Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 407/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2009-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Grzegorz Gocki Protokolant sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 października 2009 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 czerwca 2009r., nr 12/2009/DNI1X w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego oraz na Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 września 2008 r. B. G. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Wniosek uzasadniła brakiem środków na bieżące utrzymanie, spłatę zadłużeń i innych świadczeń oraz oświadczyła, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego, który mógłby służyć zaspokojeniu zobowiązań. Wskazała również, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 21 września 2001 r., a nadto prowadzona przez nią działalność od samego początku była nierentowna i narażała ją na straty.

Decyzją z dnia 12 lutego 2009 r. nr 1/2009/DNI1X Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

- ubezpieczenie społeczne - za okres: VI, V, VII VIII, IX 2001 r.- w kwocie 1965,54 zł, oraz odsetek liczonych na dzień 23 września 2008 r. w kwocie 2.270,00 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres: VI, V, VII VIII, IX 2001 r. w kwocie 474,20 zł oraz z tytułu odsetek za zwłokę na dzień 23 września 2008 r. w kwocie 546,00 zł

- Fundusz Pracy - za okres: VI, V, VII VIII, IX 2001 r. w kwocie 141,05 zł oraz odsetek za zwłokę na dzień 23 września 2008 r. w kwocie 162,00 zł.

Z ustaleń organu wynikało, iż B.G. w okresie od 20.12.1990 r. do 20.09.2001 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu detalicznego i okrężnego artykułami spożywczymi i przemysłowymi. Z tytułu nie opłacania składek własnych na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy posiada zadłużenie, którego wysokość na dzień złożenia wniosku wraz z odsetkami za zwłokę wynosi łącznie 5.558,79 zł.

Na podstawie przedłożonego przez zobowiązaną miesięcznego zestawienia osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków organ ustalił, że B. G. osiąga dochód z tytułu pobieranego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 646 zł brutto oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Wcześniej w okresie od 18.11.2005r. do 31.03. 2008r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Nadto, zgodnie z oświadczeniem dłużniczki, korzysta ona z pomocy finansowej syna M., który pobiera rentę rodzinną po zmarłym ojcu w kwocie ok. 600 zł i pomaga matce w utrzymaniu. Jednocześnie B.G. wskazała, że jej miesięczne koszty utrzymania, w tym z tytułu opłat za mieszkanie, gaz, energię elektryczną, telefon, opiekę medyczną wynoszą 1.202,40 zł. Organ ustalił, iż od dnia 1 lipca 2007 r. zobowiązana zamieszkuje w wynajętym pokoju, ponosząc miesięczne koszty w wysokości 350 zł oraz w kwocie 80 zł z tytułu korzystania z gazu i energii elektrycznej. Zgodnie jednak z informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Brzegu, część kosztów ponoszonych na utrzymanie wynajmowanego pokoju wnioskodawczyni odpracowuje, sprzątając mieszkanie i ogród wynajmującemu – J.M.

Nadto organ ustalił, że B.G. posiada zadłużenie

z tytułu nieopłacenia czynszu za mieszkanie komunalne, w którym wcześniej mieszkała. Zaległość z tego tytułu wynosiła 6.336,33 zł. Dodatkowo, na podstawie przedłożonego wyroku Sądu Rejonowego w Brzegu II Wydział Karny z dnia 23.03.2006 r., organ ustalił, że wnioskodawczyni posiada również inne zobowiązania finansowe, m.in. wobec Banku GE Capital S.A. o/Gdańsk w kwocie 583,21 zł, Banku Spółdzielczego w Gogolinie w kwocie 3.000 zł, Banku Zachodniego S.A.I o/Opole w kwocie 3.656,34 zł , BGŻ S.A. o/Brzeg w kwocie 3.000 zł, Banku Spółdzielczego w Brzegu w kwocie 2.000 zł, Banku PKO S.A. o/Brzeg w kwocie 369 zł.

Przeciwko B.G. prowadzone były postępowania egzekucyjne z wniosku wierzycieli Banku Spółdzielczego w Gogolinie i GE Money Bank S.A. w Gdańsku, które zakończyły się umorzeniem.

W oświadczeniu o posiadanym majątku B. G.wskazała, iż nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Brak majątku w postaci nieruchomości i pojazdów samochodowych potwierdziły informacje uzyskane z Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych i Centralnej Ewidencji Pojazdów. W oparciu o informacje Urzędu Skarbowego w Brzegu organ ustalił także, iż w okresie prowadzenia działalności gospodarczej i w późniejszym terminie zobowiązana osiągała przychody (za rok 2000 przychód w kwocie 5.360 zł, za rok 2001- przychód w kwocie 44.799,54 zł, za rok 2002 przychód w kwocie 2.423,01 zł, za rok 2003- przychód w kwocie 11.944,50zł, za rok 2004 przychód w kwocie 10.823,80 zł, za rok 2005 przychód w kwocie 13.686,62 zł, za rok 2006 przychód w kwocie 7.579,83 zł, za rok 2007 przychód w kwocie 5.912,16 zł).

Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej zobowiązanej organ wskazał, iż z dołączonej do wniosku dokumentacji medycznej wynika, iż zmaga się ona z szeregiem dolegliwości o przewlekłym charakterze. Obecnie sytuacja zdrowotna zobowiązanej uległa poprawie, bowiem z dniem 31 marca 2008 r. ustała niezdolność do pracy. Na tę okoliczność dołączono do akt dokumentację lekarską, w tym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 20 marca 2008r. oraz opinię biegłych sądowych, w których lekarze stwierdzili, że B. G. nie jest niezdolna do pracy. Zaznaczono, iż wnioskodawczyni nie korzysta ze świadczeń rzeczowych i finansowych oferowanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.

Przyznając, że sytuacja majątkowa i bytowa wnioskodawczyni w aktualnym stanie sprawy jest ciężka, jak również biorąc pod uwagę jej sytuację zdrowotną organ uznał, iż nie uzasadnia ona umorzenia składek. Poddając ocenie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ uznał, iż w sprawie brak jest przesłanek do zakwalifikowania zaległości jako całkowicie nieściągalnej w myśl art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie zachodzą przesłanki, o których mowa w tych przepisach. Nadto organ stosownie do treści art. 28 ust.3 a wskazanej ustawy, pozwalającej na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia także w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, rozważył i taką możliwość i nie znalazł podstaw do umorzenia. Dokonując oceny organ wziął pod uwagę treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365)

Organ podkreślił jednocześnie, że nie może ponosić negatywnych konsekwencji błędnych decyzji związanych z prowadzoną przez wnioskodawczynię działalnością gospodarczą. Zwłaszcza, iż ryzyko prowadzenia profesjonalnej działalności gospodarczej ponosi zawsze osoba podejmująca się jej prowadzenia. Zasadą winno być opłacanie składek, a umorzenie tych należności stanowi instytucję wyjątkową. Zatem wnioskodawczyni w zaistniałej sytuacji winna sama poszukiwać możliwości rozwiązania swej trudnej sytuacji finansowej bez angażowania środków publicznych pozyskanych przez umorzenie, tym bardziej, że część jej zobowiązań powstała w wyniku przestępstwa i była efektem wyłudzenia.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, B. G. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jej zdaniem, spełnia ona warunki umorzenia należności składkowych, określone w art. 28 u.s.u.s. z uwagi na nieściągalność zobowiązania. Podniosła, iż nie jest w stanie spłacać zadłużenia składkowego, z powodu bardzo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego, którego sprzedaż umożliwiłaby spłatę przedmiotowych zaległości. Posiada tylko długi, których nie jest w stanie spłacać. Nadto, nie ma możliwości zatrudnienia, z uwagi na zły stan zdrowia. W jej opinii konieczność spłaty zadłużenia pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny oraz pozbawiłaby ją i rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych takich jak zakup żywności i leków. Przyznała, że nie korzysta ze świadczeń oferowanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej, uznając, iż ubieganie się o tego rodzaju pomoc jest upokarzające i dopóki syn pobierający rentę rodzinną pomaga jej finansowo, o tego rodzaju pomoc nie wystąpi. Ponadto wskazała, że pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej przyczynili się do pozbawienia jej mieszkania i dachu nad głową dlatego, że aby uzyskać środki pieniężne na spłatę zadłużenia z tytułu czynszu, wynajęła mieszkanie komunalne. Obecnie zmuszona jest do wynajmowania od innej osoby pokoju na czas określony do dnia 31.08.2010r. Jako źródło problemów finansowych wskazała także zatrudnienie w latach 2000 – 2001 u A. K., dla której zaciągała pożyczki w bankach celem utrzymania i ratowania swojego miejsca pracy. A. K.w okresie zatrudnienia nie wypłacała jej wynagrodzenia za pracę i nie opłacała składek ZUS, czego dowodem jest wyrok Sądu Rejonowego Sądu Pracy w Brzegu z dnia 26.03.2003r, nakazujący A. K. zapłatę określonych należności. Podniosła, iż proponowała Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych cesję należności zasądzonych od A.K. na pokrycie jej zobowiązań składkowych, jednakże ta propozycja nie znalazła zainteresowania ze strony Zakładu. Zaznaczyła, iż Zakład nie uwzględnił jej wniosku, by z uwagi na nie opłacenie składek ZUS odstąpił od egzekucji przedmiotowych należności i potraktował ten okres jako bezskładkowy.

Decyzją z dnia 25 czerwca 2009 r., Nr 12/2009/DNI1X Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu zarzutów i materiału dowodowego dołączonego przez zobowiązaną do wniosku o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości argumentację tam wyrażoną.

Nadto Prezes podkreślił, że faktycznie sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, bowiem nie posiada ona majątku, utraciła prawo do zasiłku oraz mieszkanie komunalne i zmuszona jest wynajmować pokój. Nadto Prezes wskazał także na sytuację zdrowotną wnioskodawczyni.

Podzielając ustalenia organu pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził, iż dokonane ustalenia wykluczają umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust 2 u.s.u.s., ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Wyjaśnił, iż od dnia 30.01.2009r. wobec zobowiązanej toczy się postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu i nie zakończyło się ono dotychczas sporządzeniem protokołu o nieściągalności zobowiązania. Podkreślił, iż zadłużenie z tytułu składek obejmuje rok 2001, a zatem organ może dochodzić tej należności przez okres 10 lat. Nadto wskazał, że w związku ze złożonym przez zobowiązaną wnioskiem o umorzenie należności składkowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych w celu ustalenia kwoty osiąganych przychodów w okresie prowadzenia działalności gospodarczej i w późniejszym terminie uzyskał z Urzędu Skarbowego w Brzegu informację o wysokości osiąganych przychodów przez B. G.w latach 2000-2007. Z kolei B. G. w dniu 28.04.2009r. przedłożyła w Inspektoracie ZUS w Brzegu zaświadczenie Urzędu Skarbowego w Brzegu z dnia 22.04.2009r. o wysokości dochodów uzyskanych w latach 2000-2007 przez członków rodziny, w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Organ dokonał oceny dokumentów złożonych przez skarżącą w toku postępowania przed organem odwoławczym (tj. oświadczenia zobowiązanej o wysokości dochodu, kserokopii orzeczenia PCPR z dnia 17.02.2007r. o ustaleniu niepełnosprawności wnioskodawczyni w stopniu umiarkowanym; kserokopii indywidualnego planu działania ustalonego dla zobowiązanej przez Powiatowy Urząd Pracy w Brzegu z dnia 07.05.2009r.). Na ich podstawie organ ustalił, że aktualnie jedynym dochodem zobowiązanej jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz, że została ona objęta indywidualnym planem działania mającym na celu podjęcie aktywności zawodowej. Nie kwestionując bardzo trudnej sytuacji materialnej B.G. pogłębionej dodatkowo utratą zasiłku dla bezrobotnych oraz jej problemów zdrowotnych, organ stwierdził, iż nawet w świetle tak trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Podkreślił, iż umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mieści się w granicach tzw. uznania administracyjnego i winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który nawet w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych może, ale nie musi umorzyć zaległości (uchwała SN z dnia 06.05.2004r. sygn. II UZP 6/04).

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia przez Zakład prośby o potraktowanie okresu zalegania w opłacaniu składek jako okresu bez składkowego, organ wyjaśnił, iż uznanie okresu prowadzenia działalności gospodarczej i podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu ma charakter obowiązkowy i nie nosi znamion dobrowolności. Stwierdził także, iż w aktach sprawy brak jest informacji, iż zobowiązana wcześniej złożyła propozycję cesji należności na rzecz ZUS.

W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca domagała się umorzenia zobowiązania z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Nie zgodziła się z poglądem ZUS, iż nie spełnia przesłanek warunkujących umorzenie zaległości. Ponadto, jej zdaniem, organy mało wnikliwie zbadały jej sytuację. Skarżąca uważa, iż ZUS nie uwzględnił jej trudnej sytuacji materialnej. Podkreśliła przy tym, że z jedynego dochodu, który obecnie uzyskuje - 153 zł, nie jest w stanie spłacić powstałego w 2001 r. zobowiązania, bowiem kwota ta nie wystarcza nawet na zakup lekarstw. Podniosła, iż wbrew ustaleniom organu, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a na potwierdzenie tego faktu dołączyła do skargi kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 17.02.2007 r. Skarżąca zakwestionowała twierdzenie ZUS, iż nie proponowała cesji należności od A.K. prawomocnie zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Brzegu. Twierdzi, iż w piśmie z dnia 8 marca 2009 r. złożyła taką propozycję. Nadmieniła, iż obecnie Komornik Sądu Rejonowego w Brzegu prowadzi skutecznie egzekucję przeciwko A. K. na jej rzecz, co świadczy o ściągalności zasądzonego zobowiązania w kwocie 15.870 zł z odsetkami. Możliwe jest zatem sporządzenie umowy cesji i skuteczne zaspokojenie całości roszczenia na rzecz ZUS.

Odpowiadając na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i w całej rozciągłości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko i wyłącznie z punktu widzenia jej legalności, czyli pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej [p.p.s.a.], zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził takich naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007r. nr 11, poz. 74) przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wymienione należności mogą być również umarzane, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z mocy § 3 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Podkreślić jednocześnie należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Oznacza to, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru przy podejmowaniu decyzji i nawet gdy spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie należności, organ może, ale nie musi ich umorzyć. Zakład ma bowiem, stosownie do wskazanych przepisów możliwość umorzenia, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Odwołać się w tym miejscu wypada do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Pokreślić jednocześnie należy, iż organ powinien wnikliwie rozważyć kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania.

Zatem sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z kpa oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż wnioskiem o umorzenie objęto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia. Zatem organ I instancji weryfikując możliwość umorzenia składek prawidłowo odniósł się zarówno do przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i przesłanek wynikających z treści §3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a organ odwoławczy podzielił taką argumentację.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy podkreślając, iż w rozpatrywanej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Skarżąca na etapie składania wniosku nie pracowała i osiągała dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 646 zł brutto oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Nadto korzystała z pomocy finansowej syna M.który pobiera rentę rodzinną po zmarłym ojcu w kwocie ok. 600 zł i pomagał jej w utrzymaniu. Miesięczne koszty utrzymania, w tym z tytułu opłat za mieszkanie, gaz, energię elektryczną, telefon, opiekę medyczną B. G. wynosiły 1.202,40 zł. Nadto organ ustalił, iż od dnia 1 lipca 2007 r. zobowiązana zamieszkuje w wynajętym pokoju, ponosząc miesięczne koszty w wysokości 350 zł oraz w kwocie 80 zł z tytułu korzystania z gazu i energii elektrycznej. Jednakże, zgodnie z informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Brzegu, część kosztów ponoszonych na utrzymanie wynajmowanego pokoju wnioskodawczyni odpracowuje, sprzątając mieszkanie i ogród wynajmującemu – J.M. Na etapie postępowania odwoławczego jedynym dochodem zobowiązanej był już tylko zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, lecz jak ustalono została ona objęta indywidualnym planem działania mającym na celu podjęcie aktywności zawodowej. Badając sytuację materialną wnioskodawczyni organy ustaliły ponadto, że nie posiada ona majątku, natomiast jest zadłużona wobec banków i z tytułu zaległego czynszu za mieszkanie komunalne.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku jakiegokolwiek majątku i w związku z tym bezskuteczności egzekucji, organy prawidłowo odwołały się do przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ II instancji podkreślił przy tym, że od dnia 30.01.2009r. wobec zobowiązanej toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu i dotychczas postępowanie to nie zakończyło się, a w szczególności organ nie stwierdził nieściągalności zobowiązania. Nadto zadłużenie z tytułu składek obejmuje rok 2001, a zatem organ może dochodzić tej należności przez okres 10 lat. Z tym stanowiskiem koresponduje stwierdzenie skarżącej zawarte w skardze, że skoro skutecznie udaje jej się egzekwować należności od A.K. to w rzeczywistości dysponuje dodatkowymi środkami finansowymi, które pozwalają na spłatę zadłużenia. Bez znaczenia dla oceny dokonanej przez organy jest propozycja skarżącej wyrażona w odwołaniu, a dotycząca ewentualnej cesji tej wierzytelności, gdyż wniosek taki nie niweczy stanowiska organów w zakresie nieściągalności, a wręcz przeciwnie, jak wspomniano wyżej dowodzi, iż skarżąca dysponuje jakimś majątkiem.

Zatem dokonana przez organy ocena sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, z uwypukleniem faktycznie trudnej sytuacji materialnej B. G. pogłębionej dodatkowo utratą zasiłku dla bezrobotnych, znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym. Nie oznacza to jednak, że Zakład był zobligowany do umorzenia zaległości. Jak słusznie bowiem wskazał Prezes ZUS umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mieści się w granicach tzw. uznania administracyjnego i winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek.

Dodatkowo Sąd zauważa, iż wprawdzie w decyzji organu II instancji faktycznie wskazano, iż w aktach sprawy znalazło się orzeczenie z dnia 17.02.2007r. o ustaleniu niepełnosprawności wnioskodawczyni w stopniu umiarkowanym, chociaż faktycznie z treści tego orzeczenia wynika, iż zaliczono skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności, to jednak nie świadczy to, jak twierdzi skarżąca, o pobieżnym zbadaniu jej sprawy. Jak wynika bowiem z akt sprawy i na co zwrócił już uwagę organ I instancji, w aktach znajduje się dokumentacja dotycząca stanu zdrowia skarżącej, w tym orzeczenie lekarza orzecznika z dnia 20 marca 2008r. o tym, iż nie jest ona niezdolna do pracy. Organ wyraźnie wskazał, że obecnie sytuacja zdrowotna zobowiązanej uległa poprawie, bowiem z dniem 31 marca 2008 r. ustała niezdolność do pracy i organ odwoławczy te ustalenia podzielił. Oznacza to, że wprawdzie organ II instancji błędnie opisał treść dołączonego przez stronę orzeczenia, to jednak kompleksowe ustalenia dotyczące jej stanu zdrowia były prawidłowe i znalazły oparcie w zgromadzonych dowodach. Zatem w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo przyjął, że zebrany materiał dowodowy nie wykazał całkowitej nieściągalności, gdyż skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 wskazanej ustawy.

W ocenie Sądu organ odwoławczy, nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, organ podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, a zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację majątkową skarżącej oraz rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia przez Zakład prośby o potraktowanie okresu zalegania w opłacaniu składek jako okresu bezskładkowego, organ słusznie wskazał, iż w okresie prowadzenia działalności gospodarczej osoby prowadzące taką działalność obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom społecznym, a zatem nie mogą być zwolnienie z tego obowiązku.

Reasumując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nadto podkreślić należy, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, szczegółowo określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nawet, gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalona całkowita nieściągalność należności bądź spełnione będą inne kryteria upoważniające do umorzenia, to z uwagi na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu, organ może odmówić ich umorzenia.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.