Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 431/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia NSA Jerzy Krupiński – spr. Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. Z. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 kwietnia 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Strzelec Opolskich z dnia 21 stycznia 2014 r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką A. Z.

Wydanie zaskarżonej decyzji zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 23 grudnia 2013 r. M.Z. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Strzelcach Opolskich o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – A. Z. Do wniosku dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Strzelcach Opolskich z dnia 21 czerwca 2011 r., o zaliczeniu A.Z. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do dnia 30 czerwca 2016 r. oraz świadectwo pracy z dnia 25 listopada 2013 r. o rozwiązaniu na mocy porozumienia stron stosunku pracy z wnioskodawcą. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, Burmistrz Strzelec Opolskich decyzją z dnia 21 stycznia 2014 r., nr [...], działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie - Dz. U. z 2013 r., poz.1456 z późn. zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą" lub "ustawą o świadczeniach rodzinnych", § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 r., poz. 3) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.- zwanej dalej K.p.a.) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołując się na treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, że wprawdzie na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, ponieważ A.Z. pracuje od 2010 r. do chwili obecnej. Brak jest zatem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją wnioskodawcy z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ podkreślił, że rezygnacja z zatrudnienia musi być związana ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, zaś z ustaleń poczynionych w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że A.Z. samodzielnie wykonuje wszystkie czynności życia codziennego, a ponadto pozostaje w zatrudnieniu, samodzielnie dojeżdżając do pracy. Opieka syna sprowadza się w zasadzie do pomocy przy zakładaniu obuwia i sporządzania posiłków. Powyższe oznacza, że M.Z. nie realizuje czynności mieszczących się w pojęciu opieki, zaś sama osoba niepełnosprawna funkcjonuje samodzielnie w życiu codziennym, jednocześnie pracując zawodowo. Podsumowując, organ I instancji uznał, że przyznanie w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy świadczenia pielęgnacyjnego stałoby w sprzeczności z ideą tego świadczenia, które jest przyznawane po to, aby opiekun mógł pomagać osobie niepełnosprawnej w jej w miarę normalnym życiowym funkcjonowaniu. Jednocześnie organ I instancji poinformował, że wprawdzie w ustawie brak jest zapisu o zakazie pracy przez osobę wymagającą opieki, jednakże sam cel świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza przyznanie go w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna pracuje zawodowo.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.Z. podnosił, że odmawiając mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji pominął kwestię posiadania przez jego matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym w pkt 7 stwierdzono, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Akcentował, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydał kompetentny organ, zatem organ I instancji, podważając to orzeczenie, przekroczył swoje uprawnienia. Dalej podał, że budynek, w którym zamieszkuje wraz z matką nie jest przystosowany do zamieszkiwania przez osobę niepełnosprawną, ponieważ brak w nim windy, łazienki, ciepłej wody i centralnego ogrzewania. Dodatkowo wyjaśnił, że zamieszkując z matką pomaga jej w wykonywaniu wszelkich czynności życia codziennego, ponieważ jest ona osobą niedowidzącą i cierpi na schorzenia narządów ruchu. Wskazał również, że jego matka zatrudniona jest w zakładzie pracy chronionej w niepełnym wymiarze czasu pracy i wykonuje pracę pod stałym nadzorem. Praca ta jest formą terapii, zapobiegającą temu, by osoba niepełnosprawna nie czuła się wykluczona ze środowiska z racji niepełnosprawności. W ocenie odwołującego się, ustawodawca nie określił w szczególny sposób warunków i zasad opieki, jak również nie zastrzegł w sposób bezwzględny, iż osoba niepełnosprawna, wymagająca opieki nie może pracować. Podniósł, że wywiad środowiskowy trwał około 20 minut i polegał na wypisywaniu dokumentów niemających związku ze sprawą. Do odwołania dołączył kserokopie: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, umowy o pracę i świadectwa pracy.

W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, opisaną na wstępie decyzją z dnia 28 kwietnia 2014 r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszoinstancyjnego. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz przytoczyło przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. Podkreśliło, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.- zwanej dalej K.r.o). Akcentowało nadto, że stosownie do art. 129 § 1 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi a wstępnych przed rodzeństwem, a zatem M. Z., jako syn A. Z., należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. SKO w Opolu podkreśliło, iż istota sporu sprowadza się do kwestii, czy okoliczność pozostawania w zatrudnieniu osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, całkowicie niezdolnej do pracy, wobec której istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ma wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym zakresie Kolegium odwołało się do ustaleń rodzinnego wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że A.Z.- matka wnioskodawcy, pozostaje w zatrudnieniu od trzech lat w charakterze sprzątaczki. Jest zatrudniona w zakładzie pracy chronionej, a jej obecnym miejscem pracy jest [...] w [...], gdzie pracuje pod nadzorem. Fakt ten potwierdza również znajdujące się w aktach sprawy, złożone przez A. Z., oświadczenie z dnia 10 stycznia 2014 r. Przepis art. 17 ustawy mówi o osobach, które w celu sprawowania opieki "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Zdaniem Kolegium, stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje, że M.Z. nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ zakres sprawowanej przez niego opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Skoro bowiem matka wnioskodawcy jest zatrudniona na umowę o pracę, to nie wymaga sprawowania stałej opieki. W czasie bowiem wykonywania pracy pozostaje pod nadzorem, co sama podała w oświadczeniu z dnia 10 stycznia 2014 r. Kolegium nie podzielił argumentacji strony, że sama pomoc w przygotowaniu posiłku, pomoc przy ubieraniu obuwia lub sporadyczny dowóz do pracy uprawnia do uzyskania świadczenia. O jego przyznaniu bądź nie przyznaniu decyduje wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów oraz oświadczeń i nie ma w tym zakresie uznania administracyjnego, sprowadzającego się do oceny, czy zakres wykonywanej pracy przez osobę wymagającą opieki uniemożliwia osobie zobowiązanej do opieki podjęcie pracy zarobkowej. Opieka ta musi mieć charakter stały. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy i podkreśliło, że ustawodawca nie ograniczył warunków uprawniających do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do rezygnacji z zatrudnienia opiekuna i posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę wymagającą opieki, lecz wskazał, że rezygnacja ta powinna być ściśle związana z celem, jakim jest opieka nad osobą jej wymagającą.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniósł M. Z. W uzasadnieniu skargi powtórzył podnoszone już na etapie postępowania administracyjnego zarzuty i argumentację, akcentując, że spełnia kryteria uprawniające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Dodatkowo wyjaśnił, iż matka jego pracuje w niepełnym wymiarze czasu pracy (tj. 3 godziny dziennie) w Zakładzie Pracy Chronionej, a prace wykonuje pod nadzorem. Wskazał nadto, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie definiują pojęcia stałej i długotrwałej opieki. W ocenie skarżącego, fakt zatrudnienia matki przez 3 godziny nie przesądza o tym, że przez znaczną część dnia pozostaje ona pod opieką innych osób. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi. Przy piśmie procesowym z dnia 20 października 2010 r., M.Z. dołączył do akt sprawy opinię biegłego sądowego z dnia 19 maja 2011 r., wydaną w sprawie ubezpieczeniowej o sygn. akt [...], toczącej się przed Sądem Okręgowym w Opolu, na okoliczność uznania A. Z. za całkowicie niezdolną do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Zakres kontroli sądowej wyznaczony jest natomiast przez przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Powołana regulacja oznacza, iż niezależnie od zarzutów skargi ocenie sądu poddana jest cała sprawa administracyjna zarówno w zakresie postępowania poprzedzającego jej wydanie jak i zastosowania prawa materialnego.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że nie naruszają one obowiązującego prawa w sposób uzasadniający ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Na wstępie przypomnieć wypada, że w przedmiotowej sprawie skarżący - M.Z. domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, A. Z. Rozpoznając sprawę w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w postaci wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącego i jego matki, organy obu instancji przyjęły, że M.Z. należy do kręgu osób uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jednakże z uwagi na podjęcie przez jego matkę pracy zawodowej, nie spełnia przesłanek uprawniających do przyznania dochodzonego świadczenia.

Materialnoprawną podstawę rozpoznania sprawy stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III K.r.o. Stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne ma na celu pokrycie przynajmniej części wydatków związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną, a co jest związane z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę, a tym samym z utratą dochodów z tytułu pracy zarobkowej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 797/11, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 515/11, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA).

Ponadto stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 22 ustawy pod pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Wskazać należy także, iż zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z przedłożonych sądowi akt sprawy wynika, że matka skarżącego A.Z. urodzona w dniu 1 maja 1960 r. jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, w stosunku, do której orzeczono konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Strzelcach Opolskich w dniu 21 czerwca 2011 r., na okres do dnia 30 czerwca 2016 r. Nie jest również sporne, że A.Z. pracuje w [...] w [...] w charakterze sprzątaczki. Zatrudniona jest przez Zakład Pracy Chronionej [...] w [...] od 2010 r., zaś obecna umowa została zawarta na okres do 31 grudnia 2014 r. Ponadto do pracy dojeżdża rowerem lub podwozi ją skarżący (por. wywiad środowiskowy z dnia 10 stycznia 2014 r., k. 5 akt adm., oraz oświadczenie A. Z. z dnia 10 stycznia 2014 r., k. 6 akt adm.).

Nie budzi również wątpliwości fakt, iż skarżący jako syn A. Z., należy do kręgu osób, na których na zasadzie art. 128 K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. W takich okolicznościach sprawy, pomimo, iż świadczenie formalnie winno być przyznane skarżącemu, bowiem zrezygnował on z zatrudnienia i ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki, organy obu instancji uznały, iż nie spełnia on ustawowej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zdaniem organów, skoro matka skarżącego jest zatrudniona na umowę o pracę, to nie wymaga sprawowania stałej opieki. W czasie wykonywania pracy pozostaje bowiem pod nadzorem pracodawcy, zaś pomoc skarżącego w przygotowywaniu posiłków, ubieraniu oraz sporadyczny dowóz do pracy nie uprawnia do uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 ww. ustawy. Skarżący nie godził się ze stanowiskiem organów podnosząc, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie definiują pojęcia stałej i długotrwałej opieki, zaś zatrudnienie jego matki przez trzy godzinny dziennie nie przesądza o tym, że przez znaczną część dnia pozostaje ona pod opieką innych osób.

Podstawową kwestią, jaką należało się zająć na gruncie rozpoznawanej sprawy, jest wątpliwość co do dopuszczalności prowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym na okoliczność wystąpienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy osoby zobowiązanej do opieki a koniecznością sprawowania takiej opieki w sensie faktycznym. Bez wątpienia bowiem inne formalne przesłanki skarżący spełnił. Odwołując się do treści cytowanej wyżej normy materialnoprawnej, określającej zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, należało rozważyć konieczność stosowania tzw. formalizmu dowodowego – do czego jak się wydaje zmierza skarżący- poprzez przyjęcie, że skoro w formie urzędowej potwierdzono całkowitą niezdolność do pracy i konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to automatycznie powoduje to konieczność uznania, że tego rodzaju opieka jest przez osobę zobowiązaną świadczona ze szkodą dla możliwości kontynuacji dotychczasowego zatrudnienia.

W ocenie Sądu możliwa jest jednak i taka wykładnia spornego przepisu, jaką zastosowały organy administracji publicznej. Chodzi tu o możliwość badania, czy w rzeczywistości zwolnienie (rezygnacja) z pracy zawodowej spowodowana została koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Do tej wykładni przychyla się także Sąd w składzie rozpoznającym sprawę. Ustawodawca sformułował bowiem wymóg rezygnacji z zatrudnienia "w celu sprawowania opieki", jako istotną przesłankę nabycia prawa. Z reguły cel ten będzie prostą pochodną ustalenia faktu niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka oraz związku czasowego rezygnacji z zatrudnienia z wystąpieniem niepełnosprawności. Na gruncie obowiązującej w polskim systemie postępowania przed organami administracyjnymi zasady prawdy obiektywnej, nie można jednak pozbawić organów prawa do ustalania istotnych okoliczności sprawy na podstawie wszelkich możliwych dowodów i na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Zasada prawdy obiektywnej (materialnej), zawarta w art. 7 K.p.a. i rozwinięta w innych przepisach (np. art. 24-26, art. 75-86), ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie na ustalenie konsekwencji prawnych tych faktów. Z tego powodu zasada prawdy obiektywnej jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący organy do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą (zob. Czesław Martysz, Andrzej Matan "Komentarz do art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego" [w:] System Informacji Prawnej LEX). Postępowanie administracyjne oparte jest zatem na zasadzie prawdy materialnej (obiektywnej), co oznacza, że celem postępowania jest ustalenie tej prawdy w oparciu o fakty i okoliczności udowodnione. Dotarcie do prawdy materialnej następuje dzięki zgromadzeniu odpowiedniego materiału dowodowego, a następnie jego ocenie. Organ administracji powinien zatem (ma taki obowiązek) podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zasada prawdy obiektywnej wytycza cel postępowania dowodowego, a wszelkie wyjątki od tej zasady muszą wynikać z wyraźnych unormowań, zawartych w obowiązujących w określonym zakresie rozwiązań prawnych. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie na organach administracyjnych taki obowiązek spoczywał i trudno w związku z tym uznać za usprawiedliwiony czyniony pod ich adresem zarzut, jakoby orzekały ponad treść dokumentu (orzeczenia o stopniu niepełnosprawności).

W niniejszej sprawie wymagało bowiem również oceny, czy fakt wykonywania pracy zawodowej i okoliczność pozostawania osoby niepełnosprawnej przez część dnia w miejscu pracy poza domem ma wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w szczególności na ustalenie potrzeby rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad taką osobą.

Wobec powyższego należało odwołać się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 (dostępny w CBOSA), zapadłego w podobnym stanie faktycznym, w którym to wyroku Sąd ten stwierdził, że art. 17 omawianej ustawy mówi o osobach, które w celu sprawowania opieki "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powyższy zwrot użyty przez ustawodawcę oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 była pomoc osobom sprawującym długotrwałą opiekę lub niosącym długotrwałą pomoc osobom niepełnosprawnym, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. W wyroku tym NSA wyraził również pogląd, że "O przyznaniu bądź nie przyznaniu świadczenia decyduje wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów oraz oświadczeń i nie ma w tym zakresie uznania administracyjnego, sprowadzającego się do oceny czy zakres wykonywanej pracy przez osobę wymagającą opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, uniemożliwia osobie zobowiązanej do opieki podjęcie pracy zarobkowej i skutkuje przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta musi mieć charakter stały, a wykonywanie przez osobę wymagającą tej opieki pracy zarobkowej w pełnym wymiarze pracy, nie wypełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych". Tym samym, w ocenie Sądu, który powyższy pogląd w zupełności podziela, wbrew zarzutom skargi, okoliczność podjęcia przez matkę skarżącego zatrudnienia będzie miała wpływ na ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie cytowany wyrok mówi o osobie wykonującej pracę zawodową w pełnym wymiarze, ale nie bez znaczenia jest także charakter tej pracy. Skarżąca bezspornie zawodowo wykonuje prace związane ze sprzątaniem pomieszczeń, a więc prace typowe dla czynności związanych z codzienną egzystencją, dla pomocy w których ustawodawca wprowadził omawiane świadczenie. Praca wykonywana jest nie na terenie zakładu pracy chronionej ale w [...] (w [...]), poza systemem nadzoru bezpośredniego ze strony podmiotu zatrudniającego. Można zatem przyjąć, że również w warunkach domowych skarżąca w tym zakresie pomocy nie wymaga. O znacznym stopniu samodzielności A. Z. świadczy też fakt stałego dojeżdżania do pracy rowerem.

W realiach niniejszej sprawy można zatem zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że skarżący nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ konieczny zakres sprawowanej przez niego opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Skoro matka skarżącego zatrudniona jest na umowę o pracę od ponad 3 lat, tj. od 2010 r., ponadto dojeżdża sama do pracy rowerem, a więc nie wymaga sprawowania stałej opieki także w tym zakresie, po stronie skarżącego nie wystąpiła realna i uzasadniona potrzeba rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie wystarczy tu faktyczna rezygnacja z pracy zawodowej, o ile nie występuje realna potrzeba takiej rezygnacji w konkretnym stanie faktycznym. O przyznaniu bądź nie przyznaniu świadczenia decyduje wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów oraz oświadczeń i innych dowodów, przy czym opieka ta musi mieć charakter stały, zaś wykonywanie przez osobę wymagającą tej opieki pracy zarobkowej, nie wypełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto, okoliczność pozostawania osoby niepełnosprawnej przez część dnia poza faktyczną opieką osoby zobowiązanej oraz względna samodzielność osoby w wykonywaniu czynności dnia codziennego, nie koliduje z możliwością podjęcia przez skarżącego (chociażby w niepełnym wymiarze) pracy zarobkowej.

Podnoszone przez stronę w skardze argumenty wskazujące, iż sprawuje tę opiekę w czasie jej pobytu w domu, nie zasługują na uwzględnienie w aspekcie niemożliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie można bowiem uznać, że skoro skarżący opiekuje się matką po jej powrocie z pracy do domu (pomaga w przygotowywaniu posiłków i ubieraniu się), czy też sporadycznie dowozi ją do pracy, to jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, organy administracyjnie trafnie przyjęły, że sprawowana przez stronę opieka ma charakter doraźny, a nie stały i nie uniemożliwia podjęcia pracy.

Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku osób obowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W konsekwencji powyższego należało uznać za prawidłowe stanowisko organów, dokonane na podstawie oceny materiału dowodowego, odnośnie braku zaktualizowania się przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasadnie więc organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a organ odwoławczy trafnie decyzję tę utrzymał w mocy. Odnosząc się do zarzutów skargi, mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania, stwierdzić należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące warunków bytowych jego matki, bowiem jak słusznie akcentował organ odwoławczy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od warunków lokalowych osoby wymagającej opieki. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd z urzędu nie dopatrzył się innych uchybień stanowiących naruszenie prawa materialnego bądź przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a tym samym skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Organy obu instancji dokonały ustaleń stanu faktycznego w zakresie pozwalającym na właściwe rozstrzygnięcie sprawy oraz przeprowadziły jego prawidłową ocenę. W uzasadnieniu decyzji w sposób zrozumiały podano informacje dotyczące przyczyn oraz podstaw prawnych, które spowodowały odmowę przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia, a tym samym nie naruszono przepisu art. 107 § 3 K.p.a. Powyższe wyklucza możliwość postawienia organom zarzutu naruszenia prawa i dopuszczenia się dowolności w ocenie materiału dowodowego przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego.

W tym stanie rzeczy, wobec braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.