Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 96/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 59 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej – organ II instancji, Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2 i § 4 pkt 1 i art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm. – dalej u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia M.C. (dalej – Skarżący, Zobowiązany), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. (dalej – organ I instancji, organ egzekucyjny, Dyrektor ZUS) z dnia [...] nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] nr: [...], [...], [...], od [...] do [...].

Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dyrektor ZUS, jako Wierzyciel w dniu [...] wystawił wobec Skarżącego tytuły wykonawcze o nr: [...], [...], [...], od [...] do [...], obejmujące należności z tytułu składek na:

1) ubezpieczenia społeczne za okres 4/2001-11/2001, 1/2002, 3/2002, 4/2002;

2) ubezpieczenie zdrowotne za okres 5/2001-11/2001, 1/2002, 3/2002, 4/2002;

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 3/2001- 11/2001, 1/2002, 3/2002, 4/2002, 6/2002, 7/2002.

Zawiadomieniami z dnia [...] o nr: [...], [...], [...], od [...] do [...], organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego Zobowiązanego w A 0/J. Zawiadomienia te zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...], natomiast Zobowiązanemu w trybie art. 44 k.p.a. w dniu [...] wraz z odpisami wskazanych tytułów wykonawczych.

Przy piśmie z dnia 14 lutego 2020 r. Dyrektor ZUS przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w C. odpisy tytułów wykonawczych, celem przeprowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie był uprawniony. Powyższe pismo do wiadomości otrzymał również Skarżący, który w reakcji na nie podniósł, iż nigdy nie otrzymał odpisów powyższych tytułów wykonawczych.

Pismem z dnia 28 lutego 2020 r. (złożonym w organie egzekucyjnym w dniu 2 marca 2020 r.) Zobowiązany na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne podnosząc przedawnienie dochodzonych zaległości. W jego ocenie ich przedawnienie nastąpiło z dniem 1 stycznia 2017 r. Ponadto podniósł, że nie otrzymał tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona jest egzekucja.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor ZUS odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie złożonych przez Skarżącego zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż 7-dniowy termin do złożenia środka prawnego w postaci zarzutów upłynął, bowiem tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami zostały doręczone Zobowiązanemu w trybie art. 44 k.p.a. w dniu [...], natomiast zarzuty zostały wniesione pismem z dnia 28 lutego 2020 r.

Następnie pismem z dnia 19 marca 2020 r. Dyrektor ZUS wezwał Zobowiązanego do doprecyzowania wystąpienia z dnia 28 lutego 2020 r., czy pismo to stanowi również wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego składany w trybie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Na skutek zażalenia Skarżącego na rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego z dnia [...], Dyrektor IAS postanowieniem z dnia [...] nr [...] uchylił wskazane postanowienie Dyrektora ZUS i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy uznał, że postanowienie było przedwczesne, gdyż zostało wydane przed upływem terminu wyznaczonego Skarżącemu na doprecyzowanie żądania wyrażonego w piśmie z dnia 28 lutego 2020 r.

Realizując zalecenia Dyrektora IAS, pismem z dnia 12 sierpnia 2020 r. organ egzekucyjny ponownie zwrócił się do Zobowiązanego o doprecyzowanie pisma z dnia 28 lutego 2020 r. zatytułowanego "Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego" poprzez wskazanie, czy powyższe pismo: 1) ma zostać potraktowane jako zarzut na postępowanie egzekucyjne, dotyczący przedawnienia dochodzonego obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a., 2) ma zostać potraktowane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.t.u. pod kątem przesłanki wygaśnięcia zobowiązania z uwagi na przedawnienie zadłużenia. W wezwaniu organ egzekucyjny wyznaczył Zobowiązanemu 7-dniowy termin na udzielenie odpowiedzi i wskazał, że w przypadku jej braku pismo z dnia 28 lutego 2020 r. zostanie potraktowane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Skarżący w zakreślonym terminie nie udzielił odpowiedzi na niniejsze pismo.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor ZUS odmówił Zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr: [...], [...], [...], od [...] do [...]. W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił zasady przedawnienia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz wskazał, iż zaległości wskazane w tych tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu. Uzasadnił to tym, że przed przedawnieniem tych zaległości zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które zawiesiło bieg terminu przedawnienia. Stan ten trwa nadal, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.

Pismem z dnia 22 września 2020 r. (wpływ do ZUS-u w dniu 30 września 2020 r.) Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie.

W zażaleniu z dnia 8 października 2020 r. na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego Zobowiązany wniósł o jego zmianę i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie wykonania egzekucji z rachunku bankowego. Rozstrzygnięciu zarzucił:

1) nieuwzględnienie istnienia przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z czym błędnie przyjęto istnienie zobowiązania objętego tytułami wykonawczymi [...];

2) wadliwe przyjęcie, iż wszczęcie postępowania egzekucyjnego w 2004 r. z konta Ubezpieczonego daje uprawienie do dalszego prowadzenia egzekucji w tym samym trybie;

3) nieuwzględnienie czasu trwania przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 o.p.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor ZUS odmówił Skarżącemu wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr: [...], [...], [...], od [...] do [...].

Dyrektor IAS nie przychylając się do argumentacji Strony postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W jego motywach organ odwoławczy przedstawił uregulowania prawne odnoszące się do przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne w stanach prawnych obowiązujących: do 1 stycznia 2002 r., od 1 stycznia 2002 r. do 1 stycznia 2012 r. oraz od 1 stycznia 2012 r. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy organ odwoławczy wskazał, że Skarżącemu w trybie art. 44 k.p.a. zostały doręczone w dniu [...] tytuły wykonawcze Dyrektora ZUS z dnia [...] o nr: [...], [...], [...], od [...] do [...]. Zwrócił przy tym uwagę na odmienne brzmienie art. 44 k.p.a. obowiązujące w dacie wyekspediowania wspomnianej korespondencji. Wyraził jednocześnie stanowisko, że spełnione zostały określone nim warunki dla uznania skuteczności tego doręczenia. W tym stanie rzeczy, według Dyrektora IAS, doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia w rozumieniu art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej – u.s.u.s.), gdyż doręczenie Skarżącemu powyższych tytułów wykonawczych stanowiło pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności. Mianowicie, jak zauważono, takie działania w myśl art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. stanowią o wszczęciu egzekucji administracyjnej.

Konkludując Dyrektor IAS uznał, że należności z tytułu dochodzonych składek nie uległy przedawnieniu zarówno na dzień wystawienia tytułów wykonawczych o nr: [...], [...], [...], od [...] do [...], jak również na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Natomiast bieg terminu przedawnienia, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zawieszony od dnia [...], bowiem w tym dniu zgodnie z art. 44 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w 2004 r.) doręczono Zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych i z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne nadal pozostaje zawieszony.

Końcowo wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że organ odwoławczy nie znalazł podstaw do wstrzymania przedmiotowego postępowania egzekucyjnego (a zatem i czynności egzekucyjnej dotyczącej zajęcia rachunku bankowego Zobowiązanego w A S.A.), w myśl art. 17 § 2 u.p.e.a. Ponadto, w wyniku dokonanej analizy materiału dowodowego sprawy, organ odwoławczy nie dostrzegł wystąpienia w przedmiotowej sprawie innych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 u.p.e.a.

W skardze z dnia 12 grudnia 2020 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Zobowiązany postanowieniu Dyrektora IAS zarzucił:

1) bezskuteczność czynności egzekucyjnej prowadzonej przez ZUS względem Skarżącego;

2) błędną interpretację przepisów prawa polegającą na przyjęciu, że doręczony tytuł wykonawczy Skarżącemu w 2004 r., nie rozpoczyna biegu przedawnienia, którego termin jest nieokreślony w opinii organu, daje możliwość nieokreślonego czasowo prawa do egzekucji wierzytelności;

3) jednostronne rozpatrzenie sprawy przez organ, polegające na nieuwzględnieniu argumentów Skarżącego;

4) wydanie decyzji przez Dyrektora IAS z naruszeniem przepisu 156 § pkt 2 k.p.a., czyli wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa;

5) nie odniesienie się przez ZUS do zarzutu, iż Skarżący ujawnił w aktach sprawy dane innego płatnika składek tzn. M.P.;

6) stosowanie wykładni prawa rozszerzającej oraz retrospektywnej polegającej na tym, że organ nie odnajduje zastosowania przepisów prawa ustawy nowej, a stosuje jedynie przepisy korzystne dla organu, które nie odnajdują zastosowania lub podstawy prawnej w przedmiotowym postępowaniu;

7) naruszenie zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej uznając, że awizowanie doręczenia w miejscu, gdzie Skarżący nie mieszkał, a posiadał oficjalne zameldowanie w innym mieście, należy uznać za doręczenie mu informacji o toczącym się postępowaniu administracyjnym;

8) wydanie ostatecznej decyzji kończącej postępowanie w sprawie przed zapoznaniem się Skarżącego z dokumentami akt sprawy;

9) naruszenie zasady praworządności w toku wydania decyzji kończącej w przedmiotowej sprawie o nr [...] z dnia [...] wydanej przez Dyrektora IAS.

Wobec powyższych zarzutów Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W motywach skargi Zobowiązany podniósł, że organ odwoławczy nie odniósł się do faktu bezskuteczności egzekucji z uwagi na przedawnienie tytułu wykonawczego. Według Skarżącego, przerwanie biegu terminu przedawnienia wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie uprawnia organu do jego prowadzenia przez kolejne 16 lat, a jedynie przez okres 5 lat.

W dalszej części skargi Skarżący zasygnalizował, że w dniu 27 listopada 2020 r. podczas przeglądania akt w ZUS-ie ujawnił, że znajdują się w nich dokumenty na nazwisko M.P. – fryzjerstwo. Przywołany przez pracownika Dyrektor ZUS przekreślił długopisem dane wspomnianej osoby i wpisał dane Skarżącego. W związku z tym zdarzeniem Zobowiązany tego samego dnia złożył zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa w Prokuraturze Rejonowej w R.

Według Zobowiązanego, doszło również do naruszenia zasady współżycia społecznego poprzez przyjęcie, iż awizowanie dwukrotne korespondencji jest tożsame z poinformowaniem Skarżącego o toczącym się postępowaniu. W opinii Skarżącego, uniemożliwiono mu obrony swoich praw. Zauważył ponadto, że podczas przedmiotowego postępowania dowiedział się, że nadpłacił składki za 15 miesięcy, a ZUS odmówił mu zwroty tych środków. W skardze zarzucono także naruszenie zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), gdyż w ocenie Zobowiązanego, organ prowadząc postępowanie egzekucyjne działał niezgodnie z przepisami prawa.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo odniósł się do zarzutu, że doręczenie tytułów wykonawczych nastąpiło na błędny adres, pod którym Skarżący nie mieszkał. Stwierdził w tym zakresie, iż Zobowiązany nie wskazał żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Podkreślił jednocześnie, że z informacji zawartych w bazie SeRce w okresie 30 listopada 1972 r. – 16 października 2006 r. (czyli w okresie, w którym dokonano doręczenia) adresem rejestracyjnym Skarżącego był ten, na który wysłano tytuły wykonawcze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że na mocy art. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070 z późn. zm. – dalej ustawa zmieniająca) z dniem 30 lipca 2020 r. znowelizowano m.in. art. 59 u.p.e.a. Analiza przepisów intertemporalnych, w tym art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, prowadzi do wniosku, iż w rozpatrywanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzemieniu sprzed nowelizacji. Wspomniany art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi bowiem, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego obejmującego tytuły wykonawcze Dyrektora ZUS z dnia [...] o nr: [...], [...], [...], od [...] do [...],

Skarżący argumentując wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego podniósł, że dochodzone składki na ubezpieczenia społeczne uległy przedawnieniu. Jego zdaniem, wszczęcie postępowania egzekucyjnego powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia na okres 5 lat. Oznacza to, jak twierdzi Skarżący, że należności mogą być egzekwowane tylko przez wskazany okres 5 lat liczonych od przerwania terminu przedawnienia. Ponadto oświadczył, że tytuły wykonawcze nie zostały mu doręczone, gdyż ich wysyłka nastąpiła na adres, pod którym od dłuższego czasu nie zamieszkiwał. Niezależnie od tego wskazał, że niezgodne z zasadą współżycia społecznego jest przyjęcie wystąpienia skutku poinformowania Skarżącego o powyższych tytułach wykonawczych na podstawie przesyłki, która była dwukrotnie awizowana. W skardze Zobowiązany dodatkowo zasygnalizował bezprawne przerabianie dokumentów poprzez zmianę danych na dokumencie, bez uzasadnienia tych czynności. Ponadto Skarżący stwierdził, że Dyrektor ZUS z rażącym naruszeniem zasad współżycia społecznego odmówił mu wypłaty kwot nadpłaconych składek.

Odmiennego zdania jest organ odwoławczy, który stoi na stanowisku, że działania podjęte przez Dyrektora ZUS doprowadziły do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Jego zdaniem, w myśl art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. doręczenie Skarżącemu tytułów wykonawczych wszczęło egzekucję. Tym samym zasadnym jest twierdzenie, że jest to pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, co zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. warunkuje zawieszenie terminu przedawnienia. Zauważył również, że Dyrektor ZUS skutecznie doręczył wspomniane tytuły wykonawcze w trybie art. 44 k.p.a. jeszcze w czasie, gdy zaległość była wymagalna. Zwrócił jednocześnie uwagę, że ocenę prawidłowości doręczenia przeprowadzono w oparciu o brzmienie tego przepisu obowiązujące w czasie dokonania tej czynności. Dodano również, że z racji na to, że egzekucja nie została zakończona, to stan zawieszenia biegu terminu przedawnienia nadal się utrzymuje. Negatywnie Dyrektor IAS odniósł się również do zarzutu Zobowiązanego o wyekspediowaniu przesyłki na nieaktualny adres jego zamieszkania. Stwierdził w tym zakresie, iż dane wynikające z bazy SeRce wskazują, że adres ten w okresie od 30 listopada 1972 r. do 16 października 2006 r. był adresem rejestracyjnym Skarżącego. Ponadto zauważono, że Zobowiązany nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie tej okoliczności.

Przystępując do dalszych rozważań przyjdzie wskazać, że zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Postępowanie egzekucyjne może być też umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Pełnomocnik Skarżącego w złożonym wniosku podniósł przedawnienie, jako uzasadnienie dla żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych Dyrektora ZUS z dnia [...] nr: [...], [...], [...], od [...] do [...]. Dotyczyły one zaległości w płatnościach składek na ubezpieczenia społeczne.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek reguluje art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., który ulegał wielokrotnej nowelizacji.

Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (zob. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt II GSK 72/09, Lex nr 597062).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano także m.in. 5b w brzmieniu: 5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Szczególne znaczenie dla oceny wymagalności dochodzonych należności ma art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obwiązującym od 1 lipca 2004 r., który skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia wiąże z podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Dodać należy, że zgodnie z tym uregulowaniem wstrzymanie biegu przedawnienia trwa do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji, za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 278/20, Lex nr 3025496). Nadmienić w tym miejscu należy, że instytucja zawieszenia biegu terminu przedawnienia odmiennie niż instytucja przerwania biegu terminu przedawnienia wpływa na wymagalność zobowiązania. Otóż instytucja zawieszenia biegu terminu przedawnienia oznacza, że termin ten przez okres zawieszenia nie biegnie, przez co ulega wydłużeniu. Oznacza to, że okres przedawnienia jest o tyle dłuższy, ile trwał stan zawieszenia. W przypadku drugiej instytucji jej wystąpienie prowadzi do tego, że przedawnienie biegnie na nowo od dnia następnego po wystąpieniu zdarzenia determinującego ową przerwę. Zatem od tego momentu liczony jest ponowny okres przedawnienia danego zobowiązania.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że doręczenie Skarżącemu tytułów wykonawczych wszczęło w myśl art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. egzekucję administracyjną, ale również doprowadziło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślenia wymaga to, że w chwili podjęcia tej czynności dochodzone zaległości były wymagalne. Otóż najstarsze nieuiszczone składki dotyczą marca 2001 r. (składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych), które zgodnie z art. 47 ust. 1 u.s.u.s. stały się wymagalne w miesiącu następnym, a więc w kwietniu 2001 r. Z kolei skutek doręczenia tytułów wykonawczych w trybie zastępczym (art. 44 k.p.a.) wystąpił w dniu [...], zatem po upływie ok. 3 lat i 8 miesięcy. Zestawienie tych dat potwierdza stanowisko o wymagalności zaległych składek w chwili wszczęcia egzekucji.

Jak zauważono wcześniej, termin przedawnienia jest wstrzymany na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. do momentu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wskazać przyjdzie, że administracyjne postępowanie egzekucyjne kończy się zazwyczaj poprzez realizację tytułu wykonawczego. Może jednak się zakończyć z innego powodu, np. poprzez jego umorzenie. Z akt sprawy wynika, że prowadzone przez Dyrektora ZUS postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do przymusowego uzyskania od Zobowiązanego kwot z tytułu zaległych składek. Nie został również wydany akt administracyjny, który zamykałby postępowanie egzekucyjnego. W efekcie zasadnym jest stwierdzenie, iż stan wstrzymania biegu terminu przedawnienia trwa od [...] (data doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. tytułów wykonawczych) do chwili obecnej.

Skarżący ponadto neguje doręczenie wspomnianych tytułów wykonawczych podnosząc, że w okresie ich wysłania nie zamieszkiwał pod adresem, pod który zostały one skierowane. Dodatkowo prezentuje stanowisko, że fikcja prawna dostarczenia przesyłki nie może zastępować powinności faktycznego poinformowaniem Zobowiązanego o wszczęciu egzekucji. Rozstrzygnięcie tych kwestii jest istotne z punktu widzenia przedawnienia zaległych składek, gdyż brak skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych wyłączałoby możliwość powoływania się na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Przystępując do wyjaśnienia wskazanych zagadnień w pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że prawidłowość tej czynności winna być oceniana przez pryzmat uregulowania w brzmieniu obowiązującym w dacie jej dokonania. Jego treść bowiem kreuje przesłanki poprawności doręczenia tytułów wykonawczych. Przepis art. 44 § 1 k.p.a. z tamtego okresu stanowił, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i art. 43 k.p.a.: 1) poczta przechowuje pismo przez okres siedmiu dni w swojej placówce, w przypadku doręczania pisma przez pocztę, 2) pismo składa się w urzędzie właściwej gminy na okres siedmiu dni, w przypadku doręczania pisma przez pracownika lub upoważnioną osobę lub organ. Z kolei jego § 2 stwierdzał, że zawiadomienie o złożeniu pisma w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, w drzwiach mieszkania adresata albo jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowanie dotyczy; w tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia terminu, o którym mowa w § 1.

Stosownie do art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w postępowaniu tym znajduje zastosowanie m.in. art. 44 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 1288/17, Lex nr 2777673). W konsekwencji dopuszcza się fikcję prawną doręczenia tytułów wykonawczych w warunkach określonych w art. 44 § 2 k.p.a. Ze względu jednak na doniosłe skutki, jakie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wiążą z faktem doręczenia dłużnikowi tytułu wykonawczego, jak również z uwagi na okoliczność, że zastępczy tryb doręczenia jest wyjątkiem od zasady doręczenia pisma do rąk adresata, przepis art. 44 k.p.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, co oznacza, że nie mogą istnieć jakiekolwiek wątpliwości, co do spełnienia określonych w nim wymogów warunkujących możliwość uznania, że przesyłka została w sposób prawidłowy, a co za tym idzie skutecznie doręczona.

Domniemanie skuteczności doręczenia dokonywanego w trybie art. 44 k.p.a. zdeterminowane jest łącznym spełnieniem określonym nim przesłanek. Po pierwsze, niemożnością doręczenia pisma adresatowi pod prawidłowo oznaczonym adresem jego miejsca zamieszkania, jego dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy. Po drugie, pozostawieniem przesyłki dla adresata w oddawczym urzędzie pocztowym i umieszczenia zawiadomienia o dacie i miejscu pozostawienia przesyłki w skrzynce na korespondencję lub w innych miejscach wskazanych w art. 44 § 2 k.p.a. Po trzecie, upływem siedmiodniowego terminu przechowywania pisma w placówce pocztowej oraz udokumentowaniem powyższego w materiale dowodowym sprawy, zwłaszcza zaś w tzw. zwrotnym potwierdzeniu odbioru dołączonego do doręczanej przesyłki.

Analiza przesyłki z dnia [...], a w szczególności tzw. potwierdzenia odbioru wskazuje, że z powodu niemożności niemożności jej doręczenia dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu przesyłka była awizowana w dniu [...], a także że przesyłka została pozostawiona na okres 7 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym Oddział [...], a zawiadomienie o tym fakcie umieszczono w skrzynce na korespondencję. Ponadto na przesyłce znajduje się adnotacja o zwrocie przesyłki do nadawcy w dniu [...] wobec jej niepodjęcia w terminie wraz z podpisem wydającego. Wobec tego spełnione zostały wszystkie warunki dla przyjęcia doręczenia w trybie art. 44 § 2 k.p.a.

Zobowiązany podnosi również, że tytuły wykonawcze zostały wysłane na nieaktualny adres. Jak trafnie jednak zauważył Dyrektor IAS zarzut ten nie został poparty żadnym dowodem. Zgodnie z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ów nie ma jednak charakteru nielimitowanego. Zatem na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Twierdzenie jest tym bardziej uzasadnione, że Dyrektor ZUS uprawniony był do przyjęcia poprawności skierowania przesyłki na adres w J., gdyż taki figurował w bazie SeRce. Nadmienić należy, że dane te widniały we wspomnianej bazie w okresie od 30 listopada 1972 r. do 16 października 2006 r.

Końcowo wyjaśnić należy, że przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie zakreśla art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. Oznacza to, że badane jest tylko i wyłącznie wystąpienie przesłanek wymienionych we wskazanym przepisie, które warunkują umorzenie postępowania egzekucyjnego. Poza jego ramami znajdują się więc okoliczności przywołane w skardze jak: ewentualne przerabianie dokumentów, czy też odmowa zwrotu nadpłaty poczynionej na poczet składek na ubezpieczenia społeczne. Dodać należy, że badanie wspomnianego przerabiania dokumentów pod kątem czynu zabronionego pozostaje w kompetencjach właściwych organów ścigania, które jak wynika ze skargi zostały powiadomione o tym fakcie.

Podsumowując stwierdzić należy, że ustalony w toku postępowania stan faktyczny i prawny wskazuje, że w sprawie nie wystąpiła jakakolwiek przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a.

Sąd stoi na stanowisku ‒ po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia - mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, że sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty nie mogą stanowić podstawy do zakwestionowania stanowiska organu odwoławczego wyrażonego w skarżonym postanowieniu. Zawarte w postanowieniu ustalenia dowodzą, że postępowanie administracyjne nie zostało obarczone żadnymi istotnymi wadami, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Inna ocena sprawy przez stronę skarżącą nie przesądza, że ustalenia organów są błędne.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).