Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1323/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-01 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6133 Informacja o środowisku
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 42 ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 79 poz 855
law: Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Krystyna Napiórkowska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w W. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie Ekologiczne [...] w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 12 września 2011 r., regulaminu Stowarzyszenia oraz oświadczenia skarżącego z dnia 10 października 2011 r. wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu). Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków. Składki członkowskie w wysokości 10 zł opłaca dziesięć osób. Pozostałe, ze względu na niskie dochody, są zwolnione z tego obowiązku. Wydatki, których pokrycie nie jest możliwe środkami pochodzącymi ze składek członkowskich ponoszą indywidualnie członkowie Stowarzyszenia, w miarę ich możliwości. Obecnie czterech z nich pokrywa koszty związane z badaniem wykonania uchwały Sejmiku Województwa [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w sprawie "Programu zwiększania lesistości dla Województwa [...]". Koszty tych badań wynoszą około 300 zł.

Skarżący działa m. in. poprzez występowanie na prawach strony jako reprezentant interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 regulaminu). W czerwcu, lipcu, sierpniu i wrześniu bieżącego roku Stowarzyszenie dokonało opłat sądowych w łącznej kwocie 900 zł.

Uzasadniając przedmiotowe żądanie wnioskodawca podniósł, że uiszczane w ostatnim czasie opłaty sądowe wyczerpały jego możliwości finansowe. Członkowie Stowarzyszenia obciążani są kosztami, które zaczynają przekraczać ich możliwości finansowe. W ocenie wnioskodawcy żądane od niego opłaty sądowe są za wysokie. Ocenę tę potwierdzać ma raport wdrożeniowy Konwencji z Aarhus przedkładany w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej przez Ministra Środowiska. Według Stowarzyszenia raport ten wskazuje, iż zdaniem Ministra opłaty sądowe wyższe niż 100 zł mogą być barierą w dochodzeniu sprawiedliwości sądowej.

Wnioskodawca wywiódł też, że podejmuje wszelkie możliwe legalnie działania, które służyć mogą zdobyciu środków na jego działalność. W jego ocenie zwiększenie dostępności środków finansowych poprzez dokonanie sądowej rejestracji stowarzyszenia jest mitem.

Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy.

Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Z regulacji prawnej zawartej w p. p. s. a. dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1 p. p. s. a., art. 220 § 1 p. p. s. a., art. 230 § 1 i 2 p. p. s. a.).

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p. p. s. a. jest możliwe zwolnienie osoby prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji gdy wykaże ona, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach (t. j.: Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe - a w takiej formie prawnej działa wnioskodawca - uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na jego działalność, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków lub zwiększenie składki. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezasadne byłoby zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama strona pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych.

Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową.

Argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje tymczasem, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Przerzucenie części finansowego ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, prowadziłoby do częściowego finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków publicznych, co prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06).

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii żądania od niej zbyt wysokich opłat sądowych należy wyjaśnić, że podczas rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przedmiotem oceny nie jest prawidłowość określenia wysokości opłaty sądowej, lecz ustalenie, czy zaistniały, wyczerpująco określone w art. 246 § 1 i § 2 p. p. s. a., przesłanki przyznania prawa pomocy. Konwencja z Aarhus, której dotyczy powoływany przez skarżącego raport wdrożeniowy, w art. 9 ust. 5 nie przewiduje generalnego obowiązku zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach dotyczących ochrony środowiska, a wyłącznie zobowiązuje strony do rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu udzielania pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 503/05). Mechanizmem takim bez wątpienia jest instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak jednak wykazano powyżej, Stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki zastosowania wobec niego tej instytucji. Z pewnością orzeczenia pozytywnego dla strony nie może uzasadnić sam w sobie fakt uiszczenia w minionych czterech miesiącach opłat sądowych w łącznej kwocie 900 zł oraz ponoszenia innych wydatków, związanych z funkcjonowaniem Stowarzyszenia. Wbrew twierdzeniu zawartemu w piśmie z dnia 10 października 2011 r. skarżący nie wykorzystuje wszelkich, dopuszczonych prawem możliwości, w celu pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów swojej działalności. Brak jest przy tym jakichkolwiek podstaw, by podczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, traktować Stowarzyszenie w uprzywilejowany sposób w stosunku do innych jednostek organizacyjnych, czy też osób prawnych, którym prawo to może być przyznane w oparciu o art. 246 § 2 p. p. s. a. Wniosku takiego nie można wyprowadzić ani na podstawie zapisów Konwencji z Aarhus, ani tym bardziej na podstawie stanowiska organu administracji wyrażonego w raporcie wdrożeniowym do tej Konwencji.

Mając powyższe na względzie uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a., pozwalająca na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Wobec powyższego na podstawie art. 260 p. p. s. a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a. i art. 254 § 1 p. p. s. a. należało postanowić jak w sentencji.