Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 831/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
article: par. 5 ust.1, par. 12 ust. 2, par.14 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło sędzia WSA Renata Kantecka ( sprawozdawca ) Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016r. sprawy ze skargi L. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "ARiMR") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia "[...]" o ustaleniu L. D. (dalej jako "skarżący", "strona") kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 43.682,72 zł.

Podstawę wydania decyzji stanowiły ustalenia postępowania administracyjnego, z których wynika, że po stwierdzeniu spełnienia warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia "[...]" przyznał stronie rentę strukturalną w wysokości 2.137,80 zł. Na świadczenie to składał się m.in. dodatek na małżonka w wysokości 60%, wynikający z § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie". W dniu 9 marca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego w S. został poinformowany, że decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z "[...]" przyznano małżonce wnioskodawcy – A. D., bezterminowo od dnia 1 października 2006 r., emeryturę rolniczą w kwocie 726,51 zł. Z związku z tym, iż nie zostało to uwzględnione przy wydawaniu kolejnych decyzji w sprawie zmiany wysokości renty strukturalnej: z "[...]" 2006 r., "[...]’ 2008 r., "[...]" 2009 r., "[...]" 2010 r., "[...]" 2011 r., "[...]" 2012 r., "[...]" 2013 r. oraz "[...]" 2014 r., organ I instancji w dniu 19 maja 2015 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nadmiernie pobranych środków finansowych za lata 2006 – 2015, ustalając w jego wyniku, decyzją z 19 sierpnia 2015 r., kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, w podanej na wstępie wysokości.

Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie w związku z wniesionym odwołaniem, Dyrektor "[...]" Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że zgodnie z § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, wysokość renty strukturalnej zwiększa się o 60 % kwoty najniższej emerytury, jeżeli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i spełnione są następujące warunki: przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków, oboje małżonkowie w dniu przekazania gospodarstwa rolnego spełniają warunki określone w § 4, małżonek wnioskodawcy nie posiada własnych źródeł dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, i nie ma ustalonego prawa do emerytury albo renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego.

Zgodnie zaś z § 14 ust. 3 ww. rozporządzenia, w przypadku gdy małżonek uprawnionego do renty strukturalnej, powiększonej o zwiększenie, o którym mowa w § 12 ust. 2 pkt 1, w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, lub podejmie pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tego zwiększenia.

Organ odwoławczy powołał również art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zm.) oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438 ze zm.), ustanawiające podstawę prawną zwrotu nienależnie pobranych płatności. Podniósł, że przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności są określone w:

- art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L z 2004 r., Nr 141, str. 18 ze zm.), mającego zastosowanie dla płatności w ramach kampanii w latach 2005 - 2009;

- art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE L z 2009 r., Nr 316, str. 65 ze zm.), mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 r.;

- art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z 2011 r., Nr 25, str. 8 ze zm.), mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii w 2011 r. i w latach następnych.

Zgodnie z powyższymi przepisami, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, zasadę tę stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Jak podał organ II instancji, z powyższych unormowań wynikały dwa warunki, które muszą być spełnione łącznie aby możliwe było odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Po pierwsze musi zaistnieć pomyłka właściwego organu; po drugie - rolnik w zwykłych okolicznościach nie mógł takiego błędu wykryć. W niniejszej sprawie zasadne było twierdzenie, że błąd mógł zostać wykryty przez stronę w zwykłych okolicznościach. Składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej, rolnik podpisał bowiem oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych. Zobowiązał się też do informowania Agencji o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń. Także w pouczeniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej został poinformowany, iż wymienioną rentę zmniejsza się o kwotę dodatku na współmałżonka w przypadku, gdy uzyska on własne źródło dochodu. Zdaniem organu, strona miała więc pełną świadomość, iż w okresie od października 2006 r. do lutego 2015 r. otrzymywała rentę strukturalną bez uwzględnienia pomniejszenia o dodatek na współmałżonka.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, organ wskazał, że wydanie decyzji określającej obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej wypłaty określonych środków publicznych wynika wprost z art.28 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce wówczas, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie pierwotna wysokość renty strukturalnej zostanie zmniejszona na podstawie kolejnej decyzji.

Odnosząc się do kontroli na miejscu, która odbyła się w gospodarstwie strony w dniu 1 kwietnia 2014r., organ stwierdził, że weryfikowała ona stan faktyczny dotyczący przekazania gospodarstwa oraz czy przekazujący podjął zatrudnienie, inną pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego za wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, czy podjął prowadzenie działalności gospodarczej jako właściciel lub posiadacz gospodarstwa rolnego. Wynik tej kontroli nie ma wpływu na toczące się postępowanie.

Organ odwoławczy podkreślił, że fakt wypłacania producentowi rolnemu renty strukturalnej w zawyżonej wysokości – powiększonej o dodatek na współmałżonka – mógł zostać wykryty w zwykłych okolicznościach przez stronę. Niezasadne są argumenty strony odnoszące się do nieznajomości przepisów prawa, gdyż składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej podpisał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych oraz zobowiązał się do informowania Agencji o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń.

Organ wskazał, że kwestie przedawnienia przyznanych płatności reguluje art.73 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednak jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Podkreślił przy tym, że to na beneficjencie spoczywa obowiązek wykazania jego dobrej wiary.

W ocenie organu, działanie strony nie nosiło znamion dobrej wiary, które uzasadniałyby przyjęcie krótszego z tych terminów. Strona pobierała bowiem rentę strukturalną w zawyżonej wysokości od października 2006 r. do lutego 2015 r., mając świadomość, że nabycie prawa do emerytury przez małżonkę nie znalazło odzwierciedlenia w decyzjach waloryzacyjnych. Skoro zatem pierwsze powiadomienie o pobraniu nadmiernie przyznanych płatności nastąpiło 22 maja 2015 r., a więc w dniu doręczenia producentowi rolnemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, zaś pierwsza płatność w zawyżonej wysokości została przekazana 26 października 2006 r., to sprawa nie uległa przedawnieniu.

Odwołując się natomiast do art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1 ze zm.), organ wskazał, że w odniesieniu do programów wieloletnich, w tym dotyczących rent strukturalnych przyznawanych w ramach PROW 2007-2013 na okres 10 lat, w każdym przypadku okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W związku z powyższym, w odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013 będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (tj. termin przedstawienia Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej - Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1 ze zm.). Organ dodał, że stosownie do art. 3 ust. 1 akapit trzeci i czwarty ww. rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, w niniejszej sprawie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia w dniu 22 maja 2015 r., poprzez doręczenie stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organ nie znalazł ponadto podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w oparciu o art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, a także art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547). Stwierdził bowiem, że łączna kwota nadmiernie przyznanych płatności z tytułu renty strukturalnej przekroczyła równowartość kwoty 100 Euro.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania:

- § 16 rozporządzenia, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że po stronie skarżącego zachodzi obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej,

- z ostrożności wskazała na naruszenie przepisów dotyczących przedawnienia zwrotu płatności z tytułu renty strukturalnej, poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i przyjęcie, że nie doszło do przedawnienia zwrotu tych płatności, w tym z uwzględnieniem działania beneficjenta w dobrej wierze i skrócenie okresu przedawnienia do czterech lat,

- naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa wyrażonej w art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej jako: "K.p.a.", poprzez nieuwzględnienie znajdującej się w aktach sprawy informacji o przyznaniu żonie skarżącego emerytury rolniczej i decyzji emerytalnej KRUS,

- art.75 K.p.a. przez niedopuszczenie i nieuwzględnienie dokumentów znajdujących się w posiadaniu organu I instancji w postaci pisma z 30 października 2006r. informującej ARiMR w S. o przyznaniu żonie skarżącego emerytury rolniczej oraz decyzji emerytalnej KRUS przyznającej żonie skarżącego emeryturę rolniczą,

- art.80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności pominięcie okoliczności związanych z zawiadomieniem organu o przyznaniu żonie skarżącego emerytury rolniczej,

– błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że ARiMR Oddział w S. nie miała wiedzy o przyznaniu żonie skarżącego emerytury rolniczej.

Nadto strona wniosła o dopuszczenie dokumentów w postaci kopii pisma KRUS z dnia 26 października 2015r. o przesłaniu ARiMR informacji o uzyskaniu przez żonę skarżącego emerytury, kopii pisma z dnia 30 października 2006r. informującego ARiMR w S. o przyznaniu żonie skarżącego emerytury rolniczej, decyzji KRUS przyznającej żonie skarżącego emeryturę rolniczą.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ miał wiedzę o tym, że żona skarżącego otrzymała emeryturę z KRUS, bo KRUS poinformował o tym ARiMR i przesłał decyzję emerytalną. Wprawdzie skarżący był poinformowany o konieczności informowania ARiMR o fakcie uzyskania emerytury przez żonę, ale był przekonany, że informacja przekazana przez KRUS jest całkowicie wystarczająca. Zaznaczył, że jest osobą niedowidzącą i niedosłyszącą i nie był w stanie przeczytać wszystkich informacji zawartych w decyzji. Pieniądze wpłacane były na konto, z którego wspólnie z żoną je pobierali i nie analizował dokładnie wpływających kwot. Organ naruszył zasadę wynikającą z art.8 K.p.a., gdyż wobec posiadanych informacji o uzyskaniu emerytury przez żonę skarżącego nadal wypłacał dodatek, a obecnie stwierdził, że dodatek ten był wypłacany bezpodstawnie. Stwierdził, że działał w dobrej wierze, gdyż miał wiedzę, że organ ma informację o uzyskaniu emerytury przez jego żonę.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zasady i tryb kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zostały określone w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c p.p.s.a., sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu nie zaistniała żadna z wyżej wymienionych przesłanek do uchylenia decyzji.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

Zgodnie z treścią § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., jeżeli rolnik pozostaje w związku małżeńskim, a warunki do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej spełniają oboje małżonkowie, rentę strukturalną przyznaje się tylko jednemu. W myśl § 12 ust. 2 tego rozporządzenia, wysokość renty strukturalnej zwiększa się o 60 % kwoty najniższej emerytury, jeżeli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i spełnione są następujące warunki:

a) przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków,

b) oboje małżonkowie w dniu przekazania gospodarstwa rolnego spełniają warunki określone w § 4,

c) małżonek wnioskodawcy nie posiada własnych źródeł dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, i nie ma ustalonego prawa do emerytury albo renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego.

Z kolei, stosownie do treści § 14 ust. 3 tego rozporządzenia, w przypadku gdy małżonek uprawnionego do renty strukturalnej, powiększonej o zwiększenie, o którym mowa w § 12 ust. 2 pkt 1, w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, lub podejmie pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tego zwiększenia.

W myśl przepisów: art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. (mającego zastosowanie dla płatności w ramach kampanii w latach 2005 – 2009), art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. (mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 r.) oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. (mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii w 2011 r. i w latach następnych), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o naliczone odsetki. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma jednak zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. W przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, zasadę tę stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy podkreślić należy, że przedmiotem zaskarżonej do Sądu decyzji jest ustalenie, czy beneficjent spełnił warunki zwolnienia ze zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej. To, że skarżący pobrał w okresie od października 2006r. do lutego 2015r. nienależne płatności z tytułu renty strukturalnej na łączną sumę 43.682,72 zł, nie budzi bowiem wątpliwości.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie poinformował organu ARiMR o decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" przyznającej jego żonie – A. D. bezterminowo od dnia 1 października 2006 r. emeryturę rolniczą. O powyższym organ miał się dowiedzieć – według skarżącego - bezpośrednio od Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolniczego, która wraz z pismem z dnia 30 października 2006r. przesłała organowi decyzję przyznającą A.D. emeryturę rolniczą. Organ okoliczności tej jednakże nie uwzględnił w kolejnych decyzjach zmieniających wysokość renty strukturalnej (z 18 marca 2008 r., 19 marca 2009 r., 19 lutego 2010 r., 28 lutego 2011 r., 2 marca 2012 r., 27 lutego 2013 r. oraz 27 lutego 2014 r.). Stanowiło to następnie podstawę do zmiany decyzji o wysokości renty strukturalnej, po czym ustalenia kolejną decyzją nadmiernie pobranych środków finansowych za lata 2006 – 2015.

Jeżeli zatem w obrocie prawnym pozostają decyzje z dnia "[...]" zmieniające wysokość renty strukturalnej - przyznające płatność w wysokości niższej o dodatek na współmałżonka, to różnica między płatnością pierwotnie przyznaną, a płatnością przyznaną później, jest kwotą nienależnie pobraną. Sytuacja, gdy dochodzi do nienależnego pobrania płatności ma bowiem miejsce wówczas, gdy rolnikowi wypłacono płatność na podstawie decyzji administracyjnej, którą później zmieniono i przyznano płatność w niższej wysokości.

W mającej zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie kwestii związanej z argumentacją skargi, że skarżący spełnił warunki zwolnienia ze zwrotu nienależnie pobranych płatności, ponieważ wypłata zawyżonych płatności nastąpiła wyłącznie w wyniku pomyłki organu – zwrócić należy uwagę, że w świetle treści powołanych wyżej przepisów rozporządzeń Komisji (WE) z 21 kwietnia 2004 r., 30 listopada 2009 r. i 27 stycznia 2011 r., obie wskazane w nich przesłanki, tj. dokonania płatności na skutek pomyłki organu oraz niemożności wykrycia błędu przez rolnika, muszą być spełnione łącznie. W okolicznościach niniejszej sprawy należy natomiast zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż – nawet w przypadku przyjęcia, że organ wiedział o przyznaniu żonie skarżącego prawa do emerytury rolniczej, choć nie od skarżącego – zaistniała pomyłka organu mogła zostać wykryta przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, o których mowa w cytowanych wyżej przepisach rozporządzeń Komisji (WE). Jak wynika z akt, składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej skarżący podpisał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych. Zobowiązał się też do informowania Agencji o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń (k. 1 i 18 akt adm.). Na obowiązek informowania Kierownika Biura Powiatowego Agencji o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokość renty strukturalnej, organ wielokrotnie wskazywał w pouczeniach decyzji zmieniających wysokość renty strukturalnej na kolejne lata. Z kolei, w pouczeniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej (k. 27 akt adm., pkt 4) beneficjent został poinformowany, iż wymienioną rentę zmniejsza się o kwotę dodatku na współmałżonka w przypadku, gdy uzyska on własne źródło dochodu. W uzasadnieniu tej decyzji, podobnie jak w późniejszych decyzjach o zmianie wysokości renty strukturalnej każdorazowo wskazywano stronie, że składową pomocy finansowej jest zwiększenie o 60% z tytułu pozostawania w związku małżeńskim (k.29), z tytułu dodatku na współmałżonka (k. 33, 35, 37, 39, 41, 43), czy spełnienia przez współmałżonka wymagań określonych w rozporządzeniu (k.31).

Decydującą w rozpoznanej sprawie jest okoliczność, która pozostaje niesporna, a mianowicie niepoinformowanie organu przez skarżącego o fakcie mającym wpływ na wysokość renty strukturalnej. Z akt sprawy administracyjnej oraz treści skargi wynika jednoznacznie, że skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku poinformowania organu o uzyskaniu przez współmałżonkę własnego źródła dochodu (emerytury rolniczej), czyli o fakcie mającym istotne znaczenie dla zmniejszenia wysokości renty. Zdaniem skarżącego, przesłanie za pismem z dnia 30 października 2006r. przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzji Prezesa KRUS przyznającej A. D. emeryturę rolniczą, stanowiło całkowicie wystarczającą podstawę do podjęcia z urzędu działań przez organ. Wobec tego, że organ posiadał już wiedzę o tym, że żona skarżącego otrzymała emeryturę z KRUS, skarżący czuł się zwolniony z obowiązku informowania o powyższym fakcie organu ARiMR. Podkreślić jednak należy, że z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. To wyłącznie na skarżącym ciążył bowiem obowiązek poinformowania organu o przyznaniu jego żonie prawa do emerytury rolniczej (uzyskania własnego źródła dochodu), o czym był wielokrotnie pouczany.

W kolejnych siedmiu (wydanych w latach 2008 – 2014) decyzjach zmieniających skarżącemu wysokość renty strukturalnej, naliczone świadczenie zwiększano każdorazowo o 60% z tytułu dodatku na współmałżonka, co jednoznacznie wskazywano w ich treści. Pomimo tego, zdaniem skarżącego, pozostawał on w dobrej wierze, gdyż nie analizował dokładnie ani treści decyzji, ani kwot wpływających na konto bankowe. Taka argumentacja nie może zostać uwzględniona. Dobra wiara jest oparta na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiot działa zgodnie z prawem. Nie można uznać za usprawiedliwione okoliczności, w których sam skarżący przyznaje, że nawet nie zapoznawał się z treścią decyzji. Gdyby zatem skarżący działał z należytą staranności, jakiej należy wymagać od każdego podmiotu, i zapoznał się z jej treścią, wiedziałby o nałożonych na niego obowiązkach i przysługujących mu prawach.

W tym stanie rzeczy słuszne jest zdaniem Sądu stanowisko, że pominięcie przez organ faktu przyznania małżonce skarżącego emerytury, mogło zostać przez niego wykryte w zwykłych okolicznościach. Nie budzi również zastrzeżeń ocena, że strona miała świadomość, iż otrzymywana w okresie od października 2006 r. do lutego 2015 r. renta strukturalna, nie uwzględniająca pomniejszenia o dodatek na współmałżonka, jest zawyżona. W opisanych okolicznościach, to skarżący miał obowiązek poinformowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S., w terminie 14 dni, o otrzymaniu emerytury rolniczej przez żonę.

Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut naruszenia §16 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r..

Odnosząc się do zarzutów naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa, zasady swobodnej oceny dowodów oraz pominięcia dowodów znajdujących się w posiadaniu organu I instancji, a przesłanych przez KRUS, Sąd stwierdza, że nie są one zasadne. Zgodnie z powołanymi przepisami, jak już wskazano, to na skarżącym ciążył obowiązek poinformowania organów ARiMR, w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia, o wszelkich okolicznościach mających wpływ na prawo do renty strukturalnej i jej wysokości, w tym o uzyskaniu własnego źródła dochodu przez współmałżonka. O powyższym skarżący był wielokrotnie pouczany. Tym samym przesłanie przez KRUS organowi decyzji przyznającej emeryturę rolniczą żonie skarżącego nie zwalniało go z tego obowiązku.

Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja skargi, że nastąpiło przedawnienia zwrotu płatności z tytułu renty strukturalnej, skoro organ przekroczył 4-letni termin powiadomienia pozostającej w dobrej wierze strony o nieuzasadnionej płatności.

Zgodnie z powołanymi na wstępnie przepisami rozporządzeń Komisji (WE), obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednak jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Zdaniem Sądu, prawidłowo organ ocenił, że brak jest podstaw do przyjęcia dobrej wiary strony, a co za tym idzie, krótszego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności, w sytuacji gdy - co wykazano wyżej - rolnik pobierając od października 2006 r. do lutego 2015 r. rentę strukturalną w zawyżonej wysokości, nie zgłosił organowi faktu nabycia przez jego żonę prawa do emerytury oraz, że okoliczność ta nie znalazła odzwierciedlenia w decyzjach waloryzacyjnych. Skoro bowiem pierwszego powiadomienia o pobraniu nadmiernie przyznanych płatności organ dokonał 22 maja 2015 r. (w związku z doręczeniem w tym dniu skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego), zaś pierwsza płatność w zawyżonej wysokości została przekazana 26 października 2006 r., to dziesięcioletni termin nie upłynął, a sprawa nie uległa przedawnieniu.

Prawidłowo również zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na treść art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, w myśl którego, w odniesieniu do programów wieloletnich, w tym dotyczących rent strukturalnych przyznawanych w ramach PROW 2007-2013 na okres 10 lat, w każdym przypadku okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Dlatego też dla płatności za lata 2007-2013 będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. i nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r..

Reasumując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Skarżący pobrał nienależną płatność z tytułu renty strukturalnej w wysokości 43.682,72 zł, zaś przeprowadzone z respektowaniem przepisów prawa procesowego, postępowanie dowodowe nie wykazało aby spełnione zostały przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu należności, o których mowa w cyt. wyżej przepisach art. 73 ust. 4, art. 80 ust. 3 i art. 5 ust. 3 rozporządzeń Komisji (WE). Nie doszło także do przedawnienia tej należności. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.