Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2698/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 8, 77 par. 1, art. 80, art. 15, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 74 ust. 1 pkt 3 i 6, art. 59
journal: Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 2012 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego M. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] września 2012 r., zaskarżoną skargą przez M. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie:

1) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2012 r. o środowiskowych uwarunkowaniach stwierdzającą brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia polegającego na posadowieniu siłowni wiatrowej o mocy do 2 MW w m. [...], gm. S. na działce ew. nr [...] - stanowiącej własność B. P.;

2) utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2012 r., w którym nie stwierdzono potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania ww. przedsięwzięcia na środowisko.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Postępowanie w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia polegającego na posadowieniu siłowni wiatrowej o mocy do 2 MW w m. [...], gm. S. na działce nr [...], wszczęte zostało na wniosek właścicielki tej nieruchomości B. P. z dnia 12 stycznia 2012 r.

Wójt Gminy S. uznał – opierając się na § 3 ust. 1 pkt 6 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko [(Dz. U. Nr 213, poz. 1397) – zwane dalej: "rozporządzeniem"] - że, planowana inwestycja zalicza się do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla którego może być wymagane przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko. Po analizie złożonego wniosku wraz z załącznikami, w tym Karty informacyjnej przedsięwzięcia, Wójt Gminy S. zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] oraz do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. (dalej w skrócie także jako: "PPIS" i "RDOŚ") o wydanie opinii, co do potrzeby przeprowadzania oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko.

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. postanowieniem z [...] lutego 2012 r. wskazał na potrzebę przeprowadzania oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz określił zakres raportu. Z kolei Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] w piśmie z [...] lutego 2012 r. wskazał na brak potrzeby przeprowadzania oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko.

Po uzyskaniu opinii, Wójt Gminy S. wydał postanowienie z [...] kwietnia 2012 r., w którym stwierdził brak potrzeby przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia polegającego na posadowieniu siłowni wiatrowej o mocy do 2 MW w m. [...], gm. S. na działce nr [...].

Następnie Wójt Gminy S. wydał decyzję z [...] czerwca 2012 r. o środowiskowych uwarunkowaniach, w której stwierdzono brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania ww przedsięwzięcia na środowisko. Organ, odnosząc się szczegółowo do treści art. 63 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227) - dalej w skrócie jako: "ustawa o udostępnianiu informacji", umotywował dlaczego podzielił pogląd wyrażony przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, a czemu Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w W. odmówił wiarygodności.

M. P., J. D. i J. Z. w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2012 r. zaskarżyli wymienioną decyzję w całości i postanowienie z [...] kwietnia 2012 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej w skrócie także, jako: "Kolegium") – po rozpatrzeniu odwołań i "zażaleń" - utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2012 r. i postanowienie Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu Kolegium - przytaczając treść art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2, art. 63 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 78 ust. 1, art. 65 ust. 3, art. 71 ust. 1 i 2, art. 84 ust. 1 oraz art. 85 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji - wskazało, że wobec tego, iż planowana inwestycja zalicza się do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko konieczne było przeprowadzenie procedury kwalifikacji przedsięwzięcia do przeprowadzenia bądź odstąpienia od przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. W ocenie Kolegium ustalenia Wójta Gminy S. w tym zakresie są prawidłowe. Organ pierwszej instancji dokonał wnikliwej analizy sprawy i odniósł się do poszczególnych punktów art. 63 ustawy o udostępnianiu informacji. Skala przedsięwzięcia (pojedyncza elektrownia wiatrowa) jest niewielka. Usytuowanie (teren rolniczy, w sąsiedztwie ruchliwego ciągu komunikacyjnego, niewielka gęstość zaludnienia typowa dla małych wsi) oraz brak w zasięgu oddziaływania cennej przyrodniczo fauny i flory nie spowoduje niekorzystnego oddziaływania na środowisko. Z uwagi na brak planowanych lub już realizowanych w pobliżu innych inwestycji, nie występuje możliwość kumulowania się ich z obecnie planowanym przedsięwzięciem. Planowana inwestycja nie będzie też generować potencjalnych awarii i emisji do środowiska. W zasięgu oddziaływania przedsięwzięcia nie występują obszary: wodno-błotne, inne obszary o płytkim zaleganiu wód podziemnych, obszary wybrzeży, górskie, leśne, objęte ochroną (w tym strefy ochronne ujęć wód i obszary ochronne zbiorników wód śródlądowych), obszary, na których standardy jakości środowiska zostały przekroczone, obszary o krajobrazie mającym znaczenie historyczne, kulturowe lub archeologiczne, przylegające do jezior oraz uzdrowiska i obszary ochrony uzdrowiskowej. Poziom hałasu przy najbliższych budynkach mieszkalnych nie przekroczy dopuszczonych prawem norm. Przeprowadzone przez rzeczoznawcę badania i wydana przez niego ekspertyza świadczą, iż z funkcjonowaniem siłowni wiatrowej nie będzie związany wpływ na awifaunę i chirpoterofaunę. W zasięgu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie występują obszary wymagające specjalnej ochrony ze względu na występowanie gatunków roślin i zwierząt lub ich siedlisk bądź siedlisk przyrodniczych objętych ochroną (w tym obszary Natura 2000) oraz pozostałe formy ochrony przyrody. Badania, które przeprowadzono wykazały brak znaczących oddziaływań na najbliższe obszary Natura 2000 i inne formy ochrony przyrody (głównie ptaki i nietoperze).

Organ odwoławczy podkreślił, że istotne znaczenie ma fakt, iż teren, na którym ma być realizowane planowane przedsięwzięcie nie znajduje się na obszarze chronionego krajobrazu oraz innych obszarach objętych ochroną w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Działka nr [...] leży ok. 80 m od [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu i ok. 2,5 km od [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu. Są to obszary chronione z uwagi na cenne wartości krajobrazowe. Planowana inwestycja z uwagi na posadowienie w terenie otwartym nie zakłóci percepcji walorów krajoznawczych. Na terenie gminy S., również w pobliżu obszarów chronionego krajobrazu zlokalizowano już inne elektrownie wiatrowe. Najbliższe obszary Natura 2000 to: [...] - od strony południowo - zachodniej inwestycji, w odległości ok. 4 km; [...] - od strony południowej inwestycji, w odległości ok. 35 km; [...] - od strony północno-zachodniej inwestycji, w odległości ok. 70 km. Tym samym Wójt Gminy S. podzielił pogląd wyrażony przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] w opinii z [...] lutego 2012 r. Natomiast w stosunku do stanowiska Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. zgłosił następujące zastrzeżenia:

1) błędne jest stanowisko RDOŚ, jakoby należało wykonać analizę oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na świat roślinny i zwierzęcy. B. P. w załączonej do wniosku Karcie informacyjnej przedsięwzięcia wykazała, iż na obszarze przewidzianym pod realizację planowanego przedsięwzięcia został przeprowadzony przez eksperta przyrodniczego szczegółowy monitoring ornitologiczny, monitoring w zakresie chiropterofauny; rzeczoznawca stwierdził, iż planowane przedsięwzięcie nie spowoduje zagrożenia dla ptaków i nietoperzy. Organ nakładając taki obowiązek nie wyłożył przy tym, z jakiego powodu tak przeprowadzone ustalenia uznał za niemiarodajne a także określając metody badań nie wskazał ich podstawy prawnej. Screening i monitoring przeprowadzony przez rzeczoznawcę zostały wykonane właśnie zgodnie z wytycznymi wskazanymi przez RDOŚ;

2) nie stanowią źródła prawa metodyki, wytyczne i materiały źródłowe rekomendowane; zastosowanie innych metod nie dyskwalifikuje opinii rzeczoznawcy jako materiału dowodowego;

3) wskazując na konieczność dokonania analizy hałasu do środowiska zgodnie z metodyką zalecaną przez Ministra Środowiska, RDOŚ nie wskazuje o jaką metodykę i jakie normy chodzi; analiza emisji hałasu została w niniejszej sprawie przeprowadzona (przedstawiono ją w Karcie informacyjnej przedsięwzięcia), do czego organ się odniósł, nie przedstawiając jakichkolwiek zarzutów co do merytorycznej analizy emisji hałasu;

4) określenie poziomu zalegania wód podziemnych oraz położenia stref ochronnych ujęć wody nie jest wymagane przepisem art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o udostępnianiu informacji, a nadto informacja ta nie ma żadnego znaczenia dla sprawy, jako że eksploatacja inwestycji nie będzie się wiązać z emisją ścieków oraz poborem wody.

Organ pierwszej instancji uznał ponadto, iż lokalizacja planowanego przedsięwzięcia jest zgodna z obowiązującym Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego gminy S., zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy S. z dnia [...] r. Nr [...] (Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...], poz. [...]). Działka, na której ma być zrealizowana inwestycja położona jest w części na terenie oznaczonym symbolem R (rolny, uprawy polowe), w części zaś oznaczonym symbolem Kls (tereny pod zalesienie). Ponadto z uwagi na to, że organ nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, nie był dopuszczalny udział społeczeństwa w prowadzonym postępowaniu. Tym samym nie było podstaw do rozpatrzenia uwag społeczeństwa złożonych w toku postępowania.

Po zapoznaniu się z całokształtem materiału dowodowego Kolegium uznało, iż decyzja organu pierwszej instancji nie narusza prawa.

W stosunku do zarzutów odwołań Kolegium wskazało, że:

1) zgodnie z wnioskiem odwołujących się stron organ odwoławczy wystąpił na podstawie art. 136 K.p.a. do organu pierwszej instancji o uzupełnienie materiału dowodowego o wskazane przez skarżących dokumenty dotyczące sprawy planowanego przez inwestora - J. P. przedsięwzięcia, na działce nr [...] położonej w miejscowości [...] gm. S., polegającego na budowie elektrowni wiatrowej o mocy 1 MW wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Po szczegółowej analizie zebranej dokumentacji Kolegium ustaliło, iż powyższa sprawa zakończyła się na etapie decyzji Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2012 r., nr [...], orzekającej o odmowie wyrażenia zgody na realizację planowanego przedsięwzięcia polegającego na budowie elektrowni wiatrowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą na działce nr [...] w [...] gm. S. Decyzję tę poprzedziło postanowienie Wójta Gminy S. z [...] sierpnia 2010 r. nakładające na inwestora - J. P. obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko ww przedsięwzięcia oraz ustalające zakres raportu. Powyższe rozstrzygnięcia wynikały z faktu, iż organ pierwszej instancji dokonał analizy zarówno wniosku inwestora, Karty informacyjnej przedsięwzięcia i pozostałych załączników, a także opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] i w tym konkretnym stanie faktycznym oraz prawnym uznał, iż przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko jest konieczne. Za takim stanowiskiem przemówiły następujące argumenty: potencjalne negatywne oddziaływanie inwestycji na cele ochrony i wartości przyrodnicze obszarów Natura 2000; potencjalne negatywne oddziaływanie na [...] Obszar Chronionego Krajobrazu; potencjalne negatywne oddziaływanie na awifaunę i chiropterofaunę; charakter przedsięwzięcia i jego lokalizacja względem istniejącej zabudowy; możliwość wystąpienia konfliktów społecznych. Przywołana sprawa wprawdzie dotyczyła przedsięwzięcia zlokalizowanego na tej samej nieruchomości (działka nr [...]), ale w innej jej części, stąd inne rozstrzygnięcia w tej sprawie i w obecnie prowadzonym postępowaniu wyniknęły z odmiennego stanu faktycznego i prawnego; 2) nie dopatrzył się w prowadzonym przez organ pierwszej instancji naruszeń procedury, tj. art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 104 § 2, art. 123 § 2, art. 124 § 2, art. 107 § 2 i § 3 oraz art. 77 § 1 K.p.a., a nadto przepisów prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 1 i art. 63 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji.

M. P. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z [...] września 2012 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i postanowienia Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2012 r. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił wydanie jej z naruszeniem:

1) art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 15, art. 77 § 1, art. 104 § 2 oraz art. 107 § 1, § 2 i § 3 K.p.a.;

2) art. 104 § 2 K.p.a. w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1 oraz art. 63 ust. 2 i art. 84 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji, przez utrzymanie w mocy rozstrzygnięć wydanych przez organ pierwszej instancji w formie postanowienia oraz decyzji, które to rozstrzygnięcia nie dotyczą całości przedsięwzięcia;

3) art. 107 § 1 K.p.a oraz art. 84 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji przez utrzymanie w mocy decyzji, która nie spełnia podstawowych wymagań przewidzianych przepisami prawa i w konsekwencji wydana decyzja nie może być uznana za rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem postępowania w tym zakresie;

4) art. 123 § 2, art. 124 K.p.a. oraz art. 63 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji, przez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, które nie spełnia podstawowych wymagań przewidzianych przepisami prawa i w konsekwencji wydane postanowienie nie może być uznane za rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem postępowania w tym zakresie.

W uzasadnieniu skargi M. P. stwierdził, że w jego ocenie stanowisko przedstawione w Karcie informacyjnej przedsięwzięcia, że inwestycja nie będzie w znaczący sposób oddziaływać na środowisko nie zostało wyrażone po przeprowadzeniu jakichkolwiek badań, zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy o udostępnianiu informacji, a oparte jedynie na obserwacjach, rocznym monitoringu (np. w zakresie pomiaru hałasu, screening oddziaływania na faunę i florę). Nadto organ wziął pod uwagę “fakty znane organowi z urzędu", choć nie wiadomo jakie. Zatem postępowanie nie zostało przeprowadzone wnikliwie i szczegółowo. Stwierdzenia organu w tym zakresie są lakoniczne i niepoparte oceną specjalistów. Przedstawione w Karcie informacyjnej przedsięwzięcia ogólne informacje nie pozwalają wyczerpująco stwierdzić, czy planowana inwestycja nie wywrze negatywnego wpływu na wszystkie formy ochrony przyrody znajdujące się w zasięgu oddziaływania inwestycji oraz na ptaki i nietoperze.

Skarżący zwrócił uwagę, że w innej sprawie, gdzie inwestorem był J. P., dotyczącej przedsięwzięcia na tej samej działce polegającej na posadowieniu turbiny wiatrowej o mocy 1MW, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. wskazał na potrzebę przeprowadzania oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko i sporządzenia raportu z uwagi na sąsiedztwo obszarów Natura 2000 i oraz [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu. Wójt Gminy S. w dniu [...] stycznia 2011 r. wydał postanowienie nakładające na inwestora obowiązek przeprowadzania oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. To samo stanowisko wyraził Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w niniejszym postępowaniu, jednakże Wójt Gminy S. nie uznał go i orzekł wbrew wcześniejszym ustaleniom, tj. stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia. Niezrozumiałe dla skarżącego jest, dlaczego organ przyjął, że w postępowaniu z wniosku J. P. należało uznać stanowisko Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, a w obecnie prowadzonym postępowaniu z wniosku B. P. tej opinii nie należało brać pod uwagę. W ocenie skarżącego oba postępowania były tożsame, a zatem wydanie różnych rozstrzygnięć przez ten sam organ administracji jest niejasne i niezrozumiałe.

Dalej skarżący wskazał, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji z [...] czerwca 2012 r. jest przekopiowaniem treści Karty informacyjnej przedsięwzięcia złożonej przez inwestora wraz z wnioskiem. Organ nie podjął nawet próby jakiejkolwiek krytycznej oceny, ani też nie posłużył się własnymi argumentami dla obrony swojego stanowiska. Wójt Gminy S. zdaje się, w ocenie skarżącego, uwzględniać jedynie interes inwestora i nie bierze pod uwagę interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w sytuacji, gdy społeczność lokalna była przeciwna planowanej inwestycji i wielokrotnie informowała o tym Wójta Gminy S.

Organ naruszył także zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, gdyż pominął podmioty, które stronami być powinny. Organ przyjął wąskie rozumienie “strony", uznając za nie jedynie osoby będące właścicielami działek bezpośrednio graniczącymi z działką nr [...], na której planowana jest inwestycja. Tymczasem ustawa o udostępnianiu informacji nie zawiera definicji strony, a więc ustalenie aktualnego kręgu stron winno odbyć się na podstawie art. 28 K.p.a. Zdaniem skarżącego stronami tego postepowania są podmioty posiadające tytuł prawny do nieruchomości znajdujących się w zasięgu oddziaływania planowanego przedsięwzięcia.

Dalej M. P. wskazał, że planowana inwestycja nie polega jedynie na posadowieniu pojedyńczej turbiny wiatrowej, ale wiąże sie z tym również cała infrastruktura towarzysząca (budowa linii kablowej, budowa stacji trafo, drogi wewnętrznej i zatoki postojowej dla samochodu), która będzie zlokalizowana także poza terenem działki nr [...]. W tym zakresie nieprzeprowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego. Organ ustosunkował się zatem i rozstrzygał tylko w zakresie części planowanej przez inwestora inwestycji.

Skarżący podniósł także, że w osnowie decyzji z [...] czerwca 2012 r., precyzyjniej w rozstrzygnięciu, organ nie wskazał wprost jakiego przedsięwzięcia ono dotyczy, a organ odwoławczy tego uchybienia nie uwzględnił mimo, że strona wskazywała na to w odwołaniu. Ta sama uwaga dotyczy postanowienia z [...] kwietnia 2012 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. - w odpowiedzi na skargę - wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 6 czerwca 2013 r. uczestnik postępowania J. P. poparł stanowisko organu i wniósł o odrzucenie skargi M. P., ewentualnie o jej oddalenie. W ocenie uczestnika postępowania skarga M. P. winna być odrzucona przez Sąd, albowiem nie pochodzi od osoby, która posiada interes prawny i nie jest legitymowana do wniesienia skargi. M. P. nigdy nie był stroną postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Udział skarżącego w przeprowadzonym postępowaniu nie był dopuszczalny, jak również nie jest dopuszczalne rozpoznanie jego skargi. Dalej uczestnik ustosunkował się szczegółowo do zarzutów skargi uznając je za bezzasadne.

W piśmie procesowym z 7 czerwca 2013 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, M. P. podniósł, że Karta informacyjna przedsięwzięcia złożona przez inwestora jest nierzetelna. Z treści tego dokumentu nie wynika, że część powierzchni gruntu, na którym planowana jest inwestycja (działka nr [...]) ma inne przeznaczenie niż rolne. Część tego gruntu przeznaczona jest pod zalesienia. Tym samym Karta informacyjna przedsięwzięcia w żaden sposób nie rozstrzyga i nie odnosi się do kwestii wpływu planowanej inwestycji na grunty leśne, które są lub powinny być utworzone zgodnie z uchwałą Rady Gminy w S. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy S. Dodatkowo wskazano, że planowana inwestycja jest niezgodna z § 3 ust. 4 pkt 1, § 3 ust. 1 oraz § 3 ust. 3 pkt 1 ww uchwały z [...] r. oraz uchwałą Rady Gminy S. z [...] r. dotyczącą “Założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe gminy S.". Tym samym nie jest możliwa realizacja planowanej inwestycji bez zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

W piśmie procesowym z 18 czerwca 2013 r. uczestnik postępowania J. P., sformułowanym w odpowiedzi na zarzuty skarżącego zaprezentowane w piśmie z 7 czerwca 2013 r., podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i umotywował, dlaczego jego zdaniem argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy zakreślonej skargą, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę, choć nie wszystkie jej zarzuty uznał za zasadne. W konsekwencji uznał, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w C. z [...] września 2012 r. i decyzja Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2012 r. wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, w szczególności art. 15 K.p.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało prowadzić do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do pozbawionego trafności zarzutu uczestnika postępowania J. P., w którym wyraża przekonanie, że skarga winna być odrzucona, jako pochodząca od osoby, która – w myśl art. 50 ust. 1 i 2 P.p.s.a. – nie posiada interesu prawnego, w konsekwencji legitymacji do wniesienia skargi na decyzję z [...] września 2012 r. Zgodnie z art. 74 ust. 1 pkt 3 i 6 ustawy o udostępnianiu informacji, do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach należy dołączyć m. in. poświadczoną przez właściwy organ kopię mapy ewidencyjnej obejmującej przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz obejmującej obszar, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie oraz wypis z rejestru gruntów obejmujący przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz obejmujący obszar, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie, z zastrzeżeniem ust. 1a-1c. Wnioskodawczyni B. P. dopełniła obowiązku, o którym mowa w powołanym przepisie i wraz z wnioskiem złożyła wymagane dokumenty. Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że skarżący M. P. jest właścicielem działek o nr [...] i nr [...] w m. [...], gm. S., położonych - jak sama inwestor wskazała - na obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie. Dodatkowo to m. in. skarżący wniósł odwołanie od decyzji Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2012 r., w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję, zatem wbrew twierdzeniom uczestnika postępowania był stroną postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Oznacza to, że i organ odwoławczy nie miał żadnych wątpliwości co do posiadania przez skarżącego interesu prawnego, w przeciwnym bowiem razie wydałby decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego zainicjowanego odwołaniem skarżącego. Powyższe przesądza, że skarżący nie tylko miał interes prawny w toczącym się postępowaniu administracyjnym, ale również miał legitymację do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2012 r. Zaś uczestnik postępowania, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, podnosząc w piśmie z 6 czerwca 2013 r. omawiany zarzut, ograniczył się jedynie do: przytoczenia treści i dokonania rozważań na temat art. 50 § 1 P.p.s.a., przywołania ustawy o udostępnianiu informacji, ze wskazaniem, że ustalenie stron odbywa się w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 28), w konsekwencji gołosłownego stwierdzenia co do nielegitymowania się interesem prawnym przez skarżącego, czyli braku oparcia zajętego stanowiska na stanie faktycznym sprawy.

Przechodząc w dalszej kolejności do oceny legalności kwestionowanych przez skarżącego decyzji wskazać należy, że zgodnie z art. 59 ustawy o udostępnianiu informacji, przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaga realizacja następujących planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko:

1) planowanego przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;

2) planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1.

Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 6 lit b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, które ma zastosowanie w niniejszej sprawie, będąca przedmiotem niniejszego postępowania inwestycja zalicza się do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla których może być wymagane przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko.

Z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy S. uzyskał uzgodnienia z organem inspekcji sanitarnej oraz organem ochrony środowiska i dając wiarę stanowisku Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, stwierdził w postanowieniu z [...] kwietnia 2012 r. brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania spornego przedsięwzięcia na środowisko (art. 63 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji). Na postanowienie to zażalenie nie przysługiwało (art. 65 ust 2 ustawy o udostępnianiu informacji), o czym prawidłowo pouczono strony. Następnie Wójt Gminy S. wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach z [...] czerwca 2012 r., zgodnie z art. 84 ust 1 ustawy o udostępnianiu informacji, od której przysługiwało - na zasadach ogólnych - odwołanie do organu wyższego stopnia, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W tak przedstawiającym się stanie formalnoprawnym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. osnowę decyzji z [...] września 2012 r. sformułowało w następujący sposób: "Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. [...] rozpatrzyło [...] odwołania [...] od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2012 r. [...] oraz zażalenia wyżej wymienionych osób na postanowienie Wójta Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2012 r. [...] i orzeka: utrzymać zaskarżone postanowienie i zaskarżoną decyzję w mocy". W ocenie Sądu przytoczone rozstrzygnięcie - wobec braku środka zaskarżenia (zażalenia) na postanowienie z [...] kwietnia 2012 r. - jest nieprawidłowe. Niemniej brak podstawy do wniesienia zażalenia na postanowienie o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie oznacza, że jest ono pozbawione jakiejkolwiek kontroli. Postanowienie, na które nie służy zażalenie – stosownie do art. 142 K.p.a. – strona może zaskarżyć w odwołaniu od decyzji i na tej podstawie przy rozpatrywaniu odwołania od decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia mogła się odbywać kontrola postanowienia wydawanego w trybie art. 63 P.o.ś. Zatem do zarzutów skierowanych przeciwko postanowieniu, na które nie służyło zażalenie organ odwoławczy winien ustosunkować się w uzasadnieniu decyzji odwoławczej. Niedopuszczalne było rozstrzyganie tych kwestii odrębnie - w drodze postanowienia organu odwoławczego, ze wskazaniem, że postanowienie utrzymuje w mocy, po rozpoznaniu zażaleń. Wszelka argumentacja dotycząca zasadności, legalności postanowienia o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, powinna się więc znaleźć w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. Natomiast nie można było w osnowie tej decyzji zawrzeć formalnego rozstrzygnięcia wskazującego, że rozstrzygnięcia dokonano m. in. w wyniku rozpoznania zażaleń, skoro takiego środka zaskarżenia na postanowienie wydawane w trybie art. 63 ust. 2 P.o.ś. nie przewidział ustawodawca.

Dalej wskazać należy, że ustalony przez organy stan faktyczny, przedstawiony w uzasadnieniach decyzji, jest sprzeczny z informacjami znajdującymi się aktach sprawy. Tym samym nie można uznać, że został ustalony w sposób odpowiadający wymogom art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że teren, na którym ma być realizowane planowane przedsięwzięcie nie znajduje się na obszarze chronionego krajobrazu oraz innych obszarach objętych ochroną w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Z Karty informacyjnej przedsięwzięcia, pkt 9 zatytułowanego "Obszary podlegające ochronie na podstawie ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody znajdujące się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia", wynika że najbliższe obszary Natura 2000 to:

1) [...] - znajduje się w odległości ok. 4,0 km w kierunku południowo-zachodnim od inwestycji;

2) [...] - znajduje się w odległości ok. 35,0 km w kierunku południowym od planowanej inwestycji;

3) [...] - znajduje się w odległości ok. 70,0 km w kierunku północno-zachodnim.

Planowana inwestycja nie będzie miała - zdaniem autorów opracowania - negatywnego wpływu na ww obszary Natura 2000. Tymczasem z § 3 ust. 3 pkt 6 lit. b i c uchwały Rady Gminy S. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy S. (Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...], poz. [...]), wynika że cała gmina S. leży w granicach obszaru [...], celem którego jest zachowanie i odtwarzanie naturalnych walorów środowiska, a prawie cała gmina S. włączona jest w Obszar Chronionego Krajobrazu, gdzie obowiązują zasady zabudowy i zagospodarowania określone w rozporządzeniu nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] r. w sprawie wprowadzenia obszarów chronionego krajobrazu (Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...], poz. [...]). Rozporządzenie nr [...] w części dotyczącej [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu uchylone zostało z dniem 10 maja 2005 r. rozporządzeniem Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] r. w sprawie [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...], poz. [...]), do dzisiaj obowiązującym. Nadto obowiązującym aktem prawnym na tym terenie jest również rozporządzenie Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] r. w sprawie [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...], poz. [...]). W myśl § 31 ust 11 uchwały nr [...] północna część wsi leży w [...] Obszarze Chronionego Krajobrazu. Również z postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z [...] lutego 2012 r. wynika, że [...] znajduje się w odległości ok. 26,0 km w kierunku południowym od planowanej inwestycji, co stanowi znaczącą różnicę z odległością wskazaną w Karcie informacyjnej przedsięwzięcia (35, 0 km), a także, że działka nr [...] położona jest w odległości około 80 m od [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu i około 2,5 km od [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu, utworzonych ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych systemach wartościowych ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem, a także pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych (wskazany wyżej plan zagospodarowania przestrzennego w § 3 ust. 4 pkt 1 zawiera wyjątek od dopuszczalności lokalizacji m. in. wiatrowni, poprzez zakaz ich lokalizacji w korytarzach ekologicznych). O tych ustaleniach Karta informacyjna złożona przez inwestora milczy, a i organy orzekające w sprawie nie podjęły żadnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co w okolicznościach niniejszej sprawy było niezbędne, skoro już tylko pobieżna lektura podstawowych dokumentów (Karty informacyjnej, Planu zagospodarowania przestrzennego, dokonanych uzgodnień) dotyczących i obowiązujących na spornym terenie, wskazuje na rozbieżności w tym zakresie. Należy bowiem pamiętać, że realizacja jakiejkolwiek inwestycji, choćby w bezpośrednim czy niedalekim sąsiedztwie obszarów chronionych stanowiących dobro narodowe, musi być pod szczególną pieczą organów decydujących o możliwości jej realizacji.

Wskazać także należy, że organy w żadnym razie nie wyjaśniły, dlaczego dały wiarę opinii organu sanitarnego z [...] lutego 2012 r., a nie opinii organu ochrony środowiska z [...] lutego 2012 r., mimo że to ten drugi w sposób bardzo szczegółowy wypunktował i umotywował swoje stanowisko. Przedstawiona w decyzji z [...] czerwca 2012 r. przez Wójta Gminy S. argumentacja nie jest wystarczająca z uwagi na wytknięte wyżej sprzeczności w materiale dowodowym, zaś organ odwoławczy jedynie dokonał jej powtórzenia. W tym miejscu nie należy oczywiście przesądzać o zasadności wyboru organów orzekających, jeżeli jednak przekonanie o prawdziwości twierdzeń organu sanitarnego miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy - w ocenie Sądu - zajęte stanowisko organ pierwszej instancji winien uzasadnić, a organ odwoławczy - w ramach zasady dwuinstancyjności – winien je skontrolować.

Zgodzić należy się również ze skarżącym, że kwestia przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (§ 3 ust. 3 pkt 1 h oraz § 30 pkt 10 uchwały nr [...]) części działki nr [...] pod główne kompleksy leśne (KLs) i wpływ planowanej inwestycji na te tereny, nie została należycie wyjaśniona. Tym bardziej, że ze znajdujących się w aktach sprawy map tego terenu, w tym działki nr [...] z zaznaczeniem miejsca usytuowania planowanej elektrowni wiatrowej, wynika że wnioskodawca planuje posadowienie inwestycji właśnie na terenach KLs. Z kolei z Karty informacyjnej przedsięwzięcia wynika, że działka nr [...], o powierzchni ca 3,00 ha, na której będzie realizowana inwestycja, w obecnej chwili stanowi teren pod uprawy rolne (pkt 2, str. 19).

Nie można również dać wiary tłumaczeniom organów, że dla oceny dopuszczalności realizacji ocenianej inwestycji na działce nr [...], nie miało żadnego znaczenia wcześniejsze postępowanie z wniosku J. P. o wydanie decyzji środowiskowej dla inwestycji również umiejscowionej na działce nr [...] i polegającej na budowie elektrowni wiatrowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Otóż stanowisko organu odwoławczego, że obecnie planowana inwestycja zlokalizowana miałaby być w innej części działki nr [...] i dlatego należało dokonać odmiennej oceny co do potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania tego przedsięwzięcia na środowisko, w świetle zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego jest, co najmniej niezrozumiałe i przedwczesne. Trudno też uznać rację organów co do innej lokalizacji wyżej wymienionych dwóch inwestycji, skoro na podstawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie można ustalić szczegółowej lokalizacji przedsięwzięcia, oprócz numeru działki [...], na której miałyby być one usytuowane (miejsce realizacji przedsięwzięcia - art. 82 ust. 1 pkt 1a ustawy o udostępnianiu informacji). W tej kwestii organy zadziałały wbrew zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wyrażonej w art. 8 K.p.a. W sposób mało przekonywujący wykazały, jakoby postępowanie zakończone decyzją Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2012 r. a postępowanie obecnie kontrolowane przez Sąd toczyły się w odmiennym stanie faktycznym i prawnym. Dodatkowo w tym miejscu należy zauważyć – wbrew twierdzeniu uczestnika postępowania J. P. przedstawionemu na rozprawie - że powodem odmowy wydania decyzji środowiskowej na jego rzecz (decyzja z [...] kwietnia 2012 r.) nie były braki w Karcie informacyjnej przedsięwzięcia, a okoliczność, że przedłożony Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i jego dwukrotne uzupełnienie nie określiły wyczerpująco czy ustawienie turbiny wiatrowej nie wywrze negatywnego wpływu na wszystkie formy ochrony przyrody, znajdujące się w zasięgu oddziaływania inwestycji oraz na ptaki i nietoperze przelatujące w miejscu jej planowanego posadowienia. Stąd organ ochrony środowiska odmówił uzgodnienia realizacji inwestycji, co legło u podstaw wydania decyzji z [...] kwietnia 2012 r.

Podsumowując wskazać należy, że Wójt Gminy S. wydając decyzję z [...] czerwca 2012 r. nie dokonał samodzielnie żadnych ustaleń, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, czym naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji sprowadza się jedynie do powtórzenia ustaleń przyjętych w Karcie informacyjnej przedsięwzięcia, bez jakiejkolwiek ich oceny. Te same uwagi dotyczą organu odwoławczego, z tym, że Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w C. dodatkowo zarzucić należy naruszenie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 K.p.a. Oznacza ona obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, w konsekwencji tego przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest tylko kontrola decyzji organu pierwszej instancji w kontekście zarzutów zawartych w środku zaskarżenia, ale i ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. W świetle wskazanej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, organ odwoławczy zobowiązany był zatem do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie. Zaś efekt tych rozważań winien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tymczasem organ odwoławczy ograniczył się do powtórzenia stanowiska Wójta Gminy S. i ustosunkowania się do zarzutów odwołania, nie dokonując ponownego rozpoznania sprawy.

Sąd jeszcze zauważa, że nie podzielił wszystkich zarzutów zawartych w skardze i tak: - po pierwsze nie można zgodzić się z zarzutem dotyczącym lokalizacji inwestycji poza terenem działki nr [...]. To, że inwestycja oprócz turbiny wiatrowej przewiduje również infrastrukturę towarzyszącą, nie oznacza, że przedsięwzięcie ze swej natury będzie lokalizowane także na innych działkach. Wniosek inwestora dotyczy jedynie działki nr [...] w m. [...], gm. S. i decyzja środowiskowa mogła zostać wydana tylko w takim zakresie; - po drugie, zarzut dotyczący pominięcia w postępowaniu osób czy podmiotów, którym przysługuje przymiot strony również nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Sąd administracyjny rozpoznający skargę wniesioną przez podmiot, który brał udział w postępowaniu administracyjnym, nie może uwzględnić skargi z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. bez uprzedniego umożliwienia osobie, której prawo do udziału w postępowaniu administracyjnym zostało naruszone, wzięcia udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym w celu zajęcia stanowiska co do ewentualnego uwzględnienia skargi. Innymi słowy - sąd zobowiązany jest brać pod uwagę wolę podmiotu, którego prawo do udziału w postępowaniu administracyjnym zostało naruszone. Zarzut ten więc w skardze do Sądu może skutecznie podnieść tylko osoba, która w istocie pominięta została w postępowaniu administracyjnym mimo, że posiadała interes prawny. Skarżący nie mógł więc skutecznie żądać uchylenia zaskarżonej decyzji z omawianego powodu; - po trzecie, zarówno osnowa decyzji Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2012 r., jak i zaskarżonej decyzji z [...] września 2012 r. wyraźnie wskazują, że decyzje dotyczą “przedsięwzięcia polegającego na posadowieniu siłowni wiatrowej o mocy do 2 MW w m. [...], gm. S. na działce nr [...] stanowiącej własność B. P.". Niezrozumiały, a zarazem i niezasadny jest zatem zarzut skargi, że organ pierwszej instancji wprost nie wskazał jakiego przedsięwzięcia postępowanie dotyczyło, a organ odwoławczy uchybienia tego nie zauważył.

Organ - przy ponownym rozpoznawaniu sprawy - winien uwzględnić ocenę prawną i wytyczne zawarte w niniejszym orzeczeniu.

Wobec uznania wydanych w sprawie decyzji za niezgodne z prawem Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 oraz art. 152 P.p.s.a. - orzekł jak w pkt I i II sentencji wyroku. O kosztach postępowania postanowiono - w pkt III – na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).