Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1994/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6366 Tabele wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 70, art. 104 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 i ust. 5, art. 105 ust. 5 pkt 1, art. 107 ust. 4, art. 107 (1) ust. 1, art. 110 (11) do art. 110 (16), art. 110 (17) ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 90 poz 631
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - tekst jednolity
article: art. 183 § 1, art. 176, art. 188, art. 200, art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 6 lutego 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska /spr./ sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2057/11 w sprawie ze skargi [...] Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Warszawie na decyzje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od [...] Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Warszawie na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie wyrokiem z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2057/11 w sprawie ze skargi [...] Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...]; w pkt 2. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; w pkt 3. zasądził od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego [...] Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Warszawie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] lipca 2011 r., nr [...], po ponownym rozpoznaniu wniosku [...] Stowarzyszenia [...] z [...] maja 2008 r. o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do montażu utworów audiowizualnych, odmówił udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] maja 2008 r. [...] Stowarzyszenie [...] (zwane dalej [...]) złożyło do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniosek o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do montażu utworów audiowizualnych na następujących polach eksploatacji: 1) nadawanie; 2) reemisja; 3) wyświetlanie; 4) publiczne odtwarzanie (odtworzenia mechaniczne); 5) odtwarzanie publiczne w czasie i miejscu określonym przez odbiorcę; 6) reprodukowanie, bez względu na wykorzystywaną technikę, na egzemplarzach przeznaczonych dla własnego użytku osobistego; 7) utrwalanie na nośnikach; 8) wprowadzanie do obrotu; 9) najem; 10) użyczanie; 11) rozpowszechnianie przy zastosowaniu innych środków publicznego udostępniania utworów; 12) wykorzystywanie w innych utworach; 13) ustalanie i dochodzenie wynagrodzenia w przypadkach, w których nie jest konieczne uzyskanie zezwolenia na określone korzystanie; 14) dochodzenie wszelkich roszczeń z tytułu naruszeń praw autorskich do montażu; 15) dochodzenie należnej montażystom części opłat od czystych nośników i urządzeń kopiujących utwory audiowizualne, dla własnego użytku osobistego. Do wniosku załączone zostały następujące dokumenty: statut [...], w § 6 przewidujący zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi montażystów jako jeden z celów Stowarzyszenia; odpis postanowienia sądu z 13 kwietnia 2004 r. o wpisie [...] do Krajowego Rejestru Sądowego; lista członków [...], zawierającą 65 nazwisk; wzór oświadczenia o powierzeniu do zbiorowego zarządzania przez [...] autorskich praw majątkowych; lista uprawnionych, którzy powierzyli [...] swoje autorskie prawa majątkowe do zbiorowego zarządzania, zawierająca 64 nazwiska; kopia uchwały organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi - Stowarzyszenia [...] nr [...], określająca zasady repartycji wynagrodzeń dla współtwórców utworów audiowizualnych, uwzględniająca montażystów jako uprawnionych do wynagrodzenia. W uzasadnieniu wniosku [...] stwierdziło, że zrzesza najwybitniejszych polskich montażystów i jest reprezentatywne dla tego środowiska zawodowego, ponadto podejmuje działania także na rzecz montażystów niezrzeszonych, występując jako negotiorum gestor. Wnioskodawca stwierdził także, że dotychczas żadna organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi nie podejmowała działań na rzecz twórców montażu utworów audiowizualnych. Opierając się na składkach członkowskich, potrąceniach na koszty inkasa oraz pracy społecznej członków [...] stworzyło natomiast struktury organizacyjne umożliwiające kontrolę rynku, zawieranie umów, inkasowanie wynagrodzeń należnych twórcom montażu, dokonywanie repartycji zainkasowanych wynagrodzeń oraz dochodzenie ochrony w przypadku naruszenia praw. Zdaniem wnioskodawcy, Stowarzyszenie [...] nie zapewnia należytego udziału montażystów w repartycji inkasowanych wynagrodzeń z tytułu eksploatacji utworów audiowizualnych, przewidując np. dla filmów i seriali fabularnych udział 2% przy udziale reżyserów i scenarzystów po 33%. Uzyskanie zaś statusu organizacji zbiorowego zarządzania zapewni [...] nowe prawne możliwości egzekwowania praw przysługujących montażystom.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] czerwca 2009 r., nr [...] odmówił udzielenia zezwolenia. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 104 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) – zwanej dalej ustawą podjęcie przez stowarzyszenie działalności w zakresie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy zezwolenie może otrzymać stowarzyszenie zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, którego statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych mu praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy. W związku z brzmieniem § 6 statutu [...] oraz faktem, iż [...] zrzesza montażystów utworów audiowizualnych Minister uznał powyższe formalne przesłanki za spełnione przez [...]. Minister wskazał, że stosownie do treści art. 104 ust. 3 ustawy może udzielić zezwolenia wyłącznie stowarzyszeniu dającemu rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami, przy czym ciężar dowodu na okoliczność dawania rękojmi przez dane stowarzyszenie spoczywa na tym stowarzyszeniu jako wnioskodawcy. To wnioskodawca powinien zatem wykazać istnienie wszelkich okoliczności, które przemawiają za tym, że daje rękojmię. Z kolei Minister jako organ udzielający zezwolenia bierze pod uwagę przede wszystkim te okoliczności, które w praktyce funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania decydują o skuteczności inkasa wynagrodzeń i opłat, a następnie właściwej ich repartycji. Minister wyjaśnił, że za takie okoliczności uznaje w szczególności reprezentatywność danego stowarzyszenia dla danej kategorii uprawnionych, liczbę członków, strukturę organizacyjną stowarzyszenia, zaplecze kadrowe i finansowe, a także dotychczasową działalność stowarzyszenia w zakresie reprezentacji podmiotów uprawnionych i wykonywania zarządu powierzonymi mu prawami na zasadach cywilnoprawnych, tj. bez korzystania ze szczególnych uprawnień przysługujących wyłącznie organizacjom zbiorowego zarządzania. Ponadto znaczenie ma także, czy dana kategoria uprawnionych jest w danym momencie reprezentowana przez inne organizacje zbiorowego zarządzania, czy też uprawnieni są tej reprezentacji całkowicie pozbawieni. Minister wyjaśnił następnie, że decyzja w przedmiocie udzielenia zezwolenia należy do jego wyłącznych kompetencji, zatem do niego należy także ocena, czy spełniona jest przesłanka z art. 104 ust. 3 ustawy, tj. czy dane stowarzyszenie daje rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami. Wydając decyzję Minister, jako organ odpowiedzialny w administracji rządowej za funkcjonowanie systemu zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi oraz jednocześnie organ nadzorujący organizacje zbiorowego zarządzania, kierować musi się przede wszystkim interesem podmiotów, na rzecz których stowarzyszenie będzie działać po uzyskaniu statusu organizacji zbiorowego zarządzania. Minister uwzględniać musi także potrzebę zapewnienia, aby system zbiorowego zarządzania był spójny i przejrzysty, co wymaga uwzględnienia także interesów uprawnionych reprezentowanych przez inne organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi, a w końcu także interesów podmiotów, które występując jako użytkownicy praw powinni mieć jasność. co do tego, kogo reprezentują poszczególne organizacje zbiorowego zarządzania i jaki jest zakres ich uprawnień. Minister wyraził przekonanie, że rozwiązaniem optymalnym z punktu widzenia zarówno uprawnionych jak i użytkowników byłoby istnienie możliwie jak najmniejszej liczby organizacji zbiorowego zarządzania, ale jednocześnie reprezentujących możliwie największą liczbę uprawnionych. W ocenie organu, takie podejście jest szczególnie uzasadnione w przypadku utworów audiowizualnych - utwór audiowizualny powstaje z wkładów wielu kategorii twórców (reżyser, scenarzysta, operator obrazu, montażysta, scenograf itd.) i w ocenie Ministra nie jest możliwe należyte wykonywanie zarządu prawami do takiego utworu, jeżeli poszczególne kategorie twórców (współtwórców) reprezentowane są przez różne organizacje zbiorowego zarządzania. Natomiast w aktualnym stanie prawnym organizacją zbiorowego zarządzania zarządzającą wszystkimi prawami współtwórców utworów audiowizualnych jest [...]. Minister wskazał, że [...] jest niewielkim stowarzyszeniem biorąc pod uwagę liczbę członków (71 osób), jednocześnie reprezentuje kategorię uprawnionych -montażystów jako współtwórców utworów audiowizualnych w rozumieniu art. 69 ustawy - którzy przez ustawodawcę nie zostali wprost określeni jako współtwórcy. Powodem tego jest w ocenie Ministra specyfika pracy montażysty, który w zależności od podziału zadań przy produkcji danego utworu audiowizualnego może mieć istotny wpływ na ostateczną treść i formę utworu audiowizualnego - w sytuacji gdy zapewniono mu swobodę w zakresie wyboru i montażu poszczególnych zrealizowanych ujęć, może jednak również nie mieć żadnego wpływu na dobór ujęć, jeżeli o doborze decyduje inna osoba, np. producent lub reżyser- wówczas praca montażysty będzie miała wyłącznie charakter techniczny i nie będzie stanowić twórczego wkładu w powstanie utworu. W ocenie Ministra organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi współtwórców utworów audiowizualnych powinna reprezentować, dla skutecznego działania, możliwie najszerszy krąg współtwórców i przede wszystkim tych, których prawa nie mogą być poddawane w wątpliwość, zaś dopiero jako uzupełnienie zakresu reprezentacji - także innych uprawnionych. Minister ocenił, że [...] nie spełnia powyższych wymogów. Minister dodatkowo wskazał, że właściwy zarząd prawami autorskimi wymaga, aby organizacja zbiorowego zarządzania dysponowała strukturą organizacyjną umożliwiającą skuteczne inkasowanie i repartycję wynagrodzeń. W szczególności konieczne jest zapewnienie obsługi finansowo-księgowej oraz prawnej, a także odpowiedniego aparatu administracyjnego. Koszty funkcjonowania tej struktury pokrywane być powinny z części inkasowanych wynagrodzeń, ewentualnie także ze składek członkowskich lub innych źródeł. Tymczasem [...] nie wykazało w sposób należyty, że będzie w stanie ponieść koszty swojej działalności, biorąc pod uwagę niewielką liczbę członków, a tym samym ograniczoną sumę środków pochodzących od tych członków i przeznaczonych na funkcjonowanie stowarzyszenia. W ocenie Ministra właściwą strukturę administracyjną może utrzymać jedynie organizacja o odpowiednio dużej liczbie członków, względnie dużej liczbie podmiotów reprezentowanych na zasadzie negotiorum gestio. Natomiast [...] nie kwalifikuje się jako taka organizacja, nie gwarantuje bowiem, że będzie w stanie udźwignąć ekonomiczny ciężar wykonywania zbiorowego zarządu. Zdaniem Ministra, najbardziej przekonywującym dowodem dawania przez dane stowarzyszenie rękojmi należytego zarządzania powierzonymi prawami jest należyte wykonywanie zarządu powierzonymi prawami na zasadach cywilnoprawnych, bez korzystania ze szczególnych uprawnień należnych wyłącznie organizacjom zbiorowego zarządzania na podstawie ustawy. Możliwość prowadzenia takiej działalności przez stowarzyszenie nie posiadające statusu organizacji zbiorowego zarządzania nie budzi wątpliwości na gruncie ustawy. Została także potwierdzona w uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 29 stycznia 1998 r.,I ACa 907/97(OSP 1998/10/173), w którym stwierdza się, że stowarzyszenie "może funkcjonować również bez uzyskania zezwolenia Ministra Kultury i Sztuki, lecz w takim przypadku nie może korzystać z uprawnień, jakie przepisy ustawy zastrzegają dla organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Minister zaznaczył, że [...] nie rozpoczęło działalności w zakresie zarządzania powierzonymi prawami autorskimi. Poprzestało jedynie na zawarciu ze swymi członkami umów o powierzenie praw autorskich do zbiorowego zarządzania. Minister zwrócił też uwagę, że wbrew stanowisku [...] w obecnie funkcjonującym systemie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi montażyści utworów audiowizualnych nie są pozbawieni reprezentacji. Od 1995 r. w zakresie zbiorowego zarządzania działa Stowarzyszenie [...] zarządzające m. in. prawami autorskimi do utworów audiowizualnych. Po zmianie stanu prawnego z dniem 1 listopada 2007 r., tj. nowelizacji art. 70 ustawy i otwarciu katalogu współtwórców utworów audiowizualnych uprawnionych do dodatkowego wynagrodzenia z tytułu eksploatacji utworów audiowizualnych na wskazanych w ustawie polach eksploatacji [...] podjęło uchwałę nr [...] z 4 lutego 2008 r. w przedmiocie objęcia montażystów systemem repartycji stosowanym w [...]. Tym samym montażyści reprezentowani są przez organizację zbiorowego zarządzania o szerokim repertuarze, ugruntowanej silnej pozycji na rynku praw autorskich oraz niekwestionowanym doświadczeniu w zakresie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. W tym stanie rzeczy Minister uznał za całkowicie bezpodstawne twierdzenia [...], iż nieuwzględnienie wniosku doprowadzi do naruszenia praw montażystów określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W obecnym stanie prawnym i faktycznym montażyści objęci są reprezentacją organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i w tym zakresie ich sytuacja nie różni się od sytuacji innych współtwórców utworów audiowizualnych. Minister podniósł następnie, że chociaż w polskim prawie autorskim nie ma formalnych przeszkód ku temu, aby na tym samym polu eksploatacji w stosunku do tej samej kategorii utworów działały więcej, niż jedna organizacja zbiorowego zarządzania, to z punktu widzenia ich późniejszego równoległego funkcjonowania, jak wskazuje dotychczasowe doświadczenie, jest to sytuacja wzbudzająca wiele zastrzeżeń. Minister wskazał, że jako organ administracji kształtujący politykę zbiorowego zarządzania prawami autorskimi ma obowiązek czuwać nad sprawnym funkcjonowaniem tego systemu. Dualizm organizacji zbiorowego zarządzania w odniesieniu do tej samej kategorii utworów i na tożsamych polach eksploatacji powoduje poważne komplikacje przy inkasowaniu i repartycji wynagrodzeń i opłat. Konieczność dokonywania rozliczeń pomiędzy takimi organizacjami, poprzedzających właściwą repartycję powoduje opóźnienia wypłat i zwiększenie kosztów działania organizacji, pomniejszając tym samym wysokość wynagrodzeń trafiających ostatecznie do rąk uprawnionych. Sytuacja taka jest niekorzystna dla twórców i innych podmiotów uprawnionych, powierzających swe prawa organizacjom zbiorowego zarządzania. Wielość organizacji zbiorowego zarządzania tworzy także sytuację niejasną z punktu widzenia użytkowników, którzy zobowiązani są wypłacać wynagrodzenie należne twórcom za pośrednictwem wszystkich tych organizacji, jeżeli nie ustanowią one wspólnej reprezentacji. Powoduje to dezorientację użytkowników, co odbija się niekorzystnie na całym systemie zbiorowego zarządzania. Najbardziej poszkodowanymi są ostatecznie zawsze twórcy i inni uprawnieni. Minister podał, że jego obowiązkiem jest zapobieganie takim sytuacjom. Na zakończenie Minister podniósł, że z uzasadnienia wniosku o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie, a także z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż głównym powodem wystąpienia przez [...] o udzielenie zezwolenia jest niezadowolenie członków [...] z ich udziału w repartycji wynagrodzeń stosowanym przez [...]. W ocenie [...] udział ten powinien być znacznie wyższy, niż przewidziany stosowną uchwałą [...]. Organ nie kwestionując zasadności roszczeń członków [...] w tym zakresie zaznaczył, że roszczenia finansowe nie mogą uzasadniać dokonywania zmian w systemie zbiorowego zarządzania poprzez dopuszczenie do systemu kolejnych organizacji. Kwestie dotyczące repartycji powinny być rozwiązywane w trybie przewidzianym przez statut, regulaminy lub inne przepisy wewnętrzne obowiązujące w danym stowarzyszeniu, względnie mogą być przedmiotem czynności nadzorczych Ministra. Nie mogą natomiast stanowić uzasadnienia wniosku o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie. W konsekwencji Minister nie znalazł podstaw do uznania, iż [...] daje rękojmię należytego wykonywania zbiorowego zarządzania prawami autorskimi montażystów, wobec czego, stosownie do treści art. 104 ust. 3 ustawy odmówił udzielenia [...] zezwolenia na zbiorowy zarząd prawami autorskimi.

W dniu 22 lipca 2009 r. wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy poprzez uchylenie w całości decyzji odmawiającej zezwolenia na zbiorowe zarządzanie i wydanie decyzji zezwalającej na takie zarządzanie, tj. zgodnie z wnioskiem z 5 maja 2008 r. Zarzucił, że organ naruszył art. 7 i 77 § 1 Kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, m. in. poprzez nieustosunkowanie się do argumentów i tez wnioskodawcy, m. in. zawartych w jego pismach z 17 marca 2009 r. oraz 6 kwietnia 2009 r. Wnioskodawca wniósł także o przeprowadzenie rozprawy w celu przesłuchania świadków: [...] - Dyrektora [...] - na okoliczność zakresu i sposobu sprawowania przez [...] zbiorowego zarządu prawami autorskimi oraz C. P. - Prezesa Zarządu Stowarzyszenia [...] - na okoliczność zakresu i sposobu sprawowania przez [...] zbiorowego zarządu prawami autorskimi, zakresu jego działań w chwili uzyskania zezwolenia na zbiorowe zarządzanie oraz powodów wystąpienia o to zezwolenie. Wnioskodawca zażądał także dołączenia do akt sprawy jako materiału dowodowego akt [...] dotyczących wniosku [...] o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie oraz akt dotyczących nadzoru Ministra nad sposobem wykonywania zbiorowego zarządu przez [...]. Zdaniem wnioskodawcy niezasadny jest zarzut Ministra zawarty w uzasadnieniu decyzji, iż [...] z uwagi na małą liczbę członków nie będzie w stanie ponosić kosztów swojej działalności, gdyż na rynku już funkcjonują podobne stowarzyszenia. Zdaniem wnioskodawcy konieczne jest zatem dołączenie do akt sprawy znajdujących się w dyspozycji Ministra akt [...].

W piśmie z 22 listopada 2010 r. wnioskodawca podniósł dodatkowe argumenty mające przemawiać za udzieleniem mu zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi. Wskazał, że dokonana 21 października 2010 r. zmiana ustawy eliminuje z procedury zatwierdzania tabel wynagrodzeń podmioty inne niż organizacje zbiorowego zarządzania, a zatem [...] bez zezwolenia Ministra w takich postępowaniach nie będzie mógł uczestniczyć. Ponadto wskazał, że zmieniona ustawa preferuje zawieranie przez organizacje zbiorowego zarządzania porozumień, co do wspólnego inkasa wynagrodzeń, a zatem nie ma już obecnie uzasadnienia wymóg, aby taka organizacja dysponowała aparatem potrzebnym do prowadzenia inkasa.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego ponownie rozpoznając wniosek [...] o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do montażu utworów audiowizualnych wskazał, że wnioskodawca w dalszym ciągu nie daje rękojmi należytego zarządzania prawami autorskimi. Minister zaznaczył, że [...] zrzesza tylko jedną kategorię twórców utworów audiowizualnych - montażystów, przy czym nie stanowi reprezentacji całego środowiska montażystów. Znaczną część tego środowiska reprezentuje Stowarzyszenie [...]. Mając na uwadze to, że utwory audiowizualne są utworami współtwórczymi, gdzie wkład wnosi cały szereg twórców (reżyser, scenarzysta, twórca muzyki, operator obrazu, scenograf, montażysta, twórca kostiumów itd.) organizacja zrzeszająca tylko jedną kategorię współtwórców, choćby była w zakresie tej kategorii najbardziej reprezentatywna, nie będzie posiadać pozycji negocjacyjnej na tyle silnej, aby wynegocjować z użytkownikami warunki korzystniejsze, niż organizacja zrzeszająca prawie wszystkie kategorie współtwórców, jaką jest [...]. Organ zauważył, że udzielenie zezwolenia dla [...] na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi montażystów nie da [...] wyłączności na reprezentację tej grupy uprawnionych, gdyż [...] w dalszym ciągu będzie reprezentował tych montażystów, którzy są jego członkami lub którzy upoważnili [...] do ich reprezentacji. W tej sytuacji w ocenie Ministra [...] nie będzie w stanie wynegocjować dla swoich członków warunków korzystniejszych, niż [...]. Zdaniem Ministra znaczna część argumentów podnoszonych przez wnioskodawcę w ramach przedmiotowego postępowania dotyczy nieprawidłowości w sprawowaniu zbiorowego zarządu prawami montażystów przez [...], w tym niewypłacaniu należności montażystom zrzeszonym w [...]. Minister stwierdził, że kwestia ta pozostaje poza zakresem faktów, które organ powinien wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenie zezwolenia dla [...]. Zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy Minister może udzielić zezwolenia wyłącznie stowarzyszeniu dającemu rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami. Jest to w polskim prawie jedyny merytoryczny przepis określający kryteria uwzględniane przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi. Wobec tego, że stowarzyszenie wnioskujące o zezwolenie ma dawać "rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami", to w postępowaniu rozpatrywaniu podlegają wyłącznie okoliczności dotyczące tego konkretnego stowarzyszenia, a nie okoliczności dotyczące już funkcjonujących organizacji zbiorowego zarządzania. Minister uważa, że uchybienia w wykonywaniu zbiorowego zarządzania przez te organizacje są badane w innym trybie - w trybie nadzoru sprawowanego przez Ministra nad wszystkimi organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi. Natomiast niezaspokajane roszczenia konkretnych montażystów powinny być dochodzone w trybie przewidzianym w wewnętrznych regulacjach [...], a w przypadku niemożności takiego dochodzenia lub jego nieskuteczności - dochodzone na drodze sądowej. Okoliczności dotyczące [...], podobnie jak okoliczności dotyczące [...], czy innych organizacji zbiorowego zarządzania, nie powinny być uwzględniane w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie nowej organizacji. W ocenie Ministra, właściwy zarząd prawami autorskimi wymaga, aby organizacja zbiorowego zarządzania dysponowała strukturą organizacyjną umożliwiającą skuteczne inkasowanie i repartycję wynagrodzeń, w szczególności konieczne jest zapewnienie obsługi finansowo-księgowej oraz prawnej, a także odpowiedniego aparatu administracyjnego. Koszty funkcjonowania tej struktury pokrywane być powinny z części inkasowanych wynagrodzeń, ewentualnie także ze składek członkowskich lub innych źródeł. Tymczasem [...] nie wykazało w sposób należyty, że będzie w stanie ponieść koszty swojej działalności, biorąc pod uwagę niewielką liczbę członków, a tym samym ograniczoną sumę środków pochodzących od tych członków i przeznaczonych na funkcjonowanie stowarzyszenia. W ocenie Ministra właściwą strukturę administracyjną może utrzymać jedynie organizacja o odpowiednio dużej liczbie członków, względnie dużej liczbie podmiotów reprezentowanych na zasadzie negotiorum gestio. Minister uważa, że [...] nie kwalifikuje się jako taka organizacja, nie gwarantuje bowiem, że będzie w stanie udźwignąć ekonomiczny ciężar wykonywania zbiorowego zarządu. Organ nie zgodził się przy tym z argumentacją [...] zawartą w piśmie z 22 listopada 2010 r., że stosownie do najnowszej nowelizacji prawa autorskiego, dokonanej 21 października 2010 r. nie ma już powodu, aby oczekiwać od stowarzyszenia, które zamierza podjąć działania jako organizacja zbiorowego zarządzania, dysponowania "aparatem" umożliwiającym pobór tantiem, gdyż preferowanym kierunkiem jest zawieranie porozumień pomiędzy organizacjami, czy też wyznaczenie jednej organizacji występującej w roli inkasenta.

Zdaniem Ministra, nowe przepisy zawarte w ustawie, tj. art. 107 ust. 1 i 4, jedynie expressis verbis dopuszczają możliwość zawierania przez organizacje zbiorowego zarządzania porozumień w celu wspólnego inkasowania wynagrodzeń licencyjnych (z licencji umownych i ustawowych), co z reguły będzie polegało na wyznaczeniu jednego podmiotu do wykonywania tych czynności. W poprzednim stanie prawnym, pomimo braku podobnych przepisów, nie było podstaw do kwestionowania możliwości zawierania przez organizacje zbiorowego zarządzania porozumień o wspólnym inkasie wynagrodzeń, czy opłat. Minister zaznaczył, że dopuszczalność wspólnego inkasa nie gwarantuje, że porozumienia o takim inkasie zostaną rzeczywiście zawarte i że wszystkie zainteresowane organizacje zbiorowego zarządzania zostaną w takich porozumieniach uwzględnione. Nie ma zatem wystarczających podstaw, aby rezygnować z wymogu, by stowarzyszenia wnioskujące o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie dysponowały strukturą organizacyjną umożliwiającą skuteczne inkasowanie wynagrodzeń, a następnie ich repartycję. Minister uznał, że [...] nie dysponuje taką strukturą, z uwagi na niewielką liczbę swoich członków, a co za tym idzie niewielkie środki jakimi będzie mógł dysponować, nie daje rękojmi, że taką strukturę będzie w stanie w najbliższym czasie stworzyć. Organ zwrócił uwagę, że w toku postępowania zainicjowanego ze skargi [...] na nienależyte wykonywanie przez [...] zbiorowego zarządu prawami autorskimi montażystów w zakresie zaniżania wysokości wynagrodzeń i zaniechania ich wypłaty na rzecz montażystów trzykrotnie wzywał [...] do przedstawienia aktualnego stanowiska co do wysokości oczekiwanych stawek oraz uzasadnienia tej wysokości, kolejno w pismach z 30 sierpnia 2010 r., z 29 października 2010 r. oraz z 16 grudnia 2010 r. W piśmie z 13 stycznia 2011 r. [...] nie udzielił na te pytania odpowiedzi, wskazał jedynie na kwestionowane przez siebie stawki zawarte w uchwale [...] (uchwała [...] z 4 lutego 2008 r.). W ocenie Ministra Stowarzyszenie wnioskujące o zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, twierdzące że daje rękojmię należytego wykonywania zbiorowego zarządzania, powinno być merytorycznie przygotowane do negocjacji wysokości stawek wynagrodzeń dla swoich członków, w szczególności wiedzieć, jakich stawek będzie się domagać oraz potrafić swe roszczenia uzasadnić. W ocenie Ministra postępowanie nadzorcze ze skargi [...] na działalność [...] wykazało, że [...] nie jest należycie przygotowane do negocjacji stawek wynagrodzeń dla swoich członków, co stanowi kolejny argument, że obecnie wciąż nie daje rękojmi należytego zarządzania prawami autorskimi swoich członków.

Od decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] lipca 2011 r., nr [...] [...] wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosło o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2009 r., nr [...]; 2) obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Zaskarżonej decyzji [...] zarzuciło: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 104 ust. 1 i 3, art. 1071 ust. 1 oraz art. od 11011 do 11016 ustawy poprzez niewłaściwą ich interpretację i zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7 - art. 10 Kpa w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1 art. 80 w zw. z art. 107 § 3 Kpa, w szczególności poprzez nie uwzględnienie całego zgłoszonego przez stronę materiału dowodowego oraz nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu [...] wskazało, że w sprawie przedłożone zostały przez skarżącego do akt liczne dokumenty, do których w żaden sposób nie ustosunkowano się wydając decyzję. Ponadto argumenty i tezy zawarte w pismach kierowanych przez skarżącego nie tylko nie zostały w należyty sposób przeanalizowane, ale również nie spotkały się z jakąkolwiek odpowiedzią ze strony Ministra. Zdaniem skarżącego, uzasadnienie zaskarżonych decyzji Ministra Kultury zawiera ogólnikowe stwierdzenia, niepoparte jakimikolwiek wyjaśnieniami i dowodami. W szczególności brak jest wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej dokonanego rozstrzygnięcia. Organ nie dokonał w ogóle analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie wskazał dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Sporządzone w niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji z [...] lipca 2011 r. oraz [...] czerwca 2009 r., z uwagi na braki formalne, w szczególności ze względu na ogólnikowe stwierdzenia, niepoparte jakimikolwiek wyjaśnieniami, uniemożliwiają ocenę zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, w związku z czym powinny zostać uchylone.

Skarżący uważa, że błędnym jest bezkrytyczne oparcie się Ministra Kultury (nie wiadomo przy tym, w jakim trybie) na opinii Stowarzyszenia [...], będącego jedną z wielu organizacji zbiorowego zarządzania, przy równoczesnym pominięciu stanowiska innych podmiotów, których zakres działania jest zbliżony do zakresu działania [...]. Zgodnie bowiem z treścią zezwolenia Ministra Kultury z [...] maja 1995 r. na zbiorowe zarządzanie udzielonego na rzecz Stowarzyszenia [...], z uwzględnieniem decyzji [...] z [...] października 1998 r. oraz decyzji [...] z [...] lutego 2003 r.) [...] jest organizacją zarządzającą prawami autorskimi do utworów audiowizualnych. Z kolei przykładowo Stowarzyszenie, [...] również uzyskało zezwolenie na pobieranie wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach, nadawania utworu audiowizualnego w telewizji lub przez inne środki publicznego udostępniania utworów, a także najmu lub użyczenia oraz publicznego odtwarzania utworów (vide: decyzja z 7 czerwca 2002 r., nr [...] z uwzględnieniem zmiany z 6 czerwca 2003 r., nr [...]).

W ocenie [...], argumenty Ministra Kultury uzasadniające odmowę udzielenia zezwolenia stanowią powtórzenie argumentów podniesionych jedynie przez [...]. Brak dokonania pełnej i dogłębnej analizy, w szczególności pozycji innych, niż [...] organizacji zbiorowego zarządzania, doprowadziło do wydania błędnej decyzji. Z uzasadnienia decyzji z 28 lipca 2011 r. wynika, iż w toku postępowania organ zasięgał opinii Stowarzyszenia [...], co do zasadności udzielenia [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie. Organ podaje, że w swoim stanowisku [...] uznało udzielenie zezwolenia dla [...] za niewskazane. Podniosło, że jest jedyną organizacją w Polsce reprezentującą twórców filmowych i jako takie jest niekwestionowaną reprezentacją środowiska filmowego. Stosując się do postanowień znowelizowanego art. 70 ustawy [...] objęło zakresem repartycji m.in. montażystów. Wyraziło także przekonanie, że bez pomocy [...] nie będzie w stanie wynegocjować przyzwoitych stawek wynagrodzeń u użytkowników, ze względu na wąski krąg osób uprawnionych, zaś mnożenie organizacji zbiorowego zarządzania w odniesieniu do tej samej kategorii utworów osłabi pozycję twórców względem użytkowników i doprowadzi do chaosu na rynku praw autorskich.

Skarżące Stowarzyszenie uważa, że argumentacja Ministra Kultury nie wykracza poza argumentację przedstawioną przez [...], przy czym wskazać należy, że twierdzenia, na których się oparto są całkowicie błędne. Zdaniem skarżącego; 1) błędne jest twierdzenie Ministra Kultury, jakoby cyt. "organizacja zrzeszająca tylko jedną kategorię współtwórców, choćby była w zakresie tej kategorii najbardziej reprezentatywna, nie będzie posiadać pozycji negocjacyjnej na tyle silnej, aby wynegocjować z użytkownikami warunki korzystniejsze, niż organizacja zrzeszająca prawie wszystkie kategorie współtwórców, jaką jest [...]". Twierdzenie Ministra Kultury jest sprzeczne z art. 104 ust. 1 i 3 ustawy. Nie ma jakichkolwiek przesłanek, aby z treści art. 104 ust. 1 i 3 ustawy wyprowadzać tezę, że organizacja zbiorowego zarządzania musi reprezentować równocześnie różne grupy uprawnionych twórców, czy też artystów wykonawców. Co więcej, wiele spośród już funkcjonujących organizacji zbiorowego zarządzania reprezentuje jedną grupę uprawnionych. Przykładem może być [...]. Twierdzenie Ministra Kultury jest sprzeczne z art. od 11011 do 11016 ustawy. Przepisy te regulują sposób zatwierdzania tabel wynagrodzeń stosowanych przez organizacje zbiorowego zarządzania, przy czym zgodnie z art. 11016 stawki określone w zatwierdzonych tabelach wynagrodzeń stosuje się w umowach, których stroną jest organizacja zbiorowego zarządzania. Tym samym nieporozumieniem jest argument o "słabej pozycji negocjacyjnej", choćby z tego względu, że ustawodawca nie pozostawił pola do prowadzenia negocjacji z organizacjami zbiorowego zarządzania w zakresie stawek, które mają być stosowane w umowach. Należy też wskazać, że zgodnie z art. 11012 ust. 6 ustawy w postępowaniu o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń ze strony autorów uczestnikiem może być wyłącznie organizacja zbiorowego zarządzania. Tym samym nie udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie eliminuje [...] z możliwości ustalania wysokości stawek wynagrodzeń na rzecz autorów, których to stowarzyszenie reprezentuje; 2) błędne jest twierdzenie Ministra Kultury, jakoby cyt. "okoliczności dotyczące [...], podobnie jak okoliczności dotyczące [...] czy innych organizacji zbiorowego zarządzania, nie powinny być uwzględniane w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie nowej organizacji." Minister Kultury jest zobowiązany do równego traktowania wszystkich podmiotów. Niedopuszczalna jest sytuacja, jaka ma miejsce, w której w stosunku do różnych organizacji stosowane są różne kryteria przy ocenie spełniania przesłanek do uzyskania statusu organizacji zbiorowego zarządzania. Przykładowo, jak podnoszono w pismach składanych w tracie postępowania, szereg organizacji, które uzyskały status organizacji zbiorowego zarządzania, w trakcie składania wniosku o zezwolenie na zbiorowe zarządzanie nie legitymowało się dorobkiem, możliwościami technicznymi oraz reprezentatywnością, jakimi legitymuje się [...]. Minister Kultury błędnie traktuje decyzję o udzieleniu zezwolenia, jako w pełni uznaniową. Konieczne jest w szczególności uwzględnienie praktyki stosowanej dotychczas przy wydawaniu zezwoleń przez organ; 3) błędne jest twierdzenie Ministra Kultury, jakoby cyt. "[...] nie wykazało w sposób należyty, że będzie w stanie ponieść koszty swojej działalności biorąc pod uwagę niewielką liczbę członków, a tym samym ograniczoną sumę środków pochodzących od tych członków i przeznaczonych na funkcjonowanie stowarzyszenia." Minister Kultury błędnie zakłada; że koszty działania organizacji powinny być pokrywane ze składek członkowskich. Nie dzieje się tak w żadnej z funkcjonujących organizacji zbiorowego zarządzania. Koszty funkcjonowania pokrywane są z części inkasowanych wynagrodzeń. W związku z tym, środki na prowadzenie działalności pojawiają się w momencie poboru wynagrodzeń. Dodatkowo Minister Kultury nie uwzględnia, że koszty funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania w praktyce nie muszą być wysokie. Wynika to z ostatnich zmian w ustawie. Zgodnie z art. 1071 ust. 1 organizacje zbiorowego zarządzania mogą zawierać porozumienia dotyczące udzielania licencji na korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych oraz poboru wynagrodzeń z tytułu tego korzystania na zasadach określonych w tych porozumieniach. Oznacza to, że nie każda organizacja zbiorowego zarządzania musi dysponować rozbudowanym aparatem do poboru wynagrodzeń. Może to na jej rzecz wykonywać inna organizacja zbiorowego zarządzania na ustalonych zasadach; 4) błędne jest twierdzenie Ministra Kultury, jakoby cyt. "w poprzednim stanie prawnym, pomimo braku podobnych przepisów nie było podstaw do kwestionowania możliwości zawierania przez organizacje zbiorowego zarządzania porozumień o wspólnym inkasie wynagrodzeń, czy opłat." Zgodnie z decyzją Prezesa UOKiK z dnia [...] sierpnia 2008 r. (sygn. akt [...]) zawarcie porozumienia pomiędzy Stowarzyszeniami [...] i [...] naruszyło zasady konkurencji na krajowych rynkach. Decyzja ta została wydana w związku z brakiem, w okresie w którym decyzja ta została wydana, w ustawie art. 1071 ust. 1, tj. regulacji dopuszczającej porozumienie pomiędzy organizacjami zbiorowego zarządzania. Przepis ten stanowi znaczną zmianę względem wcześniejszych regulacji. Ustawodawca zmienił zasadę odnośnie funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania. Tak jak wcześniej każda z organizacji powinna dysponować odrębnym aparatem umożliwiającym pobór wynagrodzeń, tak począwszy od 21 października 2010 r. (tj. od daty wejścia w życie art. 1071 ust. 1) organizacje mogą zawierać ze sobą porozumienia, a tym samym współpracować w zakresie poboru wynagrodzeń, obniżając równocześnie koszty swojej działalności; 5) błędne jest twierdzenie Ministra Kultury, jakoby cyt. "postępowanie nadzorcze ze skargi [...] wykazało, że [...] nie jest należycie przygotowane do negocjacji stawek wynagrodzeń dla swoich członków." Przedmiotem postępowania nadzorczego względem [...] nie jest badanie zdolności negocjacyjnych [...], a kontrola prawidłowości funkcjonowania [...].

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. W uzasadnieniu organ wskazał, że przy rozpatrywaniu sprawy nie istniały wątpliwości co do stanu faktycznego, zatem zastrzeżenia skarżącego odnośnie postępowania dowodowego są niezrozumiałe. Skarżący myli ustalenia faktyczne z dokonaną przez organ ich oceną pod kątem właściwego w sprawie przepisu prawa materialnego. Przepisem prawa określającym przesłanki materialne rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest art. 104 ust. 3 ustawy. Przepis ten nie wskazuje żadnych konkretnych kryteriów, które wskazywałyby na rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami. Kryteriów takich nie ma także w innych przepisach ustawy. W takim stanie prawnym obowiązkiem organu jest wypracowanie takich kryteriów, przy uwzględnieniu wszystkich przepisów ustawy wskazujących na cel istnienia w systemie prawa autorskiego organizacji zbiorowego zarządzania, a także dotychczasowych doświadczeń w zakresie funkcjonowania tych organizacji w obrocie. W ocenie organu tylko organizacja o szerokiej reprezentatywności, dysponująca odpowiednim aparatem administracyjnym jest w stanie należycie wypełniać obowiązki związane ze zbiorowym zarządzaniem prawami. Zostało to wyjaśnione w obydwu decyzjach organu.

Minister podkreślił, że w toku postępowania organ nie kwestionował okoliczności faktycznych dotyczących [...], a mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ulega wątpliwości, że [...] zrzesza montażystów utworów audiowizualnych, którzy w systemie prawa autorskiego są współtwórcami utworów audiowizualnych. Jednakże szereg okoliczności podnoszonych przez [...] w przedmiotowej sprawie nie miało znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Treść przepisu art. 104 ust. 3 ustawy wskazuje, że organ może brać pod uwagę jedynie okoliczności dotyczące tego konkretnego stowarzyszenia, a nie okoliczności dotyczące innych podmiotów.

Tymczasem [...] w toku postępowania skupił się przede wszystkim na wykazaniu, że istniejąca już i zarządzająca prawami montażystów organizacja zbiorowego zarządzania Stowarzyszenie [...] - nie wykonuje zarządu prawami montażystów w sposób należyty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że kwestie te pozostają poza przedmiotem sprawy i powinny być rozpatrywane w innym, stosownym trybie (powództwo cywilne, czynności nadzorcze organu).

W uzasadnieniu decyzji z 28 lipca 2011 r. organ wyjaśnił powody, dla których odmówił [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi montażystów. Skarżący stwierdził, że wyjaśnienia te są "ogólnikowe" i niepoparte jakimikolwiek wyjaśnieniami i dowodami" oraz, że "brak jest wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej dokonanego rozstrzygnięcia". Zarzucił także, że organ nie wskazał powodów, dla których niektórym dowodom "odmówił wiarygodności i mocy dowodowej". W ocenie Ministra zarzuty te budzą zdziwienie, gdyż organ w przedmiotowej sprawie nie odmówił mocy dowodowej żadnym dowodom, a jedynie wskazał, że określone okoliczności nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie. Także zarzut braku wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia jest nie do utrzymania, gdyż zarówno w sentencji decyzji, jak i wielokrotnie w jej uzasadnieniu został powołany art. 104 ust. 3 ustawy. To skarga zawiera zarzuty ogólnikowe, pozbawione należytego uzasadnienia. W szczególności zarzuty dotyczące postępowania dowodowego i oceny dowodów nie są poparte wyjaśnieniem, które to konkretnie dowody zostały pominięte oraz jakie okoliczności wykazane tymi dowodami powinny mieć wpływ na wynik sprawy i w jakim zakresie.

Skarżący wskazał, że organ "bezkrytycznie" oparł się na opinii [...], które to stowarzyszenie negatywnie oceniło możliwości należytego wykonywania zbiorowego zarządu przez [...]. Tymczasem opinia [...] nie zawiera żadnych stwierdzeń i ocen, które nie byłyby znane organowi wcześniej. Opinia ta nie stanowiła podstawy dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej została nawet całkowicie pominięta. Zbieżność oceny sprawy przez [...] i organ sprawę rozstrzygający wynika wyłącznie z tego, że ocena ta wynika z kilku podstawowych, oczywistych założeń, tj. że ‘'należyte wykonywanie zbiorowego zarządu wymaga silnej reprezentacji podmiotów uprawnionych (twórców lub podmiotów praw pokrewnych) oraz że organizacja musi dysponować strukturą administracyjną zdolną do inkasa i repartycji wynagrodzeń i opłat. Zarzut Skarżącego, że takie stanowisko organu wynika z opinii [...] jest całkowicie nieuprawnione. Jest to stanowisko reprezentowane przez organ od początku obowiązywania ustawy. Ostatnią organizacją która uzyskała zezwolenie na zbiorowe zarządzanie jest Stowarzyszenie Wydawców [...]. W decyzji z dnia 28 maja 2009 r., nr [...], organ wskazał, że "Stowarzyszenie Wydawców [...] zrzesza wydawców o niekwestionowanej pozycji rynkowej, którzy będą w stanie zapewnić Stowarzyszeniu środki niezbędne dla stworzenia struktury administracyjnej umożliwiającej właściwe inkasowanie i repartycję wynagrodzeń". Stowarzyszenie Wydawców [...] zrzesza 33 największe na polskim rynku wydawnictwa prasowe ([...] S.A., [...] Polska sp. z o. o., [...] sp. z o. o., [...], [...] sp. z o. o. itd.) i stanowi rzeczywistą reprezentację wydawców prasowych. Wcześniej zezwolenia uzyskały Stowarzyszenie [...] (2002 r.) oraz Stowarzyszenie [...] (2003 r.). Obydwa stowarzyszenia zrzeszają podmioty o silnej pozycji rynkowej, co daje tym stowarzyszeniom odpowiednio silną pozycję w systemie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi. "[...]" zrzesza, bezpośrednio lub pośrednio, największych wydawców publikacji książkowych, m. in. [...], z którym w swoich wystąpieniach wielokrotnie porównuje się [...], zrzesza najbardziej znanych polskich aktorów, których nazwiska są doskonale rozpoznawalne i którzy często stanowią główny czynnik generujący oglądalność filmów i generowanie przez te filmy przychodów. Z uwagi na zakres reprezentacji pozycja rynkowa [...] jest absolutnie nieporównywalna do [...], który nawet zrzeszając najwybitniejszych polskich montażystów nie jest w stanie osiągnąć choćby zbliżonej pozycji rynkowej. Przyczyna takiego stanu rzeczy wydaje się oczywista - wkład odtwórców najważniejszych ról filmowych w powstanie filmu jest nieporównanie większy niż wkład montażystów. Oczywiście nie oznacza to, że nie mogą istnieć produkcje, gdzie wkład montażysty jest szczególnie istotny i twórczy, będą to jednak sytuacje wyjątkowe, nie przekreślające reguły, że o twórczej i artystycznej wartości utworu audiowizualnego decydują przede wszystkim reżyserzy, autorzy scenariuszy, autorzy zdjęć, czy wreszcie aktorzy.

Minister wskazał, że polityka w zakresie udzielania zezwoleń na zbiorowe zarządzanie zawsze była i jest restrykcyjna. Od początku obowiązywania ustawy zezwolenia uzyskało 16 organizacji, z których do dnia dzisiejszego istnieje 15. 10 z nich uzyskało zezwolenia na samym początku obowiązywania ustawy, dwie tylko nieco później - w latach 1996 i 1998 ([...]), a ostatnie, wyżej wymienione, w latach 2002, 2003 i 2009.

W ocenie organu przepis art. 104 ust. 3 ustawy, pomimo iż zawiera klauzulę generalną trudną do stosowania w praktyce, nie może być pomijany przy ocenie wniosku o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie. W ocenie Ministra jakakolwiek interpretacja przepisów ustawy nie może prowadzić do rezultatu, że przepis ten nie byłby stosowany. W ocenie organu właściwe stosowanie tego przepisu ma powodować, że w systemie zbiorowego zarządzania będzie funkcjonować określona liczba silnych, reprezentatywnych organizacji, będących rzeczywistymi partnerami dla podmiotów dokonujących na rynku komercyjnej eksploatacji praw autorskich i pokrewnych w zakresie licencjonowania i inkasowania wynagrodzeń. Udzielanie zezwoleń organizacjom zrzeszającym tylko niewielką część podmiotów uprawnionych i to podmiotów których rynkowa pozycja nie jest silna, wydaje się naruszać art. 104 ust. 3 ustawy poprzez jego faktyczne niestosowanie. Montażysta jest tylko jednym ze współtwórców utworu audiowizualnego, obok reżysera, autora scenariusza, autora zdjęć, twórcy muzyki filmowej, scenarzysty, twórcy kostiumów itd., który w przeciwieństwie do ww. nie uczestniczy w pracy na planie filmowym, a pracuje na "rezultacie" prac na planie filmowym. Z tego powodu nie jest postrzegany jako współtwórca porównywalny do reżysera, twórcy scenariusza, czy twórcy muzyki filmowej. Organizacja zbiorowego zarządzania zrzeszająca montażystów reprezentowałaby zatem wyjątkowo wąski segment rynku, jej rynkowa pozycja byłaby słaba i w ocenie organu nie byłaby w stanie skutecznie egzekwować wynagrodzeń należnych montażystom z tytułu komercyjnej eksploatacji utworów audiowizualnych (art. 70 ustawy).

Powyższe stwierdzenia są wynikiem dokonanej przez organ wykładni art. 104 ust. 3 ustawy, z uwzględnieniem praktyki funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania. Nie są to, jak uważa skarżący, ustalenia faktyczne wymagające postępowania dowodowego, które w ocenie skarżącego nie zostało przeprowadzone należycie. Ustaleniem faktycznym jest to, że [...] zrzesza wyłącznie montażystów utworów audiowizualnych, w liczbie ok. stu (liczba członków w toku postępowania się stopniowo zwiększała), a także to, że montażystów (i ich następców prawnych) zrzesza także [...] (wyjaśnienia [...] złożone w toku postępowania, wiedza znana organowi z urzędu, w tym z akt innego postępowania - ze skargi [...] na [...], a więc znana także [...]). Są to okoliczności ustalone na podstawie akt sprawy, w tym z dokumentów dołączonych do wniosku [...]. W ocenie organu okoliczności te nie są sporne i tym samym nie wymagały postępowania dowodowego. Skarżący myli ustalenia faktyczne z dokonanym przez organ procesem wykładni art. 104 ust. 3 ustawy.

Minister zaznaczył, że do niektórych zarzutów skargi trudno się odnieść, gdyż zostały sformułowane w sposób ogólny, bez odniesienia do konkretnych aspektów sprawy. W zakresie postępowania dowodowego skarżący nie wskazał, które jego stwierdzenia i dowody zostały pominięte i w jaki sposób te stwierdzenia i dowody powinny mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący podniósł jednak też kilka zarzutów konkretnych, choć tylko "z ostrożności procesowej".

Odnosząc się do zarzutów z pkt 1 lit. a i b uzasadnienia skargi – zarzutu naruszenia art. 104 ust. 1 i 3 oraz art. 11011 – art. 11016 ustawy Minister wskazał, że ten zarzut nie jest zasadny, gdyż cyt. stwierdzenie organu odnosi się do konkretnego stanu faktycznego, w którym o zezwolenie ubiega się organizacja zrzeszająca jedną kategorię współtwórców utworu audiowizualnego, przy czym nie są to współtwórcy których wkłady w powstanie utworu mają znaczenie porównywalne do wkładu pozostałych współtwórców, tj. reżyserów, twórców scenariusza, czy twórców muzyki filmowej. Organizacje [...] to potężne organizacje zrzeszające po kilka tysięcy członków, przy czym [...] zrzesza prawie wszystkich polskich aktorów, zaś [...] reprezentują wspólnie cały rynek wykonań muzycznych. Porównywanie tych potężnych organizacji do [...] nie mającej nawet stu członków wydaje się całkowicie niezasadne. Oczywiście, że art. 104 ust. 3 ustawy nie zawiera wyraźnie zakazu istnienia organizacji zbiorowego zarządzania reprezentującej wyłącznie montażystów. Przepis ten zawiera jednak klauzulę generalną, która musi znaleźć zastosowanie w każdym przypadku, gdy organizacja wnosi o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub pokrewnymi. Z tej klauzuli generalnej, jak to zostało wyżej wyjaśnione, a także wyjaśnione w uzasadnieniu obydwu decyzji, organ wyprowadza wniosek, że organizacja zbiorowego zarządzania powinna być dostatecznie reprezentatywna, a w konsekwencji na tyle silna, by móc skutecznie egzekwować interesy swoich członków. Utwór audiowizualny ma wielu twórców, a montażysta jest tylko jednym z nich. W ocenie organu skuteczną reprezentację może zapewnić tylko organizacja reprezentująca wszystkich współtwórców, a przynajmniej tych, których wkłady mają największe znaczenie i są najbardziej rozpoznawalne. Organizacja zrzeszająca samych montażystów tych wymogów nie spełnia.

Skarżący stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu decyzji zarzuca także sprzeczność z art. 11011 – art. 11016 ustawy, które to przepisy dotyczą zatwierdzania tabel wynagrodzeń organizacji zbiorowego zarządzania. Skarżący uznaje, że skoro tabele wynagrodzeń zatwierdza Komisja Prawa Autorskiego, to nie ma pola do negocjacji stawek wynagrodzeń bezpośrednio z użytkownikami, a brak statusu organizacji zbiorowego zarządzania uniemożliwia [...] wzięcie udziału w procedurze zatwierdzania tabel wynagrodzeń. Stanowisko skarżącego pomija jednakże niezwykle istotny fakt, że do czasu prawomocnego zatwierdzenia tabel wynagrodzeń organizacja zbiorowego zarządzania musi negocjować stawki wynagrodzeń z użytkownikami, a doświadczenia z zatwierdzaniem tabel wynagrodzeń na podstawie przepisów ustawy obowiązujących przed 21 października 2010 r. nakazują organowi uwzględnienie także takiej ewentualności, że organizacja zbiorowego zarządzania nie uzyska zatwierdzenia swoich tabel. W poprzednim stanie prawnym tylko kilka organizacji zdołało uzyskać zatwierdzenie swoich tabel. Także w obecnym stanie prawnym organizacja zbiorowego zarządzania ma obowiązek przedłożyć do zatwierdzenia tabele wynagrodzeń w zakresie art. 70 ust. 21 ustawy, jednak w przypadku braku zatwierdzenia będzie musiała stawki negocjować. Należy także zauważyć, że pozycja negocjacyjna danej organizacji na rynku będąca rezultatem jej reprezentatywności, będzie mieć wpływ także na wysokość stawek zatwierdzanych przez Komisję Prawa Autorskiego.

Zgodnie z art. 11013 ust. 5 ustawy zespół orzekający Komisji Prawa Autorskiego bierze pod uwagę przy zatwierdzaniu tabel wynagrodzeń m. in. kryteria określone w art. 110 ustawy oraz "uzasadniony interes społeczny". Zarówno kryteria określone w art. 110 ustawy, jak i "uzasadniony interes społeczny" wymagają, aby wysokość wynagrodzeń określona w zatwierdzonej tabeli danej organizacji zbiorowego zarządzania pozostawała w odpowiedniej relacji do repertuaru danej organizacji. Organizacja reprezentująca tylko montażystów nie może zatem uzyskać zatwierdzenia stawek w wysokości wyższej, niż np. organizacja reprezentująca wszystkich współtwórców, jaką jest [...]. Natomiast argument skarżącego, że [...] nie będzie mógł uczestniczyć w procedurze zatwierdzania tabel wynagrodzeń jest nie do pogodzenia z treścią art. 104 ust. 3 ustawy, gdyż przepis ten niewątpliwie nakazuje weryfikację organizacji wnioskujących o zezwolenie na zbiorowe zarządzanie pod kątem dawania przez te organizacje "rękojmi należytego zarządzania powierzonymi prawami", zatem ustawodawca wprost zakłada, że nie każde stowarzyszenie zrzeszające twórców, czy inne podmioty uprawnione może uzyskać status organizacji zbiorowego zarządzania. Minister wskazał, że [...] nie jest jedyną organizacją zrzeszającą montażystów bowiem montażystów zrzesza także [...]. Montażyści nie są zatem pozbawieni reprezentacji w systemie zbiorowego zarządzania.

Jeżeli chodzi o zarzuty z pkt 2 uzasadnienia skargi organ wskazał, że w zakresie reprezentatywności [...] reprezentuje najbardziej znanych i rozpoznawalnych polskich aktorów filmowych, którzy są niejednokrotnie głównym czynnikiem generującym oglądalność filmów i uzyskiwanie przychodów z ich eksploatacji. W przypadku [...] organ nigdy nie kwestionował jego reprezentatywności, gdy chodzi o montażystów (choć w tym zakresie uznaje także reprezentatywność [...]), to jednak pozycja rynkowa organizacji reprezentującej montażystów jest nieporównanie słabsza, niż organizacji reprezentującej najbardziej znanych aktorów. Nikt nie będzie kwestionował wkładu znanego aktora w powstanie utworu audiowizualnego, natomiast w przypadku montażysty sprawa nie jest już taka oczywista, gdyż wartość wkładu montażysty zależy od tego, czy o montażu będzie decydował sam montażysta, czy też kto inny (producent, reżyser), a praca montażysty będzie miała wtedy głównie charakter techniczny. Co do wymogu "legitymowania się dorobkiem i możliwościami technicznymi", to w przedmiotowej sprawie organ nie stawia wymogów odnoszących się do "dorobku" [...] (chodzi o wcześniejsze wykonywanie zarządu prawami na zasadach prawa cywilnego). Wskutek okoliczności które wystąpiły już w toku postępowania organ wycofał się z tego wymogu w decyzji ostatecznej. Natomiast co do wymogu "możliwości technicznych", przez które, jak się wydaje, skarżący rozumie stawiany przez organ wymóg dysponowania przez organizację zbiorowego zarządzania aparatem administracyjnym zdolnym do inkasowania i repartycji wynagrodzeń i opłat, to wymóg ten pozostaje w oczywistym związku z reprezentatywnością i siłą rynkową organizacji. Tylko organizacja o dużej sile rynkowej będzie uzyskiwać wpływy, które pozwolą na stworzenie i utrzymanie infrastruktury administracyjnej koniecznej dla funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania. Taką siłą rynkową dysponuje [...], choć w drodze porozumienia z [...] organizacje te dokonują wspólnego inkasa. Taką siłą rynkową dysponuje także Stowarzyszenie Wydawców [...], co zostało stwierdzone w uzasadnieniu decyzji udzielającej zezwolenia (o czym była mowa wyżej). Jak zatem wynika z powyższego [...] nie został potraktowany przez organ w sposób dyskryminujący. Organ z art. 104 ust. 3 ustawy wyprowadził najbardziej podstawowe i oczywiste kryteria, jakie powinna spełnić każda organizacja wnioskująca o zezwolenie na zbiorowe zarządzanie, a których to kryteriów [...] nie spełnia.

Odnosząc się do zarzutów z pkt 3 i 4 uzasadnienia skargi organ stwierdził, że podnoszona przez skarżącego kwestia została przez organ wyjaśniona w uzasadnieniu decyzji i wyjaśnienia te zachowują aktualność. Należy w tym miejscu wskazać na rzecz podstawową - że środki jakimi dysponuje organizacja zbiorowego zarządzania z tytułu wykonywania zbiorowego zarządu prawami, są to środki należne reprezentowanym przez tę organizację twórcom i innym uprawnionym. Jeżeli koszty funkcjonowania organizacji są pokrywane z tych środków, to zawsze dzieje się to kosztem podmiotów uprawnionych. Jest oczywiste, że im mniejsza jest organizacja, tzn. im ma mniej członków i gdy członkowie ci nie są uprawnieni do wynagrodzeń w wysokości porównywalnej do wynagrodzeń uprawnionych zrzeszonych w innych organizacjach, to możliwości finansowe takiej organizacji będą bardzo ograniczone. Dlatego wśród funkcjonujących organizacji zbiorowego zarządzania prawami współtwórców utworu audiowizualnego nie ma żadnej, która byłaby porównywalna do [...]. Funkcjonują dwie duże organizacje – [...] uprawniony do reprezentowania wszystkich współtwórców (także montażystów) oraz [...] - uprawniony do reprezentowania twórców muzyki filmowej oraz twórców scenariuszy. Natomiast, co do podniesionej przez skarżącego możliwości zawierania przez organizacje zbiorowego zarządzania porozumień, co do wspólnego inkasa wynagrodzeń, to takie prawo organizacji nigdy nie było kwestionowane także w poprzednim stanie prawnym. Skarżący bezzasadnie przywołuje w przedmiotowej kwestii decyzję Prezesa UOKiK z dnia 29 sierpnia 2008 r., gdyż w decyzji tej nie zakwestionowano wspólnego inkasa dokonywanego przez [...] i [....] ale stosowaną wówczas przez te organizacje praktykę ustalania jednolitych stawek, którą Prezes UOKiK uznał za praktykę ograniczającą konkurencję na krajowym rynku. Czym innym jest bowiem wspólne inkaso wynagrodzeń należnych w określonej wysokości kilku podmiotom, a czym innym wspólne ustalanie przez te podmioty wysokości wynagrodzeń z wykorzystaniem pozycji monopolistycznej. To są zupełnie różne zagadnienia. Wspólne inkasowanie wynagrodzeń jest korzystne dla użytkowników, gdyż dokonują oni wówczas jednej płatności zamiast kilku. Możliwość wspólnego inkasa nie zwalnia jednak z obowiązku stosowania przez organ art. 104 ust. 3 ustawy. Minister wskazał, że każda organizacja zbiorowego zarządzania musi być przygotowana do samodzielnego inkasa i repartycji uzyskiwanych środków. Udzielenie zezwolenia organizacji całkowicie nieprzygotowanej do samodzielnego inkasa byłoby obejściem art. 104 ust. 3 ustawy.

Oceniając zarzuty z pkt 5 uzasadnienia skargi Minister wskazał, że skarżący ma rację, iż postępowanie nadzorcze dotyczy podmiotu nadzorowanego ([...]), a nie podmiotu wnioskującego o nadzór [...]), niemniej okoliczności ujawnione w tym postępowaniu nie powinny być całkowicie pominięte przez organ, jeżeli mają znaczenie dla sprawy. Organ w przedmiotowej decyzji wskazał na te okoliczności na ostatnim miejscu, gdyż nie one przesądzają o treści rozstrzygnięcia (zostały ujawnione w innym postępowaniu). Jednakże niemożność określenia przez [...], jakich wynagrodzeń zamierza dochodzić, także daje ogólny obraz, w jakim stopniu organizacja ta jest przygotowana do zbiorowego zarządu prawami autorskimi swych członków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za niezasadną wskazał, że zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – zwanej dalej ustawą organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, zwanymi dalej o. z. z. są stowarzyszenia zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy. Podjęcie przez organizacje działalności określonej w ustawie wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (zwanego dalej MKDzN), który sprawuje nadzór nad tego rodzaju organizacjami (art. 104 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy). MKDzN udziela zezwolenia organizacjom dającym rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami. Z powyższego przepisu wynika, że zezwolenie, o którym mowa w art. 104 ust. 2 pkt 2 ustawy jest decyzją administracyjną podejmowaną na wniosek konkretnego stowarzyszenia w oparciu o przesłanki ocenne.

Zdaniem Sądu I instancji, rozpoznając wniosek stowarzyszenia o wydanie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie powierzonymi prawami autorskimi organ musi określić kryteria jakimi kieruje się przy załatwianiu spraw tego rodzaju, ponieważ wnioskodawca musi wiedzieć jakie wymogi winien spełnić, aby dawać rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami (por. wyrok NSA z 4 września 1996 r., I SA 1259/95, LEX nr 60455). W ocenie Sądu I instancji kryteria oceny przez MKiDzN stowarzyszeń aspirujących do roli o z. z. winny być ustalone w oparciu o dane na temat działających o z. z. w danej kategorii uprawnionych, danej kategorii utworów i na danych polach ich eksploatacji. Sad I instancji zaznaczył, że wydając przedmiotowe zezwolenie organ musi także ustalić i ocenić, czy dane stowarzyszenie: ma wystarczające możliwości kadrowe, organizacyjne, majątkowe, finansowe, aby rozpocząć działalność jako o z.z. w zakresie zarządzania powierzonymi prawami. W tego typu sprawach uzasadnienie odmownej decyzji musi być oparte o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wskazywać konkretne powody nieuwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu I instancji organ musi zatem wyjaśnić i ocenić, czy substrat osobowy i rzeczowy składający się na tego typu stowarzyszenia gwarantuje: 1) podejmowanie uchwał i innych aktów wewnętrznych (np. w sprawie określenia stawek wynagrodzeń za korzystanie z praw autorskich, zasad podziału pobranych wynagrodzeń i opłat, zasad naliczania i przeznaczania na odpowiednie fundusze prowizji za pobór wynagrodzeń i opłat, zawierania porozumień, o których mowa w art. 107 ustawy); 2) wykonywanie tych uchwał; 3) samokontrolę tych uchwał. Minister zobowiązany jest też do wyjaśnienia, czy wnioskodawca ma zdolność do zawierania umów o powierzenie praw autorskich do zbiorowego zarządzania oraz umów z podmiotami korzystającymi z utworów. Skoro o. z. z. ma chronić prawa podmiotów powierzających jej prawa, to zdaniem Sądu I instancji przedmiotem oceny MKDzN winno być też to, czy stowarzyszenie ma zdolność do negocjowania umów licencyjnych, kontroli korzystania z utworów przez ich użytkowników, czy też zdolność do reprezentowania podmiotów praw autorskich np. w stosunkach z innymi działającymi o z. z. W ocenie Sądu I instancji istotne jest też to, że w postępowaniu o wydanie stowarzyszeniu zezwolenia na podjęcie działalności w zakresie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi stroną postępowania jest jedynie stowarzyszenie wnioskujące o zezwolenie, a tego statusu pozbawione są inne których to postępowanie nie dotyczy (por. wyrok NSA z 22 lutego 2000 r., I SA 2043/98, LEX nr 78862).

Sąd I instancji stwierdził, że wydane w sprawie decyzje – zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja MKDzN z 25 czerwca 2009 r., nr DP/1063/09/JB nie zostały wydane z zachowaniem opisanych wyżej wymogów.

Odnosząc się kolejno do poruszonych wyżej zagadnień Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w zaskarżonych decyzjach MKDzN określił jakimi kryteriami kieruje się przy udzielaniu przedmiotowych zezwoleń. Dla organu istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku mają takie kwestie jak: reprezentatywność stowarzyszenia dla danej kategorii uprawnionych, odpowiednio duża liczba członków bądź podmiotów reprezentowanych na zasadzie negotiorum gestio i odpowiednio duża suma składek członkowskich umożliwiająca pokrycie kosztów działalności o z.z., właściwa struktura organizacyjna, zaplecze kadrowe, aparat administracyjny umożliwiający właściwe negocjowanie umów z uczestnikami rynku praw autorskich oraz pobór i repartycję wynagrodzeń, dotychczasową działalność stowarzyszenia, reprezentatywność uprawnionych danej kategorii przez istniejącą o z.z., spójność i przejrzystość systemu zbiorowego zarządzania, interesy podmiotów tego samego rodzaju reprezentowanych przez inne o z.z. oraz interesy użytkowników utworów.

Sąd I instancji zgodził się ze skarżącym, że MKDzN w zaskarżonych decyzjach kryteria te zostały określone w sposób ogólny. W ocenie Sądu I instancji nie wiadomo bowiem dlaczego [...] nie jest, zdaniem organu, reprezentatywne dla środowiska montażystów. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że we wniosku [...] stwierdziło, że są to najwybitniejsi przedstawiciele w tej branży. Organ nie dokonał jednak, w ocenie Sądu I instancji analizy dokumentacji załączonej przez wnioskodawcę (listy członków stowarzyszenia i podanego ich dorobku) i nie odniósł się do tego, czy członkowie stowarzyszenia to montażyści mający ugruntowaną pozycję na rynku utworów audiowizualnych i w związku z tym stanowiący trzon tej grupy współtwórców. Z decyzji MKDzN nie wynika, jaka liczba uprawnionych była by właściwa, aby można było uznać wnioskodawcę za dającego należytą rękojmię zarządzania powierzonymi prawami. Samo stwierdzenie, że liczba członków jest niewielka jest zdaniem Sądu I instancji nie wystarczające, ponieważ nie pozwala na kontrolę stanowiska organu przez wnioskodawcę oraz sąd administracyjny. Sąd I instancji wskazał, że te same zastrzeżenia można również odnieść do takich kwestii jak: wielkości zgromadzonych składek członkowskich umożliwiającej pokrycie kosztów działalności o z.z., właściwej struktury organizacyjnej i możliwości kadrowych umożliwiających właściwe negocjowanie umów z uczestnikami rynku praw autorskich oraz pobór i repartycję wynagrodzeń. Sąd I instancji zaznaczył, że w tym zakresie organ nie dokonał analizy zgromadzonej dokumentacji i nie wyjaśnił, czy organ przedstawił dokumentację finansową obrazującą wielkość środków jakimi dysponuje Stowarzyszenie oraz dokumentację kadrową pozwalającą ocenić strukturę organizacyjną, kadrę pracowniczą [...] i jej kwalifikacje. Z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej nie wynika, zdaniem Sądu I instancji z czego organ wywodzi, że [...] nie rozpoczęło działalności w zakresie zarządzania powierzonymi prawami. W ocenie Sądu I instancji w zaskarżonych decyzjach brak konkretnych ustaleń, co do tego, czy [...] skupiające montażystów jest reprezentatywnym stowarzyszeniem dla tej grupy współtwórców, tj. czy zrzesza znacznie większą ich liczbę (jaką) i czy są to osoby będące esencją tego środowiska, współtworzące utwory o istotnym znaczeniu na rynku praw autorskich.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że istotne jest odróżnianie przez MKDzN kryteriów dotyczących wydania zezwolenia na zarządzanie powierzonymi prawami od kryteriów odnoszących się do kontroli działających już o z. z. Odnosząc się do tego ostatniego zagadnienia Sąd I instancji zauważył, że takie powody odmowy wydania zezwolenia jak: 1) brak możliwości należytego wykonywania zarządu do utworów audiowizualnych (powstałych z wkładu wielu kategorii twórców) w sytuacji reprezentowania poszczególnych kategorii współtwórców przez różne o z. z.; 2) komplikacje jakie pojawią się przy dualizmie w zakresie zbiorowego zarządzania przy inkasie i repartycji wynagrodzeń i opłat, konieczności wzajemnego rozliczania się działających organizacji i związanego z tym opóźnienia wypłat i zwiększenie kosztów działania organizacji powodujące pomniejszenie wysokości wynagrodzeń należnych uprawnionym; 3) niejasna sytuacja dla użytkowników zobowiązanych do wypłacania wynagrodzeń za pośrednictwem wszystkich organizacji, jeżeli nie ustanowią one wspólnej reprezentacji, są pewnymi prognozami, które mogą (ale nie muszą) wystąpić dopiero po pojawieniu się konkurencyjnych o z. .z. W ocenie Sądu I instancji te argumenty nie dotyczą możliwości rozpoczęcia działalności przez o z .z. Powołane wyżej argumenty odnoszą się do skutków działalności już istniejących o z. z. Argumenty te mogą zdaniem Sądu I instancji być skuteczne, ale jako podstawa do cofnięcia zezwolenia na podstawie art. 104 ust. 5 pkt 1 ustawy. Tytułem przykładu Sąd I instancji wskazał, że w sprawie o wydanie zezwolenia Minister winien ocenić przygotowanie wnioskodawcy skupiającego montażystów utworów audiowizualnych do prowadzenia negocjacji wysokości stawek wynagrodzeń dla swych członków, a nie skuteczność negocjacyjną wnioskodawcy na tle innych o z. z., skoro wnioskodawca nie rozpoczął jeszcze działalności jako o z. z.

Sąd I instancji zaznaczył, że jeżeli natomiast chodzi o przedstawione przez organ preferencje odnośnie celowości jak najszerszego reprezentowania współtwórców utworów audiowizualnych przez jeden o z. z. Sąd I instancji zauważa, że ustawa z założenia zapewnia pluralizm o z. z. działających na rynku praw autorskich. Wynika to w sposób wyraźny np. z przepisów art. 104 ust. 3, art. 107, art. 1071, art. 1102 ust. 3 pkt 1, art. 11012, czy art. 11017 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 2 ustawy. Z ustawy nie wynika również zakaz działalności wielu o z. z. zrzeszających tego samego rodzaju grupy twórców (współtwórców) tworzących tego samego rodzaju utwory wykorzystywane na tych samych polach eksploatacji. Wobec tego, w ocenie Sądu I instancji w sprawie o wydanie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi działalność MKiDzN nie może sprowadzać się do roli kreatora rynku praw autorskich, lecz do roli kontrolera tego rynku.

Wobec tego Sąd I instancji uznał, że MKDzN błędnie wyinterpretował swe uprawnienia z przepisu art. 104 ust. 3 ustawy. Sąd I instancji zaznaczył, że w niniejszej sprawie zastrzeżenia Sądu budzi udział o z. z. działającej pod nazwą Stowarzyszenie [...]. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ zawiadamiał [...] o wszczęciu z wniosku [...] postępowania o wydanie zezwolenia, rozstrzygał sprawę w oparciu o stanowisko przedstawione przez [...] oraz uczynił to Stowarzyszenie adresatem obu wydanych w sprawie decyzji. Tymczasem, Sąd I instancji podkreślił, że jak wskazano wyżej stroną postępowania o wydanie zezwolenia jest tylko wnioskodawca i jak słusznie, w ocenie Sądu I instancji podkreślił Minister w uzasadnieniu decyzji z 28 lipca 2011 r. w tym postępowaniu badaniu podlegają okoliczności dotyczące tego konkretnego stowarzyszenia. Sąd I instancji podał, że jak wskazano wyżej okoliczności dotyczące innych działających Stowarzyszeń mogą być podstawą do sformułowania przez organ standardów gwarantujących należyte zarządzanie powierzonymi prawami przez podmioty starające się o zezwolenie, a nie służyć do oceny zdolności do uzyskania statusu o z. z. przez konkretnego wnioskodawcę. Trafnie też, zdaniem Sądu I instancji wskazał skarżący, że dla oceny niniejszej sprawy nie ma znaczenia działalność [...] w innej sprawie, tj. w sprawie ze skargi na działalność [...].

Za nieprawidłowe Sąd I instancji uznał również to, że MKiDzN wydał decyzję z dnia 28 lipca 2011 r. po ponownym rozpoznaniu wniosku o wydanie zezwolenia (a nie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), gdzie ponownie odmówił udzielenia zezwolenia na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy (a nie utrzymał w mocy swoją decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa). Nie jest zatem jasne, zdaniem Sądu I instancji czy MKiDzN wydając decyzję z 28 lipca 2011 r. działał jako organ odwoławczy, czy w sprawie już zakończonej decyzją wydał decyzję jako organ pierwszej instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd I instancji uznał, że MKDzN wydając obie zaskarżone decyzje działał z naruszeniem art. 104 ust. 3 ustawy oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa t. 1 i 3 ustawy a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu Minister rozpozna wniosek [...] o wydanie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi montażystów biorąc pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną, w tym na podstawie danych posiadanych z urzędu sprecyzuje kryteria od których uzależnia pozytywne załatwienie wniosku oraz wyjaśni, czy zgromadzone w sprawie dowody są wystarczające do tego, aby ocenić przygotowanie [...] do działalności jako o z. z. W zależności od poczynionych ustaleń, Sąd I instancji nakazał organowi podjęcie dalszych czynności w sprawie lub wydanie stosownego aktu, który należy uzasadnić, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister i zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 107 § 1 i § 3 kpa w zw. z art. 104 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych poprzez pominięcie faktu, że Minister w uzasadnieniu decyzji z dnia 28 lipca 2011 r. wskazał powody, dla których odmówił [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami montażystów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 107 § 1 kpa, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu niepewności co do tego czy Minister wydał zaskarżoną decyzję po ponownym rozpoznaniu wniosku o wydanie zezwolenia (a nie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), gdzie ponownej odmówił udzielenia zezwolenia a nie utrzymał w mocy swoją decyzję, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

3. przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 ppsa, poprzez polemikę z twierdzeniami Ministra, które nie znajdują się w aktach sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

4. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 107 § 1 kpa i art. 28 kpa, poprzez przyjęcie, że Minister uczynił adresatem decyzji także [...], które nie było stroną postępowania, ani nie zostało dopuszczone do postępowania jako podmiot na prawach strony, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

5. przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 ppsa, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezawarci w wyroku wytycznych dla organu administracji, pomimo uchylenia zaskarżonej decyzji;

na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie:

6) przepisów prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 3 papp poprzez błędną wykładnię, a mianowicie poprzez uznanie, ze przepis ten upoważnia Ministra do przyjęcia generalnych kryteriów dla udzielenia oraz odmowy udzielenia zezwoleń na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i pokrewnymi;

7) przepisów prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 3 papp w zw. z art. 105 ust. 5 pkt 1 papp poprzez błędną wykładnię, a mianowicie poprzez uznanie, że podane przez Ministra powody odmowy udzielenia [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi montażystów do utworów audiowizualnych stanowią podstawę do cofnięcia zezwolenia nie zaś do oceny rękojmi należytego zarządzania powierzonymi prawami.

Powołując się na powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że WSA w swoim wyroku całkowicie pominął kwestię, że powodem odmówienia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami montażystów były: kwestia reprezentatywności środowiska montażystów przez [...] zdolności finansowych do działania, zdolności negocjacyjnych z użytkownikami praw do utworów audiowizualnych, rzeczywiście powody zwrócenia się z wnioskiem o udzielenie zezwolenia. Między innymi wskazał, że aby uzyskać zezwolenie [...] musi zrzeszać nie tylko montażystów utworów audiowizualnych, ale po prostu wszystkich współtwórców utworów audiowizualnych. Nie ma to nic wspólnego z pluralizmem organizacji zbiorowego zarządzania bowiem istnienie więcej niż jednej organizacji reprezentującej daną grupę twórców bądź działającej na tym samym polu eksploatacji. Czym innym jest jednak pluralizm ozz w zakresie współtwórców utworów audiowizualnych, których prawa nie mogą być zarządzane niezależnie od praw do całego utworu audiowizualnego. Nie ma bowiem możliwości zarządzania samym prawem do montażu utworu audiowizualnego. Prawo to jest nierozerwalnie związane z tym utworem i nie może funkcjonować w obrocie bez niego. Z tych powodów wśród ozz nie ma organizacji reprezentującej np. wyłącznie reżyserów lub wyłącznie operatorów obrazu. Drugim powodem odmowy udzielenia zezwolenia był brak struktury administracyjnej służącej do inkasa i repartycji wynagrodzeń. Skarżący nie dysponuje strukturą administracyjną i jest to kwestia, która nie wymagała przeprowadzenia szczególnych czynności dowodowych, gdyż sam podnosił, że organizacje zbiorowego zarządzania takiej struktury posiadać nie muszą. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że uznał za nieprawidłowe to, że Minister wydał decyzję po ponownym rozpoznaniu wniosku o wydanie zezwolenia, a nie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, gdzie ponownie odmówił udzielenia zezwolenia. Z uzasadnienia decyzji wynika, że została ona wydana w związku z wniesieniem przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Oznacza to, ze została on wydana po ponownym rozpoznaniu całokształtu sprawy wobec wniesienia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Minister nie odmówił skarżącemu reprezentatywności w zakresie środowiska montażystów, ale uznał reprezentatywność w tym zakresie obydwu organizacji. Nie mogło być inaczej skoro [...] zrzesza ponad 350 montażystów, a skarżący ok. 70, przy czym wysokość wynagrodzeń należnych montażystom w obydwu organizacjach jest bardzo zbliżona. Skarżący zrzesza najbardziej znanych montażystów, ale zdecydowana większość tego środowiska pozostaje zrzeszona w [...].

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył skarżący wnosząc o jej oddalenie i obciążenie organu kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ona zaskarżona w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego uchylenia lub zmiany.

Skarga kasacyjna okazała się zasadna, choć nie wszystkie zarzuty uznać należało za uprawnione.

I tak na wstępie zaznaczyć należy, że wbrew stanowisku sądu I instancji organ wskazał przyczyny odmowy wydania zezwolenia, ocena zaistnienia w sprawie przesłanek z art.. 104 ust.3 prawa autorskiego nie może być uznana za dowolną

Wbrew stanowisku sądu I instancji przeprowadzone postępowanie nie wykazało, by Stowarzyszenie dawało rękojmię należytego zarządzenia powierzonymi prawami. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika, by Stowarzyszenie, posiadało odpowiednią strukturę organizacyjną do zarządzania.

Wyjaśnienia Stowarzyszenia w tym względzie ograniczają się do lakonicznych stwierdzeń co do posiadania pełnych struktur organizacyjnych stowarzyszenia, systemu finansowania przez składki członkowskie , współpracy z kancelarią, powstania biura, zatrudnienia dyrektora administracyjnego.

Rację ma zatem organ, że to za mało, by przyjąć, że Stowarzyszenie posiada wyspecjalizowane struktury, które umożliwią mu spełnienie funkcji efektywnego zarządcy praw, należytego poboru i rozdziału tantiem.

Stowarzyszenie w żaden sposób nie wykazało, by wskazywane przez nie fundusze , pochodzące ze składek członkowskich wystarczyły na zapewnienie należytego zarządu, aktualnie o środkach z poboru tantiem nie może być mowy.

Sama prawna możliwość zawierania porozumień dotyczących udzielania koncesji oraz poboru wynagrodzeń ( art. 107¹ ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ) nie przemawia jeszcze za przyjęciem tak jak słusznie wywiódł organ, że do nich dojdzie,

nie może więc stanowić przesłanki wykluczającej konieczność dysponowania aparatem umożliwiającym pobór tantiem, wbrew temu co wielokrotnie podkreślało stowarzyszenie.

Rację miał organ, że nie uwzględnił wniosków dowodowych z pisma z dnia 22 lipca 2009r. (k. 163 akt adm.) , zeznania wskazanych tam świadków dotyczyły działania innych stowarzyszeń, nie mają istotnego znaczenia dla sprawy.

Stowarzyszenie nie wykazało, że brak wspólnej reprezentacji z innymi współtwórcami utworów audiowizualnych nie będzie stało na przeszkodzie sprawowaniu właściwego zarządu.

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego , że tylko skupienie w swej sferze działalności odpowiednio szerokiego repertuaru daje organizacji właściwą pozycję zarządzającego.

Organ nie może określać ogólnych kryteriów co do przesłanek udzielenia zezwolenia, musi odnosić się do aktualnych możliwości wnioskującego stowarzyszenia.

Za nie znajdującą podstaw w świetle art. 104ust.3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych uznać należało wskazaną przez sąd konieczność odniesienia się przez organ do dorobku artystycznego montażystów będących członkami stowarzyszenia. Dorobek ten choćby najznaczniejszy w żadnym razie nie ma wpływu na ocenę możliwości zarządzania.

Podkreślić należy, że wbrew uwagom sądu I instancji organ oceniał akta tj. dokumenty i wyjaśnienia składane przez wnioskodawcę, który miał możliwość wielokrotnego wypowiadania się w koniecznym dla sprawy zakresie.

Zgodzić zatem należało się ze skarżącym organem , iż uzasadnienie badanej decyzji spełniało wymogi zawarte w art. 107§3 kpa.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się przesłanek skutkujących koniecznością uchylenia decyzji w oparciu o art. 145§1pkt.1lit. c. P.p.s.a. W sprawie nie doszło do naruszenia norm procesowych w stopniu, który miałby istotny w pływ na wynik sprawy.

Wprawdzie sentencja rozstrzygnięcia decyzji organu II instancji pozostaje w sprzeczności z art. 138§1pkt.1 kpa, jednak zważywszy na fakt, iż Minister Kultury i Sztuki w istocie rozpoznał po raz drugi sprawę w jej całokształcie uznać należało że użyte sformułowanie nosi znamiona zwykłej omyłki.

Ma rację skarżący kasacyjnie, iż Sąd I instancji nie wykazał, by doręczanie decyzji Ministra Stowarzyszeniu [...] wyczerpywało przesłanki z art.145§1pkt.1lit.c. P.p.s.a. Rozważań w tym w tym względzie kontrolowane uzasadnienie nie zawiera.

Zgodzić także należało się ze skarżącym kasacyjnie iż sąd I instancji wadliwie przyjął, iż za przesłanki cofnięcia zezwolenia w rozumieniu art. 104§5 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych potraktować należało zastrzeżenia Ministra co do dawania przez Stowarzyszenie rękojmi należytego zarządzania powierzonymi prawami. Minister jest organem odpowiedzialnym za funkcjonowanie systemu zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi, co oznacza konieczność kontroli w tym aspekcie już na etapie rozpoznawania wniosku o udzielanie zezwolenia w trybie art. 104 ust.3 cyt. ustawy, co pozostaje również w zgodzie z tą normą.

Słusznie zatem skarżący kasacyjnie organ zarzucił sądowi naruszenie norm prawa materialnego, zawartych w art. 104 ust.3 i 5 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych poprzez ich błędną wykładnię .

W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że odmowa udzielenia zezwolenia pozostawała w zgodzie z art. 104 ust.3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Na ocenę zasadności skargi kasacyjnej nie ma wpływu wadliwe wskazanie w niej , iż uzasadnienie wyroku sądu I instancji nie odpowiadało normie zawartej w art. 141§4 P.p.s.a.

Nie jest możliwe w trybie tego przepisu kwestionowanie stanowiska sądu, wyrażonego w uzasadnieniu, tylko z tego względu, że skarżący kasacyjnie z nim się nie zgadza.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i jednocześnie oddalił skargę Polskiego Stowarzyszenia [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 28 lipca 2011r.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 203 pkt.2 , art. 200 P.p.s.a.