Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 289/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.), Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2007 roku sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2002 r. nr [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału we własności nieruchomości - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2002 r. [...] uchylającą decyzję z dnia [...] lipca 2001 r. [...] i stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości [...] w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. E. na postawie art. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr. 12 poz. 65) w związku z Układem zawartym 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem PRL na mocy którego przyznano odszkodowanie F. F., H. L., M. K. i J. F. - wykonawcy testamentu B. F..

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podkreślono że stan faktyczny w przedmiotowej sprawie ustalono prawidłowo i że wnioskodawca nie zgłasza w tej materii zastrzeżeń.

Przeprowadzona ponownie analiza prawna wykazała iż postępowanie administracyjne zasadnie zakończyło się wydaniem decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w spornej nieruchomości w wysokości [...].

Przy wydaniu tej decyzji oparto się na ustaleniach poczynionych przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą które mają decydujące znaczenie także dla wysokości udziałów w prawie własności jakie przeszły na rzecz Skarbu Państwa. W kwestii dotyczącej zarzutu co do wysokości udziału jakiego dotyczy decyzja I-ej instancji organ przywołał treść art. III układu polsko-amerykańskiego zgodnie z którym suma wypłacona Rządowi Stanów Zjednoczonych w myśl jego art. I zostanie rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału zastosowaną wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych.

W ocenie organu strona polska nie może podważać ustaleń strony amerykańskiej, albowiem decyzja Komisji Amerykańskiej przyznającej rekompensatę za udziały właśnie w takiej a nie w innej wysokości miała charakter wiążący.

Oznacza to że strona polska nie mogła ingerować w przeprowadzoną procedurę odszkodowawczą. Amerykańska Komisja Odszkodowawcza wydając decyzję przyznającą odszkodowanie oparła się m. in. na dokumentacji przedstawionej przez wnioskodawców uznając ją za wystarczającą. W tej materii strona polska nie ma żadnych uprawnień do dokonywania wyjaśnień, czy też ustaleń. Wobec powyższego przytoczona przez wnioskodawcę argumentacja pomimo swoich racji wynikających z postanowienia Sądu dla K. Wydział I Cywilny, a także z odpisów aktu zgonu S. P. F. i B. F. nie może stanowić podstawy ustaleń w przedmiotowym postępowaniu.

Niezależnie od powyższego organ zwrócił uwagę na to że wnioskodawca podaje sprzeczne ze sobą fakty. We wniosku z dnia [...] marca 2002 r. podaje że A. i S. P.F. mieli [...] dzieci, podczas gdy w kolejnym wniosku z dnia [...] sierpnia 2002 r. nadmienia że mieli ich [...]. Poza tym wątpliwości wnioskodawcy wzbudza tylko data śmierci S. P. F., podczas gdy równie istotna i zastanawiająca kwestia dotycząca śmierci B. F. wątpliwości jego już nie rodzi. Zgodnie z dokumentacją amerykańską zmarł on w N. J. w [...] r., natomiast wg nadesłanego przez wnioskodawcę odpisu skróconego aktu w [...] r.

W ocenie organu wyjaśnienie tych rozbieżności przekraczałoby kompetencje Ministra Finansów które wyznaczone zostały ustawą z dnia 9 kwietnia 1968 r. i które w istocie ograniczają się do deklarowania pewnego stanu prawnego zaistniałego w przeszłości.

Decyzję Ministra Finansów zaskarżył kurator spadków nieobjętych po A. M. F., S. P. F. i B. F..

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 7, 77 § 1 kpa w zw. z art. 140 kpa,

2) art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12 z 1968 r. poz. 65),

3) art. 922 kc.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również decyzji ją poprzedzającej w części w której stwierdzają przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w spornej nieruchomości w wysokości przekraczającej [...] części.

W uzasadnieniu skargi wskazano że wpisani do księgi wieczystej Nr [...] jako współwłaściciele małżonkowie A. M. F. i S. F. mieli [...] dzieci, tymczasem odszkodowanie zostało wypłacone przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą niektórym tylko spadkobiercom wpisanych do księgi wieczystej małżonków F. ([...] osobom). Osoby którym wypłacone zostało odszkodowanie za udział w [...] części nieruchomości w rzeczywistości miały prawo do [...] części własności nieruchomości.

[...] dzieci małżonków F. nie było znanych Amerykańskiej Komisji, choć są ich spadkobiercami.

W ocenie skarżącego [...] ta, albo ich następcy prawni w każdej chwili mogą zgłosić swe roszczenia do nieruchomości jako jej współwłaściciele. Z przepisu art. 2 ustawy z dnia 9.04.1968 r. wynika bowiem że przy wydaniu decyzji Minister Finansów nie jest związany ustaleniami Komisji i powinien stosować obowiązujące prawo polskie ponieważ żadne postanowienie umowy polsko-amerykańskiej ani też ustawa z dnia 9.04.1968 r. nie wypierają w tych sprawach prawa polskiego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zawarty w dniu 16 lipca 1960 r. w Waszyngtonie układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem PRL przewidywał iż po jego wejściu w życie Rząd PRL zapłaci 40 milionów dolarów USA na "całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych zarówno osób fizycznych jak i prawnych do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu".

Układ ten przyznawał, regulował i zaspokajał prawo do odszkodowania dla obywateli USA niezależnie od tego jak uprawnienia osób których mienie zostało przejęte przez Państwo były uregulowane w ustawodawstwie polskim. Rozstrzygające znaczenie miało to czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu USA i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej właśnie podstawie że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Zauważyć należy że Państwo Polskie przekazało kwotę uzgodnioną w układzie.

Podkreślenia wymaga również to że obywatele polscy którzy znaleźli się za granicą lecz nie przyjęli obcego obywatelstwa nie mogli skorzystać z dobrodziejstwa jakim były rekompensaty wypłacane przez Polskę na podstawie układu.

Oprócz układu o którym wyżej mowa podpisany został również w dniu 29 listopada 1960 r. protokół w którym przedstawiciele układających się stron ustalili niektóre techniczne zasady współpracy w realizacji układu. I tak reprezentant Stanów Zjednoczonych zobowiązany został do przekazywania Reprezentantowi Polski dokumentów będących dowodem wygaśnięcia prawa osób które otrzymały odszkodowanie (punkt 7 protokołu).

Wyliczono tam trzy kategorie dokumentów nawiązując do każdego z trzech tytułów wypłaty odszkodowania przewidzianych w art. II układu.

Zgodnie z protokołem o którym mowa Reprezentant USA miał przekazywać stronie polskiej:

1) papiery wartościowe emitowane przez osoby prawne a stanowiące własność takich osób które uzyskują zaspokojenie roszczeń opartych na nacjonalizacji lub innego rodzaju przejęciu przez Polskę całej własności takich osób prawnych,

2) podpisane przez osoby wnoszące roszczenia uwierzytelnione zrzeczenia się praw opartych na przejęciu własności lub utracie używania i korzystania z mienia położonego w Polsce jeżeli osoby takie uzyskują zaspokojenie roszczeń swoich opartych na tego rodzaju prawach,

3) uwierzytelnione zrzeczenie się podpisane przez osoby które uzyskują zaspokojenie roszczeń opartych na długach przedsiębiorstw znacjonalizowanych lub przejętych przez Polskę.

W tym miejscu wypada zwrócić uwagę na pewną oczywistość wynikającą z postanowień układu, oraz protokołu podpisanego w dniu 29 listopada 1960 r. Otóż nikt nie zmuszał obywateli Stanów Zjednoczonych do występowania z roszczeniami odszkodowawczymi przeciwko rządowi polskiemu. Poza tym przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności w Polsce uzależnione było od złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności. Niezależnie od charakteru i skutków cywilnoprawnych takich oświadczeń podkreślić należy że były one bez wątpienia wyrazem świadomości składających je podmiotów że mienie pozostawione w Polsce przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie ustaw i dekretów tam obowiązujących, a poza tym były wyrazem rezygnacji z dochodzenia praw w zamian za wypłacone odszkodowania.

Szczególnego podkreślenia wymaga to że układające się strony tj. PRL i USA traktowały te oświadczenia jako dowód załatwienia wszelkich roszczeń zarówno finansowych jak i rzeczowoprawnych obywateli USA wobec Polski. Poza tym umowa z dnia 16.07.1960 r. jest uznawana przez rządy obu krajów za ostateczną, nieodwołalną, ważną i obowiązującą zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego. Strona amerykańska prezentuje oprócz tego stanowisko że przez umowę z dnia 16 lipca 1960 r. interesy ogółu osób wnoszących roszczenia zostały rozwiązane najlepiej jak tylko było to możliwe w istniejącej wówczas sytuacji.

Umowa z 16.07.1960 r. została wykonana przez stronę polską w całości. Jej wykonanie polegało na przekazaniu umówionej kwoty (40 milionów dolarów USA) rządowi Stanów Zjednoczonych, który z kolei wypłacił odszkodowania swoim obywatelom.

Oznacza to że oba państwa wywiązały się z przyjętych na siebie zobowiązań, co oznacza iż umowa o której mowa wygasła.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy wypada zauważyć że Amerykańska Komisja Odszkodowawcza określając wysokość odszkodowania które następnie zostało wypłacone dysponowała dokumentacją którą przedstawili wnioskodawcy. Właśnie ta dokumentacja była podstawą do określenia kręgu osób uprawnionych do odszkodowania. To że nie wszyscy uprawnieni zostali ujawnieni przez zainteresowanych nie może obciążać strony polskiej i rzutować na słuszność dokonanych wypłat tak co do zasady jak i co do wysokości. Polska nie miała na to żadnego wpływu, albowiem jej zobowiązanie wynikające z umowy z dnia 16 lipca 1960 r. sprowadzało się do przekazania określonej sumy pieniędzy. To w jaki sposób pieniądze te były dzielone pozostawało wyłącznie w gestii USA.

Z treści dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika że Komisja odszkodowawcza w USA przyznała odszkodowania [...] osobom za udziały w spornej nieruchomości w wysokości: [...], [...], [...], [...], [...]. Łączny udział tych osób jest równy [...] ([...], [...], [...];[...]).

Ponieważ Komisja Odszkodowawcza w USA przyznała odszkodowania na łączny udział w nieruchomości wynoszący [...] przeto zasadna była decyzja Ministra Finansów z dnia [..] maja 2002 r. mocą której stwierdzono przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności spornej nieruchomości w takiej właśnie wysokości.

Państwo polskie faktycznie bowiem za taki udział zapłaciło, co przy spełnieniu pozostałych przesłanek wynikających z umowy z dnia 16.07.1960 r., oraz protokołu z dnia 29 listopada 1960 r. przesądza w dalszej konsekwencji o możliwości zastosowania art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12 z 1968 r. poz. 65).

W ocenie Sądu jest bez znaczenia w jaki sposób odszkodowania za powyższy udział zostały rozdysponowane oraz to czy trafiły do wszystkich uprawnionych. Jeśli były w tej materii jakieś nieprawidłowości to jak już uzasadniono wyżej nie mogą one rodzić żadnych negatywnych konsekwencji dla Państwa Polskiego, w tym także tych o charakterze prawnym. Polska nie miała bowiem wpływu na to w jaki sposób przekazane przez nią na odszkodowania pieniądze były dzielone.

W tym stanie rzeczy za bezzasadne uznać należy wywody skargi które sprowadzają się do zarzutu naruszenia wymienionych wyżej przepisów prawa.

Podstawą rozstrzygnięcia sądu jest przepis art. 151 ppsa.