Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 920/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 156, art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 59 par. 2, art. 180 par. 1, art. 129 par. 2, art. 134, art. 58, art. 107
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
article: art. 23, art. 32. art. 123, art. 83 ust. 4, art. 83b ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2008r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 21 lutego 2008 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez S. S. jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z... stycznia 2008 r. nr ... o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z ... października 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 20 sierpnia 2007 r. (data wpływu do organu), skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. S. S. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS, ewentualnie o umorzenie odsetek. Wnioskodawca podniósł, że otrzymuje świadczenie rentowe, które po potrąceniach na rzecz Urzędu Skarbowego oraz ZUS wynosi ok. ... zł miesięcznie. Wskazał, że środki, które zostają mu na utrzymanie po wykupieniu leków nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślił, iż zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek braku pracy oraz choroby.

Decyzją z ... października 2007 r. nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej powoływanej jako: "u.s.u.s.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres marzec - grudzień 2000 w kwocie ... zł i odsetek w kwocie ... zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec - grudzień 2000 w kwocie ... zł i odsetek w kwocie ... zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres październik - grudzień 2000 w kwocie ... zł i odsetek w kwocie ... zł.

W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, iż Zobowiązany w okresie od ... 2000 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych. Obecnie utrzymuje się z renty uzyskiwanej z tytułu uszczerbku na zdrowiu oraz emerytury żony. Powołując się na złożone przez Wnioskodawcę oświadczenie o możliwościach płatniczych Zakład stwierdził, że Zainteresowany nie posiada rachunku bankowego ani majątku ruchomego przedstawiającego wartość licytacyjną. Wraz z żoną posiada natomiast majątek nieruchomy w postaci działki z domem mieszkalnym. Żona Wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne i zgodnie z art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 u.s.u.s. odpowiada za jego zobowiązania. Zakład wskazał ponadto, że Strona posiada zobowiązanie wobec Naczelnika I Urzędu Skarbowego w R. oraz Kliniki w ... w ... za hospitalizację i udzielenie pomocy po wypadku. Dodał, ze ... października 2006 r. została wydana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr ... o odmowie umorzenia należności, a następnie Strona w dniu 14 lutego 2007 r. podpisała umowę ratalną i w ramach tej umowy spłaca istniejące zadłużenie.

Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. ze względu na możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji z nieruchomości. Powołując treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365) organ stwierdził, iż Wnioskodawca nie spełnia przewidzianych tymi przepisami przesłanek, gdyż dysponuje stałym, choć nie wysokim źródłem dochodu i ponosi koszty utrzymania.

Dodatkowo organ zauważył, iż wobec unormowania zawartego w art. 28 ust. 4 u.s.u.s. brak jest podstaw do umorzenia wyłącznie odsetek za zwłokę od należności głównej. Podkreślił, iż odsetki stanowią integralną część składek, a ich umorzenie jest możliwe wówczas, gdy następuje umorzenie należności podstawowej.

Od powyższej decyzji Zakładu, doręczonej 17 października 2007 r., Zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (data nadania w placówce pocztowej - 5 listopada 2007 r.) ponownie podkreślając, że otrzymywane świadczenie rentowe nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie oświadczył: "(...) nie posiadamy majątku. Należy on do innych właścicieli. My jesteśmy tylko adresatami, abyśmy nie byli bezdomni, pozwolono nam w dalszym ciągu mieszkać i być zameldowanym (...)".

Postanowieniem z ... listopada 2007 r. nr ... wydanym na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: k.p.a., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na uchybienie terminu do jego złożenia zaznaczając jednocześnie, że Strona nie wniosła o przywrócenie uchybionego terminu.

Pismem nadanym 21 listopada 2007 r. Zobowiązany wniósł o przywrócenie uchybionego terminu z uwagi na utrudnienia w komunikacji związane z przypadającym w tym czasie Świętem Zmarłych. Zaznaczył, że autobusy na przystanku nie zatrzymywały się z uwagi na przepełnienie, a w pobliżu jego miejsca zamieszkania nie ma poczty. Jak poinformowano go telefonicznie, ZUS również w tym czasie nie pracował. Wskazał, że z powodu choroby wniosek przekazał znajomemu do wysłania.

Postanowieniem z ... stycznia 2008 r. nr ... wydanym na podstawie art. 59 § 2 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania stwierdzając, że przedstawione przez Stronę argumenty nie zasługują na uwzględnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie S. S. wniósł o jego zmianę oraz o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w celu rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS za 2000 r. W motywach skargi wskazał, iż sytuacja rodzinna i osobista (śmierć brata) wywarła niekorzystny wpływ na stan jego zdrowia, co stanowiło przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jednocześnie zaznaczył, iż żona, sama chorująca wówczas na grypę, pilnowała go, a pismo zawierające wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oddała sąsiadom, którzy ze względu na utrudnienia w komunikacji miejskiej wysłali je z opóźnieniem.

Ponadto Skarżący ponownie wskazał na swoją trudną sytuację materialną, która, jego zdaniem, stanowi podstawę umorzenia wnioskowanych należności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kierując się powyższym, Sąd uznał, iż skarga jest zasadna bowiem skarżone postanowienie narusza przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 11 i art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to czyniło zasadnym uchylenie postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.

Jak wynika z akt sprawy skarżonym postanowieniem z 31 stycznia 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 59 § 2 k.p.a., mającym w sprawie zastosowanie na podstawie art. 123 u.s.u.s. oraz art. 180 § 1 k.p.a., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... października 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wydanej na podstawie art. 28 w zw. z art. 32 u.s.u.s. Decyzja ta, zawierająca prawidłowe pouczenie o trybie i terminie wniesienia środka zaskarżenia, została skutecznie doręczona 17 października 2007 r. (art. 43 k.p.a.).

Sąd zważył, iż wśród podstawowych wymogów każdej czynności procesowej mieści się konieczność jej dokonania w określonym terminie. Stosownie do treści art. 129 § 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy jest ona ogłaszana ustnie - od dnia jej ogłoszenia. Termin ten jest terminem ustawowym, co oznacza, iż jego przekroczenie - niezależnie od przyczyn - które to spowodowały, skutkuje, zgodnie z treścią art. 134 k.p.a., koniecznością stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Czynność dokonana po terminie jest bowiem bezskuteczna, tj. nie może wywołać zamierzonego przez stronę skutku procesowego.

W razie uchybienia terminu do wniesienia przedmiotowego środka zaskarżenia istnieje jednak możliwość jego przywrócenia na zasadach określonych w art. 58 k.p.a. Oznacza to, że przekroczony przez stronę ustawowy termin może być na jej prośbę przywrócony, o ile uprawdopodobni ona, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Prośbę o przywrócenie należy zaś wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i jednocześnie dokonać czynności, dla której był on zakreślony (art. 58 § 1 i 2 k.p.a.). We wskazanym przepisie ustanowione zostały zatem cztery przesłanki przywrócenia terminu, przy czym tylko łączne ich wystąpienie oznacza dla właściwego organu obowiązek pozytywnego załatwienia wniosku.

Termin, o którego przywrócenie wniósł S. S., łączy się z kwestią uprawdopodobnienia braku winy. Uprawdopodobnienie braku winy musi obejmować pewne granice czasowe, które pozwolą przyjąć, że w danym okresie czasu zainteresowany nie był w stanie dopełnić czynności, dla której termin był określony. Uprawdopodobnienie granic czasowych jest również niezbędne dla określenia "dnia ustania przyczyny uchybienia terminu", od którego liczy się siedmiodniowy termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu.

Brak winy zainteresowany powinien uprawdopodobnić, a nie udowodnić. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, niedającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Zakres uprawdopodobnienia, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., obejmuje zdarzenie, które spowodowało brak winy po stronie zainteresowanego. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności przy dokonywaniu czynności w postępowaniu administracyjnym, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku (por. wyrok NSA z 30 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1397/05, LEX nr 315129).

W przedmiotowej sprawie, jak wynika z oświadczenia Skarżącego, przeszkodą uniemożliwiającą wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie, który upłynął bezskutecznie 31 października 2007 r., był brak możliwości nadania pisma w placówce pocztowej ze względu na utrudnienia w komunikacji autobusowej związane z przypadającym w tym czasie Świętem Zmarłych oraz choroba Skarżącego uniemożliwiająca mu osobiste wysłanie podania w ustawowym terminie. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został nadany w placówce pocztowej 5 listopada 2007 r., natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - 21 listopada 2007 r. Powyższa okoliczność pozwala przyjąć, że Wnioskodawca dopełnił czynności, dla której był przewidziany termin, o którego przywrócenie wniósł. Wprawdzie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został złożony jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu, jednak wniesiono go wcześniej i wobec tego czynność jako taka została dokonana (v. wyrok WSA z 21 października 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1351/05, LEX nr 217313).

Mając na względzie powyższe zaznaczyć należy, iż w sytuacji, gdy strona powołuje się na chorobę, a zatem na okoliczność, która w większości przypadków wyłącza winę w uchybieniu terminu, obowiązkiem organu było dokładne wyjaśnienie okoliczności i powodów uchybienia terminu przez Skarżącego, tym bardziej, że z treści skargi nie można wywieść, czy w tym samym okresie - biorąc pod uwagę chorobę żony - mógł on liczyć na pomoc domowników w zakresie nadania pisma procesowego, skoro ostatecznie zwrócił się o nią do sąsiadów.

Organ odwoławczy, który znał podniesione przez Skarżącego okoliczności, mając na uwadze art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., powinien przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie rodzaju choroby Skarżącego i wpływu, jaki wywarła na możliwość podejmowania decyzji lub działań, a także ustalenie, czy w okresie choroby mógł on skorzystać z pomocy domowników. Stronie, która w sposób nieumiejętny próbowała uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, należało umożliwić złożenie stosownych wyjaśnień we wskazanym zakresie oraz przedstawienie posiadanych dowodów, które z uwagi na ewentualną nieznajomość prawa mogła uważać za nieistotne.

Powyższe nie oznacza, że w przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność przeprowadzania postępowania dowodowego sensu stricto, gdyż z tego obowiązku zwalnia organ treść art. 58 § 1 k.p.a. Powyższy przepis nie zwalnia go jednak z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych (v. wyrok NSA z 6 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1330/05, LEX nr 289259).

Podkreślić należy, że ocena, czy w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 k.p.a. winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jego integralną część. Podkreślić należy, że przez właściwe motywowanie orzeczenia organ realizuje zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę.

Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu z ... stycznia 2008 r. nie spełnia wymogów wskazanych w ww. przepisach postępowania administracyjnego. Uzasadnienie sprowadza się bowiem w zasadzie do jednozdaniowego lakonicznego stwierdzenia, że przedstawione przez Stronę argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Organ w żaden sposób nie odniósł się do podniesionej we wniosku o przywrócenie terminu choroby Skarżącego, nie wyjaśnił okoliczności z nią związanych, a więc rodzaju choroby i terminu, w jakim miała miejsce. Nie wskazał również przesłanek, jakimi kierował się załatwiając wniosek negatywnie.

Biorąc powyższe pod uwagę, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Prezes Zakładu winien w pierwszej kolejności wnikliwie rozpatrzyć treść wniosku i zwrócić się o wyjaśnienie podniesionych w nim okoliczności. Wyjaśnienia wymaga w szczególności czas trwania i rodzaj choroby, która być może uniemożliwiła złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśnienia wymagają również podniesione w skardze okoliczności związane z chorobą żony Skarżącego i konieczność skorzystania z pomocy sąsiadów w zakresie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego we wskazanej formie, tj. poprzez wezwanie osoby, która złożyła stosowny wniosek, do sprecyzowania swoich wyjaśnień, umożliwiłoby jej uprawdopodobnienie okoliczności przedstawionych we wniosku, a organowi orzekającemu rzetelną ocenę ich wiarygodności. Oceny organu wymaga również kwestia spełnienia przez Skarżącego przesłanki dotyczącej dochowania terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia tego wniosku, zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a., zaczyna biec dopiero od dnia ustania przeszkody i licząc od tego dnia wynosi 7 dni.

Końcowo Sąd zauważa, iż rozpatrując sprawę ponownie organ winien mieć na względzie treść art. 83b ust. 1 u.s.u.s., zgodnie z którym jeżeli przepisy Kodeku postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Jest to przepis szczególny wobec unormowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, który znajduje zastosowanie w sprawie niniejszej na podstawie art. 123 u.s.u.s. Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (a nie, jak błędnie wskazał organ, do wniesienia odwołania) winno zapaść w formie decyzji, a nie postanowienia, jak przewiduje art. 59 § 2 k.p.a. Dotyczy to również orzeczenia w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 134 k.p.a.).

Mając na względzie powyższe uchybienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.