Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2677/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. D., G. D., B. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2239/11 w sprawie ze skarg Miasta [...], H. D., G. D., B. G. oraz E. N. i J. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od H. D., G. D., B. G. na rzecz Ministra Infrastruktury i Rozwoju kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 25 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2239/11, oddalił skargi Miasta [...], H. D., G. D., B. G. oraz E. N. i J. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2011 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Minister Infrastruktury, decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] – po rozpatrzeniu wniosków Prezydenta Miasta [...] (wykonującego zadania starosty) oraz H. D., G. D. i B. G. oraz J. M. i E. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], stwierdzającą, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r., zmieniona decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r., dotycząca stwierdzenia uwłaszczenia Zakładów Przemysłu Cukierniczego "G." w P. nieruchomością położoną w P. przy ul. W., w części dotyczącej działek nr [...], [...], [...], [...], [...] w zakresie objętym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1955 r., nr [...], o wywłaszczeniu nieruchomości, położonej w P. przy ul. W., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], dotyczącej części działek nr [...], [...], [...], [...] i [...], została wydana z naruszeniem prawa – utrzymał w mocy własną decyzję.

Na skutek stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1955 r. (decyzje Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], i z dnia [...] maja 2009 r., nr [...]) byli współwłaściciele działek nie przestali być ich właścicielami. Oznacza to, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowe działki nie stanowiły własności Skarbu Państwa, a Skarb Państwa posługiwał się tytułem własności nabytym z rażącym naruszeniem prawa. Tak więc, zdaniem organu, decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r., zmieniona decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r., zawiera wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż rażąco narusza prawo, tj. art. 2 ust. 1–2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.; dalej: "ustawa uwłaszczeniowa z 1990 r.").

Zdaniem Ministra Infrastruktury, nieodwracalność skutków prawnych następuje wtedy, gdy skutki prawne decyzji administracyjnej nie mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie, już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1992 r., doszło do kolejnych rozporządzeń działkami, których dotyczyło orzeczenie z dnia [...] listopada 1955 r. Aktem notarialnym z dnia 15 lutego 1994 r. Skarb Państwa zobowiązał się wnieść do spółki akcyjnej "G." z siedzibą w P. (w zamian za akcje) wkład niepieniężny w postaci przedsiębiorstwa zlikwidowanego w celu prywatyzacji Zakładów Przemysłu Cukierniczego "G." w P. – w tym prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego m.in. działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] oraz własność budynków. Przeniesienie praw na rzecz "G." S.A. nastąpiło na podstawie aktu notarialnego z dnia 31 marca 1994 r., a nabycie prawa użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej nr KW [...]. Następnie, cały majątek "G." S.A. został wniesiony do "N." S.A. z siedzibą w W. W dalszej kolejności – aktem notarialnym z dnia 31 grudnia 2004 r. – "N." S.A. sprzedała prawo użytkowania wieczystego powołanych gruntów Przedsiębiorstwu Cukierniczemu "J." S.A. z siedzibą w B. Z kolei aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 2008 r. "J." S.A. przeniosła prawo własności przedsiębiorstwa spółki "J." S.A. z siedzibą w O. – w tym prawo użytkowania wieczystego powołanych działek (wraz z prawem własności budynków i budowli położonych na tych działkach) – na rzecz "K." sp. z o.o. w K. (która zmieniła następnie nazwę na "J. C." sp. z o.o. z siedzibą w O.). W konsekwencji powyższych przekształceń, aktualnie – jak wynika z odpisu z księgi wieczystej – działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] stanowią własność Skarbu Państwa i pozostają w użytkowaniu wieczystym "J. C." sp. z o.o. z siedzibą w O. W ocenie Ministra Infrastruktury, powrót do poprzedniego stanu prawnego nie jest zatem możliwy w trybie administracyjnym, gdyż organ administracji nie ma kompetencji do decydowania o bycie prawnym umów, na podstawie których rozporządzano przedmiotowymi działkami. Z tego powodu organ uznał, że ziściła się negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, określona w art. 156 § 2 K.p.a.

Skargi na decyzję Ministra Infrastruktury do WSA w Warszawie złożyli: H. D., G. D. i B. G., Miasto [...] oraz J. M. i E. N.

W odpowiedzi na skargi Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skarg i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skarg, nie stwierdził naruszeń przepisów prawa materialnego ani procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, i w tym stanie rzeczy – działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "P.p.s.a.") – oddalił skargi.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, na skutek stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1955 r. byli współwłaściciele działek nie przestali być ich właścicielami, co oznacza, że w dniu 5 grudnia 1990 r. działki nie stanowiły własności Skarbu Państwa, a zatem nie mogły być przedmiotem uwłaszczenia.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 156 § 2 K.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jeśli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 K.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ zasadnie uznał, że nieodwracalność skutków prawnych następuje wtedy, gdy skutki prawne decyzji administracyjnej nie mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego. Skoro więc nastąpiło zawarcie umowy sprzedaży przedmiotowych działek, to należy uznać, że umowa cywilnoprawna powoduje, iż powrót do poprzedniego stanu prawnego nie jest możliwy w trybie administracyjnym, a organ administracji nie jest władny do decydowania o bycie prawnym powołanych umów. Prawidłowo zatem Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, ponieważ nastąpiło zbycie praw w drodze umów sprzedaży przez jednostkę uwłaszczoną na rzecz osób trzecich, które zostały ujawnione w księgach wieczystych, a więc nie jest możliwe odwrócenie skutków prawnych wywołanych decyzją dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności.

Od powyższego wyroku WSA w Warszawie skargę kasacyjną wnieśli H. D., G. D. i B. G., zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 176 w zw. z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zarzucając w podstawach kasacyjnych naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. w bezpośrednim związku z art. 156 § 2 K.p.a. w związku z 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez bezzasadne zastosowanie art. 156 § 2 K.p.a. i oddalenie skargi skarżących w sytuacji, gdy brak było podstaw do przyjęcia, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...].

Na podstawie art. 173 § 1 i art. 185 § 1 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że stanowisko Sądu pierwszej instancji jest błędne, gdyż decyzje z 1992 r. i 1993 r. nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych. Umowy cywilnoprawne nie stanowią nieodwracalnego skutku prawnego decyzji uwłaszczeniowej. Niedopuszczalne jest stosowanie art. 156 § 2 K.p.a., jeżeli po wydaniu nieważnych decyzji następowało przenoszenie nieruchomości stanowiącej przedmiot decyzji na inne podmioty, scalanie, podział czy też zabudowanie nieruchomości. Działania takie są – zdaniem skarżących kasacyjnie – wyłącznie skutkami faktycznymi decyzji, które mogą być odwrócone. Zatem w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...]. W szczególności bowiem, umowy cywilnoprawne odnoszące się do rozporządzenia prawem użytkowania wieczystego, zawarte po dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej z 1992 r., nie stanowią nieodwracalnych skutków prawnych tej decyzji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Miasto [...] wniosło o jej oddalenie jako oczywiście niezasadnej.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosły także E. N. i J. M., popierając w pełni wnioski i wywody w niej zawarte i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.

Podstawami kasacyjnymi w niniejszej sprawie jest naruszenie art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W petitum skargi kasacyjnej przepisy te zostały co prawda przywołane jako związkowe wobec art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 P.p.s.a., jednak z uzasadnienia podstaw kasacyjnych jasno wynika, że skarżący kasacyjnie zarzucają Sądowi pierwszej instancji wadliwą ocenę zgodności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2011 r. z art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Dlatego też, stosownie do zasady falsa demonstratio non nocet, Naczelny Sąd Administracyjny zidentyfikował podstawy kasacyjne kierując się argumentacją przytoczoną w uzasadnieniu tych podstaw.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast art. 156 § 2 K.p.a. stanowi m.in., że nie stwierdza się nieważności decyzji, jeżeli decyzja "wywołała nieodwracalne skutki prawne". Wówczas organ ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa i wyjaśnienia okoliczności, dla których nie stwierdził nieważności decyzji (art. 158 § 2 K.p.a.).

Nie jest usprawiedliwiona podstawa kasacyjna wywodzona z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Kwestia wydania decyzji z dnia [...] lipca 1992 r. (zmienionej decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r.) z rażącym naruszeniem prawa jest bowiem bezsporna. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował wskazany przepis, podzielając w tym zakresie stanowisko Ministra Infrastruktury. Z taką oceną nie polemizują również skarżący kasacyjnie. Przedmiotowa decyzja dotyczyła bowiem nieruchomości, które we władaniu Skarbu Państwa znalazły się na podstawie orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1955 r. Orzeczenie to zostało zaś objęte decyzją o stwierdzeniu nieważności (zob. decyzje Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], i z dnia [...] maja 2009 r., nr [...].

Przechodząc do oceny podstawy kasacyjnej wywodzonej z art. 156 § 2 K.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadne stanowisko Sądu pierwszej instancji – który zaakceptował poglądy Ministra Infrastruktury wyrażone w decyzji z dnia [...] września 2011 r. – że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r., zmieniona decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r. – stwierdzająca nabycie przez Zakłady Przemysłu Cukierniczego "G." w P. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa oraz nabycie prawa własności budynków i innych urządzeń położonych na tym gruncie (częściowo za odpłatnością) – została wydana z naruszeniem prawa i nie zachodziły podstawy do stwierdzenia nieważności tej decyzji, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.

Zasadniczy problem, jaki ma znaczenie dla oceny podstawy kasacyjnej wywodzonej z art. 156 § 2 K.p.a., sprowadza się do pytania, czy wielokrotne rozporządzenie prawem użytkowania wieczystego na przedmiotowych działkach (wraz z prawem własności budynków i budowli posadowionych na tych działkach) – na skutek umów cywilnoprawnych z dnia 31 marca 1994 r., z dnia 31 grudnia 2004 r. i z dnia 30 czerwca 2008 r. – może prowadzić do wniosku, że decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] lipca 1992 r., dotknięta wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., wywołała nieodwracalny skutek prawny. Obecnie bowiem – jak wynika z odpisu z księgi wieczystej – przedmiotowe działki stanowią własność Skarbu Państwa i pozostają w użytkowaniu wieczystym podmiotu prywatnego, tj. "J. C." sp. z o.o. Spółka ta jest ponadto właścicielem budynków i budowli posadowionych na przedmiotowej nieruchomości. Prawo własności tych budynków i budowli jest bowiem związane z prawem użytkowania wieczystego (art. 235 Kodeksu cywilnego).

W orzecznictwie bywa wyrażany pogląd, na który powołują się skarżący kasacyjnie, że dokonanie czynności cywilnoprawnych o charakterze rozporządzającym (np. sprzedaż) nie jest bezpośrednim skutkiem prawnym decyzji administracyjnych, na podstawie których dokonano w sposób wadliwy przejęcia własności (czy użytkowania wieczystego). Dlatego też nie w każdym przypadku, gdy bezprawnie przejęta własność była następnie przedmiotem cywilnoprawnych umów rozporządzających, zachodzi – wyłącznie z tego powodu – negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności tej decyzji, wynikająca z art. 156 § 2 K.p.a. Jednak w pewnych sytuacjach – w zależności od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy – uzasadnione jest przyjęcie, że o wystąpieniu nieodwracalnego skutku prawnego decyzji administracyjnej może przesądzić dokonanie czynności rozporządzających, które doprowadziły do ukształtowania praw nabytych (np. własności, użytkowania wieczystego) osób trzecich, działających w dobrej wierze. Odnosi się to zwłaszcza do przypadku, gdy dane prawo majątkowe jest chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Specyfika niniejszej sprawy uprawniała organ administracji orzekający w trybie nadzorczym, a także Sąd pierwszej instancji do przyjęcia, że decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] lipca 1992 r. wywołała nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Dlatego też przytoczone podstawy kasacyjne należy ocenić jako nieusprawiedliwione. Przemawiają za tym następujące argumenty.

Umowy cywilnoprawne, na podstawie których dochodziło do rozporządzeń prawem użytkowania wieczystego na działkach objętych decyzją uwłaszczeniową z dnia [...] lipca 1992 r. (zmienioną decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r.), doprowadziły do powstania praw słusznie nabytych po stronie podmiotów, które – na podstawie tych umów – uzyskały przysporzenie majątkowe (tj. prawa majątkowe w postaci użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków znajdujących się na tym gruncie). W konsekwencji, stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji uwłaszczeniowej prowadziłoby do naruszenia prawa nabytego – w dobrej wierze, chronionego dodatkowo rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i domniemaniami prawnymi wynikającymi z tej rękojmi – przysługującego aktualnemu użytkownikowi wieczystemu działek, będącemu również właścicielem posadowionych na tych działkach budynków i budowli. Tym samym, wydanie decyzji zgodnej z żądaniem skarżących kasacyjnie skutkowałoby naruszeniem art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, tj. pozbawieniem nabywcy słusznie uzyskanego prawa majątkowego. Należy w tym miejscu podkreślić, że zasada ochrony praw słusznie nabytych odnosi się również do praw majątkowych nabytych w dobrej wierze od podmiotu, który następnie okazał się nieuprawniony do rozporządzania tym prawem. Ponadto, z uwagi na wartości konstytucyjnie chronione, jakimi są bezpieczeństwo obrotu i stabilność ukształtowanych stosunków prawnych, w pewnych sytuacjach należy udzielić pierwszeństwa prawom majątkowym nabytym w dobrej wierze nad bezwzględną ochroną praw właścicieli (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt SK 57/03). Ochrona praw właścicieli nie jest jednak wyłączona, gdyż może być realizowana w drodze odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, wynikającej z wydania niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Uwzględnienie powyższych okoliczności było konieczne przy wykładni i zastosowaniu w niniejszej sprawie art. 156 § 2 K.p.a.

Ocena podstaw kasacyjnych w niniejszej sprawie wymaga uwzględnienia szerszego kontekstu, w jakim skarżący kasacyjnie domagają się stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1992 r. Decyzja ta dotyczyła działek przejętych na rzecz Państwa kilkadziesiąt lat wcześniej – orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...] listopada 1955 r., które zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Skarżący utracili swą własność w wyniku działań nacjonalizacyjnych, służących zmianie ustroju społeczno-gospodarczego państwa po II wojnie światowej. Własność ta była następnie w ciągu kolejnych dziesięcioleci przedmiotem przekształceń i czynności rozporządzających, na podstawie których osoby trzecie uzyskały – w dobrej wierze – prawa nabyte. Prawa te – niezależnie od wątpliwości co do ich genezy – zasługują na ochronę, w świetle art. 2 i 64 Konstytucji (o czym była mowa wyżej). Ponadto, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt SK 56/12, sytuacja osób, które utraciły swoje mienie w wyniku powojennych nacjonalizacji, "nie może być porównywana z sytuacją osób, których mienie uległo wywłaszczeniu choćby po zmianach systemowych zapoczątkowanych w 1989 r., w szczególności po wejściu w życie obowiązującej Konstytucji". Teza ta ma zastosowanie również na gruncie niniejszej sprawy. W konsekwencji, dla oceny podstaw kasacyjnych w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania wszystkie poglądy wypracowane w orzecznictwie i doktrynie w zakresie oceny wystąpienia "nieodwracalnych skutków prawnych" decyzji, na podstawie których rozporządzano wadliwie wywłaszczonymi nieruchomościami. Oznacza to, że cywilnoprawne czynności rozporządzające podjęte po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1992 r. doprowadziły do tego, że skutki prawne, jakie wywołała ta decyzja, stały się nieodwracalne w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a.

W tym stanie rzeczy należało dojść do wniosku, że poszanowanie praw słusznie nabytych na skutek umów cywilnoprawnych rozporządzających działkami, których dotyczyła decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] lipca 1992 r. uzasadniało odstąpienie przez organ administracji od stwierdzenia nieważności tej decyzji z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych tej decyzji w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Należy podkreślić, że decyzja, na podstawie której wywłaszczono przedmiotowe działki, tj. orzeczenie z dnia [...] listopada 1955 r., została unieważniona dopiero decyzją z dnia [...] marca 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Decyzje o stwierdzeniu nieważności działają z mocą wsteczną (ex tunc), jednak nie przekreśla to faktu, że zarówno w chwili ziszczenia się skutku prawnego ustawy uwłaszczeniowej z 1990 r. (tj. 5 grudnia 1990 r.), jak też w chwili wydania powołanej decyzji uwłaszczeniowej (tj. [...] lipca 1992 r.) – a także w czasie, gdy dochodziło do dalszych rozporządzeń przedmiotowymi działkami (akty notarialne z dnia 31 marca 1994 r., z dnia 31 grudnia 2004 r. i z dnia 30 czerwca 2008 r.) – orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] listopada 1955 r. funkcjonowało w obrocie prawnym i było objęte domniemaniem legalności. Przez cały ten czas przekształcenia własnościowe dotyczące działek objętych powołanym orzeczeniem opierały się domniemaniu legalności tytułu własności Skarbu Państwa wobec tych działek i w konsekwencji doprowadziły do powstania słusznie nabytych praw majątkowych (tj. użytkowania wieczystego wraz z własnością budynków i budowli). Praw tych nie można obecnie odebrać ich nabywcom w trybie administracyjnym, a podjęcie próby odebrania w postępowaniu cywilnym byłoby niezgodne z powołanymi wyżej uregulowaniami konstytucyjnymi (art. 64 w zw. z art. 2 Konstytucji). Zasada ochrony praw słusznie nabytych przemawia więc za przyjęciem, że w obowiązującym porządku prawnym nie ma możliwości odwrócenia skutków prawnych wadliwej decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1992 r.

Mając na uwadze przestawioną powyżej argumentację, jako że podstawy

kasacyjne okazały się nieusprawiedliwione i nie stwierdzono z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.