Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 17/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.15
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska, Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr. [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla decyzję I i II instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. a także art. 2 pkt 5 i art. 15 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. S. od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta W. – Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] nr [...], określającej kwotę nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej w wysokości 980 zł za okres od 1 lutego 2007r. do 30 czerwca 2008r. oraz kwotę odsetek w wysokości 35,17zł naliczoną na dzień wydania decyzji, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że w/w decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji określił kwotę nienależnie pobranej przez E. S. zaliczki alimentacyjnej dla J. S., za okres od 1 lutego 2007r. do 30 czerwca 2008r. na kwotę 980 zł, a odsetki od tej kwoty naliczone na dzień wydania decyzji na 35,17 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wypłata świadczenia nastąpiła mimo zaistnienia okoliczności powodującej ustanie prawa do tego świadczenia. Taką okolicznością było zaprzestanie nauki przez J. S.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji E. S. podała, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji opiera się na stwierdzeniu, że dopiero w dniu 5 czerwca 2007r. organ pierwszej instancji uzyskał informacje o zaprzestaniu w dniu 4 stycznia 2007r. nauki przez jej córkę i że przez okres od stycznia do czerwca 2007r. wyłudziła zaliczkę alimentacyjną. Podniosła, że zarzut ten jest nieprawdziwy, gdyż w styczniu 2007r., spełniając obowiązek zgłaszania w MOPS zmian w sytuacji rodzinnej, sama zawiadomiła o przerwaniu (zakończeniu) nauki przez córkę i podjęciu przez nią stażu w Powiatowym Urzędzie Pracy, składając o tym fakcie pisemne oświadczenie oraz zobowiązała się do dostarczenia zaświadczenia PUP o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez córkę. Przyjęta przez organ interpretacja, że podjęcie stażu w PUP nie jest jednoznaczne z zakończeniem nauki przez stażystę, jest zdaniem odwołującej się niewłaściwa, gdyż podjęcie stażu wyklucza naukę w trybie dziennym, o czym organ pomocy społecznej powinien wiedzieć lub - w wypadku wątpliwości – zażądać od niej stosownych wyjaśnień. Odwołująca się podała, że nie mając świadomości o wygaśnięciu uprawnień do pobierania zaliczki alimentacyjnej na córkę, w dobrej wierze przyjęła decyzję organu pierwszej instancji z marca 2007r. i nadal pobierała świadczenie. Podała, że nie jest w stanie obecnie zwrócić 980zł z odsetkami, gdyż nie ma żadnych oszczędności, nie pracuje, a środki finansowe jakimi dysponuje wystarczają zaledwie na opłaty i utrzymanie dwojga dzieci: syna - ucznia gimnazjum i bezrobotnej córki. Powołując się na powyższe wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie kwoty 980zł, którą ma zwrócić.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że jest ono niezasadne. Wskazało, że zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych określa ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Zaliczką alimentacyjną jest kwota wypłacana przez organ właściwy wierzyciela, osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna (art. 2 pkt 7 ustawy). Według art. 2 pkt 5 lit. a-c, pojęcie osoby uprawnionej oznacza osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli:

a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych,

b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy, albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona,

c) jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.

Zaliczka przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia (art. 7 ust. 1).

Organ ustalił, że J. S. była uprawniona do świadczeń alimentacyjnych od swego ojca – Z. S., na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla W - Śródmieścia z dnia 26 listopada 2002r. sygn. akt [...]. Komornik Sądowy Rewiru V przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia - Śródmieścia zaświadczył w dniu 7 marca 2007r., że egzekucja świadczeń alimentacyjnych od Z. S., za okres ostatnich trzech miesięcy była bezskuteczna. Organ wskazał, że 22-letnia J. S.t nie kontynuuje nauki w szkole od dnia 5 stycznia 2007r. W tej sytuacji zdaniem organu, zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, zaliczka taka jej nie przysługuje od daty zakończenia nauki.

Odnosząc się do twierdzeń odwołującej się, że w styczniu 2007r. zawiadomiła organ pierwszej instancji o przerwaniu nauki przez córkę i podjęciu przez nią stażu w PUP wskazał, że w aktach sprawy jest oświadczenie E. S. z dnia 16 stycznia 2007r., w którym zawiadamia ona o rozpoczęciu przez J. S. z dniem 8 stycznia 2007r. stażu oraz prosi o wstrzymanie wypłaty zaliczki alimentacyjnej w marcu 2007r. do czasu dostarczenia zaświadczenia. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wbrew twierdzeniu zawartemu w odwołaniu, E. S. nie poinformowała MOPS o zakończeniu nauki przez córkę. Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że podjęcie stażu nie jest jednoznaczne z zakończeniem, czy przerwaniem nauki z tego względu, że istnieje możliwość kontynuowania nauki w innych trybach niż dzienny. Kolegium zauważyło, że E. S. podpisała w dniu 7 sierpnia 2006r. we wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla J. S. i T. S. (w części III) oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zaliczki alimentacyjnej. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium, odwołująca się miała świadomość, że w przypadku zaprzestania nauki przez córkę, zaliczka alimentacyjna dla J. S. nie przysługuje. Wskazało, że zgodnie z art. 15 powoływanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę alimentacyjną, jest zobowiązana do jej zwrotu. Określenie przez organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji kwoty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej dla J. S za okres od 1 lutego 2007r. do 30 czerwca 2007r. jest więc zdaniem Kolegium zasadne. Podało, że w przedstawionej sytuacji nie mogło uwzględnić zawartego w odwołaniu argumentu E. S., że poinformowała organ o zaistniałych okolicznościach i w dobrej wierze pobierała zaliczkę alimentacyjną dla córki.

Kolegium poinformowało też odwołującą się, że nie może rozważyć zawartego w odwołaniu wniosku o umorzenie kwoty 980 zł nienależnie pobranego świadczenia. Powołując się na przepis art. 17 powołanej ustawy podało, że wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej odwołująca się może złożyć do organu pierwszej instancji, gdzie będzie on przedmiotem odrębnego postępowania.

Mając powyższe na uwadze orzekło, jak w zaskarżonej decyzji.

E. S. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa, w szczególności art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. przez przyjęcie przez organ odwoławczy, że świadomie pobrała nienależną jej zaliczkę alimentacyjną na córkę, nie powiadamiając organ pomocy społecznej o zakończeniu przez córkę nauki i pominęło rolę urzędnika MOPS zajmującego się tą sprawą. Podniosła, że sama zawiadomiła organ pierwszej instancji o zakończeniu przez J. S. nauki i rozpoczęciu stażu. Zarzuciła, że organ odwoławczy potraktował jej wyjaśnienia w tym względzie jako nieprawdziwe, nie zważając na fakt, że sama powiadomiła organ pomocy społecznej o zakończeniu przez córkę nauki i rozpoczęciu stażu, co było przyczyną wydania przez organ nowej decyzji zmniejszającej wysokość przyznanej zaliczki, którą to decyzję skarżąca przyjęła w dobrej wierze.

Powołując się na powyższe, skarżąca domagała się rozpatrzenia skargi zgodnie z zasadami obowiązującego prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Ponadto w związku z zarzutami skargi dodało, że E S. była świadoma warunków wymienionych w art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej dotyczących osoby uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego. W ocenie Kolegium, zawarte w aktach sprawy oświadczenie E. S. z dnia 5 stycznia 2007r. sugeruje, że korekty wymagał tylko dochód rodziny, stanowiący podstawę do ubiegania się o zaliczkę. Odnosząc się do argumentów skargi zauważyło, że rozpoznając odwołanie oparło się na faktach i informacjach zawartych w dokumentach załączonych do akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy została wydana na podstawie i w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia, zdaniem Sądu administracyjnego, występują. Rozpatrując skargę, Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Decyzja wydana w niniejszej sprawie jest w istocie decyzją o zwrocie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej przez E. S. na córkę J. S., mimo że osnowa decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, utrzymanej następnie w mocy przez organ odwoławczy, brzmi: "określić kwotę nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych". Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest m.in. uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane. W niniejszej sprawie organ administracji pierwszej instancji podjął taką decyzję w dniu[...] . nr [...] , którą zmienił decyzję własną nr [...] z dnia [...] "ze zmianami" w ten sposób, że: pkt 1 otrzymuje brzmienie: "zaliczka alimentacyjna przyznana na J. S. w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od 01.09.2006r. do 31.01.2007r."

Podstawą prawną wydanych sprawie decyzji administracyjnych jest przepis art. 15 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę, jest zobowiązana do jej zwrotu. Powołana wyżej ustawa nie precyzje, kiedy zaliczka alimentacyjna uważana jest za nienależnie pobraną. Ustawa ta w art. 18 ust. 2 zawiera odesłanie do ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiąc, że w sprawach nieuregulowanych w omawianej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są z nią sprzeczne (...). Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymania wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Warunkiem zatem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie osoby pobierającej to świadczenie o braku prawa do jego pobierania.

W niniejszej sprawie okoliczność ta nie została przez organy rozpoznające sprawę należycie wyjaśniona, co daje podstawę do przyjęcia, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z istotnym naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji podał, że skarżąca powinna niezwłocznie powiadomić organ o każdej zmianie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej mającej wpływ na prawo do pobierania świadczeń, "ponieważ była o tym pouczona w decyzji przyznającej świadczenie." Organ drugiej instancji zaś w związku z zarzutami skarżącej w tym względzie podał, że E.S. podpisała w dniu 7 sierpnia 2006r. we wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla J. S. i T. S. (w części III) oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zaliczki alimentacyjnej. Miała zatem świadomość, że w przypadku zaprzestania nauki przez córkę, zaliczka alimentacyjna dla J. S. nie przysługuje.

Ze znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres zasiłkowy 2006/2007 wynika, że wniosek ten został podpisany przez E. S. w dniu 7 sierpnia 2006r. w dwóch miejscach: pod oświadczeniem zawartym w części II pkt 1 oraz w części końcowej. Nie został natomiast podpisany w części III, jak wskazuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Ponadto należy zauważyć, że część III wniosku zawiera oświadczenie dotyczące dochodów uzyskiwanych przez osobę składającą oświadczenie z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub karty podatkowej, które to oświadczenie wypełnia - zgodnie z dotyczącym go pouczeniem – osoba uzyskująca dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej rozliczająca się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Część III wniosku nie dotyczy zatem prawa do pobierania świadczenia. Powyższe daje postawę do przyjęcia, że organ odwoławczy z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił w sposób należyty i nie ustalił, czy skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierana świadczenia. Organ ten, rozpoznając sprawę w związku z wniesieniem odwołania zobowiązany jest do ponownego rozpoznania i rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie. Powinien był zatem należycie wyjaśnić i ustalić istnienie ustawowych przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Organ I instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji ograniczył się natomiast jedynie do stwierdzenia, że skarżąca była pouczona w decyzji przyznającej świadczenie o obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu o każdej zmianie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej. Z decyzji tej nie wynika jednak, czy skarżąca był pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia, jak tego wymaga art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mającego odpowiednie zastosowanie do postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej w zawiązku z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Obowiązek osoby pobierającej świadczenie niezwłocznego powiadamiania organu o każdej zmianie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej nie jest równoznaczny z pouczeniem o braku prawa do pobierania świadczenia.

Pouczenie o braku prawa do pobierania świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej jest ustanowioną w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w związku z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) przesłanką uznania zaliczki alimentacyjnej za nienależnie pobraną.

Skoro organy rozpatrujące sprawę z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśniły zgodnie z regułami postępowania administracyjnego i nie ustaliły istnienia w sprawie owej przesłanki, wydane przez nie decyzje jako podjęte z naruszeniem wskazanych przepisów prawa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowało konieczność uchylenia owych decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpoznając ponownie sprawę organy winny, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, wyjaśnić zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., czy skarżąca została pouczona o braku prawa do pobierania zaliczki alimentacyjnej i dopiero wówczas rozstrzygnąć kwestię obowiązku zwrotu pobranej przez nią zaliczki alimentacyjnej na córkę J. S. za okres od 1 lutego 2007r. do 30 czerwca 2007r.