Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2974/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art 24 ust 2 , art. 28 ust 1, 2 , 3, 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art 7,11, 77 par 1 , 107 par 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2009 r. sprawy ze skargi RK na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez R K jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] września 2008 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr z dnia [...] marca 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujący stanie faktycznym:

Pismem z [...] lutego 2005 r. R K zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie na raty, a w części o umorzenie, zadłużenia powstałego z tytułu nieopłaconych składek. W treści pisma między innymi wskazał na liczne kontrole mające miejsce w jego firmie oraz na chorobę a następnie śmierć swojej siostry i koszty jakie w związku z tym poniósł. Zaznaczył, iż wpływ na jego trudną sytuację finansową ma obowiązek uiszczania alimentów na dzieci i żonę w kwocie wyższej niż dotychczas. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie [...] w W. Działalność prowadzi sam, nie zatrudnia pracowników. Dochody swoje określił jako znikome, ledwo pokrywające niezbędne potrzeby życia codziennego. Oświadczył też, że posiada dwie nieruchomości, na terenie W ([....] udziału) oraz we wsi R, pow. M (gospodarstwo rolne – [...] ha). Z żoną od [...] r. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, płaci alimenty na dzieci w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie.

Pismem z [...] lutego 2005 r. dłużnik zmodyfikował swój wniosek w ten sposób, że wniósł o umorzenie zobowiązań wobec ZUS wraz z odsetkami. W treści pisma powołał się m.in. na wyroku Sądu Rejonowego dla W Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z [...] stycznia 2005 r., którym Sąd oddalił jego powództwo o obniżenie alimentów. Z tego powodu spłata w układzie ratalnym zaległości składkowych -jak wskazał zainteresowany- będzie niemożliwa i dlatego też wniósł o umorzenie całego zadłużenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] marca 2005 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Następnie wyjaśnił, iż po przeanalizowaniu zgromadzonych materiałów stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki pozwalające na umorzenie należności składkowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] marca 2005 r. zainteresowany ponownie zwrócił się o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami. Wskazał, że w chwili obecnej ma do spłacania kredyt mieszkaniowy i alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. W treści tego wniosku powołał się na § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) oraz na podnoszone już w toku postępowania, we wcześniejszych pismach kierowanych do organu, okoliczności.

Decyzją z [...] kwietnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] marca 2005 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ m.in. wskazał, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączono żadnych dokumentów oraz nie wskazano w nim żadnych nowych faktów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji z [...] marca 2005 r. odmawiającej umorzenia należności.

Wymieniona decyzja Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2005 r. została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z 9 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1726/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 119 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd wskazał, że organem odwoławczym powinien być minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, który zgodnie z art. 17 k.p.a. jest organem odwoławczym od decyzji wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem decyzję z [...] kwietnia 2005 r. wydał Prezes Zakładu.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek R K o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W dniu [...] października 2006 r., zainteresowany do protokołu przesłuchania oświadczył, iż podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie wynikające z poprzednio złożonych pism. Dodatkowo oświadczył, iż poza dochodem w kwocie około [...] zł, innych źródeł dochodu nie posiada. Płaci alimenty w kwocie po [...] zł na dzieci i [...] zł na żonę. Posiada zobowiązania wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wobec Urzędu Gminy W z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie[...] zł i odsetki od tej kwoty. Do akt sprawy złożył pismo z [...] października 2006 r. zawierające obszerne wyjaśnienia oraz oświadczenie majątkowe. W wymienionym piśmie wskazał ponownie na swoją trudną sytuację finansową spowodowaną m.in. chorobą i śmiercią siostry oraz związanymi z tym kosztami, koniecznością opłacania alimentów na dzieci i żonę, chorobą rodziców, wypowiedzeniem przez bank umowy kredytowej

W dniu [...] listopada 2006 r. strona złożyła kolejne pismo w sprawie wraz załącznikami informując w ten sposób o wydaniu w dniu [...] kwietnia 2005 r. przez Sąd Rejonowy dla W Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich wyroku ustanawiającego rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami R K oraz G K, o wyznaczonym na [...] marca 2007 r. terminie rozprawy w sprawie o dział spadku po zmarłej siostrze, o zajęciu przez Komornika Sądowego wyposażenia warsztatu a także o konieczności sprawowania opieki nad matką, potrąconą przez samochód i związanych z tym kosztach.

Decyzją z [...] grudnia 2006 r. Prezes ZUS, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] marca 2005 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż strona jest właścicielem nieruchomości położonej w W oraz właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha we wsi R, pow. M. Obydwie nieruchomości posiadają księgę wieczystą. Trwają -jak podał organ- czynności związane z zabezpieczeniem spłaty należności wpisem hipoteki przymusowej. Dalej, organ wskazał, iż uzyskiwane dochody z prowadzonej działalności gospodarczej pozwalają na regulowanie kosztów związanych z codziennym utrzymaniem oraz na bieżące alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Zaznaczył, iż należności z tytułu składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W i do dnia niniejszej decyzji nie stwierdzona została nieściągalność zadłużenia. Organ uznał również, iż trudności finansowe dłużnika oraz zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Zakład ponownie stwierdził, iż nie zostało wykazane, że opłacenie należności z tytułu składek wymienionych w sentencji decyzji pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Powyższą decyzję Prezesa ZUS z [...] grudnia 2006 r. skarżący zaskarżył

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane w sprawie stanowisko.

Wyrokiem z 19 września 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1151/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z 18 grudnia 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd zaznaczył, iż argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji, m.in. z uwagi na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia, a jedynie świadczy o powierzchownej ocenie przez Prezesa ZUS stanu faktycznego sprawy, bez uwzględnienia wszystkich występujących w niej dowodów i wynikających z nich okoliczności.

Zauważył, iż organ nie dokonał należytej analizy dochodów skarżącego oraz jego koniecznych wydatków, w celu określenia rzeczywistych możliwości płatniczych zainteresowanego, a w konsekwencji ustalenia, czy jest on w stanie opłacić należności składkowe, nie narażając siebie na pozbawienie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań Prezesa Zakładu, odnoszących się bezpośrednio do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu samo stwierdzenie, iż strona uzyskuje dochody nie jest w tym względzie wystarczające. Natomiast stwierdzenie organu, iż dochody te pokrywają potrzeby strony nie zostało niczym poparte.

Sąd zauważył, iż strona dołączyła do akt sprawy obszerną dokumentację, pozwalającą na ustalenie jej możliwości finansowych, natomiast z uzasadnienia skarżonego orzeczenia zupełnie nie wynika aby dane wynikające z tych dokumentów zostały przez organ uwzględnione. Prezes ZUS zupełnie nie wziął pod uwagę wysokości uzyskiwanych przez stronę zarobków (z działalności gospodarczej, z wynajmu pomieszczeń) jak i ponoszonych przez nią wydatków.

Sąd zaznaczył, iż w prowadzonym postępowaniu organ nie wyjaśnił jaka kwota z miesięcznych dochodów strony pozostaje jej na miesięczne utrzymanie. Nadto, organ nie wskazał jakie znaczenie w sprawie, w świetle § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, ma sprawowanie opieki przez skarżącego nad jego chorymi rodzicami. Bez ustalenia powyższego -w ocenie Sądu- nie jest możliwa prawidłowa, niemająca cech dowolności, ocena sprawy w kontekście § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Stwierdził, iż w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności występujących w sprawie, związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącego a więc związanych w szczególności z przesłanką umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Sąd uznał ponadto, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaznaczył, iż załączone przez skarżącego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumenty dotyczące postępowania restrukturyzacyjnego nie zostały przez organ zauważone.

Podkreślił, iż Prezes ZUS swoją decyzję w sprawie winien oprzeć na aktualnych okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej strony. W tym celu niezbędne jest ustalenie obecnych zarobków strony i obecnych jej zobowiązań, w tym alimentacyjnych, podatkowych i kredytowych a także wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Nadto zauważył, iż z treści decyzji winno wynikać jakie jest zadłużenie strony dotyczące jej konta osobistego albowiem tylko te należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mogą być umorzone w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym płatnik w uzasadnieniu wydanej decyzji również powinien być poinformowany.

Zaznaczył , iż ponownie podejmując decyzję w sprawie organ winien rozważyć możliwość częściowego umorzenia należności.

Ponadto Sąd dostrzegł, iż sformułowanie zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji jako wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. jest błędne. Wskazał ,iż decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy może jedynie odnosić się do wcześniejszej decyzji i musi odpowiadać jednemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a. Nie może więc równocześnie "utrzymywać w mocy" i "odmawiać umorzenia".

W dniu [...] stycznia 2008 r., zainteresowany do protokołu przesłuchania oświadczył, iż podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie. Ponadto kolejnymi pismami uaktualnił wniosek w zakresie swojej sytuacji majątkowej załączając do nich m.in.: zaświadczenie z banku [...] S.A. z dnia [...] .12.2007 r. o zawartej ugodzie obejmującej spłatę kredytu na cele mieszkaniowe w okresie od maja 2007 r. do maja 2009 r. w ratach miesięcznych po [...] zł spłacanych przez osoby trzecie. decyzję urzędu Gminy W w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2007 ( płatność co drugi miesiąc w wysokości [...] zł ), fakturę VAT za energie elektryczną zawierającą prognozę na okres półroczny w wysokości [...] zł miesięcznie około [...] zł., Obwieszczenie Komornika o licytacji ruchomości z dnia [...] maja 2007 r. na wniosek wierzyciela G K w sprawie o alimenty. Dłużnik podniósł, iż nadal toczy się postępowanie w sprawie o nabycie spadku po jego zmarłej siostrze TP, co powoduje ciągłe koszty sądowe oraz koszty należne pełnomocnikowi w sprawie. Płatnik udokumentował wydatki związane z alimentami przyznanymi na żonę i dwoje dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto wskazał na ponoszone koszty postępowania spadkowego, w tym wydatki na biegłego sądowego w kwocie [...] zł i [...] zł, z tytułu opłaty sądowej w wysokości [...] zł , koszt usług kancelarii adwokackiej w kwocie [...] zł. Skarżący ponosi opłaty za lokal, który wchodzi w masę spadkową w kwocie [...] zł za energię elektryczną, za lokal użytkowy i mieszkanie [...] zł , opłaty za abonament telefoniczny [...] S.A. za 12/2007 w wysokości [...] zł., za 06/2008 w kwocie [..;] zł, za 7/2008 r. w kwocie [..;] zł., abonament telefoniczny [...] za 05/2008 w kwoce [...] zł , za 7/2008 w kwocie [...] zł., podatek od nieruchomości położonej przy ulicy [...] uiszczony w 2007 r. w wysokości [...] zł. Dłużnik uiścił opłatę sądową od apelacji wniesionej do Wydziału Ksiąg Wieczystych w kwocie [...] zł, opłatę za świadczenie [...] zł, uiścił opłatę za ubezpieczenie budynku jednorodzinnego za okres 01.11.2007 r. - 31.10.2008 r. w wysokości [...] zł. Wnioskodawca wykazał swój dochód przedkładając PIT/B i PIT 36 za 2006 r., w którym uzyskał dochód w wysokości [...] zł., wydruk obrotów za listopada 2007 r.-wykazujący dochód w kwocie [...] zł PIT/B i PIT 36 za rok 2007 wykazując dochód w wysokości [...] zł, wydruk obrotów za maj 2008 z dochodem [...] zł oraz rozwiązanie umowy najmu [...] z dnia [...] .06.2008 r. i ustalenie wysokości kosztów najmu na kwotę [...] zł.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] marca 2005 r. o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odniósł się do postępowania restrukturyzacyjnego prowadzonego wobec dłużnika wskazując, iż postępowanie to wobec nie spełnienia przesłanek ustawowych zostało umorzone decyzja z dnia [...] kwietnia 2004 r., którą utrzymał w mocy Sąd Okręgowy w W. Ponadto wskazał, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek ze względu na całkowitą nieściągalność zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zaznaczył, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W do dnia wydania decyzji jest aktualne. W tej sytuacji uznał, iż brak jest podstaw do uznania, że nieopłacone należności z tytułu składek są zobowiązaniami nieściągalnymi. Wskazał, iż dłużnik jest właścicielem nieruchomości położonej w jego miejscu zamieszkania w W przy ulicy [...] o powierzchni [....] m2, budynku mieszkalnego o powierzchni [...] m2 oraz budynku pod działalność gospodarczą o pow. [....] m2. W dniu [...] listopada 2006 r. Zakład dokonał zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP dokonując wpisu hipoteki przymusowej. Powyższy wpis został przez zainteresowanego zaskarżony. Do dnia wydania decyzji nie zapadło rozstrzygnięcie w tej sprawie. Prezes zaznaczył, iż z udziałem dłużnika toczy się kilka spraw egzekucyjnych, wobec czego zasądzane są koszty egzekucyjne w różnych wysokościach. Prezes ZUS wskazał, iż organ I instancji właściwie przyjął, iż fakt spłaty kredytu i zobowiązań z tytułu egzekucji na rzecz banku PKO BP nie jest argumentem dla zmiany orzeczenia, gdyż z przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, że raty w kwocie [...] zł miesięcznie spłacane są przez osoby trzecie. Organ stwierdził także, iż długotrwałe postępowanie spadkowe po zmarłej siostrze T P oraz ponoszone koszty związane z jego prowadzeniem, w tym koszty ustanowienia pełnomocnika w sprawie, nie jest wystarczające dla uwzględnienia wniosku o umorzenie. Organ zauważył, iż na mocy postanowienia Sądu dłużnik ma prawo do [...] części masy spadkowej, której wartość została określona w decyzji organu podatkowego na kwotę [...] zł. Wobec tego udział zobowiązanego wynosi [...] zł. W związku z powyższym uznał, iż po zakończeniu postępowania spadkowego zainteresowany będzie posiadał środki finansowe, które mogą być przeznaczone na uregulowanie choć części zobowiązań wobec Zakładu.

Prezes ZUS nie stwierdził ponadto zaistnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Uznał, iż Zakład właściwie ocenił, iż uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej dochody mogą zostać w części przeznaczone na uregulowanie zadłużenia również z tytułu należności składkowych. Z uzyskiwanych dochodów opłacane są bieżące koszty utrzymania lokalu mieszkalnego, [...] , koszty utrzymania nieruchomości położonej w miejscowości R, koszty przewlekłego postępowania spadkowego, bieżące zobowiązania alimentacyjne. Uznał, iż przedłożone dokumenty wskazują na istniejącą możliwość spłaty zobowiązań także z tytułu składek, bowiem jednorazowo wnoszone są opłaty przekraczające wysokość udokumentowanych dochodów. W ocenie organu dłużnik dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na dobrowolną, stopniową spłatę zadłużenia. Organ stwierdził, iż opłacenie należnych składek nie będzie stanowić zagrożenia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczył, iż wobec dłużnika nie zachodzi sytuacja, w której ze względu na swoją przewlekłą chorobę byłby pozbawiony możliwości osiągnięcia dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia. Skarżący nie jest też pozbawiony możliwości zarobkowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Prezes ZUS zaznaczył, iż wyegzekwowanie należności np. w systemie ratalnym pozostaje w zgodzie z interesem publicznym i nie jest sprzeczne ze słusznym interesem dłużnika. Wskazał, iż umorzenie należności z tytułu składek skutkuje w przyszłości uszczupleniem środków gromadzonych na przyszłe świadczenie emerytalne wnioskodawcy. Ponadto zaznaczył, iż w przypadku braku wystarczających środków na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek płatnik ma prawo wystąpić z wnioskiem o ratalną spłatę zadłużenia

Pismem z dnia 27 października 2008 r. R K złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r., nr [...] . W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał ,iż w okresie powstania jego zaległości nie był w stanie opłacić składek, gdyż pozbawiłoby go to zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczył, iż nadal trwa postępowanie spadkowe, które się przedłuża. Nie może liczyć na dalszą pomoc osób trzecich w spłacie jego zadłużenia. Podkreślił, iż wartość spadku po jego zmarłej siostrze nie pokryje całości jego zadłużenia. Zaznaczył, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia w systemie ratalnym z uwagi na spłaty ratalne zaciągniętego kredytu oraz innych zobowiązań. Podniósł, iż nie był w stanie skorzystać z restrukturyzacji z uwagi na ciążące zadłużenie. Wskazał, iż prawomocnym wyrokiem sądowym zasądzono alimenty na rzecz jego żony i [...]synów.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnia, iż w sprawie niniejszej szczególne znaczenie dla oceny postępowania prowadzonego przez organ w toku ponownego rozpoznawania sprawy oraz dla wyrokowania przez Sąd ma art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z jego treścią ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu - tu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1151/07, uchylającego decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 grudnia 2006 r. – wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Analizując zawarte w przywołanym wyroku wytyczne oraz postępowanie, w toku którego zapadła zaskarżona decyzja WSA stwierdza, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił wskazania co do dalszego postępowania w toku ponownego rozpoznawania sprawy.

Po pierwsze realizując zasadę wyczerpującego zebrania materiału dowodowego wyrażoną w art. 77 § 1 kpa organ uzupełnił postępowanie dowodowe o dokumenty przedłożone przez stronę. Po drugie skarżący został wezwany w trybie art. 10 § 1 kpa do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, z czego strona skorzystała.

Przechodząc do badania merytorycznego rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji pod względem legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, Sąd doszedł do przekonania, iż wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy ( z zastrzeżeniem przepisu art. 3 a), Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak, dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Bezspornym w sprawie jest bowiem to, że skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w W przy ulicy [...] o powierzchni [...] m2 oraz znajdującego się na niej budynku mieszkalnego oraz budynku pod działalność gospodarczą. Ponadto zainteresowany jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości R, gmina C. Pomimo zaskarżenia przez skarżącego wpisu o ustanowieniu hipoteki przymusowej do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w tej sprawie nadal istnieje możliwość zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP. Należy wskazać, iż dokonywana jest przez osoby trzecie spłata kredytu i zobowiązań skarżącego z tytułu egzekucji na rzecz banku PKO BP w ratach miesięcznych w wysokości [...] zł. Sąd zauważa, iż skarżący nie wyjaśnił w trakcie postępowania administracyjnego na jakiej podstawie dokonywane są te spłaty przez osoby trzecie. Należy też wskazać, iż ponoszone przez skarżącego koszty związane z postępowaniem spadkowym po jego zmarłej siostrze, w tym koszty ustanowienia pełnomocnika w sprawie w kwocie [...] zł, wydatki na biegłego sądowego w łącznej kwocie [...] zł i z tytułu opłaty sądowej w wysokości [...] zł wskazują, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki, które może przeznaczyć na spłatę zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek. Ponadto dłużnik ma prawo do udziału w [...] części masy spadkowej, który wynosi [...] zł. W związku z powyższym organ prawidłowo uznał, iż po zakończeniu postępowania spadkowego zainteresowany będzie posiadał środki finansowe, które mogą być przeznaczone na uregulowanie zobowiązań wobec Zakładu.

W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Dokonaną przez organ ocenę możliwości spłaty zadłużenia skarżącego z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w świetle art. 28. ust. 3 a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. ( Dz. Nr 141. poz. 1365 ) również należy uznać za prawidłową. Nie ma podstaw do uznania, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie spłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego. Wymaga wskazania, iż organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalił sytuację finansową skarżącego. Z uzyskiwanych dochodów opłacane są bieżące koszty utrzymania lokalu mieszkalnego, [...] , koszty utrzymania nieruchomości położonej w miejscowości C, bieżące zobowiązania alimentacyjne, a także koszty utrzymania masy spadkowej po zmarłej siostrze dłużnika. Miesięczne udokumentowane wydatki skarżącego z powyższych tytułów wynoszą około [...] zł miesięcznie. Ponadto skarżący ponosi koszty postępowania spadkowego. Skarżący, jak wynika z zeznania podatkowego za 2006 r., osiągnął dochód w wysokości około [...] złotych przy przychodach wynoszących ponad [....] złotych. Natomiast w zeznaniu podatkowym za 2007 r. wskazał, iż osiągnął dochód w wysokości ponad [....] złotych przy przychodach wynoszących ponad [...] złotych. Z zestawienia obrotów skarżącego z maja 2008 r. wynika, iż jego dochód za ten miesiąc wyniósł ponad [...]zł przy przychodach wynoszących ponad [...] złotych. Powyższe wskazuje, iż dochody skarżącego rosną a jego działalność jest prowadzona w niemałym zakresie. W związku z tym organ właściwie ocenił, iż uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej dochody mogą zostać w części przeznaczone na uregulowanie zadłużenia również z tytułu należności składkowych. Ponadto przedłożone przez dłużnika dokumenty wskazują na istniejącą możliwość spłaty zobowiązań także z tytułu składek, bowiem jednorazowo wnoszone są opłaty przekraczające wysokość udokumentowanych dochodów, do których zaliczyć można m.in. ponoszone koszty postępowania spadkowego. Skarżący ponosi też koszty związane z utrzymaniem masy spadkowej - mieszkania w wysokości około [...] zł miesięcznie w sytuacji, gdy nie jest jedynym spadkobiercą, co może wskazywać, iż jego sytuacja majątkowa nie należy do najtrudniejszych. Warto również zauważyć, iż skarżący może też osiągać dochody z tytułu wynajmu pomieszczeń w budynku należącym do niego o czym świadczy fakt, iż już wcześniej czerpał dochody z tego tytułu. Ponadto może się starać o otrzymanie dopłat bezpośrednich z tytułu użytkowania gruntów rolnych położonych w gminie C. zwłaszcza, iż podjął starania w tym zakresie o czym świadczy pierwsza strona wniosku skarżącego o przyznanie tych dopłat znajdująca się w aktach administracyjnych sprawy.

Sąd zauważa także, iż fakt spłaty kredytu zaciągniętego wraz z byłą małżonką oraz zobowiązań z tytułu egzekucji na rzecz banku [...] nie przemawia za umorzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek, gdyż z przedłożonych dokumentów wynika, iż została zawarta ugoda obejmująca spłatę wierzytelności w okresie od maja 2007 r. do maja 2009 r. w ratach miesięcznych w wysokości [...] zł, które spłaca osoba trzecia. Ponadto za całość tego zobowiązania odpowiada wraz z byłą żoną.

W ocenie Sądu dłużnik dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na dobrowolną, stopniową spłatę zadłużenia, zaś opłacenie należnych składek nie będzie stanowić zagrożenia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Należy zaznaczyć, iż wobec dłużnika nie zachodzi sytuacja, w której ze względu na swoją przewlekłą chorobę byłby pozbawiony możliwości osiągnięcia dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia. Skarżący nie jest też pozbawiony możliwości zarobkowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Należ wskazać, iż w przyszłości skarżący obejmie udział w spadku, który po przeznaczeniu go na spłatę wierzytelności wobec Zakładu spowoduje, iż pozostanie skarżącemu do spłaty kwota około [...] złotych. W tej sytuacji spłata zadłużenia. np. w postaci układu ratalnego nie będzie stanowić zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego.

Wymaga też podkreślenia, iż w wypadku zdecydowania się przez skarżącego na prowadzenie wybranej przez siebie działalności gospodarczej wziął na siebie ryzyko z tym związane. W związku z tym nie może on przerzucać ryzyka na Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gdyż obowiązkiem prowadzącego działalność gospodarczą jest ponoszenie wszelkich obowiązków publicznoprawnych, w tym opłacanie składek na ubezpieczenia.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Sprawa została załatwiona z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela

(art. 7 k.p.a.) zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Ostatecznie w rozpoznawanej ponownie sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego ani przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 kpa. Skarżący posiada źródła utrzymania a nieterminowe płacenie składek pociąga za sobą obowiązek uregulowania pozostałego zadłużenia.

Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużeń z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu.

W powyższej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi oddalił ją w oparciu o art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.