Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1377/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 21 ust. 1, art. 23a, art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 8
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Tadeusz Wołek Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 257,00 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 21 ust. 1, art. 23a, art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz.267, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej: skarżąca) od decyzji Marszałka Województwa nr [...] z dnia [...] 2014 r., w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, przyznanych skarżącej decyzją Wójta Gminy nr [...] z dnia [...] 2005 r. w kwocie 3840,00 zł tj. zasiłek rodzinny za okres od 01.09.2005 r. do 31.08.2006 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Decyzją z dnia [...] 2014 Marszałek Województwa ustalił, iż świadczenia rodzinne (zasiłek rodzinny) przyznane B. K. decyzją Wójta Gminy nr [...] z dnia [...] 2005 r. w kwocie 3840 zł za okres od dnia 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r., są świadczeniami nienależnie pobranymi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2012 r. stwierdziło nieważność decyzji nr [...] z dnia [...] 2005 r. wydanej przez Wójta Gminy, a sprawa przekazana została do Marszałka Województwa, jako organu właściwego do wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych.

W toku postępowania wyjaśniającego skarżąca została wezwana do usunięcia wskazanych przez organ braków formalnych wniosku z 17.08.2005 r. o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, jednak w związku z nieuzupełnieniem braków formalnych, wniosek ten został pozostawiony przez organ I instancji bez rozpatrzenia pismem z dnia 04.03.2014 r.

Powołując się na art. 23a ust. 9 ustawy wskazano, że Marszałek Województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wobec czego wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 01.09.2005 r. do 31.08.2006 r. Wyjaśniono, co należy rozumieć przez nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. Ustalono, że w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2005/2006, tj. w dniu 17.08.2005 r., B. K. nie informowała organu, że jej mąż B. K. przebywał w kraju, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego tj. w Irlandii. Z uwagi natomiast na okoliczność, że skarżąca prowadziła z mężem wspólne gospodarstwo domowe, w ocenie organu, była ona świadoma, że mąż był zatrudniony na terenie Irlandii w okresie od dnia 23.05.2005 r. do dnia 17.07.2009 r. W konsekwencji niepoinformowania organu właściwego o zatrudnieniu męża na terenie Irlandii, Wójt Gminy wydał decyzję nr [...] z dnia [...] 2005 r. którą przyznał B. K. świadczenia rodzinne, które jej nie przysługiwały. Zatem nie ulega wątpliwości, że B. K. pobrała zasiłek rodzinny za okres od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r. pomimo, że zaszły okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym stwierdzono, że świadczenie wypłacone skarżącej za w/w okres są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W odwołaniu B. K. podniosła, że niezrozumiałe jest, iż zaskarżoną decyzją Marszałek Województwa stwierdza nienależnie pobrane świadczenia rodzinne za okres od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r., zaś decyzją z dnia [...] 2012 r. ten sam organ przyznał jej świadczenia rodzinne na okres od 01.06.2005 r. do 31.08.2005 r. Skarżąca stwierdziła, że organ I instancji wiedział, iż jej mąż pracował w Irlandii, jednak pracownicy poinformowali ją, że w tym przypadku (zatrudnienie w Irlandii) brak jest wymogu zgłaszania legalnego zatrudnienia. Ponadto pismem z dnia 14 maja 2014 r. B. K. zwróciła się do Kolegium o dopuszczenie dowodu z dokumentu [...] z dnia 24.05.2006r. na okoliczność ustalenia, że GOPS posiadał wiedzę o fakcie zatrudnienia jej męża za granicą, jak również wystąpienie do GOPS o ustalenie, czy organ posiadał wiedzę o zatrudnieniu jej męża w Irlandii.

Decyzją z dnia 12 czerwca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy powołał art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 8 i ust. 9 ustawy o świadczeniach oraz wskazał, że decyzją Wójta Gminy nr [...] z dnia [...] 2005 r. przyznano B. K. zasiłki rodzinne na dzieci na okres zasiłkowy od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r. oraz dodatki do zasiłku rodzinnego. Decyzja ta wydana została na wniosek B. K. złożony dnia 17.08.2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją [...] z dnia [...] 2012 r., stwierdziło nieważność tej decyzji. B. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego została wydana przez SKO w dniu [...] 2012 r. decyzja sygn. [...], utrzymująca w mocy w/w decyzję. W toku postępowania wyjaśniającego ROPS kilkakrotnie wzywał B. K. do usunięcia braków formalnych wniosku z dnia 17.08.2005 r., poprzez dostarczenie zaświadczenia o dochodach netto uzyskanych przez męża skarżącej w pierwszym w pełni przepracowanym miesiącu za granicą (wskazując, iż jest to czerwiec 2005 r.), w terminie 30 dni od otrzymania wezwania. Oświadczeniem z dnia 5.05.2012 r. B. K. wyjaśnił, że po upływie okresu 7 lat nie jest w stanie dokładnie określić kwoty, jaką uzyskał podczas pracy za granicą, a nie dysponuje żadnymi dokumentami w tym zakresie. Stanowisko to zostało podtrzymane w piśmie z dnia 15.05.2013 r., w którym B. K. oraz B. K. oświadczyli, że nie są w stanie określić dochodów B. K. sprzed 8 lat, a nie posiadają na tą okoliczność żadnych dokumentów, nadto wskazali, że organ był informowany o pracy męża skarżącej za granicą.

ROPS ustalił, że B. K. podlegał ustawodawstwu irlandzkiemu w okresie od 23.05.2005 r. do 17.07.2009 r. Następnie ROPS kolejny raz, pismem z dnia 07.01.2014 r. wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku z dnia 17.08.2005 r., poprzez dostarczenie zaświadczenia o dochodach netto uzyskanych przez jej męża w pierwszym w pełni przepracowanym miesiącu za granicą (tj. czerwiec 2005 r.), jednak wobec braku uzupełnienia przez skarżącą wniosków, ROPS pismem z dnia 04.03.2014 r. pozostawił wniosek skarżącej z dnia 17.08.2005 r. o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres od 01.09.2005 r. do 31.08.2006 r., bez rozpoznania. Jednocześnie zawiadomiono skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia wysokości i zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a następnie została wydana zaskarżona decyzja z dnia 02.04.2014 r. ustalająca wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 3840,00 zł, za okres od 01.09.2005 r. do dnia 31.08.2006 r.

Kolegium powołało art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał, że bezsporne jest, że w okresie pobierania świadczeń rodzinnych na dzieci na mocy decyzji wydanej przez Wójta Gminy w dniu [...] 2005 r., mąż skarżącej zatrudniony był na terenie Irlandii w okresie od dnia 23.05.2005r. do dnia 17.07.2009 r., a pierwszym przepracowanym w pełni miesiącem był czerwiec 2005 r. Natomiast skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych w dniu 17.08.2005 r. w poz. wniosku dotyczącej wysokości dochodu uzyskanego, podała "nie dotyczy". Skoro mąż skarżącej zatrudniony był na terenie Irlandii od maja 2005 r. to na czas składania wniosku skarżąca powinna mieć wiedzę zarówno o uzyskaniu dochodu przez męża, jak i wysokości tego dochodu.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba mająca prawo do świadczeń rodzinnych jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Pouczenie takie zostało zamieszczone w decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy dnia [...] 2005 r. Zatem organ stwierdził, że skarżąca została prawidłowo pouczona przez organ przyznający świadczenia rodzinne o konieczności poinformowania m.in. w sytuacji, gdy nastąpi zmiana sytuacji dochodowej rodziny czy inna zmiana mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W konsekwencji Kolegium wskazało, że pomimo zarzutów zawartych w odwołaniu zaskarżona decyzja odpowiada ustaleniom poczynionym w sprawie oraz prawidłowo określa okres, za który świadczenia uznano za nienależnie pobrane. Odnosząc się do wniosku skarżącej o uzupełnienie postępowania dowodowego Kolegium wyjaśniło, że materiał dowodowy sprawy jest kompletny i nie jest konieczne prowadzenie dodatkowych czynności dowodowych czy wyjaśniających.

Natomiast odnosząc się do wątpliwości skarżącej dotyczących słuszności wydania przez ten sam organ tj. Marszałka Województwa z jednej strony zaskarżonej decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych, z drugiej zaś strony decyzji z dnia [...] 2012 r. o przyznaniu świadczeń rodzinnych, Kolegium wyjaśniło, że w/w decyzja wydana została w oparciu o wniosek B. K. z dnia 11.05.2004 r. o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. Każdy wniosek rozpatrywany jest oddzielnie, w oparciu o konkretne ustalenia. I tak w przedmiocie w/w wniosku z dnia 11.05.2004 r. ustalono, że rodzina spełniała kryterium dochodowe do przyznania świadczeń rodzinnych, stąd też zostały one przyznane.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie B. K. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji zarzucając im naruszenie prawa materialnego:

- art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegający na wydaniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] 2014 r., pomimo że świadczenia w niniejszej sprawie nie mogą zostać uznane za nienależnie, bowiem nie zostały przyznane bądź wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów ani na skutek świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

- art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegający na wydaniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] 2014 r., pomimo że świadczenia w niniejszej sprawie nie mogą zostać uznane za pobrane nienależnie i z tego względu nie można przyjąć, że skarżąca jest zobowiązana do ich zwrotu,

- art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegający na nie uwzględnieniu faktu, że przepis ten został dodany ustawą z dnia 24 maja 2007 r., i wszedł w życie dopiero 6 lipca 2007 r., a więc prawie 2 lata później od złożenia wniosku przez skarżącą i około rok później od zakończenia okresu pobierania zasiłku,

a nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

- art. 6 k.p.a. polegający na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] 2014 r., pomimo że oparta ona została na art 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nie mógł mieć zastosowania ponieważ nie obowiązywał w chwili składania przez skarżącą wniosku ani też w okresie pobierania przez nią zasiłku,

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegający na niepodjęciu wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego,

- art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. polegający na poprzestaniu na wskazaniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako podstawy rozstrzygnięcia bez określenia, które z opisanych tam zachowań zostało zrealizowane przez skarżącą,

- art. 78 § 1 i 136 k.p.a. polegający na nie uzupełnieniu postępowania dowodowego na wniosek strony, pomimo że materiał dowodowy nie był kompletny, a zawnioskowane dowody były istotne dla rozstrzygnięcia postępowania,

- art. 80 k.p.a., polegający na utrzymaniu w mocy decyzji Marszałka Województwa z dnia [...] 2014 r., pomimo że nie można uznać za udowodnione, że w niniejszej sprawie zaszły okoliczności o których mowa w art 30 ust 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca podkreśliła, że nie uzyskała świadczeń na skutek jakichkolwiek podstępnych zabiegów. Nie złożyła fałszywych ani też nie posłużyła się fałszywym dokumentem. Nie podjęła też żadnego działania, które stanowiło świadome wprowadzenie w błąd. Jej mąż faktycznie był zatrudniony w Irlandii, o czym ustnie poinformowała urzędników GOPS. Składając i wypełniając przedmiotowy wniosek skarżąca korzystała z pomocy i wskazówek pracowników GOPS, gdyż skarżąca ma trudności z prowadzeniem spraw urzędowych i nie potrafiłaby samodzielnie poradzić sobie z prawidłowym wypełnieniem wniosku. Treści wpisywane we wniosku były redagowane przez urzędników w oparciu o dokumenty i informacje przekazywane przez nią ustnie. Z tych względów art 30 ust 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie i nie można uznać świadczeń wypłaconych skarżącej za pobrane nienależnie, gdyż jej działanie nie miało na celu wprowadzenia kogokolwiek w błąd. Nie tylko nie miała takiego zamiaru, ale nawet nie podejrzewała, że może do czegoś takiego dojść. Zatem skoro działania skarżącej nie można uznać za świadome wprowadzenie w błąd to nie można także uznać, że skarżąca jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Nadto skarżąca zarzuciła, że w toku postępowania nie wyjaśniono dostatecznie okoliczności składania przez skarżącą wniosku, co powoduje naruszenia art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. Dodatkowo skarżąca w piśmie z dnia 14 maja 2014 r. wniosła o uzupełnienie postępowania dowodowego celem wykazania prawdziwości swoich twierdzeń. Wnioski te nie zostały uwzględnione. Zdaniem skarżącej przeprowadzenie wskazanych przez nią dowodów pozwoliłoby na pełne wyjaśnienie okoliczności sprawy i doprowadziłoby do wniosku, że skarżąca nie pobrała nienależnych świadczeń. Skarżąca zarzuciła także, że art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany ustawą z dnia 24 maja 2007 r., i wszedł w życie pero 6 lipca 2007 r., Było to prawie 2 lata po złożeniu wniosku przez skarżącą i nie cały rok po zakończeniu okresu pobierania przez nią świadczenia rodzinnego, którego to dotyczy niniejsze postępowanie, co oznacza naruszenia prawa materialnego postaci art 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także podniesienie zarzutu ruszenia art. 6 k.p.a., nakazującego organom administracji publicznej działać na podstawie przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270., dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 czerwca 2014 r. utrzymującej w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] 2014 r. Marszałka Województwa z dnia [...] 2014 r. w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, przyznanych skarżącej decyzją Wójta Gminy nr [...] z dnia [...] 2005 r. w kwocie 3840,00 zł tj. zasiłek rodzinny za okres od 01.09.2005 r. do 31.08.2006 r., stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz. 1456), zwana dalej ustawą.

Organ pierwszej instancji, podobnie jak organ odwoławczy, jako materialnoprawną podstawę uznania świadczeń rodzinnych pobranych przez skarżącą na mocy ostatecznej decyzji Wójta Gminy nr [...] z dnia [...] 2005 r. w kwocie 3840,00, jako pobranych nienależnie, wskazał przepis art. 21 ust. 1 i 2, art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 1 ust. 2 pkt 2 i ust. 8 ustawy. Organ odwoławczy art. 23a i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3.

W myśl art. 23a ust. 1 ustawy, w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. Natomiast zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie zaś z ust. 2 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne: 1) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) zostały przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wynika wznowienia postępowania i osobie odmówiono praw do świadczenia rodzinnego.

Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony (art. 30 ust. 3 i 4).

Przywołany przepis ustawy statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ust. 1), a także zawiera definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego (art. 30 ust. 2 pkt 1 - 4).

W treści przepisu art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy, ustawodawca posłużył się pojęciem: "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie sądowym podkreślono, że sformułowania tego nie można utożsamiać z pojęciem: "świadczenie nienależne", którego zakres jest szerszy. "Nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

W orzecznictwie sądowym przyjęte zostało stanowisko, że nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010r., sygn. akt I OSK 981/10, publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2011r., sygn. akt I OSK 762/11; wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 marca 2011r., sygn. akt II SA/Łd 220/11; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2013r., sygn. akt IV SA/Po 1231/12Lex nr; wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 sierpnia 2012r., sygn. akt II SA/Lu 320/12, publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że niespornym jest, że decyzją Wójta Gminy nr [...] z dnia [...] 2005 r. B. K. przyznano zasiłki rodzinne oraz dodatki do zasiłku rodzinnego na dzieci na okres zasiłkowy od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r.

Decyzją z dnia [...] 2012 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność tej decyzji. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia [...] 2012 r. Nr [...]. Następnie ROPS kilkakrotnie wzywał skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku z dnia 17.08.2005 r., poprzez dostarczenie zaświadczenia o dochodach netto uzyskanych przez męża skarżącej w pierwszym w pełni przepracowanym miesiącu za granicą (czerwiec 2005 r.) jednak wobec nieuzupełnienia przez skarżącą wniosków, pismem z dnia 04.03.2014 r. pozostawił wniosek skarżącej z dnia 17.08.2005 r. o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres od 01.09.2005 r. do 31.08.2006 r., bez rozpoznania.

Zatem na skutek nieuzupełnienia przez skarżącą braków, organ pierwszej instancji, pozostawiając wniosek skarżącej bez rozpoznania, nie wydał najpierw decyzji o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowych świadczeń rodzinnych za okres od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r., tylko od razu, w dniu [...] 2014 r. wydał decyzję w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych.

Tymczasem brak decyzji odmawiającej skarżącej przyznania świadczeń rodzinnych powoduje, że możemy mieć do czynienia co najwyżej ze świadczeniem nienależnym (a nie świadczeniem nienależnie pobranym), ponieważ na skutek późniejszego stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2005r. odpadła podstawa prawna tego świadczenia (stwierdzono nieważność decyzji), które zostało skarżącej wypłacone, na podstawie ostatecznej decyzji w okresie od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r.

Wskazać także należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2005 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. z uwagi na fakt, że została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Zatem podstawą stwierdzenia nieważności tej decyzji nie był art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. zarzut, że została ona wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, co mogłoby stanowić podstawę do uznania pobranych świadczeń za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust 2 pkt. 4 ustawy.

W konsekwencji podkreślić należy, że nie ma w obrocie prawnym decyzji, z której by wynikało, że przedmiotowe świadczenie rodzinne skarżącej się nie należy. Z tych względów, zdaniem Sądu nie można uznać wypłaconych skarżącej świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji powinien uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko Sądu, działając jednocześnie w poszanowaniu zasady postępowania administracyjnego określonych w k.p.a.

Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu l instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania w zakresie wyżej opisanym, które mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji