Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1563/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-11-24 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 254 § 1, art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 22 października 2009r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych postanawia: odmówić D. Sp. z o.o. w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. wnosząc skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] lipca 2009r. wystąpiła z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż kapitał podstawowy Spółki wynosi [...] złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] złotych. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jednakże na koniec [...]r. przyniosła ona skumulowaną stratę w wysokości – [...] złotych. Skarżąca wskazała, iż wpływ kryzysu na globalnym rynku finansowym i na produkcję przemysłową w Unii Europejskiej spowodował w Spółce spadek produkcji, zmniejszenie [...] i ostatecznie [...] działalności produkcyjnej. Strategia gospodarcza Spółki, zależy od polityki prowadzonej na szczeblu centralnym w K. gdzie została podjęta decyzja, w ramach restrukturyzacji koncernu, o likwidacji deficytowej działalności polegającej na produkcji [...], w tym u Wnioskodawcy. Zainteresowana stwierdziła, iż jej sytuacja finansowa jest trudna, według stanu na dzień [...] grudnia 2008r. skumulowane straty przewyższały połowę kapitałów. Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o kontynuowaniu działalności, obecnie tylko handlowej i tylko w [...]. Aktualnie Spółka zagospodarowuje aktywa pozostałe po działalności produkcyjnej (podana w oświadczeniu o majątku wartość środków trwałych może być niższa z powodu cen rynkowych). Ponadto wyjaśniła, iż zatrudnienie w firmie spadło z [...] osób w grudniu [...] roku, poprzez [...] osób w [...] roku do [...] osób w [...] roku (z tej wartości [...] osób przebywa na urlopie macierzyńskim). Na koniec [...] Spółka planuje zysk w kwocie [...] złotych. Wnioskodawca posiada następujące rachunki bankowe w: 1. [...] a) [...], b) [...], c) [...] d) [...] 2. [...] a) [...] b) [...].

Postanowieniem referendarskim z 22 października 2009r., odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz wskazał, iż na rachunkach bankowych spółki zgromadzone są środki finansowe w wysokości ponad [...] zł, co pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania i uiszczenie brakującej kwoty wpisu sądowego (z uwagi na fakt, iż przy wnoszeniu skarg w [...] sprawach Skarżąca spółka uiściła część wpisu).

Zaznaczył też, iż oceny tej nie może zmienić fakt zaciągnięcia kredytu w wysokości [...] złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości [...] zł, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej Spółka przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok [...] ma wynieść [...] zł. Podkreślił, iż konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego.

Ponadto podniósł, iż Spółka jako przedsiębiorca mający status osoby prawnej, prowadzący nadal działalność gospodarczą powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Wskazał, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych (m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień [...] września 2009 r.) wynika, iż spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, zatrudnia obecnie [...] pracowników, posiada środki trwałe o łącznej wartości [...] zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Referendarz sądowy nadto wyjaśnił, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów.

Pismem z [...] listopada 2009r. pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego z 22 października 2009r. wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył, iż twierdzenie takie świadczy o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej przede wszystkim jej faktycznych, a nie hipotetycznych możliwości. Podkreślił, iż dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, spółka drastycznie zamknęła [...] i dokonała zwolnienia [...] stanu załogi. Zarzucił, iż brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw rzutował na nierozważenie, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie mieć wpływu na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 258 § 1 p.p.s.a poprzez powierzenie referendarzowi sądowemu przedmiotowej sprawy do rozstrzygnięcia z uwagi na brak stosownego doświadczenia oraz wiedzy z zakresu ekonomiki.

W dalszej części sprzeciwu pełnomocnik zarzucił naruszenie:

- art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez błędną subsumcję polegającą na jego niezastosowaniu, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącej realizacji prawa do rzetelnego procesu sądowego poprzez stawianie ,,nierealnych progów finansowych ‘’.

- art. 78 Konstytucji RP poprzez odmowę skarżącej prawa do sądu.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż referendarz sadowy nie podjął rozważań w zakresie wpływu skutków globalnego kryzysu na status majątkowy skarżącej, na które powołała się skarżąca. Wskazał, iż nie uwzględniono audytu [...] za rok [...] r., które zostało przyjęte przez KRS.

W ocenie pełnomocnika curiosalnym jest powołanie się w orzeczeniu referendarza sądowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z [...] lipca 1992 r., sygn. [...] z uwagi na fakt, iż orzeczenie sądu apelacyjnego powstało w odmiennej sytuacji finansowej skarżącej jak i kondycji światowej gospodarki.

Ponadto zdaniem wnoszącego sprzeciw zaskarżone postanowienie to jedynie fikcja przyjętej zasady dwuinstancyjności. W jego opinii postanowienie referendarskie powinno zostać uchylone, jako nie przygotowane w sposób należyty, nie rozpoznający istoty sprawy, rutynowy i pozbawiający możliwości wniknięcia w dokumenty źródłowe. Pełnomocnik powołał się także na fakt, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w podobnych sprawach podjął się o wiele głębszej, staranniejszej analizy kondycji finansowej spółki niż tut. Sąd, co dowodzi jego zdaniem o zbyt pochopnej decyzji referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy dla spółki.

Do sprzeciwu dołączył wezwanie o dokumenty źródłowe z [...] października 2009r., w sprawie o sygn. akt: III SA/Gd 423/09 skierowane do pełnomocnika spółki przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wzywające do przedłożenia odpisu zeznania podatkowego [...] za ostatni rok obrotowy, wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat [...] z ostatnich trzech miesięcy, z uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach, bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy oraz dokumentów potwierdzających wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) za okres od [...]stycznia 2009r. do [...] sierpnia 2009r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sprzeciw wniesiony przez pełnomocnika skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej – p.p.s.a., – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.

Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPPr wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 22 października 2009 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych.

Na wstępie zaznaczyć należy, iż w Wydziale V WSA w Warszawie ze skarg D. Sp. z o.o. w P. obecnie toczą się [...] postępowania, zaś łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi [...] zł. Podnieść należy także, że przy wnoszeniu skarg w sześciu sprawach pełnomocnik Spółki uiścił [...] złotych tytułem wpisów sądowych. W związku z powyższym do opłacenia pozostała kwota [...] zł.

W ocenie Sądu fakt zaciągnięcia kredytu przez skarżącą w wysokości [...] zł. oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości [...] zł nie stanowią okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy w we wnioskowanym przez spółkę zakresie, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej spółka, przechodzi ona obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok [...] ma wynieść [...] zł.

Ponadto należy wskazać, iż oceniając możliwości majątkowe i finansowe strony i biorąc pod uwagę stan środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na rachunkach bankowych oraz porównując ich wysokość z ciążącymi na wnioskodawczyni kosztami wpisu od skargi, nie sposób jest przyjąć stwierdzenie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych skarżącej w walucie krajowej wynoszą ([...] zł), zaś w walutach obcych odpowiednio w [...] w łącznej wysokości [...] (tj. [...]zł) oraz [...] w wysokości [...] (tj. [...]zł). Mając powyższe na uwadze na rachunkach bankowych spółki znajdują się środki przekraczające kwotę [...] złotych. Trudno w tej sytuacji uznać, iż uiszczenie przez skarżącą wpisu w wysokości [...] złotych we wszystkich wszczętych przez nią postępowaniach jest możliwe tylko hipotetycznie.

Ponadto wynika, iż znajdujące się na rachunku bankowym środki nie są objęte ograniczeniami co do sposobu ich rozdysponowania, a wnoszący sprzeciw nie wykazał w sposób jednoznaczny że te aktywa nie wystarczają spółce na pokrycie pełnych kosztów postępowania i prowadzenie niezbędnych jej zdaniem spraw sądowych.

Ważnym podkreślenia jest fakt, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się wyjątkowy charakter tej instytucji, przyjmując, że osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).

Fakt konieczności spłacania kredytu bankowego, na którą powołuje się pełnomocnik nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego.

Odnośnie argumentu pełnomocnika przedstawionego w treści wniesionego sprzeciwu dotyczącego dokumentów źródłowych, które spółka była zobowiązana przedstawić w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, tut. Sąd po zapoznaniu się z treścią postanowienia z 12 listopada 2009r. (sygn. akt: III SA/Gd 423/09) na które powoływał się pełnomocnik stwierdził, iż mimo przesłania stosownych dokumentów spółka nie wykazała, iż w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jak chciałby pełnomocnik ustanowiony w sprawie.

Z treści przedmiotowego postanowienia wynika, iż zgodnie z przedłożonymi dokumentami źródłowymi (odpisu: zeznania podatkowego [...] za rok [...], wyciągów z rachunków bankowych według stanu na dzień [...] września 2009 r., bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy, dokumentów potwierdzających wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) za okres od [...] stycznia 2009 r. do [...] września 2009 r.) ustalono, że kapitał podstawowy spółki według bilansu na dzień [...] grudnia 2008 r. wynosił [...] zł, wartość środków trwałych - [...] zł, zaś strata netto spółki, według rachunku zysków i strat za okres od [...] stycznia 2008 r. do [...] grudnia 2008 r. wyniosła [...] zł.

W zeznaniu podatkowym [...] za [...]r. spółka zadeklarowała przychody w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, stratę w wysokości [...] zł oraz nadpłatę w wysokości [...] zł. Z nadesłanego zestawienia wynika natomiast, że w okresie od [...] stycznia 2009 r. do [...] września 2009 r. spółka uzyskała przychody podatkowe w wysokości [...] zł., poniosła koszty podatkowe w kwocie [...] zł oraz stratę - [...] zł.

Po ich zestawieniu i porównaniu Sąd wskazuje, że jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Ubiegając się o pomoc ze strony państwa wnioskodawca winien wykazać, iż mimo poczynionych oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania nie jest w stanie uczestniczyć w obowiązkowych opłatach sądowych, czego zabrakło w wywodach wnoszącego sprzeciw.

Skoro zatem strona skarżąca – jak sama wskazuje – posiada na rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie przekraczającej [...] zł, to w ocenie Sądu, nie można mówić o wykazaniu braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast twierdzenie, iż powyższe środki przeznaczone są na inne wydatki nie może zostać uwzględnione, bowiem opłaty sądowe winny być przez stronę skarżącą traktowane na równi z pozostałymi wydatkami i nie można ich uznać za wypełniające przesłankę, o której mowa w omawianym przepisie. W tym aspekcie podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące ograniczenia prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy należy uznać za nieuzasadnione.

Jak już wyżej wykazano skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe związane z jej udziałem w postępowaniu. W tej sytuacji odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy nie spowoduje ograniczenia jej prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu oraz nie naruszy art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która to konwencja nie ma zastosowania w niniejszym postępowaniu, o czym świadczy m.in. treść art. 1 Konwencji, zgodnie z którym Wysokie Układające się Strony zapewniają każdemu człowiekowi, podlegającemu ich jurysdykcji, prawa i wolności określone w rozdziale I niniejszej konwencji. Tym samym D. Sp. z o.o. w P., jako osoba prawna nie może korzystać z praw określonych w/w konwencji.

Za chybione należy również uznać podniesienie zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, którego strona skarżąca nie precyzuje. Należy wyjaśnić, iż od postanowień wydanych przez referendarzy sądowych w trybie art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a. przysługuje, zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. sprzeciw, z którego to środka prawnego strona skarżąca skorzystała. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż od postanowienia Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy również przysługuje środek odwoławczy w postaci zażalenia (art. 260 p.p.s.a.).

Wymaga podkreślenia, iż jedynie w przypadku, gdy prawo pomocy nie przysługuje stronie z uwagi na oczywistą bezzasadność jej skargi referendarz sądowy ma obowiązek przekazania wniosku do rozpoznania sądowi. W związku z powyższym zarzut podniesiony w sprzeciwie dotyczący naruszenia art. 258 § 1 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny.

W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.