Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 419/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-08-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za maj 2006 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 18 lipca 2012 r., skarżąca B. G. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma córkami –"[...]". Uzyskuje dochody z tytułu: wynagrodzenia za pracę w wysokości 630 zł brutto oraz z zaliczek alimentacyjnych w wysokości po 400 zł na każde z dzieci. Oświadczyła, że nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że na utrzymaniu ma dwie małoletnie córki. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, na którym dokonano zajęcia na rzecz alimentów dla dorosłej córki. Nadto oświadczyła, że nie może ponieść kosztów postępowania ani opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowa wskazała, że korzysta z dodatku mieszkaniowego wypłacanego przez MOPS. Zamieszkuje w mieszaniu stanowiącym własność Gminy. Ponosi miesięczne koszty w wysokości: 350 zł czynsz, energia elektryczna ok. 200 zł, ogrzewanie gazowe średnio ok. 300 zł, opłata abonamentowa za TV 110 zł. Pozostałą kwotę wydatkuje na żywność, ubranie i leki. Wyjaśniła także, że w lipcu 2012 r. córka przeszła operację, z czym wiązał się wydatek w postaci zakupu ortopedycznego usztywniacza kolana za kwotę 350 zł.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 8 sierpnia 2012 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak:

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny skarżącej (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.2012 r. do 07.2012 r., oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnej rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należało podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy,

- odpisu dokumentu, na podstawie którego opłaca alimenty na dorosłą córkę oraz odpisów potwierdzeń przekazania środków pieniężnych na alimenty za okres od 01.2012 r. do 08.2012 r.,

- przedłożenie zaświadczenia o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia ze stosunku pracy za okres od 01.2012 r. do 07.2012 r.,

- przedłożenie odpisów decyzji przyznających zaliczki alimentacyjne na dzieci za okres od 08.2011 do 08.2012 r. oraz odpisów decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego za okres od 08.2011 r. do 08.2012 r., nadto innych odpisów decyzji na podstawie, których skarżąca uzyskała pomoc w formie zasiłku pieniężnego bądź rzeczowego za okres od 08.2011 do 08.2012 r.,

- odpisów zeznań podatkowych złożonych przez skarżącą do właściwego urzędu skarbowego za rok 2010 i 2011, ewentualnie złożenie zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd skarbowy o nie składaniu zeznań podatkowych za te lata przez skarżącą,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o ilości osób zamieszkujących ze skarżącą w mieszaniu, należało także przedłożyć zaświadczenie wydane przez odpowiedni organ ( np. przez zarządcę budynku lub gminę) określające ilość osób zamieszkujących wraz ze skarżącą w mieszaniu. W przypadku zamieszkiwania w mieszaniu także innych osób niż pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym (wskazanych w formularzu wniosku), należało złożyć oświadczenie o sposobie rozliczania kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania pomiędzy współlokatorami,

- wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawczynię, z okresu ostatnich siedmiu miesięcy (styczeń- lipiec 2012r.),

- oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącą i osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości,

- innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawczyni, określających jej sytuację majątkową i życiową .

Podkreślić należy, że w wezwaniu tym pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 p.p.s.a.

W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 15 sierpnia 2012 r. B. G. reprezentowana przez pełnomocnika - brata M. L. wyjaśniła, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymała kwotę: 766 zł za maj 2012 r., 764,95 zł za czerwiec 2012 r. i 711,28 zł za lipiec 2012 r. Wyjaśniła także, że uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę ok. 750 zł, z tytułu zaliczek alimentacyjnych ok. 800 zł miesięcznie oraz od M. L. 250 zł. Na miesięczne stałe wydatki skarżącej składają się: opłaty za energię elektryczna 160 zł, opłaty za gaz 300 zł, czynsz 271 zł, Internet wraz z TV 100 zł, łączne stałe wydatki skarżąca określiła na kwotę 831 zł. Nadto ponosi wydatki na wyżywienie trzyosobowej rodziny – średnio w kwocie ok. 10 zł na osobę dziennie tj. 900 zł miesięcznie, na zakup środków higienicznych i chemicznych 70 zł miesięcznie oraz w zależności od poczynionych oszczędności w opłatach stałych na zakup ubrań przeznacza kwotę od 30 zł do 50 zł miesięcznie. Oświadczyła, że nie posiada innych dokumentów. W ocenie strony ich uzyskanie w wyznaczonym przez WSA terminie było "niewykonalne" z uwagi na obieg korespondencji pocztowej pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Zdaniem skarżącej również żądanie przedstawienia zaświadczenia od zarządcy budynku, w którym znajduje się mieszanie było niewłaściwe z uwagi na fakt, że współlokator M. L. jest osobą pozostającą bez stałego miejsca zameldowania. Podkreśliła, że zarówno ona jak i córki nie posiadają polis na życie.

Odnosząc się do wezwania w kwestii przedłożenia dokumentów źródłowych w postaci zeznań podatkowych za lata 2010 i 2011 oświadczyła, że złożyła je w formie elektronicznej i nie posiada ich kopii. Nie posiada także środków pieniężnych na ponoszenie dodatkowych wydatków za wydanie zaświadczeń.

Zdaniem skarżącej jej stan majątkowy w okresie od 2010 do 2011 roku jest znany WSA w Olsztynie, który to wielokrotnie przyznawał stronie prawo pomocy. Ponadto zdarzenia z lat 2010- 2011, w ocenie skarżącej, są zbyt odległe w czasie by mogły mieć znaczenie przy rozpoznawaniu bieżącego wniosku.

Do oświadczenia skarżąca załączyła: trzy zestawienia wynagrodzenia pracownika za okres: od 01.04.2012 r. do 30.04.2012 r., od 01.05.2012 r. do 31.05.2012 r. i od 01.07.2012 r. do 31.07.2012 r., kserokopię decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dnia 14.10.2011 r., kserokopię zajęcia wynagrodzenia za pracę wystawionego przez Komornika Sądowego z dnia 19.08.2010 r., powiadomienie o zmianie opłat za mieszanie z dnia 05.12.2011 r., cztery potwierdzenia doładowania energii elektrycznej za 07.2012 r. oraz dwa przelewy bankowe środków pieniężnych, w związku z opłatami za gaz.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym zgodnie z art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.

Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy zauważyć, że ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Ponadto zauważyć należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Referendarz sądowy czy też Sąd ma możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Oznacza to, że rozpoznający wniosek nie może domniemywać sytuacji materialnej i życiowej strony. Obowiązkiem zatem wnioskodawcy chcącego uzyskać przywilej w postaci przyznania mu prawa pomocy jest przedstawienie szczegółowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej i życiowej, co często wiąże się z koniecznością przedłożenia dodatkowych oświadczeń czy też dokumentów źródłowych. Strona winna w takiej sytuacji wykazać się szczególną starannością, w celu możliwie jak najpełniejszego wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej. Winna zatem przedstawić szczegółowe, w miarę najpełniejsze wyjaśnienia na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie pomijając żadnej żądanej kwestii milczeniem. Może także złożyć inne oświadczenia czy też dokumenty, które w jej ocenie stanowią o aktualnej sytuacji materialnej i życiowej strony.

W przedmiotowej sprawie skarżąca pomimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a. nie udzieliła żądanych wyjaśnień w zakresie pełnym, nie udzielając na część z nich żadnych odpowiedzi czy też nie przekładając dokumentów źródłowych lub też udzielając odpowiedzi ogólnikowych, nie pozwalających na pełne ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Takie postępowanie wnioskodawczyni spowodowało, że referendarz sądowy nie dysponował pełnym materiałem dowodowym, na podstawie, którego mógł przyjąć, że istnieją podstawy do przerzucenia ciężaru poniesienia kosztów postępowania na współobywateli.

Oceniając oświadczenie skarżącej w zakresie uzyskiwanych dochodów stwierdzić należy, że wynika z niego, że miesięczne dochody skarżącej wynoszą 1.800 zł netto. W tym z tytułu podstawowego składnika wynagrodzenia za pracę (pensji) w okresie za miesiące: kwiecień, maj i lipiec 2012 r., skarżąca uzyskała średni dochód w kwocie 747,41 zł netto. Należy podkreślić, że z oświadczeń strony złożonych do spraw o sygn. akt I SA/Ol 284/12 – I SA/Ol 287/12 wiadomym jest rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy, że skarżąca otrzymuje także premię. Powyższe wynika z pisma z dnia 19 czerwca 2012 r. złożonego do akt o sygn. akt I SA/Ol 284/12 gdzie strona oświadczyła "że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód w wysokości ok. 800 zł miesięcznie, przy czym wysokość ta uzależniona jest od otrzymania premii uznaniowej". Na podstawie powyższego należy domniemywać, że skarżąca poza pensją w kwocie ok. 747 zł miesięcznie uzyskuje także wynagrodzenie dodatkowe w postaci premii, przy czym jej wysokość nie jest znana rozpoznającemu wniosek. Podkreślić należy, że skarżąca pomimo wezwania do przedstawienia zaświadczenia o wysokości uzyskanego wynagrodzenia ze stosunku pracy za okres od 01.2012 r. do 07.2012 r., nie przedstawiła żądanego dokumentu. Oświadczyła, że "nie posiada żadnych dodatkowych dokumentów i ich uzyskanie w terminie wyznaczonym przez WSA jest niewykonalne ze względu na obieg korespondencji pocztowej pomiędzy pracowaniem i pracodawcą". Zauważyć należy, że identyczne wezwanie o przedstawienie zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu ze stosunku pracy zostało skierowane do strony w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 284/12 – ( wezwanie z dnia 8.06.2012 r.). Na powyższe wezwanie także strona nie przedstawiła żądanych dokumentów, oświadczając (podobnie jak w przedmiotowej sprawie), że nie jest możliwe zebranie ich w terminie 7 dni. Nie składając pełnego oświadczenia w tym zakresie spowodowała, że rozpoznający wniosek nie miał pewności co do wysokości faktycznie uzyskiwanego dochodu z wynagrodzenia za pracę, na które obok podstawowego składnika jakim jest comiesięczna pensja, składa się także premia. Na marginesie można jedynie zauważyć, że fakt otrzymywania również dodatkowych środków ze stosunku pracy w postaci premii potwierdzają także przedstawione trzy zestawienia wynagrodzeń przedstawione przez stronę, z których rozpoznający wniosek może jednak tylko domniemywać, że średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącej za okres siedmiu miesięcy 2012 r. wynosiło 2298,28 zł brutto miesięcznie. Powyższe referendarz sądowy wywiódł, z informacji zawartej w przedstawionym zestawieniu wynagrodzenia pracownika za okres od 01.07.2012 r. do 31.07.2012 r., w którym jako podstawę "em.ren." wskazano kwotę 16087,99 zł. Podkreślić należy, że jest to tylko przypuszczenie rozpoznającego wniosek, które bez szczegółowych i jasnych wyjaśnień strony nie możne być uznane za prawdziwe.

Dodatkowo zauważyć należy, że strona nie przedstawiła także, pomimo wezwania wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres siedmiu miesięcy (styczeń- lipiec 2012r). W oparciu o te dokumenty rozpoznający wniosek mógł także określić m.in. wysokość faktycznie uzyskiwanych dochodów ze stosunku pracy. Skarżąca jednak, w żaden sposób nie ustosunkowała się to tej kwestii. Podkreślić przy tym należy, że ze szczątkowych informacji przekazanych przez stronę można wywnioskować, że środki pieniężne ze stosunku pracy przekazywane są stronie przelewem na rachunek bankowy – co potwierdzają m.in. przedstawione trzy zestawienia wynagrodzenia. W takiej sytuacji należy domniemywać, że również inne środki uzyskiwane ze stosunku pracy np. premie uznaniowe także przekazywane są stronie za pośrednictwem rachunku bankowego. Jednakże jak wskazano już wyżej rozpoznający wniosek nie może opierać się na domniemaniach. Rolą skarżącej było przedstawienie pełnych, niebudzących wątpliwości wyjaśnień. Dopóki zatem podstawowa dla sprawy i dla oceny sytuacji materialnej strony, w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy, kwestia dotycząca rzeczywiście uzyskiwanych przez stronę dochodów nie zostanie przez skarżącą wyjaśniona, nie ma możliwości przyznania stronie prawa pomocy.

Podobnie również kwestia ponoszonych przez stronę miesięcznych wydatków pomimo wezwania nie została w sposób niebudzący wątpliwości przedstawiona przez skarżącą. Podkreślić należy, że z przedstawionych przez skarżącą wyjaśnień wynika, że ujawnione przez stronę dochody w kwocie 1.800 zł w całości wydatkowane są na stałe opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego tj. opłaty za prąd, gaz, Internet i TV, czynsz oraz na wyżywienie i ubrania tj. 1801 zł łącznie miesięcznie. Stwierdzając powyższe skarżąca pomimo wezwania nie przedstawiła jednak pełnego zestawienia poniesionych wydatków stałych za okres od 01.2012 r. do 07.2012 r. jak i dokumentów źródłowych na potwierdzenie poniesienia tych wydatków. Ograniczyła się wyłącznie do przedstawienia tylko dwóch przelewów z konta z tytułu opłat za gaz, czterech doładowań energii elektrycznej zakupionych w lipcu 2012 r. oraz powiadomienia o zmianie opłat za mieszkanie. Powyższe, w ocenie rozpoznającego wniosek, okazało się niewystarczające do określenia rzeczywiście ponoszonych wydatków przez skarżącą, zwłaszcza w sytuacji gdy składane przez skarżącą oświadczenia wzajemnie się wykluczały. Z wyjaśnień strony wynikało bowiem, że otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Jednakże pomimo tego oświadczenia skarżąca wykazała, że ponosi pełną opłatę za czynsz w kwocie 271, 65 zł. Niezrozumiałe jest także, dlaczego skarżąca nie przedstawiła innych dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesionych wydatków na stałe opłaty. Mogła to uczynić przekładając czy to wyciągi z rachunków bankowych (w sytuacji gdy opłacała je przelewem bankowym) czy też przedstawiając potwierdzenia zapłaty, które winna posiadać np. dla celów dowodowych. W takiej sytuacji oświadczenie skarżącej o wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków budzi uzasadnione wątpliwości.

Takie działanie skarżącej spowodowało, że powstały istotne w sprawie rozbieżności, których w sytuacji braku woli do ich wyjaśnienia ze strony wnioskodawczyni nie udało się usunąć. W związku z powyższym, rozpoznający wniosek uznał, że brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że przedstawione przez stronę wyjaśnienia jak i dokumenty źródłowe nie pozwoliły na ustalenie pełnej rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Na zakończenie należy stwierdzić, że jest to już kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącej. W znacznej części rozpoznawanych spraw strona, była wzywana do przedstawienia dodatkowych materiałów, ostatnie takie zdarzenie miało miejsce jak wskazano wyżej w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 284 - I SA/Ol 287/12 (wezwanie z dnia 8.06.2012 r.). W takiej sytuacji należy stwierdzić, że skarżąca miała wiedzę, że może zostać wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń czy też dokumentów źródłowych, dlatego też twierdzenia skarżącej, że nie miała możliwości ich dostarczenia w wyznaczonym terminie także z tego powodu są mało wiarygodne.

Stwierdzić należy, że wszystkie żądane dokumenty, tak jak wykazano wyżej, były istotne dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Część żądanych dokumentów skarżąca winna posiadać, doświadczenie życiowe jak i realia życia codziennego, a często także przepisy prawa wymagają gromadzenia dokumentów w postaci np. potwierdzeń opłacenia rachunków, zeznań podatkowych, odpisów wyroków Sądów itp. Natomiast pozostałe z żądanych dokumentów skarżąca mogła uzyskać, bez zbędnej zwłoki.

W związku z powyższym, w sytuacji nie wywiązania się z ciążącego na skarżącej obowiązku przestawienia pełnych i niebudzących wątpliwości wyjaśnień odnośnie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej, brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia czy skarżąca spełnia ustawowe warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.