Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 676/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, 2, i 7 pkt 2, art. 8 , art. 9
journal: Dz.U. 2005 nr 175 poz 1459
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości
article: art. 196 par. 1, art. 207
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. przyznaje ze Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz r. pr. E. M.-J. kwotę 295 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć) zł 20 (dwadzieścia) gr. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym kwotę 55 (pięćdziesiąt pięć) zł 20 (dwadzieścia) gr. tytułem podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 listopada 2011 r., Nr [...], Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 1, art. 3, art. 4 ust. 1, 2, 7, 13, 15 oraz art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawa własności (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.), oraz uchwały Nr [...] Rady Miasta z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie bonifikaty od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz od ceny sprzedaży nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe na rzecz użytkownika wieczystego (Dz.Urz.Woj. z 2008 r., Nr 76, poz. 1996), orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności działki gruntu nr [...] o pow. 637 m2, karta mapy [...], obr. G., położonej w G. przy ul. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], gdzie jako użytkownicy wieczyści ujawnieniu zostali H. K. – do 4/6 części, G. S. – do 1/6 części oraz B. Sz. – do 1/6 części. Organ ustalił opłatę za przekształcenie w wysokości 26 483,30 zł przyjmując następujący sposób wyliczenia:

wartość prawa własności gruntu – 605 470 zł

wartość prawa użytkowania wieczystego gruntu – 340 637 zł

różnica wyżej wymienionych wartości - 264833 zł

opłata za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności po udzieleniu 90% bonifikaty – 26 483,30 zł.

Decyzję tą podjęto po rozpoznaniu wniosku H. K. złożonego w dniu 28 kwietnia 1999 r. W decyzji wskazano, że sprawa nie została rozpoznania do dnia 13 października 2005 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, której art. 8 zawierający normę intertemporalną stanowi, że do spraw wszczętych na podstawie uchylonej ustawy i niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Przedmiotowa decyzja zapadła po ponownym rozpoznaniu wniosku H. K., albowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt [...], uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z dnia 15 listopada 2010 r., Nr [...], mocą której umorzono postępowanie w przedmiocie przekształcenia z powodu braku podtrzymania wniosku H. K. przez pozostałych współużytkowników. Tym samym sprawa została skierowana do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu do wniosku dołączyły pozostałe współużytkowniczki wieczyste składając oświadczenia w dniu 20 czerwca 2011 r. W zakresie ustalenia opłaty za przekształcenie organ wyjaśnił, że zarówno wartość prawa własności jak i wartość prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącego działkę Nr [...] o powierzchni 637 m2 w G. ul. [...], ustalona została na podstawie operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego z dnia 25 sierpnia 2009 r. i aneksu do tego operatu z dnia 27 czerwca 2011 r.

Bonifikatę w wysokości 90% różnicy między prawem własności gruntu a prawem użytkowania wieczystego, organ pierwszej instancji przyjął na podstawie uchwały Rady Miasta Nr [...] z dnia 23.04.2008r., ze względu na zabudowanie nieruchomości budynkiem mieszkalnym. Z tego stanu faktycznego i prawnego, wynikała wartość opłaty dotyczącej przekształcenia w kwocie 26 483,30 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła jedna ze współużytkowników wieczystych G. S. podnosząc, że zaskarżona decyzja narusza jej prawa i środki finansowe oraz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości położonej w G. przy ul. [...]. Skarżąca nie zgadza się z argumentacją organu pierwszej instancji, że do spraw wszczętych na podstawie ustawy z 1997 r. stosuje się przepisy ustawy nowej z 2005 r., bo to pogorszyło jej sytuację prawną i finansową. Jest to postępowanie sprzeczne z Konstytucją RP. Skarżąca uważa, że gdy wniosek został złożony w ustawowym terminie określonym ustawą z dnia 4 października 1997 r. obowiązującą do dnia 31 grudnia 2000 r., ale nie został rozpatrzony ze względu na bezczynność Prezydenta Miasta (nie podjął on w ustawowym terminie żadnych czynności i nie zakończył postępowania administracyjnego przez 11 miesięcy), to naruszone zostały przepisy art. 35-36 k.p.a. i art. 6, 7, 8, 9, 10 i 12 k.p.a. Skarżąca uważa, że została oszukana i narażona na straty materialne przez Państwo Polskie.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 września 2012 r., sygn. akt [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję przedstawiając chronologiczny przebieg postępowania w sprawie przekształcenia. Kolegium podkreśliło okoliczności kilkukrotnego występowania przez organ z wyjaśnieniem i prośbą o wykazanie popierania wniosku przez pozostałych współużytkowników, co przed decyzją Prezydenta z dnia 15 listopada 2010 r. nie nastąpiło. Kolegium wyjaśniło, że wobec nie wydania decyzji w sprawie złożonego wniosku do czasu obowiązywania ustawy z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (ustawa ta została uchylona z dniem 13 października 2005 r.), zaistniała sytuacja sprawy wszczętej, a nie zakończonej decyzją ostateczną. Wobec tego w oparciu o przepis art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175 poz. 1459 ze zm.) Kolegium uchyliło pierwotną decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia wskazując, że należy przy rozpatrywaniu przedmiotowego wniosku stosować przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Kolegium potwierdziło bezsporny charakter zaniechań i błędów w postępowaniu Prezydenta Miasta podkreślając jednocześnie fakt zaniechań ze strony współużytkowników wieczystych m.in. złożeniu wspólnego wniosku dopiero w dniu 20 czerwca 2011 r. Kolegium uznało za bezpodstawny wniosek odwołujacej się o 100% rekompensaty z tytułu przekształcenia. Zgodnie z art. 4 ustawy przekształcenie może nastąpić odpłatnie. W sytuacji, gdy właściciel gruntu tj. Miasto G., podjął uchwałę o obniżeniu tej opłaty o 90% (uchwała Nr [...] Rady Miasta z dnia 23.04.2008 r. ), to organ pierwszej instancji nie mógł obniżyć tej opłaty o jeszcze większą bonifikatę, bo nie ma do takiej obniżki podstaw prawnych. Udzielenie bonifikaty w tej opłacie nie oznacza bezpłatności tego przekształcenia. Nadto Kolegium uznało, że Prezydentowi nie można przypisać bezczynności, gdy wniosku o przekształcenie do 2011 r. nie złożyły wszystkie współuczestniczki.

Skargę na powyższą decyzję złożyła G. S. zarzucając przede wszystkim naruszenie przepisów postępowania administracyjnego dotyczących terminowego załatwiania spraw. Według skarżącej bezczynność Prezydenta Miasta trwająca od daty złożenia wniosku do dnia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r., mocą którego uchylono przepisy ustawy z 1997 r. dotyczące stawek opłat z tytułu przekształcenia, doprowadziły do ustalenia w kwestionowanej decyzji opłaty z 90% bonifikatą, czyli w wysokości wyższej niż, gdyby zastosować przepisy sprzed wyroku Trybunału. Skarżąca twierdzi, że ustalenie opłaty z 99% bonifikatą zrekompensowałoby jej skutki bezczynności Prezydenta w rozpoznaniu wniosku o przekształcenie prawa. Skarżąca zarzuciła nadto pozbawienie jej udziału w postępowaniu poprzez brak przesyłania jej przez organ korespondencji w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 27 lutego 2013 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśniła, że skarżąca winna uiścić opłatę za przekształcenie ustaloną na podstawie przepisów ustawy z 1997 r. W odniesieniu do operatu szacunkowego zakwestionowała datę jego sporządzenia tj. 2009 r. twierdząc, że powinien on być sporządzony na datę 1999 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy).

Kontroli legalności w przedmiotowej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 25 listopada 2011 r. orzekającą o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym stanowiącej działkę o nr [...] położonej w G. przy ul. [...] na rzecz H. K., G. S. i B. Sz. oraz ustalająca opłatę za wskazane przekształcenie w łącznej wysokości 26 483,30 zł. Kwestionowanymi decyzjami rozpoznano wniosek H. K. o przekształcenie złożony w dniu 28 kwietnia 1999 r., pozostałe współużytkowniczki wieczyste G. S. oraz B. Sz. złożyły wnioski o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w dniu 20 czerwca 2011 r.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.), dalej zwanej ustawą.

Ze względu na przedmiot niniejszej sprawy oraz na podnoszone przez skarżącą zarzuty wskazanym jest prześledzenie zmian legislacyjnych dotyczących przepisów regulujących możliwość nabycia przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.

Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. Nr 123, poz. 781 ze zm.) określała zasady przekształcenia tego prawa. Zgodnie z art. 1 ust. 2 tej ustawy w brzmieniu pierwotnym przepisy ustawy stosowało się do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie ustawy (nowelizacja z 1998 r. rozszerzyła ten krąg o następców prawnych) i złożyły wniosek do dnia 31 grudnia 2000 r. Kwestia opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności uregulowana była w art. 4, 5, a następnie również 5a ustawy, które przewidywały obowiązek uiszczenia opłaty na rzecz dotychczasowego właściciela, jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa W wersji obowiązującej w dacie wniesienia wniosku unormowanie w tym zakresie miało następującą treść:

Art. 4. Osoba, która nabyła własność nieruchomości na podstawie art. 2, zobowiązana jest do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, z zastrzeżeniem art. 6.

Art. 5. 1. Opłata, o której mowa w art. 4, składa się z rat rocznych płatnych przez:

1) 15 lat - jeżeli użytkowanie wieczyste trwało 5 lat i krócej,

2) 10 lat - jeżeli użytkowanie wieczyste trwało dłużej niż 5 lat i krócej niż 20 lat,

3) 5 lat - jeżeli użytkowanie wieczyste trwało 20 lat i dłużej.

1a. Do okresów, o których mowa w ust. 1, wlicza się okres korzystania z prawa użytkowania wieczystego przez wnioskodawcę oraz jego poprzedników prawnych.

2. Wysokość raty rocznej, o której mowa w ust. 1, równa jest wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego za 1997 r., waloryzowanej corocznie w oparciu o średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych za rok poprzedni.

2a. W stosunku do osób, które nabyły prawo użytkowania wieczystego po dniu 31 grudnia 1997 r., wysokość raty rocznej, o której mowa w ust. 1, równa jest wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego za 1998 r., waloryzowanej corocznie w oparciu o średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych za rok poprzedni.

3. Okresy trwania użytkowania wieczystego, o których mowa w ust. 1, liczy się do dnia wydania decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

4. Wysokość pierwszej raty rocznej, o której mowa w ust. 1, oraz wysokość całej należności związanej z opłatą za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, w stosunku do nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa określa, w drodze decyzji, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a w stosunku do nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego - przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego.

4a. Raty roczne opłaty wnoszone są w terminie do dnia 31 marca każdego roku, z wyjątkiem pierwszej raty opłaty, którą należy uiścić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja, o której mowa w art. 2 ust. 2, stała się ostateczna.

5. Osoba, która nabyła własność nieruchomości na podstawie art. 2, może uiścić opłatę, o której mowa w art. 4, jednorazowo lub w ratach stanowiących wielokrotność raty rocznej, o której mowa w ust. 1.

Art. 5a. Opłatę za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dla osób, które wniosły jednorazową opłatę za część użytkowania wieczystego, na podstawie odrębnych przepisów, ustala się w sposób następujący:

1) część wniesionej przez tę osobę opłaty odpowiadającą nie wykorzystanemu okresowi użytkowania wieczystego przypadającemu po dniu 31 grudnia 1997 r. zalicza się na poczet opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, przyjmując, iż każdy opłacony rok odpowiada racie opłaty rocznej,

2) w przypadku wystąpienia niedopłaty ratę roczną opłaty ustala się w wysokości odpowiadającej opłacie rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, na dzień wydania decyzji w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ustalonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668),

3) w przypadku wystąpienia nadpłaty różnica nie podlega zwrotowi.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. K 8/88 (OTK ZU 2000 r. Nr 3, poz. 87), stwierdzono niekonstytucyjność szeregu przepisów tej ustawy, na skutek czego m.in. przepisy regulujące kwestie opłat i ich wysokości – art. 5 i art. 5a straciły moc obowiązującą. Niezależenie od tego faktu, wskazać należy, że z przepisów tych nie wynikała wysokość bonifikaty stanowiącej 99 % wartości nieruchomości.

W noweli z 2001 r. ustawodawca do tekstu ustawy wprowadził art. 4a określający zasady ustalania opłat za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, zgodnie z którym do ustalenia opłaty, o której mowa w art. 4, stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 1, art. 69 oraz art. 70 ust. 2-4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (ust. 1). Przepis art. 4a ust. 3 pkt 2 stanowił natomiast, że jeżeli przedmiotem decyzji jest nieruchomość wykorzystywana lub przeznaczona na cele mieszkaniowe, organ właściwy do wydania decyzji może udzielić bonifikaty od opłaty, o której mowa w art. 4, w odniesieniu do nieruchomości jednostek samorządu terytorialnego – za zgodą właściwej rady lub sejmiku. Bonifikata przewidziana uchwałą Rady Miasta nr [...] z dnia 28 listopada 2001 r. w sprawie udzielania bonifikat za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości dla nieruchomości wykorzystywanych lub przeznaczonych na cele mieszkaniowe wynosiła 90% wartości nieruchomości dla użytkowników wieczystych, którzy złożyli wnioski o przekształcenie do dnia 13 kwietnia 2000 r. oraz 50% dla użytkowników, którzy złożyli wnioski po tym terminie.

W okresie obowiązywania wskazanej ustawy uchwalona została ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), która przewidywała, że osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o przekształceniu stała się ostateczna. Użytkowniczki wieczyste nie składały wniosku o nabycie prawa własności na podstawie przepisów ustawy z 2001 r. w okresie obowiązywania tej ustawy.

W dniu 29 lipca 2005 r. uchwalona została nowa ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.), która weszła w życie z dniem 13 października 2005 r. Jednocześnie w myśl art. 9 ustawy utraciły moc obydwie dotychczasowe ustawy: z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności oraz z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.

Ustawa ta stwarza dla osób fizycznych będących w dniu jej wejścia w życie użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych uprawnienie do zgłoszenia żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności (ust. 1 ust. 1). Nabycie prawa własności nieruchomości następuje odpłatnie z możliwością zastosowania bonifikaty Z unormowań art. 4 ust. 1, 2 i 7 tej ustawy wynika, że osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jest obowiązana do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty z tytułu tego przekształcenia, w decyzji, o której mowa w art. 3 ust. 1, do ustalenia tej opłaty stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 3a i art. 69 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, ze. zm.), a organ właściwy do wydania decyzji może udzielić bonifikaty od opłaty, o której mowa w ust. 1, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność:

1) Skarbu Państwa - na podstawie zarządzenia wojewody;

2) jednostek samorządu terytorialnego - na podstawie uchwały właściwej rady lub sejmiku.

W międzyczasowym przepisie art. 8 ustawy ustawodawca stwierdził, że do spraw wszczętych na podstawie ustaw, o których mowa w art. 9 i niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Ustawodawca konstruując przepisy międzyczasowe posłużył się zatem zasadą bezpośredniego działania nowego prawa. Oznacza to, że od chwili wejścia w życie nowego prawa stosować go należy do wszelkich stosunków, zdarzeń czy stanów rzeczy danego rodzaju: zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych norm, ale trwają w czasie dokonywania zmiany prawa.

W niniejszej sprawie podkreślić należy, że zgodnie z art. 1 ust. 5 pkt 1 ustawy z 1997 r. wniosek o dokonanie przekształcenia winni byli złożyć wszyscy współużytkownicy wieczyści. H. K. złożyła wniosek w 1997 r. domagając się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w trybie przepisów ustawy z 1997 r. Uwzględnienie tego wniosku, złożonego przez jednego z trzech współużytkowników wieczystych, nie było możliwe. G. S. oraz B. Sz. złożyły wnioski o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dopiero w dniu 20 czerwca 2011 r. Prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości i uwzględnienie wniosku stało się możliwe dopiero po złożeniu wniosku o przekształcenie przez wszystkich użytkowników wieczystych tej nieruchomości, a więc po dniu 20 czerwca 2011 r. Organy, co do zasady, nie mogły zatem orzekać w sprawie stosując przepisy ustawy obowiązujące przed datą skutecznego złożenia wniosku przez wszystkich współużytkowników wieczystych.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących bezczynności Prezydenta Miasta w odniesieniu do wniosku złożonego w 1999 r. wyjaśnić należy, że wnioskodawczyni H. K. miała prawo oczekiwać wydania decyzji w ustawowym, a zarazem rozsądnym terminie przewidzianym do załatwienia tego rodzaju spraw przez właściwy organ administracji. Niewątpliwie długotrwałą bezczynność organu w tym zakresie należy ocenić negatywnie. Wniosek złożony przez jednego współużytkownika wieczystego nie mógł jednak zostać uwzględniony. Fakt, że organ zaniechał pouczenia wnioskodawczyni o konieczności uzupełnienia wniosku przez złożenie go również przez pozostałych współużytkowników wieczystych, nie może skutkować przyjęciem odmiennej daty złożenia wniosku. Co do zasady, stronie, która poniosła szkodę wskutek niezgodnego z prawem zaniechania organu przysługuje prawo żądania odszkodowania przed sądem powszechnym w trybie art. 417 k.c.

Wskazać jednak należy, że niezałatwienie sprawy i niewydanie ostatecznej decyzji od rządami ustawy z 1997 r. nie spowodowało pogorszenia sytuacji użytkowników wieczystych. Z punktu widzenia przesłanek podmiotowych określonych zarówno w ustawie z 1997 r., jak i ustawie z 2005 r., wnioskodawczynie spełniały kryteria nabycia prawa własności w drodze przekształcenia. Ta kwestia pozostaje poza sporem. Obydwie regulacje warunkiem koniecznym do powstania prawa uczyniły złożenie wniosku, a następnie wydanie prawotwórczej decyzji administracyjnej o nabyciu prawa. W odniesieniu natomiast do kwestii odpłatności za przekształcenie prawa zarówno art. 4a ust. 3 pkt 2 ustawy z 1997 r., jak i art. 4 ust. 7 pkt 2 ustawy z 2005 r. przewidują możliwość udzielenia bonifikaty przy ustalaniu opłaty z tytułu przekształcenia. Z powyższych przepisów wynika, że organ właściwy do orzekania w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności może zastosować bonifikatę z powołaniem się na podjęte w tej kwestii, poprzednio zgodę, z obecnie zarządzenie wojewody lub uchwałę rady gminy, powiatu lub sejmiku.

Wobec powyższego sytuacja wnioskujących w niniejszej sprawie współużytkowniczek wieczystych nie może być oceniania, jako korzystniejsza w dacie obowiązywania ustawy z 1997 r. niż w chwili obecnej. Zarówno wtedy, jak i teraz wysokość bonifikaty stosowanej przez organ właściwy do orzekania o przekształceniu i ustaleniu opłaty zależała od woli właściwej jednostki samorządu terytorialnego, w tym wypadku Miasta G., która wyrażała ją w formie uchwały. Wysokość bonifikaty wynikająca z aktualnie obowiązującej uchwały Rady Miasta nr [...] z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie bonifikaty od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz od ceny sprzedaży nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe na rzecz użytkownika wieczystego (Dz.Urz.Woj. z 2008 r., Nr 76, poz. 1996), nie jest niższa, niż w uchwale z dnia 28 listopada 2001 r. Nadto wskazać należy, że ewentualne zmiany wysokości bonifikaty uchwałami rady gminy nie świadczą o naruszeniu prawa przez zastosowanie regulacji aktualnie obowiązującej uchwały, ani nie uzasadniają zarzutu sprzeczności z Konstytucją unormowania art. 8 ustawy. Ustawodawca zarówno w treści art. 4a ust. 3 ustawy z 1997 r., jak i art. 4 ust. 7 ustawy z 2005 r., pozostawił gminom swobodę w zakresie wysokości udzielanej bonifikaty, jej wysokość może zatem ulegać zmianom, a ustawodawca nie ingeruje w tym zakresie w sposób regulacji przez gminę wysokości udzielanych bonifikat. Organ wydający decyzję prawidłowo zatem zastosował unormowania uchwały obowiązującej w dacie wydawania decyzji.

Wskazać także należy, że brak jest możliwości orzekania na podstawie przepisów pozbawionych mocy obowiązującej w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w odniesieniu do uchylonych jako niekonstytucyjne przepisów art. 5 i art. 5a ustawy z 1997 r., które stanowiły podstawę określenia wysokości opłaty za przekształcenie. Z dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r., tj. z dniem 14 kwietnia 2000 r. stwierdzającego ich niekonstytucyjność (Dz.U. z 2000 r., Nr 28, poz. 352), przepisy art. 5 i art. 5a przestały obowiązywać i zostały wyeliminowane z systemu prawnego, skutkiem czego nie mogą już nigdy później stanowić podstawy orzekania w sprawach indywidualnych. Wobec powyższego twierdzenia skarżącej o utracie możliwości korzystniejszego ustalenia wobec niej opłaty w okresie od daty złożenia wniosku, tj. od 1999 r. do wyroku Trybunału w oparciu o art. 5 i art. 5a ustawy z 1997 r. są błędne. Nadto z treści tych przepisów nie wynikał fakt możliwości uzyskania bonifikaty w wysokości żądanej przez skarżącą.

Tym samym brak było w przedmiotowej sprawie podstaw do odmowy zastosowania przepisów ustawy z 2005 r., jako mniej korzystnych niż ustawa z 1997 r.

Sąd uznał za niezasadny zarzut nieprawidłowego sporządzenia operatu szacunkowego przedmiotowej nieruchomości według stanu na 2009 r., zamiast według stanu z daty złożenia wniosku, tj. z 1999 r. Do ustalenia opłaty z tytułu przekształcenia stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 3a i art. 69 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołany przepis art. 67 ust. 3a wskazanej ustawy wskazuje, że cenę nieruchomości ustala się w wysokości równej jej wartości, natomiast art. 69 ustawy nakazuje na poczet ceny nieruchomości gruntowej sprzedawanej jej użytkownikowi wieczystemu zaliczyć kwotę równą wartości prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości, określoną według stanu na dzień sprzedaży. Z zestawienia przepisów art. 67 ust. 3a i art. 69 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, iż dla rozstrzygnięcia decyzją o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności niezbędne jest określenie wartości nieruchomości, będącej podstawą ustalenia opłaty za przekształcenie oraz wartości prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości. Skoro druga tych wartości winna być określoną według stanu na dzień sprzedaży, niewątpliwym jest, że także wartości nieruchomości należy ustalać na tą samą datę. Z faktu, że decyzja orzekająca o przekształceniu w prawo własności oraz ustalająca wysokość opłaty ma charakter konstytutywny – prawnokształtujący, wynika, że wartość nieruchomości należy określać według stanu na dzień rozpoznawania sprawy. Żaden przepis prawa nie wprowadza w tym przypadku reguły, że ustalenie wartości nieruchomości winno nastąpić według stanu z dnia złożenia wniosku.

Sąd uwzględniając dyspozycję art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270), który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, po rozważeniu przesłanek z art. 145 § 1 wskazanej ustawy, uwzględnił skargę stwierdzając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są zgodne z prawem. Powołany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

W sytuacji, w której przekształceniu podlega prawo będące przedmiotem współużytkowania wieczystego opłata za przekształcenie ustalona winna być w sposób konkretny i indywidualny w odniesieniu do każdego ze współużytkowników oddzielnie. Potwierdza to treść art. 4 ust. 1 ustawy z 2005 r., który stanowi, że osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jest obowiązana do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty z tytułu tego przekształcenia, z zastrzeżeniem art. 5. Wynika z tego, że określenie opłaty następuje w odniesieniu do każdego z uprawnionych oddzielnie, a jej wysokość zależna będzie od wysokości udziału każdego z uprawnionych w przysługującym im prawie. Również zastosowanie bonifikaty ma charakter zindywidualizowany w odniesieniu do podmiotu wnioskującego, a nie generalny w odniesieniu do nieruchomości.

Do współużytkowania wieczystego nieruchomości należy stosować odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o współwłasności. Definicję współwłasności zawiera art. 195 k.c., według którego własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Z kolei przepis art. 196 § 1 k.c. wskazuje, iż współwłasność może mieć charakter łączny lub ułamkowy. W literaturze przedmiotu pojęcie współwłasności w częściach ułamkowych definiuje się jako samoistny stosunek prawa rzeczowego, w którym udział poszczególnych współwłaścicieli we wspólnym prawie własności jest określony, co do wielkości, ułamkiem zwykłym lub dziesiętnym. Współwłasność w częściach ułamkowych może powstać m.in. w wyniku dokonania czynności prawnej, takiej jak nabycie w drodze sprzedaży jednej rzeczy przez kilku nabywców. Z reguły umowa ta określa wielkość udziału poszczególnych współwłaścicieli do rzeczy wspólnej. Według przeważającego w doktrynie poglądu odnośnie istoty udziału we współwłasności, przyjmuje się, że każdemu ze współwłaścicieli przysługuje rzeczowe prawo sui generis, na które składa się szereg uprawnień o charakterze bezwzględnym. Współwłaściciel jest więc podmiotem własnego prawa składającego się z "wiązki" różnych uprawnień (J. Ignatowicz "Prawo Rzeczowe", Wydawnictwo Prawnicze PWN, W-wa 2000 r., s. 130). W sferze zobowiązań wynikających z przysługującego współudziału przepisy Kodeksu cywilnego przewidują, że współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną w stosunku do wielkości posiadanych udziałów (art. 207 k.c.).

Konsekwentnie zatem, organ ustalając opłatę z tytułu przekształcenia winien był rozdzielić zobowiązanie z tytułu tej opłaty na poszczególnych współwłaścicieli, stosownie do wielkości ich udziałów w tej nieruchomości. Dla potwierdzenia przyjętego stanowiska należy wskazać, że wielość dłużników w sytuacji, gdy świadczenie jest podzielne, powoduje podział długu na niezależne od siebie części w liczbie określonej ilością podmiotów. Podzielność zobowiązania w przypadku wielości podmiotów jest w polskim prawie regułą, z uwagi na fakt, ze solidarność istnieje o tyle, o ile była wyraźnie zastrzeżona. Niewątpliwie opłata z tytułu przekształcenia jest świadczeniem pieniężnym, a zatem świadczeniem podzielnym. Organ administracyjny powinien zastosować regułę podziału świadczenia.

W przypadku przekształcenia prawa stanowiącego przedmiot współużytkowania nieruchomości w częściach ułamkowych w rozumieniu art. 196 § 1 k.c. opłata za przekształcenie w prawo współwłasności obciąża współwłaścicieli w częściach ułamkowych wynikających z udziałów we współwłasności. Zobowiązanie do uiszczenia opłaty z tytułu przekształcenia dla nieruchomości stanowiącej współwłasność w częściach ułamkowych, nie jest bowiem zobowiązaniem solidarnym i obciąża poszczególnych współwłaścicieli stosownie do wielkości ich udziałów w przedmiotowej nieruchomości.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, uwzględniają ocenę prawną sformułowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku winien określić wartość kwotową zobowiązania do uiszczenia opłaty z tytułu przekształcenia oddzielnie dla każdego ze współwłaścicieli.

Na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) w zw. z § 15 pkt 1 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) przyznając na rzecz pełnomocnika skarżącej radcy prawnego E. M. – J. kwotę 295,20 zł tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu z uwzględnieniem należności z tytułu podatku od towarów i usług.