Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 289/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2008-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 §2, art. 212, art. 228 §1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marta Wojciechowska Asesor sądowy Marzena Łozowska Protokolant sekr. sądowy Anna Frydryk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 listopada 2008r. sprawy ze skargi Kopalni Piasku "A" S.A. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji odmawiającej stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2000r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarżąca Kopalnia Piasku "A" Spółka Akcyjna z siedzibą w K. wnioskiem z dnia 27 września 2005r. skierowanym do Wójta Gminy Bierawa wystąpiła o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2000 r., dołączając do wniosku korektę deklaracji podatkowej w tym podatku. Wójt Gminy Bierawa wszczął postępowanie podatkowe w sprawie stwierdzenia nadpłaty, w toku którego swój udział zgłosił pełnomocnik skarżącej radca prawny M. H., przedkładając do akt, przy piśmie z dnia 10 listopada 2005 r., akt uwierzytelnioną przez siebie kopię pełnomocnictwa z dnia 14 marca 2005 r., udzielonego mu przez prezesa zarządu spółki i członka zarządu - osoby wskazane w rejestrze przedsiębiorców jako uprawnione do reprezentacji spółki. Zgodnie z treścią pełnomocnictwa obejmuje ono upoważnienie pełnomocnika do reprezentowania spółki przed sądami powszechnymi, sądami administracyjnymi, organami administracji państwowej i samorządowej, organami podatkowymi i organami egzekucyjnymi w sprawach, w których stroną lub uczestnikiem postępowania jest spółka.

Wójt Gminy Bierawa decyzją z dnia [...] odmówił skarżącej stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2005r. i doręczył decyzję skarżącej spółce. W imieniu spółki przesyłkę odebrała pracownica G. M., upoważniona do odbioru przesyłek pocztowych na mocy pełnomocnictwa nr 2/06.

Nie godząc się z rozstrzygnięciem Wójta skarżąca spółka, reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego M. H. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu podnosząc – poza zarzutami merytorycznymi – również zarzut naruszenia art. 145 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej: [O.p.], zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika w sprawie, to pisma doręcza się pełnomocnikowi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu postanowieniem z dnia [...] stwierdziło niedopuszczalność odwołania ze wskazaniem na treść art.145 § 2 O.p. stanowiącego, że jeśli strona ustanowiła w sprawie pełnomocnika, to pisma (w tym decyzję) należy doręczać pełnomocnikowi. Kolegium podkreśliło, że ze względu na skutki prawne, jakie przepisy wiążą z doręczeniem, czynność ta ma doniosłe znaczenie w postępowaniu podatkowym. W myśl z art. 212 O.p. decyzja wiąże organ podatkowy, który ją wydał, od chwili jej doręczenia, a od daty doręczenia biegną terminy procesowe i materialne. W sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wadliwie doręczona, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, to zdaniem Kolegium decyzji takiej nie ma w obrocie prawnym i jako akt nieistniejący w obrocie prawnym nie może być ona zaskarżona. W związku z tym wniesione odwołanie należało na podstawie art. 228 §1 pkt 1 O.p. uznać za niedopuszczalne.

Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu i domagając się jego uchylenia zarzuciła – poza naruszeniem art. 200 § w zw. z art. 123; art. 139 i art. 140 w zw. z art. 125 §1 i 2, art. 120, art. 121 i art. 122; art. 207 §1 i art. 121 oraz art. 122 O.p. – obrazę art. 145 §2 O.p. Uzasadniając zarzuty pełnomocnik wskazał na naruszenie przez Kolegium art. 200 §1 O.p. poprzez jego niezastosowanie, co na tle przytoczonego orzecznictwa sądów administracyjnych dyskwalifikuje zaskarżone orzeczenie, podniósł zarzut braku doręczania mu przez organ odwoławczy jakichkolwiek pism, poza kwestionowanym postanowieniem, a przedstawiając tok czynności podejmowanych w przedmiotowej sprawie przez organy obu instancji wskazał na rażące i nieuzasadnione przedłużanie czasu postępowania. Dalej zarzucono, że skarżone rozstrzygnięcie spowoduje wyłącznie przedłużenie czasu postępowania, bo jego skutkiem będzie jedynie konieczność wysłania i doręczenia w prawidłowy sposób decyzji Wójta z dnia [...] a ponadto zwrócono uwagę, że aprobata stanowiska Kolegium powoduje, że nieskuteczne są wszelkie wcześniejsze czynności organów, doręczane stronie z pominięciem pełnomocnika.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenia skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Kontrola legalności, przeprowadzona przez sąd na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Stosownie do treści art.145 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 Nr 153,poz.1270 ze. zm.) – dalej: [p.p.s.a.] sąd uchyla decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast w myśl art.145 §1 pkt 2 tejże ustawy, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach.

Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.

W pierwszej kolejności, zdaniem sądu, należy w niniejszej sprawie rozstrzygnąć kwestię prawidłowości doręczenia decyzji organu I instancji na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej.

W świetle art. 145 § 1 O.p. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Natomiast zgodnie z treścią § 2 tego artykułu, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. W myśl powołanego przepisu, gdy strona ustanowiła pełnomocnika, to pisma należy doręczać właśnie jemu i wobec przyjętej zasady oficjalności doręczeń, obowiązek ten obarcza organy prowadzące postępowanie.

Stosownie do art. 137 § 2 O.p., pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu, a w myśl § 3 powołanego artykułu, pełnomocnik dołącza do akt oryginał pełnomocnictwa lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny i doradca podatkowy może sam uwierzytelnić odpis pełnomocnictwa. W zakresie nieuregulowanym w § 1- 3a stosuje się przepisy prawa cywilnego.

Z akt administracyjnych wynika, że pełnomocnik – radca prawny M. H. zgłosił swój udział w sprawie przedkładając przy piśmie z dnia 10 listopada 2005 r. udzielone mu przez stronę pełnomocnictwo (w uwierzytelnionej przez siebie kopii). Od tej chwili, zgodnie z art. 145 § 2 O.p., obowiązkiem organu było dokonywanie doręczeń do rąk pełnomocnika. Brzmienie tego przepisu jest jednoznaczne i nie może być podstawą do formułowania tezy o dowolności działania organu, czy też o swobodzie wyboru co do dokonywania doręczeń albo stronie, albo pełnomocnikowi. Jeśli dojdzie do równoczesnego doręczenia pisma stronie i pełnomocnikowi, za skuteczne i wywołujące skutki prawne uznać można jedynie doręczenie do rąk pełnomocnika; doręczenie dla strony będzie miało w takim wypadku charakter informacyjny (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 października 2007 r. sygn. akt ISA/Gd 432/07 LEX nr 360277).

Skoro w sprawie działał skutecznie ustanowiony pełnomocnik, to zdaniem Sądu trafna jest ocena Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, że decyzja Wójta Gminy Bierawa z dnia [...] w ogóle nie weszła do obrotu prawnego i nie może być przedmiotem zaskarżenia, co czyni niedopuszczalnym odwołanie od takiej decyzji. Podstawę do takiego wniosku stanowi przepis art. 228 § 1 pkt 1 O.p. przewidujący konieczność wydania przez organ odwoławczy postanowienia o niedopuszczalności odwołania. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że niedopuszczalność taka może mieć charakter przedmiotowy, co rozumiane jest jako brak przedmiotu zaskarżenia. Taki brak przedmiotu zaskarżenia wystąpi m.in. wówczas, gdy decyzja organu pierwszej instancji nie wejdzie do obrotu prawnego, co może mieć miejsce n.p. w sytuacji, gdy odwołanie zostanie wniesione jeszcze przed wydaniem decyzji, jak też w sytuacji, gdy decyzja nie została skutecznie doręczona. Do tego czasu odwołanie nie jest dopuszczalne z przyczyn przedmiotowych (por. wyrok NSA w Katowicach z 22 marca 2001 sygn. akt I SA/Ka 146/00, wybór LEX nr 57802).

Taka sytuacja wystąpiła właśnie w niniejszej sprawie, bowiem decyzja została wadliwie doręczona stronie, zamiast ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Skoro stosownie do powołanego wyżej art. 145 § 2 O.p., jeśli strona ustanowiła pełnomocnika i jemu należy doręczać pisma, to pominięcie przez organ podatkowy pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1987 r. sygn.akt SA/Wr 875/86 opubl. ONSA 1987, nr 1, poz. 13). Podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w następujących rozstrzygnięciach: z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Op 19/08, z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Op 24/08 i z dnia 26 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Op 273/07 opubl. w bazie orzeczeń sądów administracyjnych dostępnej Internecie. Podziela go również sąd w niniejszym składzie.

W procedurze administracyjnej uchybienie przepisom o doręczeniach to nie tylko negatywne dla strony skutki procesowe, ale przede wszystkim wprowadzenie danego aktu administracyjnego do obrotu prawnego. Akt doręczony nieprawidłowo nie wywołuje dla strony skutków materialnych i procesowych, jakie procedura podatkowa wiąże z doręczeniem tego aktu. Stosownie do art. 212 Ordynacji podatkowej związanie organu wydaną decyzją następuje dopiero z chwilą prawidłowego jej doręczenia stronie. Decyzja podatkowa będąc indywidualnym aktem administracyjnym zewnętrznym skierowanym do konkretnego adresata, musi być zakomunikowana temu adresatowi w formie przewidzianej przepisami Ordynacji podatkowej. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, w dacie doręczenia akt administracyjny wchodzi do obrotu prawnego, wywołując określone w nim uprawnienia i obowiązki o charakterze procesowym i materialnoprawnym i jakakolwiek jej zmiana może nastąpić tylko w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach postępowania podatkowego (por. R. Dowgier [w]: R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2007 wyd. II, wyrok NSA z dnia 19 października 2005 r. sygn. akt I FSK 132/05 niepublik., również A. Kabat [w]: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004 r. str. 578, J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. W-wa 2004, str.518).

W sytuacji, gdy pismo będące decyzją nie zostało doręczone prawidłowo, a tak było w niniejszej sprawie, bowiem zamiast pełnomocnikowi doręczono je stronie, nie nastąpiły skutki prawne doręczenia. Zatem decyzja organu I instancji nie weszła do obrotu prawnego. Zgodnie z art. 228 § 1 pkt 1 O.p. organ odwoławczy w takiej sytuacji, powinien w drodze postanowienia stwierdzić niedopuszczalność odwołania (zażalenia). Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela tym samym pogląd wyrażony przez NSA w wyroku NSA sygn. akt I OSK 1176/05 LEX nr 236587, że "dopiero doręczenie (lub ogłoszenie) decyzji stronie stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego. Bezsprzecznie egzystencja prawna decyzji rozpoczyna się dopiero z chwilą doręczenia przynajmniej jednej ze stron postępowania administracyjnego, a nieprawidłowe doręczenie jest równoznaczne z jej nieistnieniem w obrocie prawnym".

W związku z powyższym rację ma pełnomocnik skarżącej zarzucając naruszenie przepisu art. 145 § 2 O.p. wskutek doręczenia pisma stronie, zamiast ustanowionemu pełnomocnikowi i akcentując skutek tego uchybienia w postaci nieskuteczności doręczenia a w konsekwencji braku wprowadzenia takiego aktu do obiegu prawnego.

Należy jednak podkreślić, że takie samo stanowisko zajęło Kolegium w zaskarżonym postanowieniu, co było zasadniczą i główną przyczyną stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...]. W ocenie Sądu kwestionowanie przez skarżącą tego postanowienia, przy argumentacji w tym zakresie zbieżnej ze stanowiskiem Kolegium, wskazuje na niezrozumienie istoty spornego rozstrzygnięcia. Strona twierdzi bowiem konsekwentnie, że pominięcie pełnomocnika przy doręczeniach wywołuje skutek w postaci braku wprowadzenia danego aktu do obiegu prawnego, a z drugiej strony domaga się uchylenia postanowienia jako naruszającego prawo. Tymczasem stwierdzenie, że decyzja Wójta Gminy Bierawa z dnia [...] nie weszła do obiegu prawnego wskutek jej niedoręczenia pełnomocnikowi, zobowiązywało organ odwoławczy do załatwienia odwołania w jedynie możliwej i dopuszczalnej formie, czyli poprzez stwierdzenie jego niedopuszczalności – zgodnie z art. 228 § 1 pkt 1 O.p. Przepis ten nie daje organowi II instancji żadnej dowolności.

Stwierdzić zatem należy, że skoro decyzja organu podatkowego pierwszej instancji nie została skutecznie doręczona, to nie została w ogóle otwarta droga prawna do weryfikacji dokonanych w jej treści ustaleń faktycznych i ocen prawnych przez organ drugiej instancji, gdyż wspomniana decyzja jest wobec strony bezskuteczna, a wniesione od niej odwołanie - niedopuszczalne.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę niniejszą nie można relatywizować skutków procesowych niedoręczenia wszelkich pism, w tym decyzji organu pierwszej instancji pełnomocnikowi, ze względu na negatywne lub pozytywne dla strony skutki, gdyż takie warunkowanie doprowadziłoby do sytuacji, kiedy doręczenie dokonane w tym samych okolicznościach faktycznych i przy niezmienionym stanie prawnym, w zależności od późniejszych zdarzeń, niezwiązanych z samym aktem doręczenia, raz uważane byłoby za prawnie skuteczne, a innym razem wręcz odwrotnie. Takie stanowisko wyraził WSA w Rzeszowie w wyroku z 12 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Rz 819/07, LEX nr 3418530, które Sąd orzekający również aprobuje (podobny pogląd wyraził WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 czerwca 2006 r. III SA/Wa 426/06).

Co do zarzutu naruszenia przez Kolegium art. 200 § 1 O.p., to choć istotnie z akt administracyjnych nie wynika, aby postanowienie na podstawie tego przepisu zostało wydane i skutecznie doręczone, to zdaniem sądu naruszenie tego procesowego przepisu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legła okoliczność faktyczna przyznana przez skarżącą i wyraźnie zarzucana w skardze, a mianowicie- brak doręczenia decyzji organu I instancji ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Stosownie do brzmienia punktu 2 uchwały NSA z dnia 25 kwietnia 2005 r. FPS 6/04 (ONSAiWSA 2005/4/66) naruszenie tego przepisu może doprowadzić do uchylenia zaskarżonego aktu, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec bezspornego faktu istnienia pełnomocnictwa i braku doręczenia decyzji organu I instancji pełnomocnikowi naruszenie przez Kolegium art. 200 § 1 O.p. nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy.

Zarzuty przewlekłości postępowania i naruszenia art. 140 § 1 O.p., nawet w przypadku ich zasadności, nie mogły doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów o postępowaniu tylko wtedy prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji, jeśli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie wskazanych przepisów takiego wpływu nie wywierało, wobec oczywistego stwierdzenia innego rodzaju naruszenia prawa, a mianowicie art. 145 § 2 O.p. prowadzącego w myśl art. 228 § 1 pkt 1 O.p. do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

Z tych przyczyn skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a., należało oddalić.