt 7 i 8 u.p.e.a. oraz art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. – zawiera administracyjne wezwanie do zapłaty zajętej wierzytelności poprzez przekazanie należnej kwoty podatkowemu organowi egzekucyjnemu. Egzekucja świadczenia na podstawie art. 71b u.p.e.a. stanowi konsekwencję niewykonania przez dłużnika zajętej wierzytelności tego zajęcia - dłużnik z tytułu zajęcia wezwany bowiem został: aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Z tych powodów kwestionowane przez skarżącego stanowisko Sądu pierwszej instancji jest prawnie uzasadnione.

W zakresie pozostały zarzutów kasacyjnych, ocena Sądu pierwszej instancji, że – w zakresie adekwatnych do sprawy regulacji prawnych – nie doszło do naruszeń prawa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jest dostatecznie prawnie i faktycznie uzasadniona. Sąd pierwszej instancji zagadnienia te rozważył, ocenił i przedstawił w zadowalająco wyczerpującym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku spełniającym wymogi i standardy wynikające z unormowania art. 141 § 4 p.p.s.a. Nie naruszają w szczególności prawa konstatacje Sądu pierwszej instancji, że treść tytułu wykonawczego była dostatecznie jasna i poprawna, tak ażeby na jego podstawie przeprowadzić można było legalne podatkowe postępowanie egzekucyjne.

Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3, wprowadzonego do obowiązywania ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS – C/o2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875). Zastosowanie tego trybu postępowania uzasadnione jest znacznym zwiększeniem oraz intensywnością pandemii wirusowej, w wyniku czego cały kraj znajduje się w strefie podwyższonego niebezpieczeństwa zarażenia, co dotyczy w szczególności Warszawa – siedziby Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd nie dysponuje też możliwościami technicznymi przeprowadzenia rozprawy w trybie zdalnym, to znaczy z jednoczesnym połączeniem teleinformatycznym z miejscami zamieszkania/pobytu/ siedziby stron postępowania.