Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 918/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa~Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1, art. 6 ust. 5
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80, art. 139
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], [...], [...], [...], [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1079/16 w sprawie ze skargi [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 2 maja 2016 r. nr DRiR.580.133.2016.KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1079/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 2 maja 2016 r. nr DRiR.580.133.2016.KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 18 stycznia 2016 r., nr 4, odmawiającą [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] i [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w Jaworowie i Szkle - Zdroju, powiat jaworowski, województwo lwowskie (aktualnie terytorium Ukrainy). W ocenie organu strony postępowania nie udowodniły, że [...] lub jego następcy prawni w osobach [...] i [...] byli właścicielami nieruchomości położonych w Jaworowie i Szkle - Zdroju, powiat jaworowski, województwo lwowskie. Nie udowodnione zostało również, że poprzedniczki prawne stron zamieszkiwały przed wybuchem II wojny światowej na byłym terytorium RP. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 – zwana dalej również ustawą).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wnieśli [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd wojewódzki stwierdził, że organy administracji rozpoznające wniosek skarżących o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez ich poprzedników prawnych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskie w Jaworowie oraz w Szkle-Zdroju – na terytorium obecnej Ukrainy – zasadnie odmówiły jego uwzględnienia z powodu negatywnej oceny zeznań i oświadczeń osób wskazanych jako osobowe źródła dowodowe. W ocenie Sądu wojewódzkiego analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu.

Skargi kasacyjne od tego wyroku wywiedli

1. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]

oraz następcy prawni [...]

2. [...], [...], [...], [...], [...].

Obie skargi kasacyjne są jednobrzmiące i sporządzone przez tego samego pełnomocnika profesjonalnego, zaskarżają wyrok w całości i zarzucają:

I. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to:

1) art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Ustawa) w zakresie prawidłowej wykładni pojęcia miejsca zamieszkania, prowadzące do przyjęcia, że [...] oraz [...] przed wybuchem II wojny światowej nie miały miejsca zamieszkania poza obecnymi granicami RP, zwłaszcza wobec możliwości posiadania kilku miejsc zamieszkania oraz pozytywnego potwierdzenia powyższej okoliczności w ramach wcześniejszych decyzji Wojewody Małopolskiego, wydanych w toku tego samego postępowania,

2) art. 6 ust. 5 Ustawy poprzez:

a) odmowę uznania oświadczeń [...] oraz [...] jako wiarygodnych i miarodajnych dowodów świadczących o pozostawieniu przez poprzedników prawnych skarżących nieruchomości objętych wnioskiem (w Jaworowie i Szkle - Zdroju) poza obecnymi granicami RP, ich rodzaju i powierzchni - zwłaszcza uwzględniając pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przede wszystkim zeznania pozostałych świadków;

b) odmowę uznania oświadczenia [...] za spełniające wymagania formalne statuowane w ramach powołanej normy z uwagi na nieuzasadnione przyjęcie, że informacja odnośnie stosunku bliskości - w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami - świadka w stosunku do stron oraz ich poprzedników prawnych musi stanowić element jego oświadczenia, jak również nieuzasadnione i całkowicie dowolne przyjęcie, iż miejscem zamieszkania świadka w chwili wybuchu II wojny światowej był wyłącznie Lwów, a nie także Jaworów, na co wskazuje wprost treść ankiety złożonej przez świadka w dniu 7 maja 1952 r. do Biura Dowodów Osobistych w Malborku, oraz faktu, iż w czasie tym można było mieć więcej niż jedno miejsce zamieszkania;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit a) i c) p.p.s.a poprzez nienależyte rozpatrzenie i nieuwzględnienie skargi wniesionej na decyzję Ministra Skarbu Państwa i jego niezastosowanie pomimo naruszenia przez zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego wskazanych przez skarżących przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a wyrażające się w braku uwzględnienia skargi i braku uznania za naruszenie mające wpływ na treść zaskarżonych decyzji następujących przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego:

a) art 7 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności zaniechanie przeprowadzenia dowodów zorientowanych na ustalenie stosunku pokrewieństwa miedzy skarżącymi i ich poprzednikami prawnymi a świadkiem [...];

b) art. 8 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania sprzecznie z zasadą pogłębienia zaufania uczestników do władzy publicznej, w szczególności w zakresie dokonywania oceny tych samych, zebranych w sprawie dowodów w sposób sprzeczny z uprzednio dokonaną ich oceną, która miała miejsce w tym samym postępowaniu, a to;

- w zakresie negatywnej oceny wiarygodności oświadczeń świadków [...] oraz [...] jako miarodajnych dowodów w sprawie mimo, iż przedmiotowe oświadczenia zostały uznane za wiarygodne i stanowiły podstawę wydania pozytywnych decyzji nr 1 i 3 w tym postępowaniu;

- w zakresie negatywnej oceny spełnienia przez [...] i [...] przesłanek określonych w art. 2 pkt 1) Ustawy pomimo, iż w ramach poprzednio wydanych w toku tego samego postępowania decyzji 1 i 3 uznano, że zgromadzony w sprawie (ten sam !) materiał dowodowy daje podstawę dla przyjęcia, że przesłanka zamieszkiwania przez w/w poza obecnymi granicami RP została wykazana;

c) art. 75 § 1 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia w toku orzekania całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, i jego prawidłowej, kompleksowej oceny, w tym w szczególności:

- ocenę treści oświadczeń [...]oraz [...] przez pryzmat jurydycznej wykładani użytych przez nie sformułowań, a to pomimo braku podstaw dla nadawania im znaczenia, jakie przypisuje się takim pojęciom w języku prawniczym (na terenie RP), a nie potocznego znaczenia pojęcia "posiadania" jako synonimu pojęcia "własności", zwłaszcza w świetle końcowego fragmentu ich oświadczeń, w których wskazały, że "[...] ani jego spadkobiercy (...) nie sprzedali przed 1939 rokiem swoich majątków" (decyzja Ministra), jak również odmowę uznania wiarygodności przedmiotowych oświadczeń z uwagi na wiek świadków w 1939 r.;

- odmowę uznania zeznań świadków [...] oraz [...] jako dowodów w sprawie potwierdzających pozostawienie spornych nieruchomości, zwłaszcza, że zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej - niezależnie od tego, czy świadkowie spełniają wymogi formalne statuowane przepisami Ustawy - i wyraźnie potwierdzają okoliczność przysługiwania poprzednikom prawnym skarżących prawa własności nieruchomości objętych wnioskiem, ich powierzchnię i rodzaj;

- odmowę uznania za dowód w sprawie zeznań [...], mimo, iż zostały złożone przez osobę całkowicie obcą, niezainteresowaną wynikiem postępowania, zwłaszcza w świetle ich treści i pozostałych dowodów, które łącznie co najmniej uwiarygadniają zeznania pozostałych osób, które złożyły oświadczenia w sprawie, a potwierdzają własność i pozostawienie nieruchomości objętych wnioskiem poza obecnymi granicami RP, tym bardziej, że wyraźnie zeznał on podczas przesłuchania w dniu 21 lipca 2015 r. że "właścicielem (nieruchomości pozostawionej w Jaworowie) był Pan [...] - farmaceuta (...)" ;

-całkowite pomięcie dowodów wskazanych przez Wojewodę Małopolskiego w ramach uzasadnień wydanych przez niego w sprawie niniejszej pozytywnych dla skarżących decyzji (nr 1 i nr 3) jako potwierdzających fakt zamieszkiwania poprzedników prawnych skarżących - [...] i [...] - poza obecnymi granicami RP, w tym zwłaszcza oświadczeń [...] i [...], pominięcie kwestii i dowodów podniesionych w piśmie [...] z dnia 17.12.2012 r., jak również nie popartą głębszą analizą, czy też oceną - zwłaszcza w świetle całokształtu zebranego materiału dowodowego - interpretację ankiet osobowych w oderwaniu od powszechnie znanych realiów polityczno- społecznych związanych z charakterem czas o okresu ich składania, a implikujących "celowość" nieujawniania wobec władz PRL swojego "kresowego i społecznego" pochodzenia oraz statusu majątkowego rodziny przed wybuchem wojny, a także nieuwzględnieniu oświadczeń złożonych w sprawie przez uczestników postępowania, które również stanowią niemożliwy do pominięcia dowód;

d) art. 139 k.p.a. poprzez orzeczenie zaskarżoną decyzją Ministra na niekorzyść skarżących, a to poprzez wskazanie w ramach podstawy decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego, że poza (wyłączną) przyczyną odmowy przez Wojewodę potwierdzenia prawa skarżących do rekompensaty w postaci uznania, że skarżący nie wykazali prawa własności do wskazanych w decyzji nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP przyczyną takiej odmowy jest również niewykazanie przez skarżących spełnienia przesłanki zamieszkiwania ich poprzedników prawnych poza obecnymi granicami RP;

2) art 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pobieżną ocenę stanu faktycznego, przedstawienie go w sposób, który faktycznie uniemożliwia ustalenie, które z ustaleń organów Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela i dlaczego, błędne wskazanie, iż Wojewoda w swojej decyzji także kwestionował wykazanie przez skarżących zamieszkiwania ich poprzedniczek prawnych poza obecnymi granicami RP, jak również brak wskazania podstawy rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, w tym zwłaszcza stanowiska Sądu odnośnie braku zasadności zarzutu orzeczenia przez Ministra na niekorzyść skarżących, z naruszeniem zasady zaufania do tego, źe kwestia (zamieszkiwania) pozytywnie przesądzona w ramach poprzednich decyzji wydanych w sprawie nie podlega dalszej weryfikacji w odniesieniu do innych, objętych wnioskiem skarżących nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP;

3) art 151 p.p.s.a. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w okolicznościach sprawy niniejszej.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego a także rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedzi na skargi kasacyjne nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skargi kasacyjne zostały rozpoznane na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 1 powołanej ustawy w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID–19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.

Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 29 września 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

W związku z tym, co już wskazywano wyżej, że obie skargi kasacyjne są jednobrzmiące (sporządzone przez tego samego pełnomocnika profesjonalnego) zostaną rozpoznane łącznie (wspólnie), określane będą dalej jako: skargi kasacyjne (środki odwoławcze), skarga kasacyjna (środek odwoławczy).

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 376, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1– 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie powołano się na obie podstawy kasacyjne, co generalnie wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów prezentowanych w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Kluczowym zagadaniem rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy jest kwestia, co akcentuje zaskarżone orzeczenie, czy Sąd I instancji zasadnie zaakceptował decyzje administracyjne organów administracji publicznej – rozpoznających wniosek skarżących o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione na aktualnym terytorium Ukrainy przez ich poprzedników prawnych w Jaworowie oraz w Szkle–Zdroju – odmawiające jego uwzględnienia z powodu negatywnej oceny zeznań i oświadczeń osób wskazanych jako osobowe źródła dowodowe. Wokół powyższego zasadniczo koncentrują się ulokowane w skargach kasacyjnych zarzuty skarżących.

W związku z zawartymi w środkach odwoławczych (skargach kasacyjnych) zarzutami, w pierwszej kolejności odnieść się należy do niezasadnego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wyjaśnić trzeba, że uregulowanie zawarte w art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z dyspozycją przywołanej powyżej regulacji uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.

Brak przekonania strony skarżącej o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony skarżącej, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego - co należy podkreślić - polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1131/13, z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I FSK 2081/13, z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2338/13, z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I GSK 1779/13 oraz z dnia 27 sierpnia 2021r. sygn. akt I OSK 474/21 i I OSK 604/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, podano zarzuty sformułowane w skardze, stanowisko organu oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Z wywodów Sądu I instancji wynika dlaczego, w ocenie składu orzekającego, decyzja administracyjna (rozstrzygnięcie) organu jest prawidłowa. Okoliczność, że strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wskazanych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a zatem takie stanowisko Sądu I instancji nie mogło być skutecznie zwalczane przez podniesienie zarzutu naruszenia powyższego przepisu.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie zostały także naruszone przepisy postępowania. Nie można zaskarżonemu wyrokowi postawić zarzutów naruszenia art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku w szczególności z art. 7, art. 8, art. 75 § 1, 77 § 1, art. 80 i art. 139 k.pa. Naruszenie przez Sąd I instancji powołanych przepisów mogłoby mieć miejsce wówczas, gdyby dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd wojewódzki nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. wynika bowiem, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd I instancji środka przewidzianego w powołanych przepisach. W niniejszej sprawie nie można Sądowi I instancji postawić skutecznie tego zarzutu, gdyż nie dopuścił się naruszenia, które miałoby wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Sąd I instancji zasadnie uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Nie sposób więc kwestionować ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie - ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postawione zarzuty zmierzały natomiast do wykazania, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy dotyczących pozostawienia mienia, położonego w Jaworowie oraz Szkle - Zdroju, powiat jaworowski, województwo lwowskie (aktualnie terytorium Ukrainy), poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, zaś Sąd I instancji takie postępowanie organu zaakceptował. Z zarzutem tym nie można się jednak zgodzić.

Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy. W niniejszej sprawie organ odwoławczy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie te okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto w sposób wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zaznaczyć należy, że skarżący nie przedstawili dowodu (dowodów) wskazujących na pozostawienie nieruchomości w Jaworowie oraz w Szkle–Zdroju (zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W odniesieniu do dalszych zarzutów proceduralnych godzi się na wstępie przypomnieć, że sformułowany zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, gdyż błąd w postaci uwzględnienia lub oddalenia skargi sąd pierwszej instancji popełnia w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Zatem podstawą skargi kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepisy określające samo rozstrzygnięcie (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2019r. sygn. akt I OSK 1748/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym zawarty w skargach zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. jest nieuprawniony.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy przypomnieć, że marterialnoprawną podstawę wniosku skarżących stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta kompleksowo reguluje zagadnienia uprawnień Zabużan, określając w art. 1, 2 i 3 podmiotowe i przedmiotowe przesłanki, jakie musi spełnić wnioskodawca, by uzyskać potwierdzenia prawa do w/w rekompensaty. Jedną z nich jest przysługiwanie, przed wybuchem II Wojny Światowej, wnioskodawcy albo jego poprzednikowi prawnemu tytułu prawnego do nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Należy również w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym – ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – jest ustawą szczególną i z tej racji, zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć powołana ustawa nie ogranicza obowiązków, które na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej k.p.a) – obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 powołanej ustawy). Tym samym, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Brak zaś zadośćuczynienia tym obowiązkom przez stronę postępowania skutkuje wydaniem decyzji odmownej (art. 7 ust. 2 ustawy). Oczywiście nie zwalnia to organu z prowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu, zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a., jednakże nie można twierdzić, że obowiązek poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń strony obciąża tylko i wyłącznie organ. Strona jest bowiem zobowiązana do współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, zwłaszcza, gdy nieudowodnienie danej okoliczności będzie skutkowało nieuwzględnieniem żądania strony (zob. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1458/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, co w pełni podziela rozpoznający sprawę Naczelny Sąd Administracyjny, przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18; 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18; z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15; z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 3719/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organ wywiązał się ze swych obowiązków przewidzianych przepisami prawa. Na wstępnie wymaga podkreślenia, jak zaznacza Sąd I instancji, że skarżący są adresatami pozytywnie dla nich rozstrzygniętych decyzji wydanych w analogicznych postępowaniach, które jednakże dotyczyły innych nieruchomości [...] oraz [...] pozostawionych na dawnych Kresach Rzeczpospolitej Polskiej, co do których prawo własności zostało jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzone dokumentem urzędowym w postaci zaświadczenia z Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy z dnia 14.10.2011r., dokumentującego za Okręgowym Urzędem Ziemskim we Lwowie, że [...], jako spadkodawca wyżej wymienionych, był wg stanu na 1925r. właścicielem majątku ziemskiego składającego się z 4 folwarków, wśród których – co wynika z akt sprawy – nie zostały jednak wymienione nieruchomości w Jaworowie i Szkle Zdroju. Dlatego niezasadne są tym samym zarzuty skarg kasacyjnych dotyczące niekonsekwentnej oceny przez organy administracji dowodów z zeznań świadków, skoro w opisanych wyżej postępowaniach miały one – wyłącznie – znaczenie posiłkowe i drugoplanowe, jak uprzednio stwierdził zasadnie WSA, wobec zasadniczego dowodu w postaci wskazywanego dokumentu wymaganego ustawą.

Wobec braku dokumentów, o których nowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 powołanej ustawy – w odniesieniu do przedmiotowego mienia w Jaworowie oraz w Szkle–Zdroju, organ zastosował art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, który stanowi, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, mogą być oświadczenia dwóch świadków – złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka – którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, a ponadto nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu Sądu Wojewódzkiego, że zeznania [...] i [...], spełniające wymogi formalne określone w art. 6 ust. 5 ustawy zostały trafnie zakwestionowane przez organy, w świetle całokształtu okoliczności sprawy. Istotnym jest bowiem, że zachowały się dokumenty archiwalne potwierdzające skład majątku należącego do spadkodawców skarżących, w których wśród wyliczonych dóbr – nie zostały wymienione – ani Jaworowo ani też Szkło–Zdrój. Tym samym dowód prawa ich własności zarówno w zakresie szczegółów dotyczących obszaru, rodzaju i charakteru zabudowy mieszkalnej i gospodarczej oraz pozostałych, musiałby się opierać na zeznaniach dwóch osób z których jedna w 1939r. była 11 letnim dzieckiem, a druga 17 letnią nastolatką. Niemniej nie jest to a priori wykluczone, jednakże oświadczenia te, tak jak każdy inny dowód w sprawie, podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a., który to przepis stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została uprawdopodobniona. Sąd odwoławczy w pełni podziela prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że należy uznać za niewiarygodne takie zeznania dzieci i osób bardzo młodych, co do których wiedza i doświadczenie życiowe podpowiadają, że nie mogą mieć te osoby wiedzy o szczegółach prawa własności, powierzchni gruntów, gabarytów domu, wielkości budynków gospodarczych itp., z tej przyczyny, że niemożliwe wręcz jest odnotowanie w pamięci dziecka ilości hektarów stanowiących własność sąsiada z dokładnością do dziesiątych części lub drobiazgowe wskazanie na istnienie w domu kolegi 7 lub 11 pomieszczeń, z zaznaczeniem, że odtworzenie powyższego następuje, jak w niniejszej sprawie, po blisko 70 latach (zob. wyroki: NSA z dnia 7 grudnia 2018r. sygn. I OSK 1458/18; dnia 18 czerwca 2020r. sygn. I OSK 2456/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trafnie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uwypukla zaskarżony wyrok, że w analizowanych okolicznościach wskazane oceny nabierają szczególnego znaczenia z uwagi na niemal jednobrzmiące zeznania obu świadków. Miał rację Sąd I instancji, że jest całkowicie nieprawdopodobnym, aby w pamięci młodziutkiej dziewczyny i dziecka pozostały identyczne informacje szczegółowo odnoszące się do materii majątkowych, z gruntu dla dziecka nieinteresujących, które dodatkowo po upływie dziesięcioleci przekazywane są tymi samymi słowami z opisem, który ocenić należy jako identyczny. Nie można w związku z powyższym odmówić słuszności ustaleniu Sądu I instancji, że trafny jest wywód dokonany przez organ, iż omawiane zeznania świadków odzwierciedlają wiedzę innych osób i zostały z tymi osobami uzgodnione. Analogicznie ocenić należy, z tego punktu widzenia, zeznania świadka [...], który w korespondencji kierowanej do skarżących w dniu 14.04.2015r. formułuje podobne zastrzeżenia. Świadek urodzony w 1926r. mieszkał w Jaworowie zaledwie do 8 roku życia, a następnie do 1940r. w odległym o ponad 100 km. Stanisławowie.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny należy także stwierdzić, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, że w odniesieniu do oświadczeń złożonych w 1991r. przez [...] i [...], prawidłowe są twierdzenia organów, że nie spełniają one wymogów formalnych z art. 6 ust. 5 ustawy w odniesieniu do stosunku ewentualnej bliskości z właścicielami lub zstępnymi ubiegającymi się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu decyzji organu, jak trafnie uwypuklił Sąd wojewódzki wyjaśniono, że sanowanie wskazanego braku było niemożliwe z uwagi na śmierć w/w.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje również za zupełnie nieuprawnione zarzuty środka odwoławczego odnoszące się do rzekomo wadliwej oceny organu, a później Sądu I instacnji, kwestii zamieszkiwania [...] i [...] na byłym terytorium RP, w chwili wybuchu II wojny światowej, co zaaprobował Sąd I instancji. Z akt sprawy wynika, że złożone przez te osoby osobiście do Biura Dowodów Osobistych w Bytomiu oraz w Nowym Targu ankiety, noszące odpowiednio daty z dnia 5.05.1952r. oraz z dnia 7.05.1952r. zawierają bowiem informacje, że [...] do 1939r. zamieszkiwała w Brzezinach Śląskich przy ul. [...], a [...] do tej daty zamieszkiwała w Zubrzycy Górnej, Jabłonce, Nowym Targu i Krakowie. Tym samym wskazane dokumenty, w postaci ankiet własnoręcznie uzupełnionych przez poprzedniczki prawne skarżących, noszą walor dowodów zasadniczo istotniejszych od dowodu z zeznań [...] i [...], odnoszących się do tej kwestii, skoro obydwaj świadkowie urodzili się już po zakończeniu działań wojennych, w granicach obecnej Rzeczpospolitej.

Jednocześnie jako niezasadne należy uznać również argumenty skargi kasacyjnej, w stosunku do kontrolowanego obecnie orzeczenia Sądu I instancji, że ostateczna decyzja organu nie respektuje ustaleń organu administracji dokonanych odnośnie zamieszkiwania przez [...] i [...], w dniu 1.09.1939r. na byłym terytorium Kresów Wschodnich, w decyzjach administracyjnych odnoszących się do innych składników ich majątku nieruchomego. W zaskarżonym wyroku trafnie wskazano, że przywoływane w zarzucie skargi kasacyjnej decyzje administracyjne, wydane zostały przez Wojewodę Małopolskiego zgodnie z wnioskiem zainteresowanych i nie były przedmiotem rozstrzygnięcia organu w kontekście spełnienia przesłanki zamieszkiwania zawartej w art. 2 pkt 1 ustawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Skarbu Państwa dostatecznie wyjaśnił dlaczego uznał fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – w Jaworowie oraz w Szkle–Zdroju – przez skarżących za nieudowodniony. Lektura uzasadnienia kontrolowanej decyzji prowadzi do wniosku, że organ wypowiedział się odnośnie każdego dowodu przedstawionego przez stronę. Także Sąd I instancji przekonująco wyjaśnił swoje stanowisko. Natomiast z faktu, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się z oceną dokonaną przez Sąd wojewódzki, nie można wyprowadzić wniosku o wadliwym wyroku. Zawarte w skardze kasacyjnej argumenty stanowią nieuzasadnioną polemikę ze stanowiskiem WSA. Nie wykazano bowiem, by w sprawie organ, a za nim Sąd I instancji popełnił błąd w rozumowaniu, a w konsekwencji wyciągnął niewłaściwe wnioski.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że obydwie skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 orzekł jak w sentencji.