Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 180/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-06-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych w części
W pozostałym zakresie oddalono wniosek
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255, art. 258 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 1 pkt 1, par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 221 poz 2193
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi
article: par. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 221 poz 2192
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w części, obejmującej połowę wpisu od skargi w wysokości 200 (dwieście) złotych, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w pkt 1, wniosek oddalić.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r., nr [...], dotycząca ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W skardze, M. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a także złożył wniosek w tym zakresie, na urzędowym formularzu. Uzasadniając swoje żądanie przyznania pomocy podał, że jest zatrudniony na stanowisku kierowca, z wynagrodzeniem miesięcznym ok. 1.600 zł netto. Posiada na utrzymaniu córkę w wieku 6 lat oraz niepracującą zawodowo małżonkę. Oświadczył, że nie posiada dodatkowych źródeł dochodu. Stwierdził, że jest właścicielem ½ udziału w gospodarstwie rolnym położonym w [...], lecz nie może z niego korzystać z powodu konfliktu z matką, a sprawa ta znalazła swój finał w sądzie. W części wniosku, dotyczącej stanu rodzinnego i majątku podał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i niepełnoletnią córką, posiada ½ udziału w domu o powierzchni 100m² oraz ½ w gospodarstwie rolnym o powierzchni ok. 10 ha. Oświadczył także, że jego żona jest właścicielką mieszkania oraz lokalu użytkowego, położonych w [...]. Wykazał łączny dochód rodziny w wysokości ok. 3.000 zł brutto. Skarżący oświadczył, że udzielił zlecenia radcy prawnemu, poza tym nie wykazał żadnych dodatkowych dochodów, ani źródeł utrzymania członków rodziny.

Pismem z dnia 4 maja 2015 r., referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie specyfikacji miesięcznych wydatków ponoszonych na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy i członków jego rodziny i udokumentowania ww. wydatków. Zobowiązał do wskazania powierzchni domu, należącego do małżonki wnioskodawcy oraz wyjaśnienie czy wnioskodawca zamieszkuje w przedmiotowym domu i partycypuje w kosztach jego utrzymania. Referendarz zwrócił również o przedłożenie specyfikacji kosztów miesięcznego utrzymania wnioskodawcy i członków jego rodziny; przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, a także do przedłożenia deklaracji podatkowych wnioskodawcy i jego małżonki za rok 2014 r., z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym. Referendarz wezwał także do przedłożenia zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości jego aktualnych zarobków i do przedłożenia aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy, potwierdzającego fakt posiadania przez małżonkę wnioskodawcy statusu osoby bezrobotnej. Zobowiązano ponadto wnioskodawcę do przedłożenia dokumentu uprawdopodabniającego okoliczność trwającego procesu sądowego, o jakim wnioskodawca wspomniał w uzasadnieniu wniosku oraz podanie na jakim etapie ten proces się znajduje.

W odpowiedzi na opisane wyżej wezwanie, pełnomocnik skarżącego radca prawny H. Ł. oświadczyła w piśmie z dnia 15 maja 2015 r., że miesięczne wydatki mieszkaniowe rodziny skarżącego kształtują się następująco: opłata z tytułu energii elektrycznej – 269 zł; opłata za wodę – 65 zł; opłata za kanalizację – 59 zł; opłata za wywóz śmieci – 39 zł; wydatki na ogrzewanie domu oraz grzanie wody piecem eko-groszek (5 t x 900 zł), czyli 375 zł miesięcznie; łączne zobowiązania podatkowe – 3.739 zł rocznie, czyli 311 zł miesięcznie. Na potwierdzenie powyższego przedłożono do akt faktury i rachunki. Wyjaśniono także, że dom należący do małżonki wnioskodawcy o powierzchni 319,60 m², lokal użytkowy i gospodarstwo rolne położone w [...] , ww. odziedziczyła po zmarłej w październiku zeszłego roku, matce. W tym domu wnioskodawca zamieszkuje ze swoją rodziną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą miesięcznie: wyżywienie – 1.200 zł; chemia – 100 zł; koszty zakupu ubrań i obuwia – 200 zł; opłata za przedszkole – 102 zł. Do akt sprawy dołączono ponadto: wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy i jego małżonki, PIT-11 za 2014 r., PIT-28, PIT-37 za 2014 r., kserokopię dowodu opłaty składki KRUS małżonki oraz pismo pełnomocnika skarżącego, informujące o aktualnym stanie postępowania sądowego o unieważnienie umowy darowizny gruntów.

Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", zważono, co następuje:

Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Ustawodawca uzależnił przyznanie pomocy w tym zakresie, od spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Kosztami "koniecznego utrzymania" w rozumieniu przywołanego przepisu są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Do tych ostatnich należą przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 127/09, LEX nr 565704). Ustalenia kosztów niezbędnego utrzymania Sąd (referendarz sądowy) dokonuje natomiast na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, zarówno w urzędowym formularzu wniosku, jak również w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w trybie art. 255 P.p.s.a.

W niniejszym postępowaniu, wskazane przez wnioskodawcę koszty niezbędnego utrzymania jego gospodarstwa domowego kształtują się na poziomie ok. 2.651 zł miesięcznie. Do kosztów tych należą: opłata za energię: ok. 200 zł (wysokość tę uzyskano po uśrednieniu miesięcznym kwoty 795,83 zł, stanowiącej sumę zrealizowanych przelewów z tego tytułu z rachunku skarżącego w miesiącach od lutego do maja 2015 r.), opłata za kanalizację: 59 zł, opłata za wywóz śmieci: 39 zł, opłata za wodę: 65 zł, opłata z tytułu podatku: 311 zł, wydatki z tytułu wyżywienia: 1.200 zł, z tytułu zakupu środków czystości: 100 zł, zakupu ubrań i obuwia: 200 zł, opłata za przedszkole: 102 zł, za ogrzewanie domu oraz wody: 375 zł. Dochód łączny rodziny stanowi natomiast kwotę rzędu 2.921 zł netto miesięcznie. Wyjaśnić przy tym należy, że wprawdzie skarżący wskazał w formularzu wniosku dochód miesięczny z tytułu wynagrodzenia w wysokości ok. 2.000 zł brutto, to z przedstawionych do akt sprawy wyciągów bankowych, wynika jednoznacznie kwota w wysokości 1.921 zł netto miesięcznie, uzyskana po uśrednieniu kwot, jakie wpłynęły na konto skarżącego w miesiącach: lutym, marcu, kwietniu i maju 2015 r. (co potwierdza także zaświadczenie od pracodawcy z dnia 13 maja 2015 r., z którego wynika, że przeciętne średnie wynagrodzenie skarżącego z ostatnich trzech miesięcy, wyniosło 2.077,52 zł netto). Po odjęciu od tak ustalonej kwoty łącznej dochodu rodziny, wykazanych powyżej niezbędnych wydatków, do dyspozycji członków rodziny pozostaje kwota ok. 300 zł.

Dla przyjętej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy ma znaczenie również stan majątkowy wnioskodawcy i członków jego gospodarstwa domowego, albowiem pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12, LEX 1166152; 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, LEX 990325). Z tego względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony został pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, LEX 849593). Z kolei strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12 – dostępne na stronie internetowej: nsa.orzeczenia.gov.pl).

Jak wynika z akt sprawy, małżonkowie posiadają majątek, a mianowicie skarżący posiada ½ udziału w gospodarstwie rolnym o powierzchni ok. 10 ha, a małżonka dysponuje nieruchomościami: gospodarstwo rolne o łącznej pow. 0,6300 ha, w tym zabudowane budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 319,60 m²; nieruchomość o powierzchni 0,0761 ha wraz z budynkiem usługowo-mieszkalnym o powierzchni 302,94 m²; rozpoczęta budowa budynku gospodarczego o powierzchni ok. 100 m². Pomimo tego, że skarżący uprawdopodobnił podnoszoną przez niego okoliczność niemożności korzystania ze swojej nieruchomości z powodu konfliktu z matką, którego skutkiem jest toczące się postępowanie sądowe, to nie zmienia to faktu, że małżonkowie w pełni dysponują majątkiem należącym do małżonki skarżącego. Okoliczność ta z kolei powinna być uwzględniania przy ocenie możliwości płatniczych samego skarżącego. Nie zmienia tego również fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami, bowiem małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu nawet ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (por.: postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873)

Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, orzekający w sprawie nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, w szczególności z uwagi na fakt, iż uzyskuje on wraz z małżonką comiesięczne dochody. Uzyskiwane środki finansowe gwarantują rodzinie zaspakajanie jej życiowych potrzeb, zapewniają także płynność finansową, co potwierdzają wyciągi bankowe. Wynika z nich bowiem dodatnie saldo końcowe (konto wnioskodawcy w miesiącach: lutym - 778,08 zł i w maju - 1.371,20 zł; małżonki odpowiednio – 1.597,57 zł i 1.371,40 zł). Zdaniem referendarza o zachowaniu płynności płatniczej rodziny świadczy także okoliczność niewykazywania obciążeń tytułami egzekucyjnymi, czy innymi formami zadłużenia. Małżonkowie dysponują także majątkiem w postaci nieruchomości, dającym potencjał do osiągania dodatkowych dochodów, czego przykładem jest uzyskiwanie należności z tytułu wynajmu.

Referendarz sądowy uznał natomiast, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od części kosztów sądowych. Koszty, jakie zobowiązany jest ponieść w niniejszym postępowaniu obejmują wpis od skargi w wysokości 400 zł (podstawa prawna: § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), następnie - w przypadku dalszego procedowania – opłatę kancelaryjną za sporządzenie odpisu zapadłego w sprawie orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,00 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 200,00 zł. (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad...). Nie bez znaczenia, ma również fakt, że skarżący złożył łącznie trzy skargi do tut. Sądu, co generuje obowiązek uiszczenia kosztów sądowych, także w pozostałych dwóch sprawach. Referendarz uznał więc, że uiszczenie pełnych kosztów we wszystkich sprawach mogłoby wpłynąć na pogorszenie sytuacji skarżącego i członków jego rodziny w znacznym stopniu, stąd zwolnienie od części wpisu jest zasadne. Z kolei określając zakres zwolnienia, referendarz wziął pod uwagę, że w pozostałych dwóch sprawach ze skarg M. M., toczących się przed tut. Sądem, tj. w sprawie II SA/Op 179/15 i II SA/Op 181/15, udzielono skarżącemu w dniu 25 czerwca 2015 r. prawa pomocy w ten sposób, że zobowiązany jest on do uiszczenia jedynie części wpisów od skarg w łącznej wysokości 200 zł (czyli po 100 zł w każdej sprawie). Skoro skarżący korzysta już z przyznanego prawa pomocy, to w ocenie referendarza, obowiązek uiszczenia części wpisu od skargi w niniejszej sprawie, w wysokości 200 zł, nie spowoduje zachwiania sytuacji bytowej skarżącego. Jego rodzina, co wykazano wyżej, posiada bowiem wolne środki na rachunkach bankowych. Referendarz uznał tym samym, że przyznana pomoc jest adekwatna do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego i daje możliwość dalszego procedowania. Biorąc pod uwagę wysokość kosztów w stosunku do ogólnej sytuacji skarżącego i zakresu udzielonej niniejszym postanowieniem pomocy, stwierdzić można, że konieczność poniesienia pozostałej części należnych kosztów sądowych, w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej, nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków życiowych, a także odpowiada celowi instytucji prawa pomocy, która powinna być zagwarantowana tylko najbardziej potrzebującym.

Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.