Wyrok NSA oz. w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 847/00
NSA oz. w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2001-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 2, art. 4 pkt 2, art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 czerwca 1984 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Teza: Stroną postępowania administracyjnego po myśli art. 28 Kpa jest podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Interes prawny wywodzi się co do zasady z prawa materialnego, przyznającego danemu podmiotowi uprawnienie lub nakładającego nań obowiązek, które mogą być skonkretyzowane w postępowaniu administracyjnym. Źródłem prawa lub obowiązku nie zawsze jest prawo administracyjne, jako że wynikać on może również np. z prawa cywilnego.

Tak może być w przypadku postępowania w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu, w którym legitymacja procesowa przysługuje podmiotowi mającemu prawo do lokalu, z którego wymeldowanie ma nastąpić, czy prawo dysponowania nim, a więc jego właścicielowi, wynajmującemu, najemcy, czy osobie której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu.

TEZY

Stroną postępowania administracyjnego po myśli art. 28 Kpa jest podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Interes prawny wywodzi się co do zasady z prawa materialnego, przyznającego danemu podmiotowi uprawnienie lub nakładającego nań obowiązek, które mogą być skonkretyzowane w postępowaniu administracyjnym. Źródłem prawa lub obowiązku nie zawsze jest prawo administracyjne, jako że wynikać on może również np. z prawa cywilnego.

Tak może być w przypadku postępowania w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu, w którym legitymacja procesowa przysługuje podmiotowi mającemu prawo do lokalu, z którego wymeldowanie ma nastąpić, czy prawo dysponowania nim, a więc jego właścicielowi, wynajmującemu, najemcy, czy osobie której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Józefa S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 10 maja 2000 r. (...) w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 maja 2000 r. (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J.R. z dnia 23 marca 2000 r. (...) w sprawie umorzenia postępowania w przedmiocie wymeldowania Elżbiety S. z pobytu stałego w B. Nr 21.

Jako jej podstawę prawną wskazało art. 17 pkt 1, art. 105 par. 1 i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./.

Z uzasadnienia decyzji i akt postępowania w sprawie wynika, że wniosek o wymeldowanie Elżbiety S. złożył Józef S., podnosząc, że za jej wymeldowaniem z miejscowości B. Nr 21 przemawia jej interes, a w szczególności potrzeba zapewnienia jej pobytu z matką Haliną S. i pozostałym rodzeństwem.

Decyzją z dnia 23 marca 2000 r. opisaną na wstępie, Wójt Gminy J.R. umorzył postępowanie w sprawie wymeldowania Elżbiety S. z pobytu stałego w B. Nr 21, motywując ją ustaleniami postępowania, z których wynika, że budynek, w którym Elżbieta S. jest zameldowana i zamieszkuje stanowi własność Antoniny S. Józef S. wezwany do przedstawienia tytułu prawnego do budynku nie przedstawił żądanego dokumentu. Nie ma on zatem interesu prawnego w złożeniu wniosku o wymeldowanie Elżbiety S., bowiem stroną postępowania, zgodnie z art. 28 Kpa jest ten, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Skoro budynek stanowi własność Antoniny S., jest ona jedyną osobą mogącą złożyć wniosek o wymeldowanie Elżbiety S. Antonina S. wniosku takiego nie złożyła, przeciwnie z jej oświadczenia wynika, że zgadza się na zamieszkiwanie wnuczki Elżbiety S., która mieszka tam od urodzenia.

Elżbieta S. ma więc tytuł prawny do przebywania w lokalu i przebywa w nim, nie zachodzą zatem także materialnoprawne przesłanki jej wymeldowania ustanowione art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. złożył Józef S. zarzucając, że to on jest właścicielem budynku, w którym zameldowana jest Elżbieta S. Złożył na tę okoliczność oświadczenie przed pracownicą Urzędu Gminy i to powinno organowi wystarczyć. Jeśli nie jest wystarczające, to organ winien wykazać jego prawo do lokalu. Zaznaczył też, że tytuł prawny w stosunku do Elżbiety S. ma jej matka Halina S., a nie babka Antonina S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło odwołania i decyzją z dnia 10 maja 2000 r., opisaną na wstępie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W jej uzasadnieniu podniosło, że art. 15 ust. 2 ustawy przewiduje wymeldowanie w drodze decyzji administracyjnej w dwu stanach faktycznych obejmujących:

1. utratę uprawnień do przebywania w lokalu i opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu bez wymeldowania,

2. opuszczenie bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu i nie przebywanie w nim co najmniej od 6 miesięcy, w sytuacji gdy nowe miejsce pobytu nie jest znane.

Stroną postępowania w sprawie o wymeldowanie jest ten, kto spełnia wymogi art. 28 Kpa, to jest ten, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie lub kto ze względu na swój interes prawny lub obowiązek domaga się czynności organu.

Z materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji, a w szczególności z wypisu z rejestru gruntów wynika, że właścicielem działki, na której znajduje się budynek jest Antonina S., która nie zgadza się na wymeldowanie wnuczki. Odwołujący, mimo wezwania organu, nie przedstawił żadnego dowodu, iż posiada tytuł prawny do tego budynku. Brak zatem podstaw do uwzględnienia jego zarzutu /patrz: wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1984 r. III SA 38/84 - ONSA 1984 Nr 1 poz. 40/.

Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Józef S. nie precyzując kierunku jej weryfikacji.

Decyzji zarzucił naruszenie art. 172 par. 1, art. 222 par. 1, art. 336 i art. 337 oraz art. 224 par. 1, art. 342 i art. 343 Kc, przepisów Konstytucji i praw człowieka przytaczając na ich uzasadnienie argumenty z odwołania i wskazując, że w sprawie (...) złożył oświadczenie, iż to on jest właścicielem budynku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Obowiązek meldunkowy osób przebywających na terenie Rzeczpospolitej Polskiej ustanawia art. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /w dacie wydania zaskarżonej decyzji - Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./, zwanej dalej ustawą.

Jego zakres obejmuje między innymi wymeldowanie z miejsca pobytu stałego i czasowego /art. 4 pkt 2 cytowanej ustawy/. Obowiązek ów obciąża osobę opuszczającą miejsce dotychczasowego pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące. Powstaje on z chwilą opuszczenia tego miejsca i sprowadza się do zgłoszenia tego faktu w organie prowadzącym ewidencję ludności, najpóźniej w dniu opuszczenia i wskazania nowego miejsca pobytu.

Ze względu na cel ustawy /rejestracja faktów objętych ewidencją/ ustawodawca dopuścił wymeldowanie w formie decyzji administracyjnej w art. 15 ust. 2 ustawy.

Przesłankami warunkującymi wydanie takiej decyzji są: obok opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu bez wymeldowania:

- utrata uprawnień do przebywania w lokalu /pomieszczeniu/, w którym dana osoba jest zameldowana /pierwszy stan faktyczny/,

- nie przebywanie w miejscu dotychczasowego pobytu co najmniej przez okres sześciu miesięcy i niemożność ustalenia nowego miejsca pobytu /drugi stan faktyczny/.

Postępowanie administracyjne w kwestii wymeldowania może być wszczęte z urzędu lub na wniosek strony.

Stroną postępowania administracyjnego po myśli art. 28 Kpa jest podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Interes prawny wywodzi się co do zasady z prawa materialnego, przyznającego danemu podmiotowi uprawnienie lub nakładającego nań obowiązek, które mogą być skonkretyzowane w postępowaniu administracyjnym. Źródłem prawa lub obowiązku nie zawsze jest prawo administracyjne, jako że wynikać on może również np. z prawa cywilnego.

Tak może być w przypadku postępowania w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu, w którym legitymacja procesowa przysługuje podmiotowi mającemu prawo do lokalu, z którego wymeldowanie ma nastąpić, czy prawo dysponowania nim, a więc jego właścicielowi, wynajmującemu, najemcy, czy osobie której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu /patrz: B. Adamiak: Glosa do wyroku NSA z dnia 7 września 1989 r. SA/Ka 441/89 - OSP 1991 z. 2 poz. 33 str. 60/.

Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że wnioskodawca w sprawie o wymeldowanie winien dowieść swojej legitymacji procesowej, a więc posiadania tytułu do lokalu, z którego ma nastąpić wymeldowanie. Przychyla się również do stanowiska, że brak legitymacji procesowej uzasadnia umorzenie postępowania administracyjnego, które może być wszczęte tylko na wniosek strony.

Zauważyć jednak wypadnie, że choć skarżący nie wykazał własności lokalu, z którego wymeldowania Elżbiety S. się domaga, to postępowanie w sprawie wymeldowania może być wszczęte także z urzędu, a uprawnienie do żądania jego wszczęcia - co wynika z wcześniejszych wywodów Sądu - służy nie tylko właścicielowi lokalu, ale również jego najemcy.

Oznacza to, że umorzenie postępowania w sprawie z uwagi na brak legitymacji procesowej nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 105 par. 1 Kpa.

To jednak naruszenie prawa nie uzasadnia uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, jako że w sprawie nie zachodzą przesłanki materialnoprawne do wymeldowania Elżbiety S.

Z akt sprawy wynika bowiem, że zamieszkuje ona pod adresem, pod którym jest zameldowana, opuszczenie natomiast dotychczasowego miejsca pobytu jest jedną z ustanowionych art. 15 ust. 2 ustawy przesłanek warunkujących wymeldowanie. Okoliczność ta uzasadniałaby odmowę wymeldowania, nawet gdyby skarżący posiadał tytuł prawny do lokalu, w którym Elżbieta S. jest zameldowana.

Oznacza to, że gdyby nie nastąpiło naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie tytułu prawnego skarżącego do lokalu i umorzenie postępowania, z uwagi na niewykazanie legitymacji do złożenia wniosku o wymeldowanie, w sytuacji gdy postępowanie mogło się toczyć także z urzędu, wniosek skarżącego o wymeldowanie Elżbiety S. i tak nie mógłby być uwzględniony.

Z przytoczonych wyżej względów, Sąd w oparciu o przepis art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oddalił skargę.