Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1328/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2,  art. 3,  art. 5,  art. 6,  art. 7
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Marta Kołtun - Kulik WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2015 r. sprawy ze skargi J. M. i G. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1328/15

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2015 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j: Dz. U. z 2014r., poz. 1090 dalej: ustawa z 8 lipca 2005 r.), po rozpatrzeniu odwołania J.M. oraz G. K. od decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r., nr : [...], odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2015 r., odmówił J. M. i G. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. K. w L. przy ul. [...], woj. [...] - poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Odwołanie od tej decyzji złożyli J. M. i G. K.

Organ wyjaśnił, że w sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z 15 grudnia 1975 r. M. K. (K.) wystąpiła do Urzędu Miejskiego w T. o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości w L. przy ul. [...] w woj. [...].

Z notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] września 2013 r. wynika, że spadek po M. K. zmarłej [...] grudnia 1990 r., na podstawie ustawy nabył syn Z. K. w całości. Natomiast zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z [...] kwietnia 1996 r., sygn. akt [...] spadek po Z. K. zmarłym [...] listopada 1995 r. na podstawie ustawy nabyły dzieci: J. M. oraz G. K., po ½ części spadku każde z nich.

Pismem z 19 września 2013 r. Wojewoda wezwał strony do uzupełnienia braków formalnych i złożenia dokumentów określonych w art. 6 ust. 6 ustawy. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego uzupełniono materiał dowodowy o m.in. następujące dokumenty:

- opis mienia pozostawionego z [...] października 1945 r.;

- testament T.S. z [...] kwietnia 1924 r.;

- oświadczenie podpisane przez M. K. z [...] grudnia 1975 r.;

- dekret dziedzictwa Sądu Powiatowego [...] w L. z [...] marca 1925 r.

- ankietę M.K. z [...] maja 1952 r.;

- kartę ewakuacyjną wystawioną na M. S. nr [...];

- oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji uprawnień, z których wynika, że prawo do rekompensaty nie było realizowane;

- dowody potwierdzające miejsca zamieszkania właścicielki mienia pozostawionego oraz wnioskodawców;

- uwierzytelnione kopie dowodów osobistych wnioskodawców, potwierdzające obywatelstwo polskie.

Pismami z 10 stycznia 2014 r. organ wojewódzki wystąpił za pośrednictwem Konsula Generalnego w L. do Archiwum Państwowego Obwodu L. oraz do Archiwum Akt Nowych w W. celem pozyskania dokumentów dotyczących opuszczenia byłego terytorium RP i pozostawienia nieruchomości przez M. K. (K.). Pismem z 5 lutego 2014 r. Archiwum Akt Nowych przekazało uwierzytelnioną kopię opisu mienia pozostawionego z 8 października 1945 r. oraz uchwały Sądu Grodzkiego Miejskiego w L. z [...] lutego 1935 r. dotyczącej sprawy spadkowej po T. S. W piśmie Archiwum Państwowego Obwodu L. z [...] lutego 2014r., nr [...] wskazano, iż brak jest dokumentów dotyczących prawa własności nieruchomości w L. przy ul. [...] nr [...] przysługującego M. K.(K.).

Pismem z 13 maja 2014 r. Wojewoda [...] ponownie wystąpił za pośrednictwem Konsula Generalnego w L. do Archiwum Państwowego Obwodu L. w celu pozyskania dokumentów świadczących o prawie własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...]. W zaświadczeniu Archiwum Państwowego Obwodu L. z [...] czerwca 2014 r., nr [...] wskazano, iż według stanu na 1929 r. jako właściciel budynku w L. przy ul. [...] widnieje B.O.(B. O.), a według stanu na 1930 r. widnieje T. D. Natomiast według stanu na rok 1936 jako właściciel budynku dwukondygnacyjnego w L. przy ul. [...] widnieje B. A. (B.A.). Ponadto do pisma Archiwum Państwowego Obwodu L. z [...] czerwca 2014 r. załączono uwierzytelnione kopie planu wybudowania domu przy ul. [...] na parceli [...] oraz wpisy w księdze pogrzebów Cmentarza [...] w L. dotyczących pochówku członków rodziny F.

Pismem z 21 października 2014 r. Wojewoda [...] wskazał na rozbieżności w zgromadzonych dokumentach oraz wezwał strony do złożenia pisemnych wyjaśnień dotyczących kwestii własności przedmiotowej nieruchomości oraz złożenia niezbędnych dokumentów w terminie jednego miesiąca. Pismem z 20 listopada 2014 r. strony przedstawiły swoje stanowisko w sprawie. Pismem z 17 marca 2015 r. organ I instancji poinformował strony o uprawnieniach przysługujących im na podstawie art. 10 § 1 kpa.

Decyzją z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia J.M. oraz G. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. K. w L. przy ul. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W odwołaniu od tej decyzji strony zarzuciły, iż organ wojewódzki nie uwzględnił wyjaśnień zawartych w piśmie z 20 listopada 2014 r., a także nie wziął pod uwagę treści decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. zawierającej stwierdzenie, że właścicielką nieruchomości była M.K. Podniosły również, że organ błędnie zinterpretował treść opisu mienia pozostawionego. Ponadto wskazano, iż rozstrzygając wątpliwości na niekorzyść stron organ naruszył zasadę pierwszeństwa słusznego interesu strony.

Rozpoznając sprawę Minister wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ przytoczył treść art. 1 ust. 1 i ust. 2 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. i wyjaśnił, że prawo do rekompensaty na podstawie powyższych przepisów przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.) oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, a także posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty i pozwala na wydanie decyzji odmownej, bez konieczności badania spełnienia pozostałych wymogów. Spadkobierca właściciela może to prawo zrealizować, jeżeli jest obywatelem polskim, a właściciel nieruchomości spełniał opisane wyżej wymogi.

Minister wskazał, że z przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. wynika, iż warunkiem niezbędnym uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty jest ustalenie tytułu własności do nieruchomości na czas ich pozostawienia (art. 2 zd. pierwsze). Potwierdzanie prawa do rekompensaty osobom, które spełniły wszystkie pozostałe wymogi ustawy, ale przed opuszczeniem byłego terytorium RP utraciły tytuł prawny, czy to w wyniku cywilnoprawnego rozporządzenia, czy też w inny sposób niezależny od działań ówczesnych władz Państwa Polskiego, byłoby nieuzasadnione.

Organ II instancji podkreślił, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, że pozostawić daną nieruchomość może tylko i wyłącznie jej właściciel (wyrok NSA z 5 X 2011 r., sygn. akt I OSK 1649/10, wyroki WSA w Warszawie: z 8 V 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 78/07 i z 23 VII 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 444/10).

Odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Minister stwierdził, iż strony nie udowodniły podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty - legitymowania się prawem własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. W aktach sprawy brak jest bowiem jakiegokolwiek wiarygodnego dowodu świadczącego o tym, że M. K. była właścicielką przedmiotowej nieruchomości pozostawionej. Minister wskazał, że organ wojewódzki w prowadzonym postępowaniu zapewnił stronom warunki do złożenia wymaganych przez art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek ustawowych. Pismami z 19 września 2013 r. oraz z 21 października 2014 r. Wojewoda [...] wezwał strony m.in. do dostarczenia dowodów świadczących o przysługującym prawie własności oraz o pozostawieniu nieruchomości poza obecnym obszarem Państwa Polskiego. Ponadto Wojewoda samodzielnie poszukiwał dowodów potwierdzających przysługiwanie M.K. (K.) prawa własności nieruchomości położonej w L.przy ul. [...], woj. [...], występując do Archiwum Akt Nowych w W. oraz do Archiwum Państwowego Obwodu L. W wyniku podjętych działań nie zostały odnalezione dokumenty potwierdzające prawo własności przysługujące M. K.do ww. nieruchomości.

Minister podzielił stanowisko organu I instancji, iż z treści opisu mienia pozostawionego z 8 października 1945 r. nie wynika, iż M. K. przysługiwał tytuł własności do opisanej w tym dokumencie nieruchomości. M. K. została określona jako osoba zgłaszająca do oszacowania przedmiotową nieruchomość, nie zaś jako jej właściciel. Jakkolwiek osoby zgłaszające nieruchomości do oszacowania u Rejonowego Pełnomocnika Rządu Tymczasowego RP do spraw ewakuacji były zazwyczaj jednocześnie ich właścicielami to jednak, w ocenie organu, nie można wykluczyć sytuacji, w której takiego zgłoszenia dokonują inne osoby, np. bliscy znajomi lub rodzina właścicieli, choćby z uwagi na fizyczną nieobecność rzeczywistych właścicieli. Minister podkreślił, że w niniejszej sprawie brak jest dowodów wskazujących na M. K. jako właścicielkę, natomiast szereg dowodów wskazuje na to, iż tytuł własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwał innym osobom. W opisie mienia pozostawionego z 8 października 1945 r. wskazano, iż M. K. zamieszkiwała w L. przy ul. [...], której to nieruchomości (kamienicy lub mieszkania) nie zgłosiła do oszacowania, a zatem nie stanowiła jej własności. W ocenie organu odwoławczego mało prawdopodobna jest sytuacja, w której osoba posiadając na własność 10 mieszkań w tym samym mieście, mieszka jednak w lokalu należącym do osoby trzeciej. Z kolei biorąc pod uwagę treść testamentu T. S. oraz dekretu dziedzictwa z [...] marca 1925 r., organ II instancji stwierdził, iż po śmierci T. S., która zmarła [...] maja 1925 r., własność przedmiotowej nieruchomości przeszła na H. S. oraz I. S., natomiast H. K. (matka M. K.) miała jedynie otrzymać od nowych właścicieli równowartość 1/5 części przedmiotowej nieruchomości. H. S. oraz I. S. nie mogli sprzedać ani obciążyć przedmiotowej nieruchomości za życia T.D. oraz J. B. Jak wskazują zaś wpisy w Księdze pogrzebów Cmentarza [...] w L. dotyczących pochówku członków rodziny F., T. D. zmarła w roku 1932, natomiast J. B. w 1944 r.

Minister wyjaśnił, że kolejnym dowodem świadczącym o przysługiwaniu prawa własności innym osobom jest uchwała Sądu Grodzkiego Miejskiego w L. z [...] lutego 1935 r. Dokument ten potwierdza, iż to H. S. oraz I. S. byli właścicielami nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], woj. [...]. Również w dokumentach przechowywanych w Archiwum Państwowego Obwodu L., jak wskazano w piśmie archiwum z 13 lutego 2014 r., nr [...] oraz w zaświadczeniu z [...] czerwca 2014 r., nr [...] brak jakiejkolwiek wzmianki, iż M. K. była właścicielką przedmiotowej nieruchomości. Są natomiast informacje o innych osobach, którym tytuł własności miał przysługiwać.

Ponadto, Minister zauważył, że w piśmie stron z 20 listopada 2014 r. wyjaśniono, iż rodzina F. miała zrzec się praw do przedmiotowej kamienicy na rzecz M.K., jednak "wojna uniemożliwiła babci J.M. oraz G. K. zalegalizowanie umowy i dokonanie zmian w księdze wieczystej". Zatem gdyby nawet przyjąć za wiarygodną niczym nie udokumentowaną okoliczność, iż właściciele nieruchomości mieli zamiar przekazać na rzecz M. K. przedmiotową nieruchomość pozostawioną, to zamiar ten, jak przyznają same strony, nie został zrealizowany.

Minister wskazał, że nie sposób za dowód potwierdzający przysługiwanie M. K. prawa własności nieruchomości w L. przy ul. [...] przyjąć oświadczenia z [...] grudnia 1975 r. Z treści tego oświadczenia wynika, jakoby zostało złożone przed biegłym J. N. przez R. F., tymczasem jedyną osobą która podpisała to oświadczenie jest M. K.

Minister wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne (por. wyroki NSA: sygn. akt III SA 2431/99, III SA 2322/98, wyrok WSA w Warszawie - sygn. akt IV SA/Wa 46/08). Zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w toku postępowania dowodowego. Strona, która z danych faktów zamierza wywodzić dla siebie korzystne skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te okoliczności i zaoferować dowody, które mogą potwierdzić stanowisko strony. Obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Zasada ta znajduje również zastosowanie w postępowaniach dotyczących rekompensat za mienie pozostawione poza granicami R.P.

Minister Skarbu Państwa zauważył, że skoro ustawodawca zadecydował, jakie dowody należy przedłożyć, aby ubiegać się o prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, nie można czynić zarzutu organowi I instancji, że wymaga, aby strona udowodniła stosownymi dokumentami fakt legitymowania się prawem własności nieruchomości położonych na tzw. kresach wschodnich oraz opuszczenia tych terenów, czy też żeby przedłożyła złożone w określonej formie (pod rygorem odpowiedzialności karnej i przed odpowiednim organem) oświadczenia świadków, którzy nie byli osobami bliskimi właściciela pozostawionej nieruchomości lub jego spadkobiercy oraz zamieszkiwali w miejscowości położenia mienia bądź w miejscowości sąsiedniej. Takie wymogi przewidują bowiem przepisy prawa - art. 6 ust. 1 pkt. 1, ust. 4 pkt. 1-3 i ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r., którymi organ I instancji jest związany.

Organ odwoławczy podkreślił, że strony decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty muszą liczyć się z tym, że organ będzie domagał się od wnioskodawców przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (np. orzeczenia sądowego ustalającego fakt pozostawienia nieruchomości przez osobę, która była jej właścicielem, czy urzędowy opis mienia). W przedmiotowej sprawie strony nie udowodniły, że M. K. była właścicielką nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP.

Minister podkreślił, iż w niniejszym postępowaniu Wojewoda [...] z urzędu podjął czynności celem pozyskania materiału dowodowego dotyczącego tej kwestii. Jednak w wyniku tych czynności nie odnaleziono dokumentów, które potwierdzałyby pozostawienie przez M. K. nieruchomości na byłym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. W aktach sprawy znajdują się natomiast wyżej wymienione dowody wskazujące na to, iż nieruchomość położona w L. przy ul. [...], woj. [...] należała do osób trzecich. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego nie zachodzi potrzeba przesłuchania stron na okoliczność pozostawienia przez M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Skoro art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. wprost wskazuje, iż potwierdzeniu przysługiwania prawa własności nieruchomości pozostawionej w przypadku braku dokumentów mogą służyć oświadczenia dwóch świadków, spełniających wymogi wskazane w tym przepisie, to oświadczenia dwóch świadków niespełniające tych wymogów nie mogą być uznane za wystarczający dowód na przysługiwanie prawa własności i pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania minister wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom stron, przedmiotem decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. nie była kwestia własności przysługującej M.K. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika jednoznacznie, iż organ wojewódzki umorzył postępowanie w odniesieniu do M.W. w sprawie nieruchomości pozostawionej przez M. K. z uwagi na fakt, iż osoba ta nie jest spadkobiercą M. K., a zatem nie jest uprawniona do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. K. niezależnie od tego, czy M.K. pozostawiła jakąkolwiek nieruchomość poza obecnymi granicami RP.

Minister wskazał, iż z uwagi na rozbieżności występujące w zgromadzonych dokumentach (takich jak figurowanie w dokumentach przechowywanych przez archiwum w L. O. E. jako właścicielki przedmiotowej nieruchomości według stanu na 1936r., pomimo że osoba ta zmarła 14 marca 1928r.) nie można wykluczyć, że stan prawny przedmiotowej nieruchomości pozostawionej do wybuchu drugiej wojny światowej nie został uregulowany. Jednak przyjęcie takiego stanowiska również oznacza, iż M. K.(nie będącej spadkobiercą T. S.) nie przysługiwał tytuł własności w odniesieniu do nieruchomości położonej w L. przy ul. [...].

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2015 r. skargę wnieśli J. M. i G. K. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 7 k.p.a, 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa - polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu przez Ministra zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie jego oceny w sposób dowolny, wybiórczy, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego, jak również zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony, a w rezultacie doprowadziło do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...], poprzez:

- nieuzasadnione pominięcie oraz błędną interpretację twierdzeń pełnomocnika strony zawartych w piśmie z 20 listopada 2014 r., zawierające wyjaśnienia strony skarżącej w przedmiocie przekazania M. K. własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], a to poprzez uznanie, że przeniesienie własności nieruchomości na M. K. było nieskuteczne, a w związku z tym nie miało miejsca podczas gdy wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny i potwierdza stan rzeczywisty, a brak tego rodzaju wpisu nie zaprzecza faktycznemu przejściu własności nieruchomości,

- pominięcie przy dokonywaniu oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez Ministra Skarbu Państwa na skutek błędnej interpretacji, decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r., stanowiącej o umorzeniu postępowania w części dotyczącej M. W. oraz zawierającej stwierdzenie, że właścicielem nieruchomości w L. przy ul. [...] była M. K., podczas gdy w uzasadnieniu decyzji zawarto jednoznaczne stwierdzenie, że M. K. była właścicielem nieruchomości,

- nieuzasadnione odmówienie wiarygodności i mocy dowodowej oświadczeniu z [...] grudnia 1975 r. w zakresie, w jakim dokument ten potwierdza przysługujące M.K. prawo własności nieruchomości,

- nieuzasadnione odmówienie mocy dowodowej dokumentowi "Opis mienia pozostawionego" z 8 października 1945 r. w zakresie, w jakim dokument ten stanowi potwierdzenie okoliczności, iż M. K. była właścicielem nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], na skutek błędnego przyjęcia, że osoba zgłaszająca nieruchomość do oszacowania u Rejonowego Pełnomocnika Rządu Tymczasowego RP do spraw ewakuacji nie była jej właścicielem, podczas gdy wbrew twierdzeniom organu, w okolicznościach sprawy, fakt ten potwierdza, że własność nieruchomości przysługiwała M. K.

b) art. 138 § 1 pkt 1 kpa polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...] z 10 kwietnia 2015 r., w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i potwierdzenie skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. K. w L. przy ul. [...]

3. Naruszenie prawa materialnego, tj:

- art. 2 pkt 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez jego niezastosowanie na skutek wadliwego przyjęcia, że M.K. nie przysługiwało prawo własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], co doprowadziło w następstwie do odmowy uchylenia przez Ministra Skarbu Państwa decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r., podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w sposób jednoznaczny zaświadcza, że właścicielem nieruchomości była M. K., co powinno prowadzić do uznania spełnienia przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty w rozumieniu przepisów ww. ustawy.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że organ I instancji niedostatecznie rozważył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał jego oceny w sposób dowolny, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego. Minister Skarbu Państwa błędnie zinterpretował twierdzenia pełnomocnika skarżących zawarte w piśmie z 20 listopada 2014 r., zawierające istotne informacje, kluczowe i niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Wynika z nich jednoznacznie, że M.K. była właścicielką nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], a to w związku ze zrzeczeniem się przez rodzinę F. praw do kamienicy na rzecz M. K. Brak dokonania zmian w księdze wieczystej nie stanowi w żadnym wypadku o braku skuteczności zawartej przez nich umowy. Wpisy w księdze wieczystej mają charakter deklaratoryjny. Tym samym, jedynie na podstawie braku danych w księdze wieczystej nie można stwierdzić, aby do tego rodzaju umowy nie doszło. Ważąc na czasy, w jakich żyła M. K. oraz okoliczności związane z wybuchem wojny, uzasadniony jest brak realnej możliwości dokonania stosownych zmian w księgach wieczystych. M. K. w 1947 r. podjęła starania o uzyskanie rekompensaty za pozostawione mienie. O powyższym zaświadcza złożony przez nią dokument zarejestrowany w Urzędzie Skarbowym w T. oraz złożony w 1975 r. w Urzędzie Miejskim w T. wniosek o przyznanie jej nieruchomości według wartości posiadanej własności majątkowej wynikającej z karty majątkowej Z.S.R.R., do którego załączony został operat szacunkowy sporządzony przez uprawnionych biegłych rzeczoznawców. Operat sporządzony pod rygorem odpowiedzialności karnej, przy udziale M. K. oraz R. F. ma przymiot prawdziwości, który nigdy nie został w sposób skuteczny podważony. W szczególności brak podpisu R. F. nie dyskwalifikuje przedmiotowego dokumentu, jako posiadającego przymiot prawdziwości i stwierdzającego rzeczywisty stan prawny.

Skarżący zarzucili, że Minister niesłusznie pominął okoliczność wynikającą z decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w części dotyczącej M. W., a w szczególności wynikającą z uzasadnienia decyzji, iż nieruchomość stanowiła własność M. K. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem organu, iż fakt że decyzja wydana została w sprawie nie dotyczącej kwestii własności nieruchomości położonej przy ul. [...] dyskwalifikuje twierdzenia w niej się znajdujące, a to tym bardziej że są to twierdzenia organu administracji.

Skarżący podnieśli, że organy błędnie pominęły dowód z dokumentu "Opis mienia pozostawionego" z 9 października 1945 r., to jest dzień po złożeniu przez M. K. wniosku o sporządzenie przedmiotowego opisu. Organ wydający dokument, to jest Pełnomocnik Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej do spraw ewakuacji miał wówczas realną możliwość dokonania weryfikacji stanu faktycznego w zakresie ustalenia właściciela nieruchomości, którego opis dotyczył. Co więcej Minister Skarbu Państwa w zaskarżonej decyzji sam stwierdził, że osoby zazwyczaj zgłaszające nieruchomość do oszacowania były jednocześnie ich właścicielami. Brak jest uzasadnionych podstaw do twierdzenia że w przedmiotowej sprawie miałoby być inaczej. Skarżący wskazali, że rolą organów administracji publicznej nie jest poszukiwanie przyczyn umożliwiających negatywne rozpoznanie podania strony, ale prowadzenie postępowania i dokonywania interpretacji zgłaszanych przez strony postulatów i żądań w sposób, który będzie umożliwiał w pełni realizację ich uprawnień ustanowionych w normach prawa.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP lub jego spadkobiercom. Wobec tego konieczne jest, aby osoba która pozostawiła mienie (oprócz pozostałych przesłanek wskazanych w ustawie) była jego właścicielem. Podnieść należy, że ustawodawca obwarował przyznanie prawa do rekompensaty szeregiem wymogów zawartych w przepisach. Organ musi tych zasad przestrzegać.

W przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe nie wykazało, aby M. K. była właścicielką zabudowanej budynkiem mieszkalnym nieruchomości położonej w L. przy ul. [...]. Otóż przedstawione przez stronę dowody jak i dowody pozyskane przez organ nie potwierdziły posiadania przez M. K. tytułu własności. Jak wynika bowiem z zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu L. z [...] czerwca 2014 r. właścicielem spornej nieruchomości był w 1929 r. B. O., następnie w 1930 r. jako właściciel figurowała T. D., a w 1936 r. właścicielem był B.E. Wbrew twierdzeniom skargi organ I instancji dołożył właściwej staranności w zakresie pozyskania dowodów, które mogłyby świadczyć o przysługiwaniu M. K. tytułu własności do pozostawionego mienia, nie poprzestając jedynie na dokumentach przedstawionych przez skarżących, ale także zwracał się dwukrotnie do Konsulatu Generalnego w L. (pisma z 10 stycznia 2014 r. i 13 maja 2014 r.) oraz do Archiwum Akt Nowych w W. o pozyskanie dokumentów z których wynikałyby prawa właścicielskie M.K. Również w tej kwestii zwracał się do pełnomocnika skarżących (wezwanie z 19 września 2013 r. do uzupełnienia braków formalnych wniosku, pismo z 21 października 2014 r.). Zważyć należy, że skoro ustawodawca zadecydował, jakie dowody należy przedłożyć, aby ubiegać się o prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, nie można czynić zarzutu organowi I instancji, że wymaga, aby strona udowodniła stosownymi dokumentami fakt legitymowania się prawem własności nieruchomości położonych na tzw. kresach wschodnich oraz opuszczenia tych terenów, czy też żeby przedłożyła złożone w określonej formie (pod rygorem odpowiedzialności karnej i przed odpowiednim organem) oświadczenia świadków, którzy nie byli osobami bliskimi właściciela pozostawionej nieruchomości lub jego spadkobiercy oraz zamieszkiwali w miejscowości położenia mienia bądź w miejscowości sąsiedniej. Takie wymogi przewidują bowiem przepisy prawa - art. 6 ust. 1 pkt. 1, ust. 4 pkt. 1-3 i ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r., którymi organ jest związany. Ma rację organ, ze strony decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty muszą liczyć się z tym, że organ będzie domagał się od nich przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Jednakże pomimo tego organ działał także z urzędu oraz zwracał się do profesjonalnego pełnomocnika o wyjaśnienie kwestii prawa własności do pozostawionego mienia.

Wbrew twierdzeniom skargi organ ocenił całokształt zebranych w sprawie dowodów. Nie była to ocena wybiórcza, dowolna i pozbawiona zasad logiki. Organy przede wszystkim wskazały na dokumenty archiwalne. Z wyżej omówionych dowodów nie wynikało, aby właścicielką była M. K. Nie wynika to także z opisu minia pozostawionego z 8 października 1945 r. M. K. w dokumencie tym nawet nie wspomina, że opuszczone mienie stanowiło jej własność. Na podstawie tego dowodu nie sposób przyjąć, że M. K. była właścicielką, gdyż przeczy temu dokumentacja archiwalna nadesłana z Archiwum ze L. Dlatego nawet, uznając, że jest to dowód wymieniony w art. 6 ust. 4 lit. a) ustawy, to w niniejszej sprawie z przyczyn wyżej podanych i z uwagi na inne dowody nie może sam przemawiać za przyjęciem, że M. K. była właścicielką nieruchomości. Ma rację organ, że osoba zgłaszająca nieruchomość do oszacowania u Rejonowego Pełnomocnika Rządu Tymczasowego RP do spraw ewakuacji nie musi być była jej właścicielem. Słuszne jest także stanowisko organu, że brak jest uzasadnionej i logicznej odpowiedzi na pytanie dlaczego osoba będąca rzekomo właścicielem kamienicy w L. zamieszkuje w lokalu pod innym adresem, bowiem M. K. wskazała miejsce zamieszkania przy ul. [...].

Organy wskazały także i poddały analizie dekret dziedzictwa z [...] marca 1925 r. sporządzony w Sądzie Powiatowym w L. z którego wynika, że M.K. nie należała do kręgu spadkobierców po T. S. Spadkobiercy po objęciu spadku mieli jedynie wypłacić H. K. - matce M.K. 1/5 równowartości nieruchomości. Miała więc ona jedynie roszczenie o zapłatę. Z kolei jak wynika z pisma pełnomocnika skarżących z 20 listopada 2014 r. (str. 2 pisma) rodzina F. zrzekła się praw do kamienicy na rzecz babci skarżących (tj. M. K.), jednakże wojna uniemożliwiła jej zalegalizowanie umowy i dokonanie zmian w księdze wieczystej. Stanowisko to nie zostało potwierdzone żadnym dokumentem urzędowym. Z akt sprawy (w tym pisma pełnomocnika) nie wynika w jakiej formie prawnej było owe zrzeczenie, kiedy miało ono miejsce i czego faktycznie dotyczyło. Nie potwierdzają tego dokumenty archiwalne, które dotyczą jedynie spłaty, ale na rzecz matki M. K. tj. H. K.

Odnosząc się do zarzutów niewyczerpującego zebrania i przeanalizowania materiału dowodowego, to są one bezzasadne. Wojewoda [...] zapewnił stronom warunki do złożenia wymaganych przez art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek ustawowych, o czym świadczą pisma z 19 września 2013 r. oraz z 21 października 2014 r. wzywające skarżących do dostarczenia dowodów świadczących o przysługującym prawie własności oraz o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami R.P. Jak wyżej wskazano Wojewoda samodzielnie poszukiwał dowodów potwierdzających przysługiwanie M. K. prawa własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...].

Ponadto, nie można zgodzić się z zarzutem, że odmówienie wiarygodności i mocy dowodowej oświadczenia z 4 grudnia 1975 r. było nieuzasadnione. Sprawy dotyczące pozostawionych nieruchomości, ze względu na charakter i specyfikę przedmiotu, ale także niejednokrotnie dużą wartość majątkową są obwarowane przez ustawodawcę dodatkowymi wymogami umożliwiającymi identyfikację osoby, której przysługuje tytuł prawny do nieruchomości. Na mocy art. 7 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6. W przedmiotowej sprawie prawidłowo organy uznały, kierując się zasadami doświadczenia życiowego, iż jednostronne oświadczenie M. K., które nie zawiera informacji o przedłożeniu wraz z tym oświadczeniem innych dokumentów świadczących o przysługującym jej prawie własności, nie zasługuje na wiarę. Za uznaniem, iż taka dokumentacja nie została przedłożona, świadczy pismo z 18 czerwca 1990 r. Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w T., w którym domaga się dostarczenia przez M. K. dokumentów mających związek ze sprawą.

Odnosząc się do zarzutu jakoby Minister Skarbu Państwa pominął przy dokonywaniu oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r., o umorzeniu postępowania w części dotyczącej M. W. oraz zawierającej stwierdzenie, że właścicielem nieruchomości w L. przy ul. [...] była M.K., należy wskazać, że postępowanie, w którym została wydana przedmiotowa decyzja, zostało wszczęte na wniosek M. K. dopiero w celu potwierdzenia prawa do rekompensaty, a przedmiotowa decyzja, na którą powołują się strony jest jedynie decyzją umarzającą postępowanie w części dotyczącej M. W. poprzez ustalenie, iż nie jest ona spadkobierczynią zmarłej M. K. Stwierdzenie zawarte w tej decyzji odnośnie przysługującego M.K. prawa własności nie poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, nie mającym potwierdzenia w zebranych dokumentach nie stanowi dowodu na okoliczność tytułu własności do nieruchomości położonej w L. Jak wyżej wskazano w piśmie skarżących z 20 listopada 2014 r. wyjaśniono, iż rodzina F. miała zrzec się praw do przedmiotowej kamienicy na rzecz M. K., jednak "wojna uniemożliwiła babci J. M. oraz G. K. zalegalizowanie umowy i dokonanie zmian w księdze wieczystej". Jednakże poza oświadczeniem pełnomocnika, brak jest na to żadnych wiarygodnych dowodów. Z pisma wynika także, że od 1936 r. z uwagi na zawirowania historyczne i groźbę wojny załatwienie spraw spadkowych rodziny S. do końca nie było niemożliwe.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi dotyczących popełnienia błędów proceduralnych bądź związanych z zastosowaniem prawa materialnego, to zarzut ten jest chybiony. Organy prawidłowo prowadziły postępowania, materiał dowodowy zaś został zarówno przez organ I instancji, jak również organ odwoławczy przeanalizowany w sposób wszechstronny oraz dokładny.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn chybione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7,77§ 1 i 80 kpa.

Zważyć należy, że kwestią kluczową jest nieudowodnienie przez strony istnienia podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty, tj. legitymowania się prawem własności nieruchomości poza obecnymi granicami R.P

Chybiony jest zarzut naruszenia przez organy przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o regulacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U z 2014 r. poz. 195). Otóż powołany przepis dotyczy wznowienia postępowania wobec osób, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organy przepisu tego nie stosowały, gdyż niniejsze postępowanie nie jest prowadzone w trybie wznowieniowym.

Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności Sąd z mocy art. 151 ppsa oddalił skargę w całości.

.