Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 615/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt SKO Gd/529/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 20 stycznia 2021 r. T. S. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Miasta Wejherowo (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Decyzją z 6 kwietnia 2021 r. Prezydent odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r."), ponadto niepełnosprawność męża Strony nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 12 lipca

2021 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Zdaniem Kolegium fakt, że niepełnosprawność męża Wnioskodawczyni powstała

w wieku 50 lat nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest również podstaw do odmowy przyznania tego świadczenia

z uwagi na to, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy zobowiązał organ pierwszej instancji do jednoznacznego ustalenia, czy w sprawie zachodzą łącznie wszystkie przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i czy zachodzi między nimi związek przyczynowy. Kolegium zobowiązało Prezydenta do ustalenia (m.in. po przeprowadzeniu ponownie rodzinnego wywiadu środowiskowego), w jaki sposób Strona sprawuje opiekę nad mężem, jaka jest sytuacja zawodowa Strony (w tym, czy Wnioskodawczyni przyznano prawo do renty po 31 marca 2021 r.) i zbadania, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (w tym również w niepełnym wymiarze czasu pracy) w związku z koniecznością zapewnienia mężowi opieki.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent decyzją z 27 grudnia 2021 r., na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., odmówił Wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał m.in., że ze względu na fakt,

iż w sprawie zostały spełnione wszelkie warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - poza ustalonym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - pismem z 27 października 2021 r. poinformowano Stronę o możliwości zawieszenia prawa do renty, możliwości wyboru pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub renty oraz wezwano do dostarczenia decyzji o zawieszeniu prawa do renty. W odpowiedzi (pismo

z 17 listopada 2021 r.) Wnioskodawczyni poinformowała, że nie zawiesi prawa do renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy wskazując, że wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK", "Trybunał") orzekł o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazując na derogacyjny skutek orzeczenia TK Strona stwierdziła, że uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Tym samym, od 9 stycznia 2020 r. przesłanka negatywna w postaci uprawnienia Wnioskodawczyni do renty utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe stanowisko organ pierwszej instancji odmówił Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz opieki nad niepełnosprawnym mężem ze względu na ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i odmowę jej zawieszenia.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją z 26 maja

2022 r. utrzymało ją w mocy.

Organ odwoławczy podzielił ocenę organu pierwszej instancji, że świadczona przez Wnioskodawczynię opieka nad mężem ma charakter stały i długotrwały, a zakres tej opieki jest tak znaczny, że uniemożliwia podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednakże pobieranie przez Stronę renty, nawet wówczas gdy jest to renta

z tytułu częściowej niezdolności do pracy, wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium zaznaczyło, że zna poglądy sądów administracyjnych co do wykładni

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a także wyrok TK z 26 września 2019 r. sygn. akt SK 2/17. Wskazano, że aktualnie linia orzecznicza opowiada się za tezą, że narusza zasadę wolności taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty)

w wysokości niższej niż to świadczenie.

Organ odwoławczy podniósł, że w kwestii interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ukształtowało się stanowisko, zgodnie z którym osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę) powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504) - dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS". Kolegium zaznaczyło, że mimo iż są to prawa niezbywalne, to uznaje się, że ich zawieszenie eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury/renty. Zatem nie stanowi przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, że strona ma ustalone prawo do renty,

w sytuacji gdy z niej zrezygnuje. Podkreślono, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną.

Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie Strona otrzymała możliwość wyboru świadczenia bardziej dla niej korzystnego, jednakże z tej możliwości nie skorzystała - odmówiła bowiem zawieszenia prawa do renty.

W skardze na decyzję organu odwoławczego T. S., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej

i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku TK z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 i przyjęcia, że na podstawie ww. przepisu istnieją podstawy do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Stawiając ten zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w aktualnie obowiązujących przepisach

(w ich literalnym brzmieniu) brak jest regulacji - odnoszącej się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy - uzależniającej przyznanie im pierwszego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Brak jest również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia.

Strona skarżąca przyznała, że istnieje obecnie znaczący dorobek judykatury dotyczący możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy opiekun posiada ustalone prawo do emerytury, orzecznictwo to jednak nie przystaje do okoliczności niniejszej sprawy. Skarżąca nie legitymuje się bowiem prawem do emerytury, o którego ewentualnym przyszłym zawieszeniu można byłoby dyskutować w kontekście spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Podkreślono, że niniejsza sprawa, w odróżnieniu od innych dotyczących kolizji pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego i prawem do emerytury, wpisuje się wprost w kontekst prawny objęty skutkami wyroku TK z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt

SK 2/17. Zdaniem strony skarżącej norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - zestawienie treści przepisu

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i sentencji wyroku SK 2/17 nie pozostawia w tym zakresie najmniejszych wątpliwości.

Strona skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne,

a skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Z powszechnego charakteru wyroków TK i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP) wynika,

że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do TK z odpowiednim żądaniem. Podkreślono, że wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r.

i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej ustawy.

Zwrócono uwagę, że w wyroku SK 2/17 TK odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. potencjalnie nieodzowna stać się miała bowiem wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji jak Skarżąca. Wskazano,

że pomimo upływu wskazanego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego prawodawca nie wprowadził w u.ś.r. jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie dodano także świadczenia pielęgnacyjnego do katalogu świadczeń, które powodują automatyczne zmniejszenie (zawieszenie) emerytur i rent (art. 104 ust. 6 ustawy emeryturach i rentach z FUS).

Strona skarżąca przyznała, że osoba posiadająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskująca świadczenie pielęgnacyjne znajdzie się w korzystnej "świadczeniowo" sytuacji, nie jest to jednak stan rażący i przez to nieakceptowalny. Nie prowadzi on wszakże do automatycznej dyskryminacji innych opiekunów osób niepełnosprawnych (gdyby nawet omawiany tu stan oceniać z perspektywy ogółu opiekunów osób niepełnosprawnych).

Zdaniem strony skarżącej forsowanie potrzeby "wyrównania" sytuacji opiekuna-rencisty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy), a zwłaszcza zmuszanie go do rezygnacji z renty, w istocie niweczy skutki wyroku SK 2/17, który jest w swej sentencji jednoznaczny i wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Za taki stan rzeczy odpowiedzialność ponosi prawodawca. Po wyroku SK 2/17 nie uczyniono bowiem nic, aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną uprawnienia takich osób są takie, jak to wprost wynika z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku SK 2/17.

Odnosząc się do kwestii kumulacji dochodów z renty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy) i innych dochodów, które dana osoba może uzyskiwać, wskazano, że w punkcie 3.3.2. wyroku SK 2/17 TK dostrzegł to zagadnienie, akcentując, że osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy są osobami, które mogą podjąć pracę. Trybunał zauważył, że wobec takich osób ustawodawca przewidział mechanizm zapobiegający pobieraniu renty (zmniejszeniu lub zawieszeniu) w przypadku osiągnięcia określonego przychodu. Z argumentacji TK można więc pośrednio wnioskować, że zdawał on sobie sprawę i uwzględniał w wyrokowaniu,

że cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest to, że na skutek aktywności osoby uprawnionej może się ona kumulować z jej innymi dochodami lub świadczeniami

i że kolizja ta jest przedmiotem regulacji prawnych.

Końcowo wskazano, że sytuacja faktycznego uprzywilejowania pewnych grup podmiotów nie jest niczym nowym na gruncie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to (w pełnej wysokości - w przypadku rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie niepodejmowania zatrudnienia) mogą przecież uzyskać osoby uzyskujące nawet znaczne dochody ze źródeł innych niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., w tym dochody z kapitału, z papierów wartościowych, z najmu nieruchomości, majątkowych praw autorskich itp. Zaznaczono,

że w polskim prawie świadczenie pielęgnacyjne nie jest co prawda uregulowane

w kategoriach państwowego wynagrodzenia za pracę na rzecz niepełnosprawnego (stanowiąc raczej rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia), niemniej - jakkolwiek by świadczenie to kwalifikować - dotyczy ono zawsze porównywalnego wysiłku i wyrzeczeń opiekuna wobec niepełnosprawnego. W tym ujęciu przyznanie opiekunowi-renciście

(z tytułu częściowej niezdolności do pracy) pełnego świadczenia pielęgnacyjnego nie jawi się jako drastyczne uprzywilejowanie. Opiekun ten, tak jak inne osoby zajmujące się niepełnosprawnymi w warunkach określonych w art. 17 u.ś.r., rezygnuje bowiem

z zatrudnienia, którego przecież legalnie (posiadając rentę) mógł się podjąć i tak jak inni aktywnie wspiera niepełnosprawnego.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy

w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 26 maja 2022 r. utrzymująca

w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wejherowo z 27 grudnia 2021 r. odmawiającą T. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie nie było sporne, że Skarżąca jako żona W. S., legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe, należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Również bezsporne było, że Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, przy czym rozmiar i zakres tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, przez co w sprawie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą

a koniecznością sprawowania opieki nad mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Sporna w sprawie była natomiast kwestia zastosowania przez orzekające w sprawie organy, jako podstawy odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Zarówno Kolegium w swojej decyzji, jak i strona skarżąca w złożonej skardze odwołały się w powyższym zakresie do wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (OTK-A 2019/36), w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, odraczając utratę jego mocy obowiązującej, co miało nastąpić po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższy wyrok został ogłoszony 8 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257),

co oznacza, że we wskazanym wyżej zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. utracił moc

z dniem 9 stycznia 2020 r., pozostając w mocy w pozostałym zakresie.

Należy zaznaczyć, że powyższy wyrok jest wyrokiem zakresowym. Tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których TK stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego (zob. T. Woś, Wyroki interpretacyjne

i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Studia Iuridica Lublinensia, 2016, nr 3, s. 990). Wyrok SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się

w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją,

w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów (tak: NSA w wyroku z 22 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 247/22, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wyrok Trybunału w sprawie SK 2/17 usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie

o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK

w uzasadnieniu omawianego wyroku, gdzie stwierdzono, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest jednak rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Za sprzeczną z zasadą równości Trybunał uznał jedynie sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego.

Należy zauważyć, że po wydaniu ww. wyroku początkowo w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażano stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty lub emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranego świadczenia (zob. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, czy z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19).

Obecnie w judykaturze dominuje stanowisko, zgodnie z którym osoba uprawniona powinna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (zob. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, z 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20, czy z 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20). Sąd

w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do tego stanowiska.

Jak już wyżej wskazano, nie można domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokość różnicy pomiędzy otrzymywanym świadczeniem w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy a świadczeniem pielęgnacyjnym.

W systemie świadczeń rodzinnych brak jest bowiem rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby rozwiązać sytuację kolizji uprawnień do świadczeń, np. poprzez obniżenie wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej, tj. w wysokości stanowiącej różnicę między ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego

a wysokością renty netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) naruszałoby treść art. 17 ust. 3 u.ś.r. Przepis ten wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu

o jakiekolwiek przesłanki. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej powodowałaby ponadto istotne trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia kompensowanego bieżącą wysokością uzyskiwanej renty, np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej renty, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie wspominając już o ewentualności waloryzacji wysokości renty i w konsekwencji konieczności dokonywania kolejnych modyfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W doktrynie wskazuje się, że przyjęcie takiego rozwiązania problemu skutkuje wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego (tak: S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia, glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, Samorząd Terytorialny 2020 r., nr 7-8, s. 180 i nast.).

Przenosząc poczynione dotychczas rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że pismem z 27 października 2021 r. organ pierwszej instancji - uznając, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest w okolicznościach sprawy możliwe - poinformował Skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do renty, o możliwości wyboru pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub renty i wezwał Stronę do dostarczenia decyzji o zawieszeniu prawa do renty - z uwagi na normę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W odpowiedzi (pismo z 17 listopada 2021 r.) Skarżąca oświadczyła, że nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wskazując właśnie na wyrok Trybunału

z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17.

Oceniając argumentację strony skarżącej zaprezentowaną zarówno w ww. piśmie

z 17 listopada 2021 r., w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i w skardze na decyzję organu odwoławczego należy wskazać, że wyrok TK z 26 czerwca 2019 r.

sygn. akt SK 2/17 nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione do świadczeń zarówno świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek taki wynika z treści uzasadnienia omawianego orzeczenia Trybunału, taka też interpretacja tego wyroku została przyjęta w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Gdańsku

z 21 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 739/21, od którego skargę kasacyjną NSA oddalił wyrokiem z 22 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 247/22).

Jakkolwiek prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało uzależnione od sytuacji majątkowej rodziny czy osoby wnioskującej o świadczenie, na co zwrócono uwagę w skardze, to należy odróżnić dochody uzyskiwane z praw majątkowych i kapitału od dochodów wypłacanych ze środków publicznych. Jak zauważył TK w wyroku SK 2/17

(pkt 3.1 uzasadnienia), świadczenie pielęgnacyjne jest właśnie formą redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa.

Należy powtórzyć, że TK rozstrzygnął, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uś.r. w zakresie,

w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał zauważył, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, zwracając jednocześnie uwagę że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Za sprzeczną z zasadą równości TK uznał jedynie sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Trybunał uznał, że zakwestionowany przepis jest wadliwy nie

z uwagi na fakt, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna pobierać oba świadczenia - rentę i świadczenie pielęgnacyjne, lecz uznał,

że osoba taka nie powinna być pozbawiona prawa do uzyskania świadczenia w wyższej wysokości, zaznaczając przy tym brak możliwości rozwiązania problemu przez wypłatę uprawnionemu świadczenia uzupełniającego.

Stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów - ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej. W ramach u.ś.r. funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego,

o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia

4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy

o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r., poz. 933 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2).

Mając na uwadze powyższe oraz ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji, gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (zob. wyrok WSA w Szczecinie

z 1 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 958/20). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę

z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zatem zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty (zob. wyrok WSA w Kielcach

z 31 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 999/20).

Podsumowując należy wskazać, że skoro Skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i oświadczyła, że nie zawiesi prawa do tego świadczenia, to taka sytuacja wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko zaprezentowane w wydanych w sprawie decyzjach nie narusza zatem prawa materialnego, tj. zarzucanego w skardze art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 7v akt sądowych).[pic]