Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 956/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153ppsa,art.77 par. 1 kpa
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata M. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił P. S. umorzenia należności w kwocie [...]zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł (na dzień wydania decyzji) i dalsze do dnia spłaty łącznie [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 39/15, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, rozpatrzył ponownie wniosek strony o umorzenie całości wyżej wskazanych należności z uwagi na jego niepełnosprawność w stopniu znacznym (stan po amputacji obu kończyn powyżej kolan, choroba Bergera, depresja, nadciśnienie tętnicze, brodawczaki pęcherza moczowego, czyrak okolicy szpary pośladkowej, stan po zawale mięśnia sercowego) oraz trudną sytuację finansową. Wnioskodawca otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Mieszka on i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. S., która otrzymuje świadczenie rentowe z ZUS w wys. [...] zł. Ich łączy dochód wynosi [...] zł. Wobec czego przekroczone kryterium dochodowe na jedna osobę w rodzinie nie uprawnia strony do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Z ustaleń organu wynika również, że wnioskodawca posiada z żoną rozdzielność majątkową stwierdzona notarialnie i nie posiada odrębnego majątku. Organ wskazał, że wnioskodawca nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna lub poszukującą pracy. Dodał, że wprawdzie na stronie nie spoczywa taki obowiązek, ale rejestracja pomogłaby w zmianie kwalifikacji zawodowych, podjęciu stażu lub zatrudnienia odpowiedniego do jego stanu zdrowia. Tym bardziej że wcześniej, mimo swej niepełnosprawności w stopniu znacznym, odbywał staż. W ocenie organu brak majątku i niemożność pozyskania dużych dochodów w chwili obecnej nie stanowią podstawy do umorzenia należności, gdyż problem ten dotyczy większości zobowiązanych, których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny, a więc nie stawia go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku od innych dłużników alimentacyjnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. S. wniósł o jej uchylenie w związku z naruszeniem prawa materialnego i procesowego w tym naruszeniem art. 6, 7, 10, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 K.p.a., a także o umorzenie wyżej wymienionych należności na podstawie art. 30 § 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Strona powołała się na wyrok Sadu Rejonowego [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich z [...] 2013 r. wskazując, że nie wynika z niego że jest cokolwiek winny z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Trwa postępowanie zmierzające do zmiany treści wyroku, celem określenia, kiedy wygasł obowiązek alimentacyjny i jak wygląda jego rozliczenie z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Toczy się również postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Rejonową [...] (sygn. akt [...]) przeciwko S. S. i M. B. – dyrektora GOPS. Odwołujący się wskazał, że z obowiązku alimentacyjnego wywiązał się z nawiązką, a do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego doszło w wyniku przestępstwa popełnionego przez S. S. i M. B.. Podniósł ponadto, że w dniu [...] 2009 r. jego syn ukończył 18 lat i jeśli potrzebował wsparcia powinien był zwrócić się do właściwego sądu, a nie powoływać się na treść ugody z 2005 r. Powołał się też na trudną sytuację zdrowotną i finansową.

Decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył wcześniejsze ustalenia organu I instancji dotyczące sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego, dodając, że stałe miesięczne wydatki jego rodziny, łącznie z wydatkami na leki i leczenie wynoszą ok. [...] zł. Organ odwoławczy wskazał też, że zainteresowany nie posiada uprawnień rentowych z uwagi na brak wymaganych okresów składkowych, małżonkowie nie mają możliwości otrzymania jakiejkolwiek pomocy ze strony dalszej rodziny, a żona nie posiada żadnego majątku odrębnego. Natomiast ze strony syna skarżącego istnieje ewentualna możliwość "pomocy z czynszu podejmowanego lokalu, który prawnie mu się należy"- jak wskazywał skarżący. Ustalono też, że rodzina zamieszkuje w mieszkaniu kwaterunkowym o pow. [...] m.

Organ odwoławczy wywiódł, że skarżący zaniechał złożenia wniosku o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenie tej spłaty na raty, składając od razu wniosek najdalej idący w skutkach, czyli o umorzenie należności. Kolegium zwróciło uwagę na wyjątkowy charakter zwolnień z obowiązku alimentacyjnego lub świadczeń z nim związanych. Podniosło, że organy administracji nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Z tego względu trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. W tych okolicznościach zdaniem organu odwoławczego złożony wniosek co do umorzenia należności wraz z odsetkami nie zasługuje na uwzględnienie.

Za niezasadny Kolegium uznało zarzut naruszenia art. 10 § K.p.a., wskazując że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie strony o zapoznaniu się z aktami sprawy. Odnosząc się do zarzutów dotyczących samej podstawy powstałych należności, Kolegium zwróciło uwagę, że ostateczne decyzje administracyjne stanowiące podstawę wypłat dokonywanych z funduszu alimentacyjnego nie zostały zakwestionowane w postępowaniu toczącym się w trybie nadzwyczajnym a organ nie jest władny w niniejszym postępowaniu kwestionować czy weryfikować istnienia podstaw do wypłaty tych świadczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję P. S. zakwestionował argumentację organów obu instancji, wskazując, że jego stan zdrowia nie kwalifikuje go jako osoby zdolnej do pracy. Zwrócił też uwagę, że z przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wynika by w pierwszej kolejności należało zwracać się o odroczenie płatności, później rozłożenie na raty, a dopiero potem umorzenie należności. Decyzję organu I instancji skarżący odebrał jako formę oceny jego postawy jako podmiotu obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym, opartą w dużej mierze na niczym nieuzasadnionych przypuszczeniach, że skarżącego, mimo jego stanu zdrowia i sytuacji finansowej, będzie stać na uregulowanie należności. Skarżący kwestionując zasadność obciążania go obowiązkiem zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, podkreślił, że zostały one wyłudzone.

W ocenie skarżącego doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przez organy obu instancji, w tym m.in. art. 6, 7, 10, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., naruszenia całej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, złamania zasad ogólnych k.p.a., wprowadzenia dodatkowych kar i szykan zmierzających do wykluczenia społecznego, nakłaniania do przestępstwa zatajenia prawdy. Skarżący zarzucił, że organy obu instancji pominęły całkowicie wytyczne wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 sierpnia 2015 r.

Skarżący wskazał też, że toczy się postępowanie sądowe w sprawie zmiany wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] 2013 r. nakładającego na niego obowiązek alimentacyjny. Odrębne postępowanie prowadzone jest przez policję pod nadzorem Prokuratury Rejonowej [...]. Skarżący dodał też, że wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego nałożonego na niego wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we [...] w 1994 r. W kontekście ustaleń dotyczących majątku żony, z którego można by uregulować zobowiązanie, zwrócił uwagę na zawartą z żoną intercyzę małżeńską.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia, na wniosek P. S. (dłużnika alimentacyjnego) jego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (syna S. S.).

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że w ramach kontrolowanej sprawy orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Sąd ten prawomocnym wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Bd 39/15, uchylił uprzednio wydane decyzje organów obu instancji, uznając, że dokonana przez organy administracji ocena sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej skarżącego, jako przesłanki odmowy umorzenia należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, była pobieżna, nierzetelna i w zasadzie sprowadza się wyłącznie do domniemań co do jego możliwości zarobkowych. Sąd wskazał, że analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Wywiódł przy tym, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Przewidywania organu pierwszej instancji zarówno, co do możliwości uzyskania przez skarżącego pracy oraz co do potencjalnej możliwości uzyskania w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego z tytułu niezdolności do pracy, tym bardziej, że niezweryfikowane w jakikolwiek sposób i zaprzeczone przez stronę w odwołaniu, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Pozostają one w sferze przyszłych, ewentualnych zdarzeń, które mogą nie wystąpić.

Sąd w omawianym wyroku zwrócił również uwagę na to, że organ administracji publicznej zaniechał podjęcia wszelkich możliwych czynności w celu ustalenia ewentualnych innych składników majątku skarżącego i możliwości dochodowych. Nie rozważono jego sytuacji rodzinnej, pod kątem ewentualnego udzielenia mu przez rodzinę wsparcia materialnego, umożliwiającego wywiązanie się przez niego z obowiązku spłaty należności. Przede wszystkim jednak nie rozważono i nie oceniono zgłaszanego faktu, że podejmowane przez skarżącego próby uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego zarówno z tytułu zatrudnienia na terenie [...], jak i świadczenia rentowego w ZUS okazały się bezskuteczne.

Sąd wskazał też, że przy wydawaniu rozstrzygnięcia należało ustalić rzeczywisty stan zdrowia skarżącego i rozważyć, w jakim zakresie umożliwia on podjęcie skarżącemu pracy zarobkowej. Podniósł ponadto, że organ nie ustalił całkowitej wysokości zadłużenia skarżącego zarówno wynikającej z zaświadczenia komornika jak również nie poczynił żadnych ustaleń czy i jakie inne zadłużenia i z jakich tytułów posiada skarżący, czy on lub żona posiadają jakikolwiek majątek. Nadto, w ocenie Sądu, organ odwoławczy, nie odniósł się również, w sposób wymagany przepisami procedury administracyjnej, do zarzutów odwołania dotyczących naruszenia praw skarżącego jako osoby niepełnosprawnej, której zgodnie z art. 69 Konstytucji RP władze publiczne zobowiązane są udzielać zgodnie z ustawą szczególnej pomocy w zabezpieczeniu egzystencji.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w przywołanym przepisie, rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2523/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA).

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organy administracji państwowej, ani orzekający ponownie w tej sprawie Sąd, nie mogą nie uwzględniać oceny prawnej oraz wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu. Są bowiem nimi związane. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca zarówno, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. W razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (wyrok NSA z dnia 21.4.2010 r., II FSK 2129/08, Lex nr 596261).

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organ art. 153 P.p.s.a.

Wskazać należy, że po omawianym wyrok Sądu organ I instancji podjął działania zmierzające do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. W szczególności przeprowadzono ze skarżącym wywiad środowiskowy, odebrano oświadczenia w zakresie sytuacji zdrowotnej i majątkowej jego rodziny, źródeł jej utrzymania, ogólnej wysokości miesięcznych wydatków rodziny związanych z utrzymaniem rodziny i istniejącymi zobowiązaniami (raty z tytułu zadłużenia w firmie windykacyjnej) i źródeł pozyskiwania na ten cel środków, a także możliwości pomocy ze strony rodziny w spłacie zobowiązań, w tym pomocy żony z majątku odrębnego. Z ustaleń tych wynika m.in., że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, po amputacji obu kończyn powyższej kolan, cierpiącą m.in. na chorobę Buergera, depresję, nadciśnienie tętnicze, po zawale mięśnia sercowego. Otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, a także dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową i która uzyskuje rentę w wysokości [...] zł. Organ ustalił także, że małżonka skarżącego nie ma żadnego majątku odrębnego. Mając na uwadze zarzuty skarżącego wyjaśnić w tym miejscu należy, że konieczność wyjaśnienia tej kwestii wynikała z faktu, że, jak zwracał uwagę WSA w Bydgoszczy we wcześniejszym wyroku, fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie zwalnia od obowiązku wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, a zatem małżonka skarżącego o ile posiadałaby majątek odrębny, zobowiązana byłaby wspomóc skarżącego w trudnej sytuacji finansowej – co nie oznacza jednak, jak sugeruje skarżący, obciążenia jej obowiązkiem spłaty należności, a jedynie pomaganie mężowi w ponoszeniu kosztów jego utrzymania.

Z ustaleń organu wynika ponadto, że skarżący nie posiada prawa o świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS-u lub innego systemu zabezpieczenia społecznego.

W oparciu o informacje uzyskane w wyniku dokonania powyższych czynności, przywołane wybiórczo w decyzji przez organ I instancji, a następnie w szerszym zakresie przez organ odwoławczy, uznano, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn.zm.) uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy obu instancji nie analizowały przy tym uzyskanych informacji dotyczących aktualnej sytuacji finansowej rodziny skarżącego, w tym nie porównywały uzyskanych przez nich dochodów z deklarowanymi wydatkami (wynoszącymi ok. [...] zł) i nie rozważały w tym kontekście realnej możliwości spłaty przedmiotowej należności przez skarżącego, wynoszącej na dzień wydania decyzji I instancyjnej [...] zł. Zaznaczyć przy tym należy, że organy obu instancji nie podały z czego wynika ustalona kwota należności, nie powołały się na żadne decyzje dotyczące obowiązku zwrotu należności, nie dołączono ich również do akt sprawy, uniemożliwiając w ten sposób Sądowi weryfikację decyzji w tym zakresie. Okoliczność ta pozostaje sporna, zatem winna być przez organy ze szczególną starannością ustalona i oceniona. Tymczasem w niniejszej sprawie analiza treści decyzji prowadzi do oceny, iż organy realizują jedynie przyjęte z góry założenie, iż niezależnie od jakichkolwiek okoliczności, w tym wysokości należności, stanu rodzinnego, zdrowotnego i możliwości finansowych skarżącego, i tak odmówią uwzględnienie wniosku, chociażby w części. Takie działanie organów, niezależnie nawet od zasługującej na negatywną ocenę postawy skarżącego, który nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, co skutkowało wypłatą osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych), pozostaje jednakże w sprzeczności z przepisami prawa materialnego, jak również podstawowymi zasadami postępowania, a w szczególności zasadą legalności działania organów administracji publicznej oraz prawdy obiektywnej. Podkreślenia wymaga, iż także w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, organy administracji publicznej nie mogą działać jedynie pozornie w granicach obowiązujących przepisów prawa.

Zamiast rozważyć aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, organy obu instancji ograniczyły się do stwierdzenia, że w prawdzie sytuacja zdrowotno-materialna skarżącego jest trudna, ale może w przyszłości ulec zmianie. Organ odwoławczy nie wskazał przy tym w czym upatrują szansę na poprawę sytuacji skarżącego, zaś organ I instancji wywiódł, że gdyby skarżący zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] to mógłby zmienić kwalifikację zawodowe, podjąć staż lub zatrudnienie odpowiednie do stanu zdrowia. Odnosząc się do tego zwrócić należy uwagę, że organy obu instancji nie prowadziły żadnych ustaleń co do tego czy skarżący, jako osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności ma realne szanse na znalezienie zatrudnienia lub podjęcie stażu. Nadmienić w tym miejscu należy, że wprawdzie z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wynika, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy, nie oznacza to jednak, że nie może on podjąć zatrudnienia, o ile lekarz medycyny pracy, prowadzący wstępne badania lekarskie, nie znajdzie przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.

Wskazując na możliwości znalezienia pracy lub uzyskania stażu po zarejestrowaniu się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], organy administracji powinny były oprzeć się na informacjach od tego urzędu, z których wynikałoby, że dysponuje on ofertami pracy lub staży dla osób w takiej sytuacji zdrowotnej co skarżący (znaczny stopień niepełnosprawności m.in. z uwagi na upośledzenie narządów ruchu).

Na konieczność dokonania ustaleń w tym zakresie wskazywał Wojewódzki Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku o sygn. akt II SA/Bd 39/15, podnosząc, iż "należy również uzupełnić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia rzeczywistych obecnych możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej, w taki sposób iżby dochód z niej umożliwiał realizację zobowiązań". Sąd zwracał przy tym uwagę, że "wprawdzie okoliczności te nie stanowią samoistnej podstawy umorzenia w/w należności, są to jednak kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać."

Jak już wyżej wskazano organy obu instancji swoje decyzje oparły na, niczym nie popartych przypuszczeniach, że sytuacja skarżącego ulegnie w przyszłości poprawie, mimo że Wojewódzki Sąd Administracyjny w omawianym wcześniej wyroku jednoznacznie wskazywał, że "przewidywania organu pierwszej instancji (...) co do możliwości uzyskania przez skarżącego pracy (...), tym bardziej, że niezweryfikowane w jakikolwiek sposób i zaprzeczane przez stronę w odwołaniu, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Pozostają one w sferze przyszłych, ewentualnych zdarzeń, które mogą nie wystąpić."

Organy nie poddały dostatecznej analizie informacji wskazanych przez stronę, chociażby nie został nadal jednoznacznie ustalony rzeczywisty stan majątkowy żony skarżącego, brak chociażby jej jednoznacznego oświadczenia, że nie posiada żadnego majątku, a oświadczenia skarżącego są niejednoznaczne sugerujące jedynie, że nie posiada ona majątku, z którego możnaby zaspokoić jego zaległości. Zwrócić także należy, że ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżący mimo wykazywanej trudnej sytuacji materialnej reguluje jednak comiesięczne inne zaległości w wysokości około [...] zł. Mimo wskazań Sądu, nadal nie zostały zweryfikowane przyczyny odmowy przyznania skarżącemu świadczeń z zabezpieczenia społecznego na terenie [...], przy czym podkreślenia wymaga, iż to skarżący ubiegający się o przyznanie mu tak znacznego przywileju w realizacji obowiązku publicznoprawnego winien podjąć w tym zakresie skuteczne działania. Wynika to wszakże ze wskazań wyroku, na które się powołuje jedynie wybiórczo.

W dalszym zatem ciągu, mimo jednoznacznych wskazań Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. II SA/Bd 39/15, dokonana przez organy obu instancji analiza i ocena istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności w całości lub części, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (cyt. wyżej) nie była wystarczająca i nie pozwalała na prawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącego. Poza niczym nie popartymi twierdzeniami o możliwości poprawy sytuacji skarżącego organy nie wskazały żadnego innego argumentu przemawiającego za odmową umorzenia należności. Posługiwanie się przy tym takim, niemającym podstaw, twierdzeniem, jako wyłącznym powodem odmowy umorzenia należności, powoduje w istocie uniemożliwienie stronie skorzystania z tejże ulgi, niezależnie do tego w jak trudnej sytuacji życiowej by się znajdywał. Zawsze istnieje bowiem szansa na to że będzie lepiej. Niezrozumiałe jest pominięcie przez organy także i takiej możliwości, jak chociażby częściowe umorzenie należności (np. odsetek), z uwzględnieniem rzeczywistej indywidualnej sytuacji i możliwości finansowych w rozpoznawanej sprawie administracyjnej.

Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, iż mając na uwadze okoliczności tej sprawy, w szczególności treść odwołania, organ odwoławczy winien zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. podjąć wszelkie niezbędne czynności celem rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, w tym poddać szczególnej ocenie, czy decyzja organu pierwszej instancji nie została wydana przez pracownika tego organu, który winien podlegać wyłączeniu od załatwienia przedmiotowej sprawy.

Niesporna w sprawie pozostaje okoliczność, potwierdzona na rozprawie przed Sądem, na której skarżący okazał oryginał decyzji z dnia [...] 2016r. nr [...], że została ona wydana z upoważnienia Burmistrza [...] przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy – Społecznej w [...] – M. B.. Zarówno w toku postępowania przez organem pierwszej instancji, jak i w odwołaniu skarżący wielokrotnie zwracał uwagę, że toczą się postępowania, w tym nawet "postępowanie karne przed Prokuraturą Rejonową [...] (sygn. [...]), postanowienie SR [...] II Wydział Karny sygn. [...] z [...] 2016r. przeciwko S. S. i M. B."(...) Z treści licznych pism skarżącego w toku postępowania w sprawie umorzenia należności skarżącego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego syna S. S., wynika jednoznacznie, iż toczą się z inicjatywy skarżącego liczne postępowania mające na celu wykazanie, że jego zdaniem na skutek przestępczego (niezgodnego z prawem) współdziałania jego syna oraz pracownika organu administracji – M. B. doszło do nieprawidłowego wydania decyzji o przyznaniu na rzecz jego syna świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ich wypłaty. Tym samym skarżący konsekwentnie podważa istnienie zaległości alimentacyjnych ,ale również wobec funduszu alimentacyjnego. Wynikający z akt administracyjnych i treści odwołania jednoznacznie konflikt i oczywisty związek zarzutów, oskarżeń, oraz postępowań, na które powołuje się skarżący w odwołaniu -wobec M. B. czyli pracownika organu administracji, który z upoważnienia organu (Burmistrza) prowadził postępowanie i wydał decyzję administracyjną w tej sprawie, winien zostać poddany wnikliwej ocenie i wyjaśnieniu przez organ odwoławczy. Wobec treści odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, z uwzględnieniem przepisów art. 24 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a., winno ponad wszelką wątpliwość wyjaśnić, czy przywoływane okoliczności, postępowania i w jakim przedmiocie zostały wszczęte i czy się toczą, czy pozostają w związku z przedmiotową sprawą. Nawet bowiem, gdyby okazało się, że w związku z okolicznościami tej sprawy nie wszczęto przeciwko wskazanemu w odwołaniu pracownikowi żadnego dochodzenia służbowego, postępowania dyscyplinarnego lub karnego (art. 24 § 1 pkt 6), to opisywane w odwołaniu zastrzeżenia i okoliczności, o ile odpowiadają rzeczywistości, skutkować winny bezwzględnie wyłączeniu tego pracownika od podejmowania jakichkolwiek czynności w tej sprawie, bowiem mogą wywoływać oczywiste wątpliwości co do jego bezstronności (art. 24 § 3 K.p.a.). Przy czym, przy nasileniu i istotności stawianych zarzutów, w tego typu sytuacjach nawet, gdy strona o to nie wnioskuje, to obowiązkiem organu administracji publicznej jest wyłącznie tego pracownika przez bezpośredniego przełożonego na jego żądanie lub z urzędu. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosowanie do art. 24, 25 i 27 K.p.a. stanowi kwalifikowaną wadę postępowania administracyjnego, skutkującą nawet wznowieniem postępowania zakończonego decyzją ostateczną.

Konieczne zatem było odniesienie się przez organ odwoławczy do powyższej nader istotnej kwestii, która została całkowicie pominięta w postępowaniu przed organem drugiej instancji.

W ocenie Sądu, zaniechania w powyżej opisanym zakresie wskazują na to, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W konsekwencji organ odwoławczy dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 K.p.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, dla ustalenia zakresu należności skarżącego z tytułu świadczeń wypłaconych na rzecz jego syna z funduszu alimentacyjnego z pewnością znaczenie będą miały okoliczności podniesione na rozprawie w dniu [...] 2017r. Należy jednak zwrócić uwagę skarżącemu, że nie mają one bezpośredniego wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] 2016r.

I tak jak wynika z przedłożonych przez skarżącego na rozprawie dokumentów, cztery ostateczne decyzje Burmistrza [...] dotyczące jego obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały, w trybie art. 154 K.p.a., uchylone decyzjami tego organu z dnia [...] 2017 r. tj:

- decyzja z dnia [...] 2010r. dotyczącą obowiązku zwrotu należności w okresie od [...] 2010r. do [...] 2011r. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami;

- decyzja z dnia [...].2012 (nr [...]) dotyczącą obowiązku zwrotu należności w okresie od [...] 2010r. do [...] 2011r. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami;

- decyzja z dnia [...] 2012 r. ([...]) dotyczącą obowiązku zwrotu należności w okresie od [...] 2011r. do [...] 2012 r. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami;

- decyzja z dnia [...] 2013 r. nr [...] dotyczącą obowiązku zwrotu należności w okresie od [...] 2012 r. do [...] 2013 r. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Niewątpliwie rozstrzygnięcia te, zapadłe już po wydaniu w sprawie decyzji przez organ II instancji, będą musiały zostać uwzględnione przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przez organ II instancji. Z uwagi jednak na brak wskazania przez organy obu instancji w niniejszej sprawie konkretnych decyzji stanowiących podstawę istnienia obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także załączenia ich do akt sprawy, Sąd nie może ustalić, w jakim zakresie należność skarżącego ulegnie pomniejszeniu, w związku z wydaniem wyżej wskazanych decyzji z dnia [...] 2017 r., tj. czy decyzje te obejmują swym zakresem jedynie cześć należności z tytułu wypłaconych świadczeń czy też całość (co prowadziłoby do bezprzedmiotowości niniejszego postępowania). Organ odwoławczy powinien kwestie te wyjaśnić i uwzględnić dokonane ustalenia przy wydawaniu rozstrzygnięcia. W przypadku ustalenia, że nie zachodziły przesłanki do wyłączenia pracownika organu I instancji wydającego w imieniu Burmistrza kwestionowane rozstrzygnięcia, a także stwierdzenia, że skarżący w dalszym ciągu jest zobowiązany do zwrotu określonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (należy wskazać konkretną decyzję stanowiącą podstawę istnienia takiego obowiązku) organ odwoławczy powinien rozważyć konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty wskazujące na realne możliwości, poprawy przez skarżącego, jako osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym sytuacji finansowej przez podjęcie zatrudnienia, stażu lub w inny sposób. Rozważając istnienie przesłanek do wydania decyzji z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym, organ powinien dokonać wszechstronnej oceny aktualnej sytuacji życiowej skarżącego (zdrowotnej i materialnej) i rozważyć potencjalne możliwości spłaty przez skarżącego zobowiązań wynikających z wypłaconych z funduszu świadczeń.

Mając na uwadze stwierdzone uchybienia Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. tj. z 2016, poz. 718 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Sąd w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie skorzystał z wynikającej z art. 135 P.p.s.a. możliwości zastosowania ustawa środków także wobec decyzji organu pierwszej instancji, z uwagi na pojawiające się w toku tego postępowania wątpliwości co do zaistnienia przesłanek wyłączenia działającego z upoważnienia Burmistrza [...] MGOPS w [...]. W takiej sytuacji zatem, gdy pracownik ten ani z własnej inicjatywy, ani z urzędu przez organ nie został wyłączony od powtórnego załatwienia tej sprawy, w ocenie Sądu, mimo uprzedniego pominięcia tej okoliczności także przez organ odwoławczy, większą gwarancję zachowania zasady praworządności czyli rzetelnej i bezstronnej oceny przesłanek do wyłączenia pracownika organu pierwszej instancji, daje organ odwoławczy.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla strony skarżącej z urzędu Sąd orzekł stosownie do treści art. 250 P.p.s.a. i § 21 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie Ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielone z urzędu (Dz.U. poz. 1416).