Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 730/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-11-08 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 260 par 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 września 2016 r. o sygn. akt I SA/Sz 730/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości w podatku akcyzowym wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

W. G. (dalej: "Skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że jego dochody nie pozwalają na czynienie dodatkowych oszczędności, nie jest w stanie zgromadzić środków na uiszczenie opłaty sądowej, zaś brak zwolnienia od kosztów uniemożliwi mu dochodzenie swoich praw na drodze sądowej. Wskazał, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymuje się z prac dorywczych, osiągając z tego tytułu dochody w wysokości od [...] do [...] zł miesięcznie. Skarżący wskazał również, że mieszka (cyt.) "przy rodzinie" i dokłada się do rachunków za media i mieszkanie (opał, gaz, energia, woda) w kwocie od [...] do [...] zł miesięcznie w zależności od pory roku. Podał, że koszty jego utrzymania, obejmujące zakup żywności, środków czystości i ubrań, wynoszą od [...] do [...] zł miesięcznie.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym (osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe), majątku (nieruchomościach, posiadanych zasobach, wartościowych przedmiotach) Skarżący wpisał: "nie posiadam" lub "brak".

W rubryce formularza dotyczącej miesięcznych dochodów i wydatków Skarżący podał dochód z prac dorywczych w kwotach [...] zł oraz koszty ponoszone na mieszkanie średnio w kwocie [...] zł miesięcznie.

Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2016 r., Skarżący nadesłał:

1) kopię z akt bezrobotnego z dnia 22 sierpnia 2016 r., z której wynika, że Skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny od dnia 22 sierpnia 2016 r.;

2) dwie kopie zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 22 sierpnia 2016 r., wydane (cyt.) "celem uzyskania świadczeń rodzinnych", z których wynika, że Skarżący w latach 2014 i 2015 nie składał zeznań podatkowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych;

3) oświadczenia Skarżącego z dnia 29 sierpnia 2016 r., z których wynika, że:

– nie posiada i w okresie 5 ostatnich lat nie posiadał kont bankowych osobistych, lokat, rachunków oszczędnościowych, kart kredytowych, pożyczek i kredytów, kont związanych z działalnością gospodarczą;

– mieszka pod adresem: [...]; dom jest własnością rodziców konkubiny (osoby obce) o powierzchni ok. 100 m2; Skarżący nie zna ogólnych kosztów utrzymania domu, dokłada się do kosztów wody, opału, energii, wywozu śmieci, nieczystości w kwocie średnio [...] zł miesięcznie;

– opłata wynagrodzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi jest przedmiotem wzajemnej umowy, rozliczenie nastąpi po zakończeniu sprawy.

Postanowieniem z dnia 27 września 2016 r., referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając,

że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Referendarz sądowy zważył przy tym, że koszty sądowe na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi ustalonego w kwocie [...] zł oraz że Skarżący ma obowiązek uiszczenia wpisów od skarg w 50 zawisłych przed Sądem sprawach, wynoszących łącznie [...] zł.

W wyniku analizy informacji i oświadczeń Skarżącego, zwartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie dokumentach, referendarz sądowy stwierdził, że budzą one wątpliwości co do ich kompletności i wiarygodności. Referendarz sądowy wskazał na rozbieżności pomiędzy oświadczeniami Skarżącego odnośnie jego sytuacji finansowej i rodzinnej a danymi wynikającymi z przedłożonych dokumentów.

W ocenie referendarza sądowego, Skarżący nie podał rzetelnych informacji

o osobach faktycznie wspólnie mieszkających, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe pod wskazanym przez Skarżącego adresem oraz o tym, jakie są ogólne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego ani jak rozkłada się ciężar ich ponoszenia na poszczególne osoby. Skarżący uchylił się również od udzielenia odpowiedzi odnośnie źródeł finansowania wynagrodzenia zatrudnionego adwokata.

Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 29 września 2016 r.

W dniu 5 października 2016 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że wskazywane w treści uzasadnienia postanowienia wątpliwości czy też nierzetelności nie mogą stanowić podstawy odmowy przyznania prawa pomocy, gdyż są efektem dowolnej interpretacji opisu sytuacji majątkowej Skarżącego dokonanej na jego niekorzyść.

Zdaniem pełnomocnika, skoro Skarżący jest osobą dorosłą i ma dorosłe dzieci, to braku podania danych o dochodach syna czy też innych osób zamieszkujących mieszkanie, w którym mieszka Skarżący, nie można interpretować jako ukrywania informacji. Normalne bowiem jest, że osoby dorosłe, nawet mieszkające razem i nawet będące swoimi krewnymi, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa. Nie ma zatem podstaw ani uzasadnienia do przyjęcia, że wspólne gospodarstwo domowe ze Skarżącym prowadzi jego dorosły syn czy rodzice konkubiny Skarżącego. Wystarczającą pomocą dla Skarżącego w jego obecnej sytuacji jest możliwość korzystania z mieszkania, tym bardziej, że zasady tego korzystania zostały opisane przez Skarżącego ze wskazaniem kwoty jaką partycypuje w kosztach utrzymania.

Tak samo, jako kompletne i potwierdzające trudną sytuację finansową Skarżącego, należy potraktować jego oświadczenie dotyczące wynagrodzenia pełnomocnika.

Pełnomocnik podniósł również, że wydający zaskarżone postanowienie referendarz sądowy nie kwestionował złożonych przez Skarżącego oświadczeń (pierwszy akapit na str. 5 uzasadnienia), co powinno być wystarczające dla uwzględnienia wniosku Skarżącego, tym bardziej, że z treści tych oświadczeń wynika, iż wysokość nieregularnych przychodów Skarżącego (rzędu kilkuset złotych) nie wystarczy ani na pokrycie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie, ani na poczynienie ewentualnych oszczędności.

Ponadto pełnomocnik zarzucił, że w zaskarżonym postanowieniu całkowicie pominięto, iż Skarżący wniósł w sumie 50 skarg na decyzje organu celnego (pod sygnaturami od I SA/Sz 717/16 do I SA/Sz 766/16) a w każdej z nich wpis sądowy wynosi po [...] zł, co daje łącznie do zapłaty kwotę [...] zł. Zaznaczył przy tym, że nie jest to wina Skarżącego tylko skutek działania organu, który rozbił zaległości Spółki na 50 decyzji, choć zobowiązanie Spółki było objęte jedną decyzją.

W powyższej sytuacji odmowa przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie praktycznie pozbawia go prawa do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, konstytucyjnego prawa do sądu. Jednakże, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny.

Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej (skarżącym), albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania.

Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego

(vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jedynym kryterium, jakim kieruje się referendarz sądowy/sąd, rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są bowiem możliwości finansowe wnioskującego.

Z tego powodu strona skarżąca musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym podmiot, chcący skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie referendarza sądowego/sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, to orzeczenie i następne dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez referendarza sądowego/sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10,).

W rozpoznawanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Dokonując analizy wniosku Skarżącego, dokumentów i oświadczeń przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie, Sąd uznał, że referendarz sądowy w pełni zasadnie stwierdził, iż Skarżący nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z analizy sytuacji majątkowej Skarżącego wynikało, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, nieruchomości, zgromadzonych zasobów pieniężnych

(w tym oszczędności). Ponadto nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego

z innymi osobami i mieszka "przy rodzinie", tj. w mieszkaniu stanowiącym własność rodziców konkubiny. Od 22 sierpnia 2016 r. jest osobą bezrobotną i na tej podstawie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Koszty utrzymania pokrywa ze środków otrzymywanych z prac dorywczych w kwocie ok. [...] zł, z czego kwotę [...] zł dokłada do opłat za mieszkanie, a kwotę [...] zł przeznacza na pozostałe wydatki.

Okoliczności, na które powoływał się Skarżący, nie zostały poparte stosownymi dokumentami. Skarżący ograniczył się do oświadczeń zamieszczonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) oraz nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego.

Skarżący nie złożył, pomimo wezwania referendarza sądowego, dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie z ostatnich dwóch miesięcy. Nie przedstawił informacji o powierzchni zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz kwocie, w jakiej partycypują w kosztach utrzymania mieszkania również inne osoby. Nie przedstawił informacji dotyczących rodziców konkubiny, ograniczając się do informacji, że są oni właścicielami domu,

w którym zamieszkuje. Tym samym brak jednoznacznych informacji pozwalających na stwierdzenie ich zamieszkiwania w przedmiotowej nieruchomości. Ponadto Skarżący pominął w złożonych wyjaśnieniach informacje dotyczące samej konkubiny.

Sąd podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu z dnia

27 września 2016 r., że analiza złożonych oświadczeń w zakresie sytuacji majątkowej Skarżącego i zaświadczeń, z których wynika że Skarżący nie składał zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015, nie daje podstaw do przyjęcia, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Słusznie referendarz sądowy zauważył, że Skarżący mieszka jednak z innymi osobami, ale nie jest jasne, czy ma to wpływ na jego możliwości płatnicze. Skarżący nie podał bowiem rzetelnych informacji w tym zakresie. W konsekwencji referendarz uznał, że niejasności i brak rzetelności uniemożliwia ocenę sytuacji finansowej Skarżącego. Zdaniem Sądu wybiórcze wykonanie wezwania wyklucza uwzględnienie wniosku Skarżącego.

Zasadnicza dla Skarżącego okoliczność przemawiająca za przyznaniem prawa pomocy pozostała bez potwierdzenia. Ponadto nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika strony skarżącej wyrażonym w sprzeciwie, że wątpliwości, czy nierzetelności nie mogą stanowić podstawy odmowy przyznania prawa pomocy. Ustawodawca przesądził bowiem, że wykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy,

a przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko

w wyjątkowych przypadkach.

W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z referendarzem sądowym/sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania

(vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowych danych, oświadczenia, czy dokumentu uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 182/12). Z taką sytuacją

mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż Skarżący wykazał brak współpracy w wyjaśnianiu wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na ocenę jego możliwości płatniczych.

Za uwzględnieniem sprzeciwu nie może przemawiać zarzut wskazujący na pominięcie przez referendarza sądowego okoliczności, że Skarżący ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego łącznie w 50 sprawach, na łączną kwotę [...] zł. Uwzględnienie na etapie oceny sytuacji majątkowej i finansowej strony ciążących na niej kosztów wszystkich postępowań sądowych przez nią zainicjowanych może bowiem (i powinno) nastąpić dopiero, gdy wspomniana sytuacja majątkowa i finansowa została w sposób rzetelny i wiarygodny przedstawiona.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć również, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych narusza prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść wówczas, gdyby Sąd odmówił stronie przyznania prawa pomocy, mimo ustalenia, że strona nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu.

Kierując się powyższymi rozważaniami, należy stwierdzić, że Skarżący na skutek niewywiązania się ze skierowanego do niego wezwania nie przedstawił referendarzowi wszystkich danych i dokumentów niezbędnych dla weryfikacji składanych przez niego oświadczeń o trudnej sytuacji finansowej, a przez to nie wykazał skutecznie zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak

w sentencji