Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 780/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 2 i 4, art. 66 ust. 5
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Maria Jagielska (spr.) Protokolant Piotr Suchoń po rozpoznaniu w dniu 7 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 lutego 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1275/09 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżony wyrok 2. uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz B. K. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1275/09, oddalił skargę B. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.

W wyniku rozpatrzenia wniosku B. K. o wpisanie go na listę adwokatów Okręgowa Rada Adwokacka ( ORA) w L., uchwałą z dnia [...] grudnia 2008 r., odmówiła wpisu, uznając, że wnioskodawca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata z powodu braku odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, nabytej po złożonym egzaminie sędziowskim. Zdaniem ORA, praktyka zawodowa skarżącego pokrywa się z okresem aplikacji i ogranicza do dwóch miesięcy po zdanym egzaminie.

Minister Sprawiedliwości, rozpatrując odwołanie od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (Prezydium NRA) utrzymującej w mocy uchwałę ORA w L., decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U z 2002 r. Nr 123, poz. 1058; dalej Poa.), samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Przesłankami oceny winny być czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego.

Minister Sprawiedliwości podniósł, że ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r. Nr 37, poz. 286; dalej: ustawa nowelizująca), która weszła w życie w dniu 25 marca 2009 r., zmieniła dotychczasową treść art. 66 Poa. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana będzie praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę adwokatów. Znowelizowany art. 66 ust. 1 pkt 4 Poa. stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które po zdanym egzaminie sędziowskim lub prokuratorskim po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat: zajmowały stanowisko między innymi aplikanta sądowego. Zgodnie z art. 66 ust. 5 Poa. do okresów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, w przypadku aplikacji sądowej pozaetatowej, zalicza się proporcjonalnie okres trwania aplikacji, przyjmując, że za każdy miesiąc odbywania aplikacji zalicza się ¼ miesiąca. Wobec faktu, że ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych, regulujących tok postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie Minister Sprawiedliwości, powołując się na stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 1/06 (ONSAiWSA 2006, nr 3, poz. 71), dokonał oceny sytuacji prawnej skarżącego przy uwzględnieniu treści art. 66 Poa., ustalonej ustawą nowelizującą jak i obowiązującej przed datą wejścia w życie tej ustawy.

Organ ustalił, że skarżący po złożeniu we wrześniu 2008 r. egzaminu sędziowskiego wykazał się praktyką w zawodzie prawniczym w wymiarze 2 miesięcy. W okresie od 1 października 2000 r. do 30 czerwca 2001 r. skarżący wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata na podstawie umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej K. K. Był również zatrudniony w Dziale Prawnym i Egzekucji Miejskiego Urzędu Pracy w L., jednak fakt ten miał miejsce również przed złożeniem egzaminu sędziowskiego. Dodatkowo, organ nadmienił, iż od dnia 4 marca 2009 r. skarżący zatrudniony był w Sądzie Rejonowym w P. na stanowisku asystenta sędziego. Uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. organ stwierdził, iż krótki okres zatrudnienia skarżącego po złożonym egzaminie sędziowskim jest niewystarczający dla uznania, że B. K. wykazuje się umiejętnością w świadczeniu pomocy prawnej. W związku z powyższym, skarżący nie spełnia zarówno przesłanek określonych w art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa., będących dotychczas podstawą wpisu na listę adwokatów, jak i wymagań objętych ustawowymi przesłankami wpisu na listę adwokatów wynikających ze znowelizowanego art. 66 ust. 1 pkt 4 Poa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., oddalając skargę B. K. wskazał, że w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o wpis tj. w dniu 6 listopada 2008 roku, obowiązujący wówczas art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa. stanowił, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Stwierdził jednocześnie, iż obowiązywał już wówczas wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 roku, sygn. akt K 6/06 ( Dz. U. Nr 75, p. 529), stanowiący, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym uznany został za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

W związku z powyższym, w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. II GSK 227/08), WSA stwierdził, iż w stanie prawnym obowiązującym na datę złożenia wniosku przez skarżącego, nie mógł on uzyskać wpisu jedynie w oparciu o zdany egzamin sędziowski. Wbrew twierdzeniom skarżącego, z treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika jednoznacznie, że należy badać staż pracy już po zdanym egzaminie, a nie staż pracy w ogóle, zaś w sprawie nie zachodziła konieczność analizowania, czy skarżący daje rękojmię należytego wykonywania zawodu; do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wystarczająca była ocena znaczenia przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa., który stanowił podstawę materialnoprawną wniosku skarżącego w chwili podejmowania uchwał przez organy samorządu adwokackiego w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Jednocześnie WSA wskazał, iż Minister Sprawiedliwości, wydając zaskarżoną decyzję, działał w nowym stanie prawnym, albowiem ustawa o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie, zmieniła dotychczasową treść art. 66 Poa. Przepis ten uregulował w odmienny sposób przesłanki, od spełnienia których uzależniony jest wpis na listę adwokatów z uwagi na praktykę w zawodzie prawniczym. Organ ten nie mógł ograniczyć się tylko do kontroli zaskarżonych uchwał ale powinien sprawę rozpoznać na nowo, uwzględniając stan prawny w dacie wydania przez niego decyzji, tym bardziej, że ustawa nowelizująca nie zawierała żadnych przepisów intertemporalnych. W ocenie Sądu, ostateczne stwierdzenie Ministra Sprawiedliwości, iż skarżący zarówno według przepisów obowiązujących w dacie podejmowania uchwał przez organy samorządu adwokackiego, jak też według nowego stanu prawnego, nie spełniał przesłanek wymaganych do wpisu na listę adwokatów, odpowiadało prawu.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, B. K. domagał się jego uchylenia. Wniósł też o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, decyzji Naczelnej Rady Adwokackiej oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w L. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

- naruszenie przepisów postępowania i w jego ramach naruszenie:

a) art. 106 § 3 i § 5 oraz art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 233 Kpc. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. - dalej p.u.s.a.) poprzez niewłaściwe wykonanie kontroli sądowej, albowiem Sąd pominął dowody zgłoszone przez skarżącego w toku postępowania dotyczące naruszenia zasady równego traktowania, sporządził uzasadnienie z obrazą przepisów oraz nie wyprowadził prawidłowych wniosków z pism procesowego skarżącego, w którym wskazywał on, iż przed Okręgową Izbą Radców Prawnych w L., na skutek decyzji Ministra Sprawiedliwości ponownie toczy się postępowanie o wpis skarżącego na listę radców prawnych, w którym Minister zajął stanowisko rażąco odmienne od prezentowanego w niniejszej sprawie;

b) art. 6 w zw. z art. 8 Kpa. poprzez ich nieuwzględnienie, co prowadziło do naruszenia zasady równości wobec prawa poprzez potraktowanie skarżącego w sposób rażąco odmienny od innych osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów lub radców prawnych, a także art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art.107 § 1 oraz w zw. z art. 107 § 3 Kpa. poprzez ich niezastosowanie bądź niewłaściwą wykładnię i art. 8 w zw. z art. 12 Kpa. poprzez ich nieuwzględnienie, jako iż w skutek przewlekania postępowania doszło do pogorszenia sytuacji prawnej skarżącego oraz

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: obrazę przepisu art. 68 ust. 4 Poa. poprzez dokonanie wykładni rozszerzającej; obrazę przepisu art. 65 pkt 1 Poa. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, a także obrazę przepisu art. 65 w zw. z art. 66 Poa. w związku z art. 24 w zw. z art. 25 ustawy o radcach prawnych zarówno w brzmieniu na dzień 6 listopada 2008 roku jak i w obecnym kształcie poprzez przyjęcie, iż ustanawiają one odmienne kryteria dla osób ze zdanym egzaminem sędziowskim ubiegających się o wpis na listę adwokatów lub radców prawnych.

Dodatkowo skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie art. 4 p.u.s.a. poprzez wydanie orzeczenia opartego na normach niezawartych w Konstytucji lub ustawach. W uzasadnieniu kasator wskazał m.in. na niezrozumiałą i pozbawioną podstaw, dokonaną przez Sąd I instancji interpretację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., z której wynika iż niezbędne do wpisu na listę adwokatów doświadczenie ma zostać nabyte po złożeniu egzaminu sędziowskiego. Zdaniem kasatora taka zawężająca interpretacja sprzeczna jest zarówno z analizą sentencji wyroku jak i jego uzasadnieniem. W ocenie autora skargi kasacyjnej, Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził, iż ów staż zawodowy musi zostać zdobyty już po zdanym egzaminie. Dodatkowo kasator podkreślił, iż obowiązująca nowelizacja ustawy prawo o adwokaturze, będąca w istocie wdrożeniem przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie dość, że nie czyni różnicy pomiędzy praktyką zdobytą przed i po egzaminie sędziowskim to również za takową uznaje etatową aplikację sądową.

Na rozprawie przed Naczelny Sądem Administracyjnym Minister Sprawiedliwości i Prezydium NRA, działając przez swych pełnomocników, wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – dalej p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1 ) na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub wadliwe zastosowanie; 2) na naruszeniu prawa procesowego, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach, w związku z czym rozpoznaniu w pierwszej kolejności podlegają zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, jako że ocena naruszenia prawa materialnego może być dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny stanowiący podstawę zaskarżonego wyroku nie budzi wątpliwości.

Należy zauważyć, iż wszystkie podniesione w ramach podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zarzuty zmierzają właśnie do zakwestionowania stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji za podstawę orzekania. Kasator, poprzez wskazanie przepisów art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w powiązaniu z art. 106 § 3 i § 5 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 233 Kpc., uzasadniał lakoniczność, niespójność i brak logiki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, który w ocenie kasatora, rozminął się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, pominął część zarzutów skargi i nie uwzględnił wniosków dowodowych zmierzających do wykazania naruszenia przez organ zasady praworządności i zaufania do organów państwa.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. stwierdzić należy, że co do zasady, przepis ten nie jest przepisem prawa procesowego, lecz ma charakter ustrojowy, bezpośrednio nie mieszczący się we wskazanych art. 174 p.p.s.a. podstawach. Za dopuszczalne należy jednak uznać powołanie wskazanego przepisu Prawa o ustroju sądów administracyjnych w sytuacji powiązania go z zarzutami zgłoszonymi w ramach naruszenia prawa procesowego, jak uczynił to kasator. Dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku w zakreślonej skargą kasacyjną części dotyczącej naruszenia prawa procesowego nie daje wszakże podstawy do przypisania Sądowi I instancji wykonania kontroli sądowej w sposób sprzeciwiający się zasadzie legalności sformułowanej w art. 1 § 2 p.u.s.a.

Za niezasadny należało uznać podnoszony w skardze kasacyjnej i powiązany z przepisem art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. zarzut naruszenia art. 106 § 3 i § 5 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Pierwszy ze wskazanych przepisów dopuszcza możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu uzupełniającego z dokumentu, wyłącznie wówczas, gdy jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Natomiast art. 141 § 4 p.p.s.a obliguje Sąd do sporządzenia uzasadnienia wyroku w sposób czytelny tzn. taki, który przedstawiając stan sprawy, wskaże podstawę faktyczną i wyjaśni podstawę prawną orzeczenia wraz z podaniem przesłanek jakimi kierował się Sąd, podejmując rozstrzygnięcie. Sporządzone w przedmiotowej sprawie uzasadnienie odpowiada warunkom określonym cyt. przepisem. Przede wszystkim z uzasadnienia wyroku wynika w sposób jednoznaczny, iż Sąd I instancji nie miał wątpliwości, co do stanu faktycznego ustalonego przez organ, a przedmiotem zainteresowania Sądu, ze względu na dokonaną, z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. ( sygn. akt K 6/06 publ. Dz. U. Nr 75, poz. 529 ), wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa., był odpowiedni okres praktyki zawodowej skarżącego po zdanym egzaminie sędziowskim, w ocenie WSA, jako koniecznej przesłanki wpisu na listę adwokatów. Wywody Sądu, który w świetle niekwestionowanego co do okresu praktyki zawodowej po egzaminie sędziowskim stanu faktycznego oraz przyjętej wykładni cyt. przepisu Poa. uznał zaskarżoną decyzję za odpowiadającą prawu są zrozumiałe w kontekście wymagań przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a..

Odnosząc się natomiast do naruszenia art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a., trafnie uznał Sąd I instancji, iż wskazywane przez skarżącego przykłady wpisów na listę adwokatów wskazanych w skardze osób, jako podejmowane w odrębnych postępowaniach administracyjnych, pozostają poza sferą zainteresowania Sądu. Z tych względów uzasadnione i zgodne z art. 106 § 3 p.p.s.a było działanie WSA, który nie mając wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, nie uznał za konieczne przeprowadzanie dodatkowych dowodów. Mimo, że jak wynika z protokołu rozprawy, WSA nie odniósł się do wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodów z akt spraw administracyjnych osób wpisanych na listę radców prawnych, to wadliwość ta nie ma wpływu na wynik sprawy, tym bardziej że Sąd I instancji wyjaśnił w uzasadnieniu z jakich względów uznał dokonane wpisy innych osób za nie mające znaczenia w rozpatrywanej przez ten Sąd sprawie.

Z omawianych wyżej powodów, przede wszystkim z uwagi na przyjętą przez WSA wykładnię art. 66 ust 1 pkt 2 Poa. dokonaną z uwzględnieniem wyroku TK, za niezasadne należało również uznać zarzuty naruszenia pozostałych, wskazanych w skardze kasacyjnej, przepisów postępowania.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, skarga kasacyjna znajduje swoje usprawiedliwienie w zarzucie naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 2 p.p.s.a. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd I instancji stwierdził, że punktem wyjścia w rozpoznawanej sprawie jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. ( sygn. akt K 6/06; publ. Dz. U. Nr 75, poz. 529) stwierdzający, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), w zakresie w jakim stworzył możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 2 i 17 ust. 1 Konstytucji RP. W powołanym wyroku stwierdzono, że mankamentem regulacji art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa. jest brak "(...) ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się wpis na listę adwokatów – innego niż adwokacki egzaminu prawniczego." TK uznał, że umożliwienie dostępu do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem "(...) stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu". Z powyższego wynika, że Trybunał wiąże praktyczne doświadczenie prawnicze z przesłanką rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Niezależnie jednak od tego, czy kwestia odbycia odpowiedniej praktyki zawodowej będzie oceniana z punktu widzenia określonego w art. 65 pkt 1 Poa. wymogu, jaki musi spełniać osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów ( w świetle obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy stanu prawnego taki pogląd może być uzasadniony ), czy też w aspekcie stosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy niewątpliwym jest, że warunek zdobycia doświadczenia zawodowego musi być spełniony przez kandydata, który zdał inny, niż adwokacki, egzamin prawniczy.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do tego kiedy wspomniana praktyka powinna być odbyta. Minister Sprawiedliwości stoi na stanowisku, powołując się w tym zakresie na wyrok TK z 19 kwietnia 2006 r., że okres doświadczenia zawodowego należałoby liczyć po zdanym egzaminie, w kontrolowanej sprawie, sędziowskim. Pogląd ten podzielił Sąd pierwszej instancji, stwierdzając, iż "z treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika jednoznacznie, że należy badać staż pracy już po zdanym egzaminie, a nie staż pracy w ogóle". Mając na uwadze obowiązującą w dacie złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów i w dacie rozstrzygania przez organy samorządu adwokackiego, treść art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa., dotyczący tego przepisu pogląd Trybunału Konstytucyjnego a także stan prawny jaki istniał w dniu wydania zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, należy stwierdzić, iż stanowisko Sądu I instancji nie jest prawidłowe.

Po pierwsze, zważywszy, na to że pojęcia "odbycie praktyki", a "wykazanie się praktyką" nie są tożsame znaczeniowo, nie można przyjąć, iż TK wskazał jednoznacznie, że warunek odbycia praktyki zawodowej może być spełniony tylko wówczas, gdy praktyka ta ma miejsce po złożeniu, innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Po wtóre, należy mieć na uwadze, że co do zasady, w przypadku zmiany stanu prawnego w toku prowadzonego postępowania administracyjnego i braku przepisów przejściowych, sprawa powinna być rozstrzygnięta w oparciu o obowiązujące przepisy. Jednak nie można tracić z pola widzenia, iż w przedmiotowej sprawie organ I instancji rozstrzygał na podstawie przepisów dotychczasowych (obowiązujących w dacie wszczęcia postępowania). Zatem Minister Sprawiedliwości jako organ odwoławczy, rozpatrując odwołanie i mając na uwadze obowiązującą treść art. 66 Poa., obowiązany był odnieść się do rozstrzygnięcia organu I instancji w kontekście wiążących ten organ przepisów. Pamiętać należy, że Trybunał Konstytucyjny, orzekając o niezgodności przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa. w zakresie w jakim dał możliwość dopuszczenia do zawodu adwokata osób bez odpowiedniej praktyki zawodowej, nie uchylił przepisu ułomnego – nie posiadającego koniecznych treści – stwarzając tym samym dla ustawodawcy obowiązek doprowadzenia do stanu prawnego zgodnego z wyrokiem TK. Zmiana stanu prawnego w kierunku zgodnym z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego nastąpiła ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 286), gdzie art. 1 pkt 5 nadał nowe brzmienie przepisowi art. 66 Poa. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 4) Poa. wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko asesora sądowego, asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 Poa. lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Z przepisu tego jasno wynika, że nie wymaga on od osób, które zdały egzamin sędziowski i ubiegają się o wpis na listę adwokatów, aby doświadczenie zawodowe jakim muszą się wykazać miało miejsca wyłącznie po zdanym egzaminie. Powyższe unormowanie obowiązywało już w dacie rozstrzygania przez Ministra Sprawiedliwości i powinno było znaleźć odbicie w dokonanej przez WSA wykładni obowiązującego w dacie złożenia wniosku przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa. uznanego za niezgodny z Konstytucją w omówionym wyżej zakresie. Oznacza to, że organ, dokonując oceny wykazanej przez skarżącego praktyki zawodowej, winien był uwzględnić nie tylko okres pracy jaki miał miejsce po zdanym egzaminie sędziowskim, lecz powinien był uwzględnić i ocenić również inne okresy pracy skarżącego, które wiązały się ściśle z doświadczeniem zawodowym m.in. te, które miały miejsce w okresie aplikacji. Sąd I instancji, dokonując niekorzystnej dla skarżącego wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa. i akceptując tym samym nieprawidłowe stanowisko organu, naruszył prawo materialne. Minister Sprawiedliwości, ponownie rozpatrując odwołanie B. K., uwzględni dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnię prawa i oceni udokumentowane okresy pracy skarżącego pod kątem niezbędnej praktyki zawodowej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1) p.p.s.a.