Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 538/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od 1 listopada 1943 r. do 31 grudnia 1944 r. oraz odmowy przyznania takiego świadczenia za okres od 2 maja 1942 r. do 31 października 1943 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 3 kpa i art. 151 § 1 i 2 kpa w związku z art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U nr 87, poz. 395 ze zm.); dalej: ustawa o świadczeniu pieniężnym, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją własną z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania H. K. (skarżącej) uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu na deportacji w okresie od listopada 1943 r. do grudnia 1944 r. (14 miesięcy) oraz odmowy przyznania świadczenia w pozostałym okresie – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu ostatecznej decyzji wskazano, że skarżąca wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] uchylającą decyzję z dnia [...], nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą i przyznającą uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu na deportacji w okresie od listopada 1943 r. do grudnia 1944 r. (14 miesięcy) oraz odmawiającą przyznania świadczenia w pozostałym okresie.

Kierownik Urzędu wskazał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Strona ubiegała się o przyznanie świadczenia z tytułu pracy przymusowej wykonywanej na stacji kolejowej w S. w okresie od maja 1942 r. do listopada 1943 r. oraz z tytułu wywiezienia do miejscowości G. do budowy umocnień w połowie listopada 1943 r. (kwestionariusz z dnia 24 października 1996 r. ). W celu udowodnienia doznanych represji przedstawiła zaświadczenie Urzędu Miejskiego w G. potwierdzające istnienie w Gminie G. stacji kolejowej w S. znajdującej się pod zarządem "Niemca zawiadowcy stacji"; oświadczenie strony z dnia 9 lutego 1995 r. dotyczące wywiezienia do miasta G., zaświadczenie Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie", zaświadczenie Urzędu Miejskiego w G. potwierdzające zameldowanie w czasie wojny w G. I. S. i G. M., zaświadczenie Archiwum Państwowego w P. potwierdzające istnienie w czasie wojny w S. stacji kolejowej oraz opinię SPP w W. z dnia 10 marca 1997 r. o braku podstaw do przyznania świadczenia.

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił przyznania tego świadczenia. Z uwagi na fakt, iż w skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu strona podniosła, że przebywała w obozie pracy przymusowej Kierownik Urzędu wystąpił do Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Nardowi Polskiemu w W. z prośbą o ustalenie czy w miejscowościach S. i G. znajdowały się w czasie wojny obozy pracy przymusowej. Odpowiedzi udzieliły Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w Ł. i Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w P., które nie odnalazły żadnych materiałów wskazujących na istnienie takich obozów. Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 1999 r., sygn. akt II SA/Wr 1707/97 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu uchylił decyzję Kierownika Urzędu z dnia 27 października 1997 r. oraz decyzję ją poprzedzającą i zobowiązał Kierownika do rozpoznania, czy sprawa strony może zostać rozpoznana na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym (osadzenie w obozie pracy).

Po przeprowadzeniu postępowania w tym przedmiocie (m. in. przesłuchania strony w dniu 3 lutego 2000 r.) oraz uzyskaniu dodatkowych dokumentów (zeznanie I. S. i G. M., zaświadczenie Urzędu Gminy S. potwierdzające istnienie na terenie miejscowości G. "zbiorowego skoszarowania osób kopiących okopy") Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił przyznania świadczenia pieniężnego. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 września 2002 r., sygn. akt SA/Wr 1958/200 oddalił skargę na decyzję z dnia 18 lipca 2000 r.

Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z 2009 r., nr 220, poz. 1734) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji, w zakresie w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego.

Przepis art. 145 a kpa stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku gdy Trybunał konstytucji orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Strona wystąpiła ze skarga o wznowienie postępowania. W tym stanie rzeczy postanowieniem z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu wznowił postępowanie w sprawie i decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił uchylenia decyzji odmawiającej przyznania powyższego świadczenia.

W wyniku złożenia przez stronę skargi na decyzję z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 283/10 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą podkreślając, że "to czy prace w okresie drugiej wojny światowej miały charakter, o jakim mówi uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego decydują również inne okoliczności, przede wszystkim w jakich warunkach pracowała skarżąca tzn., czy posiadała swobodę przemieszczania się, czy istniały warunki do odwiedzania rodziny, czy istniały możliwości jakiegokolwiek kontaktu z nią, jak również, czy miejsce pobytu miało charakter obozu pracy (...)".

W wyniku przeprowadzonego postępowania po uzyskaniu nowych dowodów (ankieta kierowana w dniu 14 maja 1952 r. do Biura Dowodów Osobistych w Ż., karta osobowa z dnia 28 marca 1951 r.) oraz po przesłuchaniu strony Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...], nr [...] orzekł o przyznaniu uprawnienia do świadczenia z tytułu deportacji do pracy w m. Gawrony w okresie od listopada 1943 r. do grudnia 1944 r. (14 miesięcy) i odmówił przyznania tego świadczenia w pozostałym okresie.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż strona przed rozpoczęciem wojny pracowała u weterynarza o nazwisku Z. w G. (protokół przesłuchania z dnia 3 lutego 2000 r.). W maju 1942 r. po ukończeniu 14-go roku życia otrzymała z niemieckiego urzędu pracy (Arbeitsamt) ustny nakaz pracy na stacji kolejowej w S. Powyższe potwierdza także IPN w piśmie z dnia 1 lutego 2006 r., z którego wynika, że zgodnie z zarządzeniem Namiestnika Kraju Warty Artura Greisera z dnia 4 kwietnia 1942 r. (oraz wcześniejszych) polska młodzież po ukończeniu 14 roku życia zobowiązana była do stawienia się w odpowiedniej jednostce Arbaitsamtu (...) i podjęcia nakazanej przez ten urząd pracy.

Według informacji zawartych w protokole przesłuchania z dnia 3 lutego 2000 r. wnioskodawczyni od maja 1942 r. pracowała w pralni kolejowej, której właścicielem była Niemka. Strona pracowała tam do przełomu października i listopada 1943 r. "wtedy to z uwagi na młody wiek Niemka przekazała mnie z powrotem do Urzędu Pracy w G.". Natomiast w protokole z dnia 15 kwietnia 2011 r. strona podała, że pracowała na bocznicy kolejowej, sprzątając wagony, przenosząc paczki i dostarczając żywność dyżurującym na stacji Niemcom. Jako pracodawcę tym razem wskazała zawiadowcę stacji.

Należy zauważyć, iż strona miała możliwość kontaktu ze swoją rodziną. Wprawdzie w protokole przesłuchania z dnia 15 kwietnia 2011 r. strona stwierdziła, że widziała się z matką tylko dwa razy (w tym drugi raz przed wyjazdem do m. G.), jednak wcześniejsze oświadczenia wnioskodawczyni wskazują, że odwiedzała dom rodzinny częściej: "Pracując u zawiadowcy stacji w S., miałam niekiedy możliwość odwiedzenia rodziców." (pismo z dnia 23 grudnia 2009 r.).

W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż (...) ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, można wymienić m. in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka) ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (dotyczy to zwłaszcza osób wywiezionych do części azjatyckiej ZSRR). Okoliczności te nabierają szczególnego znaczenia, jeżeli weźmie się pod uwagę, że "na roboty" wywożeni byli przede wszystkim (zwłaszcza na początku okupacji) ludzie młodzi. Warto zauważyć, że podobne stanowisko co do zaostrzonego charakteru represji w postaci pracy przymusowej połączonej z deportacją (wywiezieniem) wyrażały także sądy administracyjne na tle sytuacji konkretnych osób, ubiegających się o świadczenie na podstawie zaskarżonego przepisu (por. uchwała NSA o sygn. akt OPS 5/98 oraz pozostałe powołane wyroki sądów administracyjnych)."

Organ badając uprawnienie strony do uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego ocenił charakter deportacji strony nie w oparciu o kryterium terytorialne (geograficzne), lecz w oparciu o kryterium szczególnej dolegliwości represji. Wykonywanie pracy przymusowej w miejscowości S. położonej w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania strony (G.) nie miało charakteru szczególnie dotkliwego. Strona została wprawdzie zmuszona do opuszczenia rodzinnej miejscowości, jednak skierowano ją do pracy w pobliskiej miejscowości. Ponadto wnioskodawczyni nie dotknęły inne utrudnienia charakterystyczne dla deportacji: zmiana warunków klimatycznych czy społecznych, bariera językowa. Zdaniem organu badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji, powinno być oparte na kryteriach w jakimś stopniu zobiektywizowanych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach wnioskodawcy. Skoro więc strona wykonywała pracę w pobliżu swojego miejsca zamieszkania, należało odmówić przyznania jej wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak deportacji w rozumieniu przepisów ustawy.

Sama wnioskodawczyni potwierdza, że warunki pracy w S. były zupełnie inne od panujących w G.: "Prawda, że musiałam pracować bardzo ciężko, ale nie pracowałam pod nadzorem policji. Natomiast w G. był prowizoryczny obóz przejściowy, dostosowany do doraźnych potrzeb okupanta i nadzorowany przez niemiecką policję."

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem i wniosła o jej uchylenie oraz przyznanie świadczenia z tytułu pracy przymusowej na stacji kolejowej w S. w okresie od maja 1942 r. do listopada 1943 r., a także wyrównanie całego należnego jej świadczenia, łącznie z tym już przyznanym za pacę przymusową w miejscowości G. – od dnia 24 października 1996 r., tj. od dnia złożenia wniosku w tej sprawie. Wskazała, że zaskarżoną decyzją odmówiono jej przyznania świadczenia z tytułu pracy przymusowej wykonywanej na stacji kolejowej w S. w okresie od maja 1942 r. do listopada 1943 r. Zarzuciła, że Kierownik Urzędu w ogóle nie odniósł się w treści tej decyzji do jej żądania dotyczącego wyrównania dodatku emerytalnego od dnia złożenia wniosku w tej kwestii, czyli od 24 października 1996 r. Argumenty podniesione w decyzji są nieprawdziwe, a materiał dowodowy nie został szczegółowo przeanalizowany. Zgodnie z zaleceniem wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 28 września 2010 r. Kierownik Urzędu powinien był wyjaśnić wszystkie okoliczności dotyczące przymusowego "wyrwania" jej z miejsca zamieszkania. Zdaniem Sądu ocena odległości od miejsca zamieszkania jest okolicznością nieostrą, uznaniową w zakresie pojęcia deportacji. Słusznie podkreślił Sąd, iż to czy prace w okresie drugiej wojny światowej miały charakter, o którym mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. decydują również inne okoliczności, w tym warunki wykonywania pracy, swoboda przemieszczania się, możliwość odwiedzin rodziny i kontakt z nią. Wyrok ten zakwestionował nieprawidłowy sposób ukształtowania przesłanek dostępu do świadczeń deportacyjnych. Zatem każda indywidualna sprawa wymaga wnikliwej analizy czy obowiązek pracy przymusowej podczas wojny przybierał szczególnie dotkliwą formę (wysiedlenie, przymusowa zmiana miejsca pobytu "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska).

Niewątpliwie ustalenie powyższych okoliczności na podstawie nielicznych dowodów jest utrudnione wskutek znacznego upływu czasu. Jednak nie można dokonywać tej oceny w sposób dowolny i wybiórczy bez uwzględnienia jej konkretnej sytuacji z pozycji dziecka, którym była w czasie wykonywania pracy przymusowej.

Wbrew twierdzeniu Kierownika Urzędu strach przed rygorystycznymi Niemcami, brud, wszawica, nędza, głód, ciężka praca, brak obecności bliskich osób nie są jej subiektywnymi odczuciami, ale faktami znajdującymi potwierdzenie w rzeczywistości.

Z tych względów spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia pieniężnego.

Dodała, ze nieprawdziwe jest twierdzenie aby jeszcze przed wojną pracowała u weterynarza, ponieważ w tym czasie była dzieckiem i uczęszczała do szkoły podstawowej. Mieszkała w jego sąsiedztwie, co potwierdza ankieta złożona w celu otrzymania dowodu osobistego z dnia 14 maja 1952 r.

Kierownik Urzędu w zaskarżonej decyzji nie odniósł się w żaden sposób do jej żądania w zakresie wyrównana świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku, czyli od 24 października 1996 r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wskazał, że w odniesieniu do zarzutu, iż nieprawdą jest, że skarżąca przed rozpoczęciem wojny pracowała u weterynarza oparł się na informacjach uzyskanych podczas przesłuchania strony w dniu 3 lutego 2000 r. w siedzibie Urzędu, w którym stwierdzono że: " 1 września 1939 r. mieszkała w G. powiat K. Przez cały okres okupacji mieszkała w G. W 1939 r. pracowała u weterynarza o nazwisku Z. w G."

Odnośnie zaś wyrównania świadczenia pieniężnego od dnia złożenia wniosku w tym przedmiocie, czyli od dnia 24 października 1996 r. Kierownik Urzędu wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym uprawnienie do tego świadczenia przyznawane jest decyzją Kierownika Urzędu, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Z kolei art. 5 ust. 1 tej ustawy stanowi, że świadczenie wypłaca właściwy organ emerytalno-rentowy, na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z decyzją stwierdzającą uprawnienie do tego świadczenia. Wypłata świadczenia następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku, o którym mowa w ust. 1 (art. 5 ust. 3). Przepis ten nie przewiduje uprawnienia za okres wsteczny. Tym samym nie jest możliwe spełnienie żądania strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne ( art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 2 pkt 2 lit "a" i art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Stosownie do art. 2 pkt 2 lit "a" powołanej ustawy represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym uprawnienie do tego świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca pismem z dnia 23 grudnia 2009 r. (k-114) złożyła wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia 18 lipca 2000 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 14 lutego 2000 r. odmawiającą przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w miejscowości S. i G. w okresie od maja 1942 do grudnia 1944 r. W piśmie tym skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt 49/07 (Dz. U. nr 220, poz. 1734) stwierdzający niezgodność art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie w jakim pomijał przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego.

Kierownik Urzędu, po przeprowadzeniu wznowionego postępowania decyzją z dnia [...] aną w mocy decyzją z dnia [...] uchylenia powyższej decyzji z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28 września 2010 r. uchylił decyzję z dnia 22 marca 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 12 lutego 2010 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] przyznał skarżącej uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej do miejscowości G. w okresie od listopada 1943 r. do grudnia 1944 r. i odmówił przyznania świadczenia w pozostałym zakresie obejmującym pracę na stacji kolejowej w S. od 2 maja 1942 r. do 31 października 1943 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...].

Przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej, o której mowa w art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym należy, na tle sytuacji konkretnych osób, oceniać w świetle rozważań powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 - dotyczących szczególnej dolegliwości represji obejmującej deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej. Wyrok ten stwierdza niezgodność art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym z art. 32 Konstytucji w zakresie w jakim pomijał przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego

Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 621/10, w którym stwierdzono, że świadczenia pieniężne przysługują tylko osobom, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska, ponieważ osoby dotknięte taką formą represji znajdowały się w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące tego typu prace, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim jego oddaleniu, w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r. nie zakwestionował bowiem tej przesłanki.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 1 września 1939 r. skarżąca miała 11 lat i mieszkała z rodziną w miejscowości G. W maju 1942 r., po ukończeniu 14 roku życia, otrzymała ustny nakaz pracy na stacji kolejowej w miejscowości S., położonej w niewielkiej odległości od jej miejsca zamieszkania. Zgodnie bowiem z zarządzeniem Namiestnika Kraju Warty A. G. z dnia 4 kwietnia 1942r. polska młodzież po ukończeniu 14 roku życia zobowiązana była do stawienia się w odpowiedniej jednostce Arbaitsamtu i podjęcia nakazanej pracy (pismo IPN z dnia 1 lutego 2006 r. ).

Skarżąca w okresie od maja 1942 r. do listopada 1943 r. została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej na stacji kolejowej w miejscowości S., gdzie, jak pierwotnie wskazała, pracowała w kolejowej pralni (protokół przesłuchania z dnia 3 lutego 2000 r.), zaś w kolejnych protokołach przesłuchań z dni: 9 lutego i 15 kwietnia 2011 r. wskazała, że na tej stacji kolejowej pracowała na bocznicy kolejowej przy sprzątaniu wagonów, przenoszeniu paczek i dostarczaniu żywności dyżurującym na stacji Niemcom.

Podniesiony przez skarżącą na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. argument, iż ma zastrzeżenia do protokołu z dnia 3 lutego 2000 r. w którym błędnie zaprotokołowano, iż w S. pracowała w pralni kolejowej nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ, jak słusznie wskazał pełnomocnik Kierownika Urzędu, skarżąca mogła, zgodnie z pouczeniem w nim zwartym, wnieść uwagi do tego protokołu, czego nie uczyniła.

Ta sama uwaga dotyczy pisma skarżącej z dnia 11 października 2011 r., w którym ponownie podała, iż błędnie zaprotokołowano, że pracowała w pralni kolejowej, a nie na kolei u zawiadowcy stacji, ponieważ pralnie musiała najpierw sama uporządkować, aby była możliwa do użytkowania.

Przymusowa praca skarżącej na stacji kolejowej w miejscowości S., położonej w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania znajdującego się w miejscowości G. nie miała zaostrzonego charakteru represji, ponieważ skarżąca pracowała w znanej okolicy i miała możliwość utrzymywania sporadycznego kontaktu i więzi z rodziną, co wynika jednoznacznie zarówno z protokołu przesłuchania z dnia 15 kwietnia 2011 r., w którym podała, że z matką i rodzeństwem widziała się dwa razy i miała możliwość wymiany odzieży, opatrzenia chorych rąk; a także z protokołu przesłuchania skarżącej z dnia 9 lutego 2011 r. w którym podała, że; "kontakty z rodziną były dyskretne, osobiste i sporadyczne, dotyczyły zmiany odzieży i bielizny " oraz z pisma z dnia 23 grudnia 2009 r. w którym wskazała, że "Pracując u zawiadowcy stacji w S., miałam niekiedy możliwość odwiedzenia rodziców".

Ponadto skarżącą nie dotknęły inne niedogodności i utrudnienia związane z zaostrzonym charakterem deportacji do pracy przymusowej, takie jak: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem, trudny klimat i warunki przyrodnicze, nowe nieprzyjazne miejsce pobytu, nieznajomość języka, brak możliwości korzystania z własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania.

Warto dodać, że również sama skarżąca we wspomnianym wyżej piśmie z dnia 23 grudnia 2009 r. potwierdza, że warunki pracy panujące w S. były zupełnie inne od tych, które panowały w G., ponieważ pracowała w S. bardzo ciężko, ale bez nadzoru policji.

W świetle powyższego deportacja skarżącej jako dziecka do przymusowej pracy na stacji kolejowej w miejscowości S., położonej w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania znajdującego się w miejscowości G., nie miała zaostrzonego charakteru represji, o jakim mowa we wspomnianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zmiana miejsca pobytu skarżącej nie oznacza, że jednocześnie nastąpiło "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska skutkujące zerwaniem z nim więzi.

Z tych względów deportacja skarżącej w okresie od maja 1942 r. do listopada 1943 r. nie uzasadnia przyznania jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, zgodnie z którym świadczenie to przysługuje osobom, będącym w okresie podlegania represjom określonym w ustawie (czyli w okresie deportacji z art. 2 pkt 2 lit "a") obywatelami polskimi i które są nimi obecnie.

Natomiast przymusowa praca skarżącej w G. k/S. w okresie od listopada 1943 r. do grudnia 1944 r. spełnia, przesłankę osadzenia w obozie pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 i 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, o której mowa w art.. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Skarżąca bowiem została wywieziona jako dziecko do obozu pracy przymusowej w G., gdzie pracowała przy kopaniu okopów i umocnienia schronów na rzecz armii niemieckiej, na podmokłych terenach bez odzieży ochronnej, co potwierdza protokół przesłuchania skarżącej z dnia 9 lutego 2011 r. Czynności te wykonywała pod nadzorem niemieckiej policji, co wynika z wspomnianego pisma skarżącej z dnia 23 grudnia 2009 r., w którym wskazała, że w G. był prowizoryczny obóz przejściowy, dostosowany do doraźnych potrzeb okupanta i nadzorowany przez policję niemiecką. Również w tym piśmie sama skarżąca przyznała, że: " za okres osadzenia w obozie pracy przymusowej uważała i uważa nadal jedynie prace przy kopaniu okopów wojskowych we wsi G.koło S". Również zeznania świadków G.M.i I.S. która pracowała w G.razem ze skarżącą, potwierdzają, iż skarżąca została deportowana do przymusowej pracy w G. przy kopaniu okopów wojskowych.

Ponadto ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenia Urzędu Gminy w S. z dnia 24 lutego 1997 r. wynika, iż w miejscowości G. znajdowało się zbiorowe skoszarowanie osób przymusowo kopiących okopy wojskowe. Zatem miejsce pobytu skarżącej w G. miało charakter obozu pracy.

Zasadne jest zatem stanowisko Kierownika Urzędu, iż skarżącej przysługuje uprawnienie do świadczenia pieniężnego jedynie z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej w miejscowości G. w okresie od listopada 1943 r. do grudnia 1944 r.

Skarżąca wniosła również o przyznanie jej świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej od dnia złożenia wniosku w tym przedmiocie, czyli od dnia 24 października 1996 r.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym uprawnienie do tego świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. W myśl ust. 2 tego przepisu Kierownik Urzędu może upoważnić inne osoby będące pracownikami Urzędu do wydawania decyzji, o których mowa w ust. 1.

Z powyższego przepisu wynika zatem, iż Kierownik Urzędu jest uprawniony jedynie do wydawania decyzji przyznających uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej i określających okres trwania tej deportacji, z uwzględnieniem art. 3 ust. 1 powołanej ustawy lub decyzji odmawiających przyznania prawa do tego uprawnienia.

Kierownik Urzędu nie jest natomiast uprawniony do rozstrzygania w kwestii wypłaty świadczenia pieniężnego, ponieważ stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym świadczenie to wypłaca właściwy organ emerytalno-rentowy, na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z decyzją stwierdzającą uprawnienie do tego świadczenia: 1) osobie pobierającej emeryturę lub rentę wraz z tą emeryturą lub rentą, 2) osobie mającej ustalone prawo do emerytury lub renty, której wypłata została zawieszona, kwartalnie w trzecim miesiącu kwartału.

Świadczenie pieniężne wypłaca zatem właściwy organ emerytalno – rentowy.

Tym samym realizacja decyzji Kierownika Urzędu przyznającej uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej należy do organów emerytalno- rentowych, a do rozpoznawania odwołań od decyzji w tych sprawach właściwe są sądy pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 pkt 4 i § 4 Kpc).

Organ emerytalno - rentowy określa zatem okres za jaki przysługuje wypłata świadczenia pieniężnego (z uwzględnieniem liczby miesięcy deportacji) i ustala początkową datę przysługiwania tego świadczenia, o której mowa w art. art. 5 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym oraz wysokość świadczenia.

Z treści przepisów art. 5 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym wynika bowiem, że wypłata świadczenia pieniężnego następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku o wypłatę tego świadczenia w organie emerytalno- rentowym.

Powyższe względy, mimo że w zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu nie wypowiedział się w kwestii żądania wypłaty zaległego świadczenia tj. od daty złożenia przez skarżącą wniosku w tym przedmiocie, czyli od dnia 24 października 1996 r., co uczynił dopiero w odpowiedzi na skargę pozostają bez wpływu na wynik sprawy i nie uzasadniają uchylenia zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.