Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1110/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 154, art. 9, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 250, art. 225
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 21 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 roku sprawy ze skargi E. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. A., prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy al. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. 3. nakazuje zwrócić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz skarżącego E. P. kwotę 100 (sto) złotych zaksięgowaną w dniu 27 października 2011 roku, pod poz. [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 czerwca 2011 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a., art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 14 lipca 2010 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 2 czerwca 2010 r. nr [...] o odmowie przyznania E. P. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

W jej uzasadnieniu organ podniósł, że strona złożyła wniosek w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego we wspomnianej wyżej ustawie o świadczeniu pieniężnym (...), który Kierownik Urzędu rozstrzygnął wydając decyzję o odmowie przyznania świadczenia. Następnie w dniu 6 czerwca 2011 r. E. P. złożył do organu wniosek, w którym nie sprecyzował jednoznacznie trybu, w jakim żąda jego rozpatrzenia, wobec czego Kierownik Urzędu zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a.

Organ orzekający przytoczył następnie treść regulacji art. 154 k.p.a. oraz znowelizowany w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07(Dz. U. z dnia 23 grudnia 2009 r. nr 220, poz. 1734) przepis art. 2 pkt 2 lit. a w/w ustawy i wywiódł, że w obecnym stanie prawnym niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie wysiedlenia do pracy przymusowej i wykonywanie jej co najmniej przez okres 6 miesięcy. E. P. wystąpił o przyznanie uprawnienia do spornego świadczenia z tytułu urodzenia na deportacji, gdzie przebywali jego rodzice wykonując pracę przymusową w miejscowości B. Jednak, zebrany w sprawie materiał dowodowy, to jest ankieta i karta osobowa, potwierdzają jedynie wywiezienie, w czasie okupacji, matki strony. Wnioskodawca nie przedstawił jednak żadnych dowodów na okoliczność pracy przymusowej matki, co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia o odmowie uchylenia własnej decyzji z dnia 14 lipca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 2 czerwca 2010 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. P. wskazał, że załączone do wniosku o przyznanie świadczenia dokumenty są kompletne i wiarygodne, zwłaszcza akt urodzenia potwierdzający jego urodzenie w miejscowości B. Strona podkreśliła także, że nie może przedłożyć zeznań świadków bowiem poumierali, a nie wie gdzie mogłaby szukać stosownej dokumentacji. Zdaniem strony, w związku z nowelizacją przepisów ustawy, świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej winno zostać jej przyznane. Dodatkowo strona poprosiła o pouczenie i poinformowanie, gdzie może poszukiwać dokumentów i gdzie może je złożyć do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2011 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 k.p.a., art. 2 pkt 2 lit a, art. 4 ust 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 21 czerwca 2011 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ administracyjny stwierdził, że strona we wniosku z dnia 6 czerwca 2011 r. nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji. Konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, która została już rozstrzygnięta co do istoty w głównym postępowaniu, lecz ocenę wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a., a więc interesu społecznego lub słusznego interesu strony.

W ocenie Kierownika bezspornym jest, iż decyzja z dnia 14 lipca 2010 r. i poprzedzająca ją decyzja z dnia 2 czerwca 2010 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie tworzą dla strony żadnych praw, dlatego też decyzje te mogłyby być wzruszone w myśl art. 154 k.p.a. tylko wówczas, gdyby strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Wprawdzie w doktrynie, jak i w judykaturze nie ma definicji interesu społecznego lub słusznego interesu własnego, tym niemniej art. 6 k.p.a. statuujący zasadę praworządności stanowi, że organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa.

Jak podkreślił organ ocena dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność wykazania istnienia przesłanek decydujących o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przeprowadzona została w trakcie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika z dnia 14 lipca 2010 r. Kierownik Urzędu rozpoznając sprawę w trybie zwyczajnym ustalił wówczas, że strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność podlegania represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 cyt. ustawy. Także obecnie strona nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów na okoliczność wywiezienia jej rodziców do pracy przymusowej. Uprawnienie do świadczenia pieniężnego przysługuje tylko tym dzieciom (również urodzonym na wysiedleniu), których rodzice zostali deportowani do pracy przymusowej. Natomiast sama okoliczność wysiedlenia w czasie okupacji (czy też urodzenia się na wysiedleniu) nie stanowi podstawy do przyznania uprawniania do świadczenia pieniężnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. P. podkreślił, że wydane przez Kierownika Urzędu decyzje administracyjne są dla niego krzywdzące i wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy. W jej uzasadnieniu skarżący powtórzył w zasadzie zarzuty z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r. stawił się skarżący wraz z ustanowionym z urzędu pełnomocnikiem – radcą prawnym M. A., który poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a."), Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Rzeczona kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Innymi słowy, zadaniem Sądu administracyjnego jest ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 sierpnia 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 21 czerwca 2011 r. o odmowie uchylenia własnej ostatecznej decyzji z dnia 14 lipca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 2 czerwca 2010 r. odmawiającej E. P. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Rozstrzygnięcie to zapadło, w wyniku rozpatrzenia wniosku zawartego w piśmie z dnia 6 czerwca 2011 r., w którym strona zwróciła się do organu administracyjnego "o przywrócenie terminu i ponowne rozpatrzenie" jej wniosku, wskazując iż decyzją z dnia 2 czerwca 2010 r. Nr [...] Kierownik Urzędu odmówił jej przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu urodzenia na deportacji w Guberni w dniu [...]. W treści pisma strona wymieniała z imienia i nazwiska osoby, które jako dzieci urodzone na deportacji otrzymały sporne świadczenia pieniężne, domagając się przy tym wyjaśniania dlaczego nie wszyscy obywatele polscy są traktowani jednakowo przez organ.

Wobec tego, iż w sprawie E. P. została już wydana przez Kierownika Urzędu ostateczna decyzja odmawiająca przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, wzruszenie tego rozstrzygnięcia było możliwe tylko w drodze jednego z trybów nadzwyczajnych, które są wobec siebie niekonkurencyjne, a zatem w drodze wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej bądź też uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Jednakże decyzja co do wyboru jednego z tych trybów postępowania winna być pozostawiona stronie, bowiem to na jej wniosek organ wszczyna postępowanie (art. 61 § 1 k.p.a.). Inaczej mówiąc, skoro strona jest inicjatorem postępowania administracyjnego, to ona też jest władna określić treść żądania, które wyznaczy rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a organ administracyjny związany jest tym żądaniem. Treść żądania strony wyznacza stosowna norma prawa materialnego lub procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia 21 czerwca 2011 r., Kierownik Urzędu doszedł do przekonania, że skoro E. P. nie sprecyzował trybu, w jakim winno zostać rozpatrzone jego podanie, to pismo z dnia 6 czerwca 2011 r. stosownie do dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 k.p.a. należy zakwalifikować jako wniosek o uchylenie decyzji własnej, w trybie art. 154 k.p.a.

Ze stanowiskiem organu nie można się zgodzić, gdyż z treści pisma strony wszczynającego postępowanie, nie wynikał tryb, w jakim strona żąda weryfikacji decyzji. W tej sytuacji organ administracji powinien zwrócić się do strony, o wyjaśnienie tej kwestii, udzielając jej stosownych informacji i wskazówek i wypełniając tym samym obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. Na organie orzekającym w sprawie, ciąży bowiem obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Niedopuszczalne jest natomiast dowolne i samodzielne interpretowanie wniosku strony oraz jego kwalifikowanie, a taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że w judykaturze sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, które zresztą Skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, że wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Postępowaniu temu towarzyszy należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie mamy do czynienia z naruszeniem art. 7 i art. 9 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2006 r. sygn. akt II OSK 1004/05 - Lex nr 266429). Przy ustaleniu charakteru wniesionego przez stronę podania rzeczywiście tytuł pisma nie ma decydującego znaczenia. Istotna jest natomiast ocena intencji strony, dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. O tym, jaki charakter ma mieć ostatecznie pismo, decyduje zatem strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej, przysługujących środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Jednakże obowiązek ten dotyczy jedynie pism, które zredagowane zostały w sposób niezręczny, niezrozumiały i niepozwalający na ustalenie rzeczywistej woli strony. Obowiązek ten natomiast nie może być rozciągany na wszystkie pisma strony, a więc także i te, które w swej treści są jasne i zrozumiałe. Jeżeli z pisma wprost wynika wola strony, organ nie ma obowiązku żądać sprecyzowania pisma (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1661/10 - Lex nr 745118).

Odnosząc się do zastosowanego przez organ trybu załatwienia sprawy, wskazać należy, iż przepis art. 154 k.p.a. określa dwie przesłanki, które co istotne muszą być spełnione łącznie, ażeby można było wzruszyć decyzję ostateczną. Po pierwsze, musi być to decyzja, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania. I po drugie, za wzruszeniem decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Posłużenie się przez ustawodawcę spójnikiem "lub" oznacza, że za zmianą decyzji może przemawiać tylko interes społeczny bądź też tylko interes strony, choć nie można wykluczyć sytuacji, gdy za zmianą decyzji ostatecznej będzie przemawiał wzgląd na oba te interesy.

Rozstrzygnięcie podejmowane przez organ w trybie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oparte jest na uznaniu administracyjnym, co w konsekwencji oznacza, że jest on zobligowany do respektowania postanowień art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracyjny winien wobec tego wykorzystać posiadane możliwości w celu pozytywnego załatwienia sprawy dla strony, jeżeli nie sprzeciwiają się temu konkretne racje interesu społecznego.

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza niewątpliwie spełnienie pierwszej z wymienionych przesłanek, bowiem w sprawie E. P., jak zostało to już wcześniej wspomniane, wydana została przez Kierownika Urzędu ostateczna decyzja odmawiająca stronie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, czyli innymi słowy decyzja, mocą której żadna ze stron nie nabyła prawa.

Kwestią sporną pozostaje natomiast ocena drugiej przesłanki, czyli ustalenie, czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przesłanki, wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony, muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Jak wynika z tego, postępowanie administracyjne prowadzone w ramach przepisu art. 154 § 1 k.p.a. powinno zmierzać do wyjaśnienia, czy za uwzględnieniem wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony. Oceniając, czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony, przemawiający za uchyleniem decyzji, należy wziąć pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony (zmiany decyzji) jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2010 r. sygn. akt I OSK 428/10, Lex nr 745237). Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 k.p.a. należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a. zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2007 r. sygn. akt II OSK 1406/06, Lex nr 427601).

W tym miejscu, warto w szczególności zwrócić uwagę na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 9 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1531/06 (Lex nr 418289), w myśl którego, postępowanie w trybie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem mającym nowy przedmiot w stosunku do tego, którego dotyczyło postępowanie prowadzone wcześniej w trybie zwykłym. Przepis ten nie może być przy tym traktowany jedynie jako stwarzający możliwość uznaniowego działania organów administracji i to tylko w interesie publicznym reprezentowanym przez organy administracji, albowiem pozwala on na zajęcie się ponownie sprawą również w interesie strony. Bez tego przepisu prawidłowo wydana odmowna decyzja administracyjna pozbawiałaby stronę możliwości ubiegania się o określone prawa "po wsze czasy", co dalekie byłoby od racjonalnego pojmowania administracji publicznej. Zmiany polityki administracyjnej, wykładni prawa, oceny stanów faktycznych, następujące po wydaniu w sprawie odmownej decyzji ostatecznej nie prowadzą do jej wadliwości lub bezprzedmiotowości, a wobec tego bez dopuszczenia odwołalności decyzji lub jej wzruszenia w trybie nadzoru, strona byłaby pozbawiona możliwości uzyskania dla siebie nowego rozstrzygnięcia jej sprawy.

Sąd analizując zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu z dnia 8 sierpnia 2011 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 21 czerwca 2011 r. w kontekście poczynionych wyżej uwag i obowiązujących przepisów prawa stwierdził, że organ uchylił się od rzeczowej i logicznej oceny, czy w realiach rozpoznawanej sprawy występują przesłanki przemawiające za zmianą lub uchyleniem własnej ostatecznej decyzji o odmowie przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Organ nie zbadał bowiem, czy za wzruszeniem ostatecznej decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony, ograniczając się li tylko i wyłącznie do oceny, że to strona nie wykazała istnienia owych przesłanek koniecznych do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 14 lipca 2010 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia 2 czerwca 2010 r. Prezentując tym samym przekonanie, że sam organ jest zwolniony od "aktywności" i podejmowania działań, w celu wyjaśnienia stanu sprawy, a jego rola sprowadza się wyłącznie do autorytatywnej oceny, iż brak jest możliwości zastosowania norm wynikających z art. 154 k.p.a.

Kierownik Urzędu podkreślając, iż niezbędnym warunkiem uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie wysiedlenia do pracy przymusowej i wykonywanie jej na tym wysiedleniu co najmniej przez okres 6 miesięcy, ocenił iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy wyłącznie o wywiezieniu w czasie okupacji matki strony z miejscowości N. do miejscowości B., nie potwierdza natomiast wykonywania pracy przymusowej, co świadczy o tym, że strona nie przedstawiła dowodów represji, a więc nie spełnia warunków do przyznania spornego świadczenia.

Takie stwierdzenie organu, świadczy o działaniu z naruszeniem podstawowych zasad postępowania, zobowiązujących organ do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony (art. 7 k.p.a.). Strona, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwróciła się z prośbą o pouczenie jej i poinformowanie, gdzie ewentualnie mogłaby szukać dowodów, czy też dokumentów na okoliczność wywiezienia jej matki do pracy przymusowej. Organ, pomimo spoczywającego na nim obowiązku, należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielania jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.), pozostał bierny. A mając obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego winien dopuścić jako dowód wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 77 § 1 i art. 75 § 1 i 2 k.p.a.), w szczególności odbierając wyjaśnienia od strony i korzystając z jej wiedzy ustalić, czy matka skarżącego miała przyznany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dodatek do emerytury z tytuły pracy przymusowej, czy otrzymała rekompensatę z Fundacji Polsko–Niemieckie z tytułu wykonywania pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Organ mógł też bezpośrednio zwrócić się do tych instytucji o informację w tym zakresie, a także w oparciu o dane, którymi organ dysponuje z urzędu ustalić, czy matka strony J. P. miała przyznane uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, bowiem wypełniana przez nią ankieta z lat 50-tych dowodzi, że w czasie okupacji mieszkała w miejscowości B.

Według Sądu, arbitralne stanowisko organu o braku podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a. bez szczegółowych rozważań o istnieniu bądź nieistnieniu interesu społecznego lub słusznego interesu strony w kontekście zebranego w sprawie materiału dowodowego i obowiązujących norm prawnych jest co najmniej przedwczesne, a tym samym podjęte z naruszeniem zasad procedury administracyjnej, wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a znajdujących odzwierciedlenie w prawidłowej realizacji wymogu z art. 107 § 3 k.p.a.

Obecne brzmienie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) będące konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nakłada na organ obowiązek ustalenia, że w konkretnym przypadku miała miejsce deportacja, czyli wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. (...) oraz, że strona świadczyła pracę pod przymusem na rzecz okupanta.

Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej, może być zastosowany tryb z art. 154 k.p.a., (oczywiście po ustaleniu, iż takie jest żądanie strony), gdyż po wydaniu dotychczasowej decyzji nie nastąpiła zmiana obowiązującego prawa powodująca powstanie nowej sprawy. Otóż, jak wynika z powyższego, ostateczna decyzja Kierownika Urzędu z dnia 14 lipca 2010 r., utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia 2 czerwca 2010 r., podjęta została na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...), w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny z dnia 16 grudnia 2009 r. Nowelizacja tego przepisu dokonana ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 72, poz. 380), z mocą obowiązującą od dnia 20 kwietnia 2011 r. nie zmieniła treści normatywnej stanowiącej podstawę rozstrzygania organu ostateczną decyzją z dnia 14 lipca 2010 r. Organ, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, w trybie zwykłym, zakończonym decyzją z dnia 14 lipca 2010 r. jak i ponownie, w trybie nadzwyczajnym, stosował prawo materialne w takim samym brzmieniu.

Podsumowując Sąd stwierdził, iż Kierownik Urzędu, z naruszeniem prawa, uchylił się od ustalenia rzeczywistej treści żądania skarżącego, a wydając decyzję w oparciu o regulację art. 154 § 1 i 2 k.p.a., nie zweryfikował z należytą starannością, wymaganą przepisami art. 7 i 77 § 1 k.p.a., czy w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek przemawiających za zmianą bądź uchyleniem decyzji ostatecznej o odmowie przyznania E. P. świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Stwierdzone uchybienia prowadzą do wniosku, że organ orzekający naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do usunięcia ich z obrotu prawnego.

Prowadząc ponownie postępowanie, organ zobowiązany będzie, korzystając z przepisu art. 9 k.p.a., ustalić treść żądania strony, a następnie rozpoznać jej wniosek zgodnie z zasadami postępowania przewidzianymi dla wskazanego trybu, pamiętając przy tym, że nie jest zwolniony od aktywności w dążeniu do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Jeśli strona będzie domagała się rozpoznania jej wniosku w trybie art. 154 k.p.a. Kierownik Urzędu winien zbadać, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa przemawiają za zmianą decyzji z uwagi na wystąpienie interesu społecznego lub słusznego interesu strony, a wyniki tych ustaleń przestawić, zgodnie z wymogami art. 11 i 107 § 3 k.p.a., mając przy tym na względzie wskazania i ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu.

Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c", § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.), zaś w trybie art. 225 p.p.s.a. o zwrocie na rzecz skarżącego nienależnie uiszczonego wpisu sądowego od skargi.

ds

-----------------------

3