Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 996/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 - art. 36(9)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: par. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 163 poz 1302
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M. L. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] stycznia 2013 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (zwana dalej jako "Komisja II stopnia"), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 - dalej jako "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako "k.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania M. L. - skarżącego w niniejszej sprawie, od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2012 r. z siedzibą w T., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach od [...] do [...] sierpnia 2012 r. M. L. przystąpił do egzaminu radcowskiego na postawie art. 361 ust. 1 u.r.p. Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2012 r. z siedzibą w T. (zwana dalej także jak "Komisja I stopnia") uchwałą nr [...]z dnia [...] września 2012 r. stwierdziła, że M. L. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z pierwszej części egzaminu stanowiącej zestaw pytań testowych otrzymał ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu - ocenę niedostateczną, z trzeciej części egzaminu - ocenę dobrą, z czwartej - ocenę dostateczną oraz z piątej - ocenę dostateczną.

Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., który to przepis stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja I stopnia ustaliła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Egzaminatorzy sprawdzający pracę zdającego z części drugiej egzaminu (prawo karne), dokonując oceny apelacji sporządzonej przez egzaminowanego, wskazali na liczne uchybienia.

Radca prawny R. S. wskazał, że autor apelacji zachował jej wymogi formalne, jednakże wykazał się bardzo słabą znajomością przepisów prawa

oraz umiejętnością ich stosowania. Zaskarżył wyrok co do obydwu czynów, nie zauważając, że nastąpiło przedawnienie karalności czynu z art. 190 § 1 kk., a tym samym tego, że wniesienie apelacji - w takim stanie rzeczy - skutkować będzie rozstrzygnięciem sądu odwoławczego na korzyść oskarżonego, z uwagi na zastosowanie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., tj. uchyleniem wyroku i umorzeniem postępowania co do czynu z art. 190 § 1 kk. Jak podał egzaminator, autor apelacji zaproponował rozstrzygnięcie, które nie jest zgodne z interesem oskarżyciela posiłkowego. Kierując się tym interesem zdający, w ocenie egzaminatora, winien był sporządzić opinię prawną o braku podstaw do wniesienia apelacji. Wniesienie apelacji skutkować będzie podjęciem przez sąd odwoławczy rozstrzygnięcia na korzyść oskarżonego, a nie oskarżyciela posiłkowego. Nadto egzaminator zwrócił uwagę na nielogiczne i niejasne wywody oraz nieprecyzyjny język zdającego.

Z kolei Sędzia Sądu Okręgowego J. S. oceniając tę część egzaminu radcowskiego stwierdził, że przepisy prawa nie zostały przez zdającego zastosowane, co do zasady prawidłowo, nie wykazał się on w wystarczającym stopniu umiejętnością ich właściwej interpretacji. Egzaminator uznał, że zdający zaproponował nieprawidłowe rozstrzygnięcie problemu, tj. wniesienie apelacji co do całości wyroku, pozostające w sprzeczności z interesem oskarżycielki posiłkowej. W ocenie egzaminatora, zdający nie dostrzegł uchybienia w postaci przedawnienia karalności czynu z pkt 1, stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Przesłanka ta obligowałaby sąd odwoławczy, niezależnie od granic zaskarżenia (także przedmiotowych), do uchylenia wyroku i umorzenia postępowania co do czynu z pkt 1, czego konsekwencją byłoby także rozwiązanie węzła kary łącznej grzywny (w mocy pozostałaby więc niższa od kary łącznej grzywna za czyn z pkt II) oraz obliczenie na nowo opłaty (również niższej od wymierzonej przez sąd I instancji). Wówczas, jak podał egzaminator, rozstrzygnięcia te działałyby na korzyść oskarżonego, a nie oskarżycielki posiłkowej.

W świetle tak stwierdzonych uchybień, egzaminatorzy ocenili pracę z części drugiej egzaminu radcowskiego na ocenę niedostateczną.

Od ww. uchwały skarżący wniósł odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, domagając się zmiany oceny z drugiej części egzaminu na pozytywną, uchylenia uchwały nr [...] z dnia [...] września 2012 r. i podjęcia uchwały, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Skarżący zarzucił powyższej uchwale następujące naruszenia, skutkujące, jak podał, błędnym określeniem ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa karnego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafnym stwierdzeniem o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego, a mianowicie:

1. podjęcie przedmiotowej uchwały w oparciu o błędne merytorycznie oceny cząstkowe wystawione na skutek oparcia się przez egzaminatorów nie na kryteriach określonych w ustawie o radcach prawnych, ale wynikających z "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego", który to opis zawierał szereg nieprawidłowości i nie zawierał doniosłych okoliczności, których uwzględnienie wskazuje na zasadne wniesienie apelacji,

2. naruszenie art. 364 ust. 1 u.r.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zdający nie ma odpowiedniego przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego,

3. naruszenie art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p., poprzez:

a) przekroczenie granic uznania administracyjnego przez oparcie oceny nie na ustawowych kryteriach, ale na "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego" i ustalenia jej na poziomie niedostatecznym ze względu na niespełnienie tylko jednej przesłanki, tj. niezabezpieczenia interesu klientki i wniesieniu apelacji zamiast sporządzenia opinii o niezasadności jej wniesienia,

b) naruszenie zasady prawdy obiektywnej, poprzez brak rzetelnego i obiektywnego sprawdzenia przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego,

c) brak rzetelności i obiektywizmu w ocenie zadania z zakresu prawa karnego, poprzez przyjęcie, że apelacja spełniająca wymogi formalne, prawidłowo wskazująca przepisy prawa materialnego i procesowego, zabezpieczająca interesy klientki nie zasługuje na ocenę pozytywną, gdyż nie odpowiada założeniom "klucza",

d) brak jednolitych kryteriów oceniania opracowań zadania z zakresu prawa karnego sporządzonych przez zdających przed innymi Komisjami Egzaminacyjnymi, polegający na tym, że inne Komisje Egzaminacyjne oceniały sporządzone apelacje pozytywnie w sytuacji, gdy egzamin miał charakter ogólnopolski i w związku z tym kryteria oceny powinny być jednakowe,

4. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie przez Komisje Egzaminacyjne w Polsce nieobiektywnych założeń i rażąco nierównych kryteriów oceny prac z zakresu prawa karnego co spowodowało, zdaniem skarżącego, że w stosunku do osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej zostały podjęte całkowite rozbieżne w swej treści uchwały.

W uzasadnieniu odwołania skarżący podniósł w szczególności, że ocena przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego powinna być dokonywana także w oparciu o opinie patronów i wyniki kolokwiów. Jak podał, uwzględnił interes reprezentowanej strony, bowiem wyrok i tak zostałby wzruszony, a istniała szansa na poprawienie sytuacji oskarżycielki posiłkowej, prawidłowo zastosował przepisy prawa i dokonał ich właściwej interpretacji, z innych części egzaminu uzyskał oceny pozytywne, a zdający w innych Komisjach Egzaminacyjnych uzyskali pozytywne oceny mimo sporządzenia apelacji jako rozwiązania zadania z prawa karnego. Zdaniem skarżącego, zaniechanie wniesienia apelacji skutkowałoby narażeniem jego mandantki na permanentną niepewność co do tej sprawy ze względu na przewidziane przez k.p.k. wznowienie postępowania z urzędu na korzyść oskarżonego. Skarżący wyraził pogląd, że sporządzenie opinii o bezzasadności wniesienia apelacji, na pozór korzystnego rozwiązania dla klientki, albowiem skazującego jej męża za wszystkie inkryminowane mu czyny, tylko pozornie jest rozwiązaniem właściwym. W jego ocenie, udzielając klientce takiej porady, naraziłby ją na kolejne procesy i związane z nimi koszty (dwa postępowania wznowieniowe - karne i cywilne), a siebie potencjalnie na odpowiedzialność dyscyplinarną.

Komisja II stopnia, uchwałą z dnia [...] stycznia 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od uchwały nr [...]z dnia [...] września 2010 r. Komisji I stopnia w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu uchwały dokonano analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję II stopnia, wskazując na treść art. 368 ust. 9, 12 i 14 u.r.p. oraz § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Wskazano w związku z tym, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Dodano, że jeśli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę.

Nadto Komisja II stopnia wyjaśniła kwestię kryteriów ocen zadań z części drugiej do piątej. Podała, odnosząc się do treści art. 364 ust. 1 u.r.p. oraz art. 365 ust. 2 tej ustawy, że określone w przytoczonych przepisach kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej należy kierować się wskazówkami zawartymi w art. 365 ust. 2 u.r.p., odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Komisja II stopnia mając powyższe na uwadze uznała, że odwołanie egzaminowanego (skarżącego) nie jest zasadne.

Za bezzasadny uznano zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p., poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego przez oparcie oceny nie na ustawowych kryteriach, ale na "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego" i ustalenia jej na poziomie niedostatecznym ze względu na niespełnienie tylko jednej przesłanki, tj. niezabezpieczenia interesu klientki i wniesieniu apelacji zamiast sporządzenia opinii o niezasadności jej wniesienia. Nie zgodzono się też z podnoszonym naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, poprzez brak rzetelnego i obiektywnego sprawdzenia przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, brak rzetelności i obiektywizmu w ocenie zadania z zakresu prawa karnego poprzez przyjęcie, że apelacja spełniająca wymogi formalne, prawidłowo wskazująca przepisy prawa materialnego i procesowego, zabezpieczająca interesy klientki, nie zasługuje na ocenę pozytywną gdyż nie odpowiada założeniom "klucza".

Jak podała Komisja II stopnia, zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p., istotą egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawnego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, a więc zawodu, którego wykonywanie, jak wynika z treści art. 6 ust. 1 u.r.p., polega na świadczeniu pomocy prawnej, która ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na rzecz których jest wykonywana.

Komisja II stopnia, mając na uwadze kwestionowanie przez skarżącego zasadności oceny zadania z zakresu prawa karnego (druga część egzaminu radcowskiego), wskazała, że w myśl powołanego wyżej art. 364 ust. 1 u.r.p. w ramach egzaminu radcowskiego sprawdzeniu poddawana jest, między innymi, wiedza zdającego "z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego (...)". Zgodnie z art. 364 ust. 5 u.r.p. "druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo - w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia - na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny". Ocena rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonywana jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, której dotyczy praca pisemna, a egzaminatorzy mają brać "pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje".

Odnosząc powyższe do oceny egzaminu z zakresu prawa karnego zdawanego przez skarżącego, Komisja II stopnia stwierdziła, że nie uwzględnił on interesu reprezentowanej strony. Wprawdzie sporządzona przez niego apelacja odpowiada wymogom formalnym, jednakże trzeci z ocenianych elementów rozwiązania, tj. właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu karnym, a zatem wskazuje, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wskazano, że zadaniem egzaminatorów jest ocena przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego na podstawie rozwiązania zadań egzaminacyjnych, za chybiony uznano w związku z tym zarzut dotyczący możliwości ustalenia tej okoliczności w oparciu o akta osobowe egzaminowanego i opinie sporządzone przez patronów w czasie trwania aplikacji oraz wyniki kolokwiów.

Komisja II stopnia wyraziła pogląd, że skarżący nie uzyskałby zabezpieczenia interesów oskarżycielki posiłkowej przed ewentualnymi skutkami wzruszenia prawomocnego orzeczenia, formułując apelację w przedstawionym na egzaminie kształcie. Jedyne, czego mógłby spodziewać się skarżący, wnosząc podobne pismo procesowe, to uchylenie wyroku w części dotyczącej czynu przypisanego oskarżonemu w pkt 1 wyroku i umorzenie postępowania w tym zakresie z uwagi na przedawnienie karalności, a zatem rozstrzygnięcie korzystne dla oskarżonego, nie dla oskarżycielki posiłkowej. Komisja II stopnia, oceniając apelację pod kątem jej skuteczności, odniosła się do zarzutu sformułowanego przez zdającego. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, polegający na przypisaniu oskarżonemu przestępstw z art. 190 § 1 kk. oraz z art. 207 § 1 kk. i art. 157 § 2 kk. w zw. z art. 11 § 2 kk., podczas gdy "dogłębna analiza zebranego materiału dowodowego i motywacji oskarżonego przemawia za przyjęciem, że dopuścił się on co najmniej ewentualnego zamiaru występku spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 § 1 kk. w zw. z art. 207 § 1 kk.)", jest całkowicie chybiony, gdyż, jak podała Komisja II stopnia, brak jest jakichkolwiek podstaw dowodowych do przypisania oskarżonemu tych przestępstw. Komisja II stopnia zauważyła, że prawidłowa kwalifikacja prawna w tym przypadku to art. 13 § 1 kk. w zw. z art. 207 § 1 kk. w zw. z art. 156 § 1 kk. w zw. z art. 11 § 2 kk., a nie ta, którą w zarzucie wskazał skarżący. Po wtóre uzasadnienie przyjęcia takiej kwalifikacji w apelacji jest zdawkowe i nieprzekonujące. Zarzut postawiony przez zdającego jest poza tym sformułowany nieprawidłowo, gdyż w sposób świadczący o nierozróżnianiu przesłanek z art. 438 k.p.k. wadliwie łączy argumentację adekwatną dla treści art. 438 pkt 1 k.p.k. oraz art. 438 pkt 3 k.p.k. Zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych skarżący dowodzi błędnej kwalifikacji prawnej czynu, pomijając to, co powinno być treścią prawidłowo sformułowanego zarzutu z art. 438 pkt 3 k.p.k., tj. poczynienie błędnych ustaleń faktycznych co do zamiaru oskarżonego na podstawie prawidłowo i kompletnie zebranego materiału dowodowego.

Z tych względów Komisja II stopnia stwierdziła, że zarzut sformułowany przez egzaminowanego nie miałby szans na uwzględnienie przez sąd odwoławczy. Stąd też nietrafny jest zarzut skarżącego, że miał zamiar wykazać, iż zmiana kwalifikacji prawnej czynu z pkt 1 wyroku nie pozwala na uznanie, że do przedawnienia karalności nie doszło. Wobec wyraźnego wskazania przez jednego z egzaminatorów, dlaczego zarzut apelacyjny uznać należy za chybiony, Komisja II stopnia przyjęła, że egzaminatorzy nie wzięli pod uwagę przy ocenie wyłącznie zaproponowanego przez autorów zadania rozwiązania, ale dokonali całościowej analizy rozwiązania zaproponowanego przez skarżącego.

Ma rację skarżący, że wyrok ten dotknięty jest wadą która może spowodować jego wzruszenie nawet po uprawomocnieniu się. Niewątpliwie jednak, na co zwrócono uwagę, wnosząc apelację skarżący doprowadziłby do sytuacji, w której upada orzeczenie z pkt 1 wyroku, a argumenty dotyczące uchybień w zakresie czynu z pkt 2 wyroku nie przekonałyby sądu odwoławczego. Działanie to przynosiłoby zatem korzyść oskarżonemu. Hipotetycznie tylko przyjąć można, że w przyszłości dojdzie do wzruszenia tego orzeczenia już po uprawomocnieniu się wyroku. W zakresie konsekwencji tego hipotetycznego rozwiązania argumenty skarżącego są, zdaniem Komisji II stopnia, niekonsekwentne: skarżący twierdzi, że czyn mający miejsce w 2001 roku może zostać zupełnie bez wpływu na rozstrzyganie sprawy rozwodowej, a jednocześnie, że to właśnie postępowanie rozwodowe implikuje konieczność wniesienia apelacji w tej sprawie w celu uchronienia mocodawczyni przed wznowieniem postępowania cywilnego w przypadku uchylenia wyroku sądu karnego. Argumenty dotyczące ochrony interesów oskarżycielki posiłkowej są chybione także o tyle, że chciała ona, aby oskarżony został skazany za oba czyny. Co prawda stwierdziła ona na rozprawie, że nie wie, jakiej kary może żądać, ostatecznie jednak dość precyzyjnie określiła swoje oczekiwania wobec kary, wskazując nawet na te środki karne, których stosowania nie chce. W związku z powyższymi argumentami nie można podzielić tezy skarżącego, że nieuwzględnienie apelacji ma ten sam skutek, co jej niewniesienie.

Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił jej naruszenie następujących przepisów, a mianowicie:

- art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że zaproponowany przez skarżącego sposób rozstrzygnięcia problemu nie uwzględnia interesu strony, mimo iż wniesienie apelacji chroniło klientkę radcy prawnego przed ryzykiem wznowienia postępowania karnego oraz postępowania w sprawie o rozwód,

- art. 8 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do kluczowego zarzutu skarżącego, że niewniesienie apelacji skutkować może wznowieniem postępowania karnego z urzędu co do czynu z art. 190 § 1 kk., a w konsekwencji również postępowania cywilnego w przedmiocie postępowania w sprawie o rozwód oskarżycielki posiłkowej ze skazanym mężem,

- art. 7 w związku z art. 77 i art. 136 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z prac egzaminacyjnych (wraz z uzasadnieniami ocen) osób, których prace były ocenione przez członków Komisji Egzaminacyjnych z siedzibą w B., K., K. i P., które uzyskały wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego w zakresie prawa karnego, a których prace zostały sporządzone w sposób tożsamy lub podobny w zakresie sporządzonej apelacji do pracy skarżącego, czego skutkiem jest podjęcie uchwały w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na brak jednolitych kryteriów oceniania opracowań zadania z prawa karnego sporządzonych przez zdających przed innymi Komisjami Egzaminacyjnymi, w sytuacji, gdy egzamin miał charakter ogólnopolski i w związku z tym kryteria oceny powinny być jednakowe.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i poprzedzającej ją uchwały nr [...] z dnia [...] września 2012 r.

W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu od uchwały Komisji I stopnia wskazując, że z treści zadania egzaminacyjnego wynikało, że równocześnie z postępowaniem karnym toczy się postępowanie w sprawie o rozwód. W związku z powyższym skarżący uznał, że celem postawionym przed zdającym może być również zauważenie zależności pomiędzy postępowaniem karnym i cywilnym wynikającej z treści art. 11 k.p.c. Zdaniem skarżącego, toczące się postępowanie rozwodowe powinno przesądzić o wniesieniu apelacji, a nie przemawiać za sporządzeniem opinii o bezzasadności jej wniesienia. Skarżący podkreślił w tym miejscu, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury zdający powinien wykazać się znajomością przepisów ze wskazanych dziedzin prawa materialnego i procesowego, przez co należy rozumieć taką znajomość tych przepisów, która wskazywałaby na brak jakichkolwiek przesłanek prawnych do wniesienia apelacji. Jeżeli jednak występuje możliwość sporządzenia środka zaskarżenia, opinia o braku podstaw do wniesienia apelacji może wystąpić wówczas, gdy w sposób ewidentny podważenie wyroku w jakimkolwiek zakresie jest niemożliwe.

Skarżący nie zaakceptował argumentu Komisji II stopnia o nieuznaniu za konieczne przeprowadzenia dowodu z prac egzaminacyjnych innych osób. Odniósł się do wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 2651/10, w którym wskazano, że w sprawach ustalenia wyników egzaminów radcowskich nie można a priori wykluczyć możliwości zarzucenia przez skarżącego komisjom egzaminacyjnym naruszenia konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji. Brak przeprowadzenia dowodu w powyższym zakresie skarżący uznał za nieprawidłowe i pozbawiające go możliwości wykazania, że została naruszona konstytucyjna zasada równości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.).

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga M. L. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do przekroczenia przez Komisję II granicy tzw. luzu decyzyjnego organu a w konsekwencji doszło do prawidłowej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 ww. ustawy.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 tej ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy). Z kolei od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.r.p.).

W myśl art. 368 ust. 12 u.r.p. do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 k.p.a., według którego, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (patrz m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r., sygn. Sa/Wr 1996/95, ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987 r., sygn. IV SA 385/87).

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości miał obowiązek określenia w drodze rozporządzenia m.in. trybu i sposobu działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał w dniu 24 września 2009 r. rozporządzenie w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314, dalej: "rozporządzenie"). Rozporządzenie to regulując, m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej, nie zmienia jednak (i nie może zmieniać) norm wynikających z odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozporządzenie to również wskazuje, że przedmiotem ostatecznej oceny komisji odwoławczej jest cała uchwała komisji egzaminacyjnej. Organ odwoławczy rozpatruje więc sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, mając w szczególności na uwadze przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3, 138 k.p.a., tj. ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji.

Uznając zarzuty skargi za nie uzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z "luzu decyzyjnego", na co wskazuje art. 365 ust. 2 u.r.p., w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 365 ust. 3 u.r.p.

Z kolei zgodnie z § 5 rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego, według art. 368 ust. 10 u.r.p.

Luz decyzyjny, w indywidualnych sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Oznacza to, że komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumpcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia z uwzględnieniem kryteriów wynikających z podanych powyżej przepisów ustawy o radcach prawnych.

Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego

1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; wyrok NSA z dnia 19 lipca 1982 r. sygn. II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., sygn. III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83). Organ odwoławczy z mocy art. 138 k.p.a. ma obowiązek ponownego rozstrzygnięcia sprawy.

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie stwierdzono naruszenie podanych powyżej zasad.

Z uzasadnienia uchwały Komisji II stopnia wynika, że zdający z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę niedostateczną z trzeciej części egzaminu ocenę dobrą z czwartej części egzaminu ocenę dostateczną zaś z piątej części egzaminu ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną Komisja wskazała, iż zdający M. L. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Skarżący M. L. otrzymał ocenę niedostateczną z prawa karnego.

Art. 364 ust. 1 u.r.p. stanowi, iż w ramach egzaminu radcowskiego sprawdzeniu poddawana jest, między innymi, wiedza zdającego "z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego (...)";

- zgodnie z art. 364 ust. 5 u.r.p. "druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo - w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia - na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny".

Ocenie kandydatów na radców prawnych został poddany wyrok Sądu Rejonowego w P., którym to wyrokiem A. K. został uznany za winnego zarzucanych mu w akcie oskarżenia czynów z art. 190 § 1 kk. i art. 207 § 1 kk., w zw. z art. 157 § 2 kk. Sąd wymierzył oskarżonemu stosowną karę za obydwa czyny.

Kandydaci na radców prawnych w niniejszym postępowaniu reprezentowali pokrzywdzoną oskarżycielkę posiłkową J. K..

Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się do napisania opinii o braku podstaw do wniesienia apelacji, tymczasem skarżący wywiódł od powyższego wyroku apelację, co w ocenie Sądu było niezgodne z interesem oskarżycielki posiłkowej, na co wskazali również obydwaj egzaminatorzy oceniający pracę skarżącego.

Zgodnie z art. 365 ust. 2 u.r.p. ocena rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonywana jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, której dotyczy praca pisemna, a egzaminatorzy mają brać "pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje".

Odnosząc powyższe kryteria do pracy skarżącego należy zauważyć, że obaj egzaminatorzy zgodnie stwierdzili, że skarżący nie uwzględnił interesu reprezentowanej strony, sporządzona przez niego apelacja odpowiada wymogom formalnym, jeżeli chodzi o właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji obaj egzaminatorzy podkreślili, że skarżący nie dostrzegł przedawnienia karalności czynu z art. 190 § 1 kk., a tym samym nie zauważył, że wniesienie apelacji będzie skutkować rozstrzygnięciem Sądu odwoławczego na korzyść oskarżonego, z uwagi na zastosowanie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., tj uchyleniem wyroku i umorzeniem postępowania co do czynu z art. 190 § 1 kk.

Reasumując w ocenie Sądu egzaminatorzy prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącego nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu karnym i prawidłowo postawili oceny niedostateczne z powyższego egzaminu.

Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu zostały również w sposób prawidłowy uzasadnione. Również Komisja II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe, ocena ta zdaniem Sądu nie była wybiórcza tylko kompleksowa.

Komisja II stopnia odniosła się również do twierdzeń skarżącego, że wyrok dotknięty jest wadą, która może powodować jego wzruszenie nawet po uprawomocnieniu się - art. 17 § 1 pkt 6 k.p.a. - przedawnienie wskazując, że skarżący w tym zakresie ma niewątpliwie rację, jednak wnosząc apelację skarżący doprowadził do sytuacji w której upada orzeczenie z punktu I, działanie to przynosi niewątpliwie korzyść oskarżonemu, a ewentualne wzruszenie tego wyroku jest tylko hipotetyczne.

Słusznie również Komisja II instancji wskazała, że innych błędów Sądu niż te, które opisał zdający w apelacji, z oczywistych przyczyn nie może podlegać ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, bowiem nie sposób stwierdzić, czy rzeczywiście zostały one zauważone przez skarżącego w czasie egzaminu.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 365 ust. 2 u.r.p. to z wyżej wskazanych przyczyn nie zasługuje on na uwzględnienie.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 8 i 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 7, 77, 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z prac egzaminacyjnych należy wskazać, że każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach luzu decyzyjnego. Ponadto, jak wskazał w wyroku z 12 grudnia 2012 r., sygnatura akt: II GSK 1840/11: "W przypadku zadań opracowanych przez kandydatów na radców prawnych co do zasady nie jest to (wydanie różnych uchwał przy tym samym stanie faktycznym - przyp.) jednak możliwe, gdyż każdy z kandydatów rozwiązuje indywidualnie przydzielone mu zadanie. Jeżeli zaś te opracowania były jednakowe (identyczne), to świadczyłoby to o braku samodzielności w rozwiązaniu zadania przez któregoś z kandydatów, a w takim przypadku takie opracowanie zadania podlegałoby dyskwalifikacji".

Wobec powyższego dopuszczenie dowodu z innych prac w ocenie Sądu jest bezcelowe, a różnicowanie ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne Komisje egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac nie może stanowić zarzutu wyjaśnienia stanu faktycznego, czy też naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.