Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 650/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędzia NSA Anna Lech Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1121/10 w sprawie ze skargi K.W., B.H., M.P. i T.C. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej odszkodowanie oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1121/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi K. W., B. H., M. P. i T. C., uchylił zaskarżoną przez nich decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję tegoż Ministra z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]. Decyzjami tymi stwierdzono nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Spraw Wewnętrznych w Rzeszowie z dnia [...] lutego 1960 r. nr [...], która ustalała odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nr [...] Gromada P., stanowiącą własność A. i W. C., poprzedników prawnych skarżących.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny, za organem, przedstawił następujący stan sprawy:

Wojewoda Lwowski decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 1938 r. orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w Gromadzie P. nr [...], zaś odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego Sądu Grodzkiego w Nisku. Decyzją z dnia [...] lutego 1960 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie orzekło o odszkodowaniu za tę nieruchomość, zaś Sąd Rejonowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia [...] października 1996 r. [...] umorzył tę decyzje jako dokument utracony. Pismem z dnia 30 grudnia 2005 r. Wojewoda Podkarpacki wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium z dnia [...] lutego 1960 r., powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Rz 1270/03. Wydając decyzję nadzorczą Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja z 1960 r. rażąco narusza art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z tego względu, że regulacja tego przepisu nie miała zastosowania w sprawie. Skoro wywłaszczenie nastąpiło na podstawie decyzji Wojewody Lwowskiego z [...] lipca 1938 r. a odszkodowanie przekazano do depozytu sądowego to znaczy, że zostały spełnione warunki wykonania wywłaszczenia przewidziane w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, a jakkolwiek nie ma w aktach decyzji o wykonaniu wywłaszczenia, to zrealizowanie odszkodowania fakt wywłaszczenia potwierdza. W tej sytuacji ponowne ustalenie odszkodowania rażąco narusza art. 46 i art. 47 ust. 2 ustawy z 1958 r. o zasadach wywłaszczenia.

W skardze na decyzję nadzorczą zarzucono sprzeczność z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Rz 1270/03, a nadto podniesiono, że odszkodowanie zostało złożone do depozytu tuż przed wybuchem II wojny światowej, zatem niemożliwe było wydanie orzeczenia o wykonaniu wywłaszczania, a wobec tego nie można uznać, iż do wybuchu wojny zostało zakończone, tym samym art. 46 ustawy z 1958 r. miał w sprawie zastosowanie.

Uchylając decyzje organów wydane w obu instancjach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził:

Na rozstrzygnięcie sprawy miało wpływ to, iż w sprawie decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Rz 1270/03, w którego uzasadnieniu wyraźnie zaznaczył, iż jakkolwiek ma świadomość, że w sprawie funkcjonują dwie decyzji o odszkodowaniu, na co już zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Rzeszowie w wyroku z dnia 17 sierpnia 1995 r., sygn. akt SA/Rz 97/94, ale przez 10 lat od tego wyroku organy nie poczyniły żadnych kroków do wyeliminowania decyzji z dnia [...] lutego 1960 r., to skarżący posiadają uprawnienia wynikające z tej decyzji, zaś obowiązkiem organu jest ich zrealizowanie na podstawie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Moc wiążąca tego prawomocnego orzeczenia, zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoduje, że ocena wiąże w sprawie, a skoro w tym wyroku Sąd rozstrzygnął, iż organ jest obowiązany do realizacji uprawnienia wynikającego z decyzji z 1960 r., to oznacza, że w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym kwestii tego odszkodowania nie można twierdzić, iż decyzja jest nieważna i powinna zostać wyeliminowana z obiegu prawnego. Związanie prawną oceną powoduje, że brak jest podstaw do rozważania czy decyzja z 1960 r. zawiera kwalifikowaną wadę nieważności. Minister niewłaściwie zinterpretował wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r., nie zobowiązywał on bowiem do stwierdzenia nieważności decyzji, ale zobowiązywał do realizacji uprawienia z niej wynikającego.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister Infrastruktury wnosił o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi i zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez błędne przyjęcie, że organ nie zastosował się do wiążącej w sprawie oceny prawnej zawartej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Rz 1270/03.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w wyroku tym Sąd nie badał kwestii prawnej związanej z oceną prawidłowości przyznania odszkodowania decyzją z 1960 r., zatem to Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku błędnie wyrok zinterpretował.

K. W., B. H., M. P. i T. C. wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie stwierdzić wypada, że w sprawie odszkodowania za nieruchomość nr [...] w Gromadzie P., wywłaszczoną od A. i W. C., sądy administracyjne orzekały – przed zaskarżonym wyrokiem – już trzykrotnie: Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Rzeszowie w wyroku z dnia 17 sierpnia 1995 r. sygn. akt SA/Rz 97/94, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2002 r. sygn. akt I SA 2615/00 i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt SA/Rz 1270/03. Naczelny Sąd Administracyjny dwukrotnie wskazywał na istnienie dwóch decyzji w sprawie odszkodowania za nieruchomość, tj. Wojewody Lwowskiego z dnia [...] lipca 1938 r. i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia [...] lutego 1960 r. i zobowiązywał organy do określenia wzajemnych relacji i znaczenia tych decyzji. Zalecenia te nie zostały wykonane i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 14 kwietnia 2005 r., wskazując na tę okoliczność, wyraził swój pogląd w sprawie odszkodowania. Na ocenę wyrażoną w tym wyroku zasadnie powołał się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną.

W wyroku z dnia 14 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że wywłaszczenie nieruchomości, polegające na odjęciu prawa własności, związane jest z odszkodowaniem, a odszkodowanie zostało w sprawie przyznane, jedynie nie doszło do jego wypłaty, zatem uprawnienie do niego wynikające z decyzji z dnia [...] lutego 1960 r. znajduje oparcie w art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Sąd ten zobowiązał organ, aby w ponownym rozpoznawaniu sprawy wdrożył postępowanie w trybie tego przepisu i wydał stosowną decyzję. Sąd podkreślił fakt istnienia dwóch decyzji, ale również fakt niewyelimnowania z obrotu prawnego decyzji z 1960 r., i stwierdził, że skarżący posiadają wynikające z niej uprawnienie do odszkodowania, zaś obowiązkiem organu jest jego realizacja na podstawie ww. art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r.

Nie można zgodzić się ze skargą kasacyjną, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku nią zaskarżonym, źle odczytał ocenę wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Pogląd tam zawarty jest jasny – istnieje uprawnienie z decyzji z dnia [...] lutego 1960 r. jako rekompensata za wywłaszczenie, a wobec niewypłacenia za nie odszkodowania, organ ma obowiązek w postępowaniu przeprowadzonym po tym wyroku zrealizować to uprawnienie na podstawie regulacji wskazanej przez ten Sąd. Z wyroku tego nie wynikało natomiast, iż należy przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lutego 1960 r., jak twierdzi Minister. Nawet jeśli zgodzić się z zarzutem, że wyrok ten nie oceniał prawidłowości tej decyzji, to wyraźnie nakazał prowadzić postępowanie w celu wypłaty odszkodowania.

Podkreślić należy, że wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. dotyczył decyzji odmawiających wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił tylko decyzję drugoinstancyjną, zawierając wytyczne co do dalszego postępowania. Potwierdza to tylko, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwie odczytał ten wyrok, zaś to Minister błędnie go zinterpretował. Skutkiem tego błędu wszczęte zostało postępowanie nadzorcze a nie postępowanie w celu realizacji uprawnień do odszkodowania, wynikających z decyzji z dnia [...] lutego 1960 r., co oznacza w istocie niewykonanie prawomocnego wyroku z dnia 14 kwietnia 2005 r.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).