Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 613/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 64
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 613/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 grudnia 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bożenna Blitek, Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka, WSA Maria Zawadzka (spr.), Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2019 r., sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego R. P. kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 kwietnia 2019 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania R. P. (dalej jako "skarżący") utrzymał w mocy decyzję z [...] 2019 r. znak: [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w sprawie orzeczenia od z dnia 1 września 2018 r. w sprawie zwolnienia skarżącego z części odpłatności za pobyt żony J. P. w Domu Pomocy Społecznej i ustalenia wysokości uzupełniającej odpłatność na kwotę 400 zł miesięcznie.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym.

Żona skarżącego została skierowana i umieszczona do Domu Pomocy Społecznej (DPS) dla Osób w Podeszłym Wieku i ustalono jej odpłatność za pobyt w tej placówce w wysokości 70% posiadanego dochodu od dnia 21 grudnia 2017 r.

Decyzją z [...] 2018 r. znak: [...] Burmistrza Miasta ustalił skarżącemu od 21 grudnia 2017 r. wysokość uzupełniającej odpłatności za pobyt żony w DPS za okres od 21 grudnia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. na kwotę 414,63 zł, zaś od 1 stycznia 2018 r. na kwotę 1.168,52 zł miesięcznie i zobowiązano skarżącego do uregulowania zaległych opłat i wnoszenia obecnych. Od decyzji z dnia [...] 2018 r. skarżący wniósł odwołanie, jednak decyzją z dnia [...] 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji.

W dniu 2 sierpnia 2018 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS) wpłynęło pismo, w którym skarżący wniósł o całkowite zwolnienie go z opłaty za pobyt żony w DPS. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że z uwagi na sytuację osobistą i zdrowotną oraz możliwości finansowe nie jest w stanie pokryć kosztów pobytu żony w DPS bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania i leczenia siebie. Podkreślił, że pozostaje w związku małżeńskim tylko formalnie, ponieważ od 20 lat jest z żoną w separacji faktycznej. Zdaniem skarżącego, koszty utrzymania jego żony w DPS powinien ponosić syn, ponieważ to z nim żona prowadziła wspólne gospodarstwo domowe.

Decyzją z dnia [...] 2018r. znak: [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Miasta odmówił skarżącemu zwolnienia w całości z opłaty za pobyt żony w domu pomocy społecznej.

W odwołaniu skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zaskarżanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a to:

art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego

wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym brak przesłuchania dzieci stron,

art. 7a k.p.a., poprzez niedokonanie rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych

na korzyść strony,

art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewywiązywanie się z obowiązku wyczerpującego

zebrania całego niezbędnego materiału dowodowego w sprawie.

W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że jest osobą w podeszłym wieku, samotnie gospodarującą, zmagającą się z problemami zdrowotnymi na tle sprawnościowym oraz kardiologicznym, objętą stałą opieką lekarską. Zdaniem skarżącego organ pomimo powzięcia informacji, że skarżący ponosi stałe dodatkowe miesięczne wydatki na leczenie, nie podjął żadnych czynności mających na celu zgromadzenie dodatkowego materiału dowodowego w tym zakresie.

W międzyczasie organ l instancji decyzją z dnia [...] 2018 r. zmienił decyzję z dnia [...] 2018 r. znak: [...] ustalając kwotę zobowiązania (uzupełaniającej odpłatności za pobyt żony skarżącego w DPS) w wysokości 1.057,29 zł.

Decyzją z dnia [...] 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że uzasadnienie decyzji jest lakoniczne i nie zawiera rozważań dotyczących sytuacji zdrowotnej i materialno-bytowej skarżącego. Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że w odwołaniu skarżący zmodyfikował swój pierwotny wniosek, domagając się obecnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku o całkowite zwolnienie, zwolnienia go z części opłaty za pobyt żony w DPS.

W odpowiedzi na wezwanie organu skarżący podtrzymał wniosek z dnia 6 listopada 2018 r. o zwolnienie od obowiązku ponoszenia w całości lub części opłaty za pobyt żony w DPS, jednocześnie przesyłając dodatkowe informacje i dokumenty dotyczące jego sytuacji materialnej i życiowej.

Decyzją z [...] 2019 r. znak: [...] Burmistrz Miasta orzekł o zwolnieniu skarżącego od dnia 1 września 2018 r. z części odpłatności za pobyt żony w DPS i ustalił wysokość uzupełniającej odpłatność na kwotę 400 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że miesięczny dochód skarżącego wynosi 3.160,29 zł, a jego miesięczne wydatki wynoszą ok. 1.615 zł. Zgłoszone i udokumentowane wydatki wynoszą miesięcznie ok. 1.100 zł. A zatem łączne wydatki wynoszą około 2.700 zł. Organ uwzględnił również okoliczność, że skarżący doznał w wyniku upadku zwichnięcia lewego stawu ramiennego, jednak w zaleceniach ma m.in. stosowanie kamizelki oraz kontrole w poradni ortopedycznej, które nie są odpłatne. Ustalono także, że skarżący pozostaje w stałym leczeniu lekarza rodzinnego, wymaga przewlekłej farmakoterapii i rehabilitacji oraz leczenia kardiologicznego. Ma duże trudności z poruszaniem się oraz zaburzenia pamięci. W ostatnich miesiącach stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu i wymaga pomocy osób drugich. Uwzględniając te okoliczności oraz wydatki związane z codziennym życiem organ uznał, iż zasadnym jest częściowe zwolnienie go z ponoszenia odpłatności za pobyt żony w DPS.

W odwołaniu skarżący zarzucił organowi l instancji naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 7a, 77 § 1, art. 80 k.p.a. Skarżący domagał zwolnienia go z całości opłaty za pobyt żony w DPS. Skarżący podniósł, że jego miesięczne wydatki wynoszą łącznie 3.000 zł, czyli sumę niemalże dokładnie odpowiadającą wysokości pobieranej emerytury. Zarzucił, iż organ nie wziął pod uwagę kosztów związanych z leczeniem oraz okoliczności dotyczących jego więzi z żoną tj. faktu pozostawania od wielu lat w separacji faktycznej.

Decyzją z 8 kwietnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu l instancji. W uzasadnieniu decyzji organ powołał art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazał, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, utrzymującą się z emerytury w wysokości 3.160,29 zł miesięcznie. Jego obciążenia finansowe to wg. oświadczenia z dnia 31 stycznia 2019 r.: czynsz - 950,00 zł, gaz - 134,67 zł, energia - 100 zł, leki ok. 148,45 zł. rata pożyczki - 189,16 zł, opłata za tv - 39 zł, ubezpieczenie 162 zł, telefon 79 zł, opłata za sprzątanie 100 zł, wyżywienie oraz środki czystości 1350 zł. Skarżący pozostaje w stałym leczeniu kardiologicznym ma duże problemy z poruszaniem się oraz zaburzenia pamięci. Korzysta ze wsparcia przyjaciół w postaci pomocy rzeczowej i usługowej, ponadto, jak podkreślał, nie ma kontaktu z żoną od ponad 20 lat, ponieważ żona z synem mieszkała na terenie B.

W ocenie Kolegium rozstrzygnięcie organu l instancji było prawidłowe, oparte na dostatecznie zebranym i wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym i nie może być uznane za dowolne i arbitralne. W uzasadnieniu dokonano analizy sytuacji materialno-bytowej skarżącego, w tym jego sytuację dochodową, zdrowotną i osobistą. Wskazano jakie wydatki zostały udokumentowane.

Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji w sposób przekonujący wykazał, że kwota 1.100 zł (w jednoosobowym gospodarstwie domowym) powinna wystarczyć na zaspokojenie potrzeb związanych z wyżywieniem, środkami czystości, opłaceniem pomocy przy sprzątaniu oraz rachunków za telefon, tym bardziej, że ustawodawca dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe przewidział minimum socjalne na poziomie 701 zł. Natomiast okoliczności dotyczące więzi rodzinnych skarżącego z żoną uznano za nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W skardze do WSA w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 7 k.p.a. i art. 7a k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez organ w toku wydawania decyzji indywidualnych okoliczności dotyczących skarżącego oraz poprzez niedokonanie napotkanych wątpliwości interpretacyjnych na korzyść skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało wydaniem decyzji nie zwalniającej skarżącego w całości z ponoszenia uzupełniającej opłaty za pobyt jego żony w Domu Pomocy Społecznej, co stoi w sprzeczności ze słusznym interesem skarżącego.

Ponadto zarzucono, naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nieuwzględnienie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji osobistej oraz materialnej skarżącego, przemawiających za zwolnieniem go z obowiązku ponoszenia opłaty w całości, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie decyzji niezwalniającej skarżącego w całości z ponoszenia uzupełniającej opłaty za pobyt J. P. w Domu Pomocy Społecznej, tym samym stojącej w sprzeczności ze słusznym interesem Skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017.2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302), dalej "P.p.s.a.", Sąd dokonuje kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem zgodności z prawem nie będąc związany zarzutami, podstawą prawną i wnioskami określonymi w skardze.

W tak określonym zakresie kognicji, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta orzekającą o odmowie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt jego żony w Domu Pomocy Społecznej.

Podstawę prawną wydania wskazanych wyżej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), zwaną dalej "u.p.s.".

Zgodnie z treścią art. 64 tego aktu (w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania decyzji organu II instancji) osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Katalog osób zobowiązanych do ponoszenie tej opłaty i kolejność w jakiej ich ona obciąża ustalony został w art. 61 u.p.s., w myśl którego w przypadku niepokrycia pełnych kosztów utrzymania przez mieszkańca domu pomocy społecznej, obowiązek ów obciąża małżonka mieszkańca i zstępnych przed wstępnymi (art. 61 ust.1 pkt 2 u.p.s.).

Odnosząc się do istoty sprawy organom rozpoznającym niniejszą sprawę zarzucić należy naruszenie art. 64 u.p.s. poprzez pominięcie wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania. Niewątpliwie, okoliczności dotyczące obecnej sytuacji rodzinnej skarżącego, majątkowej, czy wzajemnej relacji skarżącego z żoną nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązaną. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Zaznaczyć należy, że użyty w art. 64 u.p.s. zwrot "w szczególności" oznacza, że określona w tym przepisie lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest listą przykładową. W tej sytuacji również inne uzasadnione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia ww. opłaty.

W kontrolowanej sprawie w ocenie Sądu organ wyznaczając skarżącemu wysokość opłaty nie wziął pod uwagę, że podane przez niego koszty jego utrzymania praktycznie całkowicie pokrywają się z wielkością uzyskiwanego przez skarżącego dochodu. Całkowicie chybiona jest argumentacja organu, w której odnosi się kwotę środków pozostałych na utrzymanie skarżącego do kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej na podstawie przepisów u.p.s. Kwota ta (701 zł) określa próg ubóstwa, który uprawnia do uzyskania pomocy społecznej. Wysokość opłaty nałożonej na skarżącego za pobyt żony w domu pomocy społecznej nie powinna doprowadzić skarżącego do osiągnięcia tego progu. Bezcelowe jest bowiem zobowiązywanie do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS małżonka w sytuacji gdy doprowadzi to drugiego z małżonków do konieczności korzystania z pomocy społecznej. Należy mieć również na uwadze fakt, że skarżący ma 82 lata. Z uwagi na swój wiek oraz liczne przypadłości zdrowotne, w każdej chwili jego potrzeby mogą wzrosnąć.

Nie bez znaczenia jest też fakt, że skarżący od 20 lat pozostaje z żoną w separacji faktycznej. Co więcej, prawomocnym wyrokiem z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy III Wydział Rodzinny i Nieletnich oddalił powództwo żony skarżącego przeciwko skarżącemu o alimenty. Podkreślić należy, że na dzień wydawania decyzji przez organ II instancji ww. okoliczność nie była wymieniona w katalogu art. 64 u.p.s. Nie mniej jednak ustawa ta uległa zmianie z dniem 4 października 2019 r. i do art. 64 na mocy art. 1 pkt 8 lit. b ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1690) zmieniającej nin. ustawę dodano pkt 6, zgodnie z którym o zwolnienie od opłaty za pobyt w DPS może się również ubiegać osoba obowiązana, która przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. W ocenie Sądu ta zmiana prawa sprawia, że w okolicznościach stanu faktycznego sprawy zasada praworządności wymaga aby uwzględnić ww. okoliczność jako istotną w sprawie o zwolnienie skarżącego z opłaty za DPS jego żony. Katalog z art. 64 u.p.s. ma charakter otwarty, a zatem organy są zobowiązane uwzględnić wszystkie okoliczności w sprawie. Tymczasem organy obu instancji nie wzięły pod uwagę okoliczności oddalenia przez Sąd rodzinny pozwu o alimenty przeciwko skarżącemu. Fakt, że na dzień wydania niniejszego wyroku istnieje w prawie przesłanka określona w art. 64 pkt 6 u.p.s. dodatkowo sprawia, że musi być ona rozpatrzona przez organy administracji wydające decyzję w ramach uznania administracyjnego.

Powyższe oznacza, że zarówno Kolegium, jak i organ I instancji wadliwie zinterpretował normę wynikającą z art. 64 u.p.s., co w sposób istotny wywarło wpływ na wynik postępowania w tej sprawie. Konsekwencją natomiast błędnej wykładni art. 64 u.p.s. było zaniechanie wzięcia pod uwagę okoliczności faktycznych podnoszonych przez skarżącego, które w świetle treści ww. przepisu mogłyby uzasadniać zwolnienie go z ciążących na nim opłat za pobyt żony w Domu Pomocy Społecznej.

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie przy wydawaniu decyzji organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7 i 77 § 1 i 80 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy.

Prowadząc ponownie postępowanie organy administracji podejmą rozstrzygnięcie z uwzględnieniem wykładni art. 64 u.p.s. przedstawionej w uzasadnieniu niniejszego wyroku w oparciu o zgromadzone w sprawie dowody oraz istniejący stan prawny.