Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 5/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: ART 35
journal: Dz.U. 2010 nr 217 poz 1427
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: ART 62 I ART 106 PAR 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Marta Laskowska – Pietrzak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 511/15 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 511/15 oddalił skargę B. P. na decyzję Wojewody Warmińsko - Mazurskiego z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie wymeldowania.

Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Po rozpatrzeniu wniosku M. i M. P. w sprawie wymeldowania z pobytu stałego córki B. P. wraz z małoletnim synem, Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. orzekł o wymeldowaniu B. P. wraz z małoletnim synem G. Sz. z pobytu stałego z lokalu nr [..] w budynku nr [..] w miejscowości K, gm. P. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 35 ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2010 r., Nr 217, poz. 14[...]).

W uzasadnieniu decyzji organ administracji wyjaśnił, że z dokonanych w toku postępowania ustaleń wynika, że B P wraz z małoletnim synem od sierpnia 2014 r. nie mieszka w lokalu nr [...] w budynku nr [...] w miejscowości K. Mieszkanie opuściła trwale i dobrowolnie, nie posiada w nim żadnych rzeczy osobistych, nigdy nie próbowała zamieszkać w miejscu stałego zameldowania, co potwierdzają strony postępowania, przesłuchani świadkowie oraz Policja. Obecnie B P zamieszkuje w miejscowości W. nr [...], gm. P, gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy. Organ I instancji wyjaśnił, że z zeznań świadka Ai Cz, siostry B P, wynika, że wyprowadziła się ona z mieszkania dobrowolnie w sierpniu 2014 r., gdyż nie chciała podjąć się opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami, a gdy rodzice znaleźli się w Rodzinnym Domu Pomocy w T, jej sytuacja finansowa nie pozwalała na samodzielne zamieszkanie w miejscu zameldowania na pobyt stały. Około [...] sierpnia 2014 r. B P oddała matce klucze do mieszkania, wcześniej zabrała z mieszkania m.in.: ręczniki, pościel, kuchenkę gazową, dwa grzejniki elektryczne, przetwory z piwnicy, narzędzia ogrodowe, 2 rowery, sprzęt RTV i AGD, naczynia, łyżki, garnki, taborety, żyrandole. Mieszkanie obecnie jest prawie puste, A C wskazała, że zabrała z niego pralkę będącą jej własnością i lodówkę rodziców, za którą opłacała raty. Właścicielka mieszkania M P chciałaby sprzedać mieszkanie albo wynająć, aby mieć pieniądze na pobyt swój i męża w domu pomocy. B P nigdy nie ponosiła kosztów utrzymania mieszkania, rachunki były i są opłacane przez jej siostrę. Pozostali przesłuchani w postępowaniu świadkowie: sąsiadka M. L, pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. E. L, partner B. P. – P. J. zeznali, że B. P. w sierpniu 2014 r. opuściła mieszkanie dobrowolnie, od momentu opuszczenia lokalu nie próbowała w nim ponownie zamieszkać, z wyprowadzką czekała, aż rodzice przeniosą się do domu opieki, nie byłaby w stanie samodzielnie utrzymać mieszkania, z mieszkania zabrała swoje rzeczy osobiste, pozostało tylko jej łóżko. P. J. chciałby zameldować na pobyt stały B. P. i jej syna pod adresem W. [...], ale ona nie wyraża na to zgody. Przesłuchana B. P. zeznała, że mieszkanie opuściła w sierpniu 2014 r. dobrowolnie i oddała klucze do mieszkania, mogła tam mieszkać po wyprowadzce rodziców, ale nie byłoby jej stać na utrzymanie mieszkania oraz mieszkania P. J. w W. [...]. Chciałaby ponownie zamieszkać w mieszkaniu w K. [...], ale nie potrafi określić kiedy. Nie wie również jak długo będzie mieszkała u swojego partnera, nie chciała, aby partner zameldował ją i jej syna na pobyt stały.

W ocenie organu I instancji, dokonane ustalenia pozwalają stwierdzić, że centrum życiowe B. P. i jej syna nie znajduje się w stałym miejscu zameldowania, lecz zostało przeniesione pod inny adres, gdzie obecnie B.P. przebywa i odbiera korespondencję. Nie podjęła ona również żadnych przewidzianych prawem prób powrotu do mieszkania rodziców, ani działań w celu zmiany istniejącego stanu rzeczy. Organ I instancji stwierdził, że niepodjęcie takich prób oznacza, że osoba godzi się z takim stanem rzeczy, a to z kolei stanowi podstawę do przyjęcia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego było dobrowolne. Lokal został opuszczony przez nią w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W ocenie organu I instancji dalsze zameldowanie B.P. i jej syna pod adresem w miejscowości K. nr [...] m [...] stanowiłoby fikcję meldunkową.

B.P. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że do maja 2015 r. jest zameldowana na pobyt czasowy pod adresem W. [...] i tam przebywa. W październiku 2014 r. prosiła matkę o udostępnienie jej kluczy do mieszkania, ale ona się nie zgodziła. Nie miała warunków, aby dłużej mieszkać w lokalu, który zajmowała razem z rodzicami do 31 lipca 2014 r., bowiem siostra zabrała lodówkę, pralkę, zakręciła zawór wody, pozdejmowała żyrandole. Na ścianach lokalu była pleśń i grzyb, co źle wpływało na zdrowie jej syna. Skarżąca wyjaśniła, że podczas pobytu matki w szpitalu opiekowała się niepełnosprawnym ojcem i zajmowała się domem. Zamierza powrócić do mieszkania, aktualnie szuka zatrudnienia, gdyż bez dochodów nie będzie w stanie utrzymać lokalu.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Wojewoda Warmińsko Mazurski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując w uzasadnieniu, że przesłuchani przez organ I instancji świadkowie (tj. pracownik socjalny, sąsiadka z budynku nr [...] w K., siostra skarżącej, konkubent skarżącej) potwierdzili, że skarżąca z własnej woli opuściła w sierpniu 2014 r. miejsce zameldowania na pobyt stały. Po przeniesieniu się rodziców skarżącej do domu pomocy, skarżąca z powodu braku środków finansowych na utrzymanie lokalu w K. [...]/[...] zdecydowała się, że zamieszka wraz ze swoim partnerem w W.. Wyprowadzając się zabrała rzeczy swoje i syna, a klucze od mieszkania zwróciła matce. Skarżąca i jej syn nadal mieszkają w W., skarżąca nie podejmowała żadnych prób powrotu do miejsca stałego zameldowania, jedynie raz zwróciła się do matki o wydanie kluczy, bo chciała zabrać łóżko i sprawdzić stan mieszkania, ale matka się nie zgodziła. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że z pisma z dnia [...] stycznia 2015 r. Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej Budynku nr [...] w K. wynika, że skarżąca wyprowadzając się z miejsca stałego zameldowania złożyła oświadczenie, iż z dniem [...] sierpnia 2014 r. opuszcza wraz z synem mieszkanie rodziców i prosi o zwolnienie jej z opłat za wywóz odpadów komunalnych. W ocenie organu, zebrany materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały dobrowolnie, nie będąc do tego zmuszana przez inne osoby. Nie zmienia tego faktu okoliczność, że siostra skarżącej zabrała z mieszkania pralkę i lodówkę. Skarżąca opróżniła lokal ze wszystkich rzeczy osobistych, a klucze oddała matce, swoje sprawy życiowe skoncentrowała w innym miejscu i od 9 miesięcy nie mieszka w miejscu stałego zameldowania. Deklarowany przez skarżącą zamiar powrotu do opuszczonego lokalu w bliżej nieokreślonym czasie nie ma wpływu na wynik sprawy. Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie zaistniały wystarczające podstawy do zastosowania art. 35 ustawy o ewidencji, tj. opuszczenie przez skarżącą i jej syna miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B.P. wskazała, że w W. [...] zameldowana jest na pobyt czasowy do 28 maja 2015 r. i w związku z tym przebywa pod wskazanym adresem. W październiku 2014 r. prosiła matkę o udostępnienie kluczy do mieszkania w K. [...]/[...], ale ta nie wyraziła zgody. Skarżąca, wskazała zarzuty tożsame z zarzutami zawartymi w odwołaniu. Podniosła, że nie miała warunków, aby dłużej mieszkać w lokalu, który zajmowała razem z rodzicami do 31 lipca 2014 r. i podkreśliła, że zamierza powrócić do mieszkania, aktualnie szuka zatrudnienia, gdyż bez dochodów nie będzie w stanie utrzymać tego lokalu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Warmińsko-Mazurski wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed sądem w dniu [...] września 2015 r. skarżąca przedłożyła sporządzone przez jej pełnomocnika pismo z dnia [...] września 2015 r., stanowiące załącznik do protokołu. W piśmie pełnomocnik, popierając wniesioną skargę, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 35 ustawy o ewidencji poprzez błędne ustalenie organu, że skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego. Ponadto wniósł o: przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka P. J. oraz przesłuchania skarżącej na okoliczność stanu technicznego lokalu w K. [...]/[...], przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu psychiatrii w celu ustalenia czy dolegliwości psychiczne matki skarżącej mogły mieć prawidłowy wpływ na rozwój małoletniego syna skarżącej, a także o zwrócenie się do Wojewódzkiego Zespołu Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie o udzielenie informacji o hospitalizowaniu matki skarżącej w szpitalu oraz o stanie jej zdrowia psychicznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie powołanym we wstępie wyrokiem z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 511/15 na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę B. P.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 388 - u.e.l.) wyjaśniając, że stosownie do treści art. 69 pkt 1 ustawy, weszła ona w życie z dniem 1 marca 2015 r. i zastąpiła regulacje zawarte we wcześniej obowiązującej ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr [...]9, poz. 993 ze zm.).

Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 35 u.e.l., organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Konstrukcja wymeldowania w aktualnie obowiązujących przepisach podobna jest do regulacji zawartej w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. - art. 15 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ gminy wydawał na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Sąd stwierdził, że orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do regulacji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. zachowuje w dużej mierze aktualność w odniesieniu do treści art. 35 u.e.l. Utrwalony został pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 302/05). Przywołując orzecznictwo sądowe, Sąd wskazał, że przyjmuje się, że o tym, czy opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 marca 20[...] r., sygn. III SA/Kr 654/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. III SA/GL 370/12, wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. III SA/Łd 1058/11). Aby uznać, że opuszczenie stałego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny należy stwierdzić, że wynika ono z własnej woli zainteresowanego, a nie z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. O dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. II SA/Bk 468/12; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. III SA/Gd 964/14).

Sąd wskazał, że organy w oparciu o zeznania świadków ustaliły, że skarżąca wraz z synem dobrowolnie opuściła sporny lokal w K. w sierpniu 2014 r. i zamieszkała ze swoim partnerem w miejscowości W. nr [...], gdzie następnie zameldowała się na pobyt czasowy. Sama skarżąca przyznała, że jej sytuacja finansowa nie pozwalała na samodzielne zamieszkanie w miejscu zameldowania na pobyt stały, lokal w K. opuściła dobrowolnie w sierpniu 2014 r., zabrała rzeczy osobiste swoje i syna, a klucze oddała matce, gdyż nie były jej potrzebne (protokoły przesłuchania skarżącej z dnia 16 października 2014 r. - k. 19 akt administracyjnych, i z dnia 23 lutego 2015 r. - k. 101 i 102 akt administracyjnych). Wprawdzie skarżąca zadeklarowała, że chciałaby w przyszłości zamieszkać w lokalu w K., to nie podjęła żadnych środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do niego.

W ocenie Sądu, w oparciu o zebrany materiał dowodowy organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że centrum życiowe skarżącej i jej syna nie znajduje się w miejscu zameldowania na pobyt stały, lecz zostało przeniesione do lokalu w miejscowości W. [...], gdzie obecnie skarżąca przebywa. Sąd wskazał, że sprawy meldunkowe, należące do kategorii zagadnień ze sfery prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i wobec tego nie przekładają się na ustalenie uprawnień do lokalu, ani nie mają związku z ewentualnymi roszczeniami majątkowymi.

Odnosząc się do wniosków pełnomocnika skarżącej dotyczących przeprowadzenia dowodów wskazanych w piśmie z dnia z dnia [...] września 2015 r. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest jednak ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. Co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję, czy inny akt prawny. W dodatku przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. może mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych (por. wyroki NSA: z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. II OSK 2331/[...], z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. I OSK 2574/14). W ocenie Sądu, organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, a zebrany materiał dowodowy został prawidłowo oceniony, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, Sąd nie uznał za konieczne przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Odnośnie zaś wniosku dotyczącego przesłuchania strony oraz świadka Sąd wyjaśnił, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości przeprowadzenia przez Sąd takiego środka dowodowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego B.P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1/ mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 35 ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez jego zastosowanie, w sytuacji błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez organ i przyjętych przez sąd I instancji, polegających na stwierdzeniu, że skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce stałego pobytu,

2/ mające istotny wpływ na wynik sprawy rażące naruszenie prawa procesowego art. 62 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, iż Sąd I instancji nie dokonał skompletowania niezbędnych do rozstrzygnięcia dowodów w sprawie, tj. w zakresie uzyskania informacji z Wojewódzkiego Zespołu Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie o stanie zdrowia psychicznego M. P. oraz z opinii pisemnej biegłego psychiatry czy dolegliwości psychiczne wymienionej mogły mieć wpływ na prawidłowy rozwój małoletniego syna skarżącej – G. Sz, jak również czy stanowiły one zagrożenie dla zdrowia mieszkańców przedmiotowego lokalu,

3/ mające istotny wpływ na wynik sprawy rażące naruszenie prawa procesowego art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, iż sąd I instancji nie przeprowadził niezbędnych dowodów z dokumentów oraz pisemnej opinii biegłego psychiatry, pomimo istnienia istotnych wątpliwości w tym zakresie, iż stan zdrowia psychicznego M. P. uniemożliwiał normalne korzystanie z przedmiotowego lokalu mieszkalnego, zagrażał zdrowiu współdomowników oraz negatywnie wpływał na rozwój emocjonalny małoletniego dziecka skarżącej.

Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części oddalającej skargę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,

2. ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części i rozpoznanie skargi co do istoty,

3. przyznanie pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia według norm przepisanych tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, ponieważ nie zostało ono uiszczone w całości lub w części.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wskazał, że skarżąca wielokrotnie zgłaszała chęć powrotu do miejsca stałego pobytu. Jednakże okazało się to niemożliwe z tego względu, że matka wymienionej odmówiła jej udostępnienia kluczy do lokalu. Skarżąca została zmuszona do opuszczenia lokalu mieszkalnego w K.. Lokal ten nie był dostosowany do zamieszkania i z tego powodu skarżąca wraz z małoletnim synem zmuszona została do jego opuszczenia. Miejsce stałego pobytu wymienionej nie posiadało ogrzewania. Dostawa prądu była odcięta. Lokal nie nadawał się do zamieszkiwania. Było w nim zimno i nie spełniał żadnych potrzeb bytowych zarówno skarżącej, ale przede wszystkim jej małoletniego syna G. Sz. (lat 7). Ponadto dalszy pobyt w miejscu stałego zameldowania skarżącej wraz z synem był niemożliwy z uwagi na dolegliwości psychiczne zamieszkującej w tym lokalu matki skarżącej - M.P., która przejawiała zaburzenia psychiczne. Skarżąca obawiała się nieprzewidywalnych zachowań matki.

Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podkreślił, że pomimo wskazanej argumentacji sąd I instancji nie uwzględnił wniosku skarżącej o uzupełnienie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego o dokumenty i zeznania zgłoszonych świadków wskazujące na zły stan techniczny lokalu mieszkalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób nieuzasadniony nie uwzględnił również wniosków o uzupełnienie zgromadzonego materiału dowodowego o dokumenty, opinię biegłego sądowego i zeznania świadków, w celu ustalenia zakresu dolegliwości psychicznych odczuwanych przez matkę skarżącą - M.P. i wpływu jej zaburzeń psychicznych na stan zdrowia współdomowników oraz prawidłowy rozwój małoletniego dziecka. Zaniechanie uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację wnioskowaną przez stronę skarżącą spowodowało wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia przy rażącym naruszeniu prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Warmińsko - Mazurski wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji Sądu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Oznacza to, że poza przypadkami wymienionymi w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez wskazane w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres.

Rozpoznawana skarga kasacyjna B.P. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego koncentrują się na poglądzie pełnomocnika skarżącej, iż Sąd I instancji wadliwie przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonej decyzji naruszając art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz art. 62 pkt 1 p.p.s.a. wobec nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego i niedokonania skompletowania niezbędnych do rozstrzygnięcia dowodów w sprawie.

Powołany przepis art. 62 pkt 1 p.p.s.a. nie może stanowić podstawy przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. Przepis ten określa uprawnienia przewodniczącego wydziału, które mają charakter organizacyjno-formalny. Nawet gdyby zaistniały uchybienia dotyczące trybu przygotowania do rozprawy, co w rozpytywanej sprawie nie miało miejsca, nie mogą być uznane za mające wpływ na wynik sprawy. Bowiem kompetencje do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów posiada sąd, stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a.

Podkreślić jednak należy, że z art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone wyłącznie do dowodów z dokumentów. Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów poza dowodami z dokumentów np. dowodu z zeznań świadka, przesłuchania stron, opinii biegłego czy też oględzin, jest niedopuszczalne. Sąd administracyjny orzeka bowiem na podstawie materiału dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed organami administracji. Zakres postępowania dowodowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest dostosowany do funkcji tego postępowania, której celem jest ocena zgodności z prawem procesu zastosowania norm prawa do określonego stanu faktycznego. Tak więc postępowanie dowodowe i dokonywanie w jego trakcie ustaleń faktycznych przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie w powyższym zakresie. Oznacza to, że sąd administracyjny nie może prowadzić postępowania dowodowego i dokonywać ustaleń, celem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

W postępowaniu przed Sądem I instancji pełnomocnik skarżącej wnosił o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadka oraz przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z dziedziny psychiatrii. Wniosek ten został oddalony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd wskazał, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym przeprowadzenie wskazanych dowodów przez sąd jest niedopuszczalne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji jest słuszne. Celem postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy administracji ustalając ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń.

Zatem przedstawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz art. 62 pkt 1 p.p.s.a. należało uznać za bezzasadny.

Przystępując do oceny zasadności zarzutu skargi kasacyjnej odnoszącego się do naruszenia przez Sąd I instancji przepisu prawa materialnego, to wskazać należy, że postępowanie w sprawie dokonania wymeldowania, w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności, wymaga ustalenia stanu faktycznego związanego z fizycznym opuszczeniem przez wymeldowywanego miejsca pobytu stałego. Przy czym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu powyższego przepisu jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany, jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Należy zbadać czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie tzw. centrum życiowego poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował postanowienia art. 35 u.e.l. w kontekście stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wykazał, że skarżąca opuściła lokal w K. w sposób trwały i dobrowolny w sierpniu 2014 r., zabierając z mieszkania ręczniki, pościel, kuchenkę gazową, dwa grzejniki elektryczne, przetwory z piwnicy, narzędzia ogrodowe, 2 rowery, sprzęt RTV i AGD, naczynia, łyżki, garnki, taborety, żyrandole i zamieszkała w miejscowości W., gdzie następnie zameldowała się na pobyt czasowy. Istotne w sprawie jest oświadczenie skarżącej, że jej sytuacja finansowana nie pozwalała na samodzielnie zamieszkiwanie w mieszkaniu w K. i utrzymywanie mieszkania, w szczególności wobec zamieszkania niepełnosprawnych rodziców skarżącej (właścicieli mieszkania) w Rodzinnym Domu Pomocy w T. Należy mieć nadto na uwadze, że skarżąca przeniosła centrum życiowe poza miejsce dotychczasowego zameldowania.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że poczynione przez organy ustalenia faktyczne dawały podstawę do konstatacji, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 35 u.e.l., co obligowało organ ewidencyjny do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącej. W tej sytuacji brak było podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja, jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że przyznanie skarżącej prawa pomocy (art. [...]4 § 1 p.p.s.a.) na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie dotyczyło zwolnienia od kosztów sądowych (art. 211 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że zwolnienie nie obejmuje natomiast zwrotu kosztów postępowania między stronami, o czym jest mowa w rozdziale 1 działu V, a przede wszystkim w art. 200-204 p.p.s.a., jak również w art. [...]8 p.p.s.a. Dlatego też przyznanie stronie prawa pomocy nie chroni jej przed odpowiedzialnością finansową za wynik postępowania, o której sąd administracyjny orzeka stosownie do art. 209 p.p.s.a. Do niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, które mogą podlegać zwrotowi od strony skarżącej na rzecz strony przeciwnej, należy zaliczyć również zwrot kosztów związanych z przygotowaniem odpowiedzi na skargę kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 179 zdanie pierwsze p.p.s.a.).

Jednakże stosownie do art. 207 § 2 p.p.s.a. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Sąd na podstawie tego przepisu działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. W piśmiennictwie to rozwiązanie określane jest jako zasada słuszności. Naczelny Sąd Administracyjny odstępując na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a. od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od skarżącej na rzecz organu kierował się trudną sytuacją majątkową potwierdzoną zwolnieniem skarżącej od kosztów sądowych i ustanowieniem adwokata z urzędu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia należnego od Skarbu Państwa za wykonaną pomoc prawną, gdyż jest ono przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie powinien złożyć w wojewódzkim sądzie administracyjnym wniosek zawierający stosowne oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części