Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2974/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia del. WSA Tadeusz Lipiński Protokolant starszy asystent sędziego Justyna Żurawska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 269/13 w sprawie ze skargi W.K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 269/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargi W.K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] i nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz przyznał radcy prawnemu I.K. od Skarbu Państwa 590,40 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 29 marca 2012 r. W.K. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o udzielenie pomocy finansowej na uregulowanie zadłużenia za energię elektryczną w kwocie 1.076,99 zł, zaś następnym wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2012 r. o przyznanie świadczeń na zakup leków i żywności w kwocie 100 zł. Kolejnym pismem z dnia 25 kwietnia 2012 r. W.K. wniósł o udzielenie pomocy finansowej na dopłatę do aparatu słuchowego w kwocie 260 zł, wykupienie recepty wystawionej w dniu 2 kwietnia 2012r. oraz uregulowanie zadłużenia za energię elektryczną w kwocie 1.321,99 zł. We wniosku z dnia 30 kwietnia 2012 r. ponowił prośbę o udzielenie pomocy finansowej na uregulowanie opłat za energię elektryczną w łącznej kwocie 1.772,53 zł. W ostatnim wniosku z dnia 8 maja 2012 r. wystąpił natomiast o udzielenie pomocy finansowej na dojazdy do poradni specjalistycznych, w związku z wystawionym w lutym 2012r. skierowaniem do poradni neurologicznej, ortopedycznej, kardiologicznej, urologicznej i laryngologicznej.

Wójt Gminy P. rozpatrzył ww. wnioski i decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. (dotyczącą dwóch pierwszych w kolejności wniosków) oraz decyzją z dnia [...] maja 2012 r. (w zakresie pozostałych) odmówił W.K. przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W podstawie prawnej decyzji przywołano art. 3 ust. 3, art. 4 w zw. z art. 41, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. z 2009 r., Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł miesięcznie. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury z ZUS-u w wysokości 1.412,07 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Ze świadczenia ZUS dokonuje odliczenia zaliczki na podatek i składki na ubezpieczanie zdrowotne w kwocie 225,09 zł. Łączny dochód wnioskującego wynosi zatem 1.338,98 zł i przekracza o 862,98 zł kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy finansowej. Z kolei świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej mają charakter fakultatywny i mogą być przyznawane w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Dalej organ wskazał, że stronie udzielono wcześniej pomocy pieniężnej w formie zwrotnego zasiłku celowego, którego jednak wnioskodawca nie zwrócił. Zaznaczył przy tym, że sytuacja życiowa wnioskodawcy utrzymuje się na poprzednim poziomie. W związku z powyższym odmowa przyznania świadczenia była, w ocenie organu pierwszej instancji, uzasadniona. W decyzji z dnia [...] maja 2012 r. zaakcentowano dodatkowo, że sytuacja życiowa wnioskodawcy ustalona w wywiadzie środowiskowym nie nosi cech sytuacji szczególnej, tym bardziej na tle osób korzystających z pomocy społecznej, a do takich osób należy przyrównać sytuację osoby ubiegającej się o świadczenie ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek. Dlatego organ odmówił przyznania świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołań W.K., decyzjami z dnia [...] stycznia 2013 r., odpowiednio o sygnaturach [...] i [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., powołując m. in. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 i 3 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jednak niezbędne jest spełnienie kryteriów dochodowych wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Dalej podniósł, że dochody miesięczne W.K. w wysokości 1.338,98 zł, przekraczają ustawowe kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie wnioskowanej pomocy wynoszące 477 zł, a od 1 października 2012 r. - 542 zł. Organ pierwszej instancji słusznie przy tym do dochodu skarżącego zaliczył również tę część emerytury, która jest potrącana przez komornika za zaległy czynsz mieszkaniowy, albowiem stanowi ona jego przychód i brak jest podstaw do jej odliczenia od dochodu (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej).

Zdaniem Kolegium, decyzje organu pierwszej instancji były także prawidłowe w zakresie, w jakim odmówiły skarżącemu przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zważywszy na jej uznaniowy charakter i brak przesłanek uzasadniających przyznanie takiego zasiłku. Podkreślono, że pomimo lakonicznego uzasadnienia odmowy, organ pierwszej instancji szczegółowo zbadał sytuację mieszkaniową, rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącego, a zebrane w sprawie dowody nie wskazują, aby w przedmiotowej sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy miał na względzie trudną sytuację majątkową skarżącego (zadłużenie za energię elektryczną), zły stan zdrowia, trudne warunki mieszkaniowe (zamieszkiwanie w domu z byłą żoną, brak bieżącej wody, ogrzewanie piecowe). W ocenie organu, okoliczności te nie są jednak szczególnie uzasadnionym przypadkiem, podobnie jak zakup rzeczy niezbędnych do poprawy warunków bytowych. Zdaniem organu w przypadku skarżącego nadzwyczajną okolicznością nie jest także fakt, iż cześć jego emerytury jest potrącana przez komornika (353 zł), a także, że ma duże zadłużenie za energię elektryczną (1.772,53 zł). Nawet po potrąceniu części emerytury przez komornika skarżący ma dochód powyższej 900 zł, który dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe i powinien nim gospodarować tak, aby zaspokajać swoje niezbędne potrzeby życiowe i spłacić istniejące zadłużenia. W uzasadnieniu wskazano przy tym, że odwołujący od dłuższego czasu zwraca się z kolejnymi wnioskami o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, w którym to czasie jego sytuacja, niewątpliwie trudna, nie uległa jednak poważniejszym zmianom.

Odnośnie natomiast drugiej formy pomocy określonej w art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową – organ drugiej instancji wskazał, że skarżący otrzymał już taką pomoc w kwocie 500 zł na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej, opału i leków pod warunkiem zwrotu tej kwoty w całości w pięciu ratach. W.K. nie dokonał jednak zwrotu udzielonego zasiłku. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie pozwala to ponownie udzielić skarżącemu pomocy w tej formie.

Na powyższe decyzje W.K. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący wskazał, że decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego są nieprawidłowe, stronnicze, szkodliwe społecznie i w sposób ewidentny naruszają art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3, 4, art. 8 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. o numerze [...] została zarejestrowana pod sygnaturą akt III SA/Gd 269/13, a tożsama w treści, lecz odrębna skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. o numerze [...] - pod sygnaturą akt III SA/Gd 270/13.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W uzupełnieniu skarg pełnomocnik skarżącego w pismach procesowych z dnia 16 lipca 2013 r. podkreślił, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej należy interpretować mając na uwadze przepisy Konstytucji, w tym jej art. 3 ust. 1, art. 30, oraz art. 69. Tymczasem w ocenie organu fakt występujących po stronie skarżącego okoliczności takich jak: podeszły wiek, wiele schorzeń, samotne prowadzenie gospodarstwa domowego, brak wody, brak prądu, brak łazienki i wc jest sytuacją zwykłą, powszechną i zazwyczaj występującą. Zaskarżone decyzje naruszają tym samym zasady humanitaryzmu i solidaryzmu społecznego oraz doprowadzą do usankcjonowania stanu rzeczy, w którym skarżący bez swojej winy, popadać będzie w spiralę zadłużenia i z pewnością nie mogąc ponieść codziennych kosztów utrzymania, ponownie zwróci się o pomoc społeczną.

Na rozprawie w dniu 5 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", postanowił zarządzić połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt III SA/Gd 269/13 i sygn. akt III SA/Gd 270/13 i prowadzić je dalej pod sygnaturą III SA/Gd 269/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wniesione skargi są niezasadne.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż uzyskiwany przez skarżącego dochód w kwocie 1.338,98 zł miesięcznie przekracza kryterium ustawowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a wynoszące (w danym czasie) dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł, a następnie 542 zł. Skarżący, co wynika z akt, uzyskuje również zasiłek pielęgnacyjny, który został uwzględniony przy obliczaniu wysokości ww. dochodu.

Następnie Sąd zacytował przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej i wyjaśnił w jakiej sytuacji może być przyznany zasiłek celowy. W ocenie Sądu organy administracji nie posiadają całkowitej swobody w zakresie przyznania zasiłków celowych, gdyż zasadniczym ograniczeniem są konkretne możliwości ośrodka pomocy społecznej. W zaskarżonych decyzjach zaakcentowano, że rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku spełniania wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie przyznania świadczenia, przy czym przed wydaniem decyzji powinien szczegółowo zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową wnioskodawcy i racjonalnie uzasadnić podjętą decyzję.

Dalej Sąd wskazał, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej z uwagi na ciążące na nim długi. Jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, zamieszkującą w lokalu, który nie spełnia podstawowych standardów dla lokali mieszkalnych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika także, że z uwagi na ww. okoliczności skarżący korzystał już z pomocy społecznej zgodnie z jej celami i zadaniami określonymi w art. 2 i 3 powyższej ustawy. Nie oznacza to jednak, że organom rozpatrującym wnioski skarżącego można zarzucić, że w zaskarżanych rozstrzygnięciach naruszyły prawo.

W ocenie Sądu w sytuacji, gdy organy dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązane są na mocy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., uznały, że uzyskiwany przez skarżącego dochód dostarcza regularnie koniecznych środków do życia w wysokości powyżej przyjętego "kryterium dochodowego", to nie można zasadnie twierdzić, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są bezprawne. W zaskarżonych decyzjach podkreślono, że nawet po potrąceniu części emerytury przez komornika skarżącemu pozostaje dochód w wysokości około 900 zł.

Zdaniem Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, poznały i opisały dokładnie sytuację życiową skarżącego i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze charakter decyzji podjętych w ramach uznania administracyjnego, Sąd nie ma możliwości podważenia dokonanej przez organy oceny, że sytuacja życiowa skarżącego i możliwości finansowe organu pierwszej instancji uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej. Dlatego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd wniesione skargi oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł skarżący kwestionując wydany wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. na zasadzie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego, tj. art. 41 w zw. z art. 2 i 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie,

2. na zasadzie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. przez nierozpoznanie sprawy w granicach zaskarżenia.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia wg norm przepisanych.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego strona skarżąca wskazała, że dla oceny prawa osoby wnoszącej o przyznanie zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie jest wymagane, by sytuacja w jakiej znajduje się strona była "nagła" i stanowiła "drastyczne zmiany". Fakt długotrwałego popadania, bez swojej winy, w coraz to większe ubóstwo, będące wynikiem pogarszającego się stanu zdrowia i konieczności zakupu leków oraz brak możliwości uregulowania opłat eksploatacyjnych, prowadzących z kolei do narastania odsetek i dodatkowych opłat z tym związanych stanowi wystarczającą przyczynę uznania sytuacji wnioskodawcy za szczególną. Ponadto wskazano, że treść art. 41 powyższej ustawy należy interpretować w świetle wskazań art. 30 i 69 Konstytucji RP.

Zdaniem skarżącego Sąd odnosząc się do ilości środków do życia pozostających w dyspozycji skarżącego nie uwzględnia tego, że prowadzi on samotnie gospodarstwo domowe w związku z tym ponosi o wiele wyższe koszty, niż ma to miejsce w przeliczeniu na osobę w gospodarstwie wieloosobowym.

Uzasadniając zaś zarzut naruszenia przepisów postępowania wskazano, że sąd winien rozpoznać sprawę, której przedmiotem jest przyznanie skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej, a nie jedynie kwestia prawidłowego uzasadnienia decyzji. Wyrokowanie, którego przedmiotem jest wyłącznie ocena precyzyjności uzasadnienia, a nie jego merytorycznych podstaw, prowadzi do naruszenia powyższego przepisu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę przesłanki nieważności postępowania określone enumeratywnie w § 2 tego artykułu, które w rozpoznawanej sprawie nie występują. Tym samym sprawa ta mogła być rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach wywiedzionej skargi kasacyjnej. Zaś tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przed odniesieniem się do przedstawionych zarzutów skargi kasacyjnej podkreślić należy, iż strona domagała się w tej sprawie pomocy społecznej w oparciu o normę art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis statuuje szczególne zasady przyznania zasiłku celowego.

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, o czym stanowi art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej nie mogą całkowicie wyręczać obywatela w wychodzeniu z trudnej życiowo sytuacji. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy stanowi bowiem, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Według art. 3 ust. 3 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Istotne znaczenie dla zakresu udzielanej pomocy mają możliwości organów, których środki na ten cel są ograniczone. Organ udzielając świadczeń z pomocy społecznej kieruje się uznaniem administracyjnym, tj. ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Zatem sam fakt spełniania przesłanek ogólnych udzielenia pomocy społecznej nie oznacza prawa do świadczeń w konkretnym przypadku. Należy też pamiętać, że w przypadku decyzji uznaniowych, kontrola sądowa ograniczona jest jedynie do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł (do 30 września 2012 r.), a następnie kwoty 542 zł (od 1 października 2012 r.) miesięcznie.

W niniejszej sprawie w sposób bezsporny ustalono, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.186,98 zł netto miesięcznie (dane aktualne na maj 2012 r.) oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł (razem 1.338,98 zł), co oznacza, że uzyskiwane przez niego kryterium dochodowe przekracza kryterium wskazane w ustawie uprawniające do ubiegania się co do zasady o świadczenie z pomocy społecznej.

Rozważając zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 41 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskazać należy, że zgodnie z pkt 1 powołanego artykułu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przepis ten w sposób niebudzący wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Nie można zatem z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przypadek powodujący przyznanie świadczenia na podstawie tego przepisu nie może należeć do przypadków zwykłych, powszechnych, zazwyczaj występujących. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych. Zasiłek celowy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej może zatem być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (porównaj: wyroki NSA: z 26.11.2014 r. I OSK 1303/13; z 31.01.2013 r. I OSK 1142/14, LEX nr 1298296; z 26.01.2012 r. I OSK 1623/11, LEX nr 1113249; z 15.11.2011 r. I OSK 1083/11, LEX nr 1149108).

W niniejszej sprawie uznano, że sytuacja życiowa, w jakiej znajduje się skarżący nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w powołanym wyżej przepisie, co uzasadniało odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organy szczegółowo wyjaśniły i rozważyły istotne dla rozstrzygnięcia wniosku okoliczności. W kwestionowanych decyzjach przekonująco umotywowano stanowisko w sprawie, odwołując się do obecnej sytuacji życiowej skarżącego, co trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna nie zakwestionowała skutecznie tego stanowiska Sądu pierwszej instancji.

Odnosząc się zaś do pomocy określonej w art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc dotyczącej zasiłku celowego pod warunkiem jego zwrotu w części lub całości, zauważyć należy, że skarżący otrzymał taką pomoc w 2011 r. w kwocie 500 zł na pokrycie kosztów energii elektrycznej, opału i leków pod warunkiem zwrotu tej kwoty w pięciu ratach po 100 zł w okresie od lutego do czerwca 2011 r. Mimo przesunięcia terminu zwrotu tej kwoty skarżący nie dokonał żadnej wpłaty tytułem zwrotu udzielonego zasiłku. W tej sytuacji zgodzić się zatem należy z organami, że nie było podstaw do ponownego udzielenia pomocy w tej formie, co trafnie przyznał również Sąd pierwszej instancji.

Ponadto zwrócić należy uwagę, że pomoc udzielana na podstawie ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do utworzenia sobie przez stronę stałego dodatkowego źródła dochodu. Nie taki jest bowiem cel tej ustawy. Tymczasem skarżący w krótkich odstępach czasu, mimo otrzymywanej emerytury, a więc posiadania stałego, comiesięcznego źródła dochodu, zwrócił się o przyznanie mu zasiłków na pokrycie różnych potrzeb, m. in. zakup żywności, leków, pokrycie zadłużenia na energię elektryczną czy pokrycie wydatków dojazdu do poradni specjalistycznych.

Mając zatem na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by w sprawie Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy art. 41 w zw. z art. 2 i 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazane w uzasadnieniu normy ustawy zasadniczej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy Sąd nie uchybił także przepisowi art. 134 § 1 P.p.s.a. Zdaniem skarżącego Sąd naruszył ten przepis, albowiem ograniczył się jedynie do kontroli prawidłowości uzasadnienia decyzji, a nie merytorycznej jej prawidłowości.

Powyższego stanowiska nie sposób podzielić. Jak wynika z lektury uzasadnienia zaskarżonego wyroku, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji rozważył, w jakich sytuacjach możliwe jest przyznanie pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, wskazał na faktyczną sytuację skarżącego ustaloną przez organ, a następnie ocenił działania organu w zakresie w jakim pozwala na to charakter wydanych decyzji. W tej sytuacji także i ten zarzut jako niezasadny nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zatem wobec bezzasadności podniesionych zarzutów, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest zaś przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 P.p.s.a.