Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1457/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 16
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...].09.2004 r. do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynął wniosek J. A. o przyznanie renty strukturalnej. We wniosku w tabeli B "Oświadczenie o posiadanych i zadeklarowanych do przekazania działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego" strona wskazała do przekazania G. D. na powiększenie gospodarstwa, działki ewidencyjne o nr [...] i 383, położone w miejscowości Z. W., gmina Z. W.. Suma zadeklarowanych gruntów wyniosła 6,4503 ha w tym 6,3203 użytków rolnych.

Postanowieniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. stwierdzono spełnienie warunków do uzyskania renty strukturalnej, pouczając, że wnioskodawca w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia winien przekazać gospodarstwo rolne oraz zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej.

W dniu [...].02.2005 r. J. A. przedłożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w T. wniosek o zmianę do wniosku wraz z dokumentami potwierdzającymi przekazanie gospodarstwa rolnego oraz zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Zgodnie z aktem notarialnym z [...].02.2005 r. Rep. A Nr [...], J. A. wydzierżawiła G. Drozdowskiemu nieruchomość rolną o powierzchni 6,1413 ha na okres 10 lat.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał w dniu [...].05.2005 r. decyzję Nr [...] o przyznaniu J. A. renty strukturalnej począwszy od lutego 2005 r. do stycznia 2015 r. w wysokości [...] zł. W związku z waloryzacją kwoty najniższej emerytury Kierownik BP ARiMR w T. wydał decyzje o zmianie wysokości renty strukturalnej, którymi ustalił stronie kwotę renty strukturalnej w wysokościach: decyzją z dnia [...].03.2006 - [...] zł od marca 2006 r., decyzją z dnia [...].03.2008 - [...] zł od marca 2008 r., decyzją z dnia [...].03.2009 - [...] zł od marca 2009 r.

Wobec przyznania J. A. emerytury rolniczej, decyzją Prezesa KRUS z [...].12.2009 r., Kierownik BP ARiMR decyzją z dnia [...].12.2009 r. zmienił stronie wysokość renty strukturalnej, pomniejszając ją o kwotę emerytury rolniczej tj. [...] zł brutto do kwoty [...]zł od października 2009 r.

W związku z kolejną waloryzacją, wysokość renty strukturalnej została ponownie zmieniona decyzją z dnia [...].03.2010 r. do wysokości [...] zł od marca 2010 r.

Decyzją z dnia [...].03.2010 r. Kierownik BP ARiMR zmienił wysokość renty strukturalnej w ten sposób, że za okres od [...].10.2009 r. do [...].11.2009 r. ustalił stronie wysokość pobieranej renty strukturalnej w kwocie [...]zł, za okres [...].12.2009 r., - [...].02.2010 r. w kwocie [...]zł.

Podczas weryfikacji decyzji Prezesa KRUS z dnia [...].12.2009 r. zmieniającej wysokość wypłacanej J. A. emerytury rolniczej wyszła na jaw informacja wskazująca na fakt sprzedaży części wydzierżawionych gruntów. J. A. potwierdziła fakt sprzedaży działki ewidencyjnej nr [...], oraz oświadczyła, że jej nabywca nie spełnia warunków, by stać się przejmującym w sprawie renty strukturalnej. Strona przedłożyła akt notarialny Rep. A Nr [...] z dnia [...].03.2006r. W dniu [...].04.2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło oświadczenie strony, z którego wynikało, że działka nr [...] została przez nią omyłkowo zgłoszona w postępowaniu o przyznanie renty strukturalnej jako część należącego do niej gospodarstwa rolnego. Działka ta od 2001 r. nie wchodziła w skład jej gospodarstwa, ponieważ uchwałą rady Gminy Z. W. nr [...] z dnia [...].02.2001 r. została ona przekształcona w grunt nierolny, przeznaczony na cele zabudowy rzemieślniczej i jednorodzinnej.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...].06.2010 r. decyzję Nr [...] o wygaśnięciu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej i późniejszych decyzji o zmianie wysokości renty strukturalnej.

Od decyzji J. A. złożyła odwołanie.

Dyrektor ARiMR w T. decyzją z dnia [...].09.2010 r. Nr [...] -146/2010 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który postanowieniem z dnia [...].11.2010 r. odrzucił skargę.

W dniu [...].04.2013 r. Kierownik BP ARiMR w T. zawiadomił J. A. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Decyzją z dnia [...].06.2013 r. Nr [...] Kierownik BP ARiMR w T. orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł. Organ podał, że postępowanie wszczęto na skutek sprzedaży gruntu wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego, za które J. A. otrzymała rentę strukturalną. Podkreślił, że wypłata stronie należności z tytułu renty strukturalnej w wysokości przyznanej decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR od marca 2006 r. do maja 2010 r. była spowodowana niewywiązaniem się beneficjenta renty strukturalnej z ciążącego na nim obowiązku określonego w § 23 rozporządzenia RM z [...] kwietnia 2004 r., czyli powiadomienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o sprzedaży działki ewid. nr [...]. Organ ustalił, że nowi nabywcy przedmiotowej działki nie spełniają warunków, by stać się przejmującymi gospodarstwo w sprawie o przyznanie renty strukturalnej, a dotychczasowy dzierżawca użytkuje ją rolniczo.

Od decyzji organu I instancji odwołanie złożyła J. A., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazała, że organ nie rozważył przedłożonych przez nią wniosków dowodowych. Zarzuciła, że ustalenia organu zawarte w decyzji nie są poparte żadnymi dowodami. Podkreśliła, że okoliczność użytkowania działki nr [...] przez p. Drozdowskięgo jest niezasadnie traktowana przez organ, jako przesłanka do odebrania odwołującej prawa do renty strukturalnej.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] Dyrektor K.-P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T., po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z [...] czerwca 2013 r. Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ II instancji w uzasadnieniu wskazał, że świadczenia uznawane są za nienależne w przypadku ostatecznego stwierdzenia, że decyzja przyznająca rentę strukturalną została wyeliminowana z obrotu prawnego (poprzez stwierdzenie jej wygaśnięcia), co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W związku ze stwierdzeniem, iż J. A. wskutek sprzedaży działki nr [...] przestała spełniać warunki określone w § 4, § 6, § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm.) organ decyzją Nr [...] z dnia [...].06.2010 r. stwierdził wygaśnięcie z dniem [...].03.2006 r. decyzji o przyznaniu oraz decyzji o zmianie wysokości renty strukturalnej. W tym stanie faktycznym i prawnym środki publiczne przekazane na rachunek bankowy J. A. z tytułu renty strukturalnej za okres od marca 2006 r. zasadnie organ I instancji uznał za nienależnie pobrane.

Organ podkreślił, że w postępowaniu tym nie kontrolowano zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalano, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne. Na dzień wszczęcia postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej (09.04.2013 r.), postępowanie w sprawie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej było prawomocnie zakończone.

Zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w istocie sprowadzają się do podważania zasadności stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, w wyniku której J. A. utraciła prawo do renty strukturalnej. Tym samym odnoszą się do prawomocnie zakończonego postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, a więc do odrębnego postępowania, opartego na odmiennych przesłankach faktycznych i prawnych.

Kwota nienależnie wypłaconych płatności z tytułu renty strukturalnej została ustalona prawidłowo i podlega zwrotowi.

Organ wyjaśnił też, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło przedawnienie zwrotu płatności uznanej za nienależną. Zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008. W sprawie przepisy te nie mają zastosowania, ponieważ wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej, uznanych następnie za nienależnie pobrane, miała miejsce począwszy od marca 2006 r., natomiast decyzja o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej została doręczona w dniu 15.06.2010 r., zatem pomiędzy datą płatności a pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie minął okres dziesięciu lat. Między datą płatności a datą pierwszego powiadomienia upłynął zaś okres 4 lat, więc należało ustalić, czy J. A. działała w dobrej wierze.

Organ odwoławczy podkreślił, że strona składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej, podpisała oświadczenie, iż zna zasady przyznawania i tryb realizacji płatności, podane we wniosku dane są zgodne z prawdą oraz, że zobowiązuje się do niezwłocznego informowania organu o wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń oraz każdej zmianie danych zawartych we wniosku. Zdaniem organu, strona winna być świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu rent strukturalnych. W konsekwencji stwierdził, że skarżąca działała w złej wierze.

Zdaniem organu, w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności. Na podstawie ww. przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W sprawie płatność z tytułu rent strukturalnych nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność została przekazana na rachunek beneficjenta, ponieważ skarżąca nie wywiązała się z ciążących na niej obowiązków w zakresie poinformowania organu o sprzedaży wskazanej we wniosku o przyznanie renty strukturalnej działki nr [...], a więc o okoliczności, która miała istotne znaczenie dla sprawy.

Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła J. A. wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego, mających wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i zarzuciła naruszenie art. 73 ust 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21.04.2004 r., poprzez niezasadne przyjęcie że obowiązek zwrotu płatności nie uległ przedawnieniu, albowiem J. A., nie dokonując obowiązku zawiadomienia Agencji o zbyciu działki, pozostawała w złej wierze. Podkreślono, że w toku postępowania przed organami, jak i postępowania o wygaśnięcie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, strona wyjaśniała okoliczności zbycia działki na rzecz osoby trzeciej nie spełniającej kryteriów rolnika w rozumieniu programu rent strukturalnych. Podano, sporna działka nr [...] została zbyta przez J. A. w dniu [...].03.2006 r. na rzecz osoby nie spełniającej warunków dla przejmujących w sprawie o rentę strukturalną. W wyniku omyłki została przez nią zgłoszona w postępowaniu o przyznanie renty, jako część należącego do J. A. gospodarstwa rolnego. W rzeczywistości działka ta od 2001 r. nie wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, albowiem uchwałą Rady Gminy Z. W. Nr [...] z [...] lutego 2001 r. została ona przekształcona w grunt nierolny.

Skarżąca podkreśliła, że pozostawała w błędzie, co do skomplikowanego stanu prawnego posiadanej działki, co jest usprawiedliwione brakiem wiedzy prawniczej. Posiadając uchwałę, pozostawała w przekonaniu, że tego rodzaju działka, przekształcona na grunt nierolny, nie może stanowić części gospodarstwa rolnego. Skarżąca wskazała, że stanowisko jej potwierdzone zostało przez notariusza sporządzającego akt notarialny zbycia działki w 2006 r., który wyjaśnił jej, że działka ta nie ma już charakteru rolnego. Zdaniem strony, wnioskowanie w tej sytuacji z jej działań złej woli jest rażącym nadużyciem ze strony organu.

Skarżąca zwróciła również uwagę na fakt, że w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, w pouczeniu wymieniono przypadki, kiedy wypłata renty ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu. Nie wskazano tam jednak zakazu zbywania działek, ani wpływu tego rodzaju działań na wypłatę przyznanego świadczenia.

W opinii skarżącej, potwierdzeniem jej działania w dobrej wierze jest okoliczność, że wielkość przekazanego następcy gospodarstwa rolnego, nawet bez uwzględnienia zbytej działki, spełniała wymogi minimalne dotyczące powierzchni użytków rolnych, określone w § 4 pkt 4 rozporządzenia RM z dnia 30 kwietnia 2004 r. Zbycie przedmiotowej działki nie naruszyło więc przepisów rozporządzenia. Skarżąca po powzięciu wiedzy o przekształceniu przeznaczenia spornej działki w miejscowym planie zagospodarowania na działkę nierolną i rozwiązaniu umowy dzierżawy z rolnikiem, natychmiast zbyła przedmiotową nieruchomość, nie chcąc narażać się na zarzut posiadania działek wchodzących uprzednio w skład jej gospodarstwa, co mogło skutkować zawieszeniem wypłacania renty. W konsekwencji skarżąca podkreśliła, że pozostawała w dobrej wierze co do przysługującego jej świadczenia oraz braku obowiązku jego zwrotu. Obowiązek ten uległ przedawnieniu.

Skarżąca wskazała nadto na naruszenie przez organ przepisów rozporządzenia RM z dnia 30 kwietnia 2004 r., bowiem interpretując przepisy ww. aktu organ nie wziął pod uwagę jego celu. Wskazała, że celem przepisów regulujących renty strukturalne - zarówno krajowych jak i unijnych - jest doprowadzenie do przekazania gospodarstw rolnych młodszym rolnikom dla poprawy rentowności gospodarstw. Ponieważ renta strukturalna ma zapewnić zaprzestanie prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej przez starszych rolników, przepisy muszą być tak interpretowane, by zapewniły rzeczywiste odsunięcie starszych rolników od gospodarowania i zastąpienie ich przez następców. W sytuacji, kiedy ustalono, że przekazanie gospodarstwa na rzecz młodszego rolnika prowadzącego na własny rachunek działalność rolniczą nastąpiło, nie ma wpływu na realizację wskazanych wyżej celów unijnych, zachowanie przez rolnika działki, na której nie prowadzi na własny rachunek działalności rolniczej. Tym bardziej nie jest sprzeczne z duchem tych przepisów zbycie działki omyłkowo zaliczonej do gospodarstwa rolnego, skoro pozostałe warunki do uzyskania renty strukturalnej pozostają spełnione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] czerwca 2014 r. o sygn. akt II SA/Bd 1428/13 oddalił skargę J. A. na decyzję Dyrektora K.-P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. (dalej: Dyrektor Agencji) z dnia [...] sierpnia 2013 r. ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Sąd podkreślił, że decyzja o przyznaniu renty strukturalnej została wygaszona, tym samym skarżąca utraciła prawo do uzyskania płatności z tytułu tejże renty. W tych okolicznościach organ zasadnie stwierdził, że środki pieniężne wypłacone skarżącej tytułem renty strukturalnej na podstawie decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego należało uznać za pobrane nienależnie w świetle art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, a to musiało skutkować wydaniem decyzji zobowiązującej do ich zwrotu. Sąd zgodził się z organem, że art. 29 ust. 1 nie uzależnia konieczności wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranej płatności od przyczyny, z powodu której nastąpiła wypłata tych płatności. Uprawnienie do renty strukturalnej ma charakter publicznoprawny, jest kształtowane decyzją administracyjną, więc nie znajdują tu zastosowania przepisy prawa cywilnego. Sąd uznał, że w treści kontrolowanej decyzji prawidłowo określono kwotę podlegającą zwrotowi i obciążono stronę odsetkami, gdyż – jak wynika z art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 – w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem o obowiązku rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Od wydanego wyroku wywiedziono skargę kasacyjną. J. A. domagała się nakazania uwzględnienia podniesionego zarzutu przedawnienia w zakresie obowiązku zwrotu pobranych nienależnie kwot z tytułu renty strukturalnej, wynikającego z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z uwagi na wystąpienie przesłanek wskazanych w tym przepisie i brak obowiązku zwrotu pobranych nienależnie kwot z tytułu renty strukturalnej .

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 30. 08. 2016 r. sygn. akt II GSK 403/15 uwzględnił skargę kasacyjną i uznał zarzut niewyjaśnienia przez Sąd wszystkich istotnych dla wyniku sprawy okoliczności i całkowity brak odniesienia się do zarzutu naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji za uzasadniony. NSA zgodził się z Sądem I instancji, że przedmiotem kontroli w rozpatrywanej sprawie nie była ostateczna i nieoceniona na drodze sądowoadministracyjnej decyzja o wygaśnięciu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, lecz decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych płatności. Sąd nie mógł jednak zaniechać kontroli zasadności niezastosowania przez organ okresu przedawnienia, o którym mowa w art. 73 ust. 5 cyt. wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, tym bardziej, że w złożonej skardze podniesione zostały argumenty na rzecz zasadności zastosowania w sprawie czteroletniego okresu przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016r. poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej – "p.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wskazać należy, że rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej, niż ta, w której wniesiono skargę (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt I GSK 2218/06).

Przedmiotem ponownej kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] sierpnia 2013 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2013 r., mocą których ustalono skarżącej, na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR wysokość nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Wypłacone środki finansowe z tytułu renty strukturalnej pochodziły ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy.

Przedmiotem rozważań Sądu nie mogło być postępowanie, w wyniku którego Kierownik BP ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2005 r. przyznał skarżącej rentę strukturalną oraz decyzje o jej zmianie w 2008 r., 2009 r. oraz w 2010 r., gdyż nie mieszczą się w granicach rozpoznawanej sprawy ani z tych samych powodów ocena postępowania, w wyniku którego Kierownik stwierdził wygaśnięcie decyzji dot. renty strukturalnej z dniem [...] marca 2006 r. (decyzja o wygaśnięciu z dnia [...] czerwca 2010 r. ,utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] września 2010 r., od której skarga skarżącej wniesiona do WSA w Bydgoszczy została odrzucona postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 918/10). Ocenie Sądu nie podlega również decyzja o zmianie renty strukturalnej z dnia [...] grudnia 2009 r. Postępowanie to było bowiem postępowaniem (jak stwierdził poprzednio sąd i obecnie Sad ten pogląd podziela) odrębnym postępowaniem, opartym na odmiennych przesłankach faktycznych i prawnych. Zmierzało ono do ustalenia, czy istniały podstawy do wygaśnięcia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej.

Wobec powyższego, należy stwierdzić, że zarzuty skargi dotyczące prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ostatecznej o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej jak i wcześniejszej decyzji o przyznaniu tej renty nie mogły być ocenione w ramach prowadzonego postępowania, w zakresie ustalenia nienależnie pobranych płatności, na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR,.

Takie stanowisko zostało podzielone przez NSA.

Skarżąca mogła kwestionować prawidłowość działania organów ARiMR w tym zakresie w postępowaniu wszczętym w przedmiocie wygaśnięcia decyzji o rencie strukturalnej i w ewentualnej skardze do sądu administracyjnego. Skarżąca nie zakwestionowała decyzji organu z dnia 11 czerwca i [...] września 2010 r. o wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. Skarżąca pomimo prawidłowego pouczenia o prawie wniesienia skargi do Sądu uchybiła terminowi, co skutkowało odrzuceniem skargi w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia renty strukturalnej. Tym samym sprawa dotycząca wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej skarżącej rentę strukturalną została zakończona.

Spóźnione są również zarzuty podnoszone przez skarżącą w sprawie błędnych działań Kierownika BP ARiMR przy podejmowaniu decyzji z dnia [...] maja 2005 r. o przyznaniu renty strukturalnej i jej zmian.

Skarżąca utraciła prawo do uzyskania płatności z tytułu renty strukturalnej na podstawie ostatecznej decyzji. W takiej sytuacji środki pieniężne przekazane jej z tytułu wypłaty renty strukturalnej na podstawie decyzji, następnie usuniętej z obrotu prawnego, należało uznać za pobrane nienależnie w świetle art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, a to musiało skutkować zobowiązaniem skarżącej do ich zwrotu. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranej płatności od przyczyny, z powodu której wypłata tych płatności nastąpiła.

Organ nie naruszył także powołanych w skardze przepisów Kodeksu cywilnego. Przepisów tych nie stosuje się w przedmiotowej sprawie. Prawo do renty strukturalnej, w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2012 jest prawem o charakterze publicznoprawnym, kształtowanym decyzją administracyjną..

Prawidłowo również określono kwotę podlegającą zwrotowi, jak i obciążono skarżącą odsetkami wskazując, że stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego. Przepisy krajowe w tym zakresie zawarte zostały – w myśl dyspozycji art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR – w Dziale III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Rozstrzygnięcie to jest zgodne nie tylko z ww. przepisem prawa krajowego, ale również z art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 2004.141.18 z 30.04.2004 r.). Stosownie do treści tego przepisu, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem o obowiązku rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności. Na podstawie ww. przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W sprawie, płatność z tytułu renty strukturalnej nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność została przekazana na rachunek beneficjenta, ponieważ skarżąca nie wywiązała się z ciążących na niej obowiązków w zakresie poinformowania organu o sprzedaży wskazanej we wniosku o przyznanie renty strukturalnej działki nr [...].

Stosownie zaś do art. 73 ust. 4 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Organ słusznie uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 73 ust. 4.

Oceniając działanie w dobrej lub złej wierze Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 września 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 492/16 (LEX nr 2113017). Przez pojęcie złej i dobrej wiary należy rozumieć stan świadomości beneficjenta co do jego uprawnienia do otrzymywania danej pomocy rozumianej jako stan wiedzy co do zasadności pobieranej pomocy. Znaczenie ma pozytywna wiedza co do posiadania lub nie posiadania uprawnienia do otrzymywania pomocy. Możliwe są w tym przypadku dwie sytuacje, kiedy dłużnik wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie - wówczas znajduje się w złej wierze. Możliwa jest też sytuacja druga, kiedy dłużnik nie wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie, jednak przypadek ten należy rozróżnić na dwa dalsze stany faktyczne. Kiedy dzieje się to bez uchybienia przez dłużnika jego obowiązkom w zakresie posiadania przez niego wiedzy co do jego sytuacji prawnej i druga, kiedy dłużnik takim obowiązkom uchybia. Innymi słowy, dłużnik nie posiada pozytywnej wiedzy co do braku uprawnienia do otrzymania świadczenia, jednak dzieje się to na skutek jego zaniedbań co do pełnego pojmowania przez niego charakteru zaistniałych czynności. Beneficjent nie ma wiedzy, jednak powinien i mógł ją pozyskać. W tym drugim przypadku będzie on pozostawał w złej wierze - tak samo jak w sytuacji, gdy o braku uprawnienia wiedział. Zawiniony brak wiedzy o braku posiadania uprawnienia do otrzymania pomocy również jest oceniany jako stan złej wiary w rozumieniu tego przepisu. Jedynie taki stan nieświadomości dłużnika, którego nie mógł on uniknąć pomimo wykonania wszystkich czynności co do należytego pojmowania przedsiębranych czynności, jakie cechują starannego człowieka, mogą skutkować przyjęciem pozostawania beneficjenta w stanie dobrej wiary. W stanie tym znajduje się więc tylko ten, kto nie wie, że daną pomoc otrzymuje w sposób nieuprawniony i przy wykonaniu typowych czynności i posiadaniu typowej dla jego stanu wiedzy o takim ich charakterze nie mógł się dowiedzieć.

Na dzień wszczęcia postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności (9 kwietnia 2013 r.) postępowanie w sprawie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej było prawomocnie zakończone, co jest wystarczające do uznania, że od marca 2006 r. strona pobrała płatności z tytułu renty strukturalnej nienależnie. Organ słusznie uznał, że w sprawie nie miał zastosowania art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli (...) ponieważ znając zasady przyznawania płatności i wiążące się z nimi obowiązki, strona nie poinformowała organu o sprzedaży działki ewidencyjnej nr [...] w dniu [...].03.2006 r. Organ dowiedział się o tej sprzedaży po otrzymaniu informacji z KRUS w dniu [...].02.2010 r., którą strona potwierdziła dopiero w odpowiedzi na wezwanie [...] kwietnia 2010 r. Ta okoliczność miała istotne znaczenie dla sprawy. W tych okolicznościach organ słusznie uznał, że brak było podstaw do uznania, że J. A. działała w dobrej wierze co wiązałoby się z odstąpieniem od obowiązku dochodzenia zwrotu nienależnie wypłaconej płatności z uwagi na 4-letni termin przedawnienia obowiązku dochodzenia zwrotu.

Niewątpliwie skarżąca miała świadomość jakie warunki musi spełnić ubiegając się o uzyskanie renty. Trudno uznać, że wystąpiła pomyłka w zgłoszeniu działek. We wniosku znalazło się tylko kilka działek. Nie była to liczba, która pozwalałaby uznać, że w sposób oczywisty pomyłkowo wskazano jedną z nich. Nie może też być usprawiedliwieniem wyłączenia złej wiary skomplikowany stan prawny i brak wiedzy prawniczej. Skarżąca występując z wnioskiem złożyła oświadczenie woli w zakresie znajomości zasad przyznawania płatności, obowiązków i warunków przyznawania pomocy. Nie zmienia tej oceny fakt, że w decyzji nie poinformowano o zakazie zbycia nieruchomości i skutkach takiej czynności. Ta kwestia wiąże się ze znajomością warunków uzyskania świadczenia, a nie zakazu dysponowania swoją własnością.

Organ odwoławczy właściwie ocenił, że skoro strona składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej, podpisała oświadczenie, iż zna zasady przyznawania i tryb realizacji płatności, podane we wniosku dane są zgodne z prawdą oraz, że zobowiązuje się do niezwłocznego informowania organu o wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń oraz każdej zmianie danych zawartych we wniosku, to strona winna być świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu rent strukturalnych. W konsekwencji słusznie stwierdził, że skarżąca działała w złej wierze.

Organ szczegółowo wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło przedawnienie zwrotu płatności uznanej za nienależną. Zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr Nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008. W sprawie przepisy te nie mają zastosowania, ponieważ wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej, uznanych następnie za nienależnie pobrane, miała miejsce począwszy od marca 2006 r., natomiast decyzja o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej została doręczona w dniu 15.06.2010 r., zatem pomiędzy datą płatności a pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie minął okres dziesięciu lat. Między datą płatności a datą pierwszego powiadomienia upłynął zaś okres 4 lat, ale skarżąca nie działała w dobrej wierze.

Podsumowując wskazać należy, że kontrolowane decyzje zawierają zgodne z prawem rozstrzygnięcia, jak również prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji odwoławczej jest szczegółowe i oparte na wyczerpująco zebranym materiale dowodowym. Decyzja zawiera również uzasadnienie prawne z przytoczonymi przepisami oraz wyjaśnieniem podstawy prawnej orzeczenia. Sąd nie dopatrzył się ponadto innych naruszeń, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a tylko takie uchybienia, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.