Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1653/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Przyznano adwokatowi  wynagrodzenie
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 152 oraz art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję. 2. Zasądza od Skarbu Państwa ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. Z. z Kancelarii Adwokackiej w W. ul. [...], tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem opłaty 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu 22% podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 8 czerwca 2005 r. J. N. zwrócił się do ZUS Oddział w S. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że zachodzące w kraju zmiany gospodarcze spowodowały spadek dochodów [...] i doprowadziły do likwidacji jego firmy. Sytuacja ta spowodowała, że nie był w stanie opłacać składek na ubezpieczenie społeczne bez własnej winy. Wnioskujący podkreślił, że jego żona ma orzeczony [...] stopień niepełnosprawności, otrzymuje zasiłek w wysokości [...] zł miesięcznie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, zaś on ma orzeczony [...] stopień niepełnosprawności z całkowitym zakazem wykonywania pracy, bez prawa do renty i otrzymuje zasiłek w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył też decyzję Prezydenta Miasta S. przyznającą jego żonie zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w wysokości [...] zł. Wnioskujący podkreślił, że nie mógł skorzystać z pomocy przewidzianej w ustawie o restrukturyzacji. Wniósł o umorzenie zaległych składek, gdyż jego zdaniem przemawia za tym jego obecna dramatyczna sytuacja finansowa i życiowa oraz ważny interes, jako osoby zobowiązanej do ich płacenia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. ZUS działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. i mając na uwadze treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej zwanego rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., odmówił wnioskującemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu organ stwierdził, że rozstrzygnięcie o umorzeniu należności jest podejmowane w granicach uznania. Mając na uwadze stan finansów ubezpieczeń społecznych oraz uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia organ stwierdził, że w sprawie nie zaszły okoliczności przemawiające za umorzeniem należności, bowiem istnieje majątek, na którym Zakład zabezpieczył swoją wierzytelność przez ustanowienie hipoteki przymusowej kaucyjnej. Zakład nie stwierdził całkowitej nieściągalności oraz ważnego interesu osoby zobowiązanej.

Pismem z dnia 30 sierpnia 2005 r. J. N. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, iż decyzja odmowna jest dla niego krzywdząca i pomija stan faktyczny sprawy. Skarżący jest zdania, że spełnia kryteria niezbędne do umorzenia należności. Oboje z żoną są ludźmi przewlekle chorymi, pozbawionymi możliwości uzyskiwania dochodów mogących przyczynić się do spłaty zadłużenia. Oboje wymagają pomocy i opieki. Jedynym źródłem utrzymania małżonków są świadczenia ze środków pomocowych. W ocenie wnioskodawcy istnieje jego ważny interes jako osoby zobowiązanej jako przesłanka do umorzenia zaległości. Ponadto stwierdził, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji co do istnienia majątku będącego przedmiotem zabezpieczenia należności Zakładu. Pozbawienie go bowiem mieszkania godzi w zasadę zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Mieszkanie jest bowiem podstawową potrzeba człowieka, którego ewentualne pozbawienie zagraża egzystencji i zdrowiu jego rodziny.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...] października 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, że wnioskujący nie podał żadnych nowych okoliczności nieznanych organowi. Zdaniem organu nie zachodzi całkowita nieściągalność, gdyż wnioskujący wraz z małżonką są właścicielami nieruchomości, na której Zakład uzyskał w dniu [...] wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej, a ponadto pobierają świadczenia umożliwiające zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 listopada 2005 r. zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź zmianę zaskarżonej decyzji na decyzję umarzającą zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja jest bardzo krzywdząca, pomija stan faktyczny sprawy i nie uwzględnia przepisów prawa dotyczących możliwości umorzenia należności z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Odpowiadając na skargę, Prezes ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3500/05 oddalił skargę J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r.

Oddalając skargę na powyższą decyzję Sąd podkreślił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, to jest składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ust. 3 a tego przepisu przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Mając na uwadze uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, Sąd wyraził pogląd, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Sądowa kontrola legalności takich decyzji obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, to jest czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia.

Sąd podzielił stanowisko organów orzekających, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności, to jest ich całkowita nieściągalność. W ocenie Sądu organy orzekające zasadnie odwołały się do sytuacji materialnej skarżącego, w tym do posiadania nieruchomości, na której została wpisana hipoteka przymusowa kaucyjna oraz do pobierania wraz z żoną świadczeń. W świetle prawa dopuszczalna jest bowiem egzekucja z majątku nieruchomego skarżącego. Powołując się na treść § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd stwierdził, że Prezes ZUS zobligowany jest do uwzględniania przesłanek uzasadniających umorzenie i do jednoczesnego wzięcia pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo oceniły stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego, stwierdzając brak przesłanki umorzenia należności i szczegółowo ustaliły sytuację materialną jego rodziny, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym. Organy uzasadniły swoje stanowisko i oceniły przedstawione przyczyny, dla których skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu składek. W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Pismem z dnia 1 września 2006r. pełnomocnik z urzędu skarżącego złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości, rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię a w szczególności:

1) art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3) i 6) u.s.u.s. przez przyjęcie, że istnieje majątek, z którego można egzekwować należność, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że nie może nim być należące do skarżącego mieszkanie, a w przypadku prowadzenia egzekucji z tego mieszkania nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co doprowadziło do uznania za zasadne stanowisko organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

2) art. 28 ust. 1, ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1) i 3) rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte we wskazanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i tym samym uznanie decyzji za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z okoliczności powstania należności, sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego żony oraz ich sytuacji materialnej wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności, a brak takiej decyzji należy uznać za nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd winien rozważyć, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w mających zastosowanie w sprawie przepisach i tym samym ustalić, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Do kompetencji sądu należy bowiem merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji. Skarżący podkreślił, że utrzymuje się z zasiłku przyznanego przez pomoc społeczną, który nie podlega egzekucji. Przeprowadzenie egzekucji z mieszkania nie jest możliwe, gdyż stanowi ono majątek małżonków, jest zajmowane przez skarżącego, jego żonę, [...] i matkę żony. Nawet gdyby doszło do sprzedaży tego mieszkania, to uzyskana kwota nie przekroczy wydatków egzekucyjnych w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 6) u.s.u.s. Tym samym nie jest zasadne stanowisko Sądu, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 1, ust. 2, i ust. 3 pkt 3) u.s.u.s.

Skarżący podkreślił, że w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. doprecyzowane, na podstawie ust. 3 b tej ustawy w § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ze względu na stan majątkowy, sytuację zdrowotną i rodzinną, skarżący nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Jedyną możliwością pozyskania środków jest sprzedaż mieszkania, co pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Utrzymując się z zasiłku otrzymywanego z pomocy społecznej, nie ma żadnej możliwości pozyskania innego mieszkania.

W konkluzji skarżący stwierdził, że w sprawie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności. Sformułowanie "może" nie oznacza całkowitej dowolności w podejmowaniu decyzji przez Zakład, który winien rozważyć całokształt sprawy, z uwzględnieniem treści art. 5 k.c., a odmowa umorzenia winna nastąpić tylko z uwagi na nadzwyczajne względy. Powodem odmowy nie może być także sytuacja Zakładu, jak to przyjął Sąd w zaskarżonym wyroku. Oznaczałoby to, że nawet przy spełnieniu przesłanek wskazanych przez ustawodawcę, umorzenie nie może mieć miejsca z uwagi na sytuację Zakładu, na co skarżący nie ma wpływu. Skarżący podniósł, że nie uregulował składek nie ze swojej złej woli czy niedbalstwa, ale na skutek okoliczności od niego nie zależnych, czyli braku zleceń i tym samym braku środków na ich uiszczenie. Jedynym zaniedbaniem skarżącego było zbyt późne wyrejestrowanie działalności. Należności, jakich domaga się Zakład nie były przez skarżącego wypracowane, a wynikają jedynie z treści obowiązujących przepisów regulujących obowiązek uiszczania składek.

Prezes ZUS nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że podniesione przez wnoszącego skargę kasacyjną zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust.1, ust 2, ust 3 pkt 3 i 6, 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną ich wykładnię zasługują na uwzględnienie. Sąd II instancji podkreślił, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień.

Zdaniem NSA ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami tymi są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s., jak i w powołanym akcie wykonawczym. Wspomniana regulacja określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach tj. w sytuacji, gdy przewidziana w powołanym przepisie, całkowita nieściągalność nie zachodzi. O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach" okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Sąd kasacyjny wskazał, iż prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.), realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Zdaniem Sądu II instancji w niniejszej sprawie Prezes ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek przy obiektywnie trudniej sytuacji życiowej i finansowej zobowiązanego, wobec braku realnych perspektyw na podwyższenie poziomu jego dochodów. Organ orzekający w sprawie stwierdził, że istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie zaległych należności składkowych w postaci nieruchomości, tj. mieszkania zajmowanego przez zainteresowanego i jego rodzinę. Nie wzięto jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia mieszkania, w kontekście sytuacji życiowej i majątkowej zobowiązanego.

Sąd kasacyjny stwierdził, iż sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok nie dostrzegł zaistniałych nieprawidłowości. Przyznał przy tym słuszność argumentacji organu, który nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji i konieczność oceny ważnego interesu zobowiązanego w kontekście stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Sądu II instancji przyjęcie, iż interes publiczny, w tym przypadku stan finansów ubezpieczeń społecznych ma wyższą rangę niż ważny interes osoby zobowiązanej prowadzi do konkluzji, iż norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd nie ma natomiast możliwości umorzenia zadłużenia skarżącego ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji ZUS.

Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do zgodności zaskarżonej decyzji z prawem Sąd stwierdza, iż organ orzekający przyjął, że fakt posiadania przez zobowiązanego stałych dochodów oraz prawa własności nieruchomości powoduje, że nie zachodzi w jego przypadku całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. Jednocześnie przyjęto, że nie zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej, który uzasadniałby zastosowanie umorzenia zaległych należności, pozostawiając poza rozważaniami, istotne z punktu widzenia możliwości zastosowania umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. argumenty podnoszone przez zobowiązanego w toku postępowania takie jak brak majątku ruchomego pozwalającego na wyegzekwowanie należnych kwot, czy utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych w razie zastosowania egzekucji z nieruchomości. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym zakresie sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że zobowiązany nie ujawnił nowych dowodów i okoliczności, które uzasadniałyby podjęcie pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia.

Ponadto z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy wynika, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

W związku z powyższym Sąd stwierdził naruszenie przepisów dotyczących postępowania dowodowego, w szczególności art. 7 i 77 § 1 KPA. Zgodnie z przywołanymi przepisami organ administracji publicznej jest zobowiązany podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Organ administracji jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika aby organ orzekający rozpatrzył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy ( co stanowi naruszenie art. 107 § 3 KPA). Przede wszystkim oceniając sytuację materialną skarżącego organ odniósł się tylko do faktu, że osiąga on stałe dochody, które zaspokajają jego podstawowe potrzeby życiowe i posiada mieszkanie, z którego można przeprowadzić egzekucję zaległych należności składkowych. Nie wzięto natomiast pod uwagę faktu, iż jedyne dochody skarżącego pochodzą ze środków pomocowych państwa. A ponadto trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niego zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki sprzedaży mieszkania, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Ustalenie wysokości dochodów i wydatków dłużnika, w szczególności w świetle jego wieku oraz choroby powodującej zakaz wykonywania pracy ma w sprawie podstawowe znaczenie. Są to okoliczności, które powinny być nie tylko wyjaśnione, ale i wszechstronnie i wnikliwie rozważone w niniejszej sprawie, przy ocenie czy nie zachodzi przesłanka umożliwiająca umorzenie należności w świetle art. 28 ust 3 a ustawy i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., który stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. W tym miejscu należy wyjaśnić, że katalog przyczyn umorzenia wymienionych w § 3 rozporządzenia zawiera jedynie przykładowe wyliczenie tych przyczyn, o czym świadczy sformułowanie " w szczególności".

Organ orzekający, odmawiając umorzenia należności winien wskazać jakimi przesłankami kierował się uznając, że w sprawie nie zostało wykazane, że spłata należności przez stronę, przy określonej wysokości dochodach i braku majątku nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego. Właśnie w przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji spełnia szczególną rolę, zwłaszcza w kontekście wyrażonej w art. 11 KPA zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. W związku z powyższym konkretne okoliczności sprawy powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości szczególnie, że w omawianym przypadku, decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania.

W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3, a także ust. 3a ustawy w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. mamy, jak wyżej wskazano, do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje ZUS. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu orzekającego do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Jednak w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności " w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany jest należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw.

W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 152 oraz art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.