Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3344/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA (del.) Zbigniew Romała (sprawozdawca), Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 3180/13 w sprawie ze skargi M. H. na interpretacje indywidualne Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 30 sierpnia 2013 r., nr [...], [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz M. H. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 3180/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi M. H. na interpretacje indywidualne Ministra Finansów z dnia 30 sierpnia 2013 r.

w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, uchylił zaskarżone interpretacje.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

M. H. wystąpił do Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów, o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych.

Przedstawiając stan faktyczny oraz zdarzenie przyszłe wnioskodawca podał, że jest zatrudniony w VF D. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w W. - dalej jako "VF D.", należącej do amerykańskiej grupy kapitałowej VF C. - dalej jako "VF C.". Podał również,

że uczestniczy w akcyjnych programach (planach) motywacyjnych, organizowanych

i prowadzonych przez VF C., otrzymuje i będzie otrzymywał instrumenty oparte na przepisach prawa właściwego w USA, tj. ekwiwalenty akcji ograniczonej zbywalności - dalej jako "PRSU", oraz opcje na akcje - dalej jako "Opcje".

O przyznaniu PRSU i Opcji decyduje dobrowolnie VF C.. Plany motywacyjne wprowadzane są w oparciu o akty korporacyjne podejmowane przez VF C. lub jej akcjonariuszy. Na takiej też podstawie ustalane są kategorie osób, które mogą być beneficjentami planów motywacyjnych. VF D. nie decyduje samodzielnie ani o włączeniu ani wyłączeniu pracowników do lub z planów motywacyjnych. Planami motywacyjnymi mogą być objęci pracownicy zajmujący niektóre stanowiska i pełniący wybrane funkcje.

M.H. podał, że wspólną cechą Opcji i PRSU jest to, iż po spełnieniu warunków określonych w planach motywacyjnych osoby uprawnione mogą nabyć akcje VF C. za cenę niższą od ceny rynkowej z dnia przyznania instrumentu (w przypadku Opcji) albo bez uiszczania ceny (w przypadku PRSU). Najczęściej wymagane jest spełnienie warunku osobistego, tj. kontynuowanie do określonego momentu zatrudnienia w spółce z grupy VF C. oraz warunku obiektywnego, niezależnego bezpośrednio od danego pracownika, tj. realizacji przez VF C. określonych celów gospodarczych i kryteriów ekonomicznych

w danym okresie. Zaznaczono, że Opcje i PRSU nie są notowane na giełdzie papierów wartościowych w Nowym Jorku, są one niezbywalne i przez to nie mają określonej wartości rynkowej.

Wnioskodawca wskazał również, że na podstawie otrzymanych PRSU,

po spełnieniu określonych w planach motywacyjnych warunków, ma prawo nabycia akcji w liczbie równej liczbie PRSU podlegających wykonaniu. Akcje przekazywane są na jego rachunek papierów wartościowych prowadzony przez biuro maklerskie

w USA. Wnioskodawca może sprzedać akcje w dniu ich zapisania na rachunku albo w dowolnej chwili w przyszłości. Nabycie akcji poprzez wykonanie Opcji wiąże się

z koniecznością zapłaty na rzecz VF C. kwoty ustalonej w momencie przyznania Opcji, tj. ceny wykonania. W praktyce najczęstsze jest nabycie i sprzedaż akcji tego samego dnia. Dzięki temu wnioskodawca nie musi dokonywać faktycznej zapłaty ceny wykonania, ponieważ jest ona potrącana z ceny sprzedaży akcji. Alternatywnie, wnioskodawca może uiścić cenę wykonania (np. w pieniądzu),

a nabyte akcje utrzymywać na rachunku papierów wartościowych i zbyć je

w dowolnym momencie w przyszłości. Różnica między ceną sprzedaży akcji a ceną wykonania Opcji lub ceną sprzedaży akcji objętych w wykonaniu PRSU, pomniejszona o ewentualne opłaty maklerskie i transakcyjne związane ze sprzedażą akcji, przekazywana jest wnioskodawcy przez biuro maklerskie z USA, które obsługuje te transakcje. Sprzedaż akcji następuje na giełdzie papierów wartościowych w Nowym Jorku. VF D. nie uczestniczy w tym procesie i nie przekazuje wnioskodawcy dochodów ze sprzedaży akcji - nie wie, czy i kiedy wykona on Opcje lub PRSU.

M. H. podał, że w związku z udziałem w planie motywacyjnym

VF D. ponosi na rzecz VF C. opłaty (koszty planów motywacyjnych), których kwoty nie są identyczne (choć zbliżone) z wartością akcji faktycznie nabywanych przez niego. Wskazano, że w interpretacjach z dnia

12 kwietnia 2013 r. organ interpretacyjny potwierdził, iż pracownicy VF D. nie uzyskują przychodu ze stosunku pracy w związku z udziałem w planie motywacyjnym organizowanym przez VF C..

Uzupełniając wniosek wyjaśniono, że dokumentacja wnioskodawcy nie wskazuje, czy PRSU i Opcje są pochodnymi instrumentami finansowymi, o jakich mowa w art. 5a pkt 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.) - dalej jako "u.p.d.f.", albo instrumentami finansowymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.) - dalej jako "u.o.i.f.". Plany motywacyjne, w których uczestniczy, są regulowane prawem USA i stanu właściwego dla VF C.. Powołując się na definicje ze stron internetowych Komisji Papierów Wartościowych i Giełd Stanów Zjednoczonych wnioskodawca wywiódł, że PRSU mają charakter swoistego prywatnego kontraktu pomiędzy organizatorem planu motywacyjnego a uczestnikiem, zgodnie z którym, po spełnieniu określonych warunków, uczestnik może stać się właścicielem akcji. Zdaniem strony, Opcje i PRSU nie są pochodnymi instrumentami finansowymi,

o których mowa w art. 5a pkt 13 u.p.d.f. Zaznaczono, że jako element stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego należy przyjąć dwa warianty, tj. że są one albo nie są pochodnymi instrumentami finansowymi w rozumieniu tego przepisu.

M. H. wyjaśnił także, że Opcje i PRSU otrzymał nieodpłatnie od spółki

z siedzibą w USA. Za wystosowanie do niego przez VF C. warunkowej obietnicy przyznania lub sprzedania jej akcji nie musiał uiścić żadnej ceny. Według wiedzy wnioskodawcy VF C. co do zasady nie ponosi ekonomicznego ciężaru różnicy między ceną rynkową akcji z dnia nabycia a ceną wykonania

(w przypadku planu opcyjnego) oraz wartości rynkowej akcji (w przypadku PRSU).

Na tle tak przedstawionego opisu stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego wnioskodawca zwrócił się z następującymi pytaniami:

1. czy w momencie wykonania Opcji lub PRSU i nabycia akcji uzyskuje przychody

w rozumieniu u.p.d.f. podlegające opodatkowaniu?

2. w jaki sposób powinien ustalić podstawę opodatkowania z tytułu odpłatnego zbycia akcji nabytych na skutek wykonywania Opcji i PRSU?

Zdaniem M. H., w momencie wykonania Opcji lub PRSU nie uzyskuje przychodów, w szczególności z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji wynikających z nich praw w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f. (pytanie nr 1). Podatek wystąpi dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji nabytych w wykonaniu Opcji lub PRSU, zgodnie z art. 17

ust. 1 pkt 6 lit. a) i art. 30b u.p.d.f. Podkreślono, że Opcje i PRSU nie są zbywalne

i notowane na giełdzie papierów wartościowych, a także nie sposób ustalić ich wartości wiarygodnie ekonomicznie i w zgodzie z u.p.d.f. Natomiast akcje jako papiery wartościowe generują dochód w przyszłości w postaci dywidendy lub

- w przypadku ich odpłatnego zbycia - w postaci różnicy między przychodem ze sprzedaży a kosztami nabycia. W momencie otrzymania akcji (nieodpłatnie lub za cenę wykonania) przysporzenie wnioskodawcy jest tylko potencjalne. Znajduje to potwierdzenie w art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f., zgodnie z którym wydatki na objęcie lub nabycie akcji mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. Okoliczność, że akcje zostały nabyte lub objęte nieodpłatnie znajdzie więc odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu w przypadku odpłatnego zbycia tych akcji.

Podniesiono, że w momencie nabycia akcji wnioskodawca nie uzyskuje również przychodów z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji wynikających z nich praw (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f.), ponieważ niezbywalne Opcje i PRSU nie są objęte art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.i.f., a za ich otrzymanie wnioskodawca nie uiszcza ceny (premii) na rzecz VF C.. Ich cel gospodarczy jest inny niż cel instrumentów wskazanych w ww. przepisie. Opcje

i PRSU są przyrzeczeniem składanym przez organizatora planów motywacyjnych,

że po spełnieniu określonych warunków pewne osoby będą miały prawo do preferencyjnego nabycia akcji.

Przedstawiając własne stanowisko w zakresie pytania nr 2 M. H. podniósł, że jeżeli w momencie wykonania Opcji lub PRSU i nabycia akcji nie uzyskuje przychodów podlegających opodatkowaniu, podstawą opodatkowania

z tytułu odpłatnego zbycia akcji nabytych w wykonaniu Opcji będzie różnica między ceną sprzedaży akcji a ceną wykonania, stanowiąca wydatki na nabycie akcji, jakie jest on zobowiązany ponieść w celu uzyskania ich własności. Sposób uiszczenia ceny (przelew, gotówka, potrącenie z ceny akcji) nie ma przy tym znaczenia.

W przypadku zaś akcji nabytych w wykonaniu PRSU podstawą opodatkowania będzie cena sprzedaży akcji (wnioskodawca nie uiszcza ceny ich nabycia). W obu przypadkach podstawę opodatkowania pomniejszą ewentualne faktycznie poniesione przez stronę opłaty maklerskie i transakcyjne z tytułu sprzedaży akcji

(art. 30b i art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f.).

Zdaniem wnioskodawcy, uznając, że w momencie wykonania Opcji lub PRSU i nabycia akcji uzyskuje on przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji wynikających z nich praw (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f.), podstawą opodatkowania z tytułu odpłatnego zbycia akcji będzie: w przypadku akcji nabytych w wykonaniu Opcji - różnica pomiędzy ceną sprzedaży akcji a ceną wykonania oraz kwotą dochodu z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, która podlegała opodatkowaniu w momencie nabycia akcji w wykonaniu Opcji, zaś w przypadku akcji nabytych w wykonaniu PRSU - różnica między ceną sprzedaży akcji a kwotą dochodu z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz

z realizacji praw z nich wynikających, która podlegała opodatkowaniu w momencie nabycia akcji w wykonaniu PRSU. Podstawę opodatkowania z tytułu odpłatnego zbycia akcji należy bowiem ustalić tak, aby uniknąć podwójnego opodatkowania tego samego przysporzenia majątkowego.

Zdaniem wnioskodawcy, oprócz art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f. zastosowanie znajdzie art. 22 ust. 1d tej ustawy, wprowadzający regułę zapobiegającą podwójnemu opodatkowaniu tego samego dochodu. Nie występują tu odrębne przysporzenia majątkowe. Jeżeli wartość rynkowa akcji zostanie opodatkowana

w momencie ich nabycia w wykonaniu PRSU, a następnie wnioskodawca sprzeda akcje, ten sam ekonomiczny dochód (wartość rynkowa akcji z dnia ich nabycia) będzie opodatkowany dwukrotnie. Analogicznie w przypadku Opcji, jeżeli różnica pomiędzy wartością rynkową akcji a ceną wykonania po raz pierwszy będzie opodatkowana w momencie nabycia akcji, a kwoty tej wnioskodawca nie będzie mógł potraktować jako kosztu uzyskania przychodu przy ich odpłatnym zbyciu, to jedno i to samo przysporzenie majątkowe zostanie opodatkowane dwukrotnie. Skutkowałoby to naruszeniem konstytucyjnej zasady ochrony zaufania obywatela do stosowanego prawa oraz zasady ochrony własności i zasady legalizmu. Również w każdym z tych przypadków podstawę opodatkowania pomniejszą ewentualne faktycznie poniesione przez stronę opłaty maklerskie i transakcyjne z tytułu sprzedaży akcji.

W interpretacji indywidualnej z dnia 30 sierpnia 2013 r. Minister Finansów za nieprawidłowe uznał stanowisko wnioskodawcy w zakresie pytania nr 1.

Z treści art. 9 ust. 1 i art. 11 ust. 1, 2, 2a i 2b u.p.d.f. organ interpretacyjny wywiódł, że za przychód należy uznać każdą formę przysporzenia majątkowego (pieniężną i niepieniężną), w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. Wskazano, że realizacja praw wynikających z Opcji może nastąpić poprzez nabycie akcji (lub innego instrumentu bazowego) wystawcy Opcji po cenie określonej w momencie przyznania Opcji lub poprzez otrzymanie od wystawcy Opcji kwoty rozliczenia odpowiadającej wartości instrumentu bazowego. Ponieważ Opcje

i PRSU nie są notowane na giełdzie papierów wartościowych w Nowym Jorku, są niezbywalne, nie mają określonej wartości rynkowej i dopiero po spełnieniu określonych w planach motywacyjnych warunków, wnioskodawca ma prawo nabyć określoną liczbę akcji spółki prawa amerykańskiego za cenę niższą od ceny rynkowej z dnia przyznania instrumentu (w przypadku Opcji) albo bez konieczności uiszczania ceny (w przypadku PRSU), nieodpłatne otrzymanie powyższych instrumentów od tej spółki powoduje powstania po stronie wnioskodawcy przysporzenia majątkowego,

a tym samym przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.f. Jednakże w momencie wykonania Opcji i PRSU, tj. nabycia akcji spółki prawa amerykańskiego, wnioskodawca uzyskuje przysporzenie majątkowe, które w zależności od tego,

czy Opcje i PRSU są pochodnymi instrumentami finansowymi czy też nie, należy zakwalifikować do odpowiedniego źródła przychodów.

W ocenie Ministra Finansów, jeżeli uznać, że Opcje i PRSU są pochodnymi instrumentami finansowymi, o których mowa w art. 5a pkt 13 u.p.d.f., to stosownie do art. 17 ust. 1b tej ustawy, w momencie realizacji instrumentów (nabycia akcji) wnioskodawca uzyskuje przychód z kapitałów pieniężnych, określony w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f. Podstawą opodatkowania będzie różnica między sumą przychodów

z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw

z nich wynikających a kosztami uzyskania przychodów, określonymi na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38a u.p.d.f. W przypadku PRSU i Opcji kosztów nie poniesiono, ponieważ nabyte zostały nieodpłatnie.

W sytuacji natomiast, gdy Opcje i PRSU nie są pochodnymi instrumentami finansowymi, o których mowa w art. 5a pkt 13 u.p.d.f., w momencie nabycia akcji wnioskodawca uzyskuje przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.f. Nabywając akcje nieodpłatnie (PRSU) i częściowo odpłatnie (Opcje) wnioskodawca uzyskuje przysporzenie majątkowe (korzyść) od spółki prawa amerykańskiego, z którą nie wiąże go stosunek pracy. Zdaniem Ministra Finansów, jest to przychód zaliczany do innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.f. W przypadku nabycia akcji nieodpłatnie w wyniku realizacji PRSU przychód będzie odpowiadał wartości rynkowej akcji z dnia ich nabycia, natomiast przy w przypadku realizacji Opcji przychodem będzie wartość rynkowa akcji w dniu ich nabycia, pomniejszona

o zapłaconą w dniu realizacji cenę wykonania. Przychody z innych źródeł opodatkowane są na zasadach ogólnych (art. 27 ust. 1 u.p.d.f.).

W interpretacji indywidualnej z dnia 30 sierpnia 2013 r. dotyczącej pytania nr 2 Minister Finansów jako prawidłowe ocenił stanowisko wnioskodawcy w części dotyczącej określenia źródła przychodu z odpłatnego zbycia akcji, pomniejszenia osiągniętego przychodu o faktycznie poniesione przez wnioskodawcę opłaty maklerskie i transakcyjne związane ze sprzedażą akcji oraz możliwości zastosowania art. 22 ust. 1d u.p.d.f. w odniesieniu do przychodu ze zbycia akcji nabytych w ramach realizacji Opcji i PRSU w sytuacji, gdy instrumenty te nie stanowią pochodnych instrumentów finansowych, o których mowa w art. 5a pkt 13 u.p.d.f., w pozostałej zaś części stanowisko wnioskodawcy uznał za nieprawidłowe.

Zdaniem organu interpretacyjnego, w momencie odpłatnego zbycia akcji nabytych przez wnioskodawcę w wyniku realizacji praw wynikających z instrumentów nabytych nieodpłatnie w ramach planów motywacyjnych organizowanych przez spółkę amerykańską, powstanie przychód z kapitałów pieniężnych (art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.f.), zaś koszty ich nabycia i sprzedaży ustala się dopiero z chwilą sprzedaży akcji. Jeżeli zbywane są akcje nabyte nieodpłatnie, jak przy realizacji PRSU, tj. w wariancie, gdy wnioskodawca z tytułu nieodpłatnego nabycia akcji uzyskał przychód zakwalifikowany do kapitałów pieniężnych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f.), ponieważ instrumenty w postaci PRSU stanowią pochodne instrumenty finansowe, o których mowa w art. 5a pkt 13 u.p.d.f, przepis art. 22 ust. 1d u.p.d.f. nie znajduje zastosowania, a zatem nie wystąpią koszty uzyskania przychodu.

Minister Finansów podniósł, że w sytuacji zbycia akcji nabytych nieodpłatnie, jak w przypadku realizacji PRSU, w wariancie, gdy wnioskodawca z tytułu nieodpłatnego nabycia akcji uzyskał przychód zakwalifikowany do przychodów

z innych źródeł (art. 20 ust. 1 u.p.d.f.), z uwagi na to, że instrumenty w postaci PRSU nie stanowią pochodnych instrumentów finansowych, o których mowa w art. 5a

pkt 13 u.p.d.f., do ustalenia kosztów uzyskania przychodu zastosowanie ma art. 22 ust. 1d u.p.d.f. Koszt uzyskania przychodu ze sprzedaży tak nabytych akcji stanowi wartość nieodpłatnego świadczenia, które zostało opodatkowane przez wnioskodawcę jako przychód z innych źródeł w momencie nabycia akcji.

Natomiast w przypadku zbycia akcji nabytych częściowo odpłatnie, jak przy realizacji Opcji, w wariancie, w którym z tytułu częściowo odpłatnie nabytych akcji spółki prawa amerykańskiego wnioskodawca uzyskał przychód z kapitałów pieniężnych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f.), ponieważ instrumenty w postaci Opcji należy uznać za pochodne instrumenty finansowe, o których mowa w art. 5a pkt 13 u.p.d.f., kosztami uzyskania przychodów są wydatki faktycznie poniesione na nabycie tych akcji. Jest to zapłacona przez wnioskodawcę cena realizacji Opcji, tj. cena wykonania. W tym wariancie zastosowania nie ma art. 22 ust. 1d u.p.d.f., ponieważ strona osiągnęła przychód z tytułu realizacji praw wynikających z realizacji Opcji, zakwalifikowany do przychodów z kapitałów pieniężnych, a nie przychód z innych źródeł. W sytuacji zaś zbycia akcji nabytych częściowo odpłatnie, w przypadku realizacji Opcji, w wariancie, w którym wnioskodawca z tytułu częściowo odpłatnego nabycia akcji uzyska przychód zakwalifikowany do przychodów z innych źródeł (art. 20 ust. 1 u.p.d.f.), ponieważ instrumenty w postaci Opcji nie stanowią pochodnych instrumentów finansowych, o których mowa w art. 5a pkt 13 u.p.d.f., do ustalenia kosztów uzyskania przychodów zastosowanie ma art. 22 ust. 1d u.p.d.f. Tym samym, do kosztów uzyskania przychodów z tytułu sprzedaży tak nabytych akcji zaliczana jest wartość częściowo odpłatnego świadczenia, które zostało opodatkowane przez stronę jako przychód z innych źródeł, w związku z nabyciem akcji w wyniku realizacji Opcji.

Końcowo Minister Finansów wyjaśnił, że w każdym z ww. wariantów przychód

z kapitałów pieniężnych z tytułu sprzedaży akcji nabytych na skutek realizacji PRSU

i Opcji (art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.f.), wnioskodawca może zmniejszyć

o ewentualne faktycznie poniesione opłaty maklerskie i transakcyjne związane ze sprzedażą akcji.

Po bezskutecznym wezwaniu organu administracji do usunięcia naruszenia prawa M. H. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie - dalej jako "WSA w Warszawie", domagając się uchylenia interpretacji indywidualnych.

W skardze na interpretację dotyczącą pytania nr 1 zarzucono naruszenie

art. 11, art. 17, art. 22, art. 23 ust. 1 pkt 38a i art. 30b ust. 2 pkt 3 u.p.d.f.

Zdaniem skarżącego, nie można uznać, że wykonanie Opcji i PRSU skutkuje uzyskaniem przez niego definitywnego i dokładnie określonego przysporzenia majątkowego. Jest to wyłącznie etap pośredni planu motywacyjnego związanego

z akcjami, który prowadzi do ich sprzedaży w przyszłości. Interes fiskalny Skarbu Państwa jest zabezpieczony, ponieważ w chwili odpłatnego zbycia akcji skarżący nie rozpozna kosztów uzyskania przychodów (akcje z PRSU) albo rozpozna jedynie faktyczne koszty nabycia akcji z Opcji. Tym samym, całe rzeczywiste przysporzenie majątkowe osiągnięte definitywnie przez skarżącego zostaje opodatkowane.

Podkreślono, że nabycie akcji, nawet po cenie niższej niż aktualna cena rynkowa albo bez odpłatności, nie ma charakteru definitywnego przysporzenia. Nie jest to świadczenie rzeczowe o charakterze konsumpcyjnym i nie zostanie przez skarżącego "zużyte" na potrzeby osobiste. Dopiero w momencie ich odpłatnego zbycia realizuje się faktyczne i ostateczne przysporzenie majątkowe. Nie prowadzi to do uniknięcia opodatkowania dochodów związanych z uczestnictwem w planie motywacyjnym, a jedynie do powiązania momentu powstania obowiązku podatkowego z datą uzyskania realnego i definitywnego przysporzenia majątkowego.

Skarżący podniósł, że wykładnia Ministra Finansów dotycząca wariantu, gdy Opcje i PRSU są pochodnymi instrumentami finansowymi i powstaje przychód

w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f.), a podstawą opodatkowania jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych a kosztami wynikającymi z art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f, jest niepełna i wyprowadzona z nieprawidłowych przesłanek. Wykładnia ta została zawarta w interpretacji dotyczącej pytania nr 1, ale jest ściśle powiązana

z naruszeniem art. 22 ust. 1d i art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.f. w interpretacji dotyczącej pytania nr 2.

W skardze na interpretację dotyczącą pytania nr 2 zarzucono naruszenie

art. 11, art. 17, art. 22, art. 23 ust. 1 pkt 38 i art. 30b u.p.d.f.

Jako błędne i naruszające art. 11, art. 17, art. 22 i art. 30b u.p.d.f. oceniono stanowisko Ministra Finansów, że w momencie odpłatnego zbycia akcji nabytych

w związku z Opcjami i PRSU skarżący nie ma prawa zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów opodatkowanej uprzednio w związku z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f. kwoty będącej różnicą pomiędzy wartością rynkową tych samych akcji a ceną ich nabycia (o ile ona występuje, jak w przypadku akcji związanych z Opcjami) bądź będącej równowartością ceny rynkowej akcji z dnia ich nabycia (w przypadku akcji pochodzących z PRSU).

Zdaniem strony, naruszenie art. 22 ust. 1d u.p.d.f. wiąże się z błędną wykładnią art. 30b ust. 2 pkt 3 i art. 11 tej ustawy co do sposobu określania przychodów z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. Wykładnia ta została zawarta w interpretacji dotyczącej pytania nr 1, ale jest ściśle związana z naruszeniem prawa w interpretacji dotyczącej pytania nr 2.

Skarżący podniósł, że przepisy u.p.d.f. nie precyzują sposobu ustalania wielkości przychodów z realizacji praw wynikających z instrumentów pochodnych. Należy więc posłużyć się regułami ogólnymi z art. 11 u.p.d.f. Zawarte w tym przepisie zastrzeżenie, odnoszące się do art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, określa specyficzny moment uzyskania przychodu (inny niż moment faktycznego otrzymania lub postawienia do dyspozycji podatnika). W przypadku przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych jest to moment, w którym przychód staje się "należny", co wynika

z art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.f., a w przypadku przychodów z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych jest to moment realizacji tych praw, zgodnie z art. 17 ust. 1b u.p.d.f. Istnienie powyższego zastrzeżenia nie oznacza więc, że przychodem z tytułu realizacji praw wynikających z instrumentów pochodnych jest coś innego niż pieniądz, wartości pieniężne, świadczenia w naturze lub inne nieodpłatne świadczenia.

Strona podniosła, że jeżeli pochodny instrument finansowy wykonywany jest przez rozliczenie pieniężne, przychodem jest kwota (wartości pieniężne), jakie z tego tytułu przysługują podatnikowi. Jeżeli zaś instrument pochodny wykonywany jest przez dostawę instrumentu bazowego (np. sprzedaż papieru wartościowego za

z góry ustaloną cenę) i podatnik nie otrzymuje pieniędzy (wartości pieniężnych), przychodem jest przysporzenie majątkowe w postaci wartości instrumentu bazowego otrzymanego wskutek realizacji instrumentu pochodnego, tj. równowartość ceny rynkowej instrumentu bazowego (akcji), której posiadacz instrumentu pochodnego nie musi zapłacić, jako że realizuje prawo wynikające z instrumentu pochodnego. Skoro otrzymanie instrumentu bazowego (np. akcji) jest następstwem zdarzenia prawnego i skutkuje przyrostem majątku podatnika kosztem innego podmiotu (wystawcy instrumentu pochodnego) i nie jest związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu ze strony podatnika, przychód z tego typu realizacji praw wynikających

z pochodnego instrumentu finansowego jest obliczany jako świadczenie nieodpłatne (art. 11 ust. 2 u.p.d.f.). Jeżeli zaś otrzymanie instrumentu bazowego wiąże się

z koniecznością poniesienia częściowej odpłatności za ten instrument, przychód obliczany jest jako świadczenie częściowo odpłatne (art. 11 ust. 2b u.p.d.f.).

W rezultacie w przypadku odpłatnego zbycia akcji nabytych w ramach Opcji i PRSU wprost lub odpowiednio zastosowanie ma art. 22 ust. 1d u.p.d.f., do czego wystarczające jest, aby przy uprzednim nabyciu odpłatnie zbywanych rzeczy lub praw postał przychód stosownie do art. 11 ust. 2-2b u.p.d.f. Z żadnego przepisu u.p.d.f. nie wynika przy tym, aby zasady określone w art. 11 ust. 2-2b mogły być stosowane wyłącznie do wybranych źródeł przychodów. Uznając zatem,

że w momencie nabycia akcji na skutek wykonania Opcji lub PRSU skarżący uzyskuje przychód z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f.), przychód ten określany jest wg mechanizmów opisanych w art. 11 ust. 2-2b u.p.d.f. Dlatego też w przypadku odpłatnego zbycia akcji koszty uzyskania przychodu (art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) w zw.

z art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.f.) należy ustalać jako: wydatki na nabycie akcji (art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f.), przy czym jest to cena wykonania Opcji (wydatki na nabycie akcji w wykonaniu PRSU nie są ponoszone); faktycznie poniesione przez skarżącego opłaty maklerskie i transakcyjne przy nabyciu oraz zbyciu akcji (art. 22 ust. 1 i art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f.), co potwierdził Minister Finansów; a także wartość przychodu określonego w art. 11 ust. 2 i 2a albo w art. 11 ust. 2b u.p.d.f. przy nabyciu akcji

w wykonaniu Opcji lub PRSU, opodatkowanego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f. (art. 22 ust. 1d u.p.d.f).

Zarzucono, że stanowisko Ministra Finansów prowadzi do podwójnego opodatkowania tego samego dochodu. Niezależnie od tego, czy Opcje i PRSU są czy nie są pochodnymi instrumentami finansowymi, przychodem rozumianym jako ostateczne i trwałe przysporzenie majątkowe skarżącego jest różnica między wydatkami na nabycie akcji a ceną ich zbycia. Gdyby etap pośredni powstawania tego przychodu (moment nabycia akcji) miał być opodatkowany, dochodem będzie wartość rynkowa akcji z dnia ich nabycia lub wartość rynkowa pomniejszona o cenę wykonania zapłaconą przez skarżącego. Ta sama wartość, stanowiąca część ostatecznego przychodu, byłaby opodatkowana dwukrotnie, co jest sprzeczne z literą oraz systematyką u.p.d.f. Prowadzi do tego odmowa zastosowania art. 22 ust. 1d u.p.d.f. Zdaniem strony, spowodowany stanowiskiem Ministra Finansów brak technicznego i prawnego instrumentu do wyłączenia z podstawy opodatkowania

z tytułu zbycia akcji przychodu już raz opodatkowanego w momencie uzyskania praw akcjonariusza stanowi naruszenie art. 2 i art. 64 ust. 3 w zw. z art. 84 Konstytucji RP.

Minister Finansów w odpowiedziach na skargi, wnosząc o ich oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 r. WSA w Warszawie połączył do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy III SA/Wa 3180/13 i III SA/Wa 3181/13 prowadząc je dalej pod sygn. akt III SA/Wa 3180/13. Wyrokiem z tego samego dnia WSA w Warszawie uchylił zaskarżone interpretacje indywidualne.

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że z punktu widzenia oceny merytorycznej prawidłowości obu zaskarżonych interpretacji decydujące znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy w momencie realizacji Opcji i PRSU, tj. nabycia na ich podstawie akcji spółki amerykańskiej, skarżący uzyska przychody podlegające opodatkowaniu. Zagadnienie to było przedmiotem pytania nr 1 sformułowanego we wniosku

o wydanie interpretacji.

Za błędne WSA w Warszawie uznał stanowisko Ministra Finansów, zgodnie

z którym w momencie realizacji Opcji oraz PRSU skarżący uzyska przychód, przy czym jeżeli Opcje i PRSU są pochodnymi instrumentami finansowymi będzie to przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f., jeśli zaś Opcje i PRSU nie są pochodnymi instrumentami finansowymi będzie to przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.f., który należy zakwalifikować jako przychód

z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 tej ustawy.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych (m.in. do wyroku NSA z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt II FSK 111/12) WSA w Warszawie podkreślił, że dochód z tego samego tytułu może być opodatkowany tylko raz

i zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 ust. 1 u.p.d.f. może być przyporządkowany tylko do jednego źródła przychodów.

Sąd pierwszej instancji wskazał następnie, że przepis art. 10 ust. 1 u.p.d.f., oprócz źródeł przychodów określonych rodzajowo (np. ze sprzedaży nieruchomości, ze stosunku pracy, z pozarolniczej działalności gospodarczej), przewiduje również inne źródła przychodów, zdefiniowane w art. 20 ust. 1 tej ustawy, przy czym zamieszczone w przepisie art. 10 ust. 1 u.p.d.f. wyliczenie przychodów z innych źródeł nie jest wyczerpujące, o czym świadczy użycie zwrotu "w szczególności",

co pozwala do przychodów tych zaliczyć również korzyści nie wymienione przez ustawodawcę. Nie oznacza to jednak, że pojęcie "przychody z innych źródeł" ma nieograniczony zakres, obejmujący wszelkie korzyści majątkowe, jakie uzyskać mogą osoby fizyczne. Za niedopuszczalne Sąd uznał zaliczanie do tej kategorii przychodów należących (dających się zakwalifikować) do przychodów z pozostałych źródeł przychodów wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8 u.p.d.f.

Zdaniem Sądu, objęcie (nabycie) akcji ustawodawca uznał za zdarzenie powodujące powstanie przychodów z kapitałów pieniężnych, jeżeli nastąpiło

w zamian za wkład niepieniężny. Nie oznacza to jednak, że objęcie akcji w zamian za wkład pieniężny za cenę niższą od rynkowej bądź nieodpłatnie stanowi przychód z innego źródła. Podkreślono, że treść art. 17 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1 i art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f. uprawnionym czyni wniosek, iż objęcie akcji (nieodpłatnie, częściowo nieodpłatnie) jest neutralne podatkowo w dacie, gdy zdarzenie to miało miejsce, ale podlega opodatkowaniu w momencie odpłatnego zbycia udziałów (akcji), stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.f. Dopiero w tym momencie ujawnia się bowiem rzeczywisty przychód z objęcia akcji. Potwierdza to również definicja przychodu, gdyż w zdefiniowanym w art. 11 ust. 1 u.p.d.f. pojęciu przychodu nie mieści się przychód z tytułu nabycia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną objętych w zamian za wkład niepieniężny. O przychodzie takim stanowi bowiem

art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.f.

Sąd wskazał, że uznanie danego świadczenia za nieodpłatne lub częściowo nieodpłatne wymaga stwierdzenia, iż w wyniku zdarzenia prawnego lub zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu bądź też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), tj. przysporzenie majątku

o konkretnym wymiarze finansowym, niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu. Przysporzenie podatnika musi być bowiem rzeczywiste, a nie tylko potencjalne.

WSA w Warszawie przyznał rację skarżącemu, że okoliczność, iż nabycie akcji nastąpiło nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, będzie miała wpływ na wysokość dochodu osiągniętego na skutek zbycia tych akcji. Dochód ze zbycia akcji będzie dochodem z kapitałów pieniężnych (art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.f.). Zgodnie zaś z art. 23 ust. 1 pkt 38 tej ustawy, wydatki na objęcie lub nabycie akcji w spółce mającej osobowość prawną są kosztem uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia tych akcji. Otrzymując akcje nieodpłatnie, skarżący nie poniesie wydatków na ich nabycie w postaci ceny akcji. Może się więc okazać, że uzyskany przez niego przychód z odpłatnego zbycia akcji będzie równy uzyskanemu dochodowi i to niezależnie od tego, czy wartość rynkowa akcji między ich nabyciem a zbyciem zwiększy się czy obniży (podatnik nigdy nie poniesie straty na zbyciu akcji nabytych nieodpłatnie). Natomiast w przypadku częściowej odpłatności (cena wykonania) skarżący w kosztach podatkowych określanych

w momencie zbycia akcji tylko cenę wykonania odliczy jako koszt nabycia tychże akcji.

Zdaniem Sądu, uznanie, że przychód powstaje już w momencie objęcia akcji, jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych, prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Po raz pierwszy doszłoby do opodatkowania przychodu (z nieodpłatnego świadczenia) w momencie nabycia akcji, a po raz drugi - w momencie ich zbycia. Nabycie akcji nieodpłatnie oznacza niemożność uwzględnienia kosztów uzyskania przychodów w podstawie opodatkowania. Ustalając podstawę opodatkowania podatnik może bowiem (art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f.) obniżyć przychód wyłącznie o koszty nabycia papierów wartościowych, a tych przecież nie ponosi.

Oceniając stanowisko Ministra Finansów w zakresie pytania nr 2 WSA

w Warszawie podniósł, że od przychodów z odpłatnego zbycia akcji nabytych

w ramach PRSU i Opcji skarżący nie mógłby odliczyć wartości nieodpłatnego świadczenia. Możliwość taką wyłącza bowiem art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.f. Przepis ten określając sposób obliczenia dochodu ze zbycia papierów wartościowych pozwala na odliczenie kosztów uzyskania przychodów określonych na podstawie

art. 22 ust. 1f i ust. 1g oraz art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14 u.p.d.f. Oznacza to, że w przypadku zbycia papierów wartościowych nie ma zastosowania art. 22 ust. 1d tej ustawy. A zatem, przyjęta przez Ministra Finansów możliwość odliczenia od przychodu ze zbycia akcji przychodu opodatkowanego przy ich nabyciu jako przychód nieodpłatny lub częściowo odpłatny, jako pozbawiona oparcia w przepisach u.p.d.f., nie pozwala przyjąć, iż nie doszłoby do dwukrotnego opodatkowania tego samego dochodu. Tym samym, uczestnik planu motywacyjnego nabywając akcje nie miałby żadnego prawnego instrumentu do wyłączenia

z podstawy opodatkowania przy ustalaniu dochodu ze zbycia akcji przychodu już opodatkowanego w momencie uzyskania pełni praw właścicielskich do akcji.

W ocenie Sądu, analogicznie uznać należało, że podwójnym opodatkowaniem dochodu będzie skutkowało również stanowisko Ministra Finansów, zgodnie z którym przy założeniu, że Opcje i PRSU są pochodnymi instrumentami finansowymi,

w momencie ich realizacji poprzez nabycie akcji, skarżący uzyska przychód

z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f. Uznanie,

że przychód powstaje już w momencie nabycia akcji jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych, prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Skoro dochód związany z realizacją planu motywacyjnego, w ramach którego skarżący otrzymując Opcje lub PRSU (jeżeli nie są one pochodnymi instrumentami finansowymi) ma możliwość nabycia akcji nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, powstaje i podlega opodatkowaniu dopiero w momencie sprzedaży tychże akcji, analogicznie należy potraktować sytuację, gdy Opcje i PRSU są pochodnymi instrumentami finansowymi. Innymi słowy, w obu tych przypadkach opodatkowanie dochodu powinno być jednakowe.

W obu bowiem sytuacjach skarżący staje się właścicielem akcji, które następnie sprzedaje.

Zdaniem Sądu, jeżeli skarżący z tytułu nabycia akcji nie uzyska np. dywidendy (a z wniosku o wydanie interpretacji nie wynika, aby tak się stało), jedynym jego przychodem będzie przychód ze sprzedaży tych akcji. W takim przypadku realizacja praw wynikających z Opcji i PRSU będzie polegała na uzyskaniu opodatkowanego dochodu ze sprzedaży akcji, o jakim mowa w treści wniosku.

Za prawidłowe WSA w Warszawie uznał stanowisko skarżącego, że przychód podlegający opodatkowaniu przyniesie mu dopiero sprzedaż akcji nabytych

w ramach wykonania praw wynikających z Opcji i PRSU i będzie to przychód

z kapitałów pieniężnych, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.f.

Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego o wydanie interpretacji indywidualnej Sąd pierwszej instancji polecił organowi uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej, tj. przyjęcie, że skarżący nie uzyskuje przychodu w momencie nabycia akcji w ramach Opcji i PRSU, zarówno wtedy, gdy uznać je za pochodne instrumenty finansowe, jak i przy założeniu, że nie są one tymi instrumentami.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiódł Minister Finansów, reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego J. K., wnosząc o uchylenie go w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie go w całości

i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", zarzucono naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 11 ust. 1 u.p.d.f. poprzez uznanie przez Sąd, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uzyskuje przychodu w momencie nabycia akcji w ramach Opcji i PRSU, niezależnie od tego, czy są one czy też nie są pochodnymi instrumentami finansowymi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podtrzymano stanowisko prezentowane

w zaskarżonej interpretacji, zgodnie z którym otrzymanie przez skarżącego

w ramach wykonania Opcji lub PRSU i nabycie akcji generuje po jego stronie przysporzenie majątkowe w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.f., w związku z faktem,

iż nabycie akcji nastąpiło w formie nieodpłatnej. Stwierdzono, że w momencie odpłatnego zbycia akcji nabytych przez stronę w wyniku realizacji praw wynikających z nabytych nieodpłatnie instrumentów w ramach organizowanych przez spółkę amerykańska planów powstanie przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa

w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.f. Natomiast w sytuacji, gdy Opcje i PRSU nie są pochodnymi instrumentami finansowymi, o których mowa w art. 5a pkt 13 u.p.d.f.,

w momencie nabycia przedmiotowych akcji od spółki prawa amerykańskiego skarżący uzyskuje przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.f., który należy zakwalifikować do przychodów z innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 tej ustawy. Po stronie wnioskodawcy miało bowiem miejsce przysporzenie majątkowe

w związku z faktem, że nabycie akcji nastąpiło w sposób nieodpłatny w odniesieniu do PRSU oraz w sposób częściowo odpłatny w przypadku Opcji.

Opierając się na treści art. 11 ust. 1 u.p.d.f. autor skargi kasacyjnej podniósł, że za przychody uznać należy każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną, jak i niepieniężną - w tym nieodpłatne świadczenie obejmujące każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności osób, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku innej osobie, mające konkretny wymiar finansowy. Wartość pieniężną takich świadczeń ustala się

w oparciu o wskazania wynikające z treści art. 11 ust. 2 i 2a u.p.d.f. Strona odniosła bowiem korzyść nabywając akcje nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie od spółki prawa amerykańskiego, z którą nie wiąże jej stosunek pracy.

Podsumowując wskazano, że nie można uznać, iż wykonanie Opcji i PRSU poprzez nabycie akcji spółki amerykańskiej nie skutkuje uzyskaniem definitywnego

i dokładnie określonego przysporzenia majątkowego po stronie skarżącego, z uwagi na to, że jest to wyłącznie etap pośredni planu motywacyjnego związanego

z akcjami, który prowadzi do sprzedaży akcji w przyszłości, oraz że dopiero

w momencie odpłatnego ich zbycia realizuje się faktyczne i ostateczne przysporzenie majątkowe.

M. H., reprezentowany przez pełnomocnika - doradcę podatkowego P. M., w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem,

czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych

i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego.

Kwestia podwójnego opodatkowania dochodu z realizacji programu motywacyjnego stosowanego w polskiej spółce, który polegał na przekazywaniu akcji spółki amerykańskiej należącej do tej samej grupy kapitałowej, a następnie ich sprzedaży po upływie czasu określonego w programie motywacyjnym, była już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt II FSK 111/12 (LEX nr 1500732) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uznanie, iż przychód powstaje już

w momencie objęcia akcji jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Nabycie akcji nieodpłatnie oznacza bowiem niemożność uwzględnienia

w podstawie opodatkowania kosztów uzyskania przychodów. Ustalając podstawę opodatkowania podatnik może bowiem wyłącznie obniżyć przychód o koszty nabycia papierów wartościowych (art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.f.), a tych przecież nie ponosi. Nie jest bowiem kosztem uzyskania przychodów przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia.

Niebezpieczeństwo podwójnego opodatkowania w zbliżonej sytuacji zauważył zresztą ustawodawca, wprowadzając wyraźną regulację dotyczącą momentu powstania dochodu z tytułu objęcia lub nabycia akcji w spółce przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia przy poniesieniu wydatków niższych niż wartość rynkowa akcji (art. 24 ust. 11 u.p.d.f.) i stwierdzając

w uzasadnieniu do projektu ustawy (druk nr 1955 Sejmu III kadencji), że przepis ten ma wyeliminować podwójne opodatkowanie z tytułu nabycia, a następnie zbycia akcji. Uznanie, że w sytuacji nieodpłatnego nabycia akcji (udziałów) dochód powstaje dopiero w momencie ich zbycia powoduje również jednakowe obciążenie podatkowe podatników nabywających akcje nieodpłatnie i podatników nabywających akcje odpłatnie. Każdy z nich zapłaci podatek wyłącznie od faktycznego przyrostu majątku w wyniku zbycia akcji.

Należy podkreślić, że przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.f. nie stanowi definitywnego zwolnienia podatkowego, a jedynie przesuwa w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia akcji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.f.

z chwilą zbycia tych akcji powstaje obowiązek opodatkowania przychodu z kapitałów pieniężnych, co w konsekwencji spowoduje opodatkowanie ostatecznego przysporzenia. Jest rzeczą oczywistą, że wartość akcji z dnia objęcia jest jedynie wyceną ich wartości, która się zmienia wraz ze zmianą kursu akcji. Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje, jest to, że generują dochód w przyszłości w postaci dywidendy, czy też w przypadku ich odpłatnego zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie. Oznacza to,

że w momencie otrzymania akcji przysporzenie jest potencjalne.

Kwestia opodatkowania dochodu z realizacji tzw. akcyjnych planów motywacyjnych była też przedmiotem szeregu wcześniejszych wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z dnia 21 lutego 2013 r. sygn. akt

II FSK 1268/11 (LEX nr 1286298), z dnia 27 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1410/10 (LEX nr 818624) czy z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt II FSK 517/10 (LEX nr 949036). W tym ostatnim Naczelny Sąd Administracyjny wskazał,

że opodatkowanie preferencyjnie nabywanych akcji już w momencie ich nabycia

nie wyłączy spod opodatkowania sprzedaży akcji. Nie ulega bowiem wątpliwości,

że osoby uczestniczące w programie motywacyjnym, w sytuacji sprzedaży akcji uzyskają przychody z kapitałów pieniężnych i będą zobowiązane do określenia podstawy opodatkowania, jaką jest różnica pomiędzy kwotą uzyskaną ze sprzedaży a kwotą, po jakiej te akcje zostały nabyte.

Konsekwencją przyjęcia interpretacji organu jako prawidłowej byłoby podwójne opodatkowanie tego samego dochodu. Uczestnik nie miałby żadnego prawnego instrumentu do wyłączenia z podstawy opodatkowania przy ustalaniu dochodu ze zbycia akcji przychodu już opodatkowanego w momencie uzyskania pełni praw właścicielskich.

Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, że podwójne opodatkowanie tego samego dochodu podatkiem dochodowym od osób fizycznych naruszałoby przepisy art. 2 w zw. z art. 84 i art. 32 Konstytucji RP.

W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązująca we wszystkich sferach funkcjonowania społeczeństwa konstytucyjna zasada równości wobec prawa oznacza, iż wszystkie charakteryzujące się określoną, istotną cechą podmioty prawa, których dotyczą konkretne normy prawne, traktowane być muszą równo tzn. według jednakowej miary (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt II GSK 490/10, LEX nr 992399). Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami, przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FSK 525/10, LEX nr 811878).

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja

2002 r. sygn. akt K 6/02, OTKA 2002/3/33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I FSK 972/09, LEX nr 607599) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

W rozpoznawanej sprawie zgodna z Konstytucją wykładnia językowa przepisu

art. 17 ust. 1 pkt 10 i ust. 1b u.p.d.f. pozwala na jednoznaczne rezultaty, bez konieczności sięgania do wykładni systemowej wewnętrznej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f. za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, jakimi są opcje (art. 5a pkt 13 tej ustawy).

Stosownie do przepisu art. 17 ust. 1b przychód określony w ust. 1 pkt 10 powstaje w momencie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych.

W rozpoznawanej sprawie beneficjent nie mógł uzyskać innych korzyści

z tytułu nabycia akcji (np. prawa do dywidendy) niż osiągnięcie dochodu z ich sprzedaży. Należało zatem przyjąć, że realizacja praw wynikających z Opcji i PRSU polegała na uzyskaniu opodatkowanego dochodu dopiero w momencie sprzedaży akcji.

W związku z powyższym, za niezasadny uznać należało sformułowany

w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 11 ust. 1 u.p.d.f.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od organu administracji na rzecz strony skarżącej orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a. i § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).[pic]