Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 2996/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : WSA Małgorzata Brachel- Ziaja / spr. / AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M.K., , H.K., etc...., na decyzję Wojewody [....] z dnia 10 września 2001 r. Nr [....] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. zasądza od Wojewody [....] na rzecz skarżącego M.K. kwotę 30/ trzydzieści / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10, 09. 2001 r., znak: [....] Wojewoda [....] na podstawie art. 127 par l i 2, art. 138 par 1 ust 1 k.p.a. w zw. z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 -tekst jednolity/, po rozpatrzeniu odwołania H.K. , G.S. , H.M. , M.S. , R.W. Z.B. i M.K. od decyzji Starosty [....] z dnia 21.11.2000r, znak: [....] orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w M. ozn. nr nr [....] o pow. 2386 m2, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [....] stwierdził, co następuje:

Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca własność M.K. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Gminy M. z dnia 27.05. 1977 r. znak [....] na potrzeby Zakładu [....] jako działka nr [....] o pow. 2386 m2.

W dniu [....] . 1996 r. M.K. wystąpi z wnioskiem do Kierownika Urzędu Rejonowego w K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości,

Decyzją z dnia 10.09. 1997 r.,, znak ; [....] Kierownik Urzędu Rejonowego odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda [....] decyzją z dnia 27,11, 1997 r., znak: [....] , po rozpatrzeniu odwołania M.K. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego .

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie w sprawie do sygn. IISa/Kr 2471/97 Wyrokiem z dnia 18.11.1998 r. po rozpoznaniu skargi M.K. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody K. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Rozpatrując ponownie sprawę o zwrot przedmiotowej nieruchomości organ I instancji ustalił, że decyzją Wojewody K. z dnia 11. 01. 1996 r. znak [....] stwierdzone zostało nabycie z dniem [....] 12.1990 r. przez dotychczasowego zarządcę [....] Kopalnie [....] w K. , Których następcą prawnym jest Kopalnia [....] w M. , prawo wieczystego użytkowania gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa m.in. działki nr [....] oraz nr [....] , która obecnie stanowią część działki nr [....]. Prawo wieczystego użytkowania tej nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej nr Kw [....] M. w dniu 19. 06. 1997 r.

Kopalnia [....] nie wyraża zgody rozwiązanie wieczystego użytkowania nieruchomości będącej przedmiotem postępowania zwrotowego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 08. 1997 r. brak jest możliwości rozwiązania wieczystego użytkowania gruntu na drodze postępowania administracyjnego. Zaś z treści art. 229 ustawy z dnia 21.08 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wynika, że nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Skoro z treści art. 229 ugn wynika brak materialne prawnej podstawy do zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości, to postępowanie administracyjne w takiej sytuacji nie może być prowadzone , przez co staje się bezprzedmiotowy i podlega umorzeniu.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący jako wykazani spadkobiercy M.K. , a to jego żona H.K. i dzieci: M.K. , M.S. , G.S. , R.W. , H.W. i Z.B. zarzucili że decyzja Wojewody rażąco narusza ich prawa. Podnieśli że decyzją o umorzeniu postępowania jest dla nich krzywdząca gdyż skoro nieruchomość ich została wywłaszczona przez Państwo to nie powinno jej oddawać innym osobom.

Sąd zważył, co następuje :

Zgodnie z przepisem art. 97 par. l ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01. 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone; podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30. 08. 2002 r. prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie .

Skardze nie można odmówić słuszności.

Jak wynika z akt sprawy, przedmiotowa nieruchomość, stanowiąca własność M.K. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Gminy w M. z dnia 27.05. 1977 r. na potrzeby Zakładu [....] na podstawie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /jed. tekst Dz. .U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94, z późn. zm/

W dniu 11. 12. 1996 r. M.K. złożył wniosek w Urzędzie Rejonowym w K. z zwrot wywłaszczonej nieruchomości, podając, że nigdy nie została ona wykorzystana na cel wywłaszczeniowy i dla tego celu jest nieprzydatna. Rozbudowa kopani nie nastąpiła, a nieruchomość pozostaje nieprzerwanie od 20 prawie lat w jego w posiadaniu i korzysta z niej w taki sam sposób jak przed wywłaszczeniem. Nadal mieszka wraz ze swoja rodziną w domu znajdującym się na wywłaszczonej działce, dbając o jego substancję. "Wszystko pozostaje jak przed uwłaszczeniem".

Decyzją z dnia 11.01. 1996 r. Wojewoda K. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5.12.1990 r. , przez [....] Kopalnie [....] w K. , prawa wieczystego użytkowania m.in. przedmiotowej nieruchomości. Na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29.09. 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. U. Nr 79,poz 464 z 1990 r z póżn. zm./ Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 19. 06. 1997 r.

Organ I Instancji - Kierownik Urzędu Rejonowego w K. , decyzją z dnia 10.09.1997 r. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, z tym uzasadnieniem ,że jest ona nadal potrzebna Kopalni, a działka jest położona w strefie ujemnego oddziaływania kopalni, tj w strefie drgań sejsmicznych oraz w strefie udarowej i rozrzutu odłamków skalnych.. Nieruchomość ta jest niezbędna dla potrzeb działalności statutowej Kopalnia i jest wykorzystywana do celów zgodnych z wywłaszczeniem.. Organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając pogląd organu I instancji zawarty w uzasadnieniu decyzji, a nadto stwierdzając, iż na spornej nieruchomości występuje również przekroczenie norm zapylenia środowiska. Płożenie działki w strefie; rozrzutu odłamków skalnych pochodzących od robót strzałowych , drgań sejsmicznych oraz udarowej fali powietrznej pochodzącej od wykonywanych robót strzałowych, czyni ją miejscem niebezpiecznym, . Nie można w odniesieniu do tej działki przyjąć, iż zostały spełnione przesłanki zwrotu z art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. .

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, po rozpoznaniu skargi M.K. , wyrokiem z dnia 18.11.1998 r. uchylił zaskarżaną decyzję Wojewody [....] i poprzedzającą ją decyzję organu I Instancji,

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na uchybienia z zakresu postępowania, które przesądzały o konieczności uznania obu decyzji za niegodnych z prawem, W szczególności, mimo, iż oględziny przeprowadzone w dniu [....] .1997 na wywłaszczonym gruncie potwierdziły fakt zamieszkiwania przez J.K. i jego rodzinę nadal w znajdującym się tam domu i fakt użytkowania całej nieruchomości, to organy nie ustosunkowały się do tych okoliczności, nie wyjaśniły czy stała się ona zbędna dla celu na który została wywłaszczona.

W toku postępowania administracyjnego w dniu 25.01.1998 r. M.K. zmarł, a spadek po nim na podstawie ustawy nabyli wprost skarżący, co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 14. 02. 2001 r, sygn. INs 1694/00

Sąd zważył, co następuje ;

W dacie złożenia przez M.K. wniosku o zwrot nieruchomości obowiązywała ustawa z dnia z dnia 29. 04. 1985 r o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. z. Nr 30, poz. 127ze zm/. Przepis art. 47 ust. 4 tej ustawy wprowadził zakaz użycia nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, chyba, że nie mogła być zwrócona w trybie art. 69 w braku zgody poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego. Zakaz użycia nieruchomości na inny cel został utrzymany w przepisie art. 136 ust. l obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami i stanowi on podstawową zasadę prawa wywłaszczeniowego. Jest gwarancją, że instytucja wywłaszczenia nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis , np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być w inny sposób zrealizowane, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego ./por. Tadeusz Woś "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" WP LexisNexis W-wa 2004 /.

Z uwzględnieniem tej właśnie zasady przepis art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 09. 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. u. Nr 79, póz. 464 z 1990 r zezm./ wprowadził zastrzeżenie; że nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego , o których mowa w ust. l i 2 tegoż przepisu nie może naruszać praw osób trzecich, a obecnie Odpowiednikiem tego przepisu w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami jest art. 200 ust. 4. "Osobami trzecimi" w rozumieniu ustawy są niewątpliwie poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobiercy, którym przysługuje prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Osobom tym przysługiwał status strony na mocy powołanego wyżej przepisu art. 2 ust. 3 ustawy zmieniającej w zw. z art. 28 k.p.a. w postępowaniu uwłaszczeniowym , w którym powinny brać udział. Jak wynika z akt sprawy poprzedni właściciel nie był zawiadomiony o tym postępowaniu, nie brał w nim udziału, / rozdzielnika decyzji uwłaszczeniowej wynika, że nie był jej adresatem/.

Jednakże dopóki decyzją uwłaszczeniowa będzie funkcjonować w obrocie prawnym, to będzie stanowić negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości ./art. 229 u.g.n./ Nie oznacza to wszakże , że starosta prowadzący postępowanie zwrotowe może w takiej sytuacji wydać wyłącznie decyzję o odmownie zwrotu w sytuacji gdy jak wynika z twierdzeń skarżącego przed dniem 5 . 12. 1990 r. zaktualizowały się już przesłanki zwrotu nieruchomości. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyrażał pogląd, że wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 5.12.1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej lub (innej) osoby prawnej, nie może stać się dla niej ex legę przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą zaktualizowały się przesłanki zwrotu takiej nieruchomości byłemu właścicielowi.

/por. wyrok SN z 8.02 1996 r III ARN 65/95 , OSNAP 16/1996 poz. 219, podobnie SN w uchwale 7 sędziów z dnia 27.01.2000 r., IIIZP 14/99 OSNP 2000/8/294., T. Woś "Wywłaszczania i zwrot nieruchomości" str. 228-235, 240 -2457.

Dlatego też w takiej sytuacji organ rozpatrujący wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stwierdzając, w toku postępowania dowodowego, ze istni ej ą przewidziane w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust l u.g.n. przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że stała się ona zbędna na cel na jaki została wywłaszczona, nie może wydać decyzji odmawiającej takiego zwrotu z tym uzasadnieniem, że na nieruchomości istnieje użytkowanie wieczyste. Ma on obowiązek stosownie do art. 97 par l pkt. 4 k.p.a. obligatoryjnie zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia postępowania mającego przywrócić stan prawny nieruchomości umożliwiający wydanie orzeczenia o zwrocie (tj. o stwierdzenie nieważności decyzji o stwierdzeniu z nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego, - art. 156 par l pkt 2 k.p.a.) i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania, określone w art. 100 par l k.p.a. .Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem tej powinności oznacza zarówno naruszenie wymienionych przepisów, jak i art. 7 k.p.a. oraz art. 136 ust. l i 3 u.g.n. /por. T. Woś "Wywłaszczania i zwrot nieruchomości jw./.

W świetle powyższego koniecznym najpierw będzie ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości gdyż w decyzji orzekającej o wywłaszczeniu określono cel ogólnie, nieprecyzyjnie ; "na potrzeby Zakładu [....]... " . Dla skonkretyzowania celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, trzeba będzie sięgnąć do materiałów źródłowych z czasu wywłaszczania będących podstawą wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, przy czym ustalony cel musi być interpretowany bardzo ściśle stosownie do treści art. 136 ust. l u.g.n. zakazującego jej użycia na inne cele.

Następnie zaś konfrontując ów właściwy cel wywłaszczenia ze stanem rzeczywistym nieruchomości, w jakim się ona znajduje (137 ust. l pkt l u.g.n.) i jej stanem prawnym (art. 137 ust. l pkt. 2 u.g.n.) będzie można dokonać oceny, czy nieruchomość stała się dlań zbędna . W przypadku stwierdzenia zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia przed datą 5. 12.1990 r. będzie należało zastosować omówiony tok postępowania dla przywrócenia przedmiotowej nieruchomości stanu prawnego umożliwiającego poprzedniemu właścicielowi realizację jego prawa przysługującego mu z mocy przepisu art. 136 ust. 3. u.g.n.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdzając, ż e decyzja została wydana przedwcześnie, bez przeprowadzenia należytego postępowania wyjaśniającego , co stanowi naruszenie wyżej już wskazanych przepisów prawa postępowania, a nadto art. 7, 9, 77, k.p.a. uchylił decyzje organów; I i II instancji wydane w tej sprawie w ramach postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie sięgające w głąb sprawy, jest w tym przypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia, w myśl przepisów art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając na uwadze powyższe Sąd uwzględniając skargę orzekł jak w sentencji, wyroku na postawie art. 145 par l pkt l lit "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p. p. s. a.