Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 596/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 26 września 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Asystent sędziego Piotr Pietrasik, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2007 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zwany dalej Kierownikiem Urzędu ds. Kombatantów, pozbawił J. K. uprawnień kombatanckich z uwagi na to, że uprawnienia te zostały przyznane w 1984 roku wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, to jest z tytułu służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego i walki z reakcyjnym podziemiem. Decyzję tę, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania J. K., utrzymał w mocy decyzją z dnia [...].

W dniu 9 listopada 2006 roku J. K. wniósł o przywrócenie uprawnień kombatanckich na podstawie § 10 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745).

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów, na podstawie § 10 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień oraz art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił J. K. przywrócenia uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż J. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, co potwierdzają obiektywne dokumenty w postaci akt Związku Bojowników o Wolność i Demokrację Zarządu Wojewódzkiego w S. Z zaświadczenia Wojskowej Komisji Uzupełnień w W. z dnia [...] wynika, iż wnioskodawca w okresie od [...] pełnił służbę w jednostce wojskowej, tj. II Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem. Okoliczność, iż J. K. brał udział w "utrwalaniu władzy ludowej" i wyłącznie z tego tytułu uzyskał uprawnienia zgodnie z treścią przepisu art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie organ podkreślił, iż w sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, że J. K. spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust 2 pkt 2 zd. 2 cytowanej ustawy warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Nadto do strony nie można odnieść przesłanki określonej w art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, która pozwala na przyznanie uprawnień kombatanckich uczestnikom walk z oddziałami UPA i grupami Weherwolfu w ramach struktur Wojska Polskiego i zmilitaryzowanych służb państwowych, co organ ustalił w trakcie uprzednio prowadzonego postępowania weryfikacyjnego. Z materiałów dowodowych zebranych w sprawie wynika, iż J. K. brał udział w działaniach operacyjnych II Brygady KBW na terenach woj. [...] mających na celu zwalczanie oddziałów podziemia niepodległościowego NSZ, "WiN" i NZW. W związku z czym, zdaniem organu, w sprawie ma zastosowanie treść przepisu art. 25 ust 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 21 ust 2 pkt 4 lit c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, iż fakt służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego – nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej – powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej nawet w sytuacji, gdy oddział, w którym służył kombatant walczył z oddziałami UPA.

W dniu 26 stycznia 2007 roku J. K. wystąpił do Kierownika Urzędu ds. Kombatantów z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku strona zarzuciła, iż organ błędnie przyjął, że przyznanie uprawnień kombatanckich nastąpiło wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej podczas gdy walka z UPA nie może być traktowana jako "utrwalanie władzy ludowej". Ponadto J. K. nadmienił, iż UPA wspólnie z organizacją "WiN" na terenach wschodnich dokonywały ataków na instytucje państwowe. Wnioskodawca podkreślił, iż walczył, m. in. z UPA jako żołnierz w obronie granic Rzeczypospolitej. Zdaniem J. K. organ nie ustalił, czy inni żołnierze II Brygady KBW posiadają uprawnienia kombatanckie, przez co naruszona została zasada wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wnioskodawca nadmienił także, iż decyzja Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w S. z dnia [...] nie może stanowić wyłącznej przesłanki nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie uprawnień kombatanckich. Dowody zebrane w sprawie przemawiają za tym, iż działalność kombatancką wnioskodawcy można zakwalifikować zgodnie z art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, co skutkuje zachowaniem przez stronę uprawnień kombatanckich.

Po rozpatrzeniu wniosku strony, decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 1 ust 2 pkt 6, art. 25 ust 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 21 ust 2 pkt 4 lit c, art. 25 ust 2 pkt 2 i art. 25 ust 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu ds. Kombatantów podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji pierwszoinstancyjnej. Zdaniem organu analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, iż J. K. wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Osobiście brał udział w starciach z formacjami niepodległościowego podziemia "WiN", NSZ oraz NZW. Udział strony w walkach z UPA nie został poparty żadnym dowodem złożonym w toku sprawy. Odnosząc się do podnoszonej przez J. K. konieczności ustalenia uprawnień kombatanckich innych żołnierzy II Brygady KBW organ wyjaśnił, iż wydając decyzję obligowany był do oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a prowadzenie postępowań wobec innych żołnierzy nie ma żadnego znaczenia dla oceny działalności J. K.

W dniu 28 maja 2007 roku J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów z dnia [...]. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazał na:

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego:

- art. 7 kpa poprzez nie wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności nie wyjaśnienie czy skarżący brał udział w walkach z UPA oraz czy w skład band, z którymi walczył skarżący wchodzili także żołnierze UPA,

- art. 8 kpa poprzez długotrwałe prowadzenie postępowania administracyjnego,

- art. 10 kpa przez niepowiadomie skarżącego o zgromadzeniu materiału dowodowego zebranego w sprawie i tym samym uniemożliwienie mu wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego,

- art. 12 kpa w zw. z art. 35 § 3 kpa oraz art. 36 kpa przez niezałatwienie sprawy w terminach wskazanych w art. 35 § 2 oraz niezawiadomienie strony o terminie załatwienia sprawy stosownie do art. 36 kpa.,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie jest kombatantem w rozumieniu ustawy,

- art. 25 ust 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 25 ust 3 powyższej ustawy przez jego niezastosowanie,

- art. 25 ust 2 pkt 2 powoływanej ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że ma on zastosowanie do skarżącego,

- art. 21 ust 2 pkt 4 lit c powoływanej ustawy przez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżący wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Nadto skarżący wniósł o zbadanie legalności decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów z dnia [...] o pozbawieniu go uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu skargi J. K. podniósł, iż wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania administracyjnego miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzucił, iż w toku całego postępowania administracyjnego, organ bazował wyłącznie na dokumentach zgromadzonych w aktach Związku Bojowników o Wolność i Demokrację nie zadając sobie trudu poszukiwania innych źródeł dowodowych mogących potwierdzić jego tezy. Ponadto pozbawienie skarżącego czynnego udziału w postępowaniu już samo w sobie powinno stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Odnośnie zarzutów naruszenia prawa materialnego J. K. stwierdził, iż organ błędnie przyjął, że nie spełnia on przesłanek uprawniających do odzyskania uprawnień kombatanckich. Przyjmując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 25 ust 2 pkt 1 lit a ustawy o kombatantach organ pominął drugi człon tegoż przepisu. Zdaniem skarżącego przepis ten nie może stanowić podstawy pozbawienia go uprawnień kombatanckich w sytuacji gdy uprawnienia te nabył w dniu [...]. Zgodnie z powoływanym przepisem weryfikacji podlegają wyłącznie uprawnienia uzyskane od Związku Bojowników o Wolność i Demokrację oraz Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej po 31 grudnia 1988 roku, co oznacza, iż uprawnienia skarżącego nie mogą zostać poddane w rzeczowym trybie weryfikacji przez organ administracji. Nawet gdyby uznać możliwość weryfikacji uprawnień skarżącego to, w ocenie strony, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów dokonał błędnej wykładni art. 21 ust 2 pkt 4 lit c ustawy o kombatantach, gdyż z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika aby skarżący prowadził działania operacyjne wymierzone przeciwko osobom działającym na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto J. K. wskazał na wadliwe zastosowanie art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy o kombatantach podnosząc, iż uprawnienia kombatanckie uzyskał w oparciu o dyspozycję art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy tj. uczestniczył w walkach zmilitaryzowanych służb państwowych z oddziałami UPA. Nadto organ nie zbadał czy inni żołnierze oddziału, w którym walczył skarżący posiadają uprawnienia kombatanckie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W dniu 13 września 2007 roku na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik skarżącego poparł wniesioną skargę, natomiast przedstawiciel organu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sąd administracyjny kontroluje legalność wydanych przez organy administracji publicznej decyzji, tj. ich zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa przez organ. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a) skarga podlega oddaleniu.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy wskazać, iż decyzja Kierownika Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych o pozbawieniu J. K. uprawnień kombatanckich z dnia [...] stała się ostateczna z dniem 25 sierpnia 2000r. Skarżący otrzymał ostateczną decyzję w dniu 5.09.2000r., nie skorzystał z możliwości wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd nie znajduje podstaw do badania w niniejszym postępowaniu jej legalności.

Ostateczne zakończenie postępowania weryfikacyjnego w 2000 roku oznacza również, iż wniosek J. K. z dnia 9 listopada 2006r. jest w istocie wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich a nie wnioskiem o ich przywrócenie w trybie §10 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad trybu i postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich. Tym samym bezprzedmiotowy w niniejszym postępowaniu staje się zarzut, iż skarżący nie powinien zostać poddany weryfikacji, skoro uzyskał uprawnienia kombatanckie w 1984r., zaś ustawa z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 42 poz.371 z 2002r. ze zmianami), dalej powoływana jako ustawa, przewiduje w art. 25 ust.3, iż uprawnienia uzyskane po 31 grudnia 1988r. podlegają weryfikacji. Niniejsze postępowanie, poddane kontroli sądu, nie jest postępowaniem weryfikacyjnym.

Skarżący, wnosząc w 2006 roku "o przywrócenie uprawnień kombatanckich" nie powołuje się jednak na inne okoliczności faktyczne mogące stanowić przesłankę przyznania uprawnień, niż te, które legły u podstaw pozbawienia go uprawnień. W dalszym ciągu wywodzi swe roszczenia do uprawnień z faktu służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego LWP w latach1948 – 1950.

Stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich "osoby, które uzyskały je na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów, niż wymienione w art. 1 ust.2, w art. 2. oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 – 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947r.". W zdaniu pierwszym cytowanego przepisu określono więc przesłankę utraty uprawnień, w zdaniu 2. wskazano, w jakich sytuacjach, pomimo zaistnienia pozytywnej przesłanki nie pozbawia się kombatanta uprawnień.

Bezspornie w przypadku skarżącego nie zaistniały przesłanki określone w zdaniu II art. 25 ust.2 pkt2 ustawy, a więc usprawiedliwiające pozostawienie uprawnień.

Poza sporem jest również, iż skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie w 1984 roku z tytułu pełnienia służby w II brygadzie 4 baonu Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w B. i dlatego pozbawiono go uprawnień na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 zd. 1 ustawy.

Fakt służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego stanowi przeszkodę do przyznania uprawnień kombatanckich z mocy art. 21 ust.2 pkt 4 lit. c ustawy. Nie ma znaczenia przy tym, czy skarżący został wcielony do Korpusu w ramach służby zasadniczej, czy nie. Skarżący pisze, iż organ powinien udowodnić, iż wykonywał on zadania śledcze lub operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący pomija jednak, iż z dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej, powoływanych przez organ, wynika, iż jego brygada brała udział w walkach z organizacjami podziemnymi. Skarżący nie kwestionował zresztą udziału w tego typu walkach.. Skarżący, odbywający w latach 1948 - 1950 służbę wojskową nie miał zapewne wpływu na to, że został skierowany do KBW, okoliczność ta nie ma jednak znaczenia. Z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim, nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Należy przy tym pamiętać, że – co słusznie podnosi organ - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych już służba w tej formacji nie legitymuje do przyznania uprawnień kombatanckich z uwagi na brzmienie art. 21 ust.2 pkt 4.ustawy - vide wyrok NSA z dnia 14.12.2000r. V SA 423/00, Palestra 2001, nr 7 – 8 str.205, wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku II SA/Gd 1115/99. Wprawdzie powołane orzeczenia pochodzą z czasów przed kolejnymi zmianami ustawy, niemniej w kwestii będącej przedmiotem sporu zachowują aktualność.

Organ w kwestionowanych przez skarżącego decyzjach nie dopuścił się zatem błędnej interpretacji powoływanych wyżej przepisów ustawy.

Skarżący powołuje się na fakt, iż jego brygada walczyła również z bandami UPA. Okoliczność ta uzasadniałaby przywrócenie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy. Jednakże organ ustalił, na podstawie powołanych w uzasadnieniu decyzji dokumentów źródłowych, iż brygada , w której służbę odbywał, nie walczyła z UPA, a z takimi organizacjami jak Wolność i Niepodległość, Narodowe Siły Zbrojne, grupa operacyjna A, bandy rabunkowe. Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania przyjętych za podstawę ustaleń dowodów w postaci informacji Centralnego Archiwum Wojskowego oraz wyjaśnień Instytutu Pamięci Narodowej.

Wskazane w skardze naruszenia prawa procesowego nie miały wpływu na wynik postępowania. Organ, co słusznie zauważa skarżący, nie pouczył go o treści art. 10 k.p.a. i przysługujących mu uprawnieniach, uchybienie to naprawił jednak w toku ponownego rozpoznawania sprawy – pełnomocnik skarżącego został pouczony pismem z dnia 12.03.2007r. o możliwości zapoznania się z aktami i wypowiedzenia co do zebranego materiału oraz zgłoszenia żądań i wniosków. Skarżący nie wskazał również, jak ewentualne naruszenie art. 8, 12 k.p.a. w zw. z art. 35 §3 k.p.a. oraz art. 36 k.p.a. wpłynęło na wynik postępowania.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie, czy skarżący brał udział w walkach z UPA oraz czy w skład band, z którymi walczył, wchodzili żołnierze UPA. Jak wskazano wyżej organ wyjaśniał, czy brygada, w której służył J.K. walczyła z oddziałami UPA i uzyskał informację nie potwierdzającą tego typu walk. Nie jest też prawdą, iż organ oparł się wyłącznie na dokumentacji ZBOWiD, bowiem dysponował informacjami otrzymanymi z IPN i CAW. Próba wywiedzenia przez skarżącego, iż w skład band rabunkowych mogli wchodzić żołnierze UPA jest nieporozumieniem, bowiem nawet jeśli założyć, że w skład owych band wchodzili żołnierze wywodzący się z UPA, to nie zmienia to faktu, iż nie byli już formacją armii powstańczej. Tak więc organ wyjaśnił tę okoliczność, lecz wynik wyjaśnień jest niepomyślny dla skarżącego.

Nie może również odnieść skutku zarzut, iż organ nie zbadał, czy inni żołnierze II brygady Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego nadal korzystają z uprawnień kombatanckich. Wnioskiem tym zapewne skarżący zmierzał do ustalenia, czy wszystkie osoby będące w tej samej sytuacji faktycznej, znajdują się w tej samej sytuacji prawnej. Wniosek jest jednak zbyt daleko idący. Organ nie ma obowiązku badania sytuacji bliżej niezidentyfikowanych żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w szczególności zważywszy na różny zakres ich służby, zadań etc. To skarżący mógł ewentualnie w toku postępowania (np. po pouczeniu o możliwości składania wniosków w marcu 2007r.) wskazać kolegów z brygady, którzy korzystają z uprawnień.

Reasumując, z uwagi na to, iż nietrafne okazały się zarzuty błędnej wykładni prawa materialnego, zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., zaś pozostałe podnoszone naruszenia proceduralne nie miały wpływu na rozstrzygnięcie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę jako niezasadną.