Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 795/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 35 ust. 1, art.. 36 ust. 2
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 58 ust. 3, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1, art. 74 ust. 1, art. 75
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 119, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi K.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z powodu wybudowania napowietrznej linii elektroenergetycznej przechodzącej nad nieruchomością 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej K.J. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz.256), zwanej k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł., wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, z dnia [...] r. odmawiającą ustalenia odszkodowania z powodu wybudowania napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV relacji R.-R.-D. przechodzącej nad nieruchomością położoną w Ł. przy ul. A 13, oznaczoną w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 25/1.

W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda wskazał, że decyzją Naczelnika Dzielnicy Ł.-Ś. z dnia [...] sierpnia 1976r. zezwolono Zakładowi Energetycznemu Ł.-M. na przeprowadzenie linii energetycznej przez szereg nieruchomości, w tym przez działkę skarżącej. Organ wyjaśnił również, że w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości skarżącej wpis sporządzony w dniu 20 lutego 1968r. potwierdza fakt, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 25 października 1930r. właścicielami tej nieruchomości byli S. i J. małżeństwo P. we wspólności ustawowej. Następnie zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] marca 1994r., sygn. akt [...], spadek po S.P. nabyli: J. P., W..P. i K. P. po 1/3 części każdy, a spadek po J. P. – W. P. i K. P. po 1/4 części. W. P. cały swój udział wynoszący 1/4 części nieruchomości sprzedał K.J. z domu P. (akt notarialny z dnia 13 sierpnia 1997r.), która stała się właścicielką całej nieruchomości.

Wojewoda wskazał, że K. J., reprezentowana przez pełnomocnika, wystąpiła z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania w wysokości 1/4 przypadającego udziału w spadku po J. i S. małżeństwo P., którzy byli właścicielami w dacie wydania decyzji zezwalającej na wybudowanie linii. Rozpoznając ten wniosek i odmawiając ustalenia tego odszkodowania, organ I instancji powołał – jak wywodził Wojewoda - art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz. 65), zwanej u.g.n. Przepis ten stanowiący o wydaniu odrębnej decyzji o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Przepis ten ma zastosowanie do sytuacji ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 124 – art. 126 u.g.n., a odszkodowanie wynikać może z art. 128 ust. 4 u.g.n.

Wojewoda podniósł, że możliwość zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów przeszłych odnosi się do osób, będących adresatami decyzji wydanych w minionym czasie, którym ograniczono sposób korzystania z nieruchomości. Przyjęcie, że roszczenie następcy prawnego osoby dawniej wywłaszczonej ma charakter cywilny powodowałoby, że podlegałoby ono przedawnieniu, tak jak roszczenie cywilne (art. 118 k.c). Z kolei uznanie, że roszczenie dotyczące przyznania odszkodowania, nie ma w tym wypadku charakteru cywilnego powoduje to, że wprawdzie - jako prawo publicznoprawne, realizowane na drodze administracyjnej - nie podlega przedawnieniu, tym niemniej należy w takiej sytuacji wskazać na jakiej podstawie prawnej to prawo przysługuje następcy prawnemu. W przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi bowiem istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych. Przykładem podstawy prawnej, gdzie z mocy przepisów szczególnych spadkobiercom przysługuje określone prawo, jest instytucja zwrotu nieruchomości regulowana w art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n., czy też prawo do potwierdzenia rekompensaty - art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017r., poz. 2097).

Wojewoda - wskazując poglądy judykatury - zauważył, że prawa o charakterze publicznoprawnym co do zasady nie wchodzą w skład spadku, natomiast niektóre z tych praw przysługują spadkobiercom, ale z mocy przepisów szczególnych, czego brak w tej sprawie.

W ocenie Wojewody, brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. z tytułu wybudowania linii energetycznej na mocy decyzji z dnia 30 sierpnia 1976r. na rzecz spadkobierców ówczesnych właścicieli nieruchomości, ponieważ odszkodowanie to należne jest tylko podmiotowi wywłaszczonemu i prawo to nie przechodzi, co do zasady, na następców syngularnych oraz uniwersalnych.

Skargę na tę decyzję złożyła K.J., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie:

1) art. 21 ust. 2 Konstytucji RP i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez pominięcie nabycia przez wnioskodawczynię w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej i ustalenie, że prawa do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia wygasają ze śmiercią osoby wywłaszczonej i w konsekwencji nie mogą być nabyte przez osoby w drodze sukcesji uniwersalnej oraz poprzez uznanie, że do spadku po osobie wywłaszczonej nie wchodzą prawa związane z odszkodowaniem z tytułu wywłaszczenia nieruchomości lub też poprzez uznanie, że roszczenia te nie należą się wnioskodawczyni jako obecnemu właścicielowi nieruchomości, tj. jako osobie nadal administracyjnie ograniczonej w wykonywaniu własności (tj. wywłaszczonej) ze względu na istnienie linii i przypisanie przedsiębiorstwu prawa do wejścia na grunt celem wykonywania prac eksploatacyjnych na linii;

2) art. 12 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przytaczanych przez wnioskodawczynię dowodów i okoliczności potwierdzających nabycie przez wnioskodawczynię w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej;

3) art. 7, art. 77 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich wniosków dowodowych zgłoszonych przez wnioskodawczynię co do nabycia przez nią w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej (co do jej udziału w spadku).

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że następstwo prawne na mocy sukcesji uniwersalnej nie pozbawia możliwości dochodzenia spornego odszkodowania. Osoby, które były właścicielami w dacie wywłaszczenia nie wiedziały o wywłaszczeniu (decyzja nigdy nie została im doręczona, a o decyzji dowiedział się dopiero ich spadkobierca i obecny właściciel gruntu). Właściciel gruntu w dacie wywłaszczenia zmarł, nie wiedząc o istnieniu decyzji wywłaszczeniowej.

W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Pismem z dnia 11 stycznia 2021r. pełnomocnik uczestnika postępowania - B S.A. z siedzibą w L. - wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie na rzecz uczestnika postępowania zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto podzielił stanowisko organów w kwestii braku podstaw prawnych do ustalenia spornego odszkodowania na rzecz następców prawnych ówczesnych właścicieli nieruchomości.

Pismami z dnia 12 stycznia 2021r. oraz z dnia 15 i 16 marca 2021r. pełnomocnik skarżącej popierając swoje stanowisko przedstawione w skardze, zwrócił uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021r., sygn. akt I OPS 1/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.), zwanej p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Na mocy art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1

p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną skargą decyzję w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości w związku z wybudowaniem napowietrznej linii elektroenergetycznej – Sąd stwierdza, że istota sporu na tle okoliczności faktycznych tej sprawy sprowadza się do tego, czy następcy prawni, a ściślej spadkobiercy, właściciela nieruchomości, w stosunku do którego wydano decyzję o ograniczeniu prawa własności części nieruchomości pod budowę wskazanej linii elektroenergetycznej mieszczą się w katalogu podmiotów uprawnionych do żądania odszkodowania.

To ważkie zagadnienie prawne – wobec rodzących się na gruncie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poważnych wątpliwości co kręgu podmiotów uprawnionych do zgłoszenia roszczenia o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości lub jej części lub ograniczenia prawa własności nieruchomości, a mianowicie czy są to wyłącznie właściciele nieruchomości, co do których wydano decyzję o wywłaszczeniu, czy też podmioty trzecie, które uzyskały w późniejszym czasie prawo do dysponowania nieruchomością objętą taką decyzją - było przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021r., sygn. akt I OPS 1/20.

W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny w pkt 1 przyjął, że "odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości".

W uzasadnieniu tej uchwały w zakresie tegoż punktu Naczelny Sąd Administracyjny – po przeanalizowaniu regulacji poprzednio obowiązujących ustaw, a ściślej art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1974r. nr 10 poz. 64 ze zm.) i art. 58 ust. 3, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i art. 74 ust. 1 oraz art. 75 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomościami (Dz.U. z 1991r. poz. 127 ze zm.), oraz obecnie obowiązującej ustawy, w szczególności art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. – doszedł do ogólnego wniosku, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia "jest (...)osoba, której praw dotyczy skutek wywłaszczenia, tj. pozbawienie prawa lub ograniczenie jego wykonywania (przede wszystkim właściciel i użytkownik wieczysty). Taki sposób określania przez ustawodawcę osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia występował nie tylko w poprzednio obowiązujących ustawach, ale występuje również w obecnie obowiązującym stanie prawnym. (...) przyjęcie stanowiska, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, rozumiana jako osoba pozbawiona prawa do nieruchomości lub ograniczona w wykonywaniu tego prawa, nie jest do zaakceptowania, ponieważ narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalność wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem (art. 21 Konstytucji RP). W przypadkach bowiem, w których przepisy prawa przewidują, że ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia następuje w odrębnym postępowaniu, czy też w przypadku gdy strony (osoba wywłaszczona lub podmiot zobowiązany do uiszczenia odszkodowania) uczyniły przedmiotem zaskarżenia decyzję wywłaszczeniową, ale tylko w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, śmierć osoby wywłaszczonej spowodowałaby konieczność umorzenia postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania, skoro spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie mogliby wstąpić w prawa i obowiązki swojego spadkodawcy. W ten sposób doszłoby do wywłaszczenia prawa bez ustalenia odszkodowania z jednoczesnym pozbawieniem ochrony prawa do dziedziczenia. Konstytucja wymienia ochronę własności i prawo dziedziczenia, jako jedną z podstawowych zasad ustroju państwa. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 2 Konstytucji, wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Z kolei art. 64 ust. 1 Konstytucji stanowi, że każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Zgodnie zaś z art. 64 ust. 2 Konstytucji, własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. Tak szeroka ochrona wynikająca z art. 64 ust.1 i 2 Konstytucji obejmuje nie tylko prawo własności, ale również inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia. Ochrona innych praw majątkowych może obejmować zarówno prawa o charakterze bezwzględnym jak i prawa o charakterze względnym. Gwarancją art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji należy objąć także rozmaite kategorie roszczeń odszkodowawczych, zapewniające ochronę kompensacyjną w sytuacji, gdy ze względów faktycznych lub prawnych nie jest możliwe przywrócenie (restytucja) stanu pierwotnego (por. pkt 4.2 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt SK 51/05). Również w wyroku z dnia 21 lipca 2014 r. (sygn. akt K/36/13) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: "Prawo do odszkodowania, jako prawo majątkowe, podlega ochronie konstytucyjnej. Jego ograniczenia nie mogą zamykać drogi sądowej ani nie mogą prowadzić do naruszenia zasady równej ochrony praw majątkowych". Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia ma charakter prawa majątkowego, a podstawową funkcją jaką realizuje jest funkcja kompensacyjna, ma bowiem zrekompensować podmiotowi wywłaszczanemu wartość odbieranego prawa jakim jest prawo własności lub zrekompensować szkody powstałe wskutek zdarzeń powodujących ograniczenie prawa własności. Dlatego też wynikająca z art. 64 ust. 1 Konstytucji ochrona własności i innych praw majątkowych nabiera istotnego znaczenia w przypadku stosowania instytucji wywłaszczenia, wówczas bowiem zachodzi szczególny związek pomiędzy chronionymi prawami, tj. prawem własności i odszkodowaniem z tytułu wywłaszczenia stanowiącym prawo majątkowe o charakterze kompensacyjnym".

Naczelny Sąd Administracyjny podniósł również, że "konstytucyjną ochroną, poza prawem własności i innymi prawami majątkowymi, zostało również objęte prawo dziedziczenia, co wynika z powołanych wcześniej art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji. Z przepisów tych wynika przy tym równorzędna ochrona własności i prawa dziedziczenia. Ochrona prawa dziedziczenia stanowi więc uzupełnienie ochrony prawa własności i ochrony innych praw majątkowych. Bez ochrony prawa dziedziczenia, ochrona własności i innych praw majątkowych byłaby bowiem niepełna. Szczególnie podkreśla się ścisły związek prawa dziedziczenia z własnością, ponieważ to ochrona dziedziczenia zapewnia między innymi, że prawo własności nie wygaśnie wraz ze śmiercią właściciela. Konstytucja chroni więc prawa nabyte w drodze dziedziczenia, nie przesądzając jednak, kto w konkretnej sytuacji prawa te nabywa. Natomiast z konstytucyjnej ochrony prawa dziedziczenia wynika dla ustawodawcy obowiązek kształtowania praw majątkowych jako dziedzicznych i wprowadzenia określonego modelu i zasad dziedziczenia. Jakkolwiek więc ustawodawca dysponuje pewną swobodą w tym względzie, to granicą tej swobody jest zakaz naruszania wartości konstytucyjnie chronionych. Ta konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia realizowana jest m.in. przez przepisy prawa spadkowego, a w szczególności w art. 922 §1 i 2 kc, w którym postanowiono, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej; nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Na spadkobierców nie przechodzą zatem prawa o charakterze osobistym oraz te, co do których postanowiono w obowiązujących przepisach prawa, jako przechodzące na rzecz innych osób. Obok konstytucyjnych zasad ochrony prawa własności, innych praw majątkowych oraz prawa dziedziczenia, fundamentalną zasadą ustrojową jest również konstytucyjna zasada zawarta w art. 21 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którą wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Powyższe zasady konstytucyjne adresowane są nie tylko do ustawodawcy, który stanowiąc prawo nie może ich naruszać, ale zasady te stanowią również podstawowe kryterium przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa przez podmioty stosujące prawo. (...) Za przyjęciem stanowiska, że spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego wywłaszczonego właściciela nieruchomości przemawia przede wszystkim konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia. Zasada ta stanowi bowiem uzupełnienie ochrony prawa własności i innych praw majątkowych, co ma szczególne znaczenie w przypadku wywłaszczenia, z uwagi na zachodzący związek pomiędzy chronionymi prawami, tj. prawem własności i prawem do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia stanowiącym prawo majątkowe o charakterze kompensacyjnym w związku z utratą prawa własności. Dlatego też z konstytucyjnej zasady ochrony prawa dziedziczenia, realizowanej w przepisach prawa spadkowego wynika, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości w trakcie postępowania wywłaszczeniowego w jego miejsce wstępują spadkobiercy. Z zasady tej wynika również, że w przypadku gdy śmierć dotychczasowego właściciela nastąpiła po zakończeniu postępowania wywłaszczeniowego, ale przed ustaleniem odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, w miejsce zmarłego wstępują jego spadkobiercy. Za stanowiskiem, zgodnie z którym spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego byłego właściciela przemawia przy tym nie tylko konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia, ale również konstytucyjna zasada, zgodnie z którą wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Z przyjętej konstytucyjnej i ustrojowej zasady wynika, że wywłaszczenie może nastąpić tylko za słusznym odszkodowaniem. Tym samym przyjęcie stanowiska, że spadkobierca osoby wywłaszczonej nie jest osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania w miejsce właściciela, którego roszczenie odszkodowawcze nie zostało zaspokojone, pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z konstytucyjną zasadą, zgodnie z którą wywłaszczenie może nastąpić tylko za słusznym odszkodowaniem. Zachowanie tej konstytucyjnej zasady, że wywłaszczenie może nastąpić tylko za słusznym odszkodowaniem, w przypadku gdy osoba wywłaszczona zmarła przed zaspokojeniem roszczenia odszkodowawczego, możliwe jest tylko wówczas gdy w miejsce zmarłego, podmiotami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania będą jego spadkobiercy. To bowiem z konstytucyjnej zasady, że wywłaszczenie może nastąpić jedynie wówczas gdy dokonywane jest na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem oraz konstytucyjnej zasady ochrony prawa dziedziczenia wynika, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia, które jest prawem majątkowym o charakterze kompensacyjnym, mogą nabyć spadkobiercy osoby wywłaszczonej, która zmarła przed nabyciem odszkodowania. Przyjęcie odmiennego stanowiska powodowałoby, że spadkobiercy osoby wywłaszczonej, którzy jako sukcesorzy pod tytułem ogólnym (uniwersalnym) wstępują w ogół praw i obowiązków zmarłego właściciela, w tym również praw i obowiązków związanych z wywłaszczoną już nieruchomością, pozbawieni zostaliby udziału w niezaspokojonych prawach majątkowych swojego spadkodawcy przysługujących mu z tytułu wywłaszczenia własności nieruchomości, a konsekwencją tego stanu rzeczy byłoby wywłaszczenie bez odszkodowania. Podstawę prawną ustalenia kręgu spadkobierców w wyniku realizacji konstytucyjnej zasady ochrony prawa dziedziczenia będą stanowić przepisy prawa spadkowego zawarte w kodeksie cywilnym, albowiem tylko na podstawie tych przepisów możliwe jest ustalenie statusu spadkobiercy, jako osoby ustawowo uznanej za podmiot konstytucyjnego prawa dziedziczenia".

Wobec treści wskazanej uchwały i jej uzasadnienia, które w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie, nie ma już wątpliwości co do tego, że spadkobiercy właściciela wywłaszczonej (lub poddanej ograniczeniom) nieruchomości lub jej części mieszczą się w kręgu uprawnionych do ubiegania się o ustalenie wysokości odszkodowania, o ile "wywłaszczony" właściciel nie uzyskał odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości. Wymierną konsekwencją tak rozumianego art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest w tej sprawie fakt, iż skarżącej jako spadkobiercy "wywłaszczonego" właściciela nieruchomości przysługuje roszczenie o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości. Nie można więc podzielić odmiennego poglądu prezentowanego przez organy obu instancji, co oznacza, iż ponownie rozpoznając sprawę organy te obowiązane będą przeprowadzić postępowanie dowodowe i wyjaśniające na wszystkie relewantne prawnie okoliczności ustalenia spornego odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności części nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uwzględnił skargę. O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, orzekł zaś, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018r., poz. 265).

dc