Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 283/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 8 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 150
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant st. ref. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2009 r. sprawy ze skargi P.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję i postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. P. R. domagał się wypłacenia na rzecz jego córki A. R. zasiłku stałego.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania P. R. zasiłku stałego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, przewidzianego w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. Nr 64 z 1998 r., poz. 414 z późn. zm.). Organ administracyjny ustalił, iż córka wnioskodawcy została zaliczona do osób niepełnosprawnych decyzją z dnia [...] r., a także wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby oraz stałego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Rodzina strony spełnia też ustawowe kryterium dochodowe. Natomiast do dnia [...] r. P. R. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, a zatem zgłaszał gotowość do podjęcia pracy. Wyrejestrował się dopiero od dnia [...]r. po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, a zatem nie z powodu konieczności opieki nad dzieckiem, które takiej opieki wymagało już od czasu podjęcia pracy przez jego żonę, tj. od dnia [...] r. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...].

Powyższe decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 marca 2005 r. o sygn. akt 4 II SA/Ka 1286/03, który uznał je za sprzeczne z prawem materialnym. W uzasadnieniu przywołanego wyroku wyrażony został pogląd, że skoro w dniu [...] r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. wydał orzeczenie o zaliczeniu córki skarżącego do osób niepełnosprawnych, ale organy obu instancji błędnie podają datę tego orzeczenia na dzień [...] r. Orzeczenie to zawiera wskazania kwalifikujące dziecko do korzystania ze stałej opieki, o jakiej mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i przesądza kwestię istnienia przesłanki konieczności stałej opieki, przewidzianej w tym przepisie. Występowanie takiej konieczności uprawnia członka rodziny do pobierania zasiłku stałego, jeżeli jest on zdolny do pracy i nie podejmuje jej (bądź rezygnuje z niej) w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Jest to przy tym uprawnienie, którego realizacja zależna jest od woli strony. Z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego strona nie musi zatem wystąpić natychmiast po wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, czy też po spełnieniu innych przesłanek niezbędnych do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Dlatego też błędne jest łączenie przez organy obu instancji prawa do zasiłku stałego z okolicznością podjęcia zatrudnienia przez żonę P. R. Bez znaczenia jest też kwestia jego rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej. Z art. 27 ust. 2a pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że prawa do zasiłku stałego nie mają osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych. Taki zapis oznacza, że sama rejestracja w urzędzie pracy i uzyskanie statusu bezrobotnego nie wyłącza możliwości korzystania z zasiłku stałego. Tym bardziej nie można odmówić tego zasiłku tylko na tej podstawie, że kiedyś P. R. utracił pracę. Stanowisko zaprezentowane przez organy administracyjne prowadziłoby w istocie do tego, że nigdy nie mógłby on nabyć prawa do zasiłku stałego, mimo że - wobec wykonywania pracy zawodowej przez jego żonę - sprawowałby opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. Przepis art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie wymaga bowiem od strony wykazywania, że posiada realną możliwość zatrudnienia, którego nie podejmuje ze względu na konieczność opieki nad dzieckiem.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ pierwszej instancji, w trybie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, umorzył postępowanie administracyjne. Rozstrzygnięcie to oparto na stwierdzeniu, że w dniu 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), która nie przewiduje świadczenia będącego odpowiednikiem zasiłku stałego z art. 27 "starej" ustawy o pomocy społecznej, a zastosowanie tego przepisu wyklucza art. 150 nowej ustawy, który nakazuje stosowanie przepisów tej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia jej w życie.

W wyniku odwołania P. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, całkowicie podzielając przedstawione w niej stanowisko.

Na skutek skargi P. R.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 marca 2008 r. o sygn. akt IV SA/Gl 14/08, uchylił obie powyższej wskazane decyzje w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2007 r. o sygn. akt P 28/06, w którym Trybunał orzekł, iż art. 150 w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z 1990r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 maja 2004 r. jest niezgodny z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. We wskazaniach dla organu administracji Sąd zaznaczył, że dalszy tok postępowania wynika z oceny prawnej zawartej w poprzednim wyroku z dnia 1 marca 2005 r., z uwzględnieniem wywodów odnoszących się do art. treści 150 ustawy o pomocy społecznej, który jako niekonstytucyjny nie stanowi już przeszkody do rozpatrzenia przedmiotowego żądania skarżącego na gruncie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r., nr [...], wydaną w oparciu o art. 27 ust. 1 nieobowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w związku z art. 8 ust. 1, art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. oraz art. 104 K.p.a., odmówiono P.R. przyznania zasiłku stałego z zastosowaniem art. 27 ust. 1 nieobowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ ustalił, że strona mieszka i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną I. R. i córką A. R. Dochód rodziny za miesiąc październik 2008 r. stanowi: wynagrodzenie żony - 1810,57 -zł., zasiłek rodzinny - 64,-zł., dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji - 80 -zł., zasiłek pielęgnacyjny - 153, -zł, świadczenie pielęgnacyjne - 420,-zł., łącznie dochód rodziny stanowi kwotę 2527,57 -zł. Natomiast kryterium ustawowe wyliczone ze wskazaniami art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy z dnia 12 marca 2004 r. przy strukturze rodziny strony wynosi 1053 –zł., natomiast 150 % tego kryterium stanowi 1579,50 -zł. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (oraz zmianami wprowadzonymi ustawą z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej jak również zatrudnieniu osób niepełnosprawnych oraz zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 7, poz. 79) w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 30 kwietnia 2004 r. zasiłek stały przysługiwał osobie zdolnej do pracy, lecz niepozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza póltorakrotnego dochodu ustawowego, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. Organ pierwszej instancji wskazał, że strona nie spełnia kryterium dochodowego określonego w cytowanym przepisie albowiem dochód rodziny przekracza póltorakrotny dochód wyliczony zgodnie z art. 8 ust. 1 obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. R. zarzucił jej niezgodność z prawem. Jego zdaniem, należy powrócić do jego wniosków złożonych w latach 2002-2004 i ustalić dochód rodziny w tych latach. Nieprawidłowe ustalenie dochodu rodziny zostało dokonane w oparciu o aktualny dochód z miesiąca października 2008 r. wraz z doliczeniem świadczeń, które otrzymuje obecnie. Natomiast w latach 2002-2004 jego rodzina utrzymywała się wyłącznie z dochodów uzyskiwanych tylko przez żonę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło, że dochód rodziny odwołującego w miesiącu październiku 2008 r. wyniósł 2527, -zł., natomiast ustawowy dochód 3 - osobowej rodziny wynosi 1053, -zł. Tym samym dochód rodziny przekracza 150% dochodu ustawowego, a więc nie spełnia wszystkich kryteriów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W sprawie zastosowano kryterium dochodowe z "nowej ustawy" o pomocy społecznej, gdyż Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. jest niezgodny z Konstytucją RP, w zakresie jakim wyłącza zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przez dniem 1 maja 2004 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P. R. wniósł o uchylenie powyższej decyzji oraz o wypłacenie przez MOPS niesłusznie nie wypłaconych świadczeń wraz z należnymi odsetkami od dnia 1 stycznia 2003 r. Skarżący kwestionował fakt, że dochód jego rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. Przyznał, że w rzeczywistości w chwili obecnej tak jest, jednakże należy mieć na uwadze, że sprawa dotyczy świadczeń za okres 1 stycznia 2003 r. - do 1 czerwca 2004 r. W tym okresie rodzina skarżącego utrzymywała się z dochodu żony i był on niższy niż obecnie, czego potwierdzeniem jest uchylona decyzja z dnia 31 stycznia 2004.

Postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego B., nr [...], sprostowało pomyłkę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustaliło, że w dochód rodziny P. R. w miesiącu październiku 2008 r. obejmuje wynagrodzenie żony w wysokości 1 810,57 -zł., zasiłek rodzinny - 64,- zł., dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji - 80,- zł., zasiłek pielęgnacyjny - 153,- zł., świadczenie pielęgnacyjne - 420,- zł. i wyniósł łącznie 2527, 57 -zł.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W ramach kontroli wydawanych przez organy administracji rozstrzygnięć sądy administracyjne oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury, prawidłowość zastosowania prawa materialnego, a także słuszność dokonanej w sprawie interpretacji prawa materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a, uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a ).

W niniejszej sprawie organy administracji dokonując ustaleń faktycznych i podejmując rozstrzygnięcia rażąco naruszyły obowiązujące przepisy prawa materialnego, na co słusznie wskazywał skarżący już na etapie odwołania. Organy prawidłowo zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 6 marca 2008 r. o sygn. akt. IV SA/Gl 14/08, jednakże przy ponownym rozpoznaniu sprawy błędnie zastosowały art. 8 ust. 1 pkt 3 obowiązującej ustawy o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. , Nr 115 poz. 728 z późn. zm.), bowiem obliczyły kryterium dochodowe rodziny skarżącego biorąc pod uwagę miesiąc październik 2008 r. Powołany przepis stanowi, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (...).

Tymczasem z samego uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że decyzja została wydana po ponownym rozpoznaniu wniosku z dnia [...] r., jedynie podtrzymanego w protokole z dnia [...] r., co winno skutkować obliczeniem dochodu rodziny skarżącego z miesiąca grudnia 2002 r. Obliczenie dochodu rodziny na podstawie danych z października 2008 r. nie ma oparcia w przepisach prawa i jest rażącym jego uchybieniem.

Oczywistym jest, że organy administracji rozstrzygają zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym, istniejącym w dacie wydawania decyzji. Jednakże w sprawach z zakresu pomocy społecznej nie można zupełnie pominąć stanu faktycznego istniejącego w dacie złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Z samego faktu udzielania pomocy ze środków pomocy społecznej w okresie późniejszym nie wynika automatycznie, że pomoc przyznana w okresie wcześniejszym była pomocą realną, podczas przyznawania której wzięto pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy w tym posiadane środki na zaspokojenie potrzeb osoby, wnioskującej o przyznanie określonej pomocy. Sytuacja majątkowa rodziny skarżącego sprzed złożenia wniosku jest diametralnie różna od jego obecnej sytuacji majątkowej, co ma niewątpliwy w wpływ na zasadność jego wniosku. W 2002 i 2003 r. rodzina skarżącego utrzymywała się wyłącznie z wynagrodzenia żony skarżącego, natomiast w 2008 r. dochód zwiększył się o przyznane świadczenia i zasiłki z pomocy społecznej. Organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę faktu, że uchylenie przez Sąd wydanych uprzednio decyzji nie zmieniło faktu, iż w dalszym ciągu rozpatrywana jest sprawa wniosku skarżącego z dnia [...] r. ze wszelkimi wynikającymi z tego skutkami prawnymi. Nie ulega wątpliwości, że świadczenie, którego wypłaty domaga się skarżący dotyczy 2003 r., a nie 2008 r. Tym samym obliczenie dochodu rodziny skarżącego z miesiąca października 2008 r. i ustalenie przekroczenia kryterium dochodowego nie mogło decydować o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Z tej przyczyny zaskarżona decyzja nie mogła się ostać.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ustalić spełnienie przez skarżącego kryterium dochodowego mając na uwadze dochód rodziny skarżącego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. Sąd nie zawarł w niniejszym wyroku rozstrzygnięcia opartego na treści art. 152 p.p.s.a., bowiem jest ono obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie.