Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1097/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 11, art. 32 ust. 1 pkt 1,  art. 46 ust. 1 pkt 1, art. 46a ust. 7 pkt 4, art. 49 ust. 3, art. 51 ust. 1 pkt 1, art. 52 ust. 1 pkt 3, art. 52 ust. 1 pkt 6, art. 53, art. 55, art. 56 ust. 1, art. 56 ust. 2, art. 56 ust. 3, art. 56 ust. 4, art.
journal: Dz.U. 2006 nr 129 poz 902
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska - tekst jedn.
article: § 2 ust. 1 pkt 26 lit. a
journal: Dz.U. 2004 nr 257 poz 2573
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r.w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na  środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na  środowisko
article: art. 7, art. 8, art. 16, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2, art. 156 § 1 pkt 6, art. 156 § 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 33, art. 34 ust. 1,  art. 35a
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 206 poz 7 art. 6 ust. 3, art. 6 ust. 4
law: Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
journal: Dz.U.UE.L 1985 nr 175 poz 40 art. 5 ust. 3
law: Dyrektywa Rady z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na  środowisko naturalne 85/337/EWG.
journal: Dz.U.UE.L 2000 nr 327 poz 1 art. 1, art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 4, art. 4 ust. 5
law: Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w  dziedzinie polityki wodnej
article: art. 106 § 3, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. cart. 153, art. 190
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 § 1, art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dni
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2081
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi J. I. i Fundacji X z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 27 września 2019 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "Kolegium") z dnia 27 września 2019 r., [...], [...], którą po rozpoznaniu wniosku J. I. oraz Fundacji X z siedzibą w W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 18 stycznia 2019 r., [...] Tym ostatnim rozstrzygnięciem odmówiono stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta Gminy W. (zwanego dalej "Wójtem") z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...], którą ustalono na rzecz Kopalni [...] "K." S.A. w K. środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na wydobywaniu węgla [...] ze złoża "T. " w granicach gminy W..

W tym miejscu Sąd obecnie orzekający zaznacza, że sprawa dotycząca ważności decyzji środowiskowej z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] była już kilkukrotnie rozpatrywana przez Kolegium i weryfikowana przez sądy administracyjne. Jako taka "trwa" ona już od ponad 11 lat. Kwestia ta jest nie bez znaczenia, gdyż z uwagi na kolejne wyroki, w tym także Naczelnego Sądu Administracyjnego, wiele wątków prawnych sprawy zostało sprecyzowanych i wyjaśnionych. Trzeba też pamiętać, że ocena prawna i wskazania zawarte w wyrokach sądów uwzględniających skargę (a takie wydano) są obecnie dla organu i sądu wiążące.

Z powyższych powodów Sąd obecnie orzekający (II SA/Po [...]) postanowił poszerzyć niniejsze uzasadnienie w części sprawozdawczej o opis przebiegu poprzednich spraw (II SA/Po [...], II OSK [...], II SA/Po [...], II OSK [...]). Zapoznanie się bowiem całym postępowaniem jest niezbędne, aby należycie ustalić, które zagadnienia w sprawie pozostają sporne, które mają znaczenie obecnie oraz w jaki sposób są one ukierunkowane poprzednimi rozstrzygnięciami.

Jak wskazano, dnia 7 sierpnia 2007 r. Wójt, po rozpatrzeniu wniosku Kopalni [...] "K." S.A. w K., decyzją z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] ustalił na rzecz wnioskodawcy środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na wydobywaniu węgla [...] ze złoża "T." w granicach gminy W.. Rozstrzygnięcie to oparto na wówczas jeszcze zawartych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902 ze zm., dalej "P.o.ś") przepisach art. 46a ust. 7 pkt 4, art. 56 ust. 1-4, ust. 7-8 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 (przy braku innych wyjaśnień, w dalszym tekście brzmienie aktów prawnych powoływane będzie według stanu z dnia 7 sierpnia 2007 r. – uw. Sądu). Potrzebę wydania decyzji środowiskowej wywodzono z § 2 ust. 1 pkt 26 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573 ze zm., dalej "r.ws.r.p.2004").

O stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej z dnia 7 sierpnia 2007 r. pismami z dnia 5 grudnia 2008 r. wystąpili między innymi W. M. i J. I. (k. [...] i [...] akt administracyjnych). Jako podstawę stwierdzenia nieważności wskazali art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. - dalej "K.p.a.") w związku z art. 11 P.o.ś., ewentualnie podnosząc zarzut rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wnioskodawcy zarzucili kwestionowanej decyzji naruszenie:

- art. 33-35 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (wówczas tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880 ze zm., dalej: "u.o.p.");

- art. 6 ust. 3-4 Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.Urz. UE L 206 z dnia 22 lipca 1992 r. ze zm., dalej "dyrektywa 92/43/EWG") poprzez niedostateczne zbadanie wpływu planowanego przedsięwzięcia na obszary Natura 2000, co powoduje niemożność oceny prawidłowości i adekwatności zastosowania środków kompensacyjnych;

- art. 34 ust. 2 u.o.p. i art. 6 ust. 4 dyrektywy 92/43/EWG poprzez nieuzyskanie opinii Komisji Europejskiej w przedmiocie planowanego przedsięwzięcia;

- art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś. i art. 5 ust. 3 Dyrektywy Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz.Urz. UE L 175 z dnia 5 lipca 1985 r., s. 40-48, dalej "dyrektywa 85/337"), poprzez naruszenie przepisów wprowadzających wymóg wariantowania;

- art. 55 P.o.ś. poprzez brak prawidłowej oceny przedsięwzięcia i uzgodnienia w wariancie rzeczywiście najkorzystniejszym dla środowiska oraz art. 52 ust. 1 pkt 6 tej ustawy poprzez brak podjęcia próby identyfikacji i szczegółowego opisu innych przedsięwzięć, których oddziaływanie może się kumulować z planowanym przedsięwzięciem;

- art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 107 § 3 K.p.a.;

- art. 156 § 1 pkt 6 K.p.a., bowiem w razie wykonania zaskarżonej decyzji jej wykonanie wywołałoby czyn zagrożony karą.

Decyzją z dnia 25 marca 2009 r. Kolegium, po rozpoznaniu złożonych wniosków, odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r. uzasadniając rozstrzygnięcie tym, że opisana decyzja odpowiada wymogom art. 56 P.o.ś. i nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. (k. [...]-[...] akt administracyjnych).

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli skarżący oraz inne osoby (C. J., I. W., M. W. i M. G.).

Utrzymując decyzję własną w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 156 § 1 K.p.a. Kolegium, przybliżyło zarzuty zawarte we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazało też na podniesione argumenty, że zezwolenie na realizację planu lub przedsięwzięcia może zostać udzielone pod warunkiem, iż właściwe władze krajowe uzyskają pewność, iż plan lub przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków dla terenu, którego dotyczy, a zdaniem wnioskujących możliwość wystąpienia szkodliwych skutków realizowanego przedsięwzięcia nie jest wykluczona. Ponadto Kolegium przywołało argumentację wnioskujących, że raport oddziaływania na środowisko jest podstawowym dowodem niezbędnym do poczynienia ustaleń faktycznych przez organ wydający decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia oraz, że pomimo braku wyraźnego zapisu w przepisach prawa ustanawiającego wymóg sporządzenia raportu przez biegłego, raport powinna sporządzić osoba posiadająca wiadomości specjalne z różnych dziedzin techniki oraz z dziedziny ochrony środowiska.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium podkreśliło, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od wynikającej z art. 16 K.p.a. zasady stabilności decyzji ostatecznej. Ponadto wskazało na odmienności w rozpoznaniu sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Powołując się na stanowisko orzecznictwa i doktryny organ stwierdził, iż orzekając w tym trybie posiada jedynie uprawnienia kasacyjne, rozstrzyga wyłącznie co do kwestii istnienia bądź nieistnienia – w dacie wydania decyzji kontrolowanej w tym trybie nadzwyczajnym – przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a. Nie rozstrzyga natomiast o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.

Wyjaśniając przesłankę stwierdzenia nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa wymienionego w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ odwołał się do stanowiska orzecznictwa i wskazał, iż chodzi o oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Dotyczy to naruszenia norm prawnych o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, przy czym rażące naruszenie prawa może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji. W konsekwencji, zdaniem organu, nie każde naruszenie prawa stanowić będzie mogło podstawę z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Organ wskazał na konieczność gradacji wad i odróżnienie wad powodujących wzruszalność decyzji od takich wad, które powodują konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego.

Kolegium nie doszukało się w decyzji środowiskowej objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności rażącego naruszenia przepisów prawa wymienionych we wniosku o stwierdzenie nieważności.

Oceniając i przybliżając treść tej decyzji organ wskazał, iż podstawą do jej wydania były przepisy P.o.ś. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania tej decyzji. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. realizacja planowanego przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, określonego w art. 51 pkt 1 i 2 P.o.ś., była dopuszczalna włącznie po uzyskaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Wydobywanie węgla [...] ze złoża "T." w granicach gminy W. zostało na podstawie § 2 ust. 1 pkt 26 lit. a r.ws.r.p.2004 zaliczone do tego rodzaju przedsięwzięć i wymagało sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko. Dalej organ zauważył, iż dla obszaru zamierzonej inwestycji nie uchwalono planu miejscowego, zatem nie zachodziła konieczność oceny zgodności decyzji jego ustaleniami, o której mowa w art. 56 ust. 1 P.o.ś. Ponadto organ wskazał na ustanowiony w art. 53 tej ustawy obowiązek zapewnienie społeczeństwu udziału w postępowaniu, w ramach którego sporządzany jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Zdaniem Kolegium powyżej wymienione wymagania zostały zachowane, gdyż Wójt przeprowadził postępowanie administracyjne i dokonał oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, w tym na obszar Natura 2000.

Kolegium wskazało na to, że Wójt dokonując analizy oddziaływania oparł się na ustaleniach "Raportu o oddziaływaniu Odkrywki «T. » na środowisko", który w toku postępowania był wielokrotnie uzupełniany w zakresie ochrony powietrza, gospodarki odpadami, ochrony przyrody, ochrony przed hałasem, gospodarki wodno-ściekowej i ochrony środowiska gruntowo-wodnego, a w skład jednolitego tekstu raportu poza opisem i rysunkami, wchodzą załączniki w postaci specjalistycznych opracowań. Odnosząc się do treści opracowanego raportu Kolegium zauważyło, iż: 1) z raportu tego wynika, że planowane przedsięwzięcie (odkrywka) nie leży w granicach obszarów Natura 2000, gdyż tereny ostoi ptasiej O. [...] oraz siedliskowej Jezioro [...] znajdują się w odległości 7-12 km na zachód od odkrywki; 2) oddziaływanie projektowanej inwestycji na obszary Natura 2000 będzie związane z odwodnieniem odkrywki oraz odprowadzeniem wód z odwodnienia do G. , zaś w podwęglowym poziomie wodonośnym ulegnie obniżeniu tylko ciśnienie wody, co nie będzie miało wpływu na obszary Natura 2000; 3) eksploatacja odkrywki nie wpłynie degradująco na ptaki w ostoi ptasiej, gdyż teren odkrywki nie leży w przebiegu korytarzy ekologicznych niezbędnych dla zapewnienia wymiany genów pomiędzy populacjami; 4) w pobliżu siedliska dwóch gatunków ptaków (lerka i świergotka polna) projektowane jest miejsce zrzutu wód kopalnianych, co może stanowić zagrożenie dla miejsc lęgowych ptaków i w celu ochrony tego siedliska zaproponowano zrzut wody kopalnianej ciekiem położonym około 500 m na północ; 5) przełożenie linii energetycznej, która zostanie poprowadzona w granicach projektowanego obszaru górniczego i będzie przebiegała w dużej odległości od krajowego korytarza ekologicznego, nie zagrozi wędrówkom ptaków. Organ zwrócił uwagę także na to, że w raporcie: stosując zasadę ostrożności zaproponowano monitoring zmian wybranych elementów szaty roślinnej na obszarze Natura 2000 oraz wyznaczono powierzchnie kontrolne i przewidziano monitoring siedlisk ptaków oraz całoroczną obserwację stanu wód powierzchniowych; podkreślono, że ostoja ptasia powinna być chroniona przed nadmiernym hałasem, a maksymalny zasięg izofon od krawędzi wyrobiska nie przekroczy 1500 m i nie będzie wpływał negatywnie na ostoję ptasią; budowa zwałowiska zewnętrznego ograniczy propagację hałasu; również odstawa węgla do załadowni położonej w południowej części odkrywki nie pogorszy klimatu akustycznego obszarów Natura 2000, zaś oddziaływanie transportu samochodowego ograniczy się do trasy transportu od załadowni odkrywki do załadowni złoża węgla [...] "L. ". Dalej organ wskazał, że po rozpoczęciu odwodnienia odkrywki wody podziemne będą odprowadzane do cieków powierzchniowych jako wody kopalniane, czyli cieki spełniające wymagania wskazane w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków lub wód do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 168, poz. 1763), a na podstawie wykonanych badań stwierdzono, że odprowadzanie wód kopalnianych nie spowoduje pogorszenia jakości wód w ciekach, a tym samym w jeziorze G. . W związku z tym odprowadzanie wód z odwodnienia kopalni, poprzez cieki, nie wpłynie negatywnie na siedliska chronione w obszarze Natura 2000. Ponadto Kolegium wskazało, iż w odległości 60 km na północny zachód od n. ostoi ptasiej i siedliskowej położone są ostoje Dolina [...] N. i Kanał [...] [...] i Dolina [...], na które projektowana inwestycja nie będzie miała wpływu. Odprowadzanie wód z odwodnienia odkrywki do N. oraz do jeziora G. nie wpłynie na pogorszenie jakości wód i wielkości przepływów, planowane zasilenie N. w ilości 1,18 mł/s powyżej rejonu maksymalnego oddziaływania odwodnienia umożliwi zachowanie w rzece przepływów zapewniających utrzymanie dotychczasowej jakości wód tej rzeki, stąd też projektowana odkrywka nie będzie miała wpływu na wymienione obszary Natura 2000.

W ocenie Kolegium z całości akt sprawy wynika, że przedsięwzięcie nie będzie w znaczący sposób oddziaływało negatywnie na ostoje ptasią i siedliskową, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

Przy takich ustaleniach Kolegium uznało za nieuprawniony zarzut niedokonania dostatecznej oceny wpływu planowanego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, a tym samym zarzut naruszenia art. 33-35 u.o.p. i art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43. Z tych też względów za nieuzasadniony Kolegium uznało także zarzut braku uzyskania opinii Komisji Europejskiej, skoro art. 34 ust. 2 u.o.p. i przywołany przepis dyrektywy 92/43/EWG nie miały w sprawie zastosowania.

Podobnie za bezpodstawny Kolegium uznało zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 dyrektywy 85/337, a w konsekwencji art. 52 ust. 1 P.o.ś., gdyż art. 49 ust. 3 wskazuje niezbędne informacje, jakie wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w postępowaniu dotyczącym przedsięwzięć, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 P.o.ś., natomiast art. 52 ust. 1 ustawy, w przypadku sporządzenia raportu, wskazuje dla planowanego przedsięwzięcia elementy, które raport taki powinien zawierać. Organ zwrócił uwagę na to, że P.o.ś. nie przewiduje ograniczeń co do osoby sporządzającej raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, a jego treść i zasadność wniosków podlega ocenie organów. W opinii Kolegium przedłożony przez inwestora raport, wbrew twierdzeniom wnioskujących o stwierdzanie nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zawiera elementy określone w przepisach prawa, w tym określone w art. 52 ust. 1 pkt 6 powołanej ustawy; opis przewidywanych negatywnych oddziaływań przedsięwzięcia, obejmujących wtórne i skumulowane oddziaływania na środowisko zawiera rozdział 6 raportu, który został zaakceptowany przez organy współdziałające.

Kolegium nie podzieliło również zarzutu naruszenia art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś. podnosząc, że nie zawsze inwestor powinien przedstawić minimum trzy warianty realizacji przedsięwzięcia, to jest wariant najkorzystniejszy, wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia i wariant odpowiadający planowanemu przedsięwzięciu. Zdaniem Kolegium, które w tym zakresie odwołało się do poglądów doktryny i orzecznictwa, w niektórych sytuacjach wariant najkorzystniejszy dla środowiska będzie wariantem zaproponowanym do realizacji. Kolegium stwierdziło, że w raporcie przedstawiono dwa warianty, niepodejmowania przedsięwzięcia (nieeksploatowania złoża węgla [...] i najkorzystniejszy dla środowiska polegający na eksploatowaniu pokładów węgla [...] w granicach planowanej odkrywki. Powołując się raport wskazujący na metodę odkrywkową eksploatacji kopaliny o dobrych parametrach jakościowych w korzystnych warunkach geologicznych, jako jedyny sposób wydobywania kopaliny, organ stwierdził, że wobec proponowanego wariantu realizacji przedsięwzięcia nie ma rozwiązań alternatywnych. Jednocześnie organ zwrócił uwagę na minimalizowanie uciążliwości związanych z górniczym eksploatowaniem złóż. W tych warunkach Kolegium nie uznało za rażące naruszenie prawa ograniczenie opisu do dwóch analizowanych wariantów. Ponadto organ podniósł w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 55 P.o.ś., że z postępowania nie wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w innym wariancie niż proponowany przez wnioskodawcę. Zdaniem organu przedłożony przez inwestora raport zawiera źródła informacji wymienione na str. [...]-[...], w tym między innymi opracowania dr K. , które nie były samodzielnym dowodem w sprawie, lecz podstawą do sporządzenia raportu. Z tej przyczyny za nieuprawnione organ uznał twierdzenia wnioskujących, iż analiza materiału dowodowego jest niekompletna, a postępowanie został przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. W ocenie Kolegium Wójt prawidłowo zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, konieczny do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i dokładnie ustalił stan faktyczny sprawy.

W konkluzji Kolegium uznało, iż realizacja zaskarżonej decyzji nie stanowi przesłanki do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 6 K.p.a., jak również za nieuzasadniony uznało zarzut wydania decyzji z naruszeniem art. 11 P.o.ś. w związku z art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem odrębnych skarg J. I. (II SA/Po [...]) i W. M. (II SA/Po [...]), które zostały połączone do wspólnego rozpoznania pod sygn. akt II SA/Po [...]. Skarżący domagali się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji własnej Kolegium z dnia 25 marca 2009 r. Zarzucili przy tym naruszenie:

- art. 33, art. 34 ust. 1 i art. 35a u.o.p.,

- art. 6 ust. 3 i 4 w związku z art. 7 dyrektywy 92/43,

- art. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającego ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.Urz. WE L 327 z dnia 22 grudnia 2000 r.), zwanej dalej Ramową Dyrektywą Wodną;

- art. 10, art. 32 ust. 1 pkt 1 i art. 56 P.o.ś., według brzmienia na dzień wydania decyzji przez Wójta,

- art. 7, art. 8, art. 80, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 i 5 K.p.a.

Ponadto skarżący wnieśli o przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (wówczas Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – uw. Sądu, dalej "P.p.s.a.") dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność weryfikacji twierdzenia Kolegium co do istnienia pewności, iż przedmiotowe przedsięwzięcie nie wywrze negatywnych oddziaływań na obszary chronione - [...] O. i [...] Jezioro G. .

W uzasadnieniu skarżący stwierdzili, iż podtrzymują zarzuty zgłoszone w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Wójta. Ponadto podali szereg nowych kwestii, których nie mogli zgłosić wcześniej, a które powinny być uwzględnione z urzędu przez Kolegium. Skarżący wskazali, iż art. 33-35a u.o.p. należy interpretować prowspólnotowo, uwzględniając w szczególności zasadę ostrożności, która nakazuje przyjąć, że zagrożenie występuje wówczas, kiedy w momencie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację przedsięwzięcia na podstawie obiektywnych okoliczności nie można wykluczyć, iż plan lub przedsięwzięcie będzie oddziaływało na dany teren w istotny sposób; przedsięwzięcie takie nie może budzić racjonalnych wątpliwości co do braku możliwości wystąpienia szkodliwych skutków w odniesieniu do danego terenu. Na poparcie swojego stanowiska skarżący wskazali wyroki Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu. Zdaniem skarżących Kolegium pominęło zarzut podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż w rozpatrywanej sprawie możliwość wystąpienia szkodliwych skutków nie została wykluczona z całą pewnością, co również narusza art. 11 K.p.a. W ocenie skarżących treść decyzji Kolegium zasadniczo powiela stwierdzenia zawarte w decyzji organu pierwszej instancji, co może naruszać zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 K.p.a.

Skarżący podkreślili, iż wbrew twierdzeniom Wójta i Kolegium w postępowaniu w przedmiocie wydania środowiskowych uwarunkowań zgody nie wykluczono negatywnego oddziaływania inwestycji na obszary Natura 2000, gdyż w sporządzonym raporcie na s. [...] jednoznacznie stwierdza się, iż "na etapie projektowania inwestycji nie ma możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań" odkrywki na obszary Natura 2000, związanych z odwodnieniem odkrywki oraz odprowadzaniem wód z odwodnienia do jeziora G. . Zdaniem skarżących organy nie obaliły tej kluczowej okoliczności, niepewności co do braku negatywnych oddziaływań na pobliskie obszary chronione, nie przeprowadziły żadnego przeciwdowodu.

Powołując się na orzecznictwo skarżący podnieśli, że błędne ustalenie stanu faktycznego kwalifikuje się jako rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a w sprawie nie ustalono istotnych elementów stanu faktycznego pozwalających w sposób wyczerpujący ocenić wpływ przedsięwzięcia na pobliskie obszary Natura 2000. Zarazem skarżący zauważyli, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie jest zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego z zastosowaniem środków dowodowych, o których mowa w art. 75 § 1 K.p.a., jednak postępowanie to nie może zmierzać do "naprawienia" uchybień popełnionych przez organ wydający kwestionowaną w tym trybie decyzję; Kolegium nie poczyniło dodatkowych ustaleń, by obiektywnie zweryfikować sprzeczności, które wyłaniają się z zapisów zawartych w decyzji Wójta, uzgodnień innych organów i przedstawionego przez inwestora raportu.

Skarżący zwrócili uwagę na to, że w sprawie w ogóle nie analizowano możliwości naruszenia postanowień Ramowej Dyrektywy Wodnej, mimo że wyraźnie wskazuje ona, że jej postanowienia muszą być brane pod uwagę przy procedurze oceny oddziaływania przedsięwzięć na środowisko, jak i nie uwzględniono zawartego w art. 4 ust. 4 i 5 tej dyrektywy zakazu stosowania jakichkolwiek wyłączeń w zakresie osiągnięcia w terminie lub w pełnym zakresie celów środowiskowych dyrektywy na obszarach chronionych, w tym zwłaszcza na obszarach Natura 2000. Powołując się na dołączone do skargi opracowanie dotyczące aktualnego i prognozowanego stanu ilościowego wód podziemnych w obszarach antropopresji skarżący podnieśli, że niekorzystne oddziaływanie zmiany stanu ilościowego tych wód na ekosystemy wodne i lądowe, co stanowi zagrożenie dla osiągnięcia celów środowiskowych wskazanych w art. 1 i art. 4 ust. 1 przywołanej dyrektywy.

Skarżący, powołując się na dołączoną do skargi opinię dotyczącą wpływu zmiany stosunków hydrologicznych w całym regionie pozostającym pod wpływem przedsięwzięcia na stan zachowania populacji gatunków i siedlisk przyrodniczych, wskazali na położenie w strefie oddziaływania przedsięwzięcia (w rejonie L. około 20 km na wschód od projektowanej odkrywki) priorytetowego siedliska z załącznika I dyrektywy 92/43/EWG, jakimi są śródlądowe halofilne łąki (kod 1340), a potwierdzenie wpływu przedsięwzięcia na to siedlisko oznaczałoby obowiązek zastosowania w sprawie art. 34 ust. 2 u.o.p.

Zdaniem skarżących załączone do skargi opinie jednoznacznie wskazują na wysoce prawdopodobne negatywne oddziaływanie odkrywki na pobliskie obszary Natura 2000. Fakt, że Kolegium nie usunęło wątpliwości co do możliwości negatywnych oddziaływań planowanej inwestycji czyni rozstrzygnięcia tego organu dowolnymi, naruszającymi art. 8 K.p.a., zaś nieusunięta sprzeczność pomiędzy raportem a wydanymi decyzjami rzutuje na ocenę tych decyzji pod kątem ich zgodności z art. 107 § 3 K.p.a.

W ocenie skarżących niedostrzeżone przez Kolegium i zignorowanie przez Wójta stwierdzenia raportu, iż na etapie tego postępowania nie można wykluczyć wszystkich negatywnych oddziaływań kopalni na Ostoję N. i Jezioro G. jest bezpośrednią przyczyną doniosłego naruszenia prawa materialnego, które wpływa na sposób załatwienia sprawy, bowiem stwierdzenie w toku oceny habitatowej niemożności wykluczenia negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na cele ochrony pobliskich obszarów Natura 2000 skutkowałoby zastosowaniem przepisów art. 33-35a u.o.p. Zdaniem skarżących Kolegium rozpatrzyło zawarty we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta zarzut naruszenia powołanych przepisów u.o.p. w oderwaniu od treści przepisów, których naruszenie było zasadniczym zarzutem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej. Według skarżących twierdzenie Wójta zostało oparte na błędnych przesłankach, gdyż wątpliwości co do braku możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań należy kwalifikować jako możliwość wystąpienia negatywnych oddziaływań. Skarżący postawili tezę, że jeżeli w sprawie należało przyjąć, iż planowana eksploatacja złoża węgla [...] w wariancie technologiczno-organizacyjnym zaproponowanym przez inwestora może negatywnie oddziaływać na cele ochrony pobliskich obszarów Natura 2000, to obligatoryjne było zastosowanie art. 33-35a powołanej ustawy i przeprowadzenie oceny habitatowej z uwagi na bezpośrednie sąsiedztwo obszarów chronionych. Skoro organ I instancji w prowadzonym postępowaniu odstąpił od zastosowania art. 34 ust. 1 w związku z art. 35a tej ustawy to decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wydana została z rażącym naruszeniem prawa, uwzględniając bezpośrednie obowiązywanie powołanych wyżej przepisów wspólnotowych, art. 6 ust. 3 i ust. 4 dyrektywy siedliskowej. które dotyczą również przedsięwzięć zlokalizowanych poza granicami obszaru Natura 2000, ale mogących na ten obszar oddziaływać.

Wyrokiem z dnia 7 maja 2010 r., II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kolegium z dnia 25 marca 2009 r., [...] Doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja własna tego organu, zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 1 K.p.a. oraz art. 56 ust. 2 i 4 P.o.ś., a naruszenia te miały wpływ na ocenę Kolegium, czy kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja środowiskowa jest dotknięta którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Zdaniem Sądu Kolegium nie dostrzegło w decyzji Wójta istotnego uchybienia w zakresie przepisów prawa dotyczących struktury decyzji administracyjnej, to jest art. 107 § 1 K.p.a. Co za tym idzie, nie oceniło tego naruszenia w kontekście przesłanki stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd wskazał, że art. 107 § 1 K.p.a. stanowi, iż decyzja powinna między innymi zawierać rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Kolegium nie zweryfikowało decyzji pod kątem spełniania wymogów z ostatniego z przywołanych przepisów w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia (osnowy decyzji), jak również pominęło znaczenie przepisów szczególnych, które modyfikują art. 107 K.p.a. określające, co składa się na decyzję administracyjną. Modyfikacje takie zawarte są w art. 56 ust. 2-4 oraz 7 i 8 P.o.ś., obowiązujących w dacie wydania decyzji środowiskowej z dnia 7 sierpnia 2007 r. (Dz.U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902). Dlatego w ocenie Sądu Kolegium nietrafnie uznało, że decyzja środowiskowa nie zawiera wad wymienionych w art. 56 P.o.ś. Sąd (II SA/Po [...]) stwierdził, że wadliwe jest sformułowanie w osnowie decyzji obowiązków bez pełnego i jednoznacznego określenia ich treści, a które nie zostały sprecyzowane w uzasadnieniu decyzji, lecz określone poprzez odesłanie do treści raportu i opracowań do raportu.

Skargi kasacyjne wniosły [...] Kopalnia Węgla [...] "K." S.A. oraz Kolegium domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucono w nich naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2, art. 107 K.p.a. oraz art. 56 ust. 1, 2, 3, 4, 7 i 8 P.o.ś. oraz art. 16 § 1 K.p.a. i art. 8 K.p.a. przez przyjęcie, że w rozpatrywanym przypadku wystąpiło rażące naruszenie prawa procesowego polegające na braku spełnienia przez wydane decyzje administracyjne wymagań formalnych, co doprowadziło do naruszenia podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego;

- art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez taką ocenę okoliczności stanu faktycznego, która wyłącza w tym zakresie możliwość autonomicznego działania przez organ administracji;

oraz naruszenie prawa materialnego, to jest: art. 46 ust. 1 i 3 oraz art. 47 P.o.ś. w związku z art. 15 ust. 1 pkt 25, art. 20 ust. 1 i 3, art. 22 ust. 3, art. 56 ust. 1 i 2 u.o.p., a także art. 128 ust. 1 pkt 9 i 10 oraz art. 128 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze. zm.) przez brak uwzględnienia charakteru prawnego decyzji określającej uwarunkowania środowiskowe realizacji przedsięwzięcia oraz pominięcie konieczności konkretyzowania wynikających z niej obowiązków w innych decyzjach administracyjnych.

Wyrokiem z dnia 21 marca 2012 r., II OSK [...] Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok z dnia 7 maja 2010 r., II SA/Po [...], a sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Ocenił jako nieprawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji, które uczyniono podstawą uwzględnienia skargi. Podkreślił, że postępowanie w kontrolowanej sprawie toczy się w trybie postępowania nadzwyczajnego o stwierdzenie nieważności ostatecznej i prawomocnej decyzji administracyjnej. Stwierdzenie nieważności takiej decyzji jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od wyrażonej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych, służącej ochronie takich wartości jak porządek prawny, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Zasadą ogólną postępowania administracyjnego (art. 8 K.p.a.) jest też obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa, czemu nie służy uchylanie lub zmienianie ostatecznych i prawomocnych decyzji bez szczególnie uzasadnionych powodów. Dlatego należy uznać, iż naruszenie przepisów uzasadniających stwierdzenie nieważności musi być szczególnie poważne i mające na tyle istotny wpływ na wynik sprawy, aby uzasadniało to odstępstwo od podstawowej zasady postępowania jako jest stabilność ostatecznych decyzji administracyjnych.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z dominującym poglądem, do uznania naruszenia prawa za rażące, uzasadniające – zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. – stwierdzenie nieważności decyzji, niezbędne jest ustalenie następujących przesłanek: po pierwsze, treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa; po drugie – w sprawie, w zakresie objętym tą decyzją obowiązywał niewątpliwy stan prawny; nadto charakter naruszenia przepisu był tego rodzaju, że prowadziło to do powstania sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie. Wskazując na to stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznając, iż decyzja Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r. rażąco narusza prawo, nie uzasadnił w wystarczającym zakresie takiego, rażącego naruszenia dostrzeżonych uchybień. Nie wskazał on przede wszystkim, na wywołanie tą decyzją takich skutków społeczno-gospodarczych, których nie można byłoby zaakceptować jako działania organów praworządnego państwa. Sąd pominął bowiem to, że dokładną treść zakwestionowanej decyzji da się ustalić w procesie jej stosowania. Decyzja ta nie wywoła też bezpośrednich skutków prawnych w tym sensie, że postanowienia jej będą następnie konkretyzowane w kolejnych postępowaniach, prowadzonych przez inne organy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy te, związane zgodnie z art. 56 ust. 9 P.o.ś. decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zgody, będą mogły ustalić prawidłowo treść tych uwarunkowań nie tylko na podstawie postanowień osnowy tej decyzji i jej uzasadnienia, ale także – w kwestiach, w których odsyła ona do raportu – na podstawie treści tego raportu. Naczelny Sąd Administracyjny podsumował, że Wojewódzki Sąd Administracyjnych uznając naruszenie prawa decyzją Wójta za rażące pominął przy tym, iż odesłania w tej decyzji do treści raportu mają niewielki zakres i nie zmieniają istoty rozstrzygnięcia oraz dotyczą w zasadzie fakultatywnych jej składników. Nie wykazano więc takich okoliczności, które świadczą o powstaniu – w wyniku przedmiotowej decyzji – skutków niemożliwych do zaakceptowania jako efektu działania organów praworządnego państwa.

Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2012 r. (wówczas sprawę zarejestrowano pod nową sygnaturą II SA/Po [...]) sędzia sprawozdawca, w związku z powzięciem informacji o wystosowaniu przez Komisję Europejską wobec Polski uzasadnionej opinii w związku z realizacją kopalni odkrywkowej T. (k. [...] akt sądowych), zarządził wystąpić do Komisji Europejskiej o nadesłanie tej opinii w elektronicznej bazie dokumentów KE oznaczonej nr C(2012)318/1.

W toku rozprawy w dniu 27 czerwca 2012 r. Sąd postanowił zwrócić się do Ministra Środowiska o podanie, czy skierowana wobec Polski uzasadniona opinia Komisji Europejskiej oznaczona nr ewidencyjnym 2008/4796 w sprawie oddziaływania kopalni odkrywkowej złoża "T." odnosi się do inwestycji, dla której Wójt decyzją z dnia 7 sierpnia 2007 r. [...] ustalił środowiskowe uwarunkowania. Nadto postanowił wystąpić do powyższego organu o wskazanie

1. Jakie zarzuty skierowano przeciwko Polsce w sprawie 2008/4796 ?

2. Czy w związku z prowadzonym przeciwko Polsce postępowaniem dotyczącym oddziaływania kopalni odkrywkowej złoża "T." jej negatywne oddziaływanie na obszary Natura 2000 zostało stwierdzone, a jeżeli tak to w oparciu o jakie okoliczności i dowody?

3. Jakie stanowisko zostało wystosowane przez stronę polską w związku z uzasadnioną opinią Komisji?

W piśmie z dnia 19 lipca 2012 r. DP-7010-2/27728/12/RS Minister Środowiska odniósł się do zapytania dotyczącego postępowania 2008/4796 Komisji Europejskiej wobec Polski. Wskazał, że dotyczy ono niewłaściwego stosowania art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43/EWG interpretowanych przez Trybunał Sprawiedliwości w sprawach C-117/03 Dragaggi oraz C-244/05 Bund Naturschutz w odniesieniu do budowy i eksploatacji nowej odkrywki węgla [...] "T." Kopalni [...] "K." w K. S.A. Potwierdził też, że sprawa ta dotyczy inwestycji, dla której Wójt wydał w dniu 7 sierpnia 2007 r. decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Minister Środowiska wyjaśnił też, że Komisja Europejska w dniu 24 czerwca 2010 r. wezwała Rzeczpospolitą Polską do usunięcia uchybienia w stosunku do przepisów dyrektywy 92/43. Zarzuty Komisji Europejskiej dotyczyły przede wszystkim prawidłowości oceny oddziaływania na środowisko poprzedzającej wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia (odkrywki "T."), w tym m. in. braku dokładnego modelowania i obliczeń całkowitej dynamiki wód w regionie jeziora G. , braku w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko dogłębnej analizy właściwości chemicznych wód odprowadzanych oraz właściwości hydrochemicznych i hydrobiologicznych wód jeziora G. , braku analiz w zakresie termiki wód z odwodnienia odkrywki "T." i ich wpływu na wody jeziora G. , braku oceny skutków skumulowanych z innymi kopalniami odkrywkowymi, czy braku prawidłowej oceny wpływu przyszłego planowanego zbiornika wodnego w miejscu kopalni na wody powierzchniowe i gruntowe w obszarze jeziora G. . Komisja Europejska zwróciła także uwagę na kwestie dotyczące kształtowania przepływów w rzece [...] i zagrożenia przekształcenia tej rzeki w ciek okresowy. Komisja Europejska zwróciła się również o przekazanie koniecznych wyjaśnień odnośnie do metodologii stosowanej w oficjalnym monitoringu wód kopalnianych oraz wyników tego monitoringu. Odpowiedź Rzeczypospolitej Polskiej na zarzuty formalne Komisji Europejskiej wystosowano w dniu 25 sierpnia 2010 r., a następnie uzupełniono ją w dniu 9 listopada 2010 r. Sprawa ta była także omawiana podczas spotkania Komisji Europejskiej z przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 28 września 2010 r. Udzielona odpowiedź zawierała szczegółowe wyjaśnienia odnośnie do wszystkich zarzutów i wątpliwości. Minister wskazał też, że Komisja Europejska po przeanalizowaniu dokumentacji sprawy oraz odpowiedzi władz polskich postanowiła wydać uzasadnioną opinię. W piśmie z dnia 27 stycznia 2012 r. zarzucono, iż ocena oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000 nie może być uznana za spełniającą kryteria art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43, a Rzeczpospolita Polska nie powinna była udzielić zgody na przedmiotowe przedsięwzięcie. Uzasadniając swoje stanowisko, Komisja Europejska podniosła nowe, wcześniej nieznane stronie polskiej zarzuty i wątpliwości. Komisja Europejska wskazała na brak odpowiedniej oceny warunków hydrogeologicznych w pobliżu jeziora G. ze względu na zbyt małą liczbę odwiertów wykonanych w najistotniejszych obszarach potencjalnego odwadniającego wpływu przedsięwzięcia. Ponadto, zdaniem Komisji Europejskiej w raporcie powinny być wykorzystane inne metody i założenia dla modelowania granic i ich warunków w celu oceny leja depresji ze względu na to, że te użyte nie są adekwatne do warunków lokalnie panujących i mogą prowadzić do błędnej oceny leja depresji.

Następnie Minister szerzej opisał badania, jakich przeprowadzenia oczekiwała Komisja i stanowisko Polski w tym zakresie. Zwrócił w szczególności uwagę, że brak istotnego wpływu na obszar Natura 2000 "O." i "Jezioro G. " był wykazany w raporcie o ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko co znalazło potwierdzenie w wykonanej rok później ekspertyzie Państwowego Instytutu Geologicznego. Potwierdziły to także wyniki badań przeprowadzonych w 2009 r. przez J. Fiszera i M. Derkowską-Sitarz na Politechnice Wrocławskiej (J. Fiszer, M. Derkowska-Sitarz, Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego nr 442, Warszawa 2010, ss. 37-41). Model ten został wykonany m. in. z uwzględnieniem warunku III rodzaju dla symulacji wszystkich jezior (w tym jeziora G. i nie wykazał wpływu odwadniania odkrywki T. na jezioro G. . Jezioro nadal zachowało własną zlewnię podziemną i zasilanie z poziomów wodonośnych, jako regionalną strefę drenażową. Wskazano również, powołując się na wyniki monitoringu oddziaływania odkrywki, iż nie zaobserwowano żadnych zmian w środowisku przyrodniczym, w tym zmian związanych z poziomem wód w jeziorze G. oraz w jego rejonie, które mogłyby mieć przyczynę w funkcjonowaniu odkrywki.

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2012 r., II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje Kolegium wydane w trybie nieważnościowym. Rozpoczął przede wszystkim od wskazania, że zgodnie z art. 190 P.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przez co rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania. Przypomniał, że ponownie rozpatrując sprawę Sąd pierwszej instancji rozpoznaje zarzuty skargi w zakresie określonym w art. 134 P.p.s.a., a więc ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego rozstrzygając w granicach danej sprawy i nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

W pierwszej kolejności Sąd (II SA/Po [...]) podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok II SA/Po [...] zakwestionował pogląd, że zawarcie w decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r. odesłań do treści raportu oddziaływania na środowisko oraz opracowań do tego raportu jest równoznacznie z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Powyższa ocena jest wiążąca w dalszym toku sprawy, stąd przyjęto (II SA/Po [...]), że nietrafny jest podniesiony w skardze zarzut nie uwzględnienia przez Kolegium rażącego naruszenia art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 107 § 1 K.p.a. poprzez zawarcie w decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r. odesłań do złożonego w toku postępowania raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Sąd (II SA/Po [...]) wyjaśnił dalej, że nie podziela stanowiska [...] Kopalni [...] "K." S.A., że nadal rozpoznając sprawę jest całkowicie związany – zgodnie z art. 153 P.p.s.a. – oceną prawną zawartą w uchylonym wyroku II SA/Po [...] oraz że nie może uwzględnić już żadnych zarzutów dotyczących przepisów z zakresu ochrony przyrody.

W motywach wyroku II SA/Po [...] podkreślono, że art. 153 P.p.s.a. nie ma zastosowania do orzeczeń wyeliminowanych z obrotu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Orzeczenie II SA/Po [...] zostało uchylone w całości, a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, co następuje w innym składzie sędziowskim (art. 190 P.p.s.a.).

Dalej Sąd (II SA/Po [...]) kontynuował, że po całościowej analizie materiału sprawy doszedł do przekonania, iż sprawa z wniosku J. I. i W. M. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta wymaga ponownego rozpatrzenia przez Kolegium. Konieczność taką Sąd powiązał z ujawnieniem istotnych okoliczności rzutujących na ocenę zgodności inwestycji z prawem europejskim, a w konsekwencji – wobec zasady lojalnej współpracy w ramach UE – rodzących potrzebę bardziej pogłębionego wyjaśnienia zarzutów podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej z dnia 7 sierpnia 2007 r. Zdaniem składu orzekającego (II SA/Po [...]) okoliczności tych nie może rozpoznawać sąd administracyjny; powinny być one natomiast wzięte pod uwagę i przeanalizowane przez organ administracyjny.

Sąd (II SA/Po [...]) wywodził, że w komunikacie z dnia 26 stycznia 2012 r. nr IP/12/70 (wydruk z bazy komunikatów oficjalnego serwisu internetowego Unii Europejskiej: http://europa.eu, na k. 705 akt sądowych) Komisja Europejska ogłosiła, że upomniała Polskę w związku ze stwierdzeniem naruszenia przepisów ochrony środowiska dotyczącego niewykonania oceny oddziaływania na środowisko kopalni odkrywkowej na obszarze ochrony Natura 2000 nad jeziorem G. . Jednocześnie Komisja zapowiedziała, że skieruje do polskich władz uzasadnioną opinię oraz zwróci się o doprowadzenie do zgodności z unijnymi przepisami w ciągu dwóch miesięcy, pod rygorem przekazania sprawy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sąd zaznaczył też, że na datę orzekania, z informacji uzyskanych z Ministerstwa Środowiska w dniu 7 lipca 2012 r. wynika, że postępowanie Komisji przeciwko Polsce toczy się i jest zarejestrowane pod numerem 2008/4796. Z kolei w bazie dokumentów Komisji (http://ec.europa.eu) w dniu 8 lutego 2012 r. pod numerem C(2012)318/1 zamieszczono uzasadnioną opinię skierowaną pod adresem Polski (zob. art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, obecnie publ. w wersji skonsolidowanej Dz.Urz. UE C 326 z dnia 26 października 2012 r., s. 47).

Powyższe, publicznie dostępne informacje spowodowały, że Sąd (II SA/Po [...]) zdecydował się zwrócić do Komisji Europejskiej o udostępnienie uzasadnionej opinii oraz do Ministra Środowiska o nadesłanie informacji czy postępowanie przeciwko Polsce zarejestrowane pod numerem 2008/4796 odnosi się do inwestycji, dla której Wójt decyzją z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] ustalił środowiskowe uwarunkowania oraz o podanie, jakie zarzuty zostały wobec Polski skierowane, czy negatywne oddziaływanie na obszary Natura 2000 zostało stwierdzone oraz jakie stanowisko zajęła strona polska.

Minister Środowiska potwierdził, że uzasadniona opinia z dnia 27 stycznia 2012 r. skierowana wobec Polski dotyczy inwestycji objętej decyzją Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r. o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Minister wskazał też, że zarzucono Polsce, iż ocena oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000 nie może być uznana za spełniającą kryteria art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43/EWG, a Rzeczpospolita Polska nie powinna była udzielić zgody na to przedsięwzięcie.

Ze strony Komisji Europejskiej uzasadniona opinia nie została nadesłana Sądowi z uwagi na ograniczenia prawne w zakresie jej udostępniania podmiotom trzecim wynikające z art. 4 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz.Urz. UE L 145, z dnia 31 maja 2001, s. 43-48). Dokument ten został jednak okazany pracownikowi Sądu w formie elektronicznej, dzięki czemu możliwe było potwierdzenie, iż opinia ta dotyczy inwestycji polegającej na budowie i eksploatacji odkrywki "T." Kopalni [...] "K." S.A. oraz, że wskazuje się w niej na niewłaściwe zastosowanie przez Rzeczypospolitą Polską art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43/EWG w świetle wyroków Trybunału Sprawiedliwości w sprawach C-117/03 Dragaggi i C-244/05 Bund Naturschutz.

Sąd (II SA/Po [...]) przyznał, że wskazane wyżej postępowanie Komisji Europejskiej 2008/4796 jest oczywiście postępowaniem odrębnym, które nie ma bezpośredniego znaczenia dla bytu prawnego decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w stosunku do której toczy się postępowanie o stwierdzenie nieważności wszczęte na wniosek J. I. i W. M., niemniej zdaniem Sądu, nie może pozostać niezauważony fakt, że w oparciu o art. 258 TFUE wystosowano wobec Rzeczypospolitej Polskiej uzasadnioną opinię, która odnosi się bezpośrednio do tej samej inwestycji i w zasadniczej części podnosi tożsame zarzuty, jakie kierują pod adresem decyzji Wójta skarżący domagający się stwierdzenia jej nieważności.

W ocenie Sądu (II SA/Po [...]) w zaistniałej sytuacji ugruntowana w prawie europejskim zasada lojalnej współpracy wynikająca z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (wcześniej art. 10 TWE) oraz będąca jej emanacją zasada efektywności, wymagają, aby Sąd – w ramach dopuszczalnej interpretacji prawa krajowego – podjął możliwe środki w celu uniknięcia poważnej kolizji, jaka może powstać pomiędzy orzeczeniem sądowym a działaniami podejmowanymi przez Komisję Europejską (szerzej na temat zasady lojalnej współpracy i odniesienia jej do władzy sądowej wskazano: W. Czapliński [w:] A. Wróbel (red.), Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, Komentarz, Warszawa 2008, s. 298; też postanowienie z dnia 29 czerwca 2011 r. o sygn. akt I FZ 169/11, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zauważył, że oddalenie skargi, a w konsekwencji utrzymanie w obrocie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację inwestycji kopalni odkrywkowej "T." nie tyle zamykałoby drogę do jej kwestionowania ze względu na istnienie wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., ale nadto stanowiłoby sądowe potwierdzenie zgodności tej decyzji z przepisami krajowego i europejskiego prawa ochrony środowiska (ze względu na art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. w zw. z art. 11 P.o.ś. obowiązującym w dacie jej wydania), które zamykałoby możliwość przeprowadzenia chociażby uzupełniającej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000.

W ocenie Sądu (II SA/Po [...]) postępowanie wyjaśniające przeprowadzone Kolegium i przedstawiona przez ten organ argumentacja nie pozwala z całą pewnością wykluczyć, że inwestycja, na której realizację udzielono zezwolenia decyzją Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., w dacie jego udzielenia, nie mogła mieć negatywnego wpływu na obszary Natura 2000: O., [...] oraz Jezioro G. , [...], a konsekwencji, że nie naruszała art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 w zw. z art. 35a u.o.p. oraz art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43/EWG. Natomiast dopiero uzyskanie całkowitej pewności co do skali i charakterystyki oddziaływania kopalni "T," na obszary chronione może stanowić podstawę do uznania, że nie doszło do kwalifikowanego naruszenia przepisów ochrony środowiska w rozumieniu art. 11 P.o.ś., a w konsekwencji, że nie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.

Sąd (II SA/Po [...]) podkreślił – co ma zasadnicze znaczenie dla oceny tej sprawy – że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 7 sierpnia 2007 r., właśnie ze względu na konieczność rozstrzygnięcia istnienia albo nieistnienia naruszeń prawa ochrony środowiska w dacie wydania decyzji (art. 11 P.o.ś.), w tym prawa europejskiego, "jest jedynym postępowaniem w ramach którego organy administracji mogą i powinny podjąć dopuszczalne prawem środki dowodowe w celu upewnienia się czy inwestycja nie ma negatywnego wpływu na obszary Natura 2000 r. i dopiero uzyskawszy pewność co do tego, że takie negatywne oddziaływanie nie występuje, mogą odmówić stwierdzenia nieważności decyzji".

Obowiązek takiego właśnie procedowania wynika z zasady lojalnej współpracy wynikającej z art. 4 ust. 3 TUE oraz zasady efektywności. Ta druga zasada polega na zapewnieniu warunków dla skutecznego stosowania i efektywnego kontrolowania respektowania norma prawa unijnego (C. Mik, Europejskie prawo wspólnotowe. Zagadnienia teorii i praktyki, Warszawa 1999, s. 59). Kolegium zasady te powinno mieć na względzie zważywszy, że skarżący we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej z dnia 7 sierpnia 2007 r. powołali się właśnie na naruszenie przepisów dyrektywy 92/43/EWG i z niej przede wszystkim wywodzili podstawy dla swych żądań. Mając na uwadze orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w odniesieniu do zbliżonych sytuacji faktycznych (brak oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko) należało przyjąć – według Sądu (II SA/Po [...]) – że wobec zarzutu braku stosownej oceny oddziaływania inwestycji na obszary Natura 2000, która zdaniem skarżących nie pozwalała wykluczyć naruszenia art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43, "w pierwszym rzędzie obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji było gruntowne rozpatrzenie postawionych zarzutów i wykazanie w oparciu o zebrany materiał, że negatywne oddziaływanie na obszary Natura 2000 nie występuje, a w przypadku jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie, przeprowadzenie stosownych dowodów uzupełniających ocenę inwestycji w kontekście jej oddziaływania na obszary Natura 2000 (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2004 r., w sprawie C-201/02 Delena Wells, ECR 2004/1B/I-00723). Dopiero takie ustalenia, które całkowicie wykluczają możliwość negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000, mogłyby być podstawą do podjęcia decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej, a więc aktu administracyjnego, który – wobec obowiązywania w dacie jej wydania art. 11 P.o.ś. – potwierdzałby zgodność decyzji z prawem ochrony środowiska, w tym europejskim, w dacie jej wydania".

Za uznaniem, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie i argumentacja Kolegium z wniosku J. I. i W. M. były niewystarczające w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd (II SA/Po [...]) przedstawił szereg argumentów.

Wskazał, że po pierwsze, ani w decyzji z dnia 25 marca 2009 r. [...], ani w późniejszej decyzji z dnia 4 maja 2009 r. nr [...], [...] Kolegium nawet słowem nie odniosło się do zasadniczego materiału, jaki powinien stanowić podstawę do określenia przedmiotu ochrony obszarów Natura 2000, którym są standardowe formularze danych dla obszaru O. [...] oraz obszaru Jezioro G. [...] Tymczasem oceny ryzyka negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia należy dokonywać przede wszystkim w świetle założeń ochrony danego terenu (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 4 października 2007 r. w sprawie C-179/06 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej, ECR 2007 I-08131, punkt 33-35).

Kolegium przede wszystkim nie przywołało i nie przeanalizowało zagrożeń określonych w standardowych formularzach danych, jakie zostały uznane za szczególnie niebezpieczne dla zachowania wartości przyrodniczych obszarów [...] oraz [...] Było to konieczne, tym bardziej, że prima facie - bez gruntownej analizy sprawy - w świetle tych zagrożeń rodzić się mogą obawy czy realizacja i eksploatacja kopalni odkrywkowej "T," nie wpłynie negatywnie na obszary Natura 2000 (dla Ostoi N. [...] podstawowe zagrożenia to "osuszanie terenu", "obniżenie poziomu wody i eutrofizacja jezior"; "zanieczyszczenie wód przez K. zakłady przemysłowe", "modyfikacja stosunków wodnych związana z funkcjonowaniem zbiornika J. "; "zanikanie gospodarowania na łąkach otaczających jezioro").

Sąd (II SA/Po [...]) podkreślił, że kolejnych argumentów przemawiających za koniecznością gruntownego i pogłębionego wyjaśnienia czy Wójt wydając decyzję środowiskową nie naruszył art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 w zw. z art. 35a u.o.p., a w konsekwencji także art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43/EWG dostarcza orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. Przyjmuje się w nim, iż zgodnie z dyrektywą siedliskową dopiero "upewnienie się" przez organy, że przedsięwzięcie nie powoduje negatywnego oddziaływania na obszary chronione, jest warunkiem zgody na jego realizację. To "upewnienie się" wymaga przedstawienia rzetelnych danych przez inwestora. Dlatego nie każde opracowanie w postaci raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, zawierające elementy dotyczące oddziaływania planowanej inwestycji na obszary Natura 2000 (proponowane obszary mające znaczenie dla Wspólnoty), może być przez organy automatycznie uznane za wystarczające z punktu widzenia art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej (zwrócono na to uwagę w doktrynie: J. Szuma, K. Szuma, Tryby oceny oddziaływania przedsięwzięć na obszary Natura 2000, [w:] M. Rudnicki, A. Haładyj, K. Sobieraj, Europeizacja prawa ochrony środowiska, Lublin 2011, s. 127). Zdaniem Sądu (II SA/Po [...]) choć przepis ten nie określa żadnej szczególnej metody przeprowadzenia "odpowiedniej oceny" przedsięwzięcia, to nie ulega wątpliwości, że prawodawcy unijnemu chodziło o takie opracowanie, które pozwoli władzom krajowym uzyskać pewność, że przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków na chronione wartości przyrodnicze danego terenu. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości podkreślono, że ocena przedsięwzięcia powinna być realizowana w taki sposób, który w oparciu o wiedzę naukową pozwala wykluczyć wszelkie rozsądnie nasuwające się wątpliwości co do negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na chronione siedliska przyrodnicze lub chronione gatunki (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości z dnia 20 września 2007 r. w sprawie C-304/05 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej, ECR 2007 I-07495 oraz Lex nr 309597, pkt 58; z dnia 7 września 2004 r. w sprawie C-127/02 Waddenzee, ECR 2004 I-07405, pkt. 59 i 61; wyrok z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie C-418/04 Komisja przeciwko Irlandii, ECR 2007 I-10947; z dnia z dnia 24 listopada 2011 r. w sprawie C-404/09 Komisja przeciwko Królestwu Hiszpanii, Lex 1064577, punkty 99 i 100; z dnia 26 października 2006 r. w sprawie C-239/04 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Portugalskiej, ECR 2006 I-10183, punkty 24 i 25 oraz z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C-98/03 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Federalnej Niemiec, ECR 2006 I-00053, punkty 39 i 40). Sąd (II SA/Po [...]) przywołał na poparcie powyższego szereg twierdzeń Trybunału z tych spraw odnoszących się do art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43:

- "Mając a uwadze powyższe, na czwarte pytanie należy odpowiedzieć, że zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, odpowiednia ocena skutków planu lub przedsięwzięcia na dany teren oznacza, że przed udzieleniem pozwolenia powinny zostać określone, zgodnie z najlepszą wiedzą naukową w tej dziedzinie, wszystkie aspekty planu lub przedsięwzięcia, mogące osobno lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami oddziaływać na założenia ochrony terenu. Właściwe organy państwowe, mając na uwadze ocenę skutków mechanicznego połowu sercówek na przedmiotowy teren z punktu widzenia założeń jego ochrony, mogą udzielić pozwolenia na tą działalność jedynie wówczas, gdy uzyskają pewność, że nie będzie ona miała negatywnych skutków na ten teren. Ma to miejsce wówczas, gdy z naukowego punktu widzenia brak jest racjonalnych wątpliwości co do braku wystąpienia takich skutków" (C-127/02, punkt 61);

- "Trybunał orzekł jednak, że ocena ta powinna być przeprowadzona w taki sposób, aby właściwe władze krajowe mogły uzyskać pewność, że plan lub przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków na integralność danego terenu, a jeżeli nie ma pewności co do braku takich skutków, władze te są zobowiązane do odmówienia wnioskowanego pozwolenia" (C-304/05, punkt 58);

- "Zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej odpowiednia ocena oddziaływania planu lub przedsięwzięcia na dany teren oznacza, że przed udzieleniem zezwolenia powinny zostać określone, zgodnie z najlepszą wiedzą naukową w tej dziedzinie, wszystkie aspekty planu lub przedsięwzięcia, mogące osobno lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami oddziaływać na cele ochrony terenu. Właściwe władze krajowe udzielają zezwolenia na tę działalność prowadzoną na obszarze chronionym jedynie wówczas, gdy uzyskają pewność, że nie będzie ona miała negatywnych skutków dla całości tego terenu. Ma to miejsce wówczas, gdy z naukowego punktu widzenia nie ma racjonalnych wątpliwości co do niewystąpienia takich skutków (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Irlandii, pkt 243). Ocena dokonana na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej nie może być uznana za właściwą, jeśli występują w niej braki i jeśli nie zawiera ona całościowych, precyzyjnych i ostatecznych spostrzeżeń i wniosków, które mogłyby rozwiać z naukowego punktu widzenia wszelkie rozsądne wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla OSO, którego dotyczy (zob. podobnie wyrok z dnia 20 września 2007 r. w sprawie C-304/05 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-7495, pkt 69)". (C-404/09, punkty 99 i 100);

- "Zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej odpowiednia ocena skutków planu lub przedsięwzięcia dla danego terenu oznacza, że przed udzieleniem zezwolenia powinny zostać określone, zgodnie z najlepszą wiedzą naukową w tej dziedzinie, wszystkie aspekty planu lub przedsięwzięcia, mogące osobno lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami oddziaływać na założenia ochrony terenu. Właściwe władze krajowe udzielają zezwolenia na tę działalność prowadzoną na obszarze chronionym jedynie wówczas, gdy uzyskają pewność, że nie będzie ona miała negatywnych skutków dla całości tego terenu. Ma to miejsce wówczas, gdy z naukowego punktu widzenia nie ma racjonalnych wątpliwości co do braku wystąpienia takich skutków (ww. wyrok w sprawie Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging, pkt 61)" (C-418/04, punkt 243).

Mając to wszystko na uwadze Sąd (II SA/Po [...]) uznał, że rozpoznanie wniosków J. I. i W. M. i ocena, czy wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla kopalni odkrywkowej "T." nie nastąpiło z istotnym naruszeniem przepisów ochrony środowiska, w tym wynikających z dyrektywy 92/43/EWG (art. 156 § 1 pkt 7 w zw. z art. 11 P.o.ś.), nie może abstrahować od wyżej powołanej, ugruntowanej linii orzeczniczej Trybunału Sprawiedliwości odnoszącej się do art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43/EWG. Nie uwzględnienie w tej sprawie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i wydanie decyzji nie stwierdzającej naruszenia dyrektywy 92/43/EWG bez upewnienia się co do tego, że kopalnia odkrywkowa "T." nie oddziałuje negatywnie na obszary Natura 2000 mogłoby prowadzić do wadliwego zastosowania normy prawa unijnego i naruszenia zasady efektywności tego prawa (zob. D. Miąsik, [w:] A. Wróbel, Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez Sądy, Tom I, Warszawa 2010, s. 240).

Z tych względów Sąd (II SA/Po [...]) wskazał, że rozpoznanie wniosków J. I. i W. M. wymaga przeprowadzenia bardziej szczegółowego postępowania wyjaśniającego, w którym Kolegium, odnosząc się do danych dotyczących obszarów [...] i [...] zawartych w standardowych formularzach danych, oceni i upewni się czy oddziaływanie odkrywki "T." objętej decyzją środowiskową z dnia 7 lipca 2007 r. może negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000. W razie wystąpienia w tym względzie jakichkolwiek wątpliwości (co świadczyć będzie o naruszeniu dyrektywy siedliskowej w zakresie należytej oceny), organ – bacząc na zasadę lojalnej współpracy – miał podjąć "wszelkie dopuszczalne środki dowodowe niezbędne do zapewnienia, że przedsięwzięcie zostanie należycie ocenione z punktu widzenia art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej" (por.: wyrok z dnia 24 października 1996 r. w sprawie C-72/95 Kraaijeweld i inni, ECR 1996, I-5403, punkt 61, wyrok z dnia 16 września 1999 r. w sprawie C-435/97 World Wildlife Fund, ECR 1999, I-5613, punkt 70). Sąd podsumował (II SA/Po [...]), że dopiero, gdy okaże się, że przedsięwzięcie nie może negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000, organ uprawniony będzie do przesądzenia, że nie ziściła się przesłanka nieważności z art. 156 § 2 pkt 7 w zw. z art. 11 P.o.ś. (według brzmienia obwiązującego w dacie wydania decyzji).

Uzupełniając powyższe Sąd (II SA/Po [...]) odnosząc się do art. 11 P.o.ś. (obowiązującego w dacie wydania decyzji z dnia 7 sierpnia 2007 r. przez Wójta Gminy W.), który stanowił, że "Decyzja wydana z naruszeniem przepisów dotyczących ochrony środowiska jest nieważna", wyjaśnił też, że "przepis ten nie uprawnia do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z jakimkolwiek naruszeniem przepisów ochrony środowiska, bez względu na jego wagę czy wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1049/11 oraz z dnia 2 lutego 2009 r. o sygn. akt II OSK 62/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl)". Stwierdził, że "przepis ten nie daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji tylko z tego powodu, że nie przeprowadzono należytej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000, w sytuacji, gdy po analizie i ewentualnym uzupełnieniu tej oceny wykazane zostanie, że negatywne oddziaływanie na te obszary jest wykluczone. Natomiast w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że przedsięwzięcie, na które udzielono zezwolenia (decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach), może negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000, a nie zostały spełnione przesłanki i warunki wynikające z ustawy o ochronie przyrody niezbędne dla wyrażenia takiego zezwolenia (odpowiednio art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej), organ obowiązany będzie stwierdzić nieważność decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 7 w zw. z art. 11 P.o.ś. Naruszenie zakazów negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000 określonych w dyrektywie siedliskowej i odpowiadających im zakazów zawartych w ustawie o ochronie przyrody stanowi bowiem kwalifikowane naruszenie przepisów dotyczących ochrony środowiska. Takie naruszenie rodzi bowiem zagrożenie dla siedlisk przyrodniczych i dzikiej fauny i flory, których wartość przyrodnicza jest wysoko ceniona i uznawana za część dziedzictwa naturalnego Unii Europejskiej (por. też art. 191 TFUE). Ochrona tego dziedzictwa stanowi wspólną odpowiedzialność wszystkich państw członkowskich (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 maja 2007 r. w sprawie C-508/04 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Austrii, ECR 2007 I-03787, punkt 57)".

Podsumowując powyższe Sąd uznał, że Kolegium naruszyło art. 7, 77 i 80 K.p.a. (interpretowane w kontekście art. 4 ust. 3 TUE) poprzez zaniechanie wyjaśnień, które w świetle ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości były niezbędne, aby odeprzeć podniesiony przez skarżących zarzut naruszenia przez Wójta art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43/EWG oraz wprowadzonych w wyniku jej implementacji art. 33 ust. 1 i 34 ust. 1 i 2 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji).

Przechodząc do dalszych wątków Sąd (II SA/Po [...]) nadmienił, że na moment wyrokowania nie mógł ocenić wydając decyzję z dnia 7 sierpnia 2007 r. Wójt naruszył powołane w skardze przepisy Ramowej Dyrektywy Wodnej. Kwestia ta została podniesiona w skardze i nie była analizowana przez Kolegium, dlatego odniesienie się do niej wymagało dopiero zajęcia stanowiska przez organ administracji w celu oceny kwalifikacji i znaczenia tego naruszenia w postępowaniu nieważnościowym.

Co do kwestii proceduralnych – udziału społeczeństwa w postępowaniu administracyjnym – Sąd (II SA/Po [...]) nie podzielił zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji środowiskowej z dnia 7 sierpnia 2007 r.) poprzez nie zagwarantowanie społeczności ustawowego terminu do składania uwag i wniosków. Zgodnie z tym przepisem przed wydaniem decyzji wymagających udziału społeczeństwa organ administracji właściwy do ich wydania podaje do publicznej wiadomości informację o zamieszczeniu w publicznie dostępnym wykazie danych o wniosku o wydanie decyzji oraz o możliwości składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie miejsce i 21-dniowy termin ich składania. Z akt administracyjnych wynika, że organ prowadzący postępowanie zawiadomił w drodze obwieszczenia z dnia 13 września 2006 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach na wniosek inwestora, określając rodzaj i miejsce planowanej inwestycji (k. [...] akt administracyjnych, [...], cz. I). W tym samym dniu organ miał podać do publicznej wiadomości informację o zamieszczeniu w publicznie dostępnym wykazie wniosku inwestora o wydanie decyzji środowiskowej dla opisanego przedsięwzięcia i określił końcową datę składania uwag i wniosków na dzień 5 października 2006 r. Termin na składanie uwag i wniosków, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy wynosi 21 dni. Informacja Wójta określała ten termin prawidłowo; bieg 21-dniowego termin, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. rozpoczyna się bowiem niewątpliwie z dniem podania go do publicznej wiadomości (zob.: wyrok z dnia 4 listopada 2010 r. o sygn. akt II OSK 1297/10, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd (II SA/Po [...]) podkreślił, że powyższy tryb zawiadamiania społeczeństwa nie może być mylony z trybem dotyczącym doręczania pism stronom postępowania, określonym w art. 49 K.p.a. Ten ostatni przepis miał zastosowanie i regulował skutki obwieszczeń zawierających zawiadomienia stron postępowania przez Wójta o wszczęciu postępowania administracyjnego, ze względu na treść art. 46a ust. 5 P.o.ś. Stąd też skutki dotyczące zawiadomienia stron w drodze obwieszczenia o wszczęciu postępowania nie mogły rzutować na prawidłowość wyznaczenia terminu z art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. (zob. wyrok z dnia 3 lipca 2012 r. o sygn. akt II OSK 616/11, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem nie można skutecznie postawić Kolegium zarzutu, iż nie dostrzegło podniesionego przez skarżących uchybienia co do wyznaczenia terminu 21 dni na wnoszenie uwag i wniosków.

Kolejnym zagadnieniem, do którego odniósł się Sąd (II SA/Po [...]), była kwestia wariantowania inwestycji. Zagadnienie to zostało zgłoszone we wnioskach J. I. i W. M.. Zdaniem Sądu (II SA/Po [...]) rozumienie art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś. mogło budzić pewne wątpliwości interpretacyjne. Zgodnie z tym przepisem w raporcie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko inwestor jest obowiązany przedstawić "opis analizowanych wariantów, w tym wariantu: a) polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, b) najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem ich wyboru". Art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś. nie określa zatem literalnie bezwzględnego wymogu zawarcia w raporcie więcej niż dwóch wariantów przedsięwzięcia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym odnoszącym się do P.o.ś. i obecnej ustawy dominuje pogląd, że ratio legis ustawy wymaga, aby inwestor przedstawił w raporcie więcej niż dwa warianty przedsięwzięcia. W wyroku z dnia 31 marca 2009 r., II OSK 433/08 (publ. orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "z brzmienia art. 52 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo ochrony środowiska wynika, że podmiot podejmujący realizację przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko winien przedstawić co najmniej trzy warianty, tj. wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, wariant najkorzystniejszy dla środowiska oraz wariant proponowany. Może się jednak zdarzyć sytuacja, w której inwestor wybierze jako wariant proponowany wariant będący jednocześnie wariantem najbardziej korzystnym dla środowiska" (...) "W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można tracić z pola widzenia celu, jakiemu służyć ma instytucja raportu o oddziaływaniu na środowisko. Raporty o oddziaływaniu na środowisko sporządzane są dla określonego rodzaju inwestycji, których oddziaływanie w części przypadków można uznać za negatywne. Stąd też inwestor podejmując się ich realizacji musi przedstawić warianty planowanego przedsięwzięcia w sposób zapewniający możliwość kontroli, czy proponowany wariant jest rozwiązaniem optymalnym, tj. stanowi rozwiązanie najbardziej korzystne nie tylko dla inwestora, ale przede wszystkim dla środowiska". Podobne poglądy dominują w odniesieniu do przepisów obecnej ustawy. "W świetle art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. Nr 199, poz. 1227 ze zm.) nie jest wystarczające przedstawienie w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jedynie wariantu wnioskodawcy oraz wariantu polegającego na tym, że przedsięwzięcie nie będzie podejmowane. Wariant niepodejmowania przedsięwzięcia nie może być uznany za racjonalny wariant alternatywny wobec wariantu wnioskodawcy" (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 marca 2011 r. o sygn. akt II SA/Gd 864/10, publ. w ONSAiWSA 2012 r., Nr 3, poz. 48 oraz Lex nr 992985).

Wskazując na powyższe Sąd (II SA/Po [...]) doszedł do przekonania, że wyprowadzenie wymogu przedstawienia więcej niż dwóch wariantów przedsięwzięcia następuje w drodze wykładni prawa. Racje miało zatem Kolegium, że zarzut naruszenia przez Wójta art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś., poprzez zaakceptowanie inwestycji dla której przedstawiono jedynie dwa warianty (wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia i podjęciu go w kształcie przyjętym przez inwestora), nie może być rozważany w kategoriach rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym już wyżej wyroku o sygn. akt II OSK 616/11 (por. także wyrok wydany w tej sprawie w pierwszej instancji, tj. wyrok z dnia grudnia 2010 r. II SA/Gl 683/10), a Sąd w niniejszym składzie je w pełni podziela. W ocenie Sądu zaakceptowanie raportu i wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla jednego z dwóch przedstawionych przez inwestora wariantów nie stanowi też samo w sobie kwalifikowanego naruszenia przepisów ochrony środowiska, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o art. 11 P.o.ś. (w brzmieniu obowiązującym w dacie 7 sierpnia 2007 r.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.

Sąd (II SA/Po [...]) nadmienił jednak, że kwestia wariantowania przedsięwzięcia nie jest jednak zupełnie bez znaczenia dla dalszej oceny wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta. Jeżeli bowiem w toku postępowania wyjaśniającego nie zostanie wykluczone, że kopalnia odkrywkowa "T." mogła negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000, to wówczas wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia nie będzie mógł być potraktowany jako wariant alternatywny w rozumieniu art. 34 ust. 1 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie 7 sierpnia 2007 r.) oraz odpowiednio art. 6 ust. 4 dyrektywy 92/43/EWG. Pogląd, że tzw. "wariant zerowy" polegający na niepodejmowaniu realizacji przedsięwzięcia w sytuacji, gdy przedsięwzięcie zaliczone zostało do nadrzędnego interesu publicznego, nie jest rozwiązaniem alternatywnym wyraził Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 26 października 2006 r. w sprawie C-239/04 Castro Verde. Stwierdził w nim, że realizując przedsięwzięcie polegające na budowie drogi przez obszar Natura 2000 o nazwie Castro Verde bez prawidłowego wykazania, że nie istnieją inne alternatywne możliwości realizacji tego przedsięwzięcia Portugalia naruszyła art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej (pkt 1 sentencji wyroku i punkt 44 uzasadnienia).

Skargę kasacyjną od wyroku II SA/Po [...] złożyła [...] Kopalnia [...] K. S.A.

Wyrokiem z dnia 7 października 2014 r., II OSK [...] Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, podzielając co do zasady stanowisko wyrażone przez sąd pierwszej instancji.

Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny swój wywód rozpoczął od uwagi, że nie naruszono art. 153 P.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie przy orzekaniu motywów zawartych w uchylonym wyroku II SA/Po [...]. Ten ostatni został bowiem uchylony w całości. Sąd drugiej instancji nie uznał także za zasadne zarzutów wyartykułowanych w skardze kasacyjnej [...] Kopalni [...] "K." S.A. dotyczących odmiennej oceny sprawy w stosunku do wskazań z poprzedniego wyroku II OSK [...]. Obecnie powodem uchylenia (II SA/Po [...]) zaskarżonej decyzji było wskazanie na niedostatki postępowania w aspekcie upewnienia się odnośnie oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000. Konieczność takiego upewnienia się podyktowana została potrzebą uwzględnienia dyrektywy 92/43/EWG oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości.

Odnosząc się do wątpliwości skarżącej kasacyjnie co do oparcia wyroku na wiedzy o uzasadnionej opinii Komisji Europejskiej Naczelny Sąd Administracyjny (II OSK [...]) zaznaczył, że fakt wystąpienia z uzasadnioną opinią przez Komisję ma charakter powszechnie znany, co oznacza że sąd brał go pod uwagę nawet bez powołania się nań przez strony (art. 106 § 4 P.p.s.a.). Niesporne przy tym jest, że Komisja Europejska wezwała Rzeczpospolitą Polską do usunięcia uchybienia w stosunku do przepisów dyrektywy 92/43/EWG w dniu 24 czerwca 2010 r. Zatem fakt ten nastąpił już po rozstrzygnięciu sprawy II SA/Po [...], który wyrokował w dniu 7 maja 2010 r. Z publicznie dostępnego serwisu internetowego Unii Europejskiej wynika, że Komisja Europejska upomniała władze polskie i skierowała do nich tzw. uzasadnioną opinię, to postępowanie w chwili wydawania wyroku II SA/Po [...] toczyło się pod numerem 2008/4796. Także w bazie dokumentów KE zamieszczono uzasadnioną opinię (pod numerem C(2012)318/1) pod adresem Polski. Brak udostępnienia sądowi wojewódzkiemu tej uzasadnionej opinii przez KE nie może przeto dowodzić, że sąd ten wyłącznie posługując się urzędowym odpisem dokumentu – uzasadnionej opinii, mógł czynić z niej jakikolwiek użytek na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy.

Odnosząc się do dalszych aspektów sprawy Naczelny Sąd Administracyjny (II OSK [...]) wywodził, że sąd pierwszej instancji (II SA/Po [...]) w sposób trafny zidentyfikował zakres naruszeń, w kontekście art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, odnośnie obowiązków organu w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego, które ponadto w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości było niezbędne, aby odeprzeć zarzut naruszenia przez organ gminy art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43/EWG oraz wprowadzonych w wyniku jej implementacji art. 34 ust. 1 i art. 34 ust. 1 i 2 u.o.p. Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że Kolegium nie odniosło się do standardowych formularzy danych dla obszaru O. oraz obszaru Jezioro G. , nie przywołało i nie przeanalizowało zagrożeń, jakie zostały uznane za szczególnie niebezpieczne dla zachowania wartości przyrodniczych tych obszarów. Sąd wojewódzki nie przesądzając w żadnym razie wyniku takiego postępowania nieważnościowego, podkreślając przy tym i przywołując orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości odnośnie obowiązków organów przy wydawaniu zgody na realizację przedsięwzięcia, ograniczył się do stwierdzenia, że rozpoznanie wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji organu gminy wymaga przeprowadzenia bardziej szczegółowego postępowania wyjaśniającego. Zalecono przeto, aby odnosząc się do danych zawartych w standardowych formularzach obszarów [...] oraz [...] ocenić i upewnić się czy oddziaływanie odkrywki "T." może negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000. Wskazano ponadto, że w razie wystąpienia w tym względzie jakichkolwiek wątpliwości, organ obowiązany będzie podjąć wszelkie dopuszczalne środki dowodowe niezbędne do zapewnienia, że przedsięwzięcie zostanie należycie ocenione.

Naczelny Sąd Administracyjny (II OSK [...]) przypomniał, że lektura badanej przez niego decyzji wydanej w postępowaniu nieważnościowym wskazuje, że w aspekcie negatywnego wpływu przedsięwzięcia na ostoję ptasią i siedliskową organ ograniczył się wyłącznie do zacytowania przepisów oraz obszernego przywołania treści sporządzonego w sprawie źródłowej raportu oraz charakterystyki planowanego przedsięwzięcia, a także wyimku z postanowienia Wojewody [...] z 30 maja 2007 r., by skonstatować, że nieuprawniony jest zarzut naruszenia art. 33-35 u.o.p. oraz art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej. Tych niedostatków postępowania wyjaśniającego nie usunięto także w toku rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kolegium ograniczyło się zatem wyłącznie do powielenia treści oznaczonych dokumentów, bądź aktów podejmowanych w źródłowym postępowaniu zakończonym decyzją Wójta. Uwzględnienie przeto przez sąd wojewódzki (II SA/Po [...]) także okoliczności związanych z toczącym się postępowaniem prowadzonym przez Komisją Europejską w związku z realizacją przedsięwzięcia, w zakresie której prowadzono z kolei postępowanie nieważnościowe i orzekano decyzjami poddanymi kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (II SA/Po [...]), w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (II OSK [...]), prowadziło do trafnej oceny, że w postępowaniu przed Kolegium doszło do takich naruszeń przepisów postępowania, które nie dając podstawy do wznowienia, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej.

Niezależnie Naczelny Sąd Administracyjny (II OSK [...]) wypowiedział się w – objętej zarzutem skarżącej kasacyjnie [...] Kopalni [...] K. S.A. – kwestii dopuszczalności bezpośredniego odwoływania się do przepisów dyrektyw unijnych. Sąd drugiej instancji przypomniał, że w wyroku II SA/Po [...] przytoczono orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości odnoszące się do art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43/EWG i wywiedziono, że brak uwzględnienia tego orzecznictwa w aspekcie odpowiedniej oceny przedsięwzięcia w postępowaniu nieważnościowym, a więc dokonanie oceny czy wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla kopalni odkrywkowej "T." nie nastąpiło z istotnym naruszeniem przepisów ochrony środowiska, mogłoby prowadzić do wadliwego zastosowania normy prawa unijnego i naruszenia zasady efektywności tego prawa. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny razie nie przesądził, czy doszło czy też nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego. Na obowiązek takiego działania sąd wojewódzki powołał się w aspekcie zasady lojalnej współpracy wynikającej z art. 4 ust. 3 TUE oraz zasady efektywności prawa europejskiego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w powyższym zakresie wyroku II SA/Po [...] okazał się trafny.

Po zwrocie akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem II SA/Po [...] J. I. przekazał Kolegium pismo kierowane do Stowarzyszenia E. z dnia 3 lipca 2017 r., w którym Komisja Europejska informuje, że Komisja wystosowała do władz polskich dodatkową uzasadnioną opinię w ramach postępowania o naruszenie nr 2008/4796.

Następnie Kolegium prowadziło korespondencję odnośnie powyższego między innymi z Komisją Europejską.

Jako istotny fakt należy wskazać, że 16 października 2017 r. Komisja nadesłała organowi wyjaśnienia ENV.E.1/as/sv(2017),w których potwierdzono, że 16 czerwca 2017 r. wystosowano wobec Polski dodatkową uzasadniona opinię związaną z funkcjonowaniem kopalni odkrywkowej "T." o pobliżu obszarów Natura 2000 chronionych dyrektywą 92/43/EWG. Komisja wskazała, że wysunięto pod adresem Polski zarzuty naruszenia art. 6 ust. 3 w zw. z art. 7 dyrektywy 92/43/EWG poprzez wyrażenie zgody powyższą kopalnię bez upewnienia się, że nie wpłynie ona niekorzystnie na integralność obszaru specjalnej ochrony O. i, ze nie zagrozi poważnie ekologicznemu charakterowi obszaru Jezioro G. kandydującego do statusu terenu mającego znaczenie dla Wspólnoty. Komisja Europejska przedstawiła wobec Polski także zarzut uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 6 ust. 2 w zw. z art. 7 dyrektywy 92/43/EWG w odniesieniu do obszaru specjalnej ochrony O. oraz obszaru mającego znaczenie dla Wspólnoty Jezioro G. , ponieważ nie podjęła niezbędnych działań w celu zapobieżenia pogorszeniu się stanu siedlisk i siedlisk gatunków spowodowanym funkcjonowaniem kopalni odkrywkowej węgla [...] "T.". W piśmie ENV.E.1/as/sv(2017) obszernie opisano uwarunkowania i mankamenty działalności kopalni odkrywkowej budzące niepokój Komisji Europejskiej. Zarazem jednak zaznaczono, że polskie władze odpowiedziały na dodatkową uzasadnioną opinię 18 sierpnia 2017 r., a odpowiedź ta jest przedmiotem analiz.

Postanowieniem z dnia 1 października 2015 r., [...] Kolegium zawiesiło postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta ta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] Wskazało, że wynik sprawy zależy od uprzedniego zajęcia przez Komisję Europejską stanowiska w postępowaniu naruszeniowym 2008/4796.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie wraz z żądaniem uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania wniósł J. I. (pismo z dnia 12 października 2015 r. – w aktach).

Postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r., [...] powyższe postanowienie o zawieszeniu postępowania zostało przez Kolegium utrzymane w mocy.

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2016 r., II SA/Po 77/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił oba postanowienia Kolegium w przedmiocie zawieszenia postępowania. Wskazał, że z wiążących wskazań wynikających z wyroku II SA/Po [...] wynika, iż to Kolegium obowiązane jest zweryfikować prawidłowość decyzji z dnia 7 sierpnia 2007 r., a to właśnie – w kontekście otwartej procedury naruszeniowej przez Komisją 2008/4796 – może przyczynić się do konwalidowania naruszeń, które Komisja zarzuca Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę kasacyjną [...] Kopalni [...] K. S.A. od wyroku II SA/Po 77/16 oddalono (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2018 r., II OSK [...]).

Pismem z dnia 2 sierpnia 2018 r., [...] Kolegium zwróciło się do [...] Kopalni [...] K. S.A., jako do inwestora odkrywki "T.", o przedstawienie rzetelnych danych pozwalających w oparciu o wiedzę naukową wykluczyć wszelkie rozsądnie nasuwające się wątpliwości, co do negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na chronione siedliska przyrodnicze i chronione gatunki (w tym zakresie przytoczono wprost wskazania wyroku II SA/Po [...] – uw. obecnie orzekającego Sądu). Wyjaśniło, że z załączonego do materiału dowodowego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z maja 2007 r. wynika, że drenaż spowodowany przez kopalnie doprowadzi do zmniejszenia zasilania wodami podziemnymi na obszarze Natura 2000, co oznacza, że jezioro G. i jego zlewnia nie będą zasilane wodą podziemną w takim samym stopniu jak przed realizacją przedsięwzięcia. W stwierdzono jednak, że niedobór wody spowodowany tym drenażem będzie w dużej mierze kompensowany zrzutami wody ze studni melioracyjnych w kopalni. Kolegium odczytało powyższe jako wniosek, że w ogólnym ujęciu przedsięwzięcie nie będzie więc miało istotnego wpływu na odnośne obszary Natura 2000. Ocena ta nie objęła jednak badania wpływu leja depresji (obszaru o obniżonym poziomie wód podziemnych wynikającym z drenażu spowodowanego przez przedsięwzięcie) na tereny podmokłe położone w obrębie obszaru. Nie zbadano bowiem wpływu ewentualnego nakładania się obszaru leja i obszarów Natura 2000 na integralność obszarów Natura 2000, w szczególności na tereny podmokłe, mimo że obszar ten został wyznaczony ze względu na ochronę typów siedlisk oraz siedlisk gatunków, które zależą od poziomów wód powierzchniowych i gruntowych, i na które może oddziaływać lej depresji i spowodowany nim spadek poziomów wód. Ponadto ocena nie objęła odpowiedniego modelu ani analizy ogólnej dynamiki hydrologicznej jeziora G. i jego zlewni oraz ewentualnego zmniejszenia zasilania wodą jeziora G. i jego terenów podmokłych.

Kolegium przypomniało, że z uzasadnionej opinii Komisji Europejskiej, o której mowa w wyroku II SA/Po [...], wynika, że lej depresji może wpłynąć nie tylko tereny podmokłe, lecz także na poziom wody w jeziorze G. w większym stopniu niż przewidywano. Dalej Kolegium zauważyło, iż wyniki badań przeprowadzonych na stanowiskach badawczych wskazują, że już w 2015 r. rozszerzający się lej depresji doprowadził do wysychania terenów położonych w odległości 0,5-7 km od przedsięwzięcia. Najbliżej położone fragmenty przedmiotowych obszarów znajdują się około 7 km od przedsięwzięcia. Do czasu zakończenia eksploatacji kopalni w 2030 r. przewiduje się dalszy spadek poziomu wód. Jako, że eksploatacja trwa nieprzerwanie od 2011 r., można się zasadnie spodziewać, że lej depresji nadal się rozszerza (zgodnie z modelem) i że do chwili obecnej być może sięga już obszarów Natura 2000. Może to oznaczać, że działalności przedsięwzięcia niesie za sobą ryzyko pogorszenia stanu siedlisk oraz siedlisk gatunków dla ochrony których zostały wyznaczone O. oraz Jezioro G. .

Wskazując na powyższe Kolegium zobowiązało [...] Kopalnię [...] K. S.A. do odniesienia się do zastrzeżeń uzasadnionej opinii Komisji Europejskiej oraz ewentualnie o dołączenie do akt sprawy wszelkich dokumentów pozwalających na ocenę wpływu inwestycji na obszary Natura 2000.

Kolejnym pismem z dnia 2 sierpnia 2018 r., [...] Kolegium zwróciło się do Dyrektora Departamentu Geologii i Koncesji Geologicznych Ministerstwa Środowiska o udostępnienie odpowiedzi polskich władz na dodatkową opinię Komisji Europejskiej z dnia 18 sierpnia 2017 r.

Przy piśmie z dnia 27 sierpnia 2018 r., [...] [...] Kopalnia [...] K. S.A. przedstawiła szereg materiałów i opracowań, z których – zdaniem inwestora – wynika, że analiza wpływu przedsięwzięcia (kopalni odkrywkowej "T.") na środowisko z 2007 r. była prawidłowa. Zapowiedziano także, że 2019 r. zlecona zostanie analiza porealizacyjna odkrywki za lata 2014-2018.

Wśród przesłanych przez inwestora opracowań wymienić można:

1. "Analizę porealizacyjną dla przedsięwzięcia: "Wydobywanie węgla [...] ze złoża T., okres: 5 lat od rozpoczęcia odwodnienia", P. Sp. z o.o. z W., maj 2014 r.;

2. Dokumentację hydrogeologiczną określającą warunki hydrogeologiczne w związku z projektowaniem odwodnienia do wydobycia węgla [...] ze złoża T., P. Sp. z o.o. z W., listopad 2007 r.;

3. Monitoring siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin w związku z wydobywaniem węgla [...] ze złoża T. - rok 2017, dr hab. T. Z., prof. Uniwersytetu [...] w T. z Zespołem;

4. Monitoring roślin chronionych przesadzonych na stanowiska zastępcze - O/T. - rok 2017, dr hab. T. Z., prof. Uniwersytetu [...] w T. z Zespołem;

5. Monitoring ptaków lęgowych na terenie Ostoi N. [...] oraz w okolicach O/T. - rok 2017, G. P., Renatura Kompensacje Przyrodnicze;

6. Monitoring środowiska wodnego rejonu odkrywek [...] Kopalnia [...] K. S.A. w roku hydrologicznym 2017 (listopad 2015 r. – październik 2016 r.) część IV. Odkrywka T. ; tom I wykonany przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy (IMGW PIB) Oddział w P. oraz tom II i III wykonane przez P. Sp. z o.o. z W..;

7. Monitoringi 3)-6) - za rok 2016;

8. Monitoringi 3)-6) - za rok 2015;

9. "Wykonanie monitoringu wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 Jezioro G. wraz z badaniami gleboznawczymi - odkrywka T.", Katedry Gleboznawstwa i Ochrony Gruntów Uniwersytetu [...] w P., grudzień 2016 r.;

10. Sprawozdanie z badań monitoringowych wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 - Jezioro G. w I półroczu 2017 r. (protokół z dnia 25 lipca 2017 r.);

11. Sprawozdanie z badań monitoringowych wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 - Jezioro G. w II półroczu 2017 r. (protokół z dn.26 listopada 2017r.);

12. Sprawozdanie z badań monitoringowych wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 - Jezioro G. w I półroczu 2018 r. (protokół z dnia 13 lipca 2018r.).

Pismem z dnia 15 listopada 2018 r., [...] Minister Środowiska wyjaśnił Prezesowi Kolegium, że odpowiedź Rzeczypospolitej Polskiej na dodatkową uzasadnioną opinię Komisji Europejskiej wydaną w ramach postępowania naruszeniowego 2008/4796 nie może zostać udostępniona.

Pismem z dnia 14 września 2018 r. Fundacja "R. " wskazała na przebieg innych postępowań powiązanych ze sprawą, co wskazuje, że udzielona [...] Kopalni [...] "K." S.A. decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wadliwa. Fundacja wskazała, że 18 września 2015 r. inwestor ubiegał się o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla rozbudowy odkrywki "T.". W trakcie postępowania Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r., [...] nałożył na wnioskodawcę obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. [...] Kopalnia [...] K. S.A. złożyła na powyższe zażalenie, jednak postanowienie Dyrektora Regionalnego zostało utrzymane przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r., [...]

Fundacja "R." zaznaczyła też, że dla odkrywki "T." przygotowano także "Opinię naukową oceniającą wpływ wydobycia węgla [...] z odkrywki T. oraz wpływ planowanej rozbudowy infrastruktury wydobywczej na ichtiofaunę jeziora G. " autorstwa dr inż. R. B.. W opinii przedstawiono szereg tez świadczących o negatywnym oddziaływaniu kopalni na siedliska i gatunków podlegających ochronie.

W kolejnym piśmie z dnia 21 grudnia 2018 r. Fundacja "R." przestawiała kolejne zastrzeżenia dotyczące funkcjonowania odkrywki "T." uwypuklając, że nie sposób odeprzeć zarzutów wystosowanych wobec Polski (w kontekście odkrywki) w dodatkowej opinii wystosowanej 16 czerwca 2017 r., co zostało opisane w piśmie [...]).

Pismami z dnia 10 stycznia 2019 r., [...] Kolegium zwróciło się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. oraz Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. o wyjaśnienie, czy w ramach realizacji ustawowych zadań tych organów ustalone zostało, że kopalnia odkrywkowa "T.", w okresie od wydania decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] wywierała negatywny wpływ na środowisko.

W piśmie z dnia 16 stycznia 2019 r., [...] Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. wyjaśnił, że na podstawie przedstawionego mu monitoringu przyrodniczego kopalnia węgla [...] "T." nie wpływa negatywnie na obszary Natura 2000: Ostoję N. [...] oraz Jezioro G. [...]

Podobnie wypowiedział się w piśmie z dnia 16 stycznia 2019 r., [...] Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B., który wskazał, że na podstawie dostarczonych przez [...] Kopalnię [...] "K." S.A. monitoringów siedlisk oraz gatunków ptaków z 2008-2017 r. nie stwierdzono, aby odkrywka "T." znacząco negatywnie oddziaływała na obszary Natura 2000: Ostoję N. [...] oraz Jezioro G. [...]

Do akt postępowania przed Kolegium włączono także "Prognozę rozwoju leja depresji i dopływów do kopalni węgla [...] K. z uwzględnieniem projektowanych odkrywek T. i O." ("Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego" z 2010, nr 442, ss. 37-43) autorstwa J. F. oraz M. D. z Wydziału Geoinżynierii Politechniki [...], opracowania Inspekcji Ochrony Środowiska Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w B. pod tytułem "Stan czystości Jeziora G. " za 2017 i za 2002 r. oraz "Ekspertyzę Hydrogeologiczną dotyczącą prognozy zagrożeń Jeziora G. i jego zlewni w związku z planowanym uruchomieniem odkrywki złóż węgla [...] T. [...] K. w K. S.A.". Do akt włączono także wydruki Standardowych Formularzy Danych dotyczących Ostoi N. [...] oraz Jeziora G. [...]

Decyzją z dnia 18 stycznia 2019 r., [...] Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...]

Sąd w tym miejscu odstąpił od referowania bardzo obszernego uzasadnienia powyższej decyzji z uwagi na fakt, że ten sam organ, jeszcze raz wypowiedział się w sprawie po wniosku Fundacji X. oraz J. I. o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. zob. tom [...] akt administracyjnych). Wymienione osoby bowiem we wniosku z dnia 11 lutego 2019 r. zakwestionowały decyzję z dnia 18 stycznia 2019 r. na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. Podniosły przy tym zarzuty naruszenia art. 153 P.p.s.a. przez zignorowanie ocen prawnych i wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyrokach II OSK [...], II SA/Po [...], II OSK [...], II SA/Po [...], II SA/Po 77/16, II OSK [...] oraz II OSK [...] przez nieprzeprowadzenie badania zaskarżonej decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] w celu upewnienia się, że inwestycja, dla której ustalono uwarunkowania środowiskowe nie oddziałuje negatywnie na obszary Natura 2000 w zgodzie z wymogami dyrektywy 92/43/EWG sprecyzowanej przez Trybunał Sprawiedliwości; art. 89 K.p.a. w zw. z art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm. - uw. Sądu) przez nieprzeprowadzenie rozprawy oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zdaniem J. I. i Fundacji X, uchybiono także art. 138 i art. 158 § 2 K.p.a. przez nierozważenie stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji Wójta z naruszeniem prawa w sytuacji, gdy nie można stwierdzić jej nieważności oraz art. 157 § 1 K.p.a. przez niewstrzymanie z urzędu oraz na wniosek strony wykonania decyzji mimo oczywistego prawdopodobieństwa, że jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a.

W piśmie z dnia 14 marca 2019 r. [...] Kopalnia [...] K. S.A. przekazała szereg opracowań potwierdzających brak negatywnego oddziaływania odkrywki "T." na środowisko. Jednocześnie spółka zapowiedziała, że prowadzony jest dalszy monitoring i badania, a ich wyniki mogą być nadesłane do akt postępowania.

Kolejnymi pismami z dnia 31 lipca 2019 r., [...] Kolegium ponownie zwróciło się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. oraz Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. o wskazania, czy w ramach zadań tych organów stwierdzono negatywny wpływ na środowisko działalności kopalni "T.".

Oba powyższe organy środowiskowe w pismach z dnia 20 sierpnia 2019 r. (odpowiednio [...] oraz [...]) wyjaśniły, że nie stwierdzono znaczącego negatywnego oddziaływania odkrywki na obszary Natura 2000 O. oraz Jezioro G. .

W piśmie z dnia 10 kwietnia 2019 r. do zarzutów J. I. i Fundacji X. podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odniosła się [...] Kopalnia [...] "K." S.A.

Przy kolejnym piśmie z dnia 24 września 2019 r. [...] Kopalnia [...] "K." S.A. przedstawiła otrzymaną z Ministerstwa Ochrony Środowiska informację (datowaną na 10 września 2019 r., [...]), że postępowanie naruszeniowe 2008/4796 prowadzone przez Komisję Europejską wobec Polski zostało zamknięte 11 kwietnia 2019 r. wobec zaakceptowania wyjaśnień strony Polskiej.

Decyzją z dnia 27 września 2019 r., [...], [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2019 r., [...]

Uzasadnienie powyższej decyzji jest bardzo obszerne – ma ponad 130 stron i jest znane wszystkim podmiotom uczestniczącym w postępowaniu – stąd Sąd obecnie skoncentruje się na przedstawieniu najważniejszych motywów rozstrzygnięcia Kolegium.

W motywach decyzji organ podkreślił, że sprawa prowadzona jest w trybie nadzwyczajnym – nieważnościowym, a to oznacza, że w jego granicach badać należy, czy kwestionowana decyzja Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...], zawiera wady określone w art. 156 § 1 pkt 1 do 7 K.p.a. Postępowanie nie ma natomiast na celu ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, której dotyczy weryfikowane rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do podstaw prawnych postępowania nadzwyczajnego Kolegium przypomniało, że w wyroku II SA/Po [...] wskazano jako przesłankę odniesienia art. 157 § 1 pkt 7 K.p.a. w zw. z art. 11 P.o.ś. Z kolei w myśl art. 156 § 1 K.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć łat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Decyzję Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] doręczono stronom w trybie art. 49 K.p.a. w zw. z art. 46a ust. 5 P.o.ś. przez obwieszczenie. Obwieszczenie umieszone zostało na stronie Biuletynu Informacji Publicznej w dniu 8 sierpnia 2007 r., doręczone zatem zostało w dniu 22 sierpnia 2007 r. Oznacza to, że upłynęło 10 lat od dnia doręczenia przedmiotowej decyzji.

Kolegium przypomniało, że zgodnie z art. 158 § 2 K.p.a., jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 K.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Jakkolwiek Kolegium wskazało na powyższe, jednak w dalszych wywodach przypomniało, że pozostaje związane wskazaniami zawartymi w wydanych wyrokach, zwłaszcza wyroku II SA/Po [...]. Ocenę i wskazania z tego wyroku obszernie przytoczono, tak jak i przywołano regulacje prawne będące podstawą decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...]

Analizę decyzji Wójta Kolegium rozpoczęło wskazania na "Raport o oddziaływaniu Odkrywki T. na środowisko" autorstwa mgr inż. H. P. i mgr J. K., który był wykorzystany w postępowaniu z 2007 r. Organ przypomniał, że raport zawiera wskazanie nazwisk osób, które sporządzały go, co wypełnia art. 52 ust. 1 pkt 15 P.o.ś., zgodnie z którym należy wskazać nazwisko osoby lub osób sporządzających raport, nie zwierając w tym zakresie żadnych ograniczeń co do osoby sporządzającej ten dokument. W toku postępowania raport był wielokrotnie uzupełniany w zakresie ochrony powietrza, gospodarki odpadami, ochrony przyrody, ochrony przed hałasem, gospodarki wodno - ściekowej i ochrony środowiska gruntowo-wodnego. W skład jednolitego tekstu raportu poza opisem i rysunkami wchodzą załączniki w postaci opracowania zawierającego: wstępną ocenę walorów botanicznych terenu projektowanej odkrywki węgla [...] "T.", wstępną analizę faunistyczną obszaru projektowanej odkrywki, projekt monitoringu zmian wybranych elementów szaty roślinnej na obszarze Natura 2000 [...] Jezioro G. , monitoring liczenia ptaków lęgowych i przelotnych na terenie NPT oraz w okolicach projektowanej odkrywki "T.", lokalizacja zastawek oraz proponowany przebieg zrzutu wód kopalnianych, elementy przyrodnicze w rejonie projektowanej odkrywki oraz opracowania związane - branżowe - Projekt zagospodarowania złoża T. (PZZ) opracowany przez Przedsiębiorstwo Geologiczne P. 1 S.A. w 2006 r.

Zdaniem Kolegium z raportu wynika, że projektowana odkrywka "T." nie leży w granicach obszarów Natura 2000. W odległości od 7 do 12 km na zachód od niej znajdują się tereny ostoi ptasiej O. [...] oraz siedliskowej Jezioro G. , których granice nie pokrywają się. Wskazano dalej, że oddziaływanie projektowanej odkrywki na obszary Natura 2000 łączone jest z odwodnieniem inwestycji oraz odprowadzaniem wód z odwodnienia do Jeziora G. . Lej depresji wywołany odwodnieniem pierwszego, przypowierzchniowego poziomu wodonośnego powstanie w odległości około 1,5-2 km od granic odkrywki i nie będzie oddziaływać na omawiane ostoje. Obniżenie zwierciadła wody przewidywane jest w głównym poziomie nadkładowym i zasięg leja depresji z odwodnienia tego poziomu będzie zbliżony do kredowo-neogeńskiego. Kolegium dalej przywołało obszernie wnioski z "Raportu o oddziaływaniu Odkrywki T. na środowisko" autorstwa mgr inż. H. P. i mgr J. K..

Dalej organ wskazał, że wobec wskazań Sądu (II SA/Po [...]) oceniono dostępne dokumenty dotyczące oceny wpływu kopalni T. na środowisko sporządzone w trakcie jej funkcjonowania.

W roku 2010 na Wydziale Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii Politechniki [...] opracowano "Prognozę rozwoju leja depresji i dopływów do Kopalni [...] K. z uwzględnieniem projektowanych odkrywek T. i O.". W tym celu sporządzono dla Kopalni [...] K. model hydrologiczny obejmujący blisko 2000 m. Na tej podstawie wykonano obliczenia prognostyczne określające rozwój leja depresji, wypełnianie wodą wyrobisk poeksploatacyjnych oraz zmiany wielkości dopływów do końca 2037 r. W wyniku przeprowadzonych badań modelowych w stosunku do odkrywki T. wskazano następujące wnioski: "O/T. - lej depresji w poziomie neogeńsko- paleogeńsko-kredowym rozwija się w początkowym okresie w kierunku południowym, przekraczając N. . Poprzez kontakty hydrauliczne oddziałuje na poziom czwartorzędowy, jednak zasięg leja w tym poziomie jest mniejszy. Rozwój lejów depresji w kierunku na północ od odkrywki jest mniejszy niż w na południe. Nie występuje oddziaływanie lejów depresji na kanał W. -G. ani na jeziora G. i G.1.".

We wrześniu 2008 r. sporządzona została przez Państwowy Instytut Geologiczny w W. na potrzeby Urzędu Marszałkowskiego Województwa K. ekspertyza hydrogeologiczna dotycząca prognozy zagrożeń jeziora G. i jego zlewni w związku z planowanym uruchomieniem odkrywki złóż węgla [...] "T.". Zawiera ona pogłębioną analizę dokumentacji hydrogeologicznej i raportu o oddziaływaniu projektowanej odkrywki "T." w aspekcie prezentowanych tam wyników prognostycznych badań zmian stanu wód podziemnych i powierzchniowych, związanych z planowanym odwodnieniem odkrywki. W szczególności ekspertyza obejmuje ocenę wiarygodności prognoz modelowych opracowanych przez P. sp. z o.o. z W. (2006). Badania modelowe były podstawą dla określenia w dokumentacji hydrogeologicznej warunków odwadniania odkrywki (P. 2007) oraz w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko - dla określenia wpływu odwadniania na zmiany stosunków wodnych w obszarach chronionych. Zdaniem organu ekspertyzę należy zatem traktować jako materiał uzupełniający w stosunku do wymienionej na wstępie dokumentacji hydrogeologicznej i raportu o oddziaływaniu na środowisko.

Kolegium wskazało, że wedle ekspertyzy w zakresie oceny zagrożenia pierwszego poziomu wodonośnego w obszarze Natura 2000 "O." [...] spadkiem stanu retencji w wyniku projektowanego odwadniania odkrywki "T." - podtrzymuje się stwierdzenia wypływające z dokumentacji hydrogeologicznej i raportu o oddziaływaniu na środowisko o braku zagrożenia zmianami położenia zwierciadła wód gruntowych w obrębie rynny jeziora G. , mogącymi niekorzystnie oddziaływać na ekosystemy zależne od wód podziemnych. Prognozowane na 2034 rok obniżenie ciśnienia w poziomie międzyglinowym i w poziomie trzeciorzędowym o wartość 1-5 m obejmie niewielki fragment Ostoi N. i nie będzie miało istotnego wpływu na stan zwierciadła wód gruntowych w obszarze chronionym ze względu na ograniczony zasięg zawodnionych piasków przypowierzchniowych oraz ciągłość poziomów glin zwałowych.

Na zakończenie w ekspertyzie podkreślono, że "modelowa prognoza zmian pola hydrodynamicznego wód podziemnych pod wpływem planowanego odwadniania odkrywki T. sporządzona na potrzeby dokumentacji hydrogeologicznej i uwzględniona w Raporcie o oddziaływaniu na środowisko odkrywki T., została wykonana w sposób optymalny dla jej celu, zaś w Raporcie dokonano pełnej analizy potencjalnych zagrożeń wynikających ze zmian warunków hydrogeologicznych, a wnioski oparte na modelowej prognozie tych zmian są prawidłowe".

Wskazując na powyższą ekspertyzę Kolegium doszło do wniosku, że odkrywka nie ma i nie miała negatywnego wpływu na teren Natura 2000.

Kolegium przypomniało też, że w decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] wskazano na konieczność uzyskania przez inwestora pozwolenia wodnoprawnego, a przed opracowaniem operatu wodnoprawnego - przeprowadzenia szczegółowej analizy rozrządu wód z odwodnienia uwzględniając warunki hydrologiczne występujące w zbiornikach tych wód.

Decyzją z dnia 27 listopada 2008 r., [...] Marszałek Województwa [...] udzielił [...] Kopalni [...] "K." S.A. pozwolenia wodnoprawnego na odwodnienie zakładu górniczego - Odkrywki "T.", długotrwałe obniżenie poziomu zwierciadła wody podziemnej, wprowadzanie ścieków wód pochodzących z odwodnienia wgłębnego i powierzchniowego odkrywki, wprowadzanych do cieku - rowu [...] (Dopływ z G. ) w km 0+720, w podanym zakresie. Wskazano jednocześnie w warunkach wykonania pozwolenia punkty kontrolno-pomiarowe jakości ścieków - wód pochodzących z odwodnienia odkrywki odprowadzanych łącznie do rzeki N. oraz punkty kontrolno-pomiarowe jakości wód rzeki N..

Powyższa decyzja zezwalająca na długotrwałe obniżenie zwierciadła wody podziemnej w związku z eksploatacją odkrywki "T." wydana przez Marszałka Województwa [...] zdaniem Kolegium także pośrednio świadczy, o tym, że stan siedlisk jest dobry. Również bowiem w toku tego postępowania oceniany był wpływ na stan środowiska wodnego, a organ administracji wydający tę decyzję nie miał żadnych wątpliwości co do braku negatywnych skutków dla środowiska obszarów Natura 2000 jakie oddziaływanie odkrywki może wywołać. Kolejnym potwierdzeniem braku negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000 jest także pozwolenie wodnoprawne wydane przez Marszałka Województwa [...] z dnia 28 grudnia 2017 r., [...] w którym określono warunki odprowadzania wód z odwodnienia odkrywki T..

Opisując powyższe pozwolenia wodnoprawne Kolegium uwypukliło, że oba te pozwolenia nałożyły na inwestora obowiązki udokumentowania, a także monitorowania stanu wód.

Kolegium w toku analizy dokumentacji i raportu stwierdziło, że elementem decydującym dla oceny wpływu projektowanego odwadniania odkrywki "T." na obszary Jezioro G. i obszar Ostoi N. jest model matematyczny warunków hydrogeologicznych opracowany w 2006 r. przez dra J. S. z P. sp. z o.o. we W. w ramach prac dokumentacyjnych i sporządzona z jego wykorzystaniem prognoza zasięgu i wysokości obniżenia zwierciadła wód podziemnych, wywołanego odwadnianiem złoża "T.".

W ocenie Kolegium należy stwierdzić, że Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, który posłużył do wydania decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...], zawiera wszystkie elementy wymagane obowiązującymi przepisami i prezentuje je w sposób nie budzący zastrzeżeń.

Raport zawiera kwestie odnoszące się do oddziaływania na obszary Natura 2000 (strona 213-215 Raportu). Projektowana odkrywka "T." nie leży w granicach obszarów Natura 2000. W odległości od 7 do 12 km na zachód od niej znajdują się tereny ostoi ptasiej O. [...] oraz siedliskowej Jezioro G. , których granice nie pokrywają się. Wschodnia część wymienionych ostoi (ok. 200 ha), znajdzie się w latach 2020-2034 w zasięgu maksymalnego prognozowanego wpływu odwodnienia na wody podziemne. Oddziaływanie projektowanej odkrywki na obszary Natura 2000 będzie związane z odwodnieniem inwestycji oraz odprowadzaniem wód z odwodnienia do jeziora G. . Kolegium zaznaczyło, że właśnie w tym miejscu ocena autorów raportu zawiera stwierdzenie, iż na etapie projektowania inwestycji nie ma możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań. W tej sytuacji ocenę zagrożenia przedstawiono stosując zasadę "ostrożności". W strefie wód podziemnych zasięg oddziaływania będzie zróżnicowany w nawiązaniu do poziomów wodonośnych. Zasięg tego oddziaływania wyróżniony poprzez zasięgi lejów depresji przedstawiono na rysunku 14. Największe i wyraźne skutki oddziaływania na środowisko przewiduje się w obrębie leja depresji w poziomach przypowierzchniowym i gruntowym jako potencjalne oddziaływanie bezpośrednie, zaś w zasięgu lejów depresji w poziomach wgłębnych czwartorzędu oraz trzeciorzędu (neogenu) i kredy górnej będą to oddziaływania pośrednie ograniczone lub żadne w poziomach gruntowych, a więc w sferze związanej z biocenozą. Lej depresji wywołany odwodnieniem pierwszego, przypowierzchniowego poziomu wodonośnego powstanie w odległości około 1,5-2 km od granic odkrywki i nie będzie oddziaływać na omawiane ostoje. Obniżenie zwierciadła wody przewidywane jest w głównym poziomie nadkładowym i zasięg leja depresji z odwodnienia tego poziomu będzie zbliżony do kredowo-neogeńskiego. W podwęglowym (podzłożowym) poziomie wodonośnym kredowo-neogeńskim (trzeciorzędowym) ulegnie obniżeniu tylko ciśnienie wody, co nie będzie miało wpływu na obszary Natura 2000. W granicach maksymalnego prognozowanego wpływu odwodnienia na wody podziemne trzeciorzędu i kredy (wschodni rejon ostoi siedliskowej) znajdują się siedliska chronione (2330 - wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi, 6410 - zmiennowilgote łąki trzęślicowe, 3150 - starorzecza i inne naturalne, eutroficzne zbiorniki wodne, 6440 - łąki selernicowe, 6510 - niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie), natomiast nie ma siedlisk priorytetowych. Siedliska priorytetowe: 1340 - śródlądowe łąki, pastwiska i szuwary, 6120 - ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe oraz 9110 – ciepłolubne dąbrowy położone są poza zasięgiem maksymalnego prognozowanego leja depresji, około 4 km na zachód od jego maksymalnego zasięgu. Eksploatacja odkrywki "T." nie wpłynie degradujące na ptaki w ostoi ptasiej. W raporcie podkreślono, że teren odkrywki nie leży na przebiegu korytarzy ekologicznych niezbędnych dla zapewnienia wymiany genów pomiędzy populacjami. Na obszarze Natura 2000, który znajduje się w obrębie maksymalnego prognozowanego leja depresji na terenie siedliska wydm śródlądowych z murawami napiaskowymi gniazdują dwa gatunki ptaków: lerka i świergotek polny. Okresy przelotów lerki przypadają na marzec, wrzesień i październik, natomiast świergotka polnego na kwiecień-maj oraz sierpień-październik. Okresy lęgowe dla lerki są w marcu-kwietniu a dla świergotka polnego w maju-lipcu. W pobliżu tego siedliska projektowane jest miejsce zrzutu wód kopalnianych, co może stanowić zagrożenie dla miejsc lęgowych ptaków. W celu ochrony tego siedliska proponuje się więc zrzut wody kopalnianej ciekiem położonym ok. 500 m na północ. Przełożenie linii energetycznej nie będzie zagrażało wędrówkom ptaków. Stosując zasadę "ostrożności" i przyjmując, że w skrajnym wypadku zasięg leja depresji z odwodnienia utworów czwartorzędowych pokryje się z prognozowanym maksymalnym zasięgiem leja z utworów neogenu i kredy (lata 2020-2034) projektuje się monitoring zmian wybranych elementów szaty roślinnej na obszarze Natura 2000 oraz wyznacza powierzchnie kontrolne. Zaproponowano także monitoring siedlisk ptaków. Obserwacje stanu wód powierzchniowych powinny być prowadzone przez cały rok. Jezioro G. ma ustalony przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej poziom wód. Maksymalna wartość rzędnej piętrzenia wynosi J77,31 m n. p. m. jaz w P. (ponad 20 km na północny wschód od Jeziora G. ma za zadanie utrzymanie przyjętego poziomu wody. Praca w projektowanej kopalni będzie się odbywała w ruchu ciągłym. Na podstawie obliczeń stwierdzono, że maksymalny zasięg izofon od krawędzi wyrobiska nie przekroczy 1500 m i nie będzie wpływać negatywnie na ostoję ptasią. Budowa zwałowiska po wschodniej stronie wyrobiska nie będzie oddziaływać na obszary Natura 2000, natomiast budowa zwałowiska zewnętrznego ograniczy propagację hałasu. Odstawa węgla do załadowni, położonej w południowej części projektowanej odkrywki, nie pogorszy klimatu akustycznego obszarów Natura 2000. Po rozpoczęciu odwodnienia odkrywki T. wody podziemne będą odprowadzane do cieków powierzchniowych jako wody kopalniane, czyli ścieki spełniające wymagania przedstawione w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego.

Kolegium podkreśliło, że na podstawie wykonanych badań, stwierdzono, że nie spowodują one pogorszenia jakości wód w ciekach, a tym samym w jeziorze G. . Zaznaczono, że w dwóch próbkach wód z piętra kredowego stwierdzono ponadnormatywną zawartość żelaza, która ulegnie rozcieńczeniu przy równoczesnym pompowaniu większych ilości wody. W związku z powyższym odprowadzanie wód z odwodnienia kopalni, poprzez cieki, nie wpłynie negatywnie na siedliska chronione w obszarze Natura 2000. W odległości około 60 km na północny zachód od n. ostoi ptasiej i siedliskowej położone są ostoje Dolina [...] N. i Kanał [...] [...] i Dolina [...], na które projektowana odkrywka "T." nie będzie miała wpływu. Rzeka N. jest zasilana przez wody prawo- i lewobrzeżnych cieków tego terenu. Odprowadzanie wód z odwodnienia inwestycji do rzeki N. oraz do Jeziora G. nie wpłynie na pogorszenie jakości wód i wielkość przepływów. Planowane zasilanie N. w ilości 1,18 m3/s powyżej rejonu maksymalnego oddziaływania odwodnienia (powyżej miejscowości S.) umożliwi zachowanie w rzece przepływów zapewniających utrzymanie dotychczasowej jakości wód tej rzeki. Tym samym w raporcie z 2007 r. wskazano, że projektowana odkrywka "T." nie będzie miała wpływu na wymienione obszary Natura 2000.

Dalej Kolegium wywodziło, że stosownie do punktu 10 decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] przeprowadzono monitoring mający na celu ocenę wpływu odkrywki na środowisko gruntowo wodne, ochronę środowiska przyrodniczego, ochronę przed hałasem, ochronę powietrza, gospodarki wodno - ściekowej i gospodarki odpadami (Analiza porealizacyjna dla przedsięwzięcia: "Wydobywanie węgla [...] ze złoża T.". Okres: 5 lat od rozpoczęcia odwodnienia). Na podstawie wskaźników fizykochemicznych w monitoringu określono stan ekologiczny jednolitych części wód powierzchniowych jako dobry i pozwalający zaliczyć je do II klasy jakości wód. Jakość ścieków - wód kopalnianych odprowadzanych do cieków powierzchniowych jest zgodna z obowiązującym pozwoleniem wodnoprawnym i nie przekracza podanych w nim wskaźników. Nie przewiduje się pogorszenia jakości wód powierzchniowych w rejonie zrzutu wód kopalnianych w okresie dalszej eksploatacji węgla z odkrywki T.. W piezometrach zlokalizowanych w pobliżu jeziora G. (od strony odkrywki T. w roku 2013 nie odnotowano znaczących obniżeń zwierciadła wody.

Kolegium zaznaczyło, że wyniki monitoringu, wnioski oraz ocena warunków hydrogeologicznych i hydrologicznych dla wód podziemnych i powierzchniowych rejonu złoża "T." przedstawiana jest corocznie w opracowaniu "Monitoring środowiska wodnego rejonu odkrywek [...] Kopalnia [...] K. S.A." wykonywanym przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy Oddział we W. i P. sp. z o.o. we W..

Inspekcja Ochrony Środowiska Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w B. w roku 2017 sporządziła opracowanie pt. "Stan czystości jeziora G. ". W opracowaniu tym wskazano, iż na podstawie parametrów biologicznych oraz wspierających je parametrów fizykochemicznych potencjał ekologiczny jeziora oceniono jako zły. Ocenę stanu chemicznego przeprowadzono na podstawie obecności w wodzie substancji priorytetowych oraz innych substancji zanieczyszczających. Nie stwierdzono przekroczenia wartości średniorocznej i maksymalnej żadnej badanej substancji. Stan chemiczny jeziora G. uznano za dobry. Kolegium przypomniało jednak, że ocena stanu wód jeziora G. była już przeprowadzona przez Wojewódzką Inspekcję Ochrony Środowiska w B. w 1985 r. i później w 2002 r., gdzie klasę czystości wód określano jako: poza klasą. Z materiałów dostępnych na stronie internatowej Wojewódzkiej Inspekcji Ochrony Środowiska w B. stan wód Jeziora G. na podstawie badań monitoringowych w 2007 r. oceniono jako "słaby stan wód powierzchniowych". Ponadto Inspekcja Ochrony Środowiska Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w B. w 2003 r. sporządziła opracowanie "Stan czystość wód Jeziora G. na podstawie badań monitoringowych w 2002 roku", z którego wynika, że niekorzystny stan niektórych części osadów dennych jeziora jest wynikiem wieloletniego obciążenia jeziora ściekami bytowymi i przemysłowymi. Przeprowadzone wtedy badania wykazały bowiem, że zawarta jest w nich znaczna ilość substancji niebezpiecznych w tym metali ciężkich, węglowodorów aromatycznych oraz substancji ekstrahujących z eterem.

[...] Kopalnia [...] "K." S.A. przy piśmie z dnia 27 sierpnia 2018 r. przekazała do Kolegium w załączeniu wszystkie dowody będące w ich posiadaniu wskazujące zakres oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w którym jest ono realizowane, których autorzy podsumowują wyniki przeprowadzonych badań:

1. "Analizę porealizacyjną dla przedsięwzięcia: "Wydobywanie węgla [...] ze złoża T., okres: 5 lat od rozpoczęcia odwodnienia", P. Sp. z o.o. z W., maj 2014 r.;

2. Dokumentację hydrogeologiczną określającą warunki hydrogeologiczne w związku z projektowaniem odwodnienia do wydobycia węgla [...] ze złoża T., P. Sp. z o.o. z W., listopad 2007 r.;

3. Monitoring siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin w związku z wydobywaniem węgla [...] ze złoża T. - rok 2017, dr hab. T. Z., prof. Uniwersytetu [...] w T. z Zespołem;

4. Monitoring roślin chronionych przesadzonych na stanowiska zastępcze - O/T. - rok 2017, dr hab. T. Z., prof. Uniwersytetu [...] w T. z Zespołem;

5. Monitoring ptaków lęgowych na terenie Ostoi N. [...] oraz w okolicach O/T. - rok 2017, G. P., Renatura Kompensacje Przyrodnicze;

6. Monitoring środowiska wodnego rejonu odkrywek [...] Kopalnia [...] "K." S.A. w roku hydrologicznym 2017 (listopad 2015 r. – październik 2016 r.) część IV. Odkrywka T. ; tom I wykonany przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy (IMGW PIB) Oddział w P. oraz tom II i III wykonane przez P. Sp. z o.o. z W..;

7. Monitoringi 3)-6) - za rok 2016;

8. Monitoringi 3)-6) - za rok 2015;

9. "Wykonanie monitoringu wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 Jezioro G. wraz z badaniami gleboznawczymi - odkrywka T.", Katedry Gleboznawstwa i Ochrony Gruntów Uniwersytetu [...] w P., grudzień 2016 r.;

10. Sprawozdanie z badań monitoringowych wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 - Jezioro G. w I półroczu 2017 r. (protokół z dnia 25 lipca 2017 r.);

11. Sprawozdanie z badań monitoringowych wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 - Jezioro G. w II półroczu 2017 r. (protokół z dn.26 listopada 2017r.);

12. Sprawozdanie z badań monitoringowych wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 - Jezioro G. w I półroczu 2018 r. (protokół z dnia 13 lipca 2018r.).

Kolegium odniosło się do istotnych danych z powyższych opracowań (w szczególności do dokumentu: Monitoring środowiska wodnego rejonu odkrywek [...] Kopalnia [...] K. S.A. w roku hydrologicznym 2017 (listopad 2015 r. – październik 2016 r.).

Dalej – realizując zwłaszcza wskazania wyroku II SA/Po [...] Kolegium przywołało w sposób kompletny dane wynikające ze Standardowych Formularzy Danych dla obszarów Jezioro G. [...] oraz O. [...]

Kolegium zauważyło, że Standardowe Formularze Danych zostały ocenione w Raporcie od strony 113 i dalej od strony 122.

Wreszcie organ wyjaśnił, że decyzja Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] nakładała na inwestora obowiązek przedstawienia analizy porealizacyjnej. Analiza porealizacyjna powinna być wykonana po raz pierwszy w okresie 5 lat od rozpoczęcia odwodnienia złoża T., a następnie w cyklu co 5 lat aż do zakończenia inwestycji.

Opracowanie z maja 2014 r. ma za zadanie, zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2020 r., poz. 283 – uw. Sądu), dokonanie porównania ustaleń dotyczących przewidywanego charakteru i zakresu oddziaływania wydobycia węgla ze złoża T. na środowisko oraz planowanych działań zapobiegawczych, zawartych w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, z rzeczywistym oddziaływaniem przedsięwzięcia na środowisko i działaniami podjętymi dla jego ograniczenia. Zdaniem Kolegium zakres opracowania jest zgodny z punktem 10 decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] i obejmuje zagadnienia wpływu na środowisko gruntowo-wodne, ochrony środowiska przyrodniczego, ochrony przed hałasem, ochrony powietrza, gospodarki wodno-ściekowej i gospodarki odpadami.

Kolegium wywodziło, że na stronie 149 Analizy porealizacyjnej z 2014 r. wskazano, że przeprowadzone w latach 2008-2013 badania roślinności wykazały, że dotychczas obserwowane przekształcenia składu florystycznego zbiorowisk roślinnych zależne są przede wszystkim od lokalnych zmian warunków siedliskowych. Większość obserwowanych zmian ma charakter fluktuacyjny, charakterystyczny dla zbiorowisk rozwijających się w stabilnych warunkach siedliskowych. W składzie roślinności na większości powierzchni nie wykazano w okresie 2008-2013 przekształceń o charakterze wyraźnie jednokierunkowym.

Okresowe zmiany zbiorowisk roślinnych o charakterze kierunkowym lub zmiany chaotyczne są głównie odpowiedzią na zaburzenia siedliska. Do zaburzeń tych należą m.in. zmiany powodowane nadmiernymi opadami w latach 2010 i 2011, w tym powódź (powierzchnia monitoringowa [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...]), okresowe prowadzenie intensywnego wypasu (powierzchnia [...], [...], [...]), zaprzestanie koszenia (powierzchnia [...]), eutrofizacja (powierzchnia [...]) oraz mechaniczne zmiany struktury siedliska, np. rozjeżdżanie (powierzchnia [...]). Część zmian w zbiorowiskach roślinnych jest efektem naturalnych procesów ekologicznych, głównie sukcesji wtórnej. Należy tu wymienić zwłaszcza zarastanie nieużytkowanych łąk i torfowisk (mechowisk) gatunkami szuwarowymi (powierzchnia [...], [...], [...]), ziołoroślowymi (powierzchnia [...], [...], [...]) oraz krzewami i drzewami (powierzchnia [...], [...], [...], [...]). Nie wykazano zależności przekształceń składu florystycznego zbiorowisk od zmian poziomu wód wgłębnych, badanych w piezometrach. Na stanowisku w W. (powierzchnia [...]), gdzie w ostatnich latach dokumentuje się obniżenie wód wgłębnych, nie wykazano reakcji szaty roślinnej względem czynnika wilgotności. Na większości powierzchni monitoringowych nie wykazano zmian roślinności mogących być efektem przesuszania siedlisk, a nawet na kilku powierzchniach obserwuje się stopniowe zwiększanie wilgotności (np. powierzchnia [...], [...]). Badania populacji gatunków wykazały bardzo różne reakcje tych gatunków na zmienność czynników siedliskowych. Stwierdzone zmiany mają albo charakter fluktuacyjny, albo kierunkowy. Zmiany kierunkowe należy interpretować indywidualnie, gdyż zależą one głównie od lokalnych warunków ekologicznych. Bardzo często tendencje regresywne populacji wynikają z sukcesji wtórnej roślinności - są efektem zarastania łąk i mechowisk.

Na stronie 276 Analizy porealizacyjnej z 2014 r. zawarto monitoring ptaków lęgowych na terenie Ostoi N. oraz okolicach odkrywki "T.", z którego wynika, iż działalność kopalni nie przyczyniła się do pogorszenia sytuacji gatunków uzależnionych od poziomu lustra wody. Poziom wód jeziora G. oraz poziom zwierciadła wód czwartorzędowych o trzeciorzędowych podlegał silnie skorelowanym wahaniom, co bezpośrednio wpływało na rozległość dostępnych siedlisk i stopień ich zawilgocenia, co bezpośrednio znajdowało odzwierciedlenie również w strukturze gatunkowej awifauny, jak i wielkościach zagęszczeń. Zmiany te miały charakter całkowicie naturalny, lecz nie należy zapominać, że wilgotność tej powierzchni uzależniona jest od poziomu wody w jeziorze G. , który podlega sztucznej regulacji. Zmiany w awifaunie lęgowej wywierały przede wszystkim warunki pogodowe, na niektórych terenach duży wpływ na awifaunę lęgową miał poziom wody w jeziorze G. . W Analizie zalecono aby w roku 2014 skierować przerzut części wód z odwodnienia odkrywki T. do zlewni Z. , w kierunku jeziora G. 1 poprzez ciek G. - D. .

W roku 2017 Zespół pod kierownictwem prof. Uniwersytetu [...] dra hab. T. Z. przeprowadził Monitoring Siedlisk Przyrodniczych i Gatunków Roślin w związku z wydobywaniem węgla [...] ze złoża T. oraz monitoring Roślin Chronionych przesadzanych na stanowiska zastępcze O/T. . Na wstępie dokumentu wskazano, że w raporcie zawarte są wyniki monitoringu siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin z roku 2017, prowadzonego w związku z wydobywaniem węgla [...] ze złoża "T.". Raport zawiera ponadto informacje z monitoringu trzech chronionych gatunków roślin, przeniesionych w roku 2011 z sąsiedztwa odkrywki na stanowiska zastępcze w okolice jeziora G. . Celem monitoringu jest ocena stanu i tendencji dynamicznych głównych siedlisk przyrodniczych oraz populacji cennych gatunków roślin w poszczególnych latach badań. Głównym zadaniem jest uchwycenie ewentualnych zmian monitorowanych elementów środowiska przyrodniczego, zachodzących w związku z wydobywaniem węgla [...]. Monitoring jest prowadzony od roku 2008. Dotyczy cennych siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin na obszarach Natura 2000, położonych stosunkowo niedaleko od kopalni odkrywkowej T.. Siedliska przyrodnicze i cenne gatunki roślin są chronione w granicach Specjalnego Obszaru Ochrony Jezioro G. [...], wyznaczonego na podstawie dyrektywy siedliskowej. Na terenach tych, w zbliżonych granicach, powołany jest także Obszar Specjalnej Ochrony O, [...], ustanowiony na podstawie dyrektywy ptasiej. Prowadzenie monitoringu jest wymogiem wynikającym z odpowiednich aktów prawnych, głównie z "Decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia".

Wyniki monitoringu z roku 2017 - podobnie jak z lat ubiegłych - wskazują, że kierunkowe przekształcenia i okresowe zmiany fluktuacyjne siedlisk przyrodniczych i innych zbiorowisk roślinnych powodowane są rozmaitymi czynnikami. W kilku przypadkach przyczyną zmian jest antropogeniczna intensyfikacja użytkowania lub brak użytkowania i uruchomienie procesów sukcesji wtórnej. Brak koszenia lub wypasu rekompensują — zwykle bardzo skutecznie — działania korygujące, tj. koszenie łąk lub mechowisk oraz ewentualnie wycinanie krzewów. Ponadto w kilku miejscach, dla utrzymania roślinności łąk trzęślicowych, celowo stosowane jest bardzo późne koszenie. Część powierzchni monitoringowych cechuje się tym, że ich zbiorowiska roślinne ulegają jednak większym lub mniejszym przekształceniom w kierunku roślinności siedlisk mniej uwilgotnionych. Dość wyraźne zmiany tego typu udokumentowano z W. i z M. . O ile w przypadku pierwszej powierzchni można rozważać wpływ odkrywki (względnie najmniejsza odległość od kopalni i spadek zwierciadła wód w piezometrach), to w drugim przypadku jest to prawdopodobnie efekt pobierania wody przez rozwijające się obok drzewa i krzewy. Natomiast nieznaczne takie zmiany obserwuje się głównie na powierzchniach w B. i na P. , gdzie głównym powodem osuszania siedlisk był deficyt opadów atmosferycznych w kilku ostatnich latach (2014-2016).

Specyficzną reakcją roślinności łąkowej na częste opady atmosferyczne w roku 2017 było zwiększenie wysokości warstwy zielnej. Dało to jednocześnie silniejsze zacienienie dna łąki, ograniczyło zatem udział niektórych gatunków zielnych oraz mchów. Liczba gatunków przeważnie uległa zmniejszeniu. Efekty tego zaobserwowano na przykład w B. i na P. . Wbrew pozorom wilgotne lata wcale nie muszą generować poprawy charakteru zbiorowisk roślinnych. Należy podkreślić, że lepsze warunki wilgotnościowe w roku 2017 wpłynęły na poprawę cech zbiorowisk łąkowych tylko w niektórych przypadkach. Zmiany cech zbiorowisk roślinnych (w tym siedlisk przyrodniczych), wykazane w roku 2017, to głównie zmiany niekorzystne. Stwierdzono je na 13 powierzchniach. Ich przyczyny były zróżnicowane. Natomiast tylko na 5 powierzchniach dostrzeżono niewielką poprawę stanu roślinności. Brak istotnych przekształceń wykazano również na 5 powierzchniach monitoringowych. Bardzo odmienne były także reakcje populacji badanych gatunków roślin na różne uwarunkowania siedliskowe. O lepszym lub gorszym rozwoju populacji gatunków zadecydowały w roku 2017 głównie czynniki meteorologiczne (częste opady atmosferyczne), natomiast rzadziej intensyfikacja oddziaływań gospodarczych człowieka oraz brak użytkowania generujący naturalną sukcesję roślinności. Częste i obfite opady bardzo dobrze wpłynęły na populacje Inula salicina, Dianthus snperbus i Gentiana pneumonanthe. Były jednak sytuacje odwrotne, gdyż bujna warstwa zielna, której rozwój był stymulowany opadami, wpływała niekorzystnie na egzystencję badanych roślin. Ustępowały one w konkurencji z trawami i zmniejszały udział, np. Allium angulosum. Lotus tenuis i Draba nemorosa. W kilku przypadkach wykazano zanik osobników niektórych gatunków. Wynika z tego wniosek, że reakcje poszczególnych populacji badanych gatunków były indywidualne, a wynikały głównie z naturalnych uwarunkowań siedliskowych, sposobu użytkowania ekosystemów łąkowych oraz z cech biologicznych danego taksonu. W roku 2017 przeprowadzono również Monitoring ptaków lęgowych na terenie Ostoi N. ([...]) oraz w okolicach Odkrywki T. . Zawiera on wyniki zebrane podczas sezonu lęgowego w ramach Monitoringu ornitologicznego.

Kolegium wskazało dalej, że w roku 2018 ponownie prowadzono monitoring wód poziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 - Jezioro G. w latach 2017-2021. W okresie sprawozdawczym styczeń - czerwiec 2018 wykonano badania terenowe zgodnie z założonym programem badań.

Odnosząc się do zarzutów wysuwanych w trakcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] Kolegium przypomniało, że art. 49 ust. 3 P.o.ś. wskazuje niezbędne informacje jakie wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w postępowaniu dotyczącym przedsięwzięć, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, natomiast art. 52 ust. 1 ustawy, w przypadku obowiązku sporządzenia raportu, wskazuje dla planowanego przedsięwzięcia elementy, które raport taki powinien zawierać. Kopalnia [...] "K." S.A. złożyła wniosek o wydanie decyzji wraz z wymaganym raportem o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Przedłożony przez inwestora raport, wbrew twierdzeniom, składających wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych, zawiera wymagane elementy, w tym określone w art.52 ust. 1 pkt 6 P.o.ś.

Opis przewidywanych negatywnych oddziaływań przedsięwzięcia obejmujących wtórne i skumulowane oddziaływania na środowisko zawiera bowiem rozdział 6 raportu. Ocenę raportu Kolegium już dokonało w treści niniejszego uzasadniania.

Wskazując na powyższe Kolegium doszło do przekonania, że żadna z powołanych przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji Wójta o środowiskowych uwarunkowaniach nie występuje. Nie ma bowiem w obowiązującym systemie prawa przepisu, z którym w oczywistej sprzeczności pozostawałaby decyzja stanowiąca przedmiot postępowania. Nie może go stanowić również art. 33 ust. 1 u.o.p. Zgodnie bowiem z postanowieniami tego przepisu: "Zabrania się, z zastrzeżeniem art. 34, podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w tym w szczególności:

1) pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000 lub

2) wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, lub

3) pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami.

Odkrywka T. jest realizowana poza granicami wyznaczonych obszarów Natura 2000, a zatem w żaden sposób nie wpływa na ich integralność. Nie można więc przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie ta przesłanka wystąpiła. Nie można również stwierdzić, aby w jakikolwiek sposób potwierdzony został negatywny wpływ na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Nie ma bowiem żadnych dowodów, które by to potwierdzały w dacie wydania decyzji z 2007 r. Najlepszym potwierdzeniem takiego stanu są wyniki przeprowadzonej analizy porealizacyjnej, z której jednoznacznie wynika, że nie ma przesłanek, które potwierdzałyby negatywny wpływ na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Nie potwierdzają go również wyniki regularnie prowadzonych badań monitoringowych przeprowadzonych w trakcie funkcjonowania odkrywki. Skoro zaś po kilku latach od rozpoczęcia eksploatacji węgla [...] z odkrywki "T." nie potwierdza się, aby przedsięwzięcie negatywnie oddziaływało na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, to tym bardziej brak jest podstaw do przyjęcia, że miało to miejsce w roku 2007, w którym wydano decyzję stanowiącą przedmiot postępowania (a na ten rok oceniana musi być prawidłowość jej wydania). W związku z tym nie można przyjmować aby również w tym zakresie doszło do naruszenia art. 33 ust. 1 u.o.p.

W ocenie Kolegium nie można również przyjąć aby doszło do pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000. Siedliska te w głównej mierze związane są bowiem z występowaniem wody. Ocena jej stanu już po rozpoczęciu realizacji przedsięwzięcia może więc potwierdzić, że jest on dobry i nie występują w tym zakresie negatywne tendencje.

Dalej Kolegium zaznaczyło, że rozpatrując sprawę ponownie wzięło również pod uwagę materiał dowodowy nieistniejący przed dniem wydania decyzji w pierwszej instancji, a mianowicie:

1) Syntetyczną analizę rezultatów badań prowadzonych w ramach tematu: wykonanie monitoringu wód podziemnych i powierzchniowych w okolicach obszaru Natura 2000 Jezioro G. wraz z badaniami gleboznawczymi - odkrywka T., opracowanie pod redakcją prof. dr hab. W. O. z Uniwersytetu [...] w P.;

2) Monitoring siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin w związku z wydobywaniem węgla [...] ze złoża T., dr hab. T. Z., prof. Uniwersytetu [...] w T. z Zespołem;

3) Monitoring roślin chronionych przesadzonych na stanowiska zastępcze O/T. , dr hab. T. Z., prof. Uniwersytetu [...] w T. z Zespołem;

4) Działania korygujące na terenie Ostoi N., prace terenowe i sprawozdanie, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi N. w K.;

5) Ocena skuteczności prac prowadzonych w ramach "Działań korygujących na terenie Ostoi N.", Towarzystwo Przyjaciół Ziemi N., w K..

6) Monitoring ptaków lęgowych na terenie Ostoi N. ([...]) oraz w okolicach odkrywki "T." - rok 2018",

7) "Monitoring środowiska wodnego rejonu odkrywek [...] Kopalnia [...] K. S.A. w roku hydrologicznym 2018 (X1.2015r. - X.2016r.) część IV. Odkrywka T. "; tom I wykonany przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy (IMGW PIB) Oddział w P. oraz tom II i III wykonane przez P. Sp. z o.o. z W..

Na wniosek Kolegium do organu w dniu 27 czerwca 2019 r. wpłynęła "Analiza porealizacyjna dla przedsięwzięcia: "Wydobywanie węgla [...] ze złoża T." dla okresu: 2014-2018, wykonana przez firmę P. sp. z o.o., W..

Na prośbę Kolegium z dnia [...] lipca 2019 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. podtrzymał informacje zawarte w piśmie z [...] stycznia 2019 r., [...] Ponownie wyjaśniono, "iż na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na wydobywaniu węgla [...] ze złoża "T." nie prognozowano znaczącego negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000: O. [...] oraz Jezioro G. [...] Powyższa ocena była zgodna z ówczesnym stanem wiedzy o przedsięwzięciu i możliwych jego oddziaływaniach. Należy mieć na uwadze, że ocena oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, w tym przyrodę jest dokonywana na podstawie założeń dotyczących przedsięwzięcia oraz dostępnej w chwili dokonywana oceny wiedzy i danych o środowisku. Z uwagi na powyższe, w decyzji nałożono obowiązek monitorowania stanu środowiska przyrodniczego podczas realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, w celu bieżącego podejmowania działań, w przypadku, gdy wyniki monitoringu wskazałyby na negatywny wpływ kopalni na przyrodę. [...] Z przedstawionych Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w P. monitoringów przyrodniczych wynika, że kopalnia węgla [...] "T." nie wpływa negatywnie na obszary Natura 2000: O. [...] i Jezioro G. [...] W obecnej ocenie posłużono się również wynikami monitoringów za rok 2018, przedłożonymi do tutejszego organu jako załączniki do pisma z 22 maja 2019 r., tj. Monitoringu ptaków lęgowych na terenie ostoi N. [...] oraz w okolicach odkrywki T. - rok 2018, Monitoringu siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin w związku z wydobywaniem węgla [...] ze złoża T. - rok 2018 i Monitoringu roślin chronionych przesadzonych na stanowiska zastępcze O/T. - rok 2018".

Z kolei Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B. informował że pismem z dnia 20 sierpnia 2019 r., [...] wezwał [...] Kopalnia [...] "K." S.A. o przedłożenie wyników monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych, w zakresie wynikającym bezpośrednio z decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] i, że po przedłożeniu przez inwestora opracowania możliwe będzie przeprowadzenie kompleksowej analizy z uwzględnieniem wyników monitoringu z 2018 r. Wcześniej, w piśmie z dnia 16 stycznia 2019 r., [...], Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B. zaznaczał jednak, że na podstawie dostarczonych przez [...] Kopalnię [...] K. S.A. wyników monitoringu porealizacyjnego (wykonanych w latach 2008-2017) nie stwierdzono aby w wyniku funkcjonowania odkrywki "T.", w okresie od wydania decyzji z dnia 7 sierpnia 2007 r. do dnia 16 stycznia 2019 r., doszło do wystąpienia znacząco negatywnego oddziaływania odkrywki na obszary Natura 2000 O. [...] i Jezioro G. [...] w granicach województwa k. .

Kolegium na dalszych kilkudziesięciu stronach przeanalizowało poszczególne dokumenty i opracowania złożone do akt, które obrazować mogą zakres oddziaływania kopalni odkrywkowej T. na Ostoję N. [...] oraz Jezioro G. [...]

W podsumowaniu decyzji organ zaznaczył, że duża część zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczy oceny prawidłowości sporządzenia raportu z 2007 r. Kolegium – na wyraźne zalecenia Sądów celem uzupełnienia materiału dowodowego – zgromadziło w toku swojego postępowania szereg dowodów, w tym również analizy porealizacyjne, inne analizy oraz liczne monitoringi, które nie potwierdzają obaw wnioskodawców dotyczących oddziaływania odkrywki na obszary O.. i Jezioro G. w stopniu uzasadniającym stwierdzenie nieważności Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...]

Organ zaznaczył, że miało szczególnie na uwadze wskazania Sądów, iż w oparciu o art. 258 TFUE wystosowano wobec Rzeczypospolitej Polskiej uzasadnioną opinię, która odnosi się bezpośrednio do tej samej inwestycji i w zasadniczej części podnosi tożsame zarzuty, jakie kierują pod adresem decyzji Wójta osoby domagające się stwierdzenia jej nieważności. Kolegium więc – mając na uwadze zasadę lojalnej współpracy wynikająca z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (wcześniej art. 10 TWE) – podjęło się wszelkich możliwych inicjatyw dowodowych w celu wykluczenia, że inwestycja, dla której decyzją Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] ustalono środowiskowe uwarunkowania, negatywnie oddziałuje na obszary Natura 2000. W ten sposób dokonano weryfikacji pod kątem istnienia w odniesieniu do decyzji Wójta wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., względnie – w sferze zgodności tej decyzji z przepisami krajowego i europejskiego prawa ochrony środowiska- art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. w zw. z art. 11 P.o.ś. obowiązującym w dacie jej wydania.

W ocenie Kolegium przeprowadziło ono postępowanie wyjaśniające gromadząc wszelkie możliwe materiały dowodowe i poddając je o ocenie w trybie art. 80 K.p.a., aby ustalić jak stwierdził Sąd (II SA/Po [...]), czy inwestycja, dla której udzielono zezwolenia decyzją Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., w dacie jego udzielenia nie mogła mieć negatywnego wpływu na obszary Natura 2000: O., [...] oraz Jezioro G. , [...], a konsekwencji, że nie naruszono art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 w zw. z art. 35a u.o.p. oraz art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43/EWG.

Zdaniem Kolegium postępowanie to pozwoliło uzyskać przekonanie, że zarówno skala jak i charakterystyka oddziaływania kopalni "T." na obszary chronione, wskazuje że nie doszło do kwalifikowanego naruszenia przepisów ochrony środowiska w rozumieniu art. 11 P.o.ś. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji), a w konsekwencji, że nie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. a także żadna inna z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 K.p.a.

Kolegium dodało, że w trakcie rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nieważności decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] uzyskało informację zawartą w piśmie Dyrektora Departamentu Zarządzania Środowiskiem w Ministerstwie Środowiska z dnia 10 września 2019 r., że postępowanie prowadzone przez Komisję Europejską przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w związku z uchybieniem zobowiązaniom określonym w art. 6 ust. 2 i 3 w związku z art. 7 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory oraz wynikającym z wykładni dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach C-117/03 Dragaggi oraz C-244/05 Bund Naturschutz w odniesieniu do budowy i eksploatacji kopalni odkrywkowej [...] "T." (naruszenie 2008/4796) zostało zamknięte dnia 11 kwietnia 2019 r. Oznacza to, że Komisja Europejska zaakceptowała wyjaśnienia strony polskiej w tej sprawie. Informacja ta jest publicznie dostępna na stronie Komisji Europejskiej.

Skargę na decyzję Kolegium z dnia 27 września 2019 r. złożyli J. I. oraz Fundacja X.. Skarżący – domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji z 2019 r. i żądając stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] – przedstawili szereg zarzutów, przede wszystkim procesowych.

Zdaniem skarżących naruszono art. 153 P.p.s.a. przez zignorowanie ocen prawnych i wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wydanych w sprawie wyrokach i nieprzeprowadzenie badania zaskarżonej decyzji Wójta w celu upewnienia się, że inwestycja, dla której ustalono środowiskowe uwarunkowania nie oddziałuje negatywnie na obszary Natura 2000 (w zgodzie z wymogami dyrektywy siedliskowej sprecyzowanej przez Trybunał Sprawiedliwości).

Wśród zarzutów proceduralnych wymieniono naruszenia: art. 89 K.p.a. w zw. z art. 17 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych przez nieprzeprowadzenie rozprawy, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 157 § 1 K.p.a. (przez niewstrzymanie z urzędu oraz na wniosek strony wykonania decyzji mimo oczywistego prawdopodobieństwa, że jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a.), art. 138 K.p.a. (cyt.: "wskazującego rodzaje decyzji organu odwoławczego, wśród których brak odmowy stwierdzenia czegokolwiek"), art. 158 § 2 K.p.a. ("przez nierozważenie stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji Wójta z naruszeniem prawa w sytuacji, gdy nie można stwierdzić jej nieważności"), art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a. (przez niewskazanie podstawy prawnej odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wójta i pominięcie podstawy stwierdzania nieważności wskazanej w art. 156 § 1 K.p.a. oraz przywołanie przepisów ustawy o ochronie przyrody, które nie obowiązywały w dacie wydania decyzji).

W ramach zarzutów materialnoprawnych skarżący wskazali na art. 33, art. 34 ust. 1 i art. 35a u.o.p., art. 6 ust. 3 i ust. 4 w zw. z art. 7 dyrektywy Rady 92/43/EWG, art. 1 i 4 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz art. 10, 32 ust. 1 pkt 1 i 56 P.o.ś.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przystępując do przedstawienia motywów niniejszego wyroku przypomnieć należy, co sygnalizowano na wstępie, że obie wydane po sobie decyzje Kolegium – obecnie objęte kontrolą Sądu – to jest decyzja z dnia 27 września 2019 r., [...], [...] oraz poprzedzająca ją decyzja tegoż organu z dnia 18 stycznia 2019 r., [...], wieńczą trwające ponad 11 lat postępowanie nadzwyczajne, którego przedmiotem jest decyzja Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] o ustaleniu na rzecz [...] Kopalni [...] "K." S.A. w K., środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na wydobywaniu węgla [...] ze złoża "T." w granicach gminy W..

W sprawie kilkukrotnie wydawano wyroki, jednak – wbrew temu co wskazuje się w skardze – tylko część z nich ma merytoryczne znaczenie. W ramach głównego wątku sprawy wydano wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 maja 2010 r., II SA/Po [...], Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2012 r., II OSK [...], a następnie przy ponownym rozpoznaniu po raz kolejny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2012 r., II SA/Po [...] oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 7 października 2014 r., II OSK [...].

Ujmując to w sposób najbardziej syntetyczny można skonstatować, że wyrok II SA/Po [...] zdezaktualizował się. Był to wyrok uwzględniający skargę, opierający się przede wszystkim na zidentyfikowaniu wad w zakresie sposobu sformułowania decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] (poprzez zamieszczenie w jej części regulacyjnej niej odesłań do raportu i innych dokumentów). Wyrok ten został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny w całości (II OSK [...]), gdyż sąd drugiej instancji nie podzielił stanowiska, iżby dostrzeżone wówczas mankamenty decyzji z dnia 7 sierpnia 2007 r. mogły stanowić podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Odmienną i pełną ocenę merytoryczną postępowania administracyjnego przeprowadził Sąd w wyroku z dnia 6 listopada 2012 r., II SA/Po [...] i orzeczenie to odegrało w sprawie najważniejszą rolę. Stwierdzono w nim – co zostało następnie w zasadzie w całokształcie zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku II OSK [...] – że wobec faktu wszczęcia i prowadzenia po adresem Polski postępowania naruszeniowego przez Komisję Europejską (postępowanie 2008/4796), w świetle zasady lojalnej współpracy wynikającej z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej – jako konieczne jawi się powtórzenie postępowania administracyjnego-nieważnościowego w odniesieniu do decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...]

Sąd (II SA/Po [...]) w sposób jednoznaczny wyłuszczył braki w ocenie oddziaływania inwestycji na środowisko, a konkretnie na obszary Natura 2000 O., [...] oraz Jezioro G. , [...]. Podkreślił dalej, że dotychczasowe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Kolegium (to jest poprzedzające wówczas kontrolowane decyzje z 2009 r.) i przedstawiona przez ten organ argumentacja nie pozwalały z całą pewnością wykluczyć, że inwestycja, na której realizację udzielono zezwolenia (ustalono środowiskowe uwarunkowania) decyzją Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., w dacie jego udzielenia, mogła mieć negatywny wpływ na obszary Natura 2000: O., [...] oraz Jezioro G. , [...], a w konsekwencji, że nie dało się przesądzić, czy nie naruszono art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 w zw. z art. 35a u.o.p. oraz art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43/EWG. Zdaniem Sądu (II SA/Po [...]) dopiero uzyskanie całkowitej pewności co do skali i charakterystyki oddziaływania kopalni "T." na obszary chronione może stanowić podstawę do uznania, że nie doszło do kwalifikowanego naruszenia przepisów ochrony środowiska w rozumieniu art. 11 P.o.ś., a w konsekwencji, że nie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.

Sąd (II SA/Po [...]) podkreślił też, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 7 sierpnia 2007 r., właśnie ze względu na konieczność rozstrzygnięcia istnienia albo nieistnienia naruszeń prawa ochrony środowiska w dacie wydania decyzji (art. 11 P.o.ś.), w tym prawa europejskiego, "jest jedynym postępowaniem w ramach którego organy administracji mogą i powinny podjąć dopuszczalne prawem środki dowodowe w celu upewnienia się czy inwestycja nie ma negatywnego wpływu na obszary Natura 2000 r. i dopiero uzyskawszy pewność co do tego, że takie negatywne oddziaływanie nie występuje, mogą odmówić stwierdzenia nieważności decyzji. Obowiązek takiego właśnie procedowania wynika z zasady lojalnej współpracy wynikającej z art. 4 ust. 3 TUE oraz zasady efektywności. Ta druga zasada polega na zapewnieniu warunków dla skutecznego stosowania i efektywnego kontrolowania respektowania norma prawa unijnego".

W obecnie złożonej skardze J. I. i Fundacja X. przedstawili szereg zarzutów proceduralnych i materialnych, niemniej ich ocenę rozpocząć należy od wskazania, że wszystkie one oscylują wokół tezy wyłaniającej się z całokształtu skargi – otóż skarżący dążą do wykazania, że kopalnia odkrywkowa "T.", dla której ustalono środowiskowe uwarunkowania decyzją Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] – wbrew niektórym przeciwnym powstałym później opracowaniom, powinna być uznana za taką, co do której negatywnych oddziaływań na obszar Natura 2000 i środowisko wodne (w dacie 7 sierpnia 2007 r.) nie można było wykluczyć.

To z kolei – w ocenie skarżących – powoduje, że decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach miano wydać w warunkach sprzeczności z art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 w zw. z art. 35a u.o.p. oraz art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy 92/43 oraz art. 1 i art. 4 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej, a więc w warunkach kwalifikowanego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie jej nieważności.

Sąd obecnie rozpoznający skargę nie zgadza się z zaprezentowanym w skardze kierunkiem argumentacji.

W tym miejscu, tytułem wstępu, Sąd zaznacza, że stosownie do poprzednio wydanego – zresztą przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – wyroku II SA/Po [...], nadal niezmiennie przy ocenie sprawy kierował się kryterium legalności, lecz ze szczególnym uwzględnieniem ważkich w postępowaniach z zakresu ochrony środowiska: zasadą przezorności oraz potrzebą szczególnej dbałości o chronione prawem unijnym obszary siedlisk przyrodniczych. Te ostatnie aspekty odegrały w sprawie istotną rolę i ukierunkowały jej przebieg, zwłaszcza gdy okazało się, że wobec prowadzonej przez Komisję Europejską wobec Polski procedury naruszeniowej 2008/4796 uzupełnienie postępowania dowodowego w ramach postępowania nieważnościowego okazało się jedyną dopuszczalną proceduralnie według polskiego prawa metodą, aby konwalidować poważne naruszenie prawa unijnego, to jest w trybie procesowym upewnić się, czy kopalnia odkrywkowa "T." nie jest zdolna powodować negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000.

W ocenie obecnie orzekającego Sądu Kolegium w decyzji z dnia 27 września 2019 r., [...], [...] w sposób należyty zidentyfikowało swoją rolę i dużym nakładem pracy przeprowadziło adekwatne i bardzo obszerne postępowanie wyjaśniające, pozwalające z wystarczającą dozą pewności uznać, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] wydana dla kopalni odkrywkowej "T." nie narusza prawa w sposób kwalifikowany, uzasadniający stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 w zw. z art. 11 P.o.ś. (jako naruszającej Prawo ochrony środowiska) względnie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (jako rażąco naruszającej prawo).

Jak to szeroko zostało wyjaśnione w wyroku II SA/Po [...] (cytowanym w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia) w sprawie należało odpowiedzieć na pytanie, czy dopuszczone w 2007 r. wydobycie węgla [...] w odkrywce "T." spowoduje znaczące negatywne oddziaływanie na obszary Natura 2000, względnie na środowisko wodne w kontekście założeń Ramowej Dyrektywy Wodnej, czy przeciwnie – takie negatywne oddziaływania można w oparciu o dostępną wiedzę wykluczyć. Jednocześnie Sąd (II SA/Po [...]) wskazał jednoznacznie, że zidentyfikowanie znaczących negatywnych oddziaływań przedsięwzięcia na obszary chronione dyrektywą 92/43/EWG, oznaczać będzie poważną kolizję z prawem unijnym (tą dyrektywą) oraz realizującymi ją w polskim obszarze prawnym przepisami u.o.p.

W ponad 130 stronicowej decyzji z dnia 27 września 2019 r., [...], [...] Kolegium w sposób bardzo szczegółowy przeanalizowało "Raport o oddziaływaniu Odkrywki T. na środowisko" autorstwa mgr inż. H. P. i mgr J. K. (zob. czarną teczkę opisaną jako "Raport..." w aktach administracyjnych), który był wykorzystany w postępowaniu środowiskowym z 2007 r. (zob. s. [...] i nast. uzasadnienia decyzji). Organ weryfikował ten dokument pod kątem formalnym (art. 52 ust. 1 pkt 15 P.o.ś. według brzmienia z 2007 r.), pod kątem kompletności w świetle odnośnych przepisów P.o.ś. (s. [...] i s. [...] uzasadnienia decyzji) oraz właśnie pod kątem identyfikacji oddziaływań na środowisko wodne, a – zwłaszcza – przez ten pryzmat, na stan siedlisk i chronione gatunki.

Analiza Kolegium, której przebieg został szczegółowo przytoczony w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia, w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości. W szczególności organ wyłuszczył wszystkie te treści opracowania mgr inż. H. P. i mgr J. K., które świadczą o tym, że przygotowując przedsięwzięcie w okolicy T., brano pod uwagę oddziaływania na obszary chronione dyrektywą 92/43/EWG. Organ nie pominął także elementu, który przed laty stał się zarzewiem sporu, a więc fragmentu na s. 213 Raportu, gdzie stwierdza się, iż "na etapie projektowania inwestycji nie ma możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań" (zob. część sprawozdawcą uzasadnienia wyroku II SA/Po [...]). W ocenie obecnie orzekającego Sądu Kolegium w swych obszernych rozważaniach wykazało, że fragment ten nie świadczył o intencjonalnych lukach w Raporcie o oddziaływaniu Odkrywki T. na środowisko, które mogłyby wskazywać, że dopuszczano przedsięwzięcie nie wyjaśnione pod kątem oddziaływań na obszary Natura 2000.

Zdaniem Sądu Kolegium trafnie sięgnęło – przy okazji i w związku z weryfikacją raportu, do opracowania Państwowego Instytutu Geologicznego w W. przygotowanego na potrzeby Urzędu Marszałkowskiego Województwa K. "Ekspertyza Hydrogeologiczna dotycząca prognozy zagrożeń Jeziora G. i jego zlewni w związku z planowanym uruchomieniem odkrywki złóż węgla [...] T. [...] K. w K. S.A." (zob. niebieską teczkę wpiętą w segregatorze – Tom [...] akt administracyjnych).

Ekspertyza ta zawiera pogłębioną analizę dokumentacji hydrogeologicznej i raportu o oddziaływaniu projektowanej odkrywki "T." w aspekcie prezentowanych tam wyników prognostycznych badań zmian stanu wód podziemnych i powierzchniowych związanych z planowanym odwodnieniem odkrywki. Powiązanie tego dowodu ze sprawą jest o tyle istotne, że odnosi się on do wiarygodności prognoz modelowych P. sp. z o.o. z W. (2006). Tymczasem badania modelowe były podstawą dla określenia w dokumentacji hydrogeologicznej warunków odwadniania odkrywki (P. 2007) oraz w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko - dla określenia wpływu odwadniania na zmiany stosunków wodnych w obszarach chronionych. Można więc uznać – tu zwłaszcza w kontekście zarzutów skargi, że nie odnoszono się do dokumentów pozwalających skontrolować kształt inwestycji na datę wydania decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] – że powyższa ekspertyza niejako potwierdza wyniki "Raportu o oddziaływaniu Odkrywki T. na środowisko" autorstwa mgr inż. H. P. i mgr J. K., który był wykorzystany w postępowaniu z 2007 r.

W dalszej części uzasadnienia decyzji Kolegium z dnia 27 września 2019 r., [...], [...] organ odniósł się do całego spektrum innych opracowań, które podzielić można na takie, które dotyczą sfery badawczo-teoretycznej (analizy porealizacyjne) oraz czysto badawczej (tzw. monitoringi). Organ przedstawił i ocenił dostępne dokumenty na kilkudziesięciu stronach decyzji, wykazując – w ocenie Sądu przekonująco – że wszystkie identyfikowalne oddziaływania kopalni odkrywkowej "T." albo nie sięgają obszarów [...] oraz Jezioro G. , [...] albo nie sięgają ich w stopniu, który pozwalałby stwierdzić znaczące negatywne oddziaływanie na nie. W szczególności zwraca uwagę to, że Kolegium przywiązywało wagę do określenia zakresu oddziaływań leja depresji jako takiego (zob. np. s. [...] uzasadnienia decyzji), ale też na wielu stronach uzasadnienia decyzji odrębnie badało możliwe pogorszenie warunków bytowania gatunków uzależnionych zwłaszcza od poziomu lustra wody (zob. zwłaszcza s. [...] i nast. uzasadnienia decyzji).

Zdaniem Sądu analizę dostępnych materiałów przeprowadzoną przez Kolegium dopełnia to, że organ podjął się identyfikacji wśród tych dowodów treści, które pozwalają ustalić przyczyny – obiektywnych, to jest stwierdzonych badaniami – zmian w środowisku, jakie zaistniały w czasie funkcjonowania kopalni odkrywkowej "T.". Dane wyłuszczone z dostępnych dokumentów, zwłaszcza z wymaganej od inwestora analizy porealizacyjnej z 2014 r. (zob. s. [...] i nast. uzasadnienia decyzji) ukazują złożoność procesów przyrodniczych, ale i pozwalają założyć, że nie jest tak, iż każda zmiana w środowisku w obszarze kilku kilometrów od odkrywki, zwłaszcza w środowisku wodnym i jego następstwach, musi być przypisywana działalności tej odkrywki. Istnieje bowiem szereg różnych czynników, w tym nie wykluczając antropopresji (innej niż aktywność wydobywcza), które mogą przyczyniać się do zmian w środowisku.

Nie można także nie dostrzegać, że w decyzji Kolegium objętej obecnie skargą, poświęcono uwagę formalnym aspektom i ramom działalności kopalni odkrywkowej "T.".

Na s. [...] odniesiono się do warunków prawnych uzyskania przez [...] Kopalnia [...] "K." S.A. pozwoleń wodnoprawnych – decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia 27 listopada 2008 r., [...] oraz kolejnej decyzji z dnia 28 grudnia 2017 r., [...] Organ zwrócił uwagę, że także te rozstrzygnięcia dotyczyły między innymi długotrwałego obniżenia poziomu zwierciadła wody podziemnej, a więc w postępowaniach o pozwolenia wodnoprawne uwarunkowania w tym zakresie badano. Fakt udzielenia pozwoleń wodnoprawnych potwierdza, że doszło do kolejnej weryfikacji oddziaływań przedsięwzięcia na środowisko wodne.

Wreszcie wskazać należy, że Kolegium – stosownie do wskazania zawartego w wyroku II SA/Po [...] – odniosło swe rozważania do Standardowych Formularzy Danych dotyczących obszarów O., [...] oraz Jezioro G. , [...]. Dane z tych formularzy zostały w dużej części przytoczone w uzasadnieniu decyzji i to w ich kontekście analizowano poszczególne opracowania dotyczące zidentyfikowanych oddziaływań kopalni odkrywkowej "T.".

Podsumowując, w ocenie Sądu Kolegium w sposób wyczerpujący wywiązało się nałożonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (II SA/Po [...]) i potwierdzonego przez Naczelny Sąd Administracyjny (II OSK [...]), obowiązku weryfikacji, czy przedsięwzięcie, którego dotyczy decyzja Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...], może znacząco oddziaływać na obszary chronione dyrektywą 92/43/EWG, czy jest to wykluczone. W ocenie Sądu Kolegium w sposób przekonujący wykluczyło możliwość wystąpienia takich oddziaływań, a to z kolei oznacza, że decyzja środowiskowa nie pozostaje w kwalifikowanej kolizji ani ze wskazaną dyrektywą siedliskową, ani z polską ustawą (u.o.p.).

W tym miejscu dodać też trzeba, że w dużej mierze rozważania Kolegium dotyczą środowiska wodnego i można z nich wywieść, że kształt przedsięwzięcia – kopalni odkrywkowej – nie przyczyni się do negatywnych oddziaływań ochronę wód, w każdym razie w stopniu, w którym można by twierdzić o naruszeniu Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów proceduralnych J. I. i Fundacji X. Sąd wskazuje, że żaden z nich nie daje podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji.

Skarżący uważają, że Kolegium obowiązane było przeprowadzić w sprawie rozprawę administracyjną, a obowiązek ten wywiedli z art. 89 K.p.a. oraz art. 17 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych. Zarzut ten nie może być uznany za skuteczny. Zgodnie z art. 89 § 1 i 2 K.p.a. "organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa". "Organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin". Z kolei wskazany przez skarżących art. 17 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych stanowi, że "orzeczenia kolegium zapadają po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym".

Sprawa rozstrzygnięta przez Kolegium prowadzona była w trybie postępowania nadzwyczajnego-nieważnościowego, a rozpoznaniu nie podlegała sprawa z zakresu środowiskowych uwarunkowań jako taka, ale oceniano, czy decyzja Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...], wydana w tym przedmiocie, dotknięta była wadami kwalifikowanymi. Przyznać trzeba oczywiście, że w wyroku II SA/Po [...] Sąd nakazał znacząco rozszerzyć postępowanie dowodowe w kierunku badania oddziaływań kopalni odkrywkowej "T.", niemniej w ocenie aktualnie orzekającego Sądu, mimo to sprawy nie można uznać za taką, w której rozprawa zapewniałaby "przyspieszenie lub uproszczenie postępowania", względnie "zachodziłaby potrzeba uzgodnienia interesów stron". W wyroku II SA/Po [...] Sąd nakazał zebranie dowodów dotyczących oddziaływania kopalni i wskazał inwestora jako zobowiązanego do ich dostarczenia ("Przyjmuje się w nim [w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości – uw. Sądu], iż zgodnie z dyrektywą siedliskową dopiero "upewnienie się’ przez organy, że przedsięwzięcie nie powoduje negatywnego oddziaływania na obszary chronione, jest warunkiem zgody na jego realizację. To "upewnienie się" wymaga przedstawienia rzetelnych danych przez inwestora"). W toku postępowania przed Kolegium zebrano szereg różnego rodzaju dokumentów dotyczących oddziaływania przedsięwzięcia, a ich analiza okazała się wystarczająca, aby wyczerpująco i przekonująco uzasadnić rozstrzygnięcie organu. Z tych powodów, w ocenie Sądu, uznać należy, że przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie było koniecznie wymagane, a w każdym razie nie ma podstaw, aby brak tej formy procesowej uznać za mający wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie podziela stanowiska skarżących, że zaniechanie rozprawy prowadziło też do naruszenia Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska sporządzonej w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706, także Dz. Urz. UE L 124 z dnia 17 maja 2005 r., s. 4). Przepis Konwencji, który na stronie 20 skarg zacytowano (bez podania numeru jednostki redakcyjnej), to art. 9 ust. 3 tej umowy międzynarodowej. Po pierwsze nadmienić trzeba, że art. 9 ust. 3 Konwencji nie jest przepisem adekwatnie powołanym do niniejszej sprawy. Jest to regulacja stanowiąca postulat (skądinąd uznawany w orzecznictwie za wiążący) skierowany do państw-sygnatariuszy, mający skłonić je do zapewnienia prawa do procedur odwoławczych i do wymiaru sprawiedliwości we wszystkich sferach z zakresu ochrony środowiska. W realiach niniejszej sprawy – jeżeli już odwoływać się do Konwencji z Aarhus – należałoby przywołać raczej art. 9 ust. 2, który stanowi o obowiązku zapewnienia osobom mającym wystarczający interes lub powołujących się na naruszenie uprawnień (i zrównanym z nimi w prawach organizacjom ekologicznym) dostęp do procedur odwoławczych i sądowych. Art. 9 ust. 2 Konwencji z Aarhus odnosi się bowiem do spektrum spraw z art. 6 Konwencji, a spektrum to ostatecznie definiuje Załącznik nr I. Tam pod pozycją 16 wymieniono górnictwo odkrywkowe. Podsumowując przedstawione tu pokrótce wyjaśnienie, Sąd zaznacza, że nie przeczy, że sprawa, która zakończona została decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] jest sprawą wymagającą zapewnienia udziału społeczeństwa, a także wymagającą zapewnienia temu społeczeństwu prawa do środków zaskarżenia. W ocenie Sądu prawa wynikające z art. 9 ust. 2 Konwencji z Aarhus nie zostały naruszone. W sprawie osoby zainteresowane kwestionowaniem wyniku postępowanie nadzwyczajnego mającego za przedmiot decyzję dotyczącą kopalni odkrywkowej "T." nie były ograniczone w środkach prawnych. W sprawie dopuszczono do udziału w postępowaniu, także obecnym – skargowym – organizacje ekologiczne. Oznacza to, że zadośćuczyniono art. 9 ust. 2 Konwencji z Aarhus. Konwencja nie wymaga natomiast od prawodawcy krajowego zapewnienia rozprawy przed organem administracji w postępowaniach nadzwyczajnych, gdyż nie jest to nakazana forma udziału społeczeństwa w sprawach z zakresu ochrony środowiska.

Zdaniem Sądu nie naruszono art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zakres zebrania i poziom szczegółowości analizy materiału dowodowego ocenić należy jako wystarczający dla wydania decyzji w niniejszej sprawie, i to także przy uwzględnieniu wskazań dotyczących postępowania wyjaśniającego wynikających wyroku II SA/Po [...]. Sąd odnotował oczywiście, że postulatem skarżących (wyrażonym na s. [...] skargi) było przeprowadzenie także dowodów z innych opracowań. Zauważyć należy, że postulat ten, co sami przyznają, składany był już na etapie skargi w sprawie II SA/Po [...], niemniej orzekający wówczas Sąd nie nakazał zbierania i analizowania dowodów z opracowań naukowych w konkretnych źródeł. Sąd obecnie orzekający podkreśla, że pod kątem zakresu dowodów, kontrolowane postępowanie przed Kolegium przeprowadzono prawidłowo i wszechstronnie. Zwrócić należy uwagę, że skoncentrowano się na opracowaniach fachowych, dotyczących konkretnie odkrywki "T." i opartych na danych z założeń wspólnych z Raportem (z 2006 r.), na danych z analiz porealizacyjnych oraz na danych z monitoringu środowiska.

Niezrozumiałe zdaniem Sądu są zarzuty dotyczące naruszenie art. 157 § 1 K.p.a. poprzez "niewstrzymanie z urzędu oraz na wniosek strony wykonania decyzji mimo oczywistego prawdopodobieństwa, że jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a." oraz art. 138 K.p.a., cyt.: "wskazującego rodzaje decyzji organu odwoławczego, wśród których brak odmowy stwierdzenia czegokolwiek".

Po pierwsze, art. 157 § 1 K.p.a. dotyczy właściwości organu, która bezsprzecznie została dochowana, a nie wstrzymania wykonania decyzji. Gdyby nawet uznać, że skarżący oczywiście pomylili się, to znaczy chcieli powołać art. 159 § 1 K.p.a. (o wstrzymaniu wykonania decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym), to i tak zarzut naruszenia tego ostatniego przepisu byłby całkowicie chybiony. Niniejsza sprawa nie dotyczy bowiem przesłanek wstrzymania decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...], ale dotyczy zagadnienia podstawowego, to jest przesłanek nieważności, których nie stwierdzono. A skoro tak, to tym bardziej nie było pola do wstrzymywania decyzji.

Gdy chodzi o naruszenie art. 138 K.p.a., to Sąd nie jest w stanie zidentyfikować, co mieli na myśli skarżący, wyjaśniając, że przepis ten "wskazuje na rodzaje decyzji organu odwoławczego, wśród których brak odmowy stwierdzenia czegokolwiek". Pokreślenia wymaga, że decyzją Kolegium z dnia 18 stycznia 2019 r., [...] jednoznacznie odmówiono stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...], natomiast decyzją z dnia 27 września 2019 r., [...], [...] Kolegium utrzymało własne rozstrzygnięcie w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 137 § 3 K.p.a. Struktura wymienionych decyzji i ich porządek proceduralny nie budzą wątpliwości i nie nasuwają zastrzeżeń.

Zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a. przez niewskazanie podstawy prawnej odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wójta i pominięcie podstawy stwierdzania nieważności wskazanej w art. 156 § 1 K.p.a. jest całkowicie chybiony. Podstawy prawne odmowy stwierdzenia nieważności omówione zostały na kilkunastu stronach zaskarżonej decyzji (k. [...] i nast.). Doprecyzować należy też, że w art. 156 § 1 K.p.a. wskazano kilka podstaw stwierdzenia nieważności decyzji, niemniej w niniejszej sprawie, po ukierunkowaniu sprawy na skutek wyroku II SA/Po [...], rozważać należało dwie spośród nich – art. 156 § 1 pkt 7 w zw. z art. 11 P.o.ś. względnie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Z opisanych przyczyn nie można się zgodzić ze skarżącym J. I. oraz Fundacją X., że doszło do naruszenia art. 33, art. 34 ust. 1 i art. 35a u.o.p., art. 6 ust. 3 i ust. 4 w zw. z art. 7 dyrektywy Rady 92/43/EWG, art. 1 i 4 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz art. 10, art. 32 ust. 1 pkt 1 i art. 56 P.o.ś. Jak już wyjaśniono, Kolegium – stosownie do wskazań wyroku II SA/Po [...], przeprowadziło wyczerpujące postępowanie wyjaśniające, pozwalające z wystarczającą dozą pewności uznać, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach z dnia 7 sierpnia 2007 r., OŚ-7624/5/2006 wydana dla kopalni odkrywkowej "T." nie narusza rygorów ochrony obszarów Natura 2000 zawartych w u.o.p. oraz dyrektywie Rady 92/43/EWG, a nadto nie zidentyfikowano zjawisk, które mogłyby świadczyć o naruszeniu Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Nie jest jasne, co mieli na myśli skarżący podnosząc zarzuty naruszenia art. 10, 32 ust. 1 pkt 1 i 56 P.o.ś. Dwa pierwsze z wymienionych przepisów (w brzmieniu z sierpnia 2007 r.) dotyczą udziału społeczeństwa w sprawach z zakresu ochrony środowiska i odnoszą się bezpośrednio do spraw o ustalenie środowiskowych uwarunkowań. Jeszcze raz przypomnieć należy, że postępowanie, którego dotyczy niniejsza skarga, nie jest postępowaniem w sprawie ustalenia środowiskowych uwarunkowań, ale postępowaniem nadzwyczajnym, w którym bada się przesłanki nieważności w odniesieniu do innej decyzji ostatecznej. Niemniej zaznaczenia wymaga, że w sferze procesowej wszystkim legitymowanym podmiotom zapewniono możliwość aktywnego w nim udziału.

Gdy chodzi o art. 56 P.o.ś., to zauważyć należy, że przepis ten ma charakter rozbudowany, a skarżący nie wyjaśniają, naruszenie jakich konkretnie regulacji zarzucają. W kontekście art. 56 P.o.ś. Sąd odnotowuje, że Kolegium w swej decyzji badało kompletność decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...] pod kątem między innym tego przepisu i nie znalazło jakichkolwiek podstaw, aby z powodu jego naruszenia decyzję zakwestionować. Sąd również nie dopatruje się w tym zakresie żadnych naruszeń.

Końcowo Sąd zaznacza, że odstąpił od analizy i przytaczania w części merytorycznej niniejszego uzasadnienia tych wszystkich wątków dotyczących decyzji Wójta z dnia 7 sierpnia 2007 r., [...], które były już opisane w wyrokach II OSK [...], II SA/Po [...]. W szczególności z góry odrzucono jako podstawy stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej powody, takie jak sposób sformułowania samej decyzji (II OSK [...]). Podobnie, o ważności decyzji z dnia 7 sierpnia 2007 r. nie zaważyła kwestia wariantowania przedsięwzięcia (II SA/Po [...]), tym bardziej, że ustalono, iż wariant wybrany do realizacji nie wykazuje znaczących negatywnych oddziaływań na obszary Natura 2000.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarga podlegała więc oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. [...] akt sądowych).