Wyrok NSA, sygn. akt V SA 137/92
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1992-10-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 138
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, która była przedmiotem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji.

TEZY

Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, która była przedmiotem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Hanny Ch. na decyzję Wojewody W-kiego z dnia 26 marca 1992 r. w przedmiocie wymeldowania i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Dzielnicy w W., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Wojewody W-kiego kwotę pięćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 stycznia 1992 r. nr SA-IV-6213/373/90/55/92 Burmistrz Dzielnicy w W. orzekł o wymeldowaniu Hanny Ch. wraz z dzieckiem z pobytu stałego w lokalu nr 16 przy pl. G. nr 6 w W. W decyzji przyjęto, że lokal, który stanowi własność matki Hanny Ch., został przez Hannę Ch. opuszczony dobrowolnie w 1985 r. Zamieszkała ona wówczas w lokalu męża przy ul. R. nr 9 m. 96 w W. i mimo że zarówno Hanna Ch., jak i właścicielka lokalu sprzeciwiają się wymeldowaniu, spełnione zostały obie przesłanki, od których art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984  nr 32 poz. 174/ uzależnia dokonanie wymeldowania na podstawie decyzji administracyjnej, albowiem Hanna Ch. nie przebywa w powyższym lokalu, opuszczając zaś lokal z własnej woli, zrezygnowała z uprawnień do przebywania w nim.

W odwołaniu od tej decyzji Hanna Ch. twierdziła, że zamierzała zamieszkać w lokalu męża, jednakże mąż nie wyraził zgody na zameldowanie jej w swym lokalu. Od 3 lat małżeństwo przestało faktycznie istnieć ze względu na wyjazd męża do Australii i toczy się proces rozwodowy, w którym ma zapaść decyzja o dalszym sposobie użytkowania mieszkania jej męża. Toczy się także postępowanie administracyjne z jej wniosku o zameldowanie jej w mieszkaniu męża i w tej sytuacji decyzja Burmistrza spowoduje, iż stanie się ona osoba nigdzie nie meldowaną.

Decyzją z dnia 26 marca 1992 r. nr SO-V-5110/54/92 Wojewoda W-ki utrzymał powyższą decyzję w mocy. Wojewoda uznał, że ustalenia dokonane przez Burmistrza Dzielnicy są niewadliwe, i dodał, że organy administracji obowiązane są wymuszać na obywatelach doprowadzanie do rejestracji zamieszkania zgodnie z faktycznym stanem rzeczy. Jeśli Hanna Ch. znów zamieszka w spornym lokalu, nic nie będzie stało na przeszkodzie ponownemu jej zameldowaniu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Hanna Ch. wnosiła o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania o zameldowanie jej w lokalu męża. Twierdziła, że opuściła lokal przy pl. G. z zamiarem zamieszkania na pobyt stały w lokalu męża, ale zamiaru tego nie mogła dotychczas zrealizować. Jej sprawa rozwodowa bowiem jeszcze nie została prawomocnie zakończona i nie uzyskała dotychczas zgody organów administracji na zameldowanie w lokalu męża, gdyż postępowanie administracyjne w sprawie tego zameldowania zostało zawieszone.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda W-ki wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał pogląd, iż spełnione zostały ustawowe przesłanki wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącej.

W toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżąca wyjaśniła, że jej małżeństwo zostało rozwiązane prawomocnym wyrokiem rozwodowym. Po wydaniu wyroku rozwodowego, który nie zawiera rozstrzygnięcia o uprawnieniach byłych małżonków do mieszkania przy ul. R. nr 9, cofnęła wniosek o zameldowanie jej w tym mieszkaniu i od września 1992 r. mieszka znów w mieszkaniu przy pl. G. nr 6. W związku z tym zmieniła żądanie skargi, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Bezsporne jest, że w dniu wydawania zaskarżonej decyzji Hanna Ch. nie przebywała w spornym lokalu. W ten sposób spełniona została pierwsza z dwóch przesłanek, od których art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984  nr 32 poz. 174 ze zm./ uzależnia wydanie decyzji o wymeldowaniu. Skarżąca powołuje się wprawdzie na fakt, iż w dniu 19 września 1992 r., a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji, z powrotem zamieszkała w spornym lokalu, jednakże okoliczność ta nie ma znaczenia w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny może wzruszyć zaskarżoną decyzję jedynie wówczas, gdy stwierdzi naruszenia prawa, o których mowa w art. 207 Kpa. O naruszeniu prawa przez organ administracji zaś można mówić tylko wówczas, gdy naruszenie takie nastąpiło przy wydawaniu decyzji.

Za wadliwe natomiast uznać należy ustalenie, że przenosząc się z lokalu przy pl. G. do męża, skarżąca dobrowolnie zrzekła się uprawnień do przebywania w tym lokalu. Jak to już wielokrotnie wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie, osoba legitymująca się uprawnieniem do przebywania w lokalu może się zrzec tego uprawnienia także przez dobrowolne opuszczenie lokalu. Uznanie jednak, że osoba, która dobrowolnie opuściła lokal, zrzekła się swego uprawnienia do przebywania w lokalu, nie może być sprzeczne z okolicznościami sprawy.

Wykorzystując wyłącznie wyniki przesłuchania skarżącej /protokół z dnia 10 września 1991 r./, Burmistrz Dzielnicy w W. mógł mieć podstawę do ustalenia, że opuszczenie przez skarżącą lokalu przy pl. G. nr 6 było równoznaczne ze zrzeczeniem się przez nią uprawnienia do przebywania w tym lokalu. Ustalenie takie jednak nie daje się pogodzić z pozostałymi okolicznościami sprawy. Skarżąca już w piśmie z dnia 17 września 1991 r. zwracała uwagę na to, iż zrzeczenie się uprawnień do przebywania w spornym lokalu uzależnia od możliwości zameldowania się u męża, czego zrealizować nie jest w stanie. Takie samo stanowisko zajęła skarżąca w odwołaniu od decyzji Burmistrza, powołując się na uchylenie przez Wojewodę W-kiego decyzji o zameldowaniu jej w mieszkaniu męża, następnie na zawieszenie postępowania w sprawie takiego zameldowania w związku z brakiem zgody męża na zameldowanie jej w jego mieszkaniu, na trwający proces rozwodowy, a także na okoliczność, iż właścicielka mieszkania - jej matka - również nie traktuje tej sytuacji opuszczenia przez nią lokalu jako zrzeczenia się uprawnienia do przebywania w lokalu.

Wydając decyzję, organ administracji obowiązany jest ocenić sprawę w świetle stanu faktycznego występującego w czasie wydawania decyzji.

Dotyczy to nie tylko organu I instancji, ale i organu odwoławczego. Jak to bowiem wynika z art. 140 Kpa, w administracyjnym postępowaniu odwoławczym - w sprawach nie uregulowanych odrębnie w szczególnym przepisie /a szczególnego przepisu w tym względzie nie ma/ - mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Zasadą jest przy tym, że uchylając zaskarżona decyzję, organ odwoławczy obowiązany jest orzec co do istoty sprawy /art. 138 par. 1 Kpa/. W konsekwencji należy uznać, że istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, która była przedmiotem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji.

Przenosząc powyższe stwierdzenia na grunt niniejszej sprawy, należy przyjąć, że przynajmniej w świetle okoliczności sprawy, ujawnionych w czasie wydawania decyzji przez Wojewodę W-kiego, brak było podstaw do uznania, iż skarżąca - opuszczając lokal przy pl. G. nr 6 - zrzekła się swych uprawnień do przebywania w tym lokalu. Dokonując takiego ustalenia niezgodnie z okolicznościami sprawy, Wojewoda W-ki naruszył art. 80 Kpa. Naruszenie to ma przy tym wpływ na wynik sprawy /art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa/. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obu instancji, uznając, że zachodzi potrzeba ponowienia postępowania także przed organem I instancji /art. 207 par. 1 Kpa/. O kosztach orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.