Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 4276/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 7, od art. 36 do art 36(9)
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant ref. staż. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2015 r. sprawy ze skargi Z. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia [...] października 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. (dalej "Komisja II Stopnia") działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 637 ze zm., dalej jako "urp") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267, ze zm., dalej jako "Kpa") po rozpatrzeniu odwołania Z. D. (dalej jako "zdający", "skarżący") od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w Krakowie (dalej "Komisja Egzaminacyjna") utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu uchwały wskazano między innymi, że Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że Z. D., syn Z. i I., uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 urp, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna wskazała, iż zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Skarżący odwołał się od powyższej uchwały Komisji Egzaminacyjnej zarzucając jej:

1. naruszenie art. 364 ust. 1 w zw. z ust. 6 i art. 365 ust. 2 urp, polegające na wystawieniu oceny negatywnej z części drugiej egzaminu radcowskiego - zadania z prawa cywilnego, w sytuacji, gdy opracowane na potrzeby egzaminu akta i przedstawiony stan faktyczny uzasadniały uznanie, że istnieje podstawa do wniesienia apelacji, a jednocześnie zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji, a zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia problemu  jest poprawny i uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

2. naruszenie art. 365 ust. 3 urp poprzez sporządzenie przez egzaminatorów - r. pr. W. K. oraz SSO B. K. lakonicznego uzasadnienia ocen cząstkowych i w konsekwencji zaniechanie wystawienia kompletnej oraz pozwalającej na weryfikację oceny pracy;

3. naruszenie art. 7 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7 i 8 Kpa przez ich niezastosowanie, polegające na przyjęciu przez komisje egzaminacyjne rażąco nierównych kryteriów oceniania prac z zakresu prawa cywilnego w stosunku do zdających egzamin radcowski, którzy opierali sporządzone na egzaminie apelacje na tych samych zarzutach.

W uzasadnieniu odwołania zdający wskazał, że oceniający nie pochylili się nad argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu apelacji, która zawiera konkretne podstawy dla podważenia dobrej wiary po stronie nabywcy.

Zdający wskazał, że przyjęty przez niego sposób rozwiązania zadania w danym stanie faktycznym należy nie tylko uznać za prawidłowy, lecz również obiektywnie zabezpieczający interes klienta w sposób dalej idący, niż sposób rozwiązania przyjęty przez Egzaminatorów.

Według zdającego stwierdzenia zawarte w uzasadnieniach oceny pracy sporządzonych przez Egzaminatorów wskazują, że oceniając pracę, niemal całkowicie pominęli fakt podniesienia przez odwołującego zarzutów w ramach koncepcji ewentualnej, co zdaniem skarżącego, mogło mieć bardzo istotny wpływ na negatywną ocenę pracy, przez co, na co zwrócił uwagę zdający, zdają się zupełnie nie zauważać, że w zaproponowanym rozwiązaniu, odwołujący poza kwestionowaniem dobrej wiary powoda, wskazuje również na nieprawidłowe ustalenie wysokości odszkodowania, wysokości odsetek za zwłokę, wysokości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, jak i na niewłaściwy sposób zasądzenia kosztów. Wniósł o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej, dokonanie pozytywnej oceny części drugiej egzaminu radcowskiego, a w konsekwencji podjęcie uchwały o uzyskaniu przez zdającego pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego oraz zmianę tej uchwały w trybie samokontroli przez organ I instancji, na podstawie art. 132 § 1 Kpa.

Jak wskazano na wstępie, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia utrzymała w mocy zaskarżona uchwałę. Wskazała, że w odniesieniu do egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w 2014 r., zastosowanie znajduje norma przejściowa zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. poz. 829), która stanowi, że zakres, tryb i sposób przeprowadzania egzaminu radcowskiego w latach 2014 i 2015, z wyłączeniem przepisów dotyczących komisji egzaminacyjnych przeprowadzających ten egzamin, odbywa się na podstawie ustawy o radcach prawnych w brzmieniu dotychczasowym, z tym że egzamin ten nie będzie obejmował zadania polegającego na rozwiązaniu testu.

Następnie Komisja II Stopnia przytoczyła stosowne przepisy, mające zastosowania w niniejszej sprawie, ustawy o radcach prawnych i rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. z 2013 r. poz. 1209, ze zm.).

Dokonując oceny zarzutów skarżącego Komisja II Stopnia stwierdziła, że zdający trafnie uznał, że w zaistniałym stanie faktycznym koniecznym jest sporządzenie apelacji. Sporządzona przez zdającego apelacja nie zawierała w zasadzie braków formalnych ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji. Oznacza to w konsekwencji, że mógł zostać nadany jej bieg.

Samo jednak przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Jak wyjaśniła Komisja II Stopnia prawidłowo sporządzona apelacja winna odpowiadać wymogom określanym w art. 126 § 1 k.p.c. (wymogi pisma procesowego), tj. oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności, podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, wymienienie załączników, oraz wskazanym w art. 368 § 1 i 2 k.p.c. (wymogi formalne apelacji), tj. oznaczenie wyroku, od którego apelacja jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części, zwięzłe przedstawienie zarzutów, uzasadnienie zarzutów, powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo że potrzeba powołania się na nie wynikła później, wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć ponadto wartość przedmiotu zaskarżenia.

Następnie Komisja II Stopnia wskazała jakich uchybień dopuścił się przy sporządzaniu apelacji skarżący. W sprawie spornym był okres i charakter posiadania przedmiotowego samochodu przez powoda i przez pozwanego oraz skutki prawne  tego posiadania. Spornym było również to, jakie skutki prawne należy nadać pismu powoda z dnia 28 października 2011 r., pismu prokuratury z dnia 21 grudnia 2011 r. oraz zbyciu przez pozwanego przedmiotowego samochodu w dniu 22 lutego 2012 r. w toku postępowania i zmianie powództwa w tym zakresie. W ocenie Komisji II Stopnia, zdający powinien dokonać weryfikacji zgodności ustaleń faktycznych sądu z treścią zebranego w sprawie materiału procesowego, zidentyfikować roszczenia zgłoszone w sprawie oraz ocenić ich zasadność. Przyjmując, że nabycie przez powoda prawa własności przedmiotowego samochodu nastąpiło z upływem dnia 9 stycznia 2011 r. (samochód skradziono - 9 stycznia 2008 r.), albowiem nabył go on w dobrej wierze i zachował dobrą wiarę do dnia 9 stycznia 2011 r. (art. 169 § 2 k.c.), powód mógł wystąpić z żądaniem wydania samochodu przeciwko PZU od dnia 22 grudnia 2011 r., tj. od dnia, kiedy pojazd został wydany pozwanemu przez prokuraturę, choć w dniu 8 września 2011 r. zostało wydane postanowienie o zwrocie samochodu PZU, ale jednak wstrzymano jego wykonanie do czasu uprawomocnienia się, co nastąpiło w dniu 20 grudnia 2011 r. (na skutek postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2011 r.), zaś prokuratura wezwała PZU do odbioru samochodu pismem z dnia 21 grudnia 2011 r., które doręczono pozwanemu w dniu 22 grudnia 2011 r. Dlatego też wynagrodzenie za korzystanie z samochodu, na podstawie art. 224 § 2 k.c., należy się powodowi od dnia 23 grudnia 2011 r., albowiem od 3 listopada 2011 r. PZU pozostaje w złej wierze w związku z doręczeniem mu w tym dniu pisma powoda z dnia 28 października 2011 r. stanowiącego wezwanie do wydania pojazdu. Skoro w sprawie nie jest kwestionowana skuteczność nabycia samochodu w dniu 22 lutego 2012 r. od PZU, to z tą chwilą powód miał prawo domagać się odszkodowania na mocy art. 475 § 2 k.c. Dlatego też najwcześniej na tę datę, a nie na datę 8 września 2011 r. należało ustalić wysokość należnego powodowi odszkodowania, określonego przez powoda według wartości samochodu. Wartość tę, zgodnie z opinią biegłego według rzeczywistego stanu samochodu, należało ustalić na kwotę 40.060 zł, a nie na kwotę 60.800 zł. Zatem, jak podała Komisja II Stopnia, dostrzeżenie uchybienia sądu I instancji w zakresie braku obniżenia wartości samochodu ustalonej na dzień 8 września 2011 r. z tytułu szczególnego charakteru eksploatacji, nieoryginalnych cech identyfikacyjnych oraz nieoryginalnych dokumentów dających podstawę rejestracji samochodu, pozostaje bez związku z istotą zaskarżenia. Wartość pojazdu na dzień 8 września 2011 r., niezależnie od sposobu jej ustalenia, nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości należnego powodowi odszkodowania.

Zasadnym było, w ocenie Komisji II Stopnia, roszczenie powoda o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy, ale jednak celowym było zakwestionowanie żądania zapłaty za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 grudnia 2011 r. Jednym ze sposobów obliczenia tej należności jest przeliczenie należności z tego tytułu wg ilości dni. Skoro, zgodnie z opinią biegłego, której strony po złożeniu ustnej opinii uzupełniającej nie zakwestionowały, za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 lutego 2012 r., czyli za 111 dni, wynagrodzenie to wynosiło 19.000 zł, a więc za 1 dzień - 171,17 zł, to za okres od dnia 23 grudnia 2011 r. do dnia 22 lutego 2012 r., tj. za 62 dni, stanowi ono kwotę 10.612,54 zł. Skoro ww. roszczenia o zapłatę zostały zgłoszone dopiero pismem z dnia 29 listopada 2012 r., które zostało doręczone pełnomocnikowi pozwanego w dniu 6 grudnia 2012 r., to zasadnym jest zakwestionowanie zasądzenia odsetek od tych kwot już od 4 listopada 2011 r., to jest od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu pisma powoda z dnia 28 października 2011 r., zamiast zasądzenia odsetek najwcześniej od dnia 7 grudnia 2012 r. (następny dzień po doręczeniu pozwanemu pisma o zmianie powództwa). Skoro pozwany skutecznie zbył samochód w toku postępowania, powód miał prawo wystąpić z nowym roszczeniem o zapłatę w miejsce pierwotnego roszczenia o wydanie, zgodnie z art. 193 § 1 i § 3 k.p.c.

Wobec powyższego, na co zwróciła uwagę Komisja II Stopnia, w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym, przy przyjętym sposobie obliczenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy wskazanym powyżej, w interesie pozwanego zasadnym było zaskarżenie wyroku:

- w pkt 1 w zakresie uwzględniającym powództwo ponad kwotę 50.672,54 zł (40.060,00 zł + 10.612,54 zł) wraz odsetkami ustawowymi oraz w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 6 grudnia 2012 r. od kwoty 50.672,54 zł,

- w pkt 3 w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Zebrany materiał dowodowy, treść wyroku i uzasadnienie sądu okręgowego wskazują, że sąd I instancji dopuścił się w szczególności następujących uchybień:

1. w zakresie podstawy faktycznej sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez:

- ustalenie, że pozwany był posiadaczem spornego samochodu już w dniu 8 września 2011 r., skoro mógł odebrać samochód najwcześniej w dniu 22 grudnia 2011 r. i od tej daty można mówić o pozwanym jako o posiadaczu pojazdu (co było konsekwencją pominięcia przy ocenie dowodu z postanowienia z dnia 8 września 2011 r. oraz postanowienia sądu z dnia 20 grudnia 2011 r. i pisma prokuratora z dnia 21 grudnia 2011 r.), z których jednoznacznie wynika, że w dniu 8 września 2011 r. zostało wydane postanowienie o zwrocie samochodu PZU, ale wstrzymano jego wykonanie do czasu uprawomocnienia się, co nastąpiło w dniu 20 grudnia 2011 r., zaś pismo prokuratora z dnia 21 grudnia 2011 r. wzywające PZU do odbioru samochodu, zostało doręczone PZU w dniu 22 grudnia 2011 r.);

2. w zakresie podstawy prawnej:

a) naruszenie art. 475 § 2 k.c. - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na wadliwym określeniu daty powstania roszczenia odszkodowawczego powoda powiązanej z datą wydania postanowienia prokuratora z dnia 8 września 2011 r. w przedmiocie zwrotu samochodu, zamiast z datą niemożności świadczenia polegającego na wydaniu, wynikającej ze zbycia pojazdu, to jest 22 lutego 2012 r., a w konsekwencji na błędnym obliczeniu wysokości szkody według wartości samochodu na dzień 8 września 2011 r., zamiast na dzień 22 lutego 2012 r.;

b) naruszenie art. 224 § 2 k.c. - poprzez jego wadliwe zastosowanie w zakresie zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z samochodu w okresie od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 grudnia 2011 r., będące konsekwencją naruszenia art. 336 k.c. - polegającego na przyjęciu, że w tym czasie pozwany był posiadaczem samochodu;

c) naruszenie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. - poprzez jego wadliwe zastosowanie, polegające na zasądzeniu odsetek od dłużnika na rzecz wierzyciela za okres od 4 listopada 2011 r. do 6 grudnia 2012 r., w którym nie opóźniał się on ze spełnieniem świadczenia;

d) a ponadto naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. przez błędne zastosowanie i art. 100 k.p.c. przez brak zastosowania, w wyniku obciążenia pozwanego całością kosztów poniesionych przez powoda, pomimo jedynie częściowego uwzględnienia powództwa.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa cywilnego Komisja II Stopnia stwierdza, iż Egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną.

W sporządzonej apelacji zdający zaskarżył wyrok sądu I instancji w części, tj. w pkt I (co do całości rozstrzygnięcia w tym punkcie) i w pkt III, jednocześnie określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 79.800,00 złotych co jest błędem i działaniem na niekorzyść reprezentowanej przez zdającego strony, narażając ją na poniesienie zbędnych kosztów procesu. Dlatego też wartość przedmiotu zaskarżenia i zakres zaskarżenia zostały określone nieprawidłowo, albowiem - jak wyżej wspomniano - zasadnym było zaskarżenie wyroku w pkt I częściowo, tj. w zakresie uwzględniającym powództwo ponad kwotę 50.672,54 zł (40.060,00 zł + 10.612,54 zł) wraz z odsetkami ustawowymi oraz w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 6 grudnia 2012 r. od kwoty 50.672,54 zł i tak też należało określić w.p.z. a ponadto w pkt III co do kosztów procesu.

W sporządzonej apelacji zdający podniósł nietrafne zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c., art. 231 k.p.c., art. 236 k.p.c.), trafnie zarzucając naruszenie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c.). Zdający podniósł również błędne zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 169 § 1 k.e., art. 169 § 2 k.e.) oraz w błędnym kontekście naruszenie art. 224 § 2 k.e. i art. 481 k.e.

W projekcie apelacji nie zostały podniesione zarzuty, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny i które są niezbędne dla wykazania należytego przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, a to zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.e. w zw. z art. 455 k.e. w zakresie terminu naliczania odsetek, art. 224 § 2 k.e. w kontekście wadliwego zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z samochodu w okresie od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 grudnia 2011 r., będące konsekwencją naruszenia art. 336 k.e. i art. 475 § 2 k.e. To poważne błędy dyskwalifikujące pracę zdającego.

Komisja II Stopnia stanęła na stanowisku, że zdający mimo zawarcia w projekcie apelacji dorobku orzecznictwa, podniósł niestety nieprawidłowe zarzuty.

Nadto wskazano, że zdający w apelacji błędnie przyjął istnienie okoliczności, że powód z powodu braku dobrej wiary nie nabył pojazdu na własność, co jest oczywiście sprzeczne z występującymi w kazusie egzaminacyjnym faktami i dowodami. Tym samym Komisja II Stopnia podzieliła stanowisko Komisji Egzaminacyjnej, że w pracy nie dostrzeżono istoty problemu, nie podejmując jednocześnie skutecznej próby zmiany orzeczenia. Odnosząc się do zarzutu skarżącego - braku związania Egzaminatorów tzw. wytycznymi wskazano, że ani Egzaminatorzy ani Komisja Odwoławcza nie są związani żadnymi wytycznymi i wskazanym w nich sposobem rozwiązania kazusu, co słusznie podnosi zdający w odwołaniu. Dlatego też koncepcja przedstawiona przez zdającego w apelacji a zakładająca brak należytej staranności powoda w sprawdzeniu stanu prawnego pojazdu a w rezultacie brak jego dobrej wiary, mogła by się ostać, gdyby została należycie uzasadniona przez zdającego i znalazła potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Tymczasem zdający ograniczył się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze.

Z takim argumentem Komisja II Stopnia nie zgodziła ponieważ, jak podała, sam fakt, że ekspert był kolegą powoda nie świadczy, iż jego ocena była wadliwa czy niefachowa a powód nie dochował należytej staranności, a nadto pełnomocnik pozwanego przed sądem I instancji skutecznie nie podważył tej okoliczności.

Zdaniem Komisji II Stopnia, wadą apelacji przygotowanej przez zdającego jest prezentowanie postawy zdającego jako pełnomocnika pozwanego tak, jakby nie kontynuował swoich własnych działań przed sądem I instancji, tzn. abstrahowanie od czynności i twierdzeń pełnomocnika pozwanego przedstawionych wcześniej w postępowaniu przed sądem I instancji. Zdający opowiadając się za koncepcją braku dobrej wiary powoda zapomina, że pełnomocnik pozwanego, w którego rolę "wciela" się zdający pisząc apelację, nie kwestionował tych okoliczności ani też nie złożył wniosków dowodowych dla obalenia twierdzeń powoda w tym zakresie.

Błędem jest także niedostrzeżenie przy formułowaniu zarzutów apelacyjnych zasadniczej kwestii - błędnego ustalenia przez sąd wartości pojazdu, wysokości wynagrodzenia za korzystanie z pojazdu a także błędne oznaczenie daty naliczania odsetek.

Odnosząc się natomiast do przedstawionej przez zdającego koncepcji ewentualnej rozwiązania kazusu egzaminacyjnego, Komisja II Stopnia wskazała, że nie została ona wyczerpująco i należycie uzasadniona w apelacji sporządzonej przez zdającego. Uzasadnienie generalnie jest lakoniczne i skromne. Nie rozwija zarzutów i nie zawiera wnikliwej ich analizy. Wbrew temu co twierdzi zdający, przedstawiona przez niego w apelacji koncepcja nie jest w istocie skutecznym środkiem ochrony interesów pozwanego.

Co do zarzutu nierównego traktowania zdających przez różne składy Komisji Odwoławczych Komisja II Stopnia stwierdziła, że zarzut ten jest nieuzasadniony. Komisja Odwoławcza w każdym z jej składów jest autonomiczna i ocenia każdą prace - w tym także pracę zdającego indywidualnie, na podstawie przepisów prawa oraz dorobku piśmiennictwa i orzecznictwa.

Na zakończenie Komisja II Stopnia wskazała, co należy uznać za najistotniejsze uchybienia zdającego oraz braki sporządzonej przez niego apelacji podnosząc:

1. nieprawidłowo sformułowany zakres zaskarżenia i wartość przedmiotu zaskarżenia;

2. brak najistotniejszych zarzutów oraz brak właściwego uzasadnienia zarzutów, tj. naruszenia art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c., art. 224 § 2 k.c., art. 475 § 2 k.c.;

3. niedostrzeżenie istoty zagadnienia (wysokość wynagrodzenia za korzystanie, termin naliczania odsetek);

4. nieprawidłowe zarzuty;

5. błędne przyjęcie braku nabycia przez powoda pojazdu z powodu braku dobrej wiary;

6. lakoniczne i ubogie w treści uzasadnienie apelacji.

Jednocześnie na korzyść Komisja II Stopnia zaliczyła sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia, poprawne wskazanie części naruszonych przez Sąd I instancji przepisów, chociaż z błędną argumentacją i w złym kontekście.

W ocenie Komisji II Stopnia zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes pozwanego, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, że zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Reasumując, jak wskazała Komisja II Stopnia, skoro ostatecznie skarżący otrzymał ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa cywilnego, brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie bowiem z art. 366 ust. 1 cyt. ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Z powyższych względów Komisja II Stopnia podjęła uchwałę, jak na wstępie.

Skargę na powyższą uchwałę Komisji II Stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący – Z. D.. Uchwałę zaskarżył

w całości. Zaskarżonej uchwale zarzucił:

1. naruszenie art. 364 ust. 1 i ust. 6 w zw. z art. 365 ust. 2 urp oraz w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa, poprzez dokonanie oceny negatywnej z części drugiej egzaminu radcowskiego - zadania z prawa cywilnego - w sytuacji, gdy sporządzone przez skarżącego rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego w oparciu o zarzut naruszenia art. 169 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (dalej: "k.c."), jest poprawne, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, że skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W ocenie skarżącego, opisane wyżej naruszenie przejawiało się w szczególności w:

a) uznaniu przez organ, że w świetle występujących w kazusie egzaminacyjnym faktów i dowodów nie istnieją okoliczności pozwalające na kwestionowanie dobrej wiary powoda przy nabyciu pojazdu, a w konsekwencji bezzasadnym uznaniu podniesionego przez Skarżącego zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i 2 k.c. za błędny, pomimo że dokonanie takiego ustalenia jest oczywiście sprzeczne z treścią zadania egzaminacyjnego oraz nie uwzględnia argumentacji przedstawionej w sporządzonej przez skarżącego apelacji, przede wszystkim nie uwzględniając rozróżnienia pomiędzy badaniem stanu technicznego a badaniem stanu prawnego nabywanego samochodu;

b) uznaniu, że zarzut naruszenia art. 169 § 1 i 2 k.c. nie został przez skarżącego należycie uzasadniony, w tym przyjęciu, że skarżący w ramach zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego ograniczył się jedynie do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, bowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej swojemu koledze, podczas, gdy taka konstatacja nie znajduje oparcia w sporządzonej przez skarżącego apelacji,

c) przyjęciu, że określenie przez skarżącego w sporządzonej apelacji egzaminacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 79.800,00 zł jest błędem

i działaniem na niekorzyść reprezentowanej przez skarżącego strony, pomimo iż stwierdzenie takie nie znajduje oparcia w treści zadania egzaminacyjnego oraz  analizie korzyści i strat spowodowanych takim określeniem wartości przedmiotu zaskarżenia, a w szczególności nie uwzględnia charakteru reprezentowanej przez skarżącego w ramach zadania egzaminacyjnego strony, tj. dużego zakładu ubezpieczeń prowadzącego szereg zbliżonych do egzaminacyjnego postępowań;

2. naruszenie art. 364 ust. 1 w zw. z ust. 6 i art. 365 ust. 2 urp, poprzez dokonanie oceny negatywnej z części drugiej egzaminu radcowskiego w sytuacji, gdy sporządzone przez skarżącego rozwiązanie zadania z prawa cywilnego jest poprawne, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, iż skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego; wskazane naruszenie przejawiało się w szczególności w uznaniu przez organ, że brak "wcielenia się" przez skarżącego w rolę egzaminacyjnego pełnomocnika pozwanego (r. pr. M. B.) i "kontynuacji" sposobu prowadzenia przez niego postępowania stanowi wadę przygotowanej przez skarżącego apelacji, podczas gdy takie "wcielenie się" uniemożliwiłoby wyjście poza zakres argumentacji przedstawionej przez tego pełnomocnika w postępowaniu w I instancji, a w konsekwencji ograniczyłoby możliwość uwzględnienia przez skarżącego interesów pozwanego oraz uniemożliwiłoby poprawne rozwiązania zadania egzaminacyjnego nakazując de facto powielenie uprzednio popełnionych w sprawie błędów;

3. naruszenie art. 364 ust. 1 w zw. z ust. 6 i art. 365 ust. 2 urp, poprzez dokonanie oceny negatywnej z części drugiej egzaminu radcowskiego w sytuacji, gdy zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania prawa cywilnego jest poprawne, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, iż skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego; opisane naruszenie objawiło się w szczególności w uznaniu przez organ, że w projekcie apelacji nie zostały podniesione zarzuty, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny, podczas gdy skarżący nie tylko zapewnił taką ochronę poprzez podniesienie zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i 2 k.c., ale niezależnie od tego podniósł również szereg zarzutów dodatkowych,

4. naruszenie art. 7 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7 i 8 Kpa przez ich niezastosowanie przez organ i dokonanie przez ten organ oraz organ I instancji rażąco odmiennej oceny podniesionego przez skarżącego w pracy egzaminacyjnej zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i 2 k.c. od oceny tego zarzutu przyjmowanego w innych komisjach egzaminacyjnych.

Wobec tak postawionych zarzutów skarżący wniósł o uwzględnienie skargi w trybie autokontroli na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. poprzez dokonanie pozytywnej oceny części drugiej egzaminu radcowskiego, a w konsekwencji podjęcie uchwały o uzyskaniu przez skarżącego pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

W przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku wniósł o uchylenie na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. zaskarżonej uchwały w całości, oraz wskazanie organowi przez Sąd na podstawie art. 153 p.p.s.a., iż rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego sporządzone przez skarżącego zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji, oraz jest poprawne i uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, że skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Natomiast odnosząc się do wniosku skarżącego w przedmiocie ustalenia pozytywnej oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego i w konsekwencji pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego należy wyjaśnić, że w świetle aktualnie obowiązującej struktury sądowej kontroli decyzji administracyjnej, kontrola Sądu, co do zgodności zaskarżonych decyzji (uchwał) z prawem nie powinna wkraczać w sferę bezpośredniego rozstrzygania sprawy administracyjnej, co należy do właściwości organów administracji. Kompetencja sądu administracyjnego w stosunku do zaskarżonych rozstrzygnięć jest wyłącznie kasacyjna (v. art. 145 p.p.s.a.).

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 urp.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. I tak, pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Z kolei piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 urp. I tak, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366 ust. 1).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 urp), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 urp. Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 urp).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 urp Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2013 r. poz. 1209 ze zm., dalej "rozporządzenie").

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...]

z dnia [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w Krakowie uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Komisja II Stopnia szczegółowo wywiodła, że do najistotniejszych uchybień zdającego oraz braków sporządzonej przez niego apelacji należy zaliczyć:

1. nieprawidłowo sformułowany zakres zaskarżenia i wartość przedmiotu zaskarżenia,

2. brak najistotniejszych zarzutów prawa materialnego (art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 224 k.c. oraz nietrafnie postawiony zarzut naruszenia art. 475 § 2 k.c.) oraz brak właściwego uzasadnienia zarzutów,

3. niedostrzeżenie istoty zagadnienia (wysokość wynagrodzenia za korzystanie, termin naliczania odsetek),

4. lakoniczne i ubogie w treści uzasadnienie apelacji,

5. błędne przyjęcie braku nabycia przez powoda pojazdu z powodu braku dobrej wiary.

Komisja II Stopnia wskazała jednocześnie, że na korzyść zdającego można zaliczyć m.in. sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia.

Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Komisja II Stopnia wywiodła, że sporządzona przez skarżącego apelacja świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanego do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności.

Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II Stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe (art. 4 ust. 1 urp). Zgodnie z art. 6 ust. 1 urp, zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe (art. 7 urp). Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 urp).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego dotyczącego różnorodnych rozstrzygnięć w przedmiocie oceny prac z zakresu prawa cywilnego, należy zauważyć, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 Kpa. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych —postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu radcowskiego innym osobom nie są okolicznościami, które powinny czy też mogły być badane w konkretnej sprawie. Kontrola działalności administracji publicznej może być sprawowana jedynie w granicach danej sprawy ze skargi na konkretny indywidualny akt administracyjny. Uwzględnienie przez sąd administracyjny przy tego rodzaju kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach, nawet o zbliżonym stanie faktycznym ze wskazaniem identycznej podstawy prawnej oznaczałoby, że sąd dokonałby oceny działalności administracji publicznej w szerszym zakresie aniżeli ta do jakiej był upoważniony.

Komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 urp odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy Kpa). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych przyjmując stosowny system dokonywania tych ocen

Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 365 ust. 2 urp i które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Reasumując stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu, skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.