Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1104/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 153, art. 200
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego W. D. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2016 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej GITD, organ odwoławczy), działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przepisów art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1 i 2, art. 140aa ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c), ust. 2, ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm., dalej p.r.d.), art. 41 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 460, dalej u.d.p.) oraz § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2015 r. poz. 305, dalej rozporządzenie w sprawie warunków), po rozpatrzeniu odwołania W. D. (dalej strona, skarżący) od decyzji W. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej organ I instancji) z [...] lutego 2014 r. nakładającej na skarżącego karę pieniężną w wysokości 15.000 zł za wykonywanie transportu drogowego rzeczy pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII w pozostałych przypadkach (tj. gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 20 %), utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy.

Decyzję wydano w następujących ustaleniach:

[...] listopada 2013 r. w miejscowości Skórzewo na drodze powiatowej nr 2401P (ul. Poznańska) zatrzymano do kontroli czteroosiowy samochód ciężarowy marki M. o numerze rejestracyjnym [...]. Pojazdem kierował P. K., który wykonywał przewóz ładunku sypkiego w postaci betonu w imieniu skarżącego. Pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C o numerach fabrycznych CH 953144 i CH953141, posiadających ważne świadectwa legalizacji ponownej. W wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu stwierdzono m.in., że nacisk dla podwójnej osi napędowej złożonej z III i IV osi kontrolowanego pojazdu wyniósł 21,7 tony, co stanowiło przekroczenie dopuszczalnego nacisku osi o 3,7 tony (20,56 % dopuszczalnej wartości). Ponadto stwierdzono (sumując wyniki pomiarów poszczególnych osi), że rzeczywista masa całkowita pojazdu wynosi 35 ton, co stanowi przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej (dmc) pojazdu o 3 tony (9,38 % dopuszczalnej wartości).

Kierujący pojazdem został zapoznany z procedurą kontroli, z wynikami ważenia, ze świadectwami legalizacji wag oraz z protokołem pomiaru pochylenia terenu w miejscu ważenia. Z przeprowadzonej kontroli sporządzono protokół, który kierujący pojazdem podpisał bez składania uwag.

Decyzją z [...] lutego 2014 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 15 000 złotych za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII. W uzasadnieniu organ I instancji podkreślił, że rzeczywisty nacisk dla podwójnej osi napędowej pojazdu wyniósł 21,7 tony, co stanowi przekroczenie dopuszczalnego nacisku o 20,56 %. Podczas ważenia pojazdu stwierdzono także przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu o 9,38%. Mając na uwadze wyniki uzyskanych pomiarów rzeczywistej masy całkowitej oraz nacisków osi, organ stwierdził, że kontrolowany pojazd jest pojazdem nienormatywnym mieszczącym się w wymaganiach w zakresie dopuszczalnych parametrów wymiarowo-wagowych i dróg publicznych, przewidzianych dla zezwolenia kategorii VII. Organ wskazał, że kierowca nie posiadał przy sobie zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Odnośnie podstawy prawnej ważenia organ I instancji wskazał, iż jest nią obecnie obowiązująca dyrektywa 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych, jak również rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 26, poz. 152). Ponadto organ wskazał na punkt 2.5 instrukcji obsługi wag typu SAW 10C, który dopuszcza sumowanie nacisków osi przy ważeniu danego typu pojazdu, w tym z osiami wielokrotnymi.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym podniosła nie określenie w niej podstawy prawnej rozporządzenia, które zostało zastosowane w procesie dokonywania pomiarów oraz rozbieżności w zakresie ilości naruszeń pomiędzy protokołem kontroli, a załącznikiem do protokołu. Ponadto skarżący wskazał na raport Najwyższej Izby Kontroli i Międzynarodowej Organizacji Metrologicznej WELMEC w zakresie możliwości użycia wag typu SAW 10C do wyznaczania rzeczywistej masy całkowitej i nacisków osi wielokrotnych.

Po rozpoznaniu odwołania GITD, decyzją z [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji z [...] lutego 2014 r.

W następstwie skargi strony wyrokiem z 19 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1809/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA) uchylił decyzję GITD z [...] kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołując się na treść art. 2 ust. 35, art. 64 ust. 1, art. 140 aa, art. 140 ab ust. 1 pkt 3 p.r.d. wyjaśnił, że zakres odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz za popełnione naruszenia polegające na przekroczeniu dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, czy też nacisków na osie, uzależniony jest od wyników ważenia pojazdu. Z tego też względu wszelkie ustalenia faktyczne w zakresie wyników ważenia nie mogą budzić żadnych wątpliwości w zakresie prawidłowości ich przeprowadzenia. Jest to bowiem zasadniczy dowód stanowiący podstawę odpowiedzialności administracyjnej strony w zakresie wysokości nałożonej kary pieniężnej. W przedmiotowej sprawie skarżący, na etapie postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i w odwołaniu od niej, podnosił zarzut błędnego dokonania ważenia pojazdu z wykorzystaniem nieprzeznaczonych do takiego pomiaru wag. Rodziło to w konsekwencji po stronie organu obowiązek pełnego wyjaśnienia zagadnienia prawidłowości dokonania procedury pomiaru pojazdu. W kontekście powyższego zarzutu organy obu instancji wskazały na punkt 2.5 instrukcji obsługi wag typu SAW 10C, który dopuszcza sumowanie nacisków osi przy ważeniu danego typu pojazdu, w tym z osiami wielokrotnymi. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji na poparcie tezy, że procedura ważenia przebiegała prawidłowo przywołał też kolejne postanowienia instrukcji producenta przedmiotowych wag, dotyczące sposobów dokonywania ważenia pojazdów. W aktach administracyjnych sprawy brak było jednak instrukcji obsługi przedmiotowych wag, natomiast ze znajdujących się w aktach świadectw legalizacji ponownej tych wag nie wynika, czy wagi te mogą być wykorzystywane do ważenia masy całkowitej i nacisku osi czteroosiowego pojazdu. Ponieważ instrukcja ta nie została włączona przez organy do akt sprawy, skarżący pozbawiony został możliwości ustosunkowania się do stanowiska zajętego przez organ II instancji odnośnie interpretacji jej zapisów. Również Sąd nie mógł dokonać oceny prawidłowości stanowiska organu w tym względzie, a w konsekwencji legalności ustaleń organów w niniejszej sprawie. Tymczasem, jeżeli ważenia dokonano za pomocą urządzeń do tego nieprzeznaczonych, jakiekolwiek parametry uzyskane w ten sposób, nie mogą stanowić podstawy do nakładania sankcji administracyjnej. Aby okoliczność tę wyjaśnić niezbędne jest prawidłowe, zgodne z rygorami procedury administracyjnej, przeprowadzenie postępowania przez organy obu instancji. Ze sformułowanych w artykule 9 i 10 k.p.a. zasad wynikają dla organu administracji publicznej dwojakiego rodzaju obowiązki: po pierwsze - obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania; po drugie - obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Korelatem wskazanych obowiązków organu będą uprawnienia strony postępowania polegające na prawie do czynnego w nim udziału oraz prawie do wypowiedzenia się co do materiału dowodowego. Obowiązki organu oraz odpowiadające im uprawnienia procesowe strony, wynikające z art. 10 § 1 k.p.a., należy wiązać ściśle z regulacją zawartą w art. 81 k.p.a., zgodnie z którym okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. Warunkiem wypełnienia dyspozycji cyt. przepisu jest stworzenie przez organ administracji publicznej przesłanek realizacji przez stronę prawa do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Obowiązek ten odnosi się także do faktów znanych organowi z urzędu, które zgodnie z art. 77 § 4 k.p.a. należy zakomunikować stronie. W ocenie Sądu powołanie się przez organ na znane mu z urzędu zapisy instrukcji producenta wag, mające przy tym kluczowe znaczenie dla uznania przez organ prawidłowości dokonanego ważenia pojazdu, bez zawiadomienia o tym strony i bez umożliwienia jej wypowiedzenia się w tym zakresie, stanowi oczywiste naruszenie art. 9, art. 10, art. 77 § 4 i art. 81 k.p.a. Uchybienie tym przepisom, w szczególności jeżeli kwestionowane przez skarżącego okoliczności oparte zostały na dowodach, które nie zostały mu zakomunikowane, uznać należy za naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie danej sprawy. Zgromadzony bowiem w aktach administracyjnych materiał dowodowy, jak i wyjaśnienia organu zawarte w zaskarżonej decyzji, nie pozwalają na ustalenie kluczowej w sprawie kwestii, mianowicie czy stwierdzone naruszenie masy rzeczywistej pojazdu i dopuszczalnych norm nacisku osi, zostało ustalone przy użyciu prawidłowych urządzeń. Dlatego rozpoznając ponownie sprawę organ uzupełni materiał dowodowy o stosowne dokumenty, w szczególności o instrukcję obsługi użytych w sprawie wag oraz wyjaśni kwestię zgodności z przepisami ważenia nacisków osi samochodu o czterech osiach przy użyciu jednej pary wag typu SAW 10C. W świetle stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) zajętego w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1315/13 z instrukcji obsługi wag SAW wynika, że wagi te służą do pomiaru obciążenia kół, a po połączeniu dwóch wag do pomiaru obciążenia osi. Producent przewiduje ważenie pojazdów dwu lub trzyosiowych przy pomocy 4 lub 6 wag w jednej procedurze ważenia. Dalej NSA wskazał, że na str. 7 Instrukcji, zawierającej rysunki wyjaśniające sposób ustawienia wag, producent przewiduje ważenie pojazdów dwuosiowych oraz trzyosiowych przy pomocy dwóch wag, przy ważeniu odpowiednio dwukrotnym lub trzykrotnym. Z rysunku nie wynika, że przy użyciu stanowiska składającego się z dwóch wag, producent przewiduje ważenie pojazdów mających 4 lub więcej osi. Jak wynika z ilustracji producent przewiduje ważenie pojazdów o większej ilości osi przy użyciu zespołów trzech lub czterech par wag. W konkluzji NSA stwierdził, że ani świadectwo homologacji ani Instrukcja obsługi wag SAW 10 nie określają w sposób jednoznaczny, że przy pomocy stanowiska z jedną parą wag można ważyć pojazdy o liczbie osi większej niż trzy ani też, że przy użyciu wskazanych wag można ustalać masę całkowitą ważonego pojazdu. Kiedy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego istnieje wątpliwość podnoszona przez stronę, zasadne było poszerzenie tego materiału poprzez uzyskanie jednoznacznej opinii Głównego Urzędu Miar w przedmiocie możliwości zastosowania jednej pary wag SAW 10 do wyżej wskazanych celów, ewentualnie także opinii biegłego dla ustalenia, czy uzyskane w czasie kontroli pomiary, nawet jeżeli są nieprecyzyjne, pozwalają obliczyć w sposób obiektywny i precyzyjny rzeczywiste naciski na osie w kontrolowanym pojeździe oraz jego masę. Zarazem NSA zobligował organ do zrealizowania powyższych wytycznych w toku ponownego postępowania dowodowego. Tym samym, również w niniejszej sprawie organ, w przypadku analogicznych zapisów instrukcji obsługi wag użytych w toku kontroli pojazdu skarżącego, zobowiązany będzie w toku postępowania odwoławczego rozważyć konieczność ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym powyżej przez NSA zakresie.

Przy piśmie z 26 listopada 2015 r. GITD przesłał skarżącemu instrukcję obsługi użytych w trakcie ww. kontroli wag SAW 10 A/C, natomiast pismem z 15 stycznia 2016 r. zawiadomił skarżącego o prawie do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów, zgłoszonych żądań, informując jednocześnie o uzupełnieniu materiału dowodowego o dokument sprawozdania z pracy pt. Sprawdzanie błędów pomiaru nacisku osi wielokrotnej oraz masy całkowitej pojazdu samochodowego metodą ważenia "oś po osi" przy użyciu pary wag statycznych z dnia 17 listopada 2015 r. – dalej również sprawozdanie z pracy.

Decyzją wymienioną na wstępie (z [...] kwietnia 2016 r.) Główny Inspektor Transportu Drogowego, opisując przebieg postępowania, procedury ważenia pojazdu, zasady określania kategorii zezwoleń i zastosowane przepisy w sprawie, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ powołał się na treść przepisów art. 2 pkt 35a, art. 64 ust. 2, art. 140 aa ust. 1, art. 140ab ust. 1, 2 p.r.d. oraz Lp. 7 załącznika nr 1 do tej ustawy, art. 41 ust. 1, 2, 3 u.d.p, § 5 ust. 1 pkt 5, § 3 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia w sprawie warunków.

W wyniku pomiarów kontrolowanego ww. pojazdu - samochodu ciężarowego stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej normy nacisku podwójnej osi napędowej o 3,7 t. (o 20,6 %) oraz przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu o 3 t. (o 9,375 %), za co należało nałożyć karę pieniężną jak za brak zezwolenia kategorii VII.

Miejsce ważenia legitymowało się protokołem z pomiaru równości terenu. Pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C o numerach CH 953141 i CH 953144, które legitymowały się w dniu kontroli ważnymi świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Poznaniu z terminem ważności do 31 maja 2015 r.

W celu skontrolowania masy i nacisków osi pojazdów organ kontrolny ma użyć przyrządów pomiarowych, które muszą spełniać wymagania określone przepisami o miarach. Przytaczając treść art. 8 ust. 1 pkt 4, ust. 2, art. 8k ust. 2 pkt 2, art. 9 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz. U. z 2013 r., poz. 1069 ze zm.) organ wskazał, że wagi użyte w trakcie kontroli były poddane stosownej kontroli, o czym świadczą świadectwa legalizacji ponownej wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Krakowie. Czynności pomiarowe wykonywane podczas kontroli drogowej nie mają charakteru czynności administracyjnych określonych w ustawie o transporcie drogowym i aktach wykonawczych. Ważenie pojazdu jest czynnością techniczną zmierzającą do uzyskania pomiaru, który ma wykazać, czy dany pojazd spełnia określone normy czy nie. Czynności o charakterze technicznym, takie jak właściwe użytkowanie przyrządów pomiarowych przez organ kontrolny, nie są prawnie uregulowane, gdyż temu służą odpowiednie instrukcje obsługi. Przed dokonaniem ważenia kierowcy są instruowani jakie czynności mają wykonać w trakcie pomiarów – tak też było w trakcie przedmiotowej kontroli.

Z załączonego do akt sprawy ww. sprawozdania z pracy dot. sprawdzania błędów pomiaru nacisku osi wynika, że praktycznie we wszystkich przeprowadzonych eksperymentach polegających na wyznaczeniu wartości nacisku statycznego osi wielokrotnej oraz masy całkowitej pojazdów referencyjnych metodą sumowania wyników ważenia poszczególnych osi na wagach SAW, w porównaniu do wyników uzyskanych na wagach referencyjnych, stwierdzono wystąpienie ujemnych wartości błędu pomiaru obu wielkości. Oznacza to, że w tych przypadkach nie ma niebezpieczeństwa uznania pojazdu obciążonego normatywnie za przeciążony, a stosowana korekcja (2% zaokrąglonych do 0,1 t. w górę) dodatkowo zwiększa margines bezpieczeństwa.

Według GITD organ I instancji nie naruszył w sprawie przepisów k.p.a., a ponadto wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 oraz 77 k.p.a. i zgromadził w aktach sprawy dowody konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy nie dopatrzył się występowania przesłanek umorzenia postępowania administracyjnego wymienionych w art. 140 aa ust. 4 p.r.d. W niniejszej sprawie przewożono ładunek sypki – beton, jednakże podczas kontroli, poza przekroczeniem dopuszczalnego nacisku osi, stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej kontrolowanego samochodu ciężarowego, wobec czego nie znajduje zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 2 p.r.d. Z dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie dopatrzył się w sprawie wystąpienia przesłanek dochowania należytej staranności i braku wpływu na powstanie naruszenia z art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d.; organ wyjaśnił przy tym sposób rozumienia tych przesłanek. Nawiązując do treści art. 61 p.r.d. organ podkreślił, że objęte nim regulacje wyznaczają zbiór zakazów i nakazów, którymi powinien kierować się wykonujący przejazd, aby nie doszło do nienormatywności pojazdu. Niedostosowanie się do nich przesądza o braku należytej staranności i o wpływie na powstanie naruszenia.

Przywołując przepisy § 3 ust. 1 pkt 8, § 5 ust. 1 pkt 5 lit. c) w zw. z § 5c rozporządzenia w sprawie warunków organ podkreślił, że dopuszczalna masa całkowita pojazdu nie może przekraczać w przypadku czteroosiowego pojazdu samochodowego z dwiema osiami kierowanymi 32 t., a nacisk osi nie może przekraczać w przypadku podwójnej osi napędowej przy odległości między osiami składowymi pomiędzy 1,3 m a 1,8 m 18 t. albo 19 t., jeżeli oś napędowa jest wyposażona w opony bliźniacze i zawieszenie pneumatyczne lub równoważne, albo jeżeli każda z osi napędowych jest wyposażona w opony bliźniacze, a maksymalny nacisk każdej z tych osi nie może przekraczać 9,5 t.

W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji, zarzucając jej naruszenie:

1. prawa materialnego poprzez wadliwe zastosowanie przepisów art. 2 pkt 35a p.r.d. w związku z § 5 rozporządzenia w sprawie warunków;

2. art. 7 k.p.a. poprzez nierzetelne rozpatrzenie materiału dowodowego, co miało znaczący wpływ na wadliwość skarżonego rozstrzygnięcia;

3. art. 6 k.p.a. poprzez nadanie przymiotu legalności procedurom przedsięwziętym przez organ I instancji bez podstawy prawnej;

4. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na niejednoznacznym i niepełnym materiale dowodowym;

5. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich uwag i argumentów strony poczynionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty. Według skarżącego zaskarżona decyzja zawiera identyczne błędy jak rozstrzygnięcie organu I instancji oraz uchylone przez WSA w Warszawie rozstrzygnięcie organu II instancji.

Odnośnie procedury ważenia skarżący podniósł w szczególności, że waga SAW 10C została użyta podczas ww. kontroli niezgodnie z przeznaczeniem, a wyniki pomiaru uzyskane przy jej użyciu nie spełniają definicji dowodu określonego w art. 75 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy nie poczynił też żadnych kroków w celu "ustalenia zasad stosowania wagi SAW 10C/II w zakresie pomiaru masy całkowitej pojazdu". Organ przywołał w sprawie ww. sprawozdanie dot. błędów pomiarów, jednak argumentując zasadność nałożenia kary pieniężnej opracowaniem quasi naukowym i intencjonalnym naruszył zasady określone w art. 6 k.p.a. W opracowaniu pomiar dokonywany był wyłącznie względem pojazdów normatywnych, zatem organ nie posiada wiedzy na temat wartości błędu przy pomiarze nienormatywnym, zaś sam fakt wykonania pomiarów na zlecenie organu bliżej niesprecyzowanego pojazdu, bez udziału strony, budzi wątpliwości odnośnie wiarygodności tego dowodu.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, gdyż organ odwoławczy (GITD) nie zastosował się w pełni i nie zrealizował w istotnym dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy zakresie wskazań co do dalszego postępowania zawartych w ww. wyroku WSA z 19 lutego 2015 r. sygn. akt VISA/Wa 1809/14, którym Sąd ten uchylił wcześniejszą decyzję tego organu w tej sprawie z [...] kwietnia 2014 r.; organ odwoławczy pominął też oceny prawne wynikające z tego wyroku. Tymczasem zgodnie z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), w brzmieniu tego przepisu z daty wyroku WSA, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Postanowienia cyt. przepisu oznaczają, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zakresem jego oddziaływania objęte zostaje przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie oceną prawną sądu administracyjnego oznacza, że nie może zarówno on, jak i organ - przy ponownym rozpoznaniu sprawy - formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się tej ocenie w pełnym zakresie. Art. 153 p.p.s.a. zawiera również postanowienia o wiążącym charakterze "wskazań co do dalszego postępowania". Wskazania określają sposób postępowania organów w przyszłości. Ich celem jest zapobieżenie przy ponownym rozpoznaniu sprawy błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 25 maja 2012 r. II GSK 558/11).

Przyczyną uchylenia wzmiankowanej wcześniejszej decyzji GITD z [...] kwietnia 2014 r. było uznanie przez WSA, że organ ten nie wyjaśnił zagadnienia prawidłowości dokonania procedury pomiaru pojazdu (samochodu ciężarowego strony); mianowicie powołując się na punkt 2.5 instrukcji obsługi wag typu SAW 10C, dopuszczający sumowanie nacisków osi przy ważeniu danego typu pojazdu, w tym z osiami wielokrotnymi, i kolejne postanowienia tej instrukcji, nie zamieścił jej w aktach administracyjnych sprawy, natomiast zgromadzony w nich materiał oraz wyjaśnienia organu w decyzji nie pozwalają na ustalenie kluczowej w sprawie kwestii "czy stwierdzone naruszenie masy rzeczywistej pojazdu i dopuszczalnych norm nacisku osi, zostało ustalone przy użyciu prawidłowych urządzeń". W tej sytuacji WSA nakazał organowi nie tylko uzupełnienie - przy ponownym rozpoznawaniu sprawy – materiału dowodowego o instrukcję użytych w sprawie wag, ale również wyjaśnienie kwestii "zgodności z przepisami ważenia nacisków osi samochodu o czterech osiach, przy użyciu jednej pary wag typu SAW 10C" oraz rozważenie tej problematyki w kontekście ww. wyroku NSA z 21 października 2014 r. II GSK 1315/13. Zatem okolicznością zasadniczą w tej sprawie było wykonanie przytoczonych wskazań Sądu przez organ odwoławczy, tak żeby potwierdzić prawidłowość użycia wag zastosowanych w procedurze kontroli i pomiarów ww. pojazdu/samochodu ciężarowego strony przez wyjaśnienie, czy ważenia tego dokonano za pomocą urządzenia/urządzeń (wag) pozwalających na dokonanie nimi właściwego pomiaru skutkującego prawidłowymi wynikami nacisków osi pojazdu na drogę.

Wbrew wiążącym organ odwoławczy, jak i obecnie Sąd rozpoznający sprawę, ww. wskazaniom WSA objętych wyrokiem z 19 lutego 2015 r., zaskarżona decyzja kwestii tych nie wyjaśnia/nie ustala. W szczególności nie wynika z niej (oprócz tego, że użyto do pomiarów pojazdu strony dwóch wag typu SAW 10/C), w jaki sposób – w przełożeniu na instrukcję obsługi tych wag - dokonano ważenia pojazdu. Organ odwoławczy nie poczynił na tym tle żadnych ustaleń i ocen, co powoduje wątpliwości, czy pomiary/ważenie pojazdu wykonano prawidłowo, zgodnie z instrukcją użytych do tego celu wag. Okoliczności tego ważenia winny być przez organ opisane w decyzji w sposób jednoznaczny, usuwający te wątpliwości, tj. co do sposobu ważenia i wykorzystania wag. W sytuacji bowiem, kiedy wysokość kary pieniężnej za przekroczenie nacisków osi wprost zależy od wyniku ważenia, obowiązkiem organu jest zadbanie o rzetelność tej czynności oraz dokładne jej wyjaśnienie i opis nawiązujący do instrukcji obsługi wagi – najpierw w protokole kontroli, a potem w decyzji o nałożeniu kary. Ogólnikowe stwierdzenia w zaskarżonej decyzji na temat numerów i aktualnej legalizacji użytych do ważenia pojazdu wag w dalszym ciągu nie wyjaśniają wątpliwości, które legły u podstaw ww. wyroku WSA z 19 lutego 2015 r., stając się przedmiotem ocen i wskazań tego Sądu co do dalszego postępowania w sprawie. Problemem w sprawie istotnym nie jest bowiem to, że w procedurze kontrolnej/ważenia pojazdu posługiwano się nielegalnymi urządzeniami (w sprawie wykazano legalność użytych wag), ale to czy legalne urządzenia, posiadające odpowiednie homologacje i świadectwa legalizacji, zostały wykorzystane zgodnie z warunkami stosowania tych urządzeń (wag) określonymi w instrukcji obsługi i w homologacji. Dla oceny wyników ważenia nie jest obojętne użycie wagi niezgodnie z instrukcją obsługi i homologacją, w tym użycie jej do celu, do którego waga nie została przeznaczona, gdyż wówczas nie jest pewne czy wyniki te odzwierciedlają rzeczywisty stan rzeczy.

W tej sprawie organ odwoławczy, w następstwie ww. wyroku WSA z 19 lutego 2015 r., utrzymując zaskarżoną decyzją ponownie w mocy ww. decyzję organu I instancji z [...] lutego 2014 r., dołączył do akt administracyjnych dokument pod nazwą > Waga do pomiaru nacisku koła SAW 10A/C Opis techniczny Instrukcja obsługi <, który doręczył też przy piśmie z 26 listopada 2015 r. skarżącemu "jako instrukcję obsługi użytych w trakcie kontroli wag SAW 10C", informując go o prawie wypowiedzenia się co do tego dokumentu. W żadnym miejscu zaskarżonej decyzji nie omówił jednak tego dokumentu; przede wszystkim nie przełożył jego treści na okoliczności pomiaru/ważenia ww. pojazdu strony, tak żeby można było ocenić to ważenie w świetle postanowień tego dokumentu/instrukcji. Nadto z akt administracyjnych sprawy i decyzji organów wynika, że do pomiaru pojazdu strony użyto wag typu SAW 10C (por. też protokół kontroli i świadectwa legalizacji ponownej tych wag w aktach administracyjnych). Tymczasem dołączona instrukcja dotyczy wag SAW 10A/C; organ zaś nie wyjaśnił różnicy w nazewnictwie wag użytych do kontroli i wag, których instrukcję obsługi dołączył do akt administracyjnych. Przede wszystkim nie podał, czy zastosowane w sprawie wagi SAW 10C odpowiadają wagom SAW 10A/C. Nawet bowiem przy założeniu, że przedłożony do akt dokument ma uniwersalny charakter, stanowiąc instrukcję obsługi wag SAW 10 dwojakiego typu/rodzaju, tj. typu A i typu C, czyli także wag użytych do pomiarów pojazdu skarżącego w tej sprawie (SAW 10C), organ winien to w decyzji sprecyzować w sposób poddający się kontroli Sądu, tj. wykazać, czy instrukcja dotycząca wag SAW 10A/C odnosi się (i dlaczego) do stosowania wag SAW 10C. Jest to o tyle istotne, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w obszarze stanu faktycznego sprawy; żeby ocenić pod kątem zgodności z prawem zaskarżone rozstrzygnięcie organu Sąd musi dysponować jego stanowiskiem w odniesieniu do wszystkich istotnych elementów i przesłanek tej oceny, które obowiązany jest sprawdzić analizując, czy w stanie faktycznym sprawy dawały one organowi podstawy do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony przez organ materiał dowodowy, determinujący ów stan faktyczny.

To natomiast, że w niniejszej sprawie istnieją wątpliwości do ustalonego stanu faktycznego (w sensie przede wszystkim wykazania prawidłowości wyników ważenia pojazdu, która to prawidłowość zależy od przestrzegania warunków ważenia przewidzianych w instrukcji obsługi użytych do tego wag), wynika w szczególności z tego, że w decyzji organu I instancji z [...] lutego 2014 r., którą zaskarżona obecnie do Sądu decyzja organu odwoławczego utrzymuje w mocy, wskazuje się "na pkt 2.5 instrukcji obsługi wag typu SAW 10C, który dopuszcza sumowanie nacisków osi przy ważeniu danego typu pojazdu, w tym z osiami wielokrotnymi" (k 37 odwrót akt administracyjnych), zaś w uchylonej przez WSA ww. wyrokiem z 19 lutego 2015 r. decyzji GITD z [...] kwietnia 2014 r. mowa jest o tabeli w punkcie 2.5 tej instrukcji "która przedstawia propozycje ustawienia wag (...)". Tymczasem w dołączonym przez organ do akt administracyjnych ww. Opisie technicznym Instrukcji obsługi wagi SAW 10A/C punkt 2.5 nie występuje. Unormowanie punktu 3 i nast. tej instrukcji poprzedza bowiem wyłącznie punkt "2.2.2. Przebieg ważenia", stanowiąc na wstępie, że "SAW 10A/C może pracować samodzielnie lub w parach i grupach od 4 do 6 wag w celu pomiaru nacisku, nacisku koła, nacisku na oś, nacisku na grupę osi lub pomiaru ciężaru 2 lub 3-osiowych samochodów ciężarowych".

Wskazana rozbieżność (łącznie z omówionymi wyżej uchybieniami zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, który nie dostosował się do wskazań wynikających z ww. wyroku WSA z 19 lutego 2015 r.) uprawnia Sąd do uznania, że w sprawie nie został wyjaśniony stan faktyczny; przede wszystkim nie wykazano w niej w sposób niewątpliwy prawidłowości przeprowadzonego ważenia pojazdu strony przy użyciu zastosowanych wag i zgodnie z instrukcją ich obsługi, a tym samym wiarygodności uzyskanych wyników pomiarów.

W tej sytuacji ustalenie i ocena przez organ materiału dowodowego w sprawie, co do użycia ww. wag SAW 10C do pomiaru nacisku osi i przekroczenia dmc ww. pojazdu/samochodu ciężarowego 4-osiowego strony, ze względu na wątpliwości dotyczące instrukcji obsługi tych wag, jest obecnie co najmniej niepełna/niewyczerpująca istoty rozstrzyganego zagadnienia. Brak przesądzenia problemu tej oceny czyni też zbędnym, bo przedwczesnym, ustosunkowywanie się przez Sąd do pozostałych poruszanych w zaskarżonej decyzji kwestii, w tym szerokiej argumentacji organu na temat niewykazania przesłanek dochowania przez stronę należytej staranności i braku wpływu na powstanie naruszenia.

Nadto w zaskarżonej decyzji, poza odnotowaniem faktu użycia do pomiarów pojazdu strony wag typu SAW 10C, numerów tych wag oraz świadectw legalizacji ponownej wag, organ w istocie w ogóle nie zajął się problematyką ich zastosowania w praktyce wykonywanych nimi pomiarów w świetle uregulowań przynależnej do tych wag instrukcji obsługi. Pomijając ten problem organ na stronie 7 decyzji odwoławczej sprowadził stanowisko w kwestii ważenia pojazdu do podkreślenia, że jest to tylko czynność techniczna zmierzająca do uzyskania pomiaru pojazdu; czynności o charakterze technicznym natomiast "takie jak właściwe użytkowanie przyrządów pomiarowych przez organ kontrolny, nie są i zapewne nie będą prawnie uregulowane", gdyż rolą prawa "nie jest z pewnością regulowanie materii funkcjonowania urządzeń technicznych".

Jednakże w świetle poczynionych tu wyżej przez Sąd wywodów oraz oceny i wskazań ww. wyroku WSA z 19 lutego 2015 r., którymi organ, jak i Sąd obecnie rozpoznający sprawę, został związany, takie postawienie kwestii ważenia pojazdu i użycia do tego wag oraz poprzestanie na tych uwagach niczego dla końcowego rozstrzygnięcia tej sprawy nie wyjaśnia. Dodatkowo może być traktowane w kategoriach polemiki organu z tymi wskazaniami i niedopuszczalnego uchylania się organu od ich wykonania.

W sytuacji niepodjęcia przez organ czynności w kierunku wyjaśnienia, stosownie do wskazań ww. wyroku WSA z 19 lutego 2015 r., kwestii zgodności z prawem ważenia pojazdu strony (nacisków osi samochodu ciężarowego 4-osiowego) zastosowanymi wagami (jedną parą wag SAW 10C), nie jest też przydatne w sprawie i pozostaje bez wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji ww. powołane w niej przez organ sprawozdanie z pracy dot. sprawdzania błędów pomiaru nacisków osi, a to z uwagi przede wszystkim na brak wyczerpująco ustalonego stanu faktycznego sprawy, co czyni przedwczesnym posługiwanie się w niej tego rodzaju dokumentem; poza tym jako dokument sporządzony na zamówienie organu jako strony postępowania nie ma on waloru dokumentu urzędowego wiążącego organ i determinującego rozstrzygnięcie w sprawie.

Reasumując powyższe, skoro nie został w sprawie wyjaśniony jej stan faktyczny, w szczególności przez wykazanie prawidłowości pomiaru/ważenia pojazdu strony, a tym samym wiarygodności wyniku tego ważenia, ocena organu możliwości użycia w sprawie ww. wag SAW 10C, ze względu na wątpliwości dotyczące instrukcji obsługi tych wag, a zatem prawidłowego ich zastosowania, nie wyczerpuje istoty zagadnienia podlegającego rozstrzygnięciu. Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę obowiązany będzie ocenę tę uczynić wyczerpującą w podanym wyżej kierunku dokonania w sprawie niezbędnych ustaleń i ocen. W szczególności zadba w tym zakresie o wykonanie cytowanych wyżej wszystkich wskazań z wyroku WSA z 19 lutego 2015 r., do czego jest bezwzględnie zobowiązany.

Jednocześnie organ będzie miał na uwadze, że powyższego obowiązku nie zastąpi czynienie szerokich (skądinąd samych w sobie słusznych i oczywistych) rozważań prawnych obejmujących treścią cytaty przepisów ustaw, wyjaśnienia ich stosowania i przytaczanie fragmentów orzecznictwa sądowego, co w dużej mierze jest udziałem uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jeżeli nie będzie się to wszystko razem przekładało w konkretny sposób na okoliczności stanu faktycznego/realia niniejszej sprawy, stanowiąc subsumcję tego stanu.

Z tych wszystkich powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 tej ustawy, uznając, że obejmują one zwrot uiszczonej przez stronę skarżącą kwoty wpisu sądowego od skargi.