Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 388/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i umorzono postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 220 par. 1 i par. 3, art. 252 par. 1a i par. 2, art. 257, art. 249
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1164/15 w zakresie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucenia skargi w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1164/15 po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w pkt I. pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania; w pkt II. odrzucił skargę.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Zarządzeniem z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1164/15 WSA we W. wezwał skarżącą spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi

w kwocie 1.895,00 zł w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia

W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych .

W dniu 28 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 769/15.

Wobec powyższego w dniu 12 stycznia 2016 r. ponownie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi pod rygorem jej odrzucenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia.

W zakreślonym terminie strona nie uiściła wpisu i złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy podpisany przez pełnomocnika spółki, nie mógł otrzymać dalszego biegu z uwagi na brzmienie znowelizowanego przepisu art. 252 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenie o stanie majątkowym strony, musi zawierać klauzulę o świadomości strony o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Z tego powodu, oświadczenie takie może być obecnie podpisane wyłącznie przez stronę, a nie przez jej pełnomocnika. Pełnomocnik skarżącego pomimo stosownego wezwania nie uzupełnił braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tego powodu Sąd na podstawie art. 257 p.p.s.a. pozostawił wniosek bez rozpoznania, o czym orzeczono w pkt I sentencji.

Sąd I instancji postanowił skargę odrzucić na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. , o czym orzeczono w pkt II sentencji, ponieważ pomimo wezwania nie został w wyznaczonym terminie uiszczony należny wpis od skargi.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca spółka działając przez adwokata, domagała się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 252 § 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zawiera błędów formalnych oraz naruszenie art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził, że skarżąca poprzez złożenie wniosku dotrzymała ciążących na niej obowiązków. Odrzucenie zaś przez Sąd jej skargi bez wcześniejszego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi ograniczenie jej praw, gdyż nie została wyczerpana przez nią droga do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Działania Sądu uniemożliwiające skarżącej ze względu na brak środków finansowych dochodzenie swych praw na drodze postępowania sądowego stanowią naruszenie podstawowej zasady postępowania jaką jest prawo do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy ma pogląd, wyrażany wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98, opubl. w: OSNC 1999, nr 11, poz. 196; postanowienie SN z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. akt I CKN 1064/97, publ. OSNC 1999, nr 9, poz. 153), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349), który Naczelny Sąd Administracyjny podziela w składzie orzekającym w tej sprawie, zgodnie z którym ponowne złożenie wniosku, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie. Trafnie zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. stwierdził, że pierwszy wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych został już merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięty. Tym samym, rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej uzyskało już moc wiążącą, zatem obowiązkiem skarżącej było uiszczenie wymaganego wpisu. Złożenie zaś kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 p.p.s.a. Jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie wpływa jednak na skutki niezastosowania się strony do treści postanowienia prawomocnego.

Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 536/13).

Ponadto, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielenia stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (porównaj wyżej cytowane postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1999 r. sygn. akt I CKN 1461/98, opubl. w: OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum.

Należy także mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 p.p.s.a., stosownie do której Sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia należnego wpisu od skargi jest odrzucenie tego środka zaskarżenia.

Zatem, prawomocne postanowienie Sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę z uwagi na niewykonanie zarządzenia, tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie, pomimo prawidłowego pouczenia, wpisu od tego środka zaskarżenia. Zatem zarzut naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a okazał się nieusprawiedliwiony.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji.

Odnosząc się z kolei do zarzutu wskazanego w pkt 1) zażalenia wskazującym na naruszenie art. 252 § 2 p.p.s.a., należy wskazać, że Sąd I instancji błędnie pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w wyniku nieuzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, o czym orzeczono w pkt I sentencji.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji błędnie wywodzi z treści art. 252 § 1a p.p.s.a., wprowadzającego klauzulę o rygorze odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ograniczenie zakresu pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z powyższego przepisu wynika, że odpowiedzialność karna dotyczy osoby składającej oświadczenie. Zatem w postępowaniach, w których wnioskodawcą jest osoba fizyczna działająca samodzielnie – to ona poniesie konsekwencje podania we wniosku nieprawdziwych danych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych – odpowiedzialność za złożenie fałszywego oświadczenia spoczywać będzie na osobie reprezentującej taki podmiot, która podpisała wniosek. Natomiast w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przyjąć należy, że to pełnomocnik będzie ponosił ewentualną odpowiedzialność karną za złożenie fałszywych oświadczeń we wniosku o przyznanie prawa pomocy dla strony (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 1005).

Z powyższego wynika, że zachowuje aktualność uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09, zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Fakt, że uchwała ta została podjęta w innym stanie prawnym, gdy klauzula o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia regulowana była w rozporządzeniu, a nie ustawie, oznacza jedynie, że uprzedzenie o odpowiedzialności karnej nie czyniło wówczas zadość wymogowi przewidzianemu w art. 233 § 2 k.k. Stanowisko Sądu I instancji, że skoro w obecnym stanie prawnym rygor odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia nadany jest w ustawie, to wyklucza to działanie strony przez pełnomocnika w tym zakresie, nie ma oparcia w treści uchwały. Co więcej, argumentując tezę o możliwości podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika strony, Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale podniósł, że charakter informacji, które muszą być podane we wniosku, dotyczących osobistej sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, nie uzasadnia przyjęcia, iż strona musi w tym zakresie działać osobiście.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie w części dotyczącej pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania wydane zostało z naruszeniem art. 252 § 1a w zw. z art. 257 p.p.s.a. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wobec prawomocnego odrzucenia skargi skarżącej postanowieniem WSA we W. z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1164/15, na które zażalenie zostało oddalone, postanowienie w sprawie przyznania prawa pomocy stało się zbędne w rozumieniu art. 249a p.p.s.a. i na tej podstawie umorzył postępowanie w tym zakresie.