Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 316/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4 i § 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz M. B. kwotę [...]złotych (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Bd 316/19

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. określił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku M. Sp.

z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w kwocie [...]zł.

Po rozpatrzeniu zażalenia strony skarżącej, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ podał, że na łączną kwotę kosztów egzekucyjnych

w wysokości [...] zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] składają się: opłata manipulacyjna, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz wydatek egzekucyjny związany z przejazdem i delegacją egzekutora w kwocie [...]zł. Zobowiązana Spółka kwestionuje wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych

z uwagi na to, że sposób ich wyliczenia nie spełnia standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w zakresie określenia maksymalnej wysokości tych kosztów.

Przechodząc do oceny zasadności naliczenia kosztów egzekucyjnych,

w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej organ wskazał, że na podstawie art. 64 § 6 ustawy o egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na wysokość egzekwowanej należności opłata manipulacyjna wyniosła [...] zł, stanowiąc 1% kwoty egzekwowanej.

Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, zgodnie z art. 64 § 10 tej ustawy powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Jak wynika z akt sprawy odpis tytułu wykonawczego nr [...] doręczono zobowiązanej Spółce w dniu [...] lipca 2018 r.

Odnosząc się do zasadności naliczenia kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego organ wskazał, iż podstawę prawną tego działania stanowi art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Dyrektor podał, że organ egzekucyjny dokonał w dniu [...] czerwca 2019 r. skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych Spółki w [...]. W związku z powyższym, organ egzekucyjny zasadnie naliczył za te czynności opłatę egzekucyjną w wysokości [...] zł (tj. 5 % egzekwowanej należności, na którą składa się należność główna – [...] zł i kwota odsetek za zwłokę na dzień zajęcia – [...] zł). Ponadto, na podstawie art. 64b § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny obciążył Spółkę kosztami poniesionymi przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji na opłacenie przejazdu i delegacji egzekutora w dniu [...] lipca 2018 r. w kwocie [...]zł.

Organ stwierdził, że w zakresie opłat za czynności egzekucyjne, przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawierają szczegółowe regulacje dotyczące podstawy prawnej ich naliczenia oraz wysokości, w jakiej mają zostać naliczone. Skutkiem orzeczenia Trybunału nie wyeliminowano z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej. Przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji, należy traktować jako niezgodne z Konstytucją jedynie w takich granicach, jakie zostały określone w wyroku Trybunału (brak określenia ich maksymalnej wysokości), natomiast w pozostałym zakresie – niezakwestionowanym przez Trybunał, należy je nadal stosować.

Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżone postanowienie nie stoi

w sprzeczności z tezami zawartymi w ww. wyroku Trybunał Konstytucyjnego.

W sprawie organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, które doprowadziły do wyegzekwowania dochodzonych należności. W pierwszej kolejności, organ egzekucyjny przyjął i skierował do realizacji tytuł wykonawczy, przeprowadzając uprzednio na podstawie art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ocenę dopuszczalności egzekucji oraz wymogów formalnych tego dokumentu. Następnie organ egzekucyjny sporządził i skierował zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych oraz rozliczał uzyskane kwoty uzyskane w wyniku realizacji zajęcia. W dniu [...] lipca 2018 r. poborca skarbowy dokonał zajęcia ruchomości w postaci linii do malowania farbami ciekłymi, sporządzając protokół zajęcia. Wprawdzie zobowiązanie zostało częściowo wykonane poprzez wpłaty własne Spółki po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, jednakże w pozostałym zakresie obowiązek został wykonany w wyniku realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 64 § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji, zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych, stąd dobrowolne wpłaty Spółki na poczet dochodzonej zaległości nie mają wpływu na wysokość powstałych kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem Dyrektora koszty egzekucyjne naliczone zostały zgodnie z zasadami wyrażonymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a obciążenie nimi zobowiązanej Spółki było zasadne i konieczne.

W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. w całości. Zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego – art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy z 17.06.1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej u.p.e.a.) w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że po publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016, sygn. akt SK 31/14 dopuszczalne jest określenie:

1) opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego wyższej niż minimalna kwota tej opłaty tj. [...] zł oraz

2) opłaty manipulacyjnej wyższej niż minimalna kwota tej opłaty tj. [...] zł

i zastosowanie stawek procentowych przy określaniu wysokości tych opłat, mimo że brak określenia w u.p.e.a. górnych granic wymienionych opłat egzekucyjnych wyłącza możliwość zastosowania stawek procentowych wskazanych ww. przepisach u.p.e.a.,

a zatem przedmiotowe opłaty egzekucyjne powinny zostać określone Skarżącej

w minimalnych kwotach wskazanych odpowiednio w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.; wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia Organu I instancji określającego Skarżącej wysokość opłat egzekucyjnych w kwotach zdecydowanie wyższych niż rzeczywiście należne w świetle standardów konstytucyjnych,

2. przepisów prawa materialnego – art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że określone Skarżącej opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...]zł oraz opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł są współmierne w stosunku do czasochłonności i pracochłonności podjętych przez Organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, a w konsekwencji określenie Skarżącej wymienionych opłat we wskazanej wyżej wysokości nie pozostaje w sprzeczności ze standardami konstytucyjnymi, co doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia Organu I instancji określającego Skarżącej wysokość opłat egzekucyjnych w kwotach zdecydowanie wyższych niż rzeczywiście należne w świetle standardów konstytucyjnych,

3. przepisów prawa materialnego – art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że określenie opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...]zł, a więc wyższej niż górna granica opłaty za zajęcie nieruchomości, nie pozostaje w sprzeczności ze standardami konstytucyjnymi, co doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia Organu I instancji określającego Skarżącej wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie zdecydowanie wyższej niż rzeczywiście należna w świetle standardów konstytucyjnych,

4. przepisów prawa materialnego – art. 64 § 8 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię przepisu art. 64 § 8 u.p.e.a. polegającą na przyjęciu, że określenie Skarżącej przez Organ I instancji opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...]zł i opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł było prawidłowe, mimo że należność główna

i odsetki objęte tytułem wykonawczym nr [...] zostały w części dobrowolnie uregulowane przez Skarżącą, a zatem w świetle zasad konstytucyjnych wynikających

z przepisów art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji uzasadnione było obniżenie opłat egzekucyjnych, które to naruszenie doprowadziło do utrzymania

w mocy postanowienia Organu I instancji określającego Skarżącej wysokość opłat egzekucyjnych w kwotach zdecydowanie wyższych niż rzeczywiście należne w świetle standardów konstytucyjnych,

5. przepisów postępowania – art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Organu I instancji, w uzasadnieniu którego nie wyjaśniono, jakie faktycznie koszty i w jakiej wysokości poniósł Organ I instancji

w związku z czynnościami egzekucyjnymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej, co doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia Organu I instancji, na podstawie którego nie jest możliwe ustalenie, jaka kwota kosztów egzekucyjnych byłaby rzeczywiście adekwatna w okolicznościach niniejszej sprawy,

6. przepisów postępowania – art. 8 k.p.a. w. zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, którym określono wysokość kosztów egzekucyjnych bez uwzględnienia standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14, mimo istnienia utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą organy egzekucyjne mają obowiązek uwzględniać te standardy przy określaniu kosztów egzekucyjnych, co nie może zostać uznane za prowadzenie przez Organ II instancji postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2019 r. utrzymującego

w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego

z [...] marca 2019 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...]zł oraz opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] wystawionego przez [...] obejmującego zaległości z tytułu decyzji z dnia [...] maja 2017 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł.

Przedmiotem sporu jest to, czy organ prawidłowo obciążył Skarżącą kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy Skarżąca dobrowolnie uiściła [...] zł. tj. 81.45 % dochodzonej kwoty ww. tytułem wykonawczym.

W skardze Strona zarzuciła obrazę art. 64 § 8 u.p.e.a. w zw. z art. 2 oraz w zw.

z art. 64 udst.1 i art. 84 Konstytucji RP. Według Skarżącej organ w przedmiotowej sprawie niewłaściwie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, uznał za niekonstytucyjne.

Analiza akt sprawy, przeprowadzona z uwzględnieniem brzmienia przepisów będących podstawą prawną zaskarżanego orzeczenia, całokształtu okoliczności stanu faktycznego oraz i przede wszystkim wskazań wynikających z powołanego wyżej orzeczenia TK potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie doszło do nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Przypomnieć zatem należy, że TK stwierdził w nim między innymi, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat

w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat

w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa

w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Odnosząc to do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że – jak wynika

z zaskarżonego postanowienia – Skarżącą obciążono opłatą za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz opłatą manipulacyjną.

Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku

z zajęciem prawa majątkowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej.

Organ podkreśla, że opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z żadnymi nakładami czy też kosztami poniesionymi przez organ egzekucyjny, co wynika wprost z treści art. 64 u.p.e.a. Pobiera się je w jednej wysokości określonej kwotowo lub procentowo w ustawie – za całość postępowania, bez względu na ilość zastosowanych środków egzekucyjnych. Stanowią one swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych bądź też za dokonanie czynności egzekucyjnych. Skoro tak, to zdaniem organu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie daje podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Organ dostrzega to, że TK stwierdził niekonstytucyjność art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Organ dostrzega też że TK stwierdził niekonstytucyjność art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Organ nie pomija milczeniem tego, że Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. iż art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny

z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 oraz art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Nie można pominąć faktu, że Skarżąca dobrowolnie co prawda po wszczęciu postępowania egzekucyjnego sama uiściła 81,45 % żądanej kwoty, tj. [...] zł.

Mimo tego obciąża Stronę kwota wyliczoną od całości kwoty, a doszło jedynie do wyegzekwowania przez organ 18,55 %, a mimo tego organ stwierdza, że miał podstawy do obciążenia Skarżącej takimi kwotami, jakie wynikają z zaskarżonego postanowienia – pomimo to, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Organ uznał, że wpłata Strony nie ma wpływu na wyliczenie kosztów egzekucyjnych. Sąd tego stanowiska organu nie podziela. Nie podziela również poglądu organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, to do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej.

Należy podkreślić, że bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony

i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się natomiast do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez Organ egzekucyjny oraz nakładu pracy Organu egzekucyjnego przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniósł się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Dyrektor pominął te argumenty, które – jak wynika z uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego – zadecydowały o stwierdzeniu niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Tymczasem realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia strony kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości.

Gdy weźmie się bowiem pod uwagę ocenę nakładu pracy Organu egzekucyjnego, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie, czy wreszcie – stopień skuteczności działań organu, w kontekście okoliczności, iż Skarżąca dochodzoną kwotę zapłaciła dobrowolnie bezpośrednio do Wierzyciela, to w istocie powstaje uzasadniona wątpliwość co do tego, czy określone w tej sprawie na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

Warto również wskazać, że w wyroku z dnia z dnia 4 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II FSK 204/14 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) ustosunkowując się do skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, w sposób jednoznaczny wskazał, że zarówno

w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie sądów administracyjnych obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału (analogiczne stanowisko NSA zajął w wyrokach: z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt

II FSK 579/15 i z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1484/15). W piśmiennictwie przeważa pogląd, że jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (np. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50; także M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003, nr 3, s.15-16).

W ponownym postępowaniu w przedmiocie obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi organ powinien wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w powołanym uzasadnieniu wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. Powinien więc zwrócić uwagę na to, że skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej

w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który

w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo – a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają – muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych

w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Organ powinien mieć również na uwadze to, że już z samej sentencji wyroku TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak

w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat.

W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy

w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw. W niniejszej sprawie obowiązkowi temu organ uchybił.

Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania

w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych

w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować, zważywszy na fakt, że Strona sama wpłaciła [...] zł, tj. 81,45 % dochodzonej kwoty a organ wyegzekwował resztę tj. 18,55 % .

Z akt sprawy wynika, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez Organ egzekucyjny, sprowadzały się zasadniczo do doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz do wysłania kilku pism (do banków),

a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy.

Organy stosując prawo powinny tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Jeżeli do czasu ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ ustawodawca, celem zrealizowania wskazań Trybunału Konstytucyjnego, nie uchwali właściwych przepisów, to organ sam będzie musiał tak rozstrzygnąć zagadnienie kosztów, aby przystawało to do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Powyższe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie jest zgodne z poglądami sformułowanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 4 listopada 2016, sygn. akt II FSK 1047/16,

a także przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w prawomocnym wyroku z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 420/17, oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt 1061/16 i w wyroku

z 13 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1968/17, który został wydany wobec Skarżącej w podobnej sprawie.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wzięły pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów określony w art.64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust.1 i art. 81 Konstytucji RP. Nie zostało wyjaśnione, czy określone wobec Skarżącej koszty pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności, Sąd, uznając zarzuty skargi za zasadne, uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205

§ 2 p.p.s.a. [...] zł wpis [...] zł opłata kancelaryjna od pełnomocnictwa, [...] zł koszty zastępstwa procesowego – łącznie [...] zł.

L. Kleczkowski E. Kruppik-Świetlicka J. Szulc