Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 749/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2007-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 128. art. 129, art. 130, art. 132, art. 135
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 18 grudnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Włodarska sędzia WSA Anna Klotz Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007 roku sprawy ze skargi A.S. i I.S. oraz Firmy A. w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu szkód powstałych w związku z budową gazociągu tranzytowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2007r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Firmy A w [...] 400 zł. (czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 749/07

Uzasadnienie

Spółka Akcyjna [...] w W. decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 1998 r. uzyskała zezwolenie na założenie i przeprowadzenie podziemnego przewodu o średnicy DN 1400 do przesyłania gazu oraz kabla światłowodowego przez nieruchomość stanowiącą własność A. i I. S. położoną w miejscowości B. gmina T., obejmująca działkę nr [...]. Ponadto, Spółka została obowiązana do przywrócenia zajętej czasowo nieruchomości do stanu poprzedniego i przyznania odszkodowania za szkody powstałe na skutek budowy. Z uwagi na brak porozumienia stron co do wysokości odszkodowania Starosta L. decyzją z dnia [...] marca 2001 r. ustalił jego wysokość na rzecz A. i I. S. w kwocie [...] zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] lutego 1998 r. W wyniku odwołań złożonych zarówno przez inwestora oraz A. i I. S., decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. Wojewoda [...] uchylił decyzję Starosty L. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...] Starosta L. orzekł o ustaleniu od Spółki Akcyjnej [...] w W. na rzecz A. i I. S. odszkodowania z tytułu szkód powstałych w związku z przedmiotową budową na kwotę [...], zł. i zobowiązał inwestora do wypłacenia stronom zasądzonej kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego rozstrzygnięcia.

Rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujące ustalenia. Działki pod budowę zajęte zostały przez wykonawcę przed [...] listopada 1998 r. i w dniu ograniczenia prawa własności Decyzją Wojewody W. przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe pozwalało przyjąć, że w dacie [...] listopada 1998 r. na gruntach zajętych pod budowę nie było żadnych upraw. Właściciel działki argumentował natomiast, że na początku lutego 1998 r. pługiem przyorano zewnętrzne granice pasa montażowego, a [...] lutego 1998 r. został zdjęty humus. Rów pod rurociąg wykopano w listopadzie 1998 r. i tego samego dnia lub dwa dni później zasypano rurociąg. I. S. stwierdził, że w następstwie wejścia inwestora na jego nieruchomość w listopadzie 1998 r., a więc po wydaniu decyzji Wojewody [...] o ograniczeniu wykonywania prawa własności, zniszczeniu uległa plantacja truskawek, którą założył latem 1998 r. Według właściciela gruntu, plantacja truskawek założona w strefie transportu i montażu obejmowała cały pas transportu i montażu z wyłączeniem jedynie powierzchni, z której w lutym 1998 r. wykonawca zdjął humus oraz powierzchni, na której zdjęty humus składowano. W wyniku tych zniszczeń z właścicielem gruntu zerwano umowę kontraktacyjną. Inwestor kwestionował powyższe argumenty wywodząc, iż w pasie montażowym nie istniała plantacja truskawek i odrzucał twierdzenie jakoby zerwanie umowy kontraktacyjnej miało związek z realizacją budowy gazociągu. W toku dalszego postępowania dowodowego ustalono, że umowa kontraktacyjna, nie wskazywała ilości zakontraktowanych truskawek, a jedynie określała areał, z którego owoce miały być zebrane na [...] hektara. Tym samym założenie więc latem 1998 r. w związku z umową kontraktacyjną ze stycznia 1998 r. plantacji truskawek na obszarze [...] ha i zlikwidowanie wiosną 1999 r. całości tych upraw dlatego, że w listopadzie 1998 r. inwestor ponownie wszedł z budową na powierzchnię zaledwie [...] ha, w szczególności gdy zważy się, że całe gospodarstwo A. i I. S. ma ok. [...] hektarów powierzchni pozwalało uznać tę okoliczność za mało wiarygodną. Wyliczono także, iż założenie plantacji na powierzchni [...] ha wymaga ok. [...] tys. sadzonek, natomiast właściciele działek nie przedstawili dowodów potwierdzających źródło pozyskania tak znacznej ich ilości potrzebnych pod zakontraktowaną uprawę. Oświadczyli jedynie, że sadzonki pozyskali z innej, własnej plantacji oraz otrzymali nieodpłatnie od sąsiadów, kuzyna oraz osób trzecich. Teza o istnieniu plantacji truskawek nie zyskała odzwierciedlenia także w protokole spisanym przez pracowników starostwa, przy czym stwierdzono jedynie pojedyncze sadzonki truskawek, bez jakichkolwiek śladów zniszczonej plantacji na całej powierzchni pasa montażu, a także w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Przyjęto zatem, że powoływane w sprawie dowody na jej istnienie nie potwierdzają tego faktu.

Ustalono, że inwestor pod budowę gazociągu zajął grunt rolny, o powierzchni [...] ha. Powierzchnia zajętego pasa roboczego wynika z dokumentacji budowy gazociągu i w tym zakresie jest ona niesporna między właścicielami gruntu i inwestorem. Na trasie budowy, pod koniec 1998 r. roboty ziemne wykonywano przy użyciu ciężkiego sprzętu mechanicznego co spowodowało w znacznym stopniu degradację ziemi w całym pasie roboczym budowy. W związku z powyższym, jako obszar realizowanych na gruntach A. i I. S. prac budowlanych przyjąć należy cały pas technologiczny budowy o powierzchni [...] ha.

Za bezsporne ustalono również, że grunty zajęte pod budowę gazociągu zostały przekazane właścicielom [...] maja 2002 r., po przeprowadzeniu przez inwestora rekultywacji mechanicznej wykonanej przez inwestora po wszczęciu przez Starostę postępowania egzekucyjnego. Prawidłowość wykonania rekultywacji jest stwierdzona ostateczną i prawomocną decyzją Starosty Lipnowskiego [...] czerwca 2003 r. o uznaniu rekultywacji za zakończoną.

A. i I. S. podnieśli również zarzut nieuwzględnienia w operacie szacunkowym odszkodowań za szkodę powstałą podczas ponownego wejścia inwestora na grunt [...] marca 2002 r. w związku z przeprowadzaniem robót rekultywacyjnych i zniszczeniem drzewek owocowych wiosną 2002 r., które zasadzono jesienią 2000 r. Jako dowody właściciel działki wskazał notatki służbowe z [...] marca 2002 r. oraz z [...] marca 2002 r. sporządzone przy wprowadzeniu firmy T. na działkę nr [...] w B. w celu wykonania rekultywacji, które potwierdzały, że w dniu [...] marca 2002 r. na jej części, z której zdjęty był humus było [...] sztuk młodych drzewek owocowych. Fakt ten został przyznany przez obie strony tj. właścicieli gruntu i inwestora. W ocenie Starosty niniejsze dokumenty potwierdzały jedynie okoliczność dokonania nasadzeń drzewek owocowych przed przystąpieniem do rekultywacji mechanicznej gruntu, a nie że ich zniszczenia dokonała firma T. Uznano, że w toku postępowania A .i I. S. nie przedstawili żadnych dowodów świadczących o tym, że to wykonawca robót rekultywacyjnych dokonał zniszczenia posadzonych przez nich drzewek owocowych. Nadto, iż nie zgłosili żadnych świadków ani nie przedstawili innych dowodów mogących uprawdopodobnić taką okoliczność. Jako istotną dla określenia zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej inwestora uznano kwestię braku adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą wywołaną zniszczeniem wiosną 2002 r. drzewek owocowych i realizowaną przez inwestora od lutego 1998 r. budową gazociągu. Inwestor zgłosił zakończenie budowy w dniu [...] grudnia 1999 r. Drzewka owocowe posadzone zostały w pasie roboczym jesienią 2000 r., "przed zrekultywowaniem gruntu, bez powiadamiania o zamiarze zobowiązanego do przeprowadzenia rekultywacji inwestora.

W tym stanie rzeczy organ orzekający ustalił odszkodowanie biorąc pod uwagę stan gruntów przedmiotowych części działek w dniu ograniczenia prawa własności, za szkody, jakie powstały w związku z zajęciem pod budowę i przeprowadzenie podziemnego gazociągu tranzytowego DN 1400 w części działki rolnej o numerze ewidencyjnym [...] na powierzchni [...] ha, odszkodowanie określone zostało za: - utracone pożytki, spowodowane niemożliwością korzystania z części nieruchomości na powierzchni [...] ha w okresie [...] listopada 1998 r. do [...] maja 2002 r. Straty tych wartości ustalono biorąc pod uwagę utracone prawa do pożytków (dochodów), przy uwzględnieniu rodzaju gleb i możliwych, w myśl racjonalnej gospodarki na niej upraw, istniejącej tradycji zasiewów we wsi B. oraz możliwych do uzyskania z określonych roślin wartości plonów, ustalając je według cen kształtujących się na rynku lokalnym, pomniejszając je o wartości nie poniesionych nakładów na ich uzyskanie. Przy czym do określenia utraconych pożytków wykorzystano "koszyk upraw', ponieważ na dzień określenia odszkodowania na gruntach państwa S. zajętych pod budowę gazociągu nie było żadnych upraw.

- obniżenie plonów w okresie porekultywacyjnym gdzie przyjęto założenie, że dojście do pełnej zdolności produkcyjnej w pasie wykopu ( [...] ha ) następuje w 5-tym roku a w pozostałej części ([...] ha ) w 2-gim roku,

- zmniejszenie wartości części działki ewidencyjnej o numerze [...] (art. 128 ust. 4 u o g. n.), wynikające z trwałego ograniczenia w sposobie korzystania ( użytkowania) gruntu rolnego. Wybudowanie podziemnego gazociągu na części działki ewidencyjnej nr [...] spowodowało bowiem zmniejszenie jej wartości, w następstwie trwałego ograniczenia w sposobie korzystania (użytkowania),

- z tytułu niekorzystnej zmiany geometrii pola o powierzchni [...] stanowiącej część działki o numerze ewidencyjnym [...]. Niekorzystna zmiana geometrii pola powoduje wzrost udziału nieefektywnego czasu pracy sprzętu (ciągnik + maszyna), tzw. nawrotów, w ogólnym czasie pracy, co powoduje wzrost jednostkowych kosztów wykonania prac uprawowych w zł/ha.

Organ orzekający stwierdził, że ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości A. i I. S. z powodu pobudowania na ich nieruchomości gazociągu, dokonane zostało na podstawie w/w art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Określenie zmniejszenia wartości działek dotyczy natomiast pasa eksploatacyjnego o szerokości [...] m, a nie pasa korytarza technicznego o szerokości [...] m ponieważ trwałe ograniczenia dotyczą wyłącznie owego pasa o szerokości [...]m.

Nadto wyjaśnił, że przyczyną opóźnienia w załatwieniu niniejszej sprawy był niezależny od organu brak niezbędnego w sprawie operatu szacunkowego, w oparciu o który miała być ustalona wysokość odszkodowania.

Na powyższą decyzję złożyli odwołanie zarówno inwestor jak i właściciele działek.

A. I I. S. wysunęli zarzut naruszenia przepisów prawa w szczególności art. 7, 8, 12 § 1 i 77 Kpa oraz art. 128 ust. 4 w związku z art. 4 i 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także art. 21 ust. 2 Konstytucji. Uzasadniając swoje stanowisko wywiedli, iż przyznane im odszkodowanie zostało zaniżone z uwagi na pominięcie przy ustalaniu jego wysokości szkód powstałych w wyniku tymczasowego zajęcia nieruchomości pod budowę gazociągu, które miało miejsce przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej. Podnieśli, iż jej wydanie uniemożliwiło doprowadzenie do końca negocjacji jakie toczyły się pomiędzy stronami.

A. i I. S. zakwestionowali stanowisko organu I instancji w zakresie ustaleń dotyczących stanu nieruchomości na dzień ograniczenia prawa własności podnosząc fakt istnienia wówczas na tym terenie plantacji truskawek. Zdaniem odwołujących się Starosta L. posiadał materiał dowodowy potwierdzający jej istnienie, a mimo to przyjął, iż na terenie tym nie było jakichkolwiek upraw opierając się jedynie na oświadczeniu inwestora. Ponadto wskazali na brak zasądzenia wynikających z decyzji Starosty [...] kwot rekompensat, o których mowa w operatach szacunkowych sporządzonych przez rzeczoznawcę majątkowego. A. i I. S. podnieśli, iż nie uwzględniono szkód wyrządzonych przy ponownym wejściu inwestora na grunt w wyniku decyzji egzekucyjnej jak również, że nie uwzględniono całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez pominięcie pisma procesowego strony i protokołu z wizji terenowej nieruchomości z dnia [...] marca 2002 r. Jako bezsporny uznali fakt, że na gruncie przed rekultywacją mechaniczną rosły drzewa owocowe, natomiast nie było ich po wykonaniu tych prac. Tym samym zdaniem odwołujących się winni oni uzyskać z tego tytułu odszkodowanie solidarnie od Starosty L. i inwestora. Zakwestionowali także zasadność zastosowania przez organ orzekający w celu obliczenia utraconych pożytków hipotetycznego "koszyka upraw" w sytuacji gdy istniała możliwość rzeczywistego ustalenia rodzajów upraw w poszczególnych latach przy uwzględnieniu całości materiału dowodowego. A. i I. S. wysunęli także zarzuty dotyczące zaniżenia kwoty odszkodowania wynikających z takich tytułów jak: obniżenie plonów w okresie po rekultywacji, zmniejszenie wartości nieruchomości, strat wynikających z faktu odstąpienia przez kontrahenta od umowy kontraktacyjnej nie tylko w pasie gazociągu ale poza nim. Nadto wskazali, iż nie orzeczono w zakresie należnych odsetek w związku z długoletnim, przewlekłym postępowaniem.

Spółka Akcyjna [...] w W. w odwołaniu zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 i art. 77 Kpa oraz art. 128 ust. 4 i art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Uzasadniając swoje stanowisko odwołująca się podkreśliła, że w jej ocenie brak jest podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania za utracone pożytki do dnia przekazania właścicielom zrekultywowanych gruntów, w sytuacji gdy inwestor wyrażał gotowość jej przeprowadzenia już w 1999 r., a która nie została wykonana z przyczyn leżących po stronie właścicieli nieruchomości. Spółka podniosła również, że odszkodowanie o którym mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami należne jest za szkody spowodowane przez inwestora, a nie właściciela nieruchomości czy też inne osoby. W niniejszym przypadku zatem, datą końcowa dla ustalenia odszkodowania w tym zakresie winien być dzień [...] kwietnia 1999 r., w którym inwestor był gotowy do wykonania rekultywacji, o czym w stosownym piśmie poinformował A. i I. S. Zdaniem odwołującej się odszkodowanie za wywłaszczenie jest roszczeniem cywilnoprawnym, a jedynie ustalenie jego wysokości leży w gestii organu administracji publicznej.

Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygniecie.

W uzasadnieniu decyzji odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu A. i I. S. wskazał, że ustalenie odszkodowania w postępowaniu administracyjnym w niniejszym przypadku może nastąpić dopiero od dnia [...] listopada 1998 r. - daty wykonalności decyzji o ograniczeniu prawa własności nieruchomości. Organ odwoławczy nie uznał za udowodnioną podnoszoną przez strony okoliczność istnienia na nieruchomości stanowiącej ich własność, plantacji truskawek w pasie montażowym gazociągu, wskazując na brak jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie.

W odniesieniu do zarzutu braku odszkodowania wynikającego z decyzji Starosty L. [...], którą ustalono koszt nakładów związanych z koniecznością wykonania zabiegów służących przywróceniu stanu poprzedniego nieruchomości - żyzności biologicznej, właściwości fizycznych i chemicznych wyjaśnił, iż rozstrzygniecie to w wyniku odwołania złożonego przez Spółkę Akcyjną [...] w W. zostało decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. uchylone, a postępowanie w tym zakresie umorzone z uwagi na brak podstawy prawnej do ustalenia takich nakładów. Nadto, nakłady na rekultywację biologiczno - chemiczną służące przywróceniu pełnej żyzności glebie w trakcie jej normalnej rolniczej uprawy ze swej istoty mają zapobiec powstaniu szkody zatem nie stanowią elementu odszkodowania jakie ustala Starosta.

Odnosząc się do kwestii nieuwzględnienia w odszkodowaniu szkód powstałych przy ponownym wejściu inwestora na grunt w wyniku decyzji egzekucyjnej Wojewoda [...] wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne umorzono z uwagi na niedopuszczalność jego prowadzenia w oparciu o decyzję Wojewody W. z dnia [...] października 1998 r., skoro wcześniej inwestycja została zakończona. Strony natomiast nie poniosły szkody w wyniku prowadzenia tego postępowania i miały możliwość przystąpienia do użytkowania rolniczego. Nadto, odszkodowanie zostało ustalone do czasu przekazania gruntów właścicielom [...] maja 2002 r., po przeprowadzeniu przez inwestora rekultywacji mechanicznej, której prawidłowość została stwierdzona ostateczną i prawomocną decyzją Starosty L. z dnia [...] czerwca 2003 r. o uznaniu rekultywacji za zakończoną.

Jako bezsporny w niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał fakt braku jakichkolwiek upraw na nieruchomości A. i I. S. w dniu wykonalności decyzji Wojewody W. o ograniczeniu wykonania prawa własności. Za nieuprawnione uznał żądanie odszkodowania za szkody przewidywane, które w rzeczywistości nie zaistniały.

Wojewoda [...] w zakresie przyczyn opóźnienia w załatwieniu sprawy wyjaśnił, iż była ona niezależna od organu i wynikała z braku niezbędnego operatu szacunkowego, a o czym strony postępowania były na bieżąco informowane. Operat taki został wykonany przez uprawnionego do jego sporządzenia rzeczoznawcę majątkowego i jako spełniający wszelkie wymogi określone przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przyjęty jako dowód w sprawie. Zawarte w nim wyliczenia przyjęto zatem za prawidłowe i tym samym określoną w nim wartość odszkodowania za odzwierciedlającą rzeczywiste szkody powstałe w wyniku budowy gazociągu na nieruchomości odwołujących się.

W odniesieniu do zarzutów zawartych w odwołaniu Spółki Akcyjnej [...] w W. organ odwoławczy uznał, powołując się na obszerny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, iż nie doszło do naruszenia przepisów postępowania.

Ponadto wskazał, że okoliczności w jakich inwestor występował z żądaniem udostępnienia działki nie pozwalają na wykazanie właścicielom nieruchomości winy w stopniu uzasadniającym przyjęcie przyczynienia się do powstania szkody zatem powołany prze Spółkę przepis zawarty w art. 362 Kodeksu cywilnego nie może mieć zastosowania.

Wojewoda [...] za nieuprawnione również uznał stanowisko odwołującej się, że skoro działka nr [...] jest uprawiana to brak jest podstaw do naliczenia odszkodowania za utracone korzyści w pasie roboczym do dnia wydania decyzji. Wyjaśnił, iż żadna ze stron nie zgłosiła wykonania rekultywacji zajętej pod budowę części wskazanej działki, zatem dopiero po wydaniu decyzji o jej zakończeniu będzie można uznać, że rekultywacja została wykonana prawidłowo.

Za bezzasadny uznał również zarzut, iż koszty nakładów na rekultywację gruntów ujęte w operacie szacunkowym są przedmiotem odrębnej decyzji. Powołując się na treść art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych wskazał, iż osobę powodującą utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów obciąża w całości koszt rekultywacji, a więc również te jej elementy, które realizowane są w ramach normalnego rolniczego uprawiania gruntu przez właścicieli. Tym samym zasadnie organ I instancji przyjął, że wyrównanie w toku późniejszej uprawy rolniczej - zmniejszonej na pewien okres żyzności gleby w części działek na których wybudowano gazociąg obciąża inwestora.

Nadto, organ odwoławczy wyjaśnił, iż określenie wartości nakładów na przywrócenie gruntom wartości użytkowych: biologicznych, fizycznych i chemicznych w ramach normalnego, rolniczego użytkowania gruntów dokonane zostało w odrębnej decyzji.

Na powyższe rozstrzygnięcie strony złożyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargi.

Spółka Akcyjna [...] w W. w zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 art. 77, art. 107 § 3 art. 138 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 128 ust. 4 i art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Uzasadniając zarzuty skarżąca podniosła, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż Spółka wielokrotnie wzywała A. i I. S. do udostępnienia nieruchomości włącznie w celu wykonania rekultywacji gruntów czego potwierdzeniem jest pismo z dnia [...] kwietnia 1999 r., informujące właścicieli nieruchomości, że w związku z wybudowaniem gazociągu tranzytowego wraz ze światłowodem pozostało jej uporządkowanie, do czego inwestor zobowiązał się najbliższym możliwym terminie. Okoliczność ta zdaniem skarżącej potwierdza zatem gotowość inwestora do wykonania rekultywacji. Tym samy za bezzasadne należy uznać twierdzenie, że żądanie udostępnienia nieruchomości było związane z przeprowadzeniem światłowodu po zakończeniu budowy. Zdaniem skarżącej brak możliwości żądania przez inwestora udostępnienia mu nieruchomości w celu wykonania rekultywacji na drodze administracyjnej nie daje podstaw organom administracji do obciążania inwestora kosztami odszkodowania, których wyłącznym źródłem było działanie właścicieli nieruchomości. Nadto wskazała, że inwestor nie miał żadnego wpływu na powstanie szkód po dniu [...] kwietnia 1999 r. zatem zgodnie z art. 361 § 1 winien ponosić odpowiedzialność jedynie za normalne następstwa działania lub zaniechania z którego szkoda wynika. Kwestia ta została natomiast przez organy orzekające pominięta.

A. i I. S. w swojej skardze podtrzymali swoje zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu wnoszące o jej uchylenie. Ponownie wskazali na naruszenie przepisów prawa w tym art. 7, 8, 12 § 1 i 77 Kpa oraz art. 128 ust. 4 w związku z art. 4 i 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także art. 21 ust. 2 Konstytucji.

Skarżący podnieśli, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do argumentów prezentowanych w odwołaniu. Zakwestionowali wysokość przyznanego odszkodowania wskazując na brak zaliczenia do jego wysokości szkód powstałych przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, tym samym za nieuprawnione uznając stanowisko Wojewody [...] dotyczące możliwości ustalania odszkodowania dopiero od momentu wykonalności decyzji o ograniczeniu prawa własności. Skarżący podkreślili, iż ich grunty bezspornie zajęte zostały pod budowę dnia [...] lutego 1998 r., natomiast w okresie od czerwca 1998 r. do [...] października 1998 r. prowadzili z inwestorem negocjacje zmierzające do ustalenia odszkodowania i przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego. Wydanie decyzji przez organ administracyjny uniemożliwiło im ich zakończenie. A. i I. S, ponownie wskazali, iż na gruntach zajętych pod budowę gazociągu posiadali plantację truskawek co ich zdaniem zostało udokumentowane. Natomiast w przypadku jakichkolwiek wątpliwości to organ orzekający miał obowiązek dokonać dodatkowych ustaleń w tym zakresie, którego nie dopełnił. Skarżący podnieśli, że zarówno Starosta L. jak i inwestor nie sporządzali stosownych protokołów w każdym roku wyłączenia gruntów z produkcji rolnej, wskutek czego niemożliwym stało się określenie rodzaju występujących wówczas na tych terenach upraw. Zaniechanie to w ich ocenie zaważyło na wysokości doprowadzając do jej obniżenia. Powtórzyli, również zarzut braku zasądzenia wynikających z decyzji Starosty Nr [...] kwot rekompensat, o których mowa w operatach szacunkowych sporządzonych przez rzeczoznawcę majątkowego. Ponownie argumentowali, że ustalając wysokość odszkodowania nie uwzględniono szkód wyrządzonych przy ponownym wejściu inwestora na grunt w wyniku decyzji egzekucyjnej, pomijając część materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Skarżący nadal utrzymywali, że na gruncie przed rekultywacją mechaniczną rosły drzewa owocowe, których nie było po jej wykonaniu, zatem także i z tego tytułu winni uzyskać odszkodowanie solidarnie od Starosty L. i inwestora. Zarzucili organowi odwoławczemu, że nie ustosunkował się do ich argumentów kwestionujących zasadność zastosowania do obliczenia utraconych pożytków hipotetycznego "koszyka upraw" w sytuacji gdy istniała możliwość rzeczywistego ustalenia rodzajów upraw w poszczególnych latach przy uwzględnieniu całości materiału dowodowego. A. i I. S. podnieśli, iż Wojewoda [...] nie rozpoznał ich zarzutów związanych z zaniżeniem kwoty odszkodowania wynikających z takich tytułów jak: obniżenie plonów w okresie po rekultywacji, zmniejszenie wartości nieruchomości, strat wynikających z faktu odstąpienia przez kontrahenta od umowy kontraktacyjnej nie tylko w pasie gazociągu ale poza nim, jak również w zakresie należnych odsetek w związku z długoletnim, przewlekłym postępowaniem.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Uchylenie zaskarżonych decyzji następuje w wyniku uwzględnienia skargi [...] w Warszawie.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazano na przepisy art. 112 ust. 4, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5, art. 130, art. 132 ust. 1a i art. 135 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm., zwana dalej ustawą). Przepis art. 128 cytowanej ustawy wskazuje, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, 124 - 126 ustawy. W rozpatrywanej sprawie zastosowanie ma odesłanie do przepisu art. 124 ustawy. Starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej może ograniczyć w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości poprzez udzielenie zezwolenia za zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń itp., jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4. Z kolei ten ostatni przepis mówi, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń o których mowa w art. 120, 124 - 126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Przyjmując założenie o racjonalności ustawodawcy i założenie, że w ustawie nie ma rzeczy zbędnych, treść zdania drugiego art. 128 świadczy o tym, że w skład odszkodowania odpowiadającego wartości poniesionych szkód nie wchodzi utrata wartości nieruchomości. Tym samym inne okoliczności, które miałyby wpływ na wysokość odszkodowania także musiałyby być wymienione w ustawie.

Odszkodowanie przysługujące na podstawie art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami różni się od odszkodowania, o jakim mowa w przepisach Kodeksu cywilnego. Szkoda jaką doznaje osoba, której prawo władania nieruchomością zostało ograniczone, jest wynikiem legalnego działania administracji. Należy zatem podzielić pogląd zawarty w zaskarżonej decyzji, że "rozdział 5 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami reguluje wyczerpująco instytucję odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, co powoduje, że w zakresie w nim uregulowanym wyłączone jest komplementarne stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego" (tak też wyrok NSA z 6 lipca 1994 r. sygn. SA/Gd 2799/93, ONSA 1995 nr 2, poz. 88). Stosowanie Kodeksu cywilnego z mocy art. 132 ust. 2 ustawy zostało ograniczone do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania.

Wysokość odszkodowania, w części kwestionowanej przez [...] wiąże się z okresem faktycznego władania działką przez inwestora. W tej części Sąd nie podzielił argumentacji orzekających w sprawie organów co do niemożliwości uwzględnienia przyczynienia się skarżących do wysokości strat. Dla art. 128 ust. 4 nie jest obojętny związek przyczynowy między szkodą a zdarzeniem ją wywołującym.

W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie przywiązują nadmierne znaczenie do powoływania się przez [...] na decyzję Wojewody W. z [...] października 1998 r. o ograniczeniu prawa własności, której skuteczność wygasła z chwilą zgłoszenia zakończenia budowy gazociągu.

Podstawą przeprowadzenia rekultywacji były przepisy ustawy z dnia 3 grudnia 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266 ze zm.).

Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy, osoba powodująca stratę albo ograniczenie wartości użytkowych gruntów jest obowiązana do ich rekultywacji na własny koszt. Przepis ten ustanawia podmiot zobowiązany do rekultywacji. Należy uznać, że "osobą powodującą utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów" jest w tym wypadku inwestor. Na nim spoczywał obowiązek dokonania rekultywacji, a roszczenie o przeprowadzenie rekultywacji posiadali skarżący. Jeżeli rekultywacja nie byłaby wykonana, to skarżącym przysługiwało prawo żądania przeprowadzenia rekultywacji z wykorzystaniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący byli wierzycielami a egzekucja mogła być prowadzona tylko na ich wniosek (art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2005 r. sygn. II SAB/Bd 16/05, wyrok z 9 marca 2007 r. sygn I OSK 12/06). W tej sytuacji nie może być trafne stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że [...] nie wskazał skutecznych podstaw swego żądania. Z żądaniem przeprowadzenia egzekucji winien wystąpić dłużnik.

Inwestor natomiast pismem z [...] kwietnia 1999 r. ([...]) zwrócił się do skarżących, aby udostępnili swoją nieruchomość w najbliższym możliwie terminie w celu jej uporządkowania. Poinformowano adresatów, że brak odpowiedzi na piśmie w terminie do [...] kwietnia 1999 r. inwestor potraktuje jako jednoznaczną odmowę wyrażenia zgody na uporządkowanie nieruchomości. Należy uznać, że inwestor w sposób jednoznaczny wyraził gotowość dokonania rekultywacji. Pismo to pozostało bez odpowiedzi.

Należy się zgodzić ze skarżącym [...], że inwestor swe żądanie udostępnienia nieruchomości kierował nie mając na celu przeprowadzenie światłowodu po zakończeniu budowy. Istotnie, wskazane pismo inwestora żądań takich nie zawiera. Żądanie takie zawierają inne pisma, np. pismo z [...] lutego 2000 r. ([...]).

Inwestor nie może zatem odpowiadać za szkody zaistniałe po upływie 14-dniowego terminu zakreślonego właścicielom do wyrażenia pisemnej zgody na wejście na grunt, zawarte w piśmie z dnia [...] kwietnia 1999 r. Przez analogię będzie miała tutaj zastosowanie zasada wyrażona w art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego w myśl której zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

Sąd podziela w tym zakresie pogląd, że odszkodowanie powinno zostać naliczone do dnia [...] kwietnia 1999 r. Po tym terminie wyłączną odpowiedzialność za ewentualne szkody ponoszą właściciele nieruchomości. Dodatkowo należy podnieść, że w przeciętnym i normalnym biegu wydarzeń każdy rolnik jest zainteresowany w tym, aby w maksymalnie szybkim czasie uporządkować i rekultywować teren, aby mógł on być uprawniany rolniczo. A. i I. S. nie reagują na propozycję rekultywacji gruntów i według ich twierdzeń w pasie gazociągu, który nawet nie został zrekultywowany mechanicznie, mając ok. 24 ha ziemi, akurat w pasie gazociągu sadzą drzewka. Brak zgody na wejście na grunt był ich wyborem, a konsekwencje tego nie mogą obciążać inwestora. Należy to uznać za sprawiedliwe rozwiązanie.

Sąd nie podzielił natomiast zarzutów skarżącego [...] o naruszeniu przepisów art. 6, 7, 8 i 77 K.p.a. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na naruszenie tych przepisów.

Argumentację skargi A. i I. S. sąd uznał za bezzasadną i tym samym ich skarga nie podlega uwzględnieniu

Wbrew twierdzeniom skarżącego, konstytucyjna zasada ochrony własności, w powiązaniu konstytucyjną zasadą słusznego odszkodowania nie została w sprawie naruszona. Pojęcie "słusznego" odszkodowania należy utożsamiać z pojęciem odszkodowania sprawiedliwego. Wyliczone odszkodowanie, przy uwzględnieniu czynników w nie wchodzących, posiada takie cechy. Należy wskazać, że art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej, nie oznacza objęcia gwarancją konstytucyjną zasady pełnej kompensacji. Zasada pełnej kompensacji stanowi jedynie dyrektywę kierunkową, dopuszczającą wyjątki w sytuacjach uzasadnionych ochroną innych wartości, praw i wolności konstytucyjnych (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 września 2006 r. sygn. P 14/06, OTK-A 2006 r. nr 8, poz. 102). Zasada ta ma zastosowanie do wynagrodzenia za szkody wywołane przez działanie zgodne z prawem, bo z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne w sprawie zostały ocenione przez orzekające w sprawie organy w sposób prawidłowy. W szczególności w decyzji organu I instancji zostały w sposób wyczerpujący i wszechstronny omówione zebrane w sprawie dowody.

Organy I i II instancji ustosunkowały się do wszystkich zebranych w sprawie dowodów, wskazano fakty, które uznano za udowodnione oraz fakty, którym nie dano wiary. Ocena ta jest wszechstronna i przekonywująca oraz nie nosi cech dowolności.

Z ustalonych w sprawie faktów wyciągnięto prawidłowy wniosek, że w dacie [...] listopada 1998 r. na gruncie skarżących zajętych pod budowę gazociągu nie było żadnych upraw. Wskazano na wątpliwości związane z zawartą umową kontraktacyjną, ilości zakontraktowanych truskawek, upraw pomidorów, które miały istnieć w dniu [...] listopada 1998 r. podczas gdy wiadomo, że w naszej strefie klimatycznej zbiór pomidorów w uprawie gruntowej odbywa się w miesiącach od lipca do września. Skoro umowa kontraktacyjne dotyczyła plantacji na obszarze [...] ha, to rzeczą skarżących było podejmowanie takich działań, aby wywiązać się z zawartej umowy kontraktacyjnej, przy uwzględnieniu, że wiedzieli oni o budowie gazociągu, a posiadany obszar gruntów wynosi ok., [...] ha.

W decyzji organu I instancji trafnie wskazano na elementy braku wiarygodności skarżących. O tym mógł się przekonać także Sąd na rozprawie. Skarżący I. S. wyjaśnił, że nitka gazociągu na jego polu jest długa na [...] m. nie można budować w pasie od osi po [...] m w każdą stronę i w sumie nastąpiło wyłączenie [...] hektarów. Tymczasem ograniczenie dotyczy wąskiego pasa gazociągu ok. [...] m., po [...] metra od osi gazociągu, zajmując łącznie [...] ha ([...]) Nie budzi zaufania również sytuacja, gdy skarżący we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie II SA/Bd [...]05 (k. [...] akt) nie podają wszystkich istotnych danych, co wynika z treści tego postanowienia jak również wśród dochodów nie podano kwot ekwiwalentu leśnego (zaświadczenie w aktach sprawy k. [...]). Przedstawiciel [...] wyjaśnił (i przedstawił w tym zakresie pismo z [...] czerwca 1998 r.), że pierwotnie wyliczono odszkodowanie na kwotę [...] zł, a skarżący zażądał kwoty [...] zł, tj. kwotę przewyższającą wielokrotnie wartość gruntu.

Za prawidłową należy uznać ocenę orzekających w sprawie organów co do braku nasadzeń drzew owocowych. Orzekające w sprawie organy podniosły istotne okoliczności faktyczne z których wyprowadzono trafny wniosek, że postępowanie skarżących zdaje się zaprzeczać zasadom normalnej gospodarki rolnej.

Odnośnie odszkodowania uwzględniającego nakłady na rekultywację biologiczno - chemiczną należy podnieść, że decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr Starosta L. uznał rekultywację za zakończoną. Zgodnie z art. 4 pkt 18 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 121, poz. 1266 ze zm.) przez rekultywacje gruntów rozumie się nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym lub zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. Należy w tej sytuacji rozważyć, czy uwzględnienie w obecnym odszkodowaniu nakładów na rekultywację biologiczno - chemiczną nie jest podwójnym żądaniem.

Nie budzi wątpliwości ustalenie, przy określaniu utraconych pożytków, tzw. "koszyka upraw". Organy orzekające, w powołaniu się na ustalenia zawarte w opinii biegłego, przedstawiły przekonywające argumenty w tym zakresie.

Nie było potrzeby ustosunkowania się do braku naliczenia odsetek od odszkodowania. Obowiązek naliczenia odsetek istnieje wtedy, gdy organ pozostaje w zwłoce. Przepis art. 132 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje, że zaplata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni, w którym decyzja o wywłaszczeniu (w tym przypadku od daty decyzji o przyznaniu odszkodowania) podlega wykonaniu. Są to już czynności po wydaniu zaskarżonej decyzji i nie objęte przedmiotem postępowania w tej sprawie.

Zarzutu skarżących, że w decyzji Starosty L. brak jest wyliczenia utraconych dopłat bezpośrednich oraz ONW, odszkodowania za odchwaszczenie, odszkodowania za okamienienie, odszkodowania za ograniczenie prawa własności związane z zakresem zabudowy oraz sadzenia lasu, brak odszkodowania za niemożliwość przekształcenia gruntu rolnego na budowlany w przyszłości, brak wyliczenia pożytków cywilnych właściciela gazociągu są w większości całkowicie bezzasadne, a niektóre z nich uwzględniono.

[...] w piśmie procesowym z [...] listopada 2007 r. słusznie zwrócił uwagę, że dopłaty bezpośrednie oraz dopłaty dla obszarów o niekorzystnych warunkach zagospodarowania z funduszy unijnych przysługują producentom rolnym krajów Unii Europejskiej. Polska jest członkiem Unii Europejskiej od 2004 r., a odszkodowanie obejmuje okres wcześniejszy. Usunięcie kamieni i chwastów w pasie montażowym gazociągu tranzytowego stanowi element rekultywacji gruntów. Rekultywacja została dokonana, a jej wykonanie potwierdzone ostateczną decyzją administracyjną. Podstawy prawne oszacowania wartości odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, w wyniku umieszczenia na niej podziemnego gazociągu wraz z kablem światłowodowym, przedstawili rzeczoznawcy majątkowi, a ustalone odszkodowanie obejmuje tą okoliczność. Pozostałe okoliczności nie wchodzą w skład rozpoznawanej sprawy, a ewentualnie mogą być przedmiotem odrębnych spraw cywilnych.

Sąd podziela także pogląd co do początkowej daty, od której należy obliczyć odszkodowanie. Wejście na grunt miało miejsce co prawda w lutym 1998 r., ale było ono bezprawne, za co wykonawca poniósł odpowiedzialność karną. Trafnie podniesiono, że szkody powstałe sprzed wydania decyzji administracyjnej należy dochodzić przed sądem powszechnym. Za datę końcową należy uznać wskazaną już wyżej datę [...] kwietnia 1999 r. Za elementy nie podlegające zmniejszeniu należy jednak uznać odszkodowanie za zmniejszenie wartości części działki wynikające z trwałego ograniczenia sposobu korzystania z gruntu rolnego oraz odszkodowanie z tytułu niekorzystnej zmiany geometrii pola. Na odszkodowanie z tych tytułów nie ma znaczenia czasowe ograniczenie odszkodowania.

Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) postanowienie jak w sentencji.

Sąd nie orzekł po myśli art. 152 ponieważ decyzja została wykonana i wstrzymanie jej wykonania jest bezprzedmiotowe. O kosztach Sąd orzekł stosownie do treści art. 209 cytowanej wyżej ustawy.