Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1280/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 136 i 137
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Sędziowie : WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) WSA Mariusz Kotulski Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 8 sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 8 sierpnia 2017 r., znak [...], działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), po rozpoznaniu odwołania J. K. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 12 czerwca 2017 r. znak [...]

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z 16 lutego 2000 r. J. K. wystąpiła z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej parceli 1. kat. [...] o pow. 0,5755 ha, b. gm. M.. Na podstawie porównania mapy katastralnej z mapą ewidencyjną, wykonanego przez geodetę uprawnionego K. S., ustalono, że przedmiotowa parcela odpowiada częściom działek nr nr: [...], [...], [...] i [...], poł. w M. , gm. W. W.. Nieruchomość oznaczona jako parcela 1. kat. [...], b. gm. kat. M. , stanowiąca własność J. K. (z domu S.), została wywłaszczona decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 3 listopada 1970 r. znak: [...] – wydanej na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W stosunku do części działek nr nr: [...] i [...], poł. w M. , gm. W. W., w granicach wywłaszczonej parceli 1. kat. [...], Starosta [...] decyzją z 18 grudnia 2014 r., znak: [...], orzekł o odmowie ich zwrotu na rzecz wnioskodawczyni. Na podstawie dokumentacji geodezyjnej ustalono, że działka nr [...] podzieliła się na działki nr nr: [...] i [...], która z kolei podzieliła się na działki nr nr: [...] i [...]. Następnie działka nr [...] podzieliła się na działki nr nr: [...], [...], [...] i [...].

Decyzją z 19 czerwca 2000 r., znak: [...], Starosta [...] orzekł o wygaśnięciu z dniem 20 grudnia 1999 r. prawa zarządu Ministerstwa Obrony Narodowej w stosunku do działek nr nr: [...] i [...]. położonych w M. , gm. W. W.. Na podstawie ww. decyzji oraz protokołu zdawczo - odbiorczego wykreślono w księgach wieczystych prawo trwałego zarządu Ministerstwa Obrony Narodowej – Rejonowego Zarządu Infrastruktury oraz ujawniono Agencję Mienia Wojskowego. Umową przeniesienia własności z 9 kwietnia 2001 r., Rep. A Nr [...] Agencja Mienia Wojskowego z siedzibą w W. przeniosła własność działek nr nr: [...], [...] (powstała z działki nr [...]), [...] i [...] na rzecz spółki [...] Giełdy Rolno - Ogrodniczej "[...] S.A. z siedzibą w K..

Operatem pomiarowym działka nr [...] została podzielona na działki nr nr: [...], [...], [...] i [...], położone w M. . Działka nr [...] podzieliła się na działki nr nr: [...] i [...], natomiast działka nr [...] podzieliła się na działki nr nr: [...], [...] i [...].

W dniu 18 października 2005 r. spółka "[...]" S.A. z siedzibą w K. została rozwiązana na skutek połączenia się ze spółką pod firmą S. Z. L.. Sp. z o.o., która przejęła cały jej majątek. Obecnie działki nr nr: [...] i [...], poł. w M. , gm. W. W., objęte księgą wieczystą nr [...], stanowią własność [...] sp. z o.o. – na podstawie umowy sprzedaży z 14 sierpnia 2013 r. Rep. A Nr [...].

Wyrokiem z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1228/08, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie – w wyniku uprzednio prowadzonego postępowania administracyjnego i sądowego w przedmiotowej sprawie – oddalił skargę kasacyjną [...] S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 424/08, uchylającego zaskarżoną decyzję Wojewody z 14 października 2002 r. znak: [...] oraz decyzję Starosty [...] z dnia 29 lipca 2002 r. znak: [...] We wspomnianym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie stwierdzono, że zgromadzony materiał dowodowy nie został należycie i jednoznacznie przez organy administracji oceniony, i wskazano, że "Analiza treści znajdującego się w aktach sprawy "Programu Inwestycji Zamiennych w Garnizonie K." z dnia 28 września 1964 r. będącego zdaniem obu instancji podstawą oddania wywłaszczonych gruntów na cele wojskowe zdaje się wskazywać na cel wywłaszczenia. Bowiem w pkt VI "B" tego "Programu" zawierającym "rozmieszczenie inwestycji zamiennych i ich zakres" dla M. , a więc dla miejsca położenia przedmiotowej wywłaszczonej nieruchomości postanowiono, że teren ten będzie stanowił rejon budynków magazynowych wraz z zapleczem o łącznej powierzchni obiektów kubaturowych do wybudowania na tym terenie 5434m2 (s. 5 Programu). Rozwinięcie programu tej inwestycji "na M. " znajduje się na s. 7 "Programu". Dla tak założonego programu rozmieszczenia inwestycji dla terenów położonych w M. została wydana decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia 5 sierpnia 1965 r., znak [...], w której ustalono lokalizację szczegółową magazynów na terenie położonym w M. powiat K. "oznaczonym na załączonym planie w skali 1:1280 kolorem czerwonym" (...). Przywołane dokumenty nie były analizowane w odniesieniu do miejsca położenia przedmiotowej nieruchomości przy ustaleniu celu wywłaszczenia mimo, iż jest bezsporną okolicznością, że wywłaszczona nieruchomość jest położona w M. , jak też, że nieruchomość ta nigdy nie została zabudowana ani magazynami ani też innymi obiektami budownictwa specjalnego. Fakt niezabudowania wywłaszczonej nieruchomości w części znajdującej się obecnie w granicach działek nr [...] i nr [...], przekazanej na własność "[...]" S.A. wynika wprost z jej opisu zawartego w akcie notarialnym Rep. A nr [...] z dnia 9 kwietnia 2001 r. pkt VI, zaś w części znajdującej się obecnie w granicach ewid. dz. nr [...] i nr [...] wynika wprost z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której wskazano, że stanowi ona "strefę ochronną" i z przytoczonego protokołu naoczni, w którym stwierdzono, że teren ten jest porośnięty trawą, chaszczami, samosiejkami drzew i krzewów".

Postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r., znak: [...], Starosta [...] w punkcie 1 zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte na wniosek J. K. w sprawie zwrotu części działek nr nr: [...] i [...], obr. M. , gm. W. W., w granicach wywłaszczonej parceli I. kat. [...], b. gm. kat. M. , do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego polegającego na ustaleniu przez sąd powszechny ważności umowy sprzedaży Rep. A Nr [...], zawartej w dniu 9 kwietnia 2001 r. pomiędzy Agencją Mienia Wojskowego z siedzibą w W. a [...] Giełdą Rolno - Ogrodniczą z siedzibą w K.; w punkcie 2 – na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. – wezwał J. K. do wystąpienia do sądu powszechnego z pozwem o ustalenie ważności ww. umowy. W odpowiedzi na pismo Starostwa Powiatowego w K. z 23 maja 2014 r. J. K. poinformowała ww. urząd pismem z dnia 20 sierpnia 2014 r., że nie wystąpiła z opisanym wyżej pozwem do sądu powszechnego.

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2014 r., znak: [...], Starosta [...] podjął z urzędu postępowanie z wniosku J. K. o zwrot części działek nr nr: [...] i [...], poł. w M. , gm. W. W., zawieszone uprzednio ww. postanowieniem Starosty [...] z dnia 9 listopada 2010 r., a następnie – decyzją z dnia 6 marca 2015 r. – orzekł o odmowie zwrotu ww. nieruchomości z uwagi na jej aktualny stan prawny. Warunkiem bowiem dokonania zwrotu nieruchomości jest władanie tą nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. W decyzji tej organ I instancji dokonał również oceny zbędności nieruchomości oznaczonej jako działki nr nr: [...] i [...], poł. w M. w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. M. na rzecz J. K. – stwierdzając, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa magazynów, ustalony na podstawie Programu Inwestycji Zamiennych w Garnizonie K., nigdy nie został zrealizowany.

Na skutek rozpatrzenia odwołania J. K. od powyższej decyzji Starosty [...] z 6 marca 2015 r., decyzją z 6 maja 2016 r., znak: [...], Wojewoda uchylił to rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na wady natury procesowej, tj. niezapewnienie udziału w toczącym się postępowaniu wszystkim jego aktualnym stronom.

Decyzją z dnia 12 czerwca 2017 r., znak: [...], organ I instancji ponownie orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła J. K., podnosząc, iż narusza ona przepisy art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez łamanie zasady praworządności, ustalania prawdy obiektywnej oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej – art. 12 k.p.a. – poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania – oraz art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami – poprzez odmowę zwrotu nieruchomości pomimo zaistnienia wszelkich przesłanek ustawowych do jej zwrotu. W odwołaniu podniesiono, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest obszerne, co – zdaniem strony – może mieć na celu spowodowanie, że nie będzie ona mogła zweryfikować bądź dowiedzieć się dlaczego jej wniosek został oddalony. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia – oprócz ogólnego przedstawienia sprawy – polega w większości na dosłownym cytowaniu wyroków, przepisów prawa bądź też na podawaniu numerów dzienników ustaw ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednocześnie odwołująca się uznała za skandaliczne stwierdzenie przez organ po 17 latach od złożenia wniosku, że wywłaszczonej nieruchomości nie można zwrócić z tej przyczyny, że nie jest ona własnością Skarbu Państwa, co powinno zostać ustalone w ciągu miesiąca, czy też dwóch. Strona nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że w sytuacji spełnienia się ustawowych przesłanek zwrotu przedmiotowej nieruchomości, jej stan prawny daje podstawę do wydania decyzji odmownej. Zdaniem strony przyjęcie toku rozumowania, jaki zaprezentował organ instancji, pozwala na wywłaszczenie nieruchomości obywateli na rzecz Skarbu Państwa za symbolicznym odszkodowaniem, a następnie jej sprzedaż po cenach rynkowych, a następnie uchylanie się od odpowiedzialności, ponieważ Skarb Państwa nie jest już właścicielem. Równocześnie zamyka to drogę osobie wywłaszczonej dla dochodzenia swych praw na drodze cywilnoprawnej, albowiem osoba wywłaszczona nie ma żadnych praw, a tym samym legitymacji procesowej do składania powództwa cywilnego w tym zakresie. Ponadto nawet w przypadku dopuszczenia drogi cywilnej, zwrot nieruchomości wiązałby się z wielkimi kosztami cywilnymi po stronie powoda. W przypadku pozytywnej decyzji zostałaby przywrócona, zgodna z prawem własność do nieruchomości, a nowy posiadacz gruntu miałby ewentualne roszczenie regresowe w stosunku do zbywcy, czyli Skarbu Państwa, bądź też miałby podstawy, aby rozmawiać z wnioskodawcą jako stroną.

Wojewoda opisaną na wstępie decyzją z dnia 8 sierpnia 2017 r., znak [...], utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 12 czerwca 2017 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, przytoczywszy ustalenia faktyczne organu I instancji, wskazał na art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11. W ocenie Wojewody, organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia co do zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia, a także prawidłowo skonstatował, że brak władztwa nad przedmiotową nieruchomością po stronie Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego stanowi negatywną przesłankę jej zwrotu na rzecz poprzedniej właścicielki. Wojewoda, nawiązując do zapadłych w sprawie orzeczeń sądów administracyjnych, w szczególności wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 784/13, wskazał na związanie organów oraz stron niniejszego postępowania oceną prawną ustalonego stanu faktycznego oraz wskazaniami co do dalszego postępowania w przedmiotowej sprawie. Przesądzona została kwestia konieczności zawieszenia postępowania w przedmiotowej sprawie oraz że organy prowadzące postępowanie nie są zobowiązane do podejmowania we własnym zakresie kroków do odzyskania władztwa nad przedmiotową nieruchomością, bowiem nie posiadają legitymacji do występowania z powództwem cywilnym w zakresie stwierdzenia zgodności z prawem umów cywilnoprawnych. To na wnioskodawczyni spoczywał obowiązek wystąpienia do sądu powszechnego celem rozstrzygnięcia relewantnego zagadnienia wstępnego. J. K. nie tylko nie wykonała tego obowiązku, ale przede wszystkim oświadczyła, iż nie zamierza podejmować działań w tym zakresie. Ustalenie zatem przez organ I instancji, iż odwołująca się nie złożyła pozwu do sądu powszechnego o ustalenie ważności umowy z 9 kwietnia 2001 r. Rep. A Nr [...], zawartej pomiędzy Agencją Mienia Wojskowego z siedzibą w K. a [...] Giełdą Rolno – Ogrodniczą [...]" S.A. z siedzibą w K., prawidłowo doprowadziło organ do wniosku, iż w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy nie ma możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie własność osoby trzeciej. Zwrotowi mogą bowiem podlegać jedynie nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, przejęte lub nabyte w drodze instytucji wywłaszczenia, w sposób wskazany w art. 216 u.g.n., bądź w wyniku tzw. komunalizacji (w przypadku jednostek samorządu terytorialnego), natomiast działki nr nr: [...] i [...], położone w M. , gm. W. W. stanowią aktualnie własność [...] sp. z o.o. – w konsekwencji zawarcia kolejnych umów cywilnoprawnych. W tym kontekście organ zwrócił uwagę na uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt OPS 3/14.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy ocenił, że uzasadnienie decyzji organu I instancji jest prawidłowe, a jego obszerność uwarunkowana jest okolicznościami sprawy. Wojewoda ponownie podkreślił, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością; za takim stanowiskiem przemawia w szczególności cywilnoprawny charakter roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą "nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet". Niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie oznacza, iż prawo własności nieruchomości podmiotu, który nabył ją od wywłaszczyciela nie podlega ochronie, o której mowa w art. 64 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej. Prawo własności "nowego" właściciela pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonego właściciela. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych. Zamierzonego skutku nie mógł odnieść także zarzut długotrwałego prowadzenia postępowania w przedmiotowej sprawie, bowiem zasada szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) nie może wyłączać innych zasad o znaczeniu fundamentalnym dla procedury administracyjnej, w szczególności zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.).

W końcowej części uzasadnienia decyzji Wojewoda wyjaśnił okoliczności determinujące krąg stron postępowania. Organ wskazał, że w postępowaniu w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stronami są poprzedni właściciel lub spadkobierca, aktualny właściciel lub użytkownik wieczysty tej nieruchomości bądź podmioty, którym przysługuje tytuł prawny do nieruchomości wynikający ze stosunków prawnorzeczowych lub obligacyjnych (np. z umowy najmu, dzierżawy, użyczenia) – w związku z regulacją art. 138 ust. 1 i 2 u.g.n. W takiej bowiem sytuacji uznaje się, że wynik postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości dotyka bezpośrednio ich sytuacji prawnej. Powyższe nie dotyczy natomiast podmiotów, na rzecz których ustanowiono ograniczone prawa rzeczowe obciążające nieruchomość objętą wnioskiem o zwrot. Wynika to faktu, iż zgodnie z art. 139 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Z kolei stosownie do treści art. 4 pkt 17 u.g.n., przez stan nieruchomości należy rozumieć m.in. jej stan prawny. Tym samym brak podstaw do twierdzenia, że ewentualny zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która pozostaje obciążona ograniczonymi prawami rzeczowymi – w tym przypadku służebnościami – pociąga za sobą jakiekolwiek skutki w sferze prawnej podmiotów, którym te prawa przysługują, a w żadnym razie nie można przyjąć, iż prawa te w takiej sytuacji wygasają.

Pismem z dnia 12 września 2017 r. J. K. zaskarżyła powyższą decyzję Wojewody z dnia 8 sierpnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 oraz art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1991 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst. jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.) poprzez wydanie negatywnej decyzji o zwrocie nieruchomości pomimo zaistnienia wszelkich przesłanek ustawowych do jej zwrotu; 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na przebieg sprawy, w szczególności złamanie zasady praworządności, ustalania prawdy obiektywnej oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, tj. art. 6, 7 i 8 kodeksu postępowania administracyjnego; 3) naruszenie art. 12 kpa poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania, które samodzielnie nie może być podstawą do uchylenia decyzji administracyjnej, jednakże powinno znaleźć odzwierciedlenie w wyroku celem zwrócenia uwagi przez Sąd organom administracji na ewidentne naruszenie zasady szybkości postępowania. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie swojego stanowiska, zbliżoną do tej, która wcześniej była prezentowana w odwołaniu i została wyżej zreferowana. W końcowej części skargi skarżąca zauważyła, że postępowanie było bardzo długotrwałe, a "tymczasem tok rozumowania jest prosty – odmowa jest podyktowana faktem iż Skarb Państwa nie jest już właścicielem, co zdaniem skarżącej się jest błędne".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko oraz argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa.

Zważywszy że rozstrzygnięcia podjęte w niniejszej sprawie były już przedmiotem kontroli sądowej, należy zwrócić uwagę na: art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby; art. 171 p.p.s.a., który stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia; art. 153 p.p.s.a., w myśl którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. 1 z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm., dalej "u.g.n.") poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wedle art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Powołane przepisy stanowią determinantę prawną zaskarżonej decyzji, aczkolwiek jej istotnym uzupełnieniem jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), w wyniku którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Gdy idzie o zapadłe w przedmiotowej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych, to trzeba zauważyć, że sformułowana w nich ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zrazu były skoncentrowane, podobnie jak działania organów administracji, wokół przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 424/08; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1228/08). Na obecnym etapie ta przesłanka została już w sposób pozytywny zweryfikowana i jest bezsporna. Również w ocenie Sądu nie budzi ona wątpliwości. Podobnie rzecz się ma z przesłanką samego wywłaszczenia nieruchomości oraz z przesłanką wystąpienia z wnioskiem o zwrot przez uprawniony podmiot. Te ostatnie przesłanki w zasadzie od początku postępowania uchodziły za niemal oczywiste i również obecnie nie ma podstaw do ich kwestionowania.

W tej sytuacji powstał obraz, w którym wszystkie przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wymienione expressis verbis w powołanych przepisach, zostały spełnione; pozostała do rozważenia jedynie kwestia dopuszczalności orzeczenia o wspomnianym zwrocie w obliczu okoliczności, że ani Skarb Państwa, ani jednostka samorządu terytorialnego nie mają już tytułu prawnego do odnośnej nieruchomości (nie są jej właścicielem). Okoliczność, o której mowa, wynika jednoznacznie z poczynionych przez organy i, w ocenie Sądu, prawidłowych ustaleń faktycznych. Jak już bowiem wyżej zreferowano, umową przeniesienia własności z 9 kwietnia 2001 r., Rep. A Nr [...], Agencja Mienia Wojskowego z siedzibą w W. przeniosła własność działek nr nr: [...], [...] (powstała z działki nr [...]), [...] i [...] na rzecz spółki [...] Giełdy Rolno - Ogrodniczej "[...] S.A. z siedzibą w K.. Operatem pomiarowym działka nr [...] została podzielona na działki nr nr: [...], [...], [...] i [...], położone w M. . Działka nr [...] podzieliła się na działki nr nr: [...] i [...], natomiast działka nr [...] podzieliła się na działki nr nr: [...], [...] i [...]. W dniu 18 października 2005 r. spółka "[...] S.A. z siedzibą w K. została rozwiązana na skutek połączenia się ze spółką pod firmą S. Z. L.. Sp. z o.o., która przejęła cały jej majątek. Obecnie działki nr nr: [...] i [...], poł. w M. , gm. W. W., objęte księgą wieczystą nr [...], stanowią własność [...] sp. z o.o. – na podstawie umowy sprzedaży z 14 sierpnia 2013 r. Rep. A Nr [...].

Wystąpienie powyższej kwestii otworzyło niejako nowy etap postępowania. W wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2049/11, Naczelny Sąd Administracyjny, w ramach kontroli postanowienia z dnia 7 stycznia 2011 r. o zawieszeniu postępowania – nawiązując do wcześniejszych wyroków wydanych w niniejszej sprawie – zaznaczył, że dotychczas "nie rozważano jednak wpływu umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 9 kwietnia 2001 r. na dopuszczalność wydania decyzji w przedmiocie zwrotu jej części w trybie art. 136 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami". Istnienie takiego wpływu leżało u podstaw wspomnianego postanowienia o zawieszeniu postępowania, a skarga na nie została prawomocnie oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 784/13. Okoliczność, że Sąd naówczas nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, stanowi wprawdzie argument przemawiający za uznaniem umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 9 kwietnia 2001 r. za przeszkodę do wydania decyzji pozytywnej, ale – zważywszy na przedmiot rozstrzygnięcia Sądu wyznaczony incydentalnym postanowieniem – oceny takiej w sposób wiążący nie implikuje.

Kwestia dopuszczalności orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości pomimo to, że ani Skarb Państwa, ani jednostka samorządu terytorialnego nie mają już do niej tytułu prawnego (nie są jej właścicielem) – wymagała zatem rozważenia i rozstrzygnięcia na obecnym etapie postępowania. I tak naprawdę to właśnie ona stanowi, jak trafnie zauważa skarżąca, istotę sporu.

Sąd podziela stanowisko i argumentację co do powyższej kwestii zaprezentowaną w niniejszej sprawie przez organy administracji, a także – w ujęciu abstrakcyjnym – przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 13 kwietnia 2015 r. (I OPS 3/14, CBOSA). Uchwała ta głosi, że: "jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy". W uzasadnieniu tej uchwały wskazano w szczególności, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma cywilnoprawny charakter i przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna. Oznacza to, że nie ma znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przesłanki zwrotu nieruchomości, stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości. Niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie oznacza, iż prawo własności nieruchomości podmiotu, który nabył ją od wywłaszczyciela nie podlega ochronie, o której mowa w art. 64 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej. Prawo własności "nowego" właściciela pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonego właściciela. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych. Te argumenty, sformułowane w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również przytoczone w uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewody – Sąd podziela. Przyjęcie zaś tego poglądu determinuje konkluzję, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Powyższe rozważania zawierają w dużej mierze odniesienie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za niezasadne. W szczególności, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 oraz art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1991 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst. jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.) poprzez wydanie negatywnej decyzji o zwrocie nieruchomości pomimo zaistnienia wszelkich przesłanek ustawowych do jej zwrotu. Jak już zaznaczono, pominięcie w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przesłanki zwrotu nieruchomości, stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości – nie ma znaczenia prawnego i nie wyklucza konieczności brania takiej przesłanki pod uwagę, przy czym miarodajny jest stan rzeczy istniejący w dniu orzekania. Zdaniem Sądu, nie doszło też do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na przebieg sprawy, w szczególności złamania zasady praworządności, ustalania prawdy obiektywnej oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, tj. art. 6, 7 i 8 kodeksu postępowania administracyjnego. Również krąg stron postępowania został określony prawidłowo. Formułując zarzut naruszenia zasady szybkości postępowania, skarżąca przyznaje, że nie może on być samoistną podstawą do uchylenia administracyjnej – i w istocie tak jest. Ponadto kwestia szybkości i sprawności postępowania mogłaby być rozważana w przypadku wniesienia odrębnych środków prawnych, dostępnych stronie w celu eliminowania bezczynności organów administracji tudzież przewlekłości postępowania.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.