Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2197/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 28 , art 24 ust 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art.7,77  9, 10 § 1, art. 73 § 1, art.107 par 3 art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 84
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Irena Kudiura, Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej w dniu 18 lipca 2007 r. ( data nadania pocztowego) przez M K jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 roku nr [...] o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

Pismem, z dnia [...] listopada 2006 roku M K zwrócił się o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami. We wniosku wskazał, iż w roku [...] prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosiła stratę , co spowodowało jej zamknięcie. W [...] urodziło mu się dziecko, które wymagało kosztownej rehabilitacji i leczenia, zaś jego żona była w tym czasie na urlopie wychowawczym. W latach [...] studiował zaocznie [...], gdzie semestr kosztował [...] zł. Zaś w latach [...] jego żona studiowała zaocznie na [...] , gdzie semestr kosztował około [...] zł. W celu opłacenia kosztów studiów własnych oraz żony skarżący wziął pożyczkę , którą spłacał wraz żoną [...]. Wnioskodawca wskazał również, iż w [...] roku dowiedział się, iż cierpi na chorobę [...]. Skarżący podkreślił, iż zażywa leki, zaś jedyną możliwością wyleczenia tej wady jest operacja, która wiąże się z ryzykiem powikłań. Zainteresowany zaznaczył, iż na utrzymaniu ma [...] córkę, zaś obecne dochody jego oraz jego żony po odliczeniu minimalnych kosztów utrzymania kształtują się na poziomie około [...] zł netto. Zobowiązany zaznaczył, iż mieszka w starym przedwojennym domu, który wymaga częstych napraw. Niezbędne naprawy w postaci wyremontowania dachu i wnętrz pokoi po zalaniu przez ulewę zostały wykonane z pieniędzy pożyczonych w zakładzie pracy, co dodatkowo obciążyło budżet domowy. Zainteresowany wskazał również, iż mieszka wraz z jego rodziną teść, któremu pomaga, gdyż otrzymuje on rentę w wysokości [...] zł., zaś wykupywane przez niego leki pochłaniają około połowy jego renty. Dłużnik zaznaczył, iż w wyniku długotrwałego i kosztownego leczenia jego teściowej zaciągnęli wraz z żoną pożyczki, które spłacali przez [...] lata. Zobowiązany podkreślił, iż zakupił na zimę węgiel w wysokości [...] zł oraz drzewo w wysokości [...] zł. Ponadto wskazał, iż średni dochód na osobę waha się w granicach [...] zł netto. Wnioskodawca zaznaczył, iż spłata należności w układzie ratalnym w wysokości 100-300 zł spowoduje egzystencję na poziomie minimum biologicznego utrzymania.

Pismem z dnia [...] lutego 2007 r. dłużnik uzupełnił wniosek o umorzenie wskazując na przepis art. 28 ust. 3 a ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 137, poz. 887 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.) , który daje możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365),

W piśmie zainteresowany zaznaczył, iż nie zatrudniał pracowników i składki odprowadzał wyłącznie za siebie. Dłużnik przywołał własną chorobę wskazując, iż na utrzymaniu pozostaje żona i córka. Zobowiązany podkreślił, potrzebę zapewnienia córce ,, normalnych warunków do nauki i rozwoju, zaznaczając, iż spłata zadłużenia z tytułu składek zepchnie jego rodzinę na margines życia społecznego. Zobowiązany wskazał, iż kwota uzyskiwanych dochodów netto w jego rodzinie wynosi [...] zł. . kwota ta pokrywa bieżące koszty utrzymania rodziny oraz koszty związane z eksploatacją lokali mieszkalnego i mediów. Zainteresowany zwrócił uwagę , iż perspektywa życia , gdy na jedną osobę przypada 300 zł miesięcznie powoduje niemożność zakupu podstawowych leków w przypadku choroby dziecka , czy też ewentualnej wizyty u stomatologa. Dłużnik zaznaczył, iż o zadłużeniu dowiedział się dopiero po 7 latach, podając, iż wcześniejsza informacja w tym zakresie umożliwiłaby mu dokonanie spłaty, obecnie niemożliwej ze względu na dochody oraz koszty utrzymania rodziny. Zainteresowany podkreślił ,iż jego choroba i koszty leczenia nie pozwalają mu na dodatkowe zatrudnienie.

Decyzją z [...] marca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł w tym należności głównej w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, iż według złożonego przez dłużnika oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej nie posiada on majątku ruchomego ani nieruchomości, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu pożyczki z zakładu pracy na kwotę [...] z terminem spłaty w ciągu dwóch lat oraz wobec osób trzecich na kwotę około [...] złotych. Organ zaznaczył, iż dłużnik udokumentował wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w wysokości [...] zł miesięcznie oraz jednorazowo poniesione koszty zakupu węgla na kwotę [...] zł oraz usługi kominiarskiej – w wysokości [...] zł. Zakład podał, iż do akt sprawy zainteresowany przedłożył zestawienie własne wydatków poniesionych w 2006 r. wyliczając ich kwotę na [...] zł w tym koszty zużycia energii elektrycznej [...] zł, wywozu śmieci [...] zł, wywozu nieczystości i odprowadzania ścieków [...] zł, podatku od nieruchomości -[...] zł opłat abonamentowych RTV [...] zł, usług telekomunikacyjnych- [...] zł, zajęć dodatkowych córki [...] zł, biletów miesięcznych MPK [...], leczenia stomatologicznego córki- [...] zł, przedszkola w okresie [...] zł, wyprawki oraz wyposażenia w pomoce szkolne dla córki-[...] zł, materiałów na remonty mieszkaniowe -[...] zł, spłaty pożyczki- [...] zł, spłaty zadłużenia u osób trzecich -[...] zł. Organ wskazał, iż dłużnik uzyskuje stały dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, zaś jego wynagrodzenie za okres trzech miesięcy od listopada 2006 r. do stycznia 2007 r. wyniosło [...] zł brutto. Organ zaznaczył, iż również jego małżonka jest zatrudniona na umowę o pracę, a jej wynagrodzenie w analogicznym okresie wyniosło średnio [...] zł brutto. Zakład stwierdził brak przesłanek całkowitej nieściągalności wskazując, iż należności z tytułu składek nie były przedmiotem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zaś dłużnik posiada majątek w postaci wynagrodzenia za pracę, którego można egzekwować należności. W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, iż podniesiona przez dłużnika ciężka sytuacja materialna nie została udowodniona. Organ zaznaczył, iż wykazane wydatki obejmują zarówno te, którą służą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, jak również takie, które nie są niezbędne z punktu widzenia egzystencji. Do wydatków które nie są niezbędne z punktu widzenia egzystencji organ zaliczył koszty usług telekomunikacyjnych, których łączny roczny koszt w kwocie wydatków stanowi blisko 15 %. Dodatkowo wskazano, iż fakt posiadania zobowiązań pieniężnych w postaci pożyczek , mimo, iż nie zostały udowodnione w ocenie organu dowodzi nie tylko konieczności ich spłaty, ale też faktu, iż dłużnik zaciągając zobowiązania brał pod uwagę ich spłatę, oceniając , że możliwości finansowe pozwalają na comiesięczną rezygnację z określonej części wynagrodzenia. Zakład podkreślił, iż poniesione wydatki na remont domu nie mogą być uwzględnione jako wydatki stałe. Organ zaznaczył, również, iż część wydatków nie została w żaden sposób udokumentowana i trudno je uznać za faktycznie ponoszone, gdyż nie są one w ocenie organu wydatkami związanymi z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych wskazując np. comiesięczne wizyty stomatologiczne córki dłużnika, zajęcia dodatkowe, wydatki na pomoce szkolne, których łączny koszt został określony przez zobowiązanego na kwotę około [...] tysięcy złotych rocznie. Zakład zaznaczył, iż łączna kwota rocznych wydatków zostanie pomniejszona [...] zł, które w 2006 r. zostały przeznaczone na opłacenie pobytu dziecka w przedszkolu. Zakład podniósł, iż stosownie do zestawienia dochodów i wydatków przedstawionych przez dłużnika jego wydatki roczne wynoszą około [...] tysięcy złotych, zaś dochód dłużnika i jej małżonki wykazany w zeznaniu podatkowym ze stosunku pracy kształtuje się na poziomie [...] tysięcy złotych, co dowodzi iż pozostająca kwota do dyspozycji rodziny zobowiązanego wynosi [...] tysięcy złotych rocznie, co w rozrachunku miesięcznym daje [...] zł na osobę. Organ uznał, iż zobowiązany posiada możliwości finansowe do spłaty zadłużenia z tytułu składek, a spłata w ratach gwarantuje , iż potrzeby związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny nie będą zagrożone. Zakład odniósł się do przywoływanych we wniosku zdarzeń i poniesionych kosztów leczenia i rehabilitacji dziecka po urodzeniu, kosztów studiów dłużnika i jego małżonki , spłaty długów po zmarłej matce wskazując, iż mają w niniejszej sprawie znaczenie drugorzędne, gdyż ocena istnienia okoliczności przemawiających za umorzeniem winna być dokonywana z chwili, gdy podejmowana jest decyzja. Organ wskazał, również, iż pomimo ponoszonych strat z działalności zobowiązany kontynuował jej prowadzenie świadomie doprowadzając do pogłębienia się stanu zadłużenia.

Ponadto Zakład zwrócił uwagę, iż z przedłożonej dokumentacji nie wynika by choroba zobowiązanego stanowiła przeszkodę w wykonywaniu pracy zarobkowej i uzyskiwaniu dochodów wskazując na fakt, iż od kwietnia [...] r. do października [...] r. zarobkował on prowadząc działalność gospodarczą oraz jednocześnie będąc zatrudnionym na umowę o pracę.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. M K złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu pisma wskazał, iż organ nie wyjaśnił 7 letniej zwłoki w przekazaniu informacji o zadłużeniu. Skarżący podkreślił, iż wcześniejsza informacja o zadłużeniu spowodowałaby, że spłata byłaby mniejsza, mniej uciążliwa. Wnioskodawca wskazał na konieczność leczenia stomatologicznego sprzed kilku lat i niezbędnych wydatków jakie zmuszony był ponieść w tym zakresie. Wnioskodawca zaznaczył, iż jest związany z umowami z firmami telekomunikacyjnymi na kilka kolejnych lat, wskazując, iż nie wywiązanie się z nich skutkuje poniesieniem konsekwencji w postaci umownych kar lub egzekucji nieopłaconych faktur. Dłużnik podkreślił również, iż w chwili zaciągania zobowiązań realnie ocenił możliwości ich spłaty, nie uwzględniając jednak zaległości z tytułu składek, których istnienia nie był świadomy. Zobowiązany zwrócił uwagę, iż organ nie uwzględnił dodatkowego uszczuplenia jego dochodów w przypadku spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, wskazując, że przy rozłożeniu zaległości z tytułu składek na 60 rat budżet domowy zostałby dodatkowo obciążony spłatą w wysokości [...] zł miesięcznie. Zainteresowany zwrócił uwagę, iż analiza dochodów jego i jego żony za 2005 r. jest odrealniona i wybiórcza. Dłużnik zaznaczył, iż decyzja o odmowie umorzenia należności ,,blokuje’’ możliwość rozwoju jego rodziny, gdyż nie ma gwarancji, że w przyszłości dochody jego i jego małżonki utrzymają się na poziomie zapewniającym byt rodzinie przy jednoczesnej spłacie zadłużenia. Ponadto podniósł, iż nie uwzględniono również pogarszających się relacji rodzinnych i ewentualnego rozpadu rodziny. Zobowiązany wniósł o umorzenie należności powołując się na treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

Decyzją z [...] czerwca 2007 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, iż w sprawie brak jest przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ wskazał, iż z uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne. Ponadto zobowiązany pozostaje w związku małżeńskim co zdaniem organu powoduje, iż niespełniona jest przesłanka określona w pkt 3 w/w przepisu. Dodatkowo organ wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, gdyż zaległości z tytułu składek nie były dotychczas przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Organ zaznaczył, iż dłużnik oraz jego małżonka uzyskują stałe dochody z tytułu zatrudnienia, kształtujące się na poziomie około [...] zł brutto, zaś wysokość dochodów i wskazywanych wydatków nawet tych nieudokumentowanych wskazuje zdaniem organu, iż spłata zaległości z tytułu składek leży w realnych granicach możliwości finansowych dłużnika. Zwrócono uwagę, iż roczne dochody rodziny dłużnika wynoszą około [...] tysięcy złotych, zaś wydatki wynoszą [...] tysięcy złotych. w związku z czym pozostaje skarżącemu do dyspozycji kwota w wysokości [...] tysięcy złotych. Zdaniem Prezesa Zakładu nie można stwierdzić iż zobowiązany jest niewypłacalny a jego sytuacja finansowa uniemożliwia spłatę zadłużenia. Organ podkreślił, iż nie można zaliczyć do strat materialnych poniesionych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia niskich dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż pomimo ujemnego wyniku finansowego zobowiązany kontynuował jej prowadzenie, świadomie doprowadzając do pogłębienia zadłużenia z tytułu składek.

Prezesa Zakładu zaznaczył, iż mimo złego stanu zdrowia dłużnik osiąga dochody z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę, a we wcześniejszym okresie posiadał równolegle dwa źródła zarobkowania z tytułu zatrudnienia i prowadzonej działalności gospodarczej., gdzie podnoszona przez skarżącego choroba nie stanowiła przeszkody. W ocenie organu nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), która wskazuje na przewlekłość choroby zobowiązanego, uniemożliwiającą osiąganie dochodów na poziomie umożliwiającym opłacenie należności. Prezes Zakładu odniósł się do zarzutu dotyczącego zwłoki Zakładu w przekazaniu informacji o zaległościach wskazując, iż obowiązek składania dokumentów ubezpieczeniowych oraz zapłaty składek w wyznaczonych terminach spoczywa na płatniku składek. Organ podniósł, iż zobowiązany dopuścił się rażącego naruszenia tego obowiązku nie składając od stycznia [...] r. żadnych dokumentów rozliczeniowych i nie odprowadzając żadnych składek. Prezes Zakładu podkreślił, iż Zakład ma możliwość dochodzenia należności przez okres 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto wskazał, iż działalność gospodarcza jest działalnością profesjonalną , którą zainteresowany podjął na własny rachunek i ryzyko, przyjmując na siebie ciężar obowiązku wywiązywania się ze wszystkich zobowiązań z tym związanych. W ocenie organu brak świadomości istnienia zaległości po stronie zobowiązanego nie znajduje uzasadnienia, zaś odpowiedzialność za wszelkie zaniedbania ponosi zainteresowany jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.

Prezes Zakładu odniósł się do twierdzenia skarżącego, iż decyzja o odmowie umorzenia należności ,, blokuje’’ możliwość rozwoju rodziny z powodu braku gwarancji uzyskiwania w przyszłości dochodów na tym samym poziomie wskazując, iż dłużnik jak i jego małżonka posiadają zatrudnienie na czas nieokreślony, co daje gwarancję utrzymania stałych lub wyższych dochodów. Ponadto Prezes Zakładu odniósł się zarzutu braku uwzględnienia pogarszających się relacji rodzinnych i ewentualnego rozpadu rodziny wskazując, iż organ w sprawach o umorzenie należności dokonuje oceny sytuacji z chwili gdy podejmowana jest decyzja. Zdaniem Prezesa Zakładu brak jest natomiast jakiejkolwiek podstawy do oceny obaw dłużnika o ewentualne zdarzenia, jakie mogą nastąpić w przyszłości w jego rodzinie. Organ zaznaczył, iż umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie nie jest realnie możliwe wywiązywanie się zobowiązanego z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podkreślił w wyniku analizy sprawy okoliczności takie nie wystąpiły, o czym w szczególności świadczy fakt dochodów rodziny dłużnika kształtujących się na poziomie około [...] tysięcy brutto, których nie można ocenić jako znikomego źródła przychodów.

Pismem złożonym w dniu 18 lipca 2007 r. ( data nadania pocztowego) M K wniósł skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r..

Skarżący wniósł o uchylenie przez Sąd obu decyzji organu ubezpieczeniowego z dnia[...] marca 2007 r. oraz z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ ubezpieczeniowy. Ponadto wniósł o ewentualne merytoryczne rozstrzygnięcie przez Sąd wniosku o umorzenie należności wobec ZUS.

Dodatkowo skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodów dokumentów postaci:

- pisma skarżącego do ZUS z dnia [...] maja 2007 r. wraz z odpowiedzią organu z dnia [...] maja 2007 r.

- dokumentów- stanu należności skarżącego wobec ZUS za okres [...] r. do [...] r. oraz upomnień wobec skarżącego z dnia [...] kwietnia 2007r. nr [...] do [...] kierowanych przez Organ. jako dowodów na okoliczności wskazane w skardze.

Obu zaskarżonym decyzjom skarżący zarzucił :

1. Naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako k.p.a.)art. 7 i 9 w zakresie dotyczącym powinności organu wnikliwego, wyczerpującego i dokładnego wyjaśnienia szczególnej sytuacji w jakiej znalazł się skarżący i jego rodzina- w kontekście zasadności tego wniosku.

2. Sprzeczności ustaleń organu ubezpieczeniowego ze złożonym i zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym złożonym przez skarżącego uzasadniającym przyznanie mu szczególnego ,, przywileju’’ jakim jest umorzenie jego należności wobec ZUS- przez co organ naruszył dyspozycję art. 80 k.p.a..

3. Nieuprawnioną interpretację, a właściwie ,,nadinterpretację ‘’ administracyjno-prawnej kategorii ,, uznania administracyjnego ‘’ przez rozstrzyganie tej sprawy w zakresie art. 28 u.s.u.s.

4. Naruszenie dyspozycji art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. poprzez przyjęcie mimo wystarczających dowodów, że nie zaistniały wystarczające przesłanki wskazane w pkt. 1 i 3 tego przepisu uzasadniające przyznanie skarżącemu w jego i jego rodziny nadzwyczajnej sytuacji i okolicznościach- przywileju umorzenia należności wobec ZUS.

5. Naruszenie dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie ułomności i braku wystarczającego uzasadnienia faktycznego krzywdzącej skarżącej decyzji tu zaskarżonych, że mimo szczególnej sytuacji dowodzonej przez skarżącego nie jest ona wystarczająco szczególna i wyjątkowa, by zasługiwała na uznanie Organu i umorzenia zaległości wobec ZUS.

6. Pominięcie przez Organ istotnej kwestii prawnej dotyczącej wymagalności ,,przedawnienia’’ dużej części należności skarżącego wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek za rok [...] i [...] r., co do których zapłaty organ ubezpieczeniowy wystosował ( doręczył ) wobec skarżącego dopiero dnia [...] kwietnia 2007 r. – przez co organ naruszył stosowanie przepisu w/w ustawy z dnia 13.10.1998 r. dotyczące wymagalności zapłaty i ,, przedawnienia’’ tych składek i należności.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż obie zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa oraz z pokrzywdzeniem skarżącego ponieważ skarżący w sposób skrupulatny i wystarczający udokumentował szczególną i wyjątkową sytuację swojej rodziny i siebie , tak by zgodnie z dyspozycjami art. 28 ust. 3a pkt 1-3 u.s.u.s. organ ubezpieczeniowy mógł uznać, że skarżący zasługuje na umorzenie należności wobec ZUS. Skarżący zaznaczył, iż w odniesieniu do jego osoby i rodziny została przekroczona granica swobodnego uznania administracyjnego, gdyż została zdeterminowana nadmiernie przez politykę Państwa w materii ,, ściągania’’; należności z tytułu skałek ZUS. W ocenie dłużnika Organ ubezpieczeniowy mimo posiadania w swoich zasobach szeregu dowodów dokumentujących jego sytuację materialną i jego rodziny nie pokusiła się o próbę zobiektywizowania swojego stanowiska i potraktował go jako ,,numer statystyczny’’.

Zainteresowany zaznaczył, iż organ potraktował jego sytuację jako standardową normalną, mimo, że jest w rzeczywistości szczególna i wyjątkowa, a nadto skrupulatnie przez skarżącego udokumentowana. Zdaniem skarżącego skutkiem takiego podejścia organu ubezpieczeniowego do jego sytuacji był merytorycznie wątpliwy brak obiektywizmu w ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a nadto brak jego wyczerpującego rozpatrzenia, jako całokształtu , stanowiło naruszenie art. 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7 k.p.a. Ponadto zobowiązany zarzucił, iż organ nie wyjaśnił, na których dowodach organ się oparł oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności czy mocy dowodowej- skutkiem czego naruszył art. 107 § 3 k.p.a. Dłużnik podniósł również, iż organ ubezpieczeniowy nie przeprowadził też wnikliwej analizy materiału dowodowego. W tym wpływu terminu możliwości wymagalności oraz ,,przedawnienia’’ znacznej części tych należności za okres [...] -[...], co stanowi naruszenie prawa, w tym prawa materialnego zawartego w treści u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie skarżącego upłynął już ustawowy okres możliwości wymagania od niego tych należności i są one przedawnione i jako takie powinny być umorzone z urzędu przez Organ. Dłużnik zwrócił uwagę, iż w czasie gdy doręczono mu pakiet upomnień istniała rozbieżność ich treści w zakresie kwot – z treścią wydruku komputerowego- stanu należności, w którym to pracownica ZUS wskazywała mu należności, za które nie może on odpowiadać w 2007 r. Zobowiązany zaznaczył również , iż organ nie odniósł się konstruktywnie i merytorycznie do podnoszonej w jego piśmie z dnia [...] kwietnia 2007 r. kwestii 7 letniej zwłoki organu w dochodzeniu od niego należności .

Zobowiązany podniósł również, iż nie było w pełni respektowane jego prawo do czynnego udziału w każdym etapie postępowania administracyjnego z uwagi na fakt, iż organ odmówił mu pismem z dnia [...] maja 2007 r.- wydania odpisu i kopii dokumentów z akt administracyjnych, o które wnioskował pismem z dnia [...] maja 2007 r. Zapoznając się osobiście z materiałem dowodowym w siedzibie organu nie był w stanie ogarnąć całokształtu tego materiału, dokonać jego porównania i skutecznego sporządzenia notatek i odpisów ze względu na obszerność tego materiału nieznajomość jego systematyki w zasobach organu. Zdaniem skarżącego nie istniały żadne przeszkody prawne i faktyczne, aby organ odmówił mu wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów, o które wnosił, choć organ ubezpieczeniowy takiego obowiązku nie miał. W ocenie zobowiązanego organ naruszył art. 10 § 1 i art. 73 §1 k.p.a. nie uwzględniając ważnego interesu skarżącego, bowiem przy aktualnym wyposażeniu organu w środki techniczne kopiowania i skanowania dokumentów należy aktualnie traktować rozszeżająco, na korzyść skarżącego możliwość ,, sporządzania odpisów’’ poprzez udostępnienie mu kopii dokumentów, czy też środka technicznego do sporządzenia takiego odpisu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w wydanych decyzjach.

Pismem procesowym z dnia 18 stycznia 2008 r. skarżący podtrzymał wszystkie swoje wnioski i twierdzenia zawarte w skardze. Ponadto zaprzeczył twierdzeniom organu zawartym w odpowiedzi na skargę. Zainteresowany zaznaczył, iż w dniu [...] września 2007 r. zawarł z ZUS umowę nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Dłużnik wskazał, iż umowę tę podpisał z ostrożności prawnej już po złożeniu skargi z dnia 17 lipca 2007 r. do Sądu. Zobowiązany wskazał, iż treść umowy określała odmiennie warunki spłaty należności niż wcześniej ustalone z ZUS i to na jego niekorzyść, gdyż ustalił z ZUS spłatę należności w 72 ratach zaś w treści nadesłanego mu projektu umowy wpisano tylko 60 rat nie dając mu prawa zmiany tych zapisów, informując, iż nie musi podpisywać takiej umowy. Skarżący zaznaczył ,iż nie podpisanie umowy z ZUS stawiało go w bardzo niekorzystnej sytuacji grożącej egzekucją należności i dalszymi kosztami, dlatego zdecydował się na podpisanie takiej wersji umowy z ZUS. Skarżący wskazał dalej, iż przedłożony mu do podpisu tekst umowy ratalnej różnił się od tekstu przesłanego mu wcześniej ,,duplikatu umowy’’ w tym poczynionych ustaleń, co do ilości rat oraz oprocentowania układu ratalnego. Do pisma skarżący załączył projekt ,,duplikat umowy’’ oraz podpisaną umowę z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz wniósł o przeprowadzenie z tych dokumentów dowodów na potwierdzenie, że organ ZUS nie tylko naruszył prawo, ale także zasady współżycia społecznego oraz art. 7 i 9 k.p.a. dotyczący zasad ogólnych postępowania wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Natomiast jest uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Sąd uznał, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Oceniając treść zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające wskazały, iż dłużnik oraz jego małżonka uzyskują stałe dochody z tytułu zatrudnienia, kształtujące się na poziomie około [...] zł brutto. Zwrócono również uwagę, iż roczne dochody rodziny dłużnika wynoszą około [...] tysięcy złotych. Ponadto zobowiązany pozostaje w związku małżeńskim co powoduje, iż niespełniona jest przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.. Dodatkowo organ wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, gdyż zaległości z tytułu składek nie były dotychczas przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie istnieje stan całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Skarżący w tym zakresie wprost odwołał się do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. tj. sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził iż w sprawie skarżącej nie zaistniały przesłanki wymienione w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365) przemawiające za umorzeniem należności wobec ZUS.

Organ zwrócił uwagę, iż dłużnik oraz jego małżonka uzyskują stałe dochody z tytułu zatrudnienia, kształtujące się na poziomie około [...] zł brutto. Wskazano również, iż roczne dochody rodziny dłużnika wynoszą około [...] tysięcy złotych, zaś wydatki wynoszą [...] tysięcy złotych. w związku z czym pozostaje skarżącemu do dyspozycji kwota w wysokości [...] tysięcy złotych. Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił, iż spłata należności z tytułu składek w ratach nie spowoduje zagrożenia zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż dochodów rodziny dłużnika kształtujących się na poziomie około [...] tysięcy złotych brutto, nie można ocenić jako znikomych.

Z akt sprawy nie wynika również aby skarżący poniósł straty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Prowadzenie działalności gospodarczej powoduje, iż przedsiębiorcy zobowiązani są do opłacania należności z tytułu składek niezależnie od przyczyn uniemożliwiających spełnienie tego obowiązku. Nie można zaliczyć do strat materialnych poniesionych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia niskich dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż pomimo ujemnego wyniku finansowego zobowiązany kontynuował jej prowadzenie, świadomie doprowadzając do pogłębienia zadłużenia z tytułu składek. Należy zauważyć, iż w wypadku zdecydowania się przez skarżącego na prowadzenie wybranej przez siebie działalności gospodarczej wziął na siebie ryzyko z tym związane. W związku z tym nie może on przerzucać ryzyka na Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gdyż obowiązkiem prowadzącego działalność gospodarczą jest ponoszenie wszelkich obowiązków publicznoprawnych, w tym opłacanie składek na ubezpieczenia. Ponadto, każdy obywatel oprócz praw posiada również obowiązki, o których w tym wypadku skarżący zdaje się zapominać. Mianowicie zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż skoro skarżący zdecydował się na prowadzenie działalności gospodarczej i stwierdził, że działalność gospodarcza nie przynosi odpowiednich dochodów umożliwiających w pierwszej kolejności zapłatę należności publicznoprawnych, winien był tę działalność zlikwidować, a nie doprowadzać do zadłużenia za okres 7 lat.

W oparciu o materiał dowodowy nie sposób było również uznać, że zachodzi przesłanka, określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Dla jej wystąpienia niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanej, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżący mimo złego stanu zdrowia osiąga dochody z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę, a we wcześniejszym okresie posiadał równolegle dwa źródła zarobkowania z tytułu zatrudnienia i prowadzonej działalności gospodarczej., gdzie podnoszona przez skarżącego choroba nie stanowiła przeszkody.

W konsekwencji prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organy orzekające, które wskazały na te elementy stanu faktycznego i wyciągnęły z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia.

Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9, 10 § 1 k.p.a. oraz art. 73 § 1 k.p.a. należy wskazać iż organy administracyjne w sprawie nie naruszyły prawa skarżącego do czynnego udziału w każdym etapie postępowania administracyjnego. W postępowaniu pierwszoinstancyjnym jak i w odwoławczym skarżący był informowany o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz głoszonych żądań ( karta 113 i152 akt administracyjnych).

Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 73 § 1 k.p.a. przyznający stronie możliwość przeglądania akt, sporządzania z nich notatek i odpisów. pozostawił jej te uprawnienia do własnej realizacji. Strona nie może jednak żądać aby organ administracji wykonywał i dostarczał jej odpisy i kserokopie z akt sprawy.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję bada stan faktyczny i prawny sprawy na dzień jej wydania. Stąd też złożone na rozprawie dokumenty nie miały wpływu na wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, gdyż zostały wydane po dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sąd zauważa, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest wstanie jej pokryć. Dlatego też, przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć żadnego znaczenia podniesione w skardze okoliczności związane z wysokością zadłużenia.. Decyzje w sprawie podlegania ubezpieczeniu społecznemu wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Odnośnie zarzutu przedawnienia jest on również niezasadnie podniesiony. Zaległości skarżącego powstały za okres od stycznia [...] r. do października [...] r. Zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s. podlegają one 10 letniemu okresowi przedawnienia, które to przedawnienie w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego potwierdzonego nowymi dowodami skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.