Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 895/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K., L. W., U. T. i M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [....] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [....] na rzecz A. K., L. W., U. T. i M. T. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A. K., L.W.., U. T. solidarnie kwotę 291 (dwieście dziewięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 929/13, po rozpoznaniu skargi A. K., U. T., L. W. i M. T., uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] oraz utrzymane przez nie w mocy postanowienie tego samego organu z dnia [...] października 2012 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] czerwca 1978 r. nr [...] zezwalającej na sprzedaż lokalu mieszkalnego nr [...], znajdującego się w budynku położonym w [...] przy ul. [...].

J. B., M. B., K. B. oraz M. J. złożyli skargę kasacyjną od powołanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Po jej rozpatrzeniu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1785/18 uchylił zakwestionowany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Z treści zapadłych wyroków oraz akt sprawy wynika, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadł w następujących okolicznościach:

Zabudowana nieruchomość położona przy ul. [...][...] w [...], ozn. nr hip. [...], o pow. [...] m2 objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Obecnie grunt ten stanowi mienie komunalne. Przeddekretowi właściciele nieruchomości przy [...][...] – W. i A. małżonkowie D. złożyli w terminie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu wniosek o przyznanie prawa własności czasowej gruntu. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] lutego 1952 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło dawnym właścicielom przyznania wnioskowanego prawa z jednoczesnym stwierdzeniem przejęcia na własność Państwa wszystkich znajdujących się na tym gruncie zabudowań. W. D. zmarł, a spadek po nim nabyli: J. G. oraz D. B. i J. B. W dniu [...] stycznia 1955 r. zawarta została pomiędzy A. D. i I. S. umowa, na podstawie której A. D. przelała na rzecz I. S. wszystkie swoje prawa do odszkodowania przysługujące jej z mocy art. 7, 8 i 9 dekretu w związku z orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] lutego 1952 r. Następnie analogiczne umowy zostały zawarte przez spadkobierców W. D.: w dniu [...] czerwca 1955 r. umowę taką z I. S. zawarła J. G., w dniu [...] sierpnia 1955 r. D. B., a w dniu [...] września 1956 r. D. B., działająca w imieniu i na rzecz małoletniego J. B. Następcami prawnymi przeddekretowych właścicieli zostali następnie J. B., D. P. i E. O. Natomiast po śmierci I.S. spadek po niej nabyli A. T. oraz J. T. i M. T. Po śmierci J. T. spadek po nim nabyli: U. T. i M. T. Prawa do spadku po A. T. nabyły L. W. i A. K.

Na wniosek następców prawnych I. S. wszczęte zostało przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym postępowanie nadzorcze w przedmiocie orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lutego 1952 r., które zakończyło się decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzającą nieważność tego orzeczenia administracyjnego w części odpowiadającej niesprzedanym lokalom mieszalnych, a w pozostałej części organ uznał, że orzeczenie administracyjne zostało wydane z naruszeniem prawa. Na skutek tego orzeczenia "odżyła" sprawa rozpatrzenia złożonego przez W. i A. małżonków D. wniosku dekretowego. W tej sytuacji po ponownym rozpatrzeniu wniosku dekretowego Prezydent [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., zmienioną w trybie art. 155 kpa, ustanowił w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. w odpowiednich udziałach użytkowanie wieczyste do przedmiotowej nieruchomości na rzecz A. T., .M. T. oraz U. T. W wyniku wznowienia postępowania nadzorczego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] lutego 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] września 2010 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] uchyliło swoje decyzje z dnia [...] lutego 2007 r. i z dnia [...] czerwca 2006 r. oraz stwierdziło, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1952 r. w stosunku do gruntu związanego z własnością sprzedanych lokali mieszkalnych, znajdujących się w budynku położonym przy ul. [...][...] wydane zostało z naruszeniem prawa, zaś w pozostałym zakresie stwierdziło nieważność tego orzeczenia.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. Prezydent [...] odmówił J.B. wznowienia postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do spornej nieruchomości [...] z powodu braku przymiotu strony. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez organ II instancji (postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r.), a wyrokiem z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 7/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. B. w tym zakresie. Następnie Prezydent [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 kpa wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. i decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. uchylił ostateczną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. w części odnoszącej się do działki o numerze ewidencyjnym [...]. Równocześnie organ I instancji orzekł o ustanowieniu w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. w odpowiednio zmienionych udziałach użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości na rzecz L. W., A. K., M. T. oraz U. T.

Wnioskiem z dnia [...] października 2012 r. A. K., M. T., U. T. i L. W. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] czerwca 1978 r. nr [...], na mocy której doszło do sprzedaży na rzecz dotychczasowego najemcy lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w [...] przy ul. [...][...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] października 2012 r., wydanym na podstawie art. 61a kpa, odmówiło wszczęcia wnioskowanego postępowania nadzorczego. W uzasadnieniu organ nadzoru powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11, w którym Sąd ten przyjął, że stronami postępowania, w rozumieniu art. 28 kpa, dotyczącego rozpoznania wniosku "dekretowego" nie są następcy prawni I. S., czyli wnioskodawcy w niniejszej sprawie, lecz spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości. Z tego powodu Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że skoro następcy prawni I.S.nie posiadają statusu strony w postępowaniu dotyczącym rozpoznania wniosku dekretowego, to tym bardziej nie można przyjąć, aby mieli oni legitymację do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczących sprzedaży wyodrębnionych lokali mieszkalnych. Następnie na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] października 2012 r. Na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2013 r. A. K., M. T., U. T. i L. W. wnieśli skargę, w której zarzucili organowi naruszenie: art. 6, 7, 9, 11, 77, 80, 101, 107 § 3 kpa w związku z art. 126, art. 124 § 2, art. 157 § 2, w związku z art. 28 kpa.

Sąd Wojewódzki, orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane przez nie w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012 r. stwierdzając, że w tym przypadku należało podzielić pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 736/13, w którym Sąd ten uznał, że umowy zawarte w latach 1955/1956 zostały sporządzone we właściwej formie i objęły całość roszczeń i uprawnień dekretowych służących pierwotnym współwłaścicielom. Działająca bowiem w imieniu małoletniego J. B. D. B. przelała skutecznie w jego imieniu całość wówczas należących doń uprawnień z tego tytułu, a co więcej, również ewentualnych roszczeń przyszłych. Co prawda stwierdzenia tego wyraźnie nie zawarła w umowie, jednak jej treść (przelanie praw do odszkodowania oraz uprawnień z art. 7, art. 8 i art. 9 dekretu), jak i treść jej oświadczenia z dnia [...] sierpnia 1955 r. (zrzeczenie się pretensji do części nieruchomości na wypadek uchylenia orzeczenia z dnia [...] lutego 1952 r.) pozwalają na ustalenie takiej intencji strony umowy. Tym bardziej, że z tego tytułu otrzymała należność (którą pokwitowała w treści umowy) i stwierdziła, że żadnych pretensji do gruntu i nabywcy nie będzie rościć również w przyszłości. Nie do obrony jest zatem stanowisko, według którego nabyte przez I. S. roszczenia nie obejmowały wszelkich roszczeń dekretowych, a jedynie roszczenie o zrekompensowanie strat poniesionych przez właściciela nieruchomości. Ponadto umowa z dnia [...] września 1956 r. nie wymagała formy aktu notarialnego, gdyż po myśli art. 46 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe jedynie umowa przenosząca własność nieruchomości wymagała takiej formy. Umowa ta nie przenosiła prawa własności, bo zbywca nie był wówczas właścicielem spornej nieruchomości, a przenosiła roszczenia i uprawnienia, które jemu wówczas przysługiwały. Jednocześnie Sąd podkreślił, że organ błędnie uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodziło związanie, w trybie art. 170 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oceną prawną, wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11. Wyrok ten zapadł bowiem w innej sprawie, a przy tym generalnie znaczenie wiążące ma tylko treść sentencji, zatem niepodzielenie stanowiska zawartego w jego uzasadnieniu nie narusza tego przepisu. W tej więc sytuacji Sąd Wojewódzki stwierdził, że organ nie dokonał samodzielnej analizy sprawy zgodnie z dyspozycją art. 28 kpa, gdyż w pierwszej kolejności winien ustalić, czy istniał w tym przypadku interes prawny po stronie wnioskodawców. Z tego powodu, zdaniem Sądu, organ nie dokonując samodzielnej wykładni art. 28 kpa w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy, naruszył ww. przepis oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu organ nie miał prawa kwestionować wiarygodności i skuteczności umów cywilnoprawnych, bo mógł jedynie oceniać ich treść i wynikające z tych umów konsekwencje dla istnienia (bądź nie) określonych uprawnień strony, które realizowane mogą być na gruncie postępowania administracyjnego, w oparciu o obowiązujące normy prawa materialnego. W rezultacie zatem Sąd polecił, by Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ponownie rozpoznając sprawę, samodzielnie ustaliło przesłanki z art. 28 kpa, będąc "posiłkowo" związane "wykładnią zawartą przez Sąd w przedmiotowej sprawie".

J. B., M. B., K. B. oraz M. J. złożyli skargę kasacyjną od powołanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Po jej rozpatrzeniu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1785/18 uchylił zakwestionowany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd ten zauważył, że zaskarżony wyrok został wydany z istotnym naruszeniem art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna okazała się częściowo zasadna. Za zasadne Sąd uznał zarzuty dotyczące osoby M. J. (art. 33 § 2 w zw. z art. 12 oraz w zw. z art 91 § 2, w zw. z art. 110 ppsa), który nie był ani powiadomiony o terminie rozprawy, ani też nie był na niej obecny. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w dniu rozprawy do Sądu wpłynął wprawdzie wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu na prawach uczestnika i o przyznanie prawa pomocy, w którym jako wnioskodawca był wymieniony M. J., ale wniosek ten nie był podpisany przez tegoż wnioskodawcę, a przez K. B. Do wniosku zaś nie było dołączone żadne pełnomocnictwo od M. J. Za zasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał również zarzut oparty o art. 141 § 4 oraz art. 134 § 1 ppsa, gdyż zaskarżony wyrok nie zawiera prawidłowo wyjaśnionej podstawy rozstrzygnięcia, a wręcz przeciwnie, jest on nie w pełni zrozumiały. Sąd stanął na stanowisku, że sąd administracyjny, uchylając zaskarżony akt, może dokonać wykładni prawa materialnego, mającego w danej sprawie zastosowanie i wykładnią tą związać organ, ale w takiej sytuacji nie może jednocześnie polecać organowi, aby samodzielnie rozstrzygał już wyłożoną przez Sąd kwestię i to jeszcze w ramach związania, o którym mowa w art. 153 ppsa. W takim też przypadku Sąd powinien wskazać przepisy prawa materialnego, które jego zdaniem organ błędnie wyłożył, a wskazując podstawę prawną wyroku, winien przyjąć, że stanowił ją art. 145 §1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, czyli istotne naruszenie prawa materialnego, a nie jedynie powołać jako podstawę prawną wydanego orzeczenia art. 145 §1 pkt 1 lit. c. Nadto w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki dokonał interpretacji treści umów z lat 1955 i 1956 dotyczących przelania na rzecz I. S. praw do odszkodowania, przysługujących byłym właścicielom nieruchomości [...], podczas gdy treści tych umów w aktach rozpoznawanej sprawy nie było, a Sąd Wojewódzki nie przeprowadził też żadnego dowodu z akt innej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaistniałe sytuacji ani organ, ani strony postępowania praktycznie nie wiedzą, w jaki sposób przedmiotowa sprawa winna być rozpatrzona ponownie. Ponadto treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku może w takiej sytuacji istotnie budzić wątpliwości, że to Sąd Wojewódzki, a nie organ rozstrzygnął już o zasadności wniosku z dnia [...] lutego 2012 r., wniesionego przez: A. K., M. T., U. T. i L. W. W sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zalecił, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki ponownie ocenił skargę, mając na uwadze, by treść uzasadnienia wyroku odpowiadała podstawie prawnej, na jakiej zostanie on wydany, oraz by treść uzasadnienia przyszłego wyroku była w pełni zrozumiała zarówno dla organu, jak i stron postępowania. Sąd Wojewódzki winien mieć także na uwadze, że jeśli by uznał, że zaskarżone postanowienie narusza tylko przepisy procesowe, to nie powinien dokonywać wiążącej organ wykładni prawa materialnego, natomiast gdyby stanął na stanowisku, że zachodzi potrzeba dokonania takiej wykładni, to pogląd swój powinien dokładnie w tym względzie uzasadnić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpatrzeniu sprawy zważył, co następuje:

Analiza wydanych w niniejszej sprawie orzeczeń oraz zebranego materiału dowodowego wskazują na zasadność skargi.

Przypomnieć należy, że skarżący zarzucili organowi naruszenie: art. 6, 7, 9, 11, 77, 80, 101 i art. 107 § 3 w związku z art. 126, art. 124 § 2 i art. 157 § 2, w związku z art. 28 kpa poprzez niewyjaśnienie kwestii ich legitymacji i oparcie zaskarżonego postanowienia wyłącznie na treści uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 w sytuacji, w której ocena prawna zawarta w uzasadnieniu tego orzeczenia nie miała mocy wiążącej dla rozpatrzenia niniejszej sprawy. Organ był natomiast zobligowany do samodzielnego, wszechstronnego zbadania przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. Skarżący zwrócili uwagę, że w wyroku z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 7/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, że udział J. B. w prawach i roszczeniach do gruntu nieruchomości przy ul. [...][...] został zbyty na rzecz I. S., poprzedniczki prawnej skarżących. Skarżący zarzucili także: naruszenie art. 124 § 2 i art. 107 § 3 w związku z art. 126 kpa poprzez niewyjaśnienie stronie motywów rozstrzygnięcia i dowodów, na których organ się oparł, jak też dowodów, którym organ odmówił wiarygodności, w tym pominięcie mocy dowodowej znajdujących się w aktach umów przelewu praw; art. 7, 77 i 80 kpa poprzez niezebranie całego materiału dowodowego oraz brak dokonania oceny dowodów znajdujących w aktach postępowania, art. 157 § 2 w związku z art. 28 kpa poprzez przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu znajdującego się w budynku położonym przy ul. [...][...] w sytuacji, gdy legitymują się oni przymiotem strony postępowania wskutek zawarcia umów przelewu praw, które to umowy są ważne, skuteczne, a dotyczą wszelkich praw do nieruchomości powstałych także w razie uchylenia orzeczenia dekretowego, nadto istnieje ostateczna decyzja z dnia [...] września 2010 r., utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało legitymację skarżących osób w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dekretowej. Zarzucono także naruszenie art. 101 kpa poprzez nierozstrzygnięcie o zawieszeniu postępowania w odrębnym postanowieniu.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W zapadłym w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 929/13, Sąd ten w sposób jednoznaczny przesądził, że do ustalenia tego, co wynika z umów przelewu: z dnia [...] stycznia 1955 r. zawartej pomiędzy A. D. i I. S., z dnia [...] czerwca 1955 r. zawartej pomiędzy J. G. a I. S., z dnia [...] sierpnia 1955 r. zawartej pomiędzy D. B. a I. S. i z dnia [...] września 1956 r., przy czym ta ostatnia została zawarta w imieniu J. B., nie może służyć powództwo z art. 189 kpc. Oznacza to, że kwestię ustalenia rzeczywistej treści i woli stron powołanych umów oraz skutków prawnych, jakie one wywarły, powinien ocenić sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonych postanowień o odmowie wszczęcia postępowania nadzorczego. W konsekwencji oznacza to, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania nadzorczego po jego ewentualnym wszczęciu, gdyż nie występuje tu zagadnienie prejudycjalne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

W tej sytuacji Sąd, rozstrzygając istotę zaistniałego w sprawie sporu, czyli dokonując oceny treści umów zawartych w latach 1955-1956 pomiędzy A. D. i spadkobiercami W. D. a I. S., stanął na stanowisku, że w tej kwestii w całości podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 736/13. Przy czym przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutkiem natomiast zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w postępowaniu późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Prawomocność materialna ma gwarantować zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy.

W powołanym orzeczeniu z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 736/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że sporne w rozpatrywanej sprawie umowy zawarte w latach 1955-1956 pomiędzy A. D. i spadkobiercami W. D. a I. S. zostały sporządzone we właściwej formie i objęły całość roszczeń i uprawnień dekretowych służących pierwotnym współwłaścicielom. Działająca w imieniem i na rzecz małoletniego J. B. D. B. przelała zatem skutecznie w jego imieniu całość wówczas należących doń uprawnień z tego tytułu, a co więcej, również ewentualnych roszczeń przyszłych. Stwierdzenia tego wyraźnie nie zawarto w umowie, jednak jej treść (przelanie praw do odszkodowania oraz uprawnień z art. 7, art. 8 i art. 9 dekretu), jak i treść jej oświadczenia z dnia [...] sierpnia 1955 r. (zrzeczenie się pretensji do części nieruchomości na wypadek uchylenia orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lutego 1952 r.) pozwalają na ustalenie intencji strony umowy. Zgodnie zaś z treścią art. 65 § 2 kodeksu cywilnego oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Przepis ten stanowi o pierwszeństwie zamiaru i celu stron przed dosłownym brzmieniem umowy. Jeżeli zatem w dacie zawarcia umowy zbywcom służyło wyłącznie prawo do odszkodowania, to do tego należało literalnie zawęzić przedmiot umowy. Nie oznacza to jednak ograniczenia zakresu rzeczywistego zbycia, bo przecież strona nie mogła przekazać więcej praw niż posiadała. Tym bardziej, że z tego tytułu otrzymała należność (pokwitowała w treści umowy) i stwierdziła, że żadnych pretensji do gruntu i nabywcy nie będzie rościć również w przyszłości. Dlatego nie do obrony jest stanowisko, wedle którego nabyte przez I. S. roszczenia nie obejmowały wszelkich roszczeń dekretowych, a jedynie roszczenie o zrekompensowanie strat poniesionych przez właściciela nieruchomości. Podkreślić przy tym należy, że umowa z dnia [...] września 1956 r. nie wymagała formy aktu notarialnego, gdyż w myśl art. 46 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe jedynie umowa przenosząca własność nieruchomości wymagała takiej formy. Trafne zatem w rozpatrywanej sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 176 dekretu. Umowa ta nie przenosiła prawa własności, bo zbywca nie był wówczas właścicielem spornej nieruchomości, a przenosiła roszczenia i uprawnienia, które jemu wówczas przysługiwały.

Podsumowując, w ocenie Sądu orzekającego A. D. i spadkobiercy W. D. przelali skutecznie całość należących wówczas do nich uprawnień, a także ewentualnych przyszłych roszczeń. Oznacza to, że nabyte przez I. S. roszczenia obejmowały wszelkie roszczenia dekretowe, a nie jedynie roszczenie o odszkodowanie. W sytuacji prawnej wytworzonej przez dekret [...] (do czasu wejścia w życie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r.) roszczenie o odszkodowanie było ekwiwalentem prawa rzeczowego utraconego na skutek wejścia w życie dekretu i nie mogło być, zdaniem Sądu, zbyte niezależnie od uprawnień do samej nieruchomości.

Oznacza to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze niewłaściwie oceniło interes prawny wnioskodawców na gruncie art. 28 kpa w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] czerwca 1978 r. nr [...] zezwalającej na sprzedaż lokalu mieszkalnego nr [...], znajdującego się w budynku położonym przy ul. [....][...]. Tym bardziej, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało tej oceny jeszcze przed wszczęciem postępowania, w sytuacji gdy legitymacja wnioskodawców nie była oczywista i wymagała zbadania, czym dodatkowo organ naruszył art. 61a § 1 kpa. Zwrócić również należy uwagę, że zasadny jest również postawiony w skardze zarzut, że rozpatrując niniejszą sprawę, organ nie ustosunkował się do podniesionego przez skarżących faktu istnienia ostatecznej decyzji z dnia [...] września 2010 r., utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało legitymację skarżących w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dekretowej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w powyższych rozważaniach w celu wszczęcia postępowania nadzorczego i dokonania merytorycznej oceny wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu nr [...] znajdującego się w budynku przy ul. [...][...].

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325), oraz w związku z art. 6-7, 9 i 11, 28, 61a i art. 107 § 3 kpa orzekł jak w sentencji. Orzekanie przez Sąd w trybie uproszczonym było dopuszczalne w oparciu o art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej wyżej ustawy oraz w zawiązku z art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658) .