Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 303/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 6, art. 4,
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

W wyniku pozytywnego rozpatrzenia wniosku M.R. (dalej: strona, skarżący) Informacją [...]z dnia [...] r. Prezydent Miasta G. (dalej: organ pierwszej instancji) przyznał skarżącemu prawo do wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dzieci A., K. i N.R. w określonym w decyzji okresie. (A.- od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019r., K. - od 1 października 2019 do 31 marca 2021 r. oraz córkę N.- od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021r.)

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. organ pierwszej instancji uchylił skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na syna K., w uzasadnieniu odwołując się do wyroku Sądu Okręgowego w G. sygn. akt [...] z dnia [...] r. opatrzonego klauzulą prawomocności z dniem 9 listopada 2019 r. w sprawie rozwodu i wykonywania władzy rodzicielskiej na A., K. i N.

Następnie decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji postanowił uznać pobrane przez skarżącego świadczenie na K.R. w kwocie 3.500zł w okresie od 1 grudnia 2019 do 30 czerwca 2020 r. za nienależnie pobrane.

W wyniku wniesienia odwołania od powyższej decyzji, rozpatrujące sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (organ drugiej instancji) decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną doń decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na braki formalne przeprowadzanego postępowania pierwszoinstancyjnego (brak poinformowania strony o wszczęciu z urzędu niniejszego postępowania).

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji pismem z dnia 9 listopada 2020 r. powiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko – K.R. w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r.

Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 1, art. 2 pkt 11, art. 5, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 13a, art. 18 , art. 20 i art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) oraz rozrządzeń wykonawczych organ pierwszej instancji postanowił świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu na dziecko K. w kwocie 3.500zl za okres od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. uznać za nienależnie pobrane. Jednocześnie postanowił, że od kwoty świadczeń nienależnie pobranych naliczane są odsetki ustawowe, ustalił wysokość należnych odsetek na kwotę 132,11zł oraz orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek ustawowych na wskazany rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej w G.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wymienione świadczenia wychowawcze przysługę matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Na mocy art. 25 za nienależnie pobrane świadczenie uważa się m.in. świadczenia wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia

Zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy od kwot nienależnie pobranego świadczenia naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, a w myśl ust. 7 - nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami podlegają potrąceniu z wypłaconego świadczenia wychowawczego, świadczeń rodzinnych czy innych świadczeń.

Dalej organ przedstawiając stan faktyczny sprawy stwierdził, iż w dniu [...] r. wydana została informacja przyznająca skarżącemu świadczenia na dzieci- A., K. i N. Mocą wyroku Sądu Okręgowego w G. sygn. akt [...] z dnia [...] r. ustalono, że miejscem zamieszkania synów A. i K. jest miejsce zamieszkania matki, natomiast miejscem zamieszkania córki - miejsce zamieszkania ojca. Uregulowano też obowiązek alimentacyjny względem dzieci, skarżący został zobowiązany do płacenie alimentów na synów do rąk ich matki, a matka - do płacenia alimentów na córkę do rąk jej ojca. Zdaniem organu, nie można uznać, że rodzice sprawują nad dziećmi opiekę naprzemienną.

W związku z powyższym Ośrodek Pomocy Społecznej wszczął z urzędu postępowanie w sprawie przyznanych świadczeń wychowawczych na dzieci, w toku którego oświadczeniem z dnia [...] skarżący potwierdził, iż od prawomocności wyroku, tj. od 19 listopada 2019 r. synowie A. i K. zamieszkują z matką a córka N. ze swoim ojcem, czyli skarżącym.

Dlatego w dniu [...]r. wydana została decyzja, uchylająca prawo do świadczeń wychowawczych.

Dalej organ podniósł, iż decyzją z dnia [...] r. ustalono świadczenie nienależnie pobrane, ale w wyniku decyzji organu odwoławczego decyzja ta została uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

Po prawidłowym powiadomieniu skarżącego o wszczęciu postępowanie w sprawie, organ pierwszej instancji przedmiotową decyzją orzekł o świadczeniu nienależnie pobranym w wysokości 3,500 zł i zobowiązał skarżącego do jego zwrotu. Pomimo pisma skarżącego z dnia 18 listopada 2020 r, informującego o pozostawaniu syna K. w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. pod jego opieką, organ uznał, że decydujący w sprawie jest wymieniony powyżej wyrok Sądu Okręgowego w G., do kwestionowania ustaleń którego organ nie jest upoważniony. Stąd też orzeczono, że we wskazanym w decyzji czasie świadczenie wychowawcze na syna K. skarżącemu nie przysługiwało.

Odwołanie od powyższej decyzji pismem z dnia 5 grudnia 2020 r. złożył skarżący. Wnosząc o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości, zarzucił jej naruszenie art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez nieuwzględnienie okoliczności faktycznego zamieszkiwania syna K. w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. u ojca, a także wykonywania w wymienionym okresie przez ojca faktycznej opieki na synem oraz naruszenie art. 25 tej ustawy, poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż świadczenie wychowawcze wypłacone na K. w tym okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy. Podniósł też naruszenie przepisów ustawy w sposób mający istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy poprzez niedokonanie oceny dowodu w postaci oświadczenia skarżącego oraz matki działki - co do faktycznego miejsca zamieszkania syna w wymienionym okresie oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż wyrok Sądu Okręgowego wiąże organ w zakresie dotyczącym faktycznego miejsca pobytu syna K. oraz rodzica, który sprawuje nad nim faktyczną opiekę.

W motywach, odwołując się do treści art. 22 ustawy zwrócił uwagę na niezbędność ustalenia w toku postępowania, kto faktycznie sprawuje opiekę na synem K., tym bardziej, że to on w pierwszej kolejności złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego.

Wykładnia art. 22 ustawy dokonana przez organ pierwszej instancji jest sprzeczna z celem tego przepisu i pomija zupełnie jego zawartość językową, mimo, że przepis ten odnosi się do sprawowania faktycznej opieki. W takiej sytuacji świadczenie wypłaca się temu z rodziców czy opiekunów, który rzeczywiście sprawuje nad dzieckiem. Stąd też kryterium, dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywania dziecka u danego rodzica.

W przypadku art. 22 ustawy należy posłużyć się kilkoma kryteriami, które pozwolą na jednoznaczne ustalenie, który z rodziców (opiekunów) rzeczywiście sprawuje opiekę na dzieckiem- m.in. posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspokajanie potrzeb bytowych, wychowawczych emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie. Odwołujący podkreślił, że omawiana ustawa przy rozstrzyganiu zbiegu uprawnień nakazuje ustalenie kto faktycznie sprawuje opiekę na dzieckiem, a nie komu ją powierzono. Stąd konieczność ustalenia stanu faktycznego a nie stanu prawnego sprawy.

Dalej skarżący stwierdził, iż w orzecznictwie sądowo-administracyjnym prezentowany jest pogląd, że zapisy omawianej ustawy nie wykluczają sytuacji, że pomimo formalnego powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej matce, świadczenie będzie należne opiekunowi faktycznemu albo ojcu, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. Opieka czyli faktyczna piecza powinna obejmować rzeczywiste przebywanie i zamieszkiwanie z dzieckiem. Wspólne zamieszkiwanie - co do zasady wiąże się z faktycznie sprawowaną opieką nad dzieckiem. Odwołując się do wyroku tut. Sądu stwierdził, że istnienie orzeczenia sądu ustającego miejsce zamieszkania małoletniego dziecka nie wyklucza prowadzenia przez organ ustaleń dotyczących tego, kto z rodziców zamieszkujących oddzielenie, sprawuje opiekę nad dzieckiem. Z treści wymienionych powyżej przepisów wynika, że organy są nie tylko uprawnione ale wręcz zobowiązane do prowadzenia ustaleń w zakresie sprawowania rzeczywistej opieki na dzieckiem.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając m.in. na podstawie art 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego (odwołując się w szczególności do ustaleń w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej do wyroku Sądu Okręgowego w G.) oraz przytoczył przywoływane w sprawie przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Następnie stwierdził, że organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i zastosował w sprawie właściwe przepisy, a podniesione w odwołaniu zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, gdyż wyroki sądów powszechnych i administracyjnych w pełnym zakresie wiążą organy administracji. Dalej dodał, że skoro rodzice dziecka za obopólną zgodą zmieniają regulację wynikającą z osnowy wyroku dotyczącego miejsca zamieszkania dziecka czy też alimentacji - to muszą wystąpić do sądu o zmianę takiego orzeczenia w tym zakresie. Regulacje sądowe w tym zakresie kształtują uprawnienia wynikające z norm prawa materialnego - np. do świadczenia wychowawczego. Stąd też w ocenie organu odwoławczego oświadczenie matki dziecka w zakresie faktycznego zamieszkiwania syna K. w okresie od grudnia 2019 r. do czerwca 2020 r. nie mają wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji.

Organ podkreślił, że we wniosku o przyznanie świadczenia oraz w informacji przyznającej to świadczenie strona została poinformowana o konieczności zgłaszania organowi pierwszej instancji o zmianie sytuacji mającej wpływ na uprawnienia do świadczenia wychowawczego. Podkreślił, że środki budżetowe na świadczenia wychowawcze muszą zostać zabezpieczone w ilości pozwalającej na korzystanie z nich przez wszystkich uprawnionych. Muszą być jednak wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem przez osoby uprawnione.

Wskazując na art. 25 ust. 10 ustawy organ stwierdził, że organ właściwy, który wydał w sprawie decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jednak wniosek złożony przez stronę uprawnioną może być rozpatrzony w odrębnym postępowaniu przez organ pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucają zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 22 ustawy . o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez nieuwzględnienie okoliczności faktycznego zamieszkiwania syna K. w przedmiotowym okresie u ojca, a także wykonywania przez skarżącego faktycznej opieki na dzieckiem;

- art. 25 tej ustawy poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż świadczenie wychowawcze wypłacone na syna K. w okresie od 1 grudnia 2019 r do 30 czerwca 2020 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy,

- przepisów postępowania w sposób mający wpływ na ostateczny wynik sprawy poprzez nieprawidłową ocenę dowodu w postaci oświadczenia skarżącego oraz matki dziecka złożonego w postaci pisemnej odnośnie faktycznego miejsca zamieszkania syna K. w wymienionym okresie i uznanie, iż oświadczenie to nie ma znaczenia dla treści rozstrzygnięcia;

- błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie poprzez przyjęcie, iż wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt [...] wiąże organ samorządowy w zakresie dotyczącym faktycznego miejsca pobytu syna K. oraz rodzica, który sprawuje na nim faktyczną opiekę.

Uwzględniając powyższe skarżący wniósł o uwzględnienie skargi, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, względnie uchylenia decyzji obu organów oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi przedstawił sytuację faktyczną sprawy oraz rozwinął postawione zarzuty, powtarzając co do zasady argumentację zaprezentowaną w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrują sprawę, zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi przez sąd następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy , naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. powołanej powyżej ustawy)

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podjęte zostały z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy uzasadniającym ich uchylenie i wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o uznaniu za nienależnie pobrane w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. świadczenia wychowawczego oraz o jego zwrocie przez skarżącego wraz z odsetkami.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.). Stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżący był uprawniony do pobrania świadczenia wychowawczego na syna K. w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r., w rozumieniu przepisów powołanej wyżej ustawy.

W ocenie organów w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej skarżącego, powodująca brak uprawnień do pobierania świadczenia wychowawczego na syna, bowiem wyrokiem Sądu Okręgowego w G. [...] Wydział Cywilny Rodzinny dnia [...] r. sygn. akt [...], który stał się prawomocny z dniem 9 listopada 2019 r. rozwiązano małżeństwo skarżącego oraz ustalono sprawowanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi strona. Ustalono tym wyrokiem, że miejscem zamieszkiwania małoletnich synów skarżącego A. i K. jest miejsce zamieszkiwania matki, a miejscem zamieszkania – córki – N.– miejsce zamieszkiwania ojca zasądzając jednocześnie od skarżącego alimenty na rzecz synów płatne do rąk matki oraz alimenty na rzecz córki od matki- płatne do rąk ojca. Tym samym ustalono, że skarżący nie sprawuje od 9 listopada 2019 r. bezpośredniej opieki nad synem K., gdyż zgodnie z przywołanym wyrokiem miejscem zamieszkania małoletniego K. jest każdorazowe miejsce zamieszkania ich matki.

Wskazując na treść art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i art. 5 ust. 2a wymienionej na wstępie ustawy należy zauważyć, iż prawo do pobierania świadczeń powinno przysługiwać osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem i ponoszącej związane z tym wydatki, a także wspólnie z nim zamieszkującej, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy). Przy czym sformułowanie "wspólne zamieszkanie" należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u osoby, która sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel, na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Tym samym granice przedmiotowe ustanowione przez ustawodawcę, wyznaczają przesłanki: "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspakajania potrzeb życiowych dziecka".

W realiach niniejszej sprawy organ nie przeprowadził żadnego postępowania celem ustalenia faktycznego miejsca przebywania małoletniego K., przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia wskazany powyżej wyrok mówiący m.in. o miejscu zamieszkiwania syna w miejscu zamieszkiwania matki oraz oświadczenie skarżącego z dnia 9 lipca 2020 r., iż z dniem uprawomocnienia się wyroku rozwodowego (9 listopada 2019 r.) synowie A. i K. zamieszkali z matką a córką N. wraz z ojcem. Jednak w aktach sprawy znajduje się też drugie oświadczenie zainteresowanych. W pisemnym oświadczeniu skarżącego oraz matki syna K. z dnia 13 listopada 2020 r., stwierdzono, że "w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. syn K. niezależnie od decyzji sądu pozostawał faktycznie pod opieką ojca (M.R.). W tym okresie K. ... zamieszkiwał więc z ojcem....". W oświadczeniu tym wyjaśniono też, że poprzednie oświadczenie z dnia 9 lipca 2020 r. dotyczyło tylko okresu od 9 do 30 listopada 2019 r.

W tym zakresie sprawa nie była przedmiotem rozważań organów, które poprzestały na stwierdzeniu, iż zostały związane wyrokiem Sądu Okręgowego.

W kontrolowanej sprawie wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nastąpiło z powołaniem się na art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy – tj. wypłata świadczenia mimo braku prawa do tego świadczenia. W ocenie organu brak prawa skarżącego do tego świadczenia wynika z faktu powierzenia faktycznej władzy rodzicielskiej na synem, z racji wspólnego zamieszkiwania wynikającego z wyroku sądu, matce, a nie ojcu.

Jednak w ocenie Sądu organ pierwszej instancji wydał decyzję zobowiązującą do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego (świadczenia wychowawczego) bez wnikliwego ustalenia, czy skarżący faktycznie utracił prawo do przedmiotowego świadczenia i czy miał tego świadomość. Niewątpliwie skarżący miał świadomość tego, że jego małżeństwo z matką syna zostało rozwiązane przez rozwód, w wyroku tym orzeczono o władzy rodzicielskiej, a nawet w oświadczeniu z dnia 7 lipca 2020 r. przyznał, że syn K. zamieszkuje wraz z matką. Jednak w aktach sprawy pojawiło się nowe oświadczeniem z dnia 13 listopada 2020 r., w stosunku do którego organ nie zajął stanowiska. Mając zaś na uwadze, że kryterium, dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywania dziecka u danego rodzica, nie można zgodzić się z takim postępowaniem organów.

Uwzględniając bowiem cel tego świadczenia wyrażony w 4 ust. 1 ustawy – a mianowicie przeznaczenia świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków zwiaznych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką na nim i zaspakajaniem jego potrzeb życiowych, decydujące musi być ustalenie, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jest to wprawdzie świadczenie wypłacane rodzicowi, ale przyznawane na zaspokojenie konkretnych potrzeb dziecka. Stąd też nie może prowadzić do fikcji, iż przyznaje się świadczenie rodzicowi, który wprawdzie ma zamieszkiwać z dzieckiem, ale z nim nie zamieszkuje, a tym samym nie sprawuje bezpośredniej i faktycznej opieki, z kolei ten który faktycznie taką opiekę sprawuje zostaje pozbawiony świadczenia dla dziecka.

Mając na uwadze wskazane powyżej granice przedmiotowe ustanowione przez ustawodawcę dla tego świadczenia wyznaczone przez "zamieszkiwanie", "wychowywanie", "opiekę" i "zaspakajanie potrzeb życiowych dziecka", rolą organu jest potwierdzenie, iż wszystkie te przesłanki w danym konkretnym przypadku zostały spełnione.

W przeciwnym razie stwierdzenie iż świadczenie wychowawcze wypłacono mimo braku prawa do tego świadczenia jest za daleko idące.

Jednocześnie, gdyby przyjąć prawdziwość oświadczenia złożonego przez matkę i ojca, iż we wskazanym powyżej okresie syn K. zamieszkiwał wspólnie z ojcem i tym samym spełniony został warunek z art. 4 ust. 1 omawianej ustawy należy rozważyć, czy w ogóle doszło w sprawie do pobrania nienależnych świadczeń, w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy.

Nadto mając na uwadze, iż świadczenie wychowawcze jest wypłacane na potrzeby dziecka, przy ustaleniu (czego także dotąd organy nie uczyniły), że matka dziecka nie pobierała takiego świadczenia, brak byłoby podstaw do żądania zwrotu świadczenia skonsumowanego na potrzeby dziecka.

Zatem w realiach niniejszej sprawy okolicznością wymagającą rozważenia i oceny jest okoliczność, kto czerpał korzyści z tychże środków, jak również kiedy matka złożyła wniosek o przyznanie dla niej prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci.

Organy nie zweryfikowały tych okoliczności, mimo że na okoliczności te skarżący powoływał się do początku prowadzonego postępowania. Nie odniesienie się do tych twierdzeń jest naruszeniem art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 6 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego), co w konwekcji mogło prowadzić do naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Należało bowiem uznać, że organy nie zbadały wnikliwie i jednoznacznie, czy przedmiotowe świadczenie zostało przez skarżącego "nienależnie pobrane" w rozumieniu wymienionego powyżej przepisu. Powyższe uchybienie związane jest z błędną wykładnią pojęcia świadczenia nienależnie pobranego i oceną zaistnienia konkretnych okoliczności w tej sprawie.

Przy ponownym ich rozpoznaniu organy powinny przeprowadzić postępowanie w kierunku wyjaśniania zgłoszonych wątpliwości

Z tych względów, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie przewidzianym w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).