Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1213/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel- Ziaja (spr.) Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Aldona Gąsecka - Duda Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2009 r. sprawy ze skarg Z.S. , W.S. , J.S. , M.S. , Firmy Handlowej "[ ]" S.A. w R. , J.O. , A.B. i J.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 14 lutego 2003 r. nr [ ] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 17 grudnia 2002 roku, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżących Firmy Handlowej "[ ] " S.A. w R. , J.O. , A.B. i J.Z. kwotę 525 zł. (pięćset dwadzieścia pięć złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. sygn. [...] po rozpoznaniu wniosku I.S. stwierdziło nieważność decyzji Zarządu Miasta T. z dnia [...] 1994 r., znak: [...] o przekazaniu w użytkowanie wieczyste Spółdzielni [...] w T. na okres 99 lat, tj. do 2093 r., nieruchomości Gminy Miasta T. oznaczonych m. in. nr działek: 1 o powierzchni 5761 m2 i nr 2 o powierzchni 120 m2 obręb [...] położonych przy ul. [...] w T. Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 158 k.p.a. oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. 2001 r. nr 79, poz. 856 ze zm.) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1999 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. nr 13, poz. 115).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzja Zarządu Miasta T. z dnia [...] 1994 r. naruszyła w sposób oczywisty dyspozycje art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ponieważ wydana została pomimo toczącego się już od 1992 r. przed Kierownikiem Urzędu Rejonowego w T. na skutek wniosku I.S. postępowania o zwrot nieruchomości.

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli Z.S , W.S. , J.S. , M.S. , A.B. , J.O. , J.Z. oraz Firma Handlowa "A. " SA w R.

Z. , W. ; J. i M.S. zarzucili, że toczy się już postępowanie z wniosku I.S. o wznowienie postępowania w tej samej sprawie, oparte na tej samej podstawie prawnej. Podniesiono również, że stwierdzenie nieważności decyzji z [...] 1994 r. wywołuje skutek w prawach osób trzecich. Zmienił się bowiem stan prawny m. in. działek nr 3 (powstałej z działki nr 1 ) i 2 , gdyż na wniosek użytkowników wieczystych prawo użytkowania wieczystego przekształcone zostało w prawo własności, wpisane do księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. , a zatem prawo będące przedmiotem decyzji z dnia [...] 1994 r. nie istnieje.

A.B. , J.O. i J.Z. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucili, iż przedmiotowa nieruchomość od dnia 28 grudnia 2000 r. pozostaje w użytkowaniu wieczystym Firmy Handlowej "A. " SA, co odnotowane jest w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Wydział Geodezji, Katastru i Nieruchomości w Urzędzie Miasta T. oraz w księdze wieczystej nr [...], w związku z czym wydana decyzja obarczona jest wadą formalną i należy ją uchylić.

Firma Handlowa "A. " S.A. zarzuciła, że od 28 grudnia 2000 r. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości będącej przedmiotem decyzji SKO z dnia [...] 2002 r. i powinna być uczestnikiem postępowania, a nie była informowana o jego przebiegu.

Po rozpatrzeniu powyższych wniosków Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., sygn. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych i § 1 pkt. 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1999 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych

W uzasadnieniu decyzji Kolegium opisało następujący stan faktyczny.

Orzeczeniem z dnia [...] 1964 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzekło o wywłaszczeniu parceli gruntowej l. kat. [...] o pow. 232 m2 oraz parceli l. kat.[...] o pow. 6217 m2 położonych w gminie katastralnej S. stanowiących własność W.O.

Będące przedmiotem wywłaszczenia parcele katastralne przekształciły się m. in. w działki nr 1 i 2 . Z działki nr 1 po obliczeniu jej powierzchni ze współrzędnych powstały działki ewidencyjne nr: 4 , 5 i 6 .

W dniu 9 lutego 1992 r. I.S. - spadkobierczyni wywłaszczonego właściciela - wystąpiła z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Zarząd Miasta T. decyzją z dnia [...] 1994 r., znak [...] przekazał w użytkowanie wieczyste dla Spółdzielni [...] na okres 99 lat, tj. do 2093 r., nieruchomości Gminy Miasta T. oznaczonych m. in. nr działek: 1 i nr 2 . Spółdzielnia ta była posiadaczem gruntu w dniu 1 sierpnia 1988 r., lecz nie miała uregulowanego stanu prawnego, toteż na podstawie art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U z 1991 r. nr 30 poz. 127) oddano grunt w użytkowanie wieczyste.

Aktem notarialnym z dnia [...]lipca 1994 r. Syndyk Masy Upadłościowej Spółdzielni [...] sprzedał J.O. , A.B. i J.Z. prawo użytkowania wieczystego działki nr 4 obszaru 928 m2 wraz z wiatą - magazynem i innymi urządzeniami trwale z gruntem związanymi (ogrodzenie, oświetlenie, instalacje). Aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1994 r. syndyk sprzedał M.B. , J.C. , J.K. , Z.D. oraz L.C. prawo użytkowania wieczystego m. innymi działki nr 2 obszaru 120 m2. Aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1994 r. syndyk sprzedał W.S. , Z.S. , J.S. i M.S. prawo użytkowania działek nr 5 i 6 obszaru 4774 m2 wraz ze stanowiącym odrębną nieruchomość magazynem - wiatą.

Postanowieniem z dnia [...] lutego1996 r. Nr [...] na wniosek I.S. Zarząd Miasta T. wznowił na podstawie art. 149 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] 1994 r. o przekazaniu w wieczyste użytkowanie działek nr 1 i 2 , przyjmując, że skoro od 1992 r. toczy się postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości to zachodzi konieczność wyjaśnienia kwestii pominięcia udziału wymienionej jako strony (następca prawny byłych właścicieli tych działek) w postępowaniu zakończonym oddaniem działek w użytkowanie wieczyste spółdzielni. W dacie wydawania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postępowanie o wznowienie nie było zakończone.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że decyzja Zarządu Miasta T. z dnia [...] 1994 r., znak [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Działki nr 1 i nr 2 , objęte tą decyzją, zostały nabyte w drodze wywłaszczenia, a od 1992 r. toczyło się postępowanie z wniosku byłych właścicieli o ich zwrot. Nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków może nastąpić tylko wówczas, gdy nie narusza to praw osób trzecich, przez które rozumieć należy także roszczenia poprzednich właścicieli (ich następców prawnych) o zwrot nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów o wywłaszczeniu, wynikające z treści art. 69 ust. 1 w zw. z art. 47 ust 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - zwłaszcza w sytuacji, gdy właściciele nieruchomości bądź ich następcy prawni wystąpili z wnioskiem o jej zwrot jeszcze przed wydaniem decyzji o uwłaszczeniu. Od sposobu załatwienia wcześniej wszczętej sprawy o zwrot nieruchomości uzależnione było uruchomienie uznaniowego trybu oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste w drodze decyzji administracyjnej. W ten sposób naruszono dyspozycje art. 47 ust. 4 i art. 69 ust 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 1998 r., sygn. akt II SA/Kr 206/97 (w sprawie ze skargi I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydaną w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją) stwierdził, że skoro wcześniej wszczęte postępowanie o zwrot nieruchomości nie zostało rozstrzygnięte, to niedopuszczalnym było podejmowanie odnośnie wnioskowanych do zwrotu działek decyzji o przekazaniu ich w użytkowanie wieczyste dotychczasowemu posiadaczowi. W takiej sytuacji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. obliguje organ administracji do zawieszenia postępowania administracyjnego. Zagadnieniem wstępnym dla sprawy oddania gruntu w użytkowanie wieczyste była kwestia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Rozstrzygnięcie sprawy oddania gruntu w użytkowanie wieczyste mimo obowiązku zawieszenia postępowania narusza art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu braku udziału w postępowaniu A. " S.A. z siedzibą w R. Kolegium uznało, że z materiału dowodowego sprawy wynikało, że użytkownikami wieczystymi działki nr 4 pozostają A.B. , J.Z. i J.O., . Osobom tym w sposób skuteczny doręczono postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2002 r. wszczynające na wniosek I.S. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miasta T. z dnia [...] 1994 r. Zawarto w nim stosowne pouczenie o uprawnieniach stron postępowania administracyjnego, jednak ani w wyznaczonym terminie, ani w ciągu kolejnych trzech miesięcy A.B. , J.Z. i J.O. nie poinformowali Kolegium, iż z dniem 28 grudnia 2000 r. F.H. A. " S.A. stała się użytkownikiem wieczystym działki 4 obr. [...]. Z aktualnego odpisu z Rejestru Handlowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy - Sąd Gospodarczy w R. wynika, iż do składania oświadczeń w imieniu Spółki uprawniony jest jednoosobowo każdy członek zarządu Spółki "A. " S.A., który składa się z J.O. , A.B. i J.Z. . Zgodnie z dyspozycją art. 38 k.c., działanie organu osoby prawnej (osób fizycznych) traktuje się jako działanie tej osoby prawnej. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] 1994 r., jak i decyzję z dnia [...] 2002 r. otrzymywali wszyscy członkowie zarządu spółki nie można przyjąć, że organy uprawnione do jej reprezentacji pozbawione były możliwości udziału w postępowaniu.

Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku Z. , W. , J. i M.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium wskazało, iż wcześniejsze wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego kwestionowana decyzją - jak to miało miejsce w rozpoznawanym przypadku - nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Odnosząc się do kolejnego z zarzutów Kolegium rozważyło kwestię nieodwracalności skutków prawnych decyzji Zarządu Miasta T. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy podkreślił, że dokonując oceny nieodwracalności skutków prawnych nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które mogą stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Nie są to bowiem bezpośrednie skutki wykonania samej decyzji administracyjnej, lecz zamierzone lub nieprzewidziane następstwa tego, że decyzja administracyjna, choć obciążona ciężkimi wadami, pozostaje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności. Należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od skutków prawnych dotyczących tego samego przedmiotu wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. Kolegium nie podzieliło twierdzeń wnioskodawców, iż decyzja Zarządu Miasta T. z dnia [...] 1994 r. stanowiła akt administracyjny powodujący pośrednie skutki w sferze prawa cywilnego, a w konsekwencji, iż wywołała nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu jakie nadaje temu pojęciu treść art. 156 §2 k.p.a. Decyzja z dnia [...] 1999 r. o przekształceniu przysługującego Z. , W. , J. i M.S., prawa użytkowania wieczystego w prawo własności działek (co do których jeszcze w lutym 1992 r. na wniosek I.S. wszczęte zostało dotychczas nie zakończone postępowanie o zwrot nieruchomości) nie stanowi skutku prawnego wywołanego przez będącą przedmiotem stwierdzenia nieważności decyzję o uwłaszczeniu prawem użytkowania wieczystego Spółdzielni [...] w T. , ale przez późniejsze zdarzenia, które nie mogą stanowić podstawy oceny, że tym samym wyżej przywołana decyzja uwłaszczeniowa wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2003 r. sygn. akt [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wnieśli: Z.S. , W.S. , J.S. , M.S. , Firma Handlowa "A. " w R. , J.O. , A.B. i J.Z.

Z. , W. , J. i M.S. podnieśli między innymi, że wnioskodawczyni podała tę samą podstawę prawną wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji. Wniosek w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji został złożony przez I.S. w dniu 20 maja 2002 r., w dniu 23 stycznia 1995 r. złożone zostało podanie o wznowienie postępowania. Kolegium nie wyjaśniło dlaczego zawieszono wcześniej wszczęte postępowanie (o wznowienie). Ponadto w pierwszej kolejności winien być rozpatrzony wniosek I.S. o zwrot wywłaszczonych działek, ponieważ ma to wpływ na ocenę zgodności z prawem kolejnych decyzji oraz aktów notarialnych. Skarżący wskazali, że zmienił się stan prawny m. in. działek nr 3 i 2 ponieważ na ich wniosek z dnia 18 czerwca 1999 r. prawo użytkowania wieczystego przysługujące do tych działek zostało przekształcone w prawo własności, które zostało wpisane do księgi wieczystej numer [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T.

Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. II SA/Kr 682/03.

Skarżący Firma Handlowa A. S.A. z siedzibą w R. , J.O. , A.B. i J.Z. podnieśli, że decyzja Kolegium z [...] grudnia 2002 r. nie została Spółce doręczona. Wskazano, że doręczenia spółce dokonuje się na adres jej siedziby, a nie na adresy prywatne jej organów. Zatem podstępowanie SKO z pominięciem strony oraz wydanie zaskarżonych decyzji bez jej udziału stanowi rażące naruszenie prawa.

Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. II SA/Kr 714/03.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze Z. , W. , J. i M.S. Kolegium wskazało powołując się na pogląd doktryny oraz orzecznictwo, że wcześniejsze wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania, jak to miało miejsce w rozpoznawanym przypadku, nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wbrew twierdzeniom skargi I.S nie podała tej samej podstawy prawnej dla wznowienia postępowania jak i dla stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż z wnioskiem o wznowienie postępowania wystąpiła na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zaś z żądaniem stwierdzenia nieważności - wskazując na rażące naruszenie prawa o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto w postępowaniu wszczętym przez Kierownika Urzędu Rejonowego w T. na wniosek I.S. z dnia 9 lutego 1992 r. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości (tj. działek nr 1 i 2 stanowiących wówczas własność Gminy Miasta T. ) przymiot strony tego postępowania miała Gmina Miasta T. , której doręczone zostało postanowienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Tym samym już w 1992 r. Gmina Miasta T. uzyskała wiadomość o wniosku I.S. z dnia 9 lutego 1992 r. Kolegium podtrzymało również swoje stanowisko odnośnie braku nieodwracalnych skutków prawnych decyzji, której nieważność stwierdzono. Odnośnie ostatniego z zarzutów skargi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko (powołując się na pogląd wyrażony przez NSA OZ w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1528/99), iż rozstrzygnięcie w postępowaniu, w którym w następstwie wznowienia mogłoby dojść do ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji oddającej nieruchomość w użytkowanie wieczyste ma charakter kwestii prejudycjalnej dla postępowania o zwrot nieruchomości, a nie odwrotnie.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze A. " S.A., J.O. , A.B. i J.Z. Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podnosząc, iż wobec doręczenia wszystkim członkom zarządu "A. " S.A. zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji, jak i samej decyzji SKO z [...] 2002 r. nie można przyjąć, że organy spółki nie wiedziały o toczącym się postępowaniu i zapadłej decyzji, jak też, że spółka była pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu. Ponadto żaden ze skarżących nie poinformował Kolegium, iż wieczystym użytkownikiem działki nr 4 stała się F.H. "A" S.A.

Na rozprawie w dniu 29 listopada 2006 r. Sąd połączył powyższe sprawy do wspólnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 682/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi Z.S. , W.S. , J.S. , M.S. , Firmy Handlowej "A. " S.A. w R. , J.O. , A.B. , J.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Sąd l instancji podzielił stanowisko Kolegium odnośnie rażącego naruszenia prawa przez decyzję Zarządu Miasta T. z dnia [...] 1994 r., znak: [...] oraz odnośnie braku nieodwracalnych skutków prawnych tej decyzji. W ocenie WSA w Krakowie jedynym bezpośrednim skutkiem decyzji Zarządu Miasta T. było ukształtowanie nowego stanu prawnego polegającego na przekazaniu gruntu w użytkowanie wieczyste spółdzielni. Wszystkie kolejne decyzje lub zdarzenia prawne, które dotyczyły nieruchomości, w stosunku do której został złożony wniosek o zwrot, nie stanowiły bezpośredniego skutku prawnego tej decyzji i ich skutki mogą być rozpatrywane wyłącznie w sferze cywilnoprawnej. Wydanie decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie jest w żadnym razie skutkiem wydania decyzji, która podlega stwierdzeniu nieważności w niniejszej sprawie.

Wyrokiem z dnia 16 października 2008 r. sygn. l OSK 1363/07 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia sądowi l instancji

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i w których postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - w skrócie p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 190 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powyższego wyroku wskazał: "Pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych odnosi się do takich skutków prawnych oraz skutków faktycznych mających miejsce w rzeczywistości społecznej, które powodują niemożność powrotu do stanu poprzedniego. Na płaszczyźnie prawa administracyjnego przesłankę "nieodwracalnego skutku prawnego" należy rozpatrywać poprzez uwzględnienie możliwości odmiennego uregulowania sytuacji prawnej jednostki od tej, która została ukształtowana decyzją dotkniętą wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Zarówno na gruncie orzecznictwa Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, iż decyzja wywołuje nieodwracalny skutek prawny, gdy dany organ administracji nie będzie uprawniony, ani przez przepisy prawa materialnego, ani przez przepisy proceduralne do odwrócenia, cofnięcia lub zniesienia tego skutku przez wydanie decyzji (por. m.in. wyrok NSA z 8 października 1999 r. l SA 119/09, teza pierwsza do wyroku NSA z 6 września 1999 r., IV SA/2708/98, teza pierwsza wyroku NSA z 27 października 1998 r., IV SA 1906/97, wyrok NSA z 12 maja 1998 r., l SA 2133/97, teza druga wyroku SN z 6 kwietnia 1995 r. , III ARN 8/95). W szczególności chodzi taką o sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa (por. teza druga wyroku NSA z 30 czerwca 1998 r., V SA 1374/96, wyrok NSA z 9 czerwca 1998 r. II SA 38/98). Nieodwracalny skutek prawny pojawia się wówczas gdy istnieje prawna dopuszczalność cofnięcia skutków decyzji na podstawie orzeczenia sądowego. Tak wiec nieodwracalny skutek prawny występuje w przypadku ustanowienia użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisania tego prawa w księdze wieczystej. Zatem zawarcie umowy notarialnej i przeniesienie własności nieruchomości będącej wynikiem wydania wadliwej decyzji administracyjnej dotyczącej sprzedaży nieruchomości powoduje powstanie nieodwracalnych skutków prawnych (por. teza druga uchwały składu siedmiu sędziów SN z 28 maja 1992 . , III AZP 4/92).

Sąd l instancji winien rozpoznać niniejszą sprawę pod kątem nieodwracalnych skutków prawnych zaskarżonej decyzji, a zatem powinien wziąć między innymi pod uwagę wielokrotne zmiany właścicieli, zabudowę wywłaszczonych gruntów i ich gospodarcze przeznaczenie. Samo ustalenie istnienia wad decyzji określonych w art. 156 § 1 k.p.a. nie przesądza bowiem o reaktywowaniu utraconych praw na rzecz uprawnionych spadkobierców wywłaszczonych w niniejszej sprawie. Po wydaniu decyzji w dniu [...] 1994 r. działki nr 5 i 6 były przedmiotem co najmniej kilku umów sprzedaży i decyzji o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności, co też winien rozważyć Sąd l instancji. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że nieodwracalny skutek prawny wywołany określoną decyzją następuje wtedy, gdy w wyniku samego tylko stwierdzenia jej nieważności nie zostanie przywrócony poprzedni stan prawny. Należy podzielić szeroko umotywowane stanowisko wyrażone w uchwale NSA z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. OPS 7/96, że skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie musi być odzyskanie własności nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela. Nie chodzi więc o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością, w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności".

Naczelny Sąd Administracyjny zalecił, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd l instancji wziął pod uwagę wielokrotne zmiany właścicieli, zabudowę wywłaszczonych gruntów i ich gospodarcze przeznaczenie. Wykonanie tych zaleceń nie jest możliwe ze względu na braki w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych. W szczególności brak jest dokumentów określających aktualny stan prawny nieruchomości tj. wypisów z rejestru gruntów oraz odpisów z ksiąg wieczystych -za wyjątkiem odpisu z KW nr [...] dot. działki nr 4 (k. [...] akt administracyjnych). W aktach sprawy znajdują się kserokopie umów sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych nieruchomości przez syndyka masy upadłościowej Spółdzielni [...] w T. w 1994 r. (k. [...]) oraz zawiadomienie o wpisie do ksiąg wieczystych z dnia [...] grudnia 1994 r. (k. [...]), jednakże brak jest jakichkolwiek dokumentów, na podstawie których można by ustalić, co działo się z działkami nr 2 oraz 4 , 5 i 6 po 1994 r. W szczególności w aktach sprawy brak jest decyzji z dnia [...] 1999 r. o przekształceniu użytkowania wieczystego we własność, na którą powołują się skarżący Z. , W. , J. i M.S. Mimo to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołało się na tę decyzję oceniając, że jej wydanie i pozostawanie w obrocie prawnych nie wskazuje na nieodwracalność skutków prawnych decyzji z [...] 1994 r.

Również kwestia aktualnej zabudowy i gospodarczego przeznaczenia wymienionych działek nie była przedmiotem postępowania dowodowego w niniejszej sprawie. Jedyne zapisy na tę okoliczność znajdują się w wymienionych wcześniej aktach notarialnych - umowach sprzedaży prawa użytkowania wieczystego zawartych w 1994 r. Brak jest ustaleń faktycznych na tę okoliczność zarówno w zaskarżonej decyzji, jak również w poprzedzającej ją decyzji SKO z dnia [...] 2002 r. sygn. [...]. Dowody określające stan faktyczny na 9 lat przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie są wystarczające i dlatego zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia aktualnego stanu nieruchomości.

Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. do właściwości sądów administracyjnych należy kontrola działalności administracji publicznej. Sąd nie ma kompetencji do ustalania stanu faktycznego we własnym zakresie, postępowanie dowodowe może zaś przeprowadzać wyłącznie w zakresie uzupełniających dowodów z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Zakres okoliczności faktycznych wymagających ustalenia zgodnie z wyrokiem NSA niewątpliwie przekracza ramy powołanego przepisu. Ustalenie aktualnego stanu prawnego i faktycznego przedmiotowych nieruchomości oraz ocena tego stanu w świetle wykładni pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny należy w tej sytuacji do organu administracji publicznej.

Ponieważ prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję SKO w T. z dnia [...] 2002 r. sygn. [...]. Obie te decyzje naruszają przepisy postępowania tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego należało je uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.