Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 161/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 40
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi H.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 8 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 listopada 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia 6 października 2017 r. w sprawie przyznania zasiłku celowego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia z dnia 6 października 2017 r. (nr [...]) Burmistrz - działając na podstawie art. 3 ust. 1, art. 40 ust. 1 i 3, art. 102 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm. – dalej jako: "u.p.s.") oraz art. 104, art 107 § 1 i 3, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: "k.p.a."):

1. Przyznał zasiłek celowy dla osób lub rodzin poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. z przeznaczeniem na remont budynku lub lokalu mieszkalnego położonego w C. ul. [...] w wysokości 16.000 zł;

2. Zobowiązał do przedstawienia dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków związanych z remontem budynku/lokalu mieszkalnego dokonanych z kwoty przyznanego zasiłku do dnia 8 grudnia 2017 r.;

3. Z uwagi na wyjątkowo ważny interes strony nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 40 ust. 1 i ust. 3 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że strona znajduje się w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej stratami, które poniosła w wyniku wystąpienia w dniu 11 sierpnia 2017 r. zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej - nawałnicy. Pomoc finansowa przyznawana jest w zależności od oszacowanego procentu uszkodzeń i dotyczy wyłącznie jednego budynku mieszkalnego, a zasiłek pomniejsza się o kwotę już przyznanego zasiłku celowego z rezerwy celowej budżetu państwa z uwagi na to samo zdarzenie.

Organ wyjaśnił, że strona jest właścicielem nieruchomości - budynku mieszkalnego, w której prowadzone są dwa gospodarstwa domowe. Powołana przez organ komisja do spraw szacowania strat oceniła, że straty w nieruchomości posiadają 33 % udziału uszkodzeń. Zgodnie z zasadami udzielania pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych z dnia 17 sierpnia 2017 r., zmienione w dniu 29 sierpnia 2017 r., udział zniszczeń odpowiada kwocie pomocy do 28.000 zł.

Organ zaznaczył, ze decyzjami z dnia 16 sierpnia 2017 r. (nr [...] oraz nr [...]) strona i siostra strony (która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe), otrzymali pomoc finansową z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, w tym również związanych z remontem budynku mieszkalnego w związku ze zdarzeniem w łącznej kwocie 12.000 zł. Pomimo wykorzystania własnych środków i możliwości strona nie jest w stanie dokonać dalszych niezbędnych remontów w budynku mieszkalnym, który uległ znacznym zniszczeniom w wyniku nawałnicy, dlatego orzeczono o przyznaniu zasiłku celowego we wskazanej wysokości.

H. J.odwołał się od decyzji organu I instancji podnosząc, że nie zgadza się na ustalony przez organ stopień zniszczenia nieruchomości. Zakwestionował sposób oszacowania wskazując na niezgodności dotyczące m.in. poddasza użytkowego, pokrycia dachowego oraz konstrukcji ścian działowych i stropów górnych. Wskazał, że stopień zniszczenia jego domu został oceniony jedynie z zewnątrz (z podwórka).

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 listopada 2017 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w dniu 1 września 2017 r. strona zwróciła się z prośbą o zakwalifikowanie do wyższej kwoty odszkodowania w związku z nawałnicą z 11/12 sierpnia 2017 r. Decyzją z dnia 6 października 2017 r. organ przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy z przeznaczeniem na remont budynku lub lokalu mieszkalnego w wysokości 16.000 zł., a swoje rozstrzygnięcie oparł o treść art. 40 ust. 1 i ust. 3 u.p.s.

Odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego Kolegium wskazało, że przedmiotowa pomoc w formie zasiłku celowego nie może być traktowana przez stronę jako forma odszkodowania za całość poniesionych strat. Świadczenia z pomocy społecznej nie mają bowiem charakteru odszkodowania, nie mają też na celu zastępowania instytucji ubezpieczeniowych. Ich rolą nie jest pełne zrekompensowanie powstałego w majątku wnioskodawcy uszczerbku i przywrócenie stanu sprzed zdarzenia losowego, lecz umożliwienie poszkodowanemu dostosowania warunków bytowania do warunków umożliwiających normalne funkcjonowanie. Środki przeznaczone na pomoc osobom poszkodowanym i rozdysponowane w oparciu o art. 40 ust. 2 u.p.s. winny być przede wszystkim kierowane do osób, które zostały pozbawione lokalu, gdzie koncentrowało się ich życie i nie posiadają innego lokalu, w którym mogą mieszkać. Przeznaczenie zasiłków dla tych osób odpowiada ustawowemu celowi polityki społecznej, polegającemu na pomocy osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową czy też ekologiczną.

Ponadto – jak wyjaśnił organ odwoławczy - decyzja w przedmiocie zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, które cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności wniosku złożonego przez osobę ubiegającą się o pomoc. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, co odnosi się również do wysokości przyznanej pomocy. Sam fakt wystąpienia zdarzenia losowego nie oznacza więc automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej.

Ponadto organ rozpatrując wniosek o przyznanie takiego zasiłku musi kierować się także ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., tj. uwzględnieniem potrzeb osób korzystających z pomocy, z pierwszeństwem osób, które poniosły straty uniemożliwiające normalną egzystencję.

W niniejszej sprawie powyższe ma bardzo istotne znaczenie. Kolegium znana jest bowiem bardzo duża skala zniszczeń poczyniona w regionie objętym właściwością miejscową organu I instancji przez zdarzenie z dnia 11/12 sierpnia 2017 r. Ze skali tej wynika bezpośrednio duża liczba gospodarstw domowych już objętych, bądź których objęcie pomocą finansową jest planowane. Powyższe - przy ograniczonej ilości środków posiadanych przez organ I instancji na zasiłki celowe - musi oznaczać, że środki te są wydatkowane z uwzględnieniem wielości beneficjentów, co w oczywisty sposób może przekładać się na ich wysokość.

Nie budzi wątpliwości organu to, że budynek mieszkalny stanowiący własność H. J. uległ zniszczeniu w wyniku silnych wiatrów i obfitych opadów deszczu. Akta sprawy zawierają dokumentację fotograficzną również wewnątrz budynku, protokół oględzin z dnia 17 sierpnia 2017 r. Z kwalifikacji rodzaju i zakresu uszkodzeń wynika, że w 100 % w wyniku działania żywiołu zerwana została cała konstrukcja dachu wraz z pokryciem, a w 10 % zostały uszkodzone ściany w wyniku zerwania dachu. Procentowy udział uszkodzenia budynku wyniósł 33 %. Oględzin dokonywali przedstawiciele Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w C., czyli osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje do oceny rozmiaru szkód, przy czym strona była obecna przy spisie oraz w dniu 18 września 2017 r.

W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że w budynku mieszkalnym zamieszkują dwie rodziny prowadzące odrębne gospodarstwa domowe i każda z nich otrzymała pomoc, bowiem na podstawie decyzji z dnia 16 sierpnia 2017 r. zostały przyznane zasiłki celowe dla osób lub rodzin poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej z przeznaczeniem na usuwanie skutków zdarzenia losowego z dnia 11 sierpnia 2017 r. - zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w wysokości po 6.000 zł.

W opisanej sytuacji Kolegium stwierdziło, że dostrzega trudną sytuację, w jakiej znalazła się strona w wyniku strat odniesionych po nawałnicy, to jednak – jak podkreśliło – zasiłek celowy jako narzędzie pomocy społecznej nie został ustanowiony w celu wypełniania funkcji odszkodowawczej, lecz ma na celu zagwarantowanie bytności w warunkach pozwalających na możliwie normalną egzystencję, a w świetle poniesionych przez stronę strat i ich charakteru, warunki te w wyniku przyznanego zasiłku celowego i jego wysokości mogą zostać osiągnięte.

H. J. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 40 ust. 3 u.p.s. poprzez pominięcie przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczegółowych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz. U z 2016 r., poz. 1067) oraz pominięcie wydanych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zasad udzielania, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej z dnia 24 czerwca 2016 r. i z dnia 17 sierpnia 2017 r., oraz pominięcie i brak realizacji zapewnień Wojewody z dnia 12 września 2017 r. oraz przepisów ustaw o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Prawo budowlane. Ponadto dostrzegł naruszenie zasad postępowania zawartych w art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a.

W uzasadnieniu wskazał, że przyznany mu zasiłek jest zdecydowanie za niski i nie stanowi wystarczającej pomocy Państwa w usuwaniu skutków nawałnicy z dnia 11 sierpnia 2017 r. Zaskarżona decyzja ogranicza się jedynie do wskazania orzeczeń sądowych na poparcie tezy, że pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego nie stanowi odpowiednika odszkodowania za straty, oraz omówienia zasadności wydania decyzji organu I instancji. W toku postępowania organy błędnie zaś uznały, że szacunek strat dokonany przez organy nadzoru budowlanego jest prawidłowy i rzetelny oraz że odpowiada stanowi faktycznemu, zaznaczając przy tym, że Kolegium zna przebieg i skutki nawałnicy.

W ocenie skarżącego, skoro od początku kwestionował procentowy szacunek strat dokonany przez M-GOPS i nadzór budowlany, to organy orzekające mogły i powinny powołać do szacowania strat rzeczoznawcę majątkowego, gdyż jak wynika z ustawy - Prawo budowlane, organy nadzoru budowlanego nie mają w swoich zadaniach oceny strat w nieruchomościach. Dopiero bowiem tak ustalony procentowy wynik strat może być podstawą dla udzielenia zasiłku celowego na podstawie zasad ustalonych przez MSWiA z czerwca i sierpnia 2017 r. Te zasady organ I instancji stosował zupełnie dowolnie.

Skarżący wskazał, że zdaje sobie sprawę, iż zasiłek celowy jest uznaniowy, ale w tej konkretnej sprawie szkód poniesionych w wyniku nawałnicy z dnia 11 sierpnia 2017 r. obowiązuje uznaniowość tylko do pewnego stopnia, ograniczona właśnie zasadami MSWiA. Ponadto, zasady dotyczą pomocy Państwa i są to środki nadzwyczajne nie pochodzące bezpośrednio z budżetu gminnego, ale środki dodatkowe, gwarantowane przez Państwo, o czym zapewniała Pani Premier i Wojewoda w odezwie do poszkodowanych z dnia 12 września 2017 r.

Nadmienił też, że jest wyłącznym właścicielem budynku, ale razem z nim zamieszkują dzieci i wnuki, a dochód jego rodziny nie pozwala na zakończenie odbudowy budynku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli to naruszenie miało bądź mogło mieć - istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie ocena zgodności z prawem poddanych kontroli Sądu decyzji administracyjnych wg wyżej wskazanych kryteriów wykazała, że nie doszło do naruszenia prawa w takim stopniu, które by skutkowało ich uchyleniem.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 listopada 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia 6 października 2017 r. w sprawie przyznania skarżącemu zasiłku celowego, jako osobie/rodzinie poszkodowanej w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej z dnia 11 sierpnia 2017 r., w wysokości 16.000 zł z przeznaczeniem na remont budynku lub lokalu mieszkalnego.

Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm. – dalej jako: "u.p.s."), a w szczególności art. 40 tej ustawy, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (ust. 1) lub w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2), przy czym zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3).

Zwrócić zatem należy szczególną uwagę na istotę i cel tej formy pomocy społecznej. Z przepisu art. 40 u.p.s. wynika, że oprócz pomocy udzielanej osobom najuboższym, znajdującym się w trudnych dla nich do przezwyciężenia warunkach, ustawa o pomocy społecznej stwarza także możliwości udzielenia pomocy osobom, które zostały dotknięte skutkami wypadków losowych czy klęski żywiołowej niezależnie od wysokości dochodu. W przypadku klęski żywiołowej straty poniesione przez rodzinę lub osobę samotną są bowiem z reguły znacznych rozmiarów i w związku z tym osoby, które nawet posiadają pewien status majątkowy, nie są w stanie własnym tylko działaniem, zapewnić sobie oraz rodzinie zaspokojenia podstawowych potrzeb. Zatem przedmiotowe świadczenie w takim przypadku spełnia funkcję quasi wyrównania poniesionej straty (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 521/13, LEX nr 521651064).

Zasiłek celowy z art. 40 u.p.s., podobnie jak zasiłek celowy z art. 39 ust. 1 u.p.s., jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola nie obejmuje celowości wydatkowania środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna, lecz wyłącznie zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia, ze szczególnym uwzględnieniem tego, czy organ nie nadużył uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 107/11, LEX nr 950873). W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że pomoc udzielana na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. winna być skierowana do osób zamieszkujących w lokalach mieszkalnych lub domach, które uległy zniszczeniu bądź uszkodzeniu, wskutek czego osoby te znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, jakiej nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości przezwyciężyć. W licznych rozstrzygnięciach wydawanych w przedmiocie pomocy finansowej udzielanej na podstawie art. 40 u.p.s. wskazuje się na dwie zasadnicze kwestie. Po pierwsze, zasiłek celowy z art. 40 ust. 1 u.p.s. nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane zdarzeniem losowym. Nie stanowi też zadośćuczynienia ze strony Państwa, które nie ma obowiązku zapewnić pomocy w remoncie każdej nieruchomości uszkodzonej przez żywioł. Takie funkcje spełniają organy ubezpieczeniowe pod warunkiem zawarcia odpowiedniej umowy (por. wyroki NSA: z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2216/14; z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 2846/13; z dnia 27 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 880/12; z dnia 20 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 913/12; a także wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 565/14 – publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; www.orzeczenie.nsa.gov.pl). Po drugie, przepis art. 40 u.p.s. nie może być realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy winny zatem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc w postaci zasiłku celowego z art. 40 ust. 1 czy ust. 2 u.p.s. ma zatem służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2216/14, LEX nr 1769243).

Reasumując należy wskazać, że z przywołanych powyżej regulacji oraz powołanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że pomoc społeczna jest instytucją wspierającą na zasadzie pomocniczości i z tego względu pomoc uregulowana w art. 40 u.p.s. nie jest formą odszkodowania służącego pokryciu wszelkich strat z danego tytułu. Nie stanowi ona rekompensaty za straty poniesione w wyniku zdarzenia losowego, wobec czego nie można utożsamiać jej z obowiązkiem organu przyznania świadczenia w każdym żądanym wymiarze. Pamiętać zatem należy, że rolą pomocy społecznej nie jest zaspokojenie każdej zgłoszonej potrzeby oraz przyznanie świadczenia w celu usunięcia skutków doznanej straty, jeżeli potrzeby z nią związane są lub mogą zostać zaspokojone własnym wysiłkiem wnioskodawcy i przez wykorzystanie posiadanych możliwości. Świadczenie określone w art. 40 u.p.s. stanowi rodzaj doraźnej pomocy niezbędnej dla przezwyciężenia sytuacji zaistniałej w wyniku zdarzenia losowego, jeżeli potrzeby z nią związane nie są lub nie mogą zostać zaspokojone w granicach własnych możliwości wnioskodawcy (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 64/13, LEX nr 1343179).

Przyznanie wsparcia na podstawie art. 40 u.p.s. wymaga zatem dokonania oceny zasadności przyznania żądanej pomocy z punktu widzenia zasad udzielania pomocy społecznej. Ocena taka powinna być dokonana w oparciu o ustalenia faktyczne znajdujące potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Stąd w rozpoznawanej sprawie zadaniem organów było ustalenie potrzeb po stronie wnioskodawcy oraz dokonanie oceny czy ich charakter, uzasadnia przyznanie żądanej pomocy.

W niniejszej sprawie należy wskazać, że ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego bezspornie wynikało, że w wyniku warunków atmosferycznych (silny wiatr wraz z obfitymi opadami) z dnia 11/12 sierpnia 2017 r. budynek mieszkalny położony w C. przy ul. [...], stanowiący własność skarżącego uległ częściowemu uszkodzeniu. Z dokonanych oględzin budynku (zarówno w dniu 17 sierpnia 2017 r., jak też w dniu 21 września 2017 r.) wynikało natomiast, że w 100 % w wyniku działania żywiołu zerwana została cała konstrukcja dachu budynku wraz z pokryciem, zaś w 10 % zostały uszkodzone ściany w wyniku zerwania dachu. Procentowy udział uszkodzenia budynku został określony na 33 % (wg treści protokołów z oględzin). W materiale dowodowym zgromadzono także dokumentację fotograficzna potwierdzającą zakres zniszczenia poddasza oraz ścian/stropów. Z kolei z przeprowadzonego u skarżącego wywiadu środowiskowego w dniu 18 września 2017 r. wynikało, że w wyniku nawałnicy poniesiono następujące straty w budynku: 75 % dachu uległo zniszczeniu i zerwaniu, a konstrukcja całego dachu została naruszona; zalane zostały wszystkie kondygnacje budynku, a w konsekwencji: meble, podłogi, zimowe ubrania na strychu; rodziny zamieszkujące w budynku utraciły wszystkie meble. Wskazano także, że budynek podlegał ubezpieczeniu, a odszkodowanie za budynek mieszkalny od firmy ubezpieczeniowej [...] wyniosło 36.000 zł.

Organy w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji zwróciły także uwagę na to, że dwoma decyzjami z dnia 16 sierpnia 2017 r. (nr [...] oraz nr [...]), zarówno skarżący, jak też jego siostra, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe w przedmiotowym budynku, otrzymali – w wysokości po 6.000 zł - pomoc finansową dla osób/rodzin poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej, z przeznaczeniem na usuwanie skutków tego zdarzenia, w tym również związanych z dokonaniem niezbędnych napraw w budynku mieszkalnym, który uległ znacznym zniszczeniom wskutek nawałnicy.

Mając na uwadze tak zgromadzony materiał dowodowy, zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium i poprzedzające je pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie Burmistrza – w ocenie Sądu - mieści się w ramach uznania administracyjnego. Organy obydwu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz uwzględniając zasady wynikające z ustawy przeprowadziły jego prawidłową ocenę, która uzasadniała przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na podstawie art. 40 ust. 1 u.p.s. w wysokości 16.000 zł.

W odniesieniu do zarzutów podniesionych w skardze należy wskazać, że nie mogły zostać uwzględnione. Powoływanie się przez skarżącego w niniejszej sprawie na konieczność uwzględnienia przepisów wynikających z ustawy z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu, jest chybione. Wyjaśnić bowiem należy, że ustawa ta określa szczególne zasady: odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku powodzi, wiatru, osunięcia ziemi lub działania innego żywiołu oraz zagospodarowania terenów oraz zasady i tryb nabywania nieruchomości w celu realizacji miejscowych planów odbudowy, w związku z osunięciem ziemi, przy czym regulacje te obowiązują tylko w okresach i na obszarach wskazanych w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów (art. 1 tej ustawy). Zwrócenia zatem uwagi wymaga, że celem tej regulacji – co wynika z uzasadnienia do projektu tej ustawy (druk sejmowy nr III.3288) – było wprowadzenie i uruchomienie uproszczonego trybu postępowania przed organami architektoniczno-budowlanymi w sytuacji zaistnienia żywiołu poważnie zagrażającego ludziom, mieniu i środowisku, określającego zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych, które zostały zniszczone lub też uszkodzone w wyniku działania żywiołu. Jakkolwiek regulacja ta wpisuje się w szeroko pojęty system pomocy Państwa w usuwaniu skutków "zdarzeń klęskowych", to jednak charakter "tej pomocy" dotyczy przyśpieszenia i odformalizowania procedur związanych z przedsięwzięciami planistycznymi czy też budowlanymi, nie zaś realizacji zadań pomocowych Państwa w zakresie pomocy finansowej na odbudowę zniszczeń i uszkodzeń budynków w wyniku działania sił natury.

Wbrew twierdzeniu skarżącego podstawą przyznania wnioskowanej pomocy nie mogło być pismo Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 sierpnia 2017 r. (nr [...] zmienione pismem z dni 29 sierpnia 2017 r., nr [...]) określające "Zasady udzielania, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, dla rodzin i osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowej". Pismo to ustala jedynie zasady określające sposób postępowania organów pomocy społecznej wnioskujących o udzielenie pomocy finansowej z budżetu państwa na usuwanie skutków klęsk żywiołowych. Pismo to nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego i ma charakter wewnętrznego stosowania przez organy administracji w ramach ubiegania się przez jednostki samorządu terytorialnego o pomoc finansową z budżetu państwa na usuwanie skutków klęsk żywiołowych. Nie ulega zatem wątpliwości, że wypłata świadczeń z pomocy społecznej w dalszym ciągu następuje na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowy tryb postępowania, weryfikacja wniosków przez wojewodę ma jedynie na celu uruchomienie dodatkowych środków pieniężnych. W tym właśnie celu wójt gminy (burmistrz, prezydent miasta) przedstawia wojewodzie listę uszkodzonych lub zniszczonych budynków/lokali mieszkalnych w poszczególnych miejscowościach z adresem, opisem szkody i szacowaną kwotą każdego zasiłku. Wojewoda dokonuje wstępnej weryfikacji danych zawartych w ww. listach, sporządza zbiorczą listę zasiłków z terenu województwa i wnioskuje do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o uruchomienie środków z rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych. Następnie Wojewoda dokonuje rozdziału środków z rezerwy celowej budżetu państwa do poszczególnych jednostek. Jednakże nawet wskazanie przez wojewodę kwot, które należy przyznać wskazanym poszkodowanym nie zmienia faktu, że ostatecznie decyzję podejmuje organ pomocowy, w trybie ustawy o pomocy społecznej. Zwrócić w tym miejscu należy jedynie uwagę, że w punkcie I.12 omawianych zasad stwierdzono, że - co prawda - pomoc finansowa przyznawana jest niezależnie od odszkodowania przysługującego z tytułu ubezpieczenia budynku/lokalu mieszkalnego od skutków klęsk żywiołowych (zd. 1), to jednak – jak wskazano w zd. 2 – zapis ten nie zwalnia organu gminy od stosowania zasady miarkowania pomocy. Skoro zatem, jak wskazywał zebrany w sprawie materiał dowodowy, skarżący otrzymał odszkodowanie od firmy ubezpieczeniowej za uszkodzony w nawałnicy budynek 36.000 zł. - a dodatkowo na mocy decyzji z dnia 16 sierpnia 2017 r. zasiłek celowy w wysokości 6.000 zł, przeznaczony m.in. na remont przedmiotowego budynku (tyle samo otrzymała też siostra skarżącego, prowadząca oddzielne gospodarstwo domowe w przedmiotowym budynku) - to przyznanie przez organ skarżącemu pomocy finansowej z przeznaczeniem na remont przedmiotowego budynku w wysokości 16.000 zł, nie było dowolne i nie naruszało prawa.

Skarżący nie został pozbawiony pomocy ze strony Państwa. Wprawdzie wyraził niezadowolenie z przyznanej mu kwoty świadczenia, jednakże należy pamiętać, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zobowiązują organów pomocy społecznej do całkowitego i pełnego pokrycia wszystkich szkód wyrządzonych zdarzeniem losowym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie jest więc celem pomocy społecznej pełnienie roli zakładu ubezpieczeń majątkowych poprzez przyznanie świadczenia umożliwiającego przeprowadzenie remontu kapitalnego budynków (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 230/10, LEX nr 995320).

W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.