Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 183/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i ust. 4 pkt 1, ust. 6, art. 93 ust. 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c i d.
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 28.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2012 r. sprawy ze skargi "V" Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej "V" Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, po rozpatrzeniu odwołania V. Sp. z o.o. od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2011 r. w sprawie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez Z. G. w okresach: od 29 kwietnia 2008 r. do 9 maja 2008 r., od 2 czerwca 2008 r. do 13 czerwca 2008 r., od 1 lipca 2008 r. do 10 lipca 2008 r. z tytułu wykonywania umowy zlecenia, na postawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach), oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 kpa - umorzył postępowanie odwoławcze.

Zajmując stanowisko w sprawie organ odwoławczy stwierdził, iż stronami postępowania w wyniku którego wydano decyzję dotyczącą stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego był właściwy miejscowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Z. G.. Przedmiotem postępowania było zaś ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego konkretnej osoby fizycznej. Wywodził, że zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach, a w szczególności art. 2, art. 3 i art. 66, ubezpieczeniem zdrowotnym objęte są tylko osoby fizyczne i właśnie o obowiązku objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym takiej osoby traktowała decyzja dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, wydana na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z brzmieniem art. 109 ust. 3 ustawy o świadczeniach, wniosek o rozpatrzenie sprawy, o której mowa w art. 109 ust. 1, zgłasza ubezpieczony, a w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym może również zgłosić w szczególności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub członek rodziny ubezpieczonego, także w zakresie dotyczącym objęcia ubezpieczeniem w okresie poprzedzającym złożenie wniosku.

Z treści decyzji z dnia [...] września 2011 r., w żaden sposób nie wynika, że dotyczy ona interesu prawnego lub obowiązku "V." Sp. z o.o. Organ zauważył, iż na mocy art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne zostały wyłączone ze spraw rozpatrywanych indywidualnie przez dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Zgodnie z tym przepisem sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek należą wyłącznie do właściwości organów ubezpieczenia społecznego.

Tym samym decyzja dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2011 r. nie dotyczyła kwestii wymierzania i pobierania składek, a zwłaszcza obowiązków osób trzecich z tym związanych.

W konsekwencji organ uznał, iż odwołujący się nie wskazał swojego interesu prawnego co statuowałoby go jako stronę postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Oznacza to, jak stwierdził organ, że postępowanie odwoławcze zainicjowane odwołaniem wniesionym przez podmiot nie będący stroną postępowania jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, V. sp. z o.o. zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Podniosła zarzut naruszenia:

- art. 28 k.p.a. w zw. z art. 106 ustawy o świadczeniach poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że skarżąca, jako płatnik, nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Z. G., a tym samym nie jest stroną postępowania,

- art. 85 ust. 4 w zw. z art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca jako płatnik składek ma wyłącznie interes faktyczny, a nie prawny w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym,

- art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 106 ustawy o świadczeniach poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i umorzenie postępowania, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające uznanie postępowania za bezprzedmiotowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Z. G.. W ocenie organu skarżąca nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jej interesu prawnego. Stanowisko to, zdaniem Sądu, jest błędne.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Istota sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku skarżącej.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw, a prowadzonym postępowaniem. W przypadku, gdy decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach konkretnego podmiotu przyjmuje się, iż postępowanie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku bezpośrednio. Gdy zaś decyzja rozstrzygająca o prawach i obowiązkach jednego podmiotu odnosi skutek wobec praw obowiązków innego podmiotu postępowanie, dotyczy interesu prawnego lub obowiązku tego innego podmiotu w sposób pośredni. Przepis art. 28 k.p.a. nie stawia wymogu, aby postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego w sposób bezpośredni.

W doktrynie i orzecznictwie wykształcił się pogląd, co do możliwości wywodzenia interesu prawnego z tzw. "prawa refleksowego". Polega on na tym, że "prawo podmiotowe wykonywane przez uprawniony podmiot może prowadzić do naruszenia nieobojętnych dla interesów osoby trzeciej norm prawnych, uzasadniających interes tej osoby w udzieleniu ochrony prawnej" (vide: H. Knysiak-Molczyk - glosa do wyroku NSA z 6 czerwca 2006 r. II GSK 59/06, wyrok NSA z 28 września 2009 r. II GSK 62/09).

Oceniając interes prawny skarżącej do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Z. G., należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżąca w sprawie dotyczącej ubezpieczenia zdrowotnego wyżej wymienionego.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.

W myśl art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych tj. przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawy o s.u.s.).

Jak stanowi art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający.

Stosownie zaś do art. 87 ust. 1 cyt. ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu.

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o s.u.s. W myśl art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy o s.u.s. wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Na marginesie tylko wskazać należy, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek była odmienna.

Podobne stanowisko zaprezentował też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 września 2011 r. Sygn. akt II GSK 879/10 wskazując, że: "... skoro stroną tej umowy jest zleceniodawca, czy też zamawiający dzieło, to nie zasługuje na akceptację pogląd, iż nie ma on interesu prawnego w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, skoro ustalenia w tym zakresie dotyczą nie tylko późniejszego obowiązku opłacania składek na to ubezpieczenie, lecz również jego interesów chronionych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c., czy też umowie o dzieło – art. 627 i nast. k.c.)".

Z omawianych względów Sąd uznał, że organ z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta Z. G.. Skarżąca dysponuje prawem refleksowym wynikającym z ustalenia obowiązku w/w podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i wpływu tego ustalenia w sferę obowiązków skarżącej jako płatnika składek w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji w tym zakresie.

Zatem błędne jest rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji rozpozna merytorycznie odwołanie V. Sp. z o.o. od decyzji organu I instancji.

Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O niewykonywaniu uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a.