Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 124/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, 77, 75, 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2015 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] sprawy ze skargi E. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej E. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

E. B. wniosła skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa nr [...] z dnia [...] listopada 2014r., uchylającą decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 roku.

Decyzja W. M. wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 1980 r. (uzupełnionym pismem z dnia [...] kwietnia 1980 r.) M. K. i E. B. wystąpiły do Urzędu Dzielnicowego [...] w [...] o przydzielenie działki budowlanej jako ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione we [...] przez L. K. Do niniejszego wniosku strony załączyły m. in. kartę ewakuacyjną z dnia [...] czerwca 1946 r. oraz opis mienia pozostawionego z dnia [...] października 1945 r. W związku z przejęciem przez wojewodów dotychczasowych kompetencji starostów i prezydentów w zakresie potwierdzania uprawnień zabużańskich, postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. Prezydent Miasta [...] przekazał wniosek M. K. i E. B. z dnia [...] stycznia 1980 r. do Wojewody M. celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością.

Pismem z dnia [...] marca 2007 r. organ wojewódzki wezwał strony do uzupełnienia złożonego wniosku w terminie [...] miesięcy od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia [...] września 2007 r. M. K. i E. B. złożyły ponowny wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we [...], dawne województwo [...], obecnie [...]. Do niniejszego pisma M. K. załączyła jednocześnie oświadczenie o wskazaniu E. B.j, jako uprawnionej do rekompensaty za mienie pozostawione przez L. K. we [...].

Następnie w związku z nieprzedłożeniem w wymaganym terminie stosownych dokumentów pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. Wojewoda [...] poinformował M. K. i E. B., o pozostawieniu podania bez rozpoznania.

W dniu [...] grudnia 2007 r. E. B. złożyła ponowny wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we [...], dawne województwo [...], obecnie [...].

W toku prowadzonego postępowania pismem z dnia [...] lipca 2008 r. organ wojewódzki wystąpił do Archiwum Państwowego w [...] z prośbą o dokonanie kwerendy dokumentów archiwalnych i przekazanie wszelkich dokumentów (uwierzytelnionych kserokopii) dotyczących repatriacji L. K. oraz pozostawienia przez ww. nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. Jednocześnie pismem z tej samej daty Wojewoda [...] wezwał stronę do uzupełnienia złożonego wniosku o dokumenty potwierdzające posiadanie prawa własności przez L. K. do pozostawionej nieruchomości.

Pismem z dnia [...] lipca 2008 r. Archiwum Państwowe w [...]poinformowało o nieodnalezieniu dokumentów dotyczących repatriacji oraz potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości przez L. K. Natomiast przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2008 r. Strona uzupełniła materiał dowodowy sprawy o oświadczenia świadków: E. B. z dnia [...] grudnia 1989 r. oraz A. A. z dnia [...] marca 1989 r. Ponadto w dniu [...] listopada 2008 r. A. B. został przesłuchany w charakterze świadka. Do akt sprawy zostały załączone również oświadczenia M. K. z dnia [...] listopada 2008 r.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. Wojewoda [...] uznał, iż strona spełniła wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP i wezwał Stronę do załączenia operatu szacunkowego. W odpowiedzi na niniejsze wezwanie przy piśmie z dnia [...] czerwca 2009 r. Strona dołączyła do akt sprawy operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego.

Niezależnie od powyższego pismami z dnia [...] września 2010 r. Wojewoda [...] wystąpił do Archiwum Akt Nowych w [...], Archiwum Państwowego w [...] oraz za pośrednictwem Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we [...] do Archiwum Państwowego Obwodu [...] o dokonanie kwerendy dokumentów archiwalnych znajdujących się w zasobach tych organów i przesłanie dokumentów (uwierzytelnionych kserokopii) mogących potwierdzić, że L. K. pozostawił we [...] przy ul. [...] nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. Poszukiwanie dokumentów w zbiorach archiwalnych nie przyniosło efektów, o czym świadczą pisma Archiwum Akt Nowych w [...] z dnia [...] i [...] października 2010 r., Archiwum Państwowego w [...] z dnia [...] września 2010 r. oraz Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia [...] lutego 2011 r.

Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. organ wojewódzki zawiadomił i wezwał do udziału w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...]. Przy piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] zgłosił swój udział w postępowaniu.

Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., Wojewoda [...] odmówił E. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...], dawne województwo [...], obecnie [...].

Od niniejszej decyzji strona, reprezentowana przez pełnomocnika, odwołała się pismem z dnia [...] września 2011 r., wnosząc o jej uchylenie w całości i potwierdzenie, iż przysługuje jej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...].

Minister Skarbu Państwa decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższą decyzję strona, za pośrednictwem Ministra Skarbu Państwa zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie.

Wyrokiem z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 510/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Wojewoda [...] potwierdził E. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...], dawne województwo [...], obecnie [...].

Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] złożyła odwołanie od w/w decyzji Wojewody [...] oraz postanowienia Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., o pozytywnej ocenie wymogów, które uprawniają do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła rażące naruszenie przepisów, tj. art. 7, 77 i 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu obowiązku wyczerpującego zgromadzenia oraz wnikliwej oceny materiału dowodowego i w konsekwencji przyjęcia, iż zachodzą przesłanki potwierdzające prawo wnioskodawcy do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie potwierdza takiego prawa.

Mając na uwadze powyższe zarzuty Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. Minister Skarbu Państwa uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. w całości oraz poprzedzające ww. decyzję postanowienie Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Powyższą decyzję strona, za pośrednictwem Ministra Skarbu Państwa zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie w całości.

Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1057/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa nr [...] z dnia [...] marca 2013 r., wskazując, iż Minister Skarbu Państwa błędnie uznał, że Wojewoda [...] powinien ponownie podjąć inicjatywę dowodową i zwrócić się do właściwych archiwów państwowych o informacje dotyczące pozostawianej nieruchomości, jak również podjąć czynności zmierzające do konwalidowania zeznań zmarłych świadków. Zdaniem Sądu organ odwoławczy, wobec prawidłowych działań organu pierwszej instancji, dokonując ich oceny winien w rezultacie orzec merytorycznie, tym bardziej, że na etapie postępowania odwoławczego strona zgłosiła żądanie uchylenia postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2008 r.

W toku ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. Ministerstwo Skarbu Państwa zwróciło się do Archiwum Narodowego w [...] Oddział w [...] o dokonanie kwerendy dokumentów archiwalnych znajdujących się w zasobach tych organów i przesłanie dokumentów (uwierzytelnionych kserokopii) mogących potwierdzić, że L. K. pozostawił nieruchomości we [...] przy ul. [...].

W wyniku przeprowadzonej kwerendy zbiorów archiwalnych przy piśmie z dnia [...] października 2013 r. Archiwum Narodowe w [...] Oddział w [...] przekazało do akt sprawy materiały archiwalne w postaci księgi rejestracyjnej repatriantów z kartami ewakuacyjnymi, w której pod nr [...] znajduje się wpis na nazwisko L. K. W niniejszym piśmie poinformowało również o nieodnalezieniu dokumentów potwierdzających pozostawienie przez L. K. nieruchomości we [...].

Minister Skarbu Państwa decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2014r., uchylił decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 roku.

Dokonując analizy przedłożonych przez stronę w toku postępowania oświadczeń świadków organ stwierdził, iż nie mogą one stanowić dowodów na pozostawienie przez L. K. nieruchomości we [...]. Należy bowiem zauważyć, iż oświadczenia E. B. z dnia [...] grudnia 1989 r. oraz A. A. z dnia [...] marca 1989 r. nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składnie fałszywych zeznań, co narusza treść art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ww. ustawy nie spełniają również oświadczenia A. B. z dnia [...] listopada 2008 r. i M. K.j z dnia [...] listopada 2008 r. Ww. świadkowie są bowiem osobami bliskimi właściciela nieruchomości i spadkobiercy ubiegającego się o potwierdzenie prawa do rekompensaty – A. B. jest mężem E. B., zaś M. K. była żoną L. K.

Zdaniem organu odwoławczego dowodu na pozostawienie przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] nie może stanowić również znajdujący się w aktach sprawy Opis mienia pozostawionego z dnia [...] października 1945 r., wystawiony przez Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji we [...]. Dokument ten bowiem nie poświadcza prawa własności L. K. do wymienionej nieruchomości, a jedynie zaświadcza, że ww. zgłosił nieruchomość do oszacowania. Wskazuje na to treść niniejszego dokumentu, w którym stwierdzono m. in., iż "Ob. K. L. s. Z. zamieszkały we [...] przy ul. [...] Nr [...] zgłosił u Pełnomocnika Rządu Tymczasowego RP do spraw ewakuacji we [...] do oszacowania willi piętrowej (....) przy ul. [...] o wymiarze [...]".

Minister Skarbu Państwa podkreślał, iż wskazane wyżej okoliczności świadczą również o nieprawidłowości wydanego przez Wojewodę [...] w toku postępowania postanowienia nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. o uznaniu spełnienia przez Stronę wymogów z art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W uzasadnieniu niniejszego postanowienia organ I instancji wskazał bowiem, iż dowodami potwierdzającymi fakt posiadania przez L. K. nieruchomości we [...] położonej przy ul. [...] są: jednostronny opis mienia pozostawionego wystawiony przez Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji we [...] z dnia [...] października 1945 r., oświadczenie M. K. z dnia [...] listopada 2008 r. oraz oświadczenie E. B. złożone w Państwowym Biurze Notarialnym w dniu [...] grudnia 1989 r. Jak już to wyżej podniesiono dowody te nie mogą świadczyć o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...]. Oznacza to, że zaskarżone w odwołaniu z dnia [...] lutego 2013 r. przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 6 ww. ustawy. Ocena legalności tego postanowienia była możliwa wyłącznie w postępowaniu odwoławczym, gdyż postanowienie to wydane w trybie art. 7 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty jest niezaskarżalne zażaleniem.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdza, iż w przedmiotowej sprawie, nie przedstawiono dowodów, które świadczyłyby o fakcie posiadania i pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...], dawne województwo [...], obecnie [...] oraz dowodów świadczących o powierzchni i rodzaju nieruchomości pozostawionej. Dokumentami mającymi potwierdzić powyższe były oświadczenia świadków, które w wyniku analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okazały się wadliwe. Wskazane wyżej oświadczenia E. B. z dnia [...] grudnia 1989 r. oraz A. A. z dnia [...] marca 1989 r. nie zostały bowiem złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Natomiast oświadczenia A. B. z dnia [...] listopada 2008 r. i M. K. z dnia [...] listopada 2008 r. również nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ww. świadkowie są bowiem osobami bliskimi właściciela nieruchomości i spadkobiercy ubiegającego się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Dowodem świadczącym o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości we [...] nie może być także załączony do akt sprawy opis mienia pozostawionego z dnia [...] października 1945 r., który potwierdza jedynie fakt zgłoszenia nieruchomości do oszacowania. Ponadto, została przeprowadzona kwerenda dokumentów archiwalnych, która nie przyniosła oczekiwanych rezultatów w zakresie odnalezienia dowodów potwierdzających pozostawienie przez L. K. nieruchomości we [...], przy [...].

E. B., zaskarżyła w całości decyzję Ministra Skarbu Państwa nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...], dawne województwo [...], obecnie [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucała obrazę:

art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskutek uchybienia zasadzie związania organu administracji orzeczeniem sądu administracyjnego,

art. 40 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i doręczenie przedmiotowej decyzji bezpośrednio skarżącej,

art. 8 k.p.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. wskutek prowadzenia przedmiotowego postępowania przez organy administracji w sposób nie budzący zaufania skarżącej do władzy publicznej,

art. 9 k.p.a. poprzez naruszenie przez organy administracji obowiązku należytego i wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej prawa do rekompensaty - na stosownym etapie postępowania i w stosownym czasie,

art. 76 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1, 4, 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.05.169.1418 ze zm.) - dalej w treści skargi "ustawa zabużańska" wskutek wykładni zaprzeczającej literalnej treści dokumentu urzędowego "opis mienia pozostawionego z dnia 20 października 1945 r." jako dokumentu, któremu ustawodawca nadał szczególną moc dowodową w oparciu o art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy zabużańskiej - bez przeprowadzenia dowodu przeciw jego osnowie,

art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej wskutek przyjęcia w sprawie brak dowodu, o którym mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 tejże ustawy,

art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej - wskutek założenia, iż dokumenty obejmujące złożone przed notariuszem oświadczenia nie stanowią dowodu w przedmiotowej sprawie,

art. 86 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej - wskutek przyjęcia, iż zeznania strony nie stanowią dowodu w przedmiotowo! I sprawie.

Wskazując na powyższe skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa w całości i zasądzenie od tegoż kosztów postępowania wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA WSA 2008, nr 2, poz. 31; zob. także uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, s. 29 uzasadnienia). Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa.

Zgodnie z treścią art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, organem wyższego stopnia w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez obywateli polskich na terenach niewchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej jest minister właściwy do spraw Skarbu Państwa.

Prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 przedmiotowej ustawy, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Z wykładni literalnej i systemowej powyższych przepisów wynika, iż warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek wskazanych w dyspozycji art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Minister Skarbu Państwa słusznie zauważył, iż w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie czy znajdujące się w aktach administracyjnych dowody dokumentują fakt pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy do wniosku, o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, należy dołączyć:

dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;

dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3 ustawy;

dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, a w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób;

oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy;

oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty.

W myśl ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności:

1) urzędowy opis mienia;

2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;

3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw;

4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków.

Organ podkreślał, że stosownie do art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. moc dowodowa takich oświadczeń jest uzależniona od spełnienia następujących przesłanek: muszą one zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, świadkowie muszą być osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, oraz nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Organom umknęło jednak, że zawarcie w art. 6 ust. 4 sformułowania: "w szczególności" oznacza, że ww. katalog środków dowodowych ma charakter otwarty. Choć zatem ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. zawiera szczególną procedurę w zakresie rozpoznawania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty zabużańskiej - zwłaszcza w odniesieniu do postępowania dowodowego - to zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego - w przypadku braku dowodów, wskazanych w art. 6 ust. 4 i 5 omawianej ustawy, organ prowadzący postępowanie winien podejmować wszelkie czynności, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to jest - stosownie do art. 7 i 75 § 1 k.p.a. - przeprowadzić inne dowody. Przepisy ustawy z 2005 r. nie wykluczają bowiem w postępowaniu, dotyczącym realizacji prawa do rekompensaty zabużańskiej, przeprowadzenia innych dowodów, aniżeli wymienione w przepisach art. 6 ust. 4 i 5 ustawy, a jedynie te dowody mają pierwszeństwo przed innymi.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 maja 2013 r. I OSK 796/12, wskazał wyraźnie, że: Zawarcie w art. 6 ust. 4 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej sformułowania: "w szczególności" oznacza, że katalog środków dowodowych, o których mowa w ww. przepisie ma charakter otwarty.

Kolejno, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 lipca 2013 r., I SA/Wa 2553/12 przyjął, że: Jakkolwiek przepisy ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przyznają szczególny walor wskazanym w niej dowodom - w tym zeznaniom dwóch świadków zamieszkującym w tej samej miejscowości, w której położona jest pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej i niespokrewnionych ze stroną - to jednak nie wykluczają stosowania także innych środków dowodowych.

Nawiązując do sprawy będącej przedmiotem kontroli należało wskazać, że oświadczenia świadków nie spełniające wymogów formalnych (art. 6 ust. 5 ustawy), powinny być przez organ traktowane jako inne środki dowodowe. Organ nie powinien przyjmować zasady, że braki formalne stanowią o tym, że oświadczenia świadków nie stanowią dowodu w sprawie. Oświadczenia te winny być bowiem ocenione i poddane analizie na gruncie prawidłowo ustalanych przesłanek do świadczenia objętego ustawą z dnia 8 lipca 2005r., stosownie do art. 7 i 75 § 1 k.p.a. Podobnie, za naruszającą dyspozycję art. 7 i 77 § 1 k.p.a. należy przyjąć wykładnię, że bliskie pokrewieństwo z właścicielem nieruchomości i jego spadkobiercami, samo w sobie wyłącza wiarygodność oświadczeń świadków (oświadczenia A. B. i M. K.).

Nieprawidłowe było również stanowisko organu odnośnie dowodu w postaci opisu mienia pozostawionego wystawionego przez Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji we [...] z dnia [...] października 1945 roku.

Wprawdzie dokument ten nie poświadcza wprost prawa własności L. K. do przedmiotowej nieruchomości, tym nie mniej trudno przyjąć tezę, że ww. zgłaszałby do oszacowania nieruchomość, która nie stanowiła jego własności. Organ nie podjął nawet próby wyjaśnienia tego założenia przyjętego w uzasadnieniach obu zaskarżonych decyzji. Nie jest natomiast dopuszczalne i sprzeczne z regułami określonymi w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przyjmowania a priori, że skoro dowód ten nie poświadcza bezpośrednio prawa własności to nie ma w sprawie żadnego znaczenia.

Jak wynika z powyższego, organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie niniejszej z naruszeniem jednej z podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego - zasady prawdy obiektywnej. Zasady postępowania organu administracji publicznej regulują przepisy prawa procesowego, które normują cały ciąg czynności organu administracji publicznej od chwili wszczęcia postępowania, przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia decyzji. Działanie na podstawie prawa oznacza obowiązek zastosowania przepisów prawa procesowego przez organ prowadzący postępowanie. Przeprowadzając postępowanie organ nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a. - odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Pominięcie oceny określonych dowodów musi budzić uzasadnione wątpliwości, co do trafności oceny innych środków dowodowych może, bowiem prowadzić do wadliwej ich oceny.

Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewoda jeszcze raz dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższych rozważań, a następnie wyda rozstrzygnięcie uzasadniając je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., ze wskazaniem faktów, które uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Reasumując, z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W ponownie przeprowadzonym przez organ postępowaniu należy uwzględnić powyżej uczynione przez Sąd uwagi.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.