Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 101/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Marszałek Województwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 91 par. 2, art. 183 par. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 217 par. 2 pkt 2, art. 218 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia NSA Krystyna Borkowska sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) Protokolant Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2009 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 487/07 w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Marszałka Województwa Podlaskiego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczeń 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku 2. zasądza od Marszałka Województwa Podlaskiego na rzecz J. B. kwotę 393,52 zł (trzysta dziewięćdziesiąt trzy złote pięćdziesiąt dwa grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 października 2007 r., sygn. II SA/Bk 487/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. B. na postanowienie Marszałka Województwa Podlaskiego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr ZD.II.0551/ 3 /07 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczeń.

Z akt administracyjnych wynika, że J. B. zwrócił się do Dyrektora Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Choroszczy (SPP ZOZ) o wydanie zaświadczeń, dotyczących jego stanu zdrowia i pobytu na internacji.

Wnioskiem z dnia 2 marca 2007r. zwrócił się o wydanie zaświadczenia następującej treści: "Dyrektor SPPZOZ w Choroszczy zaświadcza, że J. B. był badany psychiatrycznie w dniu 29 marca 2005r. przez lekarzy psychiatrów D. Ł. i D. Ś. i zgłosił żądanie wystawienia recepty, a badający lekarze jej nie wystawili. Zaświadczenie wydaje się na prośbę pacjenta w celu dochodzenia roszczeń za utrudnianie dostępu do świadczeń leczniczych".

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2007 r. na podstawie art.219 k.p.a. odmówiono wydania zaświadczenia o żądanej treści wskazując, iż szpital nie dysponuje opinią psychiatryczną sporządzoną w dniu [...] marca 2005 r., a wskazani przez J. B. lekarze psychiatrzy nie pamiętają terminu badania ambulatoryjnego i zgłoszonego w trakcie tego badania żądania wystawienia recepty. Biegli lekarze mieli obowiązek przedstawić opinię prokuraturze lub sądowi i nie byli uprawnieni do wystawienia badanemu recept, gdyż nie był on wówczas pacjentem SPP ZOZ ani nie był konsultowany przez lekarzy tam pracujących;

W zażaleniu na bezczynność Dyrektora SPP ZOZ w Choroszczy w rozpoznawaniu żądania wydania zaświadczeń - datowanym 2 marca 2007r., J. B. wskazał, że w dniu 29 marca 2005r. przed biegłymi psychiatrami D. Ł. i D. Ś. złożył żądanie wydania zaświadczeń o stawiennictwie na badanie zarządzone przez Prokuraturę, o aktualnym stanie zdrowia, o czasowej niezdolności do pracy. Wskazał też, że żądania te zostały uwidocznione w notatkach biegłych z badania oraz w opinii psychiatrycznej znajdującej się w aktach II K 97/05 Sadu Rejonowego w Sokółce oraz przy skierowaniu do wykonania orzeczenia o internacki. Ponadto odnotowano tam żądanie wystawienia recepty.

Postanowieniem nr [...] znak [...] z dnia [...] marca 2007 r., odmówiono wydania zaświadczenia o "stawieniu się J. B. w dniu 29 marca 2005 r. na badanie zarządzone przez prokuraturę, o aktualnym stanie zdrowia, o czasowej niezdolności do pracy" z uwagi na brak dokumentacji w tym przedmiocie. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że za wniosek o wydanie zaświadczenia uznane zostało przywołane wyżej zażalenie na bezczynność. Wskazano, że SPP ZOZ w Choroszczy nie dysponuje opinią psychiatryczną sporządzoną przez wskazanych biegłych. Lekarze ci pamiętają fakt wykonywania badania i sporządzenia opinii lecz nie przypominają sobie ani daty badania, ani faktu żądania wydania zaświadczeń. Biegli nie mieli uprawnień do wydawania badanemu zaświadczeń. J. B. nie był wówczas pacjentem SPP ZOZ w Choroszczy ani nie był konsultowany przez jego lekarzy psychiatrów.

Wnioskiem z dnia 3 marca 2006r., zmodyfikowanym pismem z 25 stycznia 2007r. J. B. wystąpił o wydanie mu zaświadczenia o braku możliwości udzielenia w warunkach szpitalnych oddziału zamkniętego świadczeń pomocy psychologicznej i prowadzenia treningu umiejętności społecznych, o braku przeciwwskazań do kontynuowania leczenia farmakologicznego w warunkach wolnościowych pod ścisłą kontrolą lekarzy oraz o stanie zdrowia w dacie złożenia podania - 2 marca 2006r. - w oparciu o historię choroby i posiadane dane z internacji. Żądane zaświadczenie powinno mieć treść następującą: "Aktualnie w przebiegu choroby pacjenta nie występuje właściwe jego schorzeniu tzw. krótkie spięcia, gdzie czas pomiędzy pobudką i działaniem jest prawie natychmiastowy. Pacjent może kontynuować leczenie farmakologiczne w warunkach ambulatoryjnych, pod warunkiem systematycznego zażywania leków w obecności lekarza lub pielęgniarki miejscowej PZP a w dniach wolnych od pracy w obecności osoby godnej zaufania ustanowionej przez właściwy organ lub gdy pacjent będzie przyjmował leki w formie zastrzyków o przedłużonym działaniu, a ponadto gdy pacjent stawi się na każde wezwanie Szpitala w celu ukierunkowania kuracji lub sporządzenia opinii. W wypadku zaniedbania tych wskazań pacjenta należy natychmiast doprowadzić na Oddział Obserwacji Sądowej. Zaświadczenie wydaje się na prośbę pacjenta w związku z ubieganiem się o zmianę trybu internacji. Podane w zaświadczeniu dane uzyskano obserwując zachowanie pacjenta w okresie od 23 lutego 2006r. do dnia 2 marca 2006r."

Postanowieniem nr [...] znak [...] z dnia [...] marca 2007 r., odmówiono wydania zaświadczenia o treści wskazanej przez wnioskodawcę dotyczącej aktualnego na datę 2 marca 2006 r. stanu zdrowia, braku możliwości udzielenia w warunkach szpitalnych oddziału zamkniętego świadczeń pomocy psychologicznej i przeprowadzenia treningu umiejętności społecznych, braku przeciwwskazań do dalszego leczenia farmakologicznego w warunkach wolnościowych. Wskazano, iż treść żądania nie odpowiada stanowi faktycznemu na datę 2 marca 2006 r., a w dniu 18 kwietnia 2006 r. zaświadczenie o aktualnym stanie zdrowia wnioskodawcy zostało wydane jego pełnomocnikowi;

Wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2006r. J. B. zwrócił się o wydanie zaświadczenia o aktualnym stanie zdrowia psychicznego - ze szczególnym uwzględnieniem tego czy dalsze pozostawanie w zakładzie jest konieczne. We wniosku wskazano, że zaświadczenie jest wnioskodawcy niezbędne do ubiegania się o uchylenie internacji.

Postanowieniem nr [...] znak [...] z dnia [...] marca 2007 r., odmówiono wydania zaświadczenia, wskazując, iż zgodnie z art. 203 § 1 Kodeku karnego wykonawczego do uchylenia internacji wymagana jest opinia psychiatryczna o stanie zdrowia sporządzona przez biegłych psychiatrów. Wnioskodawca nie ma zatem interesu prawnego w uzyskaniu zaświadczenia o stanie zdrowia.

J. B. złożył na każde z powyższych postanowień zażalenie z wnioskiem o ich uchylenie w całości.

Postanowieniom nr 1 i 2 zarzucił obrazę przepisów o właściwości przez uznanie, że przekazanie opinii dla prokuratury lub sądu może stanowić podstawę do odmowy poświadczenia danych. Jego zdaniem podanie o wydanie zaświadczenia należało przekazać organowi dysponującemu zbiorem danych, na podstawie którego miało być wydane zaświadczenie.

Postanowieniu nr 3 zarzucił brak uzasadnienia w części odmawiającej poświadczenia braku dostępu do właściwej opieki psychologicznej, brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do usunięcia rozbieżności w dokumentacji medycznej SPP ZOZ oraz niezasadną odmowę potwierdzenia danych wynikających z większości opinii medycznych. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, iż nie żądał poświadczenia, że jest osobą zdrową, ale zaświadczenia o stanie zdrowia w poszczególnych kategoriach ocennych.

Postanowieniu nr 4 zarzucił błędne uznanie, że brak było podstaw faktycznych i prawnych do wydania zaświadczenia. Wskazał, iż w równolegle prowadzonej internacji w sprawie o sygn. III K 1029/05 doszło do jej uchylenia na skutek przedstawienia zaświadczenia o stanie zdrowia psychicznego. Zaświadczenie było również potrzebne do udokumentowania właściwemu Sądowi Rejonowemu poprawy stanu zdrowia psychicznego.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. znak [...] Marszałek Województwa Podlaskiego utrzymał w mocy wszystkie zaskarżone postanowienia. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w każdym z wniesionych środków zaskarżenia wskazał, że;

co do postanowienia nr 1 - we wskazanym przez skarżącego terminie na zlecenie prokuratury przeprowadzono badanie psychiatryczne w celu wydania opinii o jego stanie zdrowia. Badanie nie było jednak działaniem terapeutycznym, w związku z czym biegli lekarze nie byli upoważnieni do wystawienia recepty;

co do postanowienia nr 2 - badanie w dniu 29 marca 2005r. miało charakter ambulatoryjny i zmierzało do sporządzenia opinii o stanie zdrowia psychicznego wnioskodawcy wymaganej przez prokuraturę. Biegli psychiatrzy wykonując badanie nie zostali uprawnieni do wydawania zaświadczeń o aktualnym stanie zdrowia wnioskodawcy;

co do postanowienia nr 3, z uwagi na stan zdrowia wnioskodawcy, stwierdzony opinią wydaną na zlecenie prokuratury, nieuzasadnionym było żądanie wydania zaświadczenia o wskazanej treści, gdyż byłoby niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy;

co do postanowienia nr 4, - jedynie opinia psychiatryczna sporządzona przez biegłych lekarzy może być podstawą uchylenia internacji. Opinia wydana na zlecenie prokuratury takich wniosków nie zawierała.

Skargę na powyższe postanowienie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku J. B..

Zarzucił obrazę: art. 217 § 2 k.p.a. poprzez odmowę wydania zaświadczenia, mimo iż fakty wymagające potwierdzenia nie były sporne, a podane w zaskarżonym orzeczeniu motywy nie mogły skutkować odmową wydania zaświadczenia, art. 104 § 3 k.p.a. poprzez brak sporządzenia rzeczowego uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz brak odniesienia się do zarzutów i wniosków zawartych w zażaleniach. W uzasadnieniu skargi podano, iż utrzymując w mocy wszystkie postanowienia z dnia 14 marca 2007 r. organ odwoławczy posłużył się stwierdzeniami, które nie dotyczyły przedmiotu sporu. W odniesieniu do postanowienia nr 1, zdaniem skarżącego, brak obowiązku czy też zakaz wydania recepty nie mogły stanowić podstawy odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego fakt odmowy wystawienia recepty. Podobnie w odniesieniu do postanowienia nr 2 niemożność wystawienia zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy nie mogła być podstawą wydania zaświadczenia potwierdzającego tę okoliczność. Skarżący dalej podał, iż wydając postanowienie nr 3 błędnie odczytano jego intencje, albowiem chodziło mu o potwierdzenie konkretnych "cech oceny zdrowia psychicznego", które miały oparcie w danych posiadanych przez SPP ZOZ. Zdaniem J. B. utrzymanie w mocy postanowienia nr 4 stanowi akt niedozwolonej ingerencji w prawo obrony internowanego przed orzeczoną internacją. Wskazał, iż miał prawo kształtować prawo do obrony i miał interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia o aktualnym stanie zdrowia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Na rozprawie w dniu 9 października 2007 r. skarżący wskazał, iż jego interes prawny uzasadniający sporne w sprawie niniejszej żądania wynikał z tego, że przewidywał zobowiązanie go w przyszłości przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu do przedstawienia stosownych zaświadczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał w rozważaniach zawartych w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, że uregulowane w przepisach art. 217 - 220 k.p.a. postępowanie w przedmiocie wydawania zaświadczeń jest sformalizowane w tym sensie, że enumeratywnie określono w nim przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku o wydanie zaświadczenia. Należą do nich: wymaganie urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego przez przepis prawa (art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a.) lub istnienie po stronie osoby ubiegającej się o zaświadczenie interesu prawnego w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.). W drugim z wymienionych przypadków wydanie zaświadczenia uzależnione jest od tego, by określone fakty wynikały z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestru bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 § 1 Kpa). W niniejszej sprawie skarżący nie powołał przepisu prawa, z którego wynika obowiązek urzędowego potwierdzenia wskazanych przez niego faktów (art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a.), zatem słusznie rozpoznanie jego żądania nastąpiło w oparciu o art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. Obowiązek wydania zaświadczenia należy ściśle wiązać z prowadzeniem przez organ ewidencji, rejestrów lub posiadaniem innych danych, na podstawie których może dojść do wydania takiego dokumentu. Powołany przepis nie daje prawa do konstruowania treści zaświadczenia w oparciu o jakiekolwiek inne dane, nie mające odzwierciedlenia w dokumentach pozostających w dyspozycji organu. W szczególności za niedopuszczalne uznać należy wydanie zaświadczenia obejmującego dane dostarczone właściwemu organowi przez osobę ubiegającą się o zaświadczenie w celu potwierdzenia faktów z tych danych wynikających lub zawierającego interpretację zapisów znajdujących się w rejestrach (ewidencji). W tym kontekście należy rozumieć również przepis art. 218 § 2 k.p.a. uprawniający organ do przeprowadzenia, przed wydaniem zaświadczenia, postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie. Postępowanie to nie może być substytutem danych wynikających z prowadzonych przez właściwy organ ewidencji, albowiem spełnia tylko rolę pomocniczą, podczas gdy główną rolę pełnią dane ze zbioru pozostającego w dyspozycji organu.

W postanowieniach nr 1 i 2 (odmowa uwzględnienia dwóch wniosków skarżącego z dnia 2 marca 2007 r.) organy wskazały, iż nie dysponują danymi, na podstawie których mogłyby wydać zaświadczenia o stawieniu się przez w/w na badanie w dniu 29 marca 2005 r. i o odmowie wystawienia recept przez biegłych lekarzy. Sporne badanie było przeprowadzone na zlecenie organów wymiaru sprawiedliwości, docelowo miało być wykorzystane w toczących się przed tymi organami postępowaniach, a zatem nie było elementem leczenia stacjonarnego ani szpitalnego i poza opinią nie była sporządzana żadna dokumentacja szpitalna. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia nr 1, brak jest również informacji o zgłoszonym przy okazji badania skarżącego przez biegłych żądaniu wystawienia recepty.

Mając na uwadze regulacje art. 217 § 2 pkt 2 w zw. z art. 218 § 1 Kpa i stanowisko orzecznictwa zaprezentowane powyżej stwierdzić trzeba, iż w opisanej sytuacji niedopuszczalne było wydanie zaświadczenia, albowiem jego treść odzwierciedlałaby jedynie stanowisko skarżącego, nie znajdujące oparcia w zbiorze danych pozostających w dyspozycji organu. Przyczyną odmowy wydania zaświadczenia (postanowienie nr 1) nie był, jak to błędnie skarżący zrozumiał, zakaz wystawiania recepty przez biegłych, a brak informacji o zgłoszeniu żądania w tym przedmiocie. W ocenie sądu, wątpliwości nie budzi również zgodność z prawem postanowienia nr 3, którym odmówiono skarżącemu wydania zaświadczenia o treści precyzyjnie wskazanej w żądaniu z dnia 3 marca 2006 r.

Prawidłowo rozumiany przepis art. 218 § 2 k.p.a. oznacza, że organ nie może wydać zaświadczenia nie tylko wówczas, gdy w ogóle nie dysponuje określonymi danymi, ale również w sytuacji, gdy dane będące w jego posiadaniu dotyczą co prawda przedmiotu żądania, ale ich treść jest zupełnie rozbieżna z tymi informacjami, których potwierdzenia dotyczy żądanie. W rozpoznawanej sprawie organy wyraźnie wskazały, iż wnioskowana treść zaświadczenia dotycząca stanu zdrowia skarżącego w okresie od 23 lutego do 2 marca 2006 r. rozmija się z informacjami na ten temat znajdującymi się w dyspozycji organu. Odmowa wydania przedmiotowego zaświadczenia była zatem uprawniona. Uzupełniająco tylko dodał sąd I instancji, iż żądanie skarżącego z dnia 3 marca 2006 r. nie mogło odnieść skutku również z tego powodu, że faktycznie zmierzało do obejścia formuły opinii lekarskiej i uzyskania obszernej informacji o stanie zdrowia w formie zaświadczenia od dyrekcji placówki leczniczej. Nadto nie można nie dostrzec, iż uprawnionym do sporządzenia opinii o stanie zdrowia jest lekarz prowadzący, a nie Dyrektor ZOZ, który jest organem administrującym szpitalem i w takiej też roli występował w niniejszym postępowaniu.

Sąd I instancji podzielił również argumenty, które doprowadziły do odmowy wydania zaświadczenia objętego wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2006 r. (postanowienie nr 4). Skarżący nie wykazał interesu prawnego uzasadniającego otrzymanie takiego dokumentu i słusznie organ zauważył, że interes ten nie wynika z art. 203 Kodeksu karnego wykonawczego. Zgodnie z tym przepisem podstawą uchylenia internacji jest wyłącznie opinia o stanie zdrowia internowanego sporządzona w zakładzie zamkniętym, w którym on przebywa, przesłana przez kierownika zakładu sądowi. Sporządzenie opinii stanowi zatem bezwzględny warunek uchylenia internacji. Z tego względu brak byłoby podstaw prawnych do uchylenia internacji w oparciu o zaświadczenie o aktualnym stanie zdrowia, nawet wówczas, gdyby nie zawierało ono wskazania co do konieczności dalszego jej prowadzenia.

Nadto skarżący nie wykazał, by uzyskanie zaświadczenia o treści wskazanej we wniosku z dnia 17 sierpnia 2006 r. wynikało z nałożonego na niego przez sąd obowiązku dostarczenia takiego dokumentu. Również podnoszony fakt uchylenia internacji na podstawie zaświadczenia wydanego do innej sprawy nie wiązał organów orzekających, które zobowiązane są oceniać okoliczności faktyczne i prawne indywidualnie, na potrzeby rozpoznawanego przypadku. Interes prawny w uzyskaniu zaświadczeń nie wynikał również z zobowiązań nałożonych na skarżącego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu. Jak sam bowiem podał, wnioski o wydanie zaświadczenia uprzedzały zobowiązania, których nałożenie dopiero przewidywał, a które faktycznie jeszcze nie zostały mu przedstawione.

Sąd I instancji nie podzielił także stanowiska skarżącego odnośnie istnienia powagi rzeczy osądzonej w sprawie zakończonej wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia 12 lipca 2007 r. sygn. akt II SAB/Bk 10/07 oraz w sprawie niniejszej w zakresie objętym utrzymanym w mocy postanowieniem nr 4. Skarga w sprawie o sygn. II SAB/Bk 10/07 zarzucała bezczynność polegającą na nierozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 17 sierpnia 2006 r. i została oddalona, albowiem sąd uznał, iż organ wydając zaświadczenie z dnia 23 sierpnia 2006 r. o fakcie pobytu w/w w szpitalu nie pozostawał w bezczynności w dacie wniesienia skargi i zamknął postępowanie o wydanie zaświadczenia w jeden z dopuszczalnych prawem sposobów. Wskazane zaświadczenie nie zawiera treści, której zamieszczenia zażądał skarżący we wniosku z dnia 17 sierpnia 2006 r., albowiem w kwestii tego żądania organ wypowiedział się w podlegającym kontroli w niniejszym postępowaniu postanowieniu nr 4. Sporne postanowienie nr 4 dotyczy takiego zakresu wniosku z dnia 17 sierpnia 2006 r., który nie został załatwiony w sposób zgodny z żądaniem skarżącego w zaświadczeniu z dnia 23 sierpnia 2006 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. B., zarzucając mu naruszenie:

art. 68 ust.1 Konstytucji RP przez niezasadne uznanie, że osoba ubiegająca się o wydanie zaświadczenia o swoim stanie zdrowia, musi - pod rygorem odmowy wydania zaświadczenia - wykazywać interes prawny w uzyskaniu takiego zaświadczenia, podczas gdy taki interes prawny wynika z konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia, albowiem uzyskanie informacji o stanie zdrowia (także w formie pisemnej) jest podstawowym świadczeniem medycznym;

art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niezasadne oddalenie skargi, mimo iż zaskarżone postanowienie naruszało art. 65, 217 i 218 k.p.a.

art. 183 §1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem w części dotyczącej utrzymanego przez Marszałka Wojew6dztwa Podlaskiego postanowienia nr [...] znak [...] Dyrektora SPP ZOZ w Choroszczy, sprawa została prawomocnie zakończona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 lipca 2007r., sygn. akt II SAB/Bk 10/07 i nowe orzeczenie sądowe w tej mierze naruszało powagę rzeczy osądzonej.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżący wskazał, że nie można zgodzić się z argumentem sądu I instancji, że przy ubieganiu się o wydanie zaświadczenia o aktualnym stanie zdrowia należy wskazać interes prawny w jego uzyskaniu. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że prawo posiadania wiedzy o aktualnym stanie zdrowia wynika z konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji). Każdy człowiek posiada jakiś stan zdrowia - może on być odpowiedni lub nieodpowiedni. Po to udaje się do lekarza , aby uzyskać opinię o swoim stanie zdrowia. Równie wadliwa była interpretacja Sądu co do art. 218 §1 k.p.a., uzależniającego prawo do uzyskania zaświadczenia od tego, by określone fakty wynikały z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestru bądź innych danych znajdujących się w posiadaniu organu. Sąd niezasadnie rozszerzył stosowanie tego przepisu na sytuację, gdy w chwili składania podania o wydanie zaświadczenia organ dysponował bazą danych, a następnie przez rozpatrzeniem podania, tą bazę danych przekazał innemu organowi. W takiej sytuacji należało wydać w trybie art. 65 k.p.a. postanowienie o uznaniu swej niewłaściwości i przekazać podanie do organu, do którego trafiła baza danych. W tym przypadku tą bazę danych stanowiła opinia sądowo-psychiatryczna, którą następnie przekazano Prokuraturze. Dlatego też Sąd niezasadnie uznał, że Marszałek Województwa Podlaskiego nie naruszył prawa utrzymując w mocy postanowienia nr 1 i 2 Dyrektora SPP ZOZ w Choroszczy o odmowie wydania zaświadczeń z powodu przekazania opinii z danymi niezbędnymi do wydania zaświadczenia do Prokuratury. Kwestią dyskusyjną jest, czy Dyrektor SDP ZOZ w Choroszczy mógł wydać zaświadczenie na podstawie opinii tego Zakładu Opieki Zdrowotnej dostarczonej przez zainteresowanego lub Sąd wraz ze skierowaniem na internację psychiatryczną. Wówczas ewentualne powołanie się na art. 218 §2 k.p.a. polegałoby na sprawdzeniu, czy rzeczywiście lekarze którzy się podpisali pod tą opinią ją wydali. Sąd błędnie uznał za organem administracyjnym pierwszej instancji, że podaniem było zażalenie na bezczynność. Podaniem w rozumieniu art. 63 § 3 k.p.a. było żądanie wydania zaświadczenia zgłoszone ustnie podczas badania w dniu 29 marca 2005r. Żądanie to odnotowano w sprawozdaniu z badania, zawartego w spornej opinii. Natomiast w zażaleniu żądano zakreślenia terminu do rozpatrzenia tego podania, choć istotnie podano sugestie co do treści, konkretyzując poprzednie żądanie o charakterze ogólnym.

Wadliwie również dokonano interpretacji prawa w odniesieniu do postanowienia nr 3. Powołując się w nim na własną interpretację art. 218 §2 k.p.a. Sąd uznał, że skarżący chciał uzyskać potwierdzenie nieprawdy i obejść formułę opinii lekarskiej. Zarzut wyłudzenia potwierdzenia nieprawdy oparty jest na stwierdzeniu organu administracyjnego pierwszej instancji, a nie na dowiedzionym fakcie istnienia rozbieżności z tymi informacjami, których potwierdzenia dotyczy żądanie. Ani Marszałek Województwa Podlaskiego, ani Sąd nie zetknęli się bowiem z dokumentacją medyczną wnioskodawcy. Z kolei Dyrektor ZOZ w Choroszczy nie przedstawił własnej wersji żądanego potwierdzenia, a jedynie a priori zaprzeczył treści zredagowanej przez wnioskodawcę informacji. Przy czym uważna analiza treści projektu zaświadczenia i treści zaprzeczenia wskazuje, że to nie wnioskodawca chciał wyłudzić potwierdzenie nieprawdy, ale iż administrator bazy danych chciał ukryć prawdę odmową wydania zaświadczenia. W postanowieniu nr 3 Dyrektor SPP ZOZ w Choroszczy jak i we wcześniejszym stanowisku w sprawie IISAB/Bk 50/06, stwierdził iż wnioskodawca tak zredagował zaświadczenie, aby uzyskać potwierdzenie, iż nie cierpi on na zaburzenia psychiczne; gdy z posiadanych danych wynika, że od wielu lat jest on dotknięty chorobą psychiczną. Tymczasem celem wydania zaświadczenia miało być uzyskanie zmiany trybu leczenia - ze szpitalnego na wolnościowe. Stąd trudno wnioskodawcy przypisać żądanie potwierdzenia nieprawdy, skoro z jego projektu zaświadczenia miało wynikać, że jest on osobą chorą. Przy właściwym postępowaniu powinno było zostać zarządzone postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu zdrowia i wydania zaświadczenia. Przedstawiciele dwóch przykładowych zespołów lekarskich odmiennie oceniający dane o stanie zdrowia powinni zostać zobowiązani do uzgodnienia treści diagnozy medycznej lub takie uzgodnienie powinno było nastąpić przez pracowników organu (lekarzy) wyższych specjalnością np. urzędującego w SPP ZOZ Choroszcz Wojewódzkiego Konsultanta d/s Psychiatrii.

Również stanowisko Sądu co do postanowienia nr 4 organu pierwszej instancji jest niezgodne z prawem. Sąd usiłował w tym zakresie dowieść, że J. B. nie mógł uzyskać, poza oficjalnym komunikatem medycznym, zaświadczenia o stanie zdrowia. Tym oficjalnym komunikatem miała być opinia sądowa wydana w trybie art. 203 Kodeksu karnego wykonawczego. Trudno też uznać za zgodny z prawem argument, że interesu prawnego w wydaniu zaświadczenia nie można upatrywać w żądaniu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Tu Sąd podał, że wnioski o wydanie zaświadczenia uprzedzały zobowiązania, których nałożenie wnioskodawca dopiero przewidywał. Postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu jest z zasady pisemne, a składane na urzędowym formularzu zaświadczenie o stanie faktycznym winno być poparte dokumentami. Zaświadczenie jest z pewnością urzędowym dokumentem. Jednocześnie z treści przedstawionego na rozprawie pisma Trybunału wynikało, że skarżący powinien udokumentować fakt jakie kroki podejmował, aby doprowadzić do uchylenia internacji. Za taki krok niewątpliwie należy uznać żądanie wydania zaświadczenia zarówno przez samego internowanego, jak i jego obrońcę. Tymczasem Sąd oczekuje, aby internowany składał wnioski o uchylenie internacji bez dowodów na ich zasadność, czyli bez zaświadczeń o stanie zdrowia.

W sprawie dotyczącej postanowienia nr 4 zachodziła przesłanka naruszenia powagi rzeczy osądzonej. W sprawie II SAB/Bk 10/07 Sąd oddalił skargę, uznając iż organ nie był bezczynny w rozpoznaniu wniosku z dnia 17 sierpnia 2006r., albowiem załatwił sprawę w jeden z możliwych sposobów, tj. wydając zaświadczenie. Natomiast obecne postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia było załatwieniem wniosku w inny wskazany ustawą sposób. Zachodziła w sprawie tożsamość prawna, albowiem chodziło o ten sam wniosek - drugi sposób załatwienia sprawy naruszał powagę rzeczy osądzonej. Natomiast uzasadnienie Sądu I instancji dotyczyło braku tożsamości merytorycznej, co przy zarzucie naruszenia powagi rzeczy osądzonej, opartego na tożsamości prawnej jest obojętne. Jedynie dla informacji wyjaśnić należy, że taki zarzut byłby niezasadny, gdyby z uzasadnienia postanowienia wynikało, że jest to postanowienie uzupełniające czynność wydania zaświadczenia. Tymczasem dwa sprzeczne sposoby rozpatrzenia wniosku zostały potraktowane jako całościowe zakończenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Marszałek Województwa Podlaskiego, wniósł o oddalenie skargi w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna opiera się na usprawiedliwionych podstawach.

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 154, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. stanowi, że nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

Zwrócić należy uwagę, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zamknął rozprawę w dniu 9 października 2007r. - zawiadamiając obecnych na rozprawie skarżącego i pełnomocnika organu o terminie ogłoszenia orzeczenia - w dniu 23 października 2007r. godz. 12.00. Jak wynika z protokołu "ogłoszenia orzeczenia i rozprawy" z dnia 23 października 2007r. (k-32 akt) na posiedzeniu strony nie stawiły się. Sąd postanowił zamkniętą rozprawę otworzyć na nowo oraz dopuścić dowód z określonych dokumentów. Po wydaniu postanowienia w powyższym przedmiocie Przewodnicząca zamknęła rozprawę, a następnie odczytała sentencję wyroku i podała ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia.

Stwierdzić należy, że powyższe czynności WSA w Białymstoku doprowadziły do sytuacji, w której rozprawa, po przeprowadzeniu której wydano wyrok odbyła się bez prawidłowego powiadomienia stron postępowania. Strony zostały poinformowane bowiem na rozprawie w dniu 9 października 2007r. jedynie o terminie odroczonego posiedzenia na którym miało zostać ogłoszone orzeczenie. Nie zostały natomiast powiadomione o tym, że w dniu 23 października 2007r. odbędzie się, oprócz posiedzenia, na którym miało zostać ogłoszone orzeczenie, także rozprawa, na której zostaną przeprowadzone dowody w sprawie. Rzeczą Sądu, który uznał, że dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest przeprowadzenie dodatkowych dowodów z dokumentów było, po otwarciu na nowo zamkniętej uprzednio rozprawy, wyznaczenie jej nowego terminu i zawiadomienie o nim stron postępowania, by umożliwić im wzięcie udziału w rozprawie i odniesienie się do przeprowadzonych dowodów. Nie sposób wykluczyć przecież, że strony, nie będące zainteresowanymi udziałem w posiedzeniu na którym miało zostać ogłoszone orzeczenie, chciałyby jednak wziąć udział w rozprawie. Jeśli zatem rozprawa bezpośrednio poprzedzająca wydanie wyroku odbyła się z naruszeniem przepisów wymagających powiadomienia stron o jej terminie (91§2 p.p.s.a.) to uznać należało, że strony pozbawione zostały możliwości obrony swych praw i zaistniała przesłanka stwierdzenia, że postępowanie sądu I instancji dotknięte było nieważnością, co Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, że z konstytucyjnego prawa do powszechnej ochrony zdrowia ( art. 68 ust. 1 Konstytucji RP) nie wynika wprost uprawnienie do uzyskania zaświadczenia o stanie zdrowia. Zgodnie z art. 68 ust. 2 zd. 2 Konstytucji warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa. Skoro tak to materialnoprawną podstawę kasacji w zakresie bezprawnej, zdaniem skarżącego, odmowy udzielenie świadczenia medycznego polegającego na wydaniu zaświadczenia o stanie zdrowia mógłby stanowić przepis ustawy zwykłej, z którego obowiązek wydania takiego zaświadczenia można wyprowadzić.

Co do zarzutu opartego na przepisie art. 183 §1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to stwierdzić należy, że nie występuje w sprawie sytuacja sprawy prawomocnie osądzonej, powodującej nieważność postępowania. Brak bowiem tożsamości przedmiotu postępowania a także podmiotów w nim uczestniczących - w sprawie sądowoadministracyjnej zakończonej zaskarżonym wyrokiem i w sprawie II SAB/Bk 10/07 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. O ile bowiem w sprawie II SAB/ Bk 10/07 przedmiotem kontroli wykonywanej przez sąd administracyjny było to, czy zachodzi bezczynność Dyrektora Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Choroszczy w załatwieniu sprawy spowodowanej złożeniem wniosku o wydanie określonego zaświadczenia, to w sprawie niniejszej sąd administracyjny I instancji kontrolował zgodność z prawem konkretnego postanowienia wydanego przez Marszałka Województwa Podlaskiego.

Natomiast co do zarzutu naruszenia art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niezasadne oddalenie skargi, mimo iż zaskarżone do sadu I instancji postanowienie naruszało art. 65, 217 i 218 k.p.a. to wskazać należy, że art. 65§1 k.p.a. przewidujący przekazanie według właściwości podania wniesionego do organu niewłaściwego nie znajduje zastosowania w postępowaniu szczególnym uregulowanym przepisami działu VII k.p.a. (wydawanie zaświadczeń). Stwierdzenie niewłaściwości organu do którego skierowano żądanie wydania zaświadczenia skutkować powinno bowiem odmową wydania zaświadczenia na podstawie art. 219 k.p.a. (por. B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2004. str. 800).

Za trafny uznać należy pogląd w myśl którego jeśli dla uchylenia środka zabezpieczającego niezbędne jest potwierdzenie okoliczności faktycznych dotyczących stanu zdrowia w określonej formie - opinii biegłych lekarzy, to nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 217 §2 pkt 2 k.p.a. w ubieganiu się o wydanie zaświadczenia lekarskiego osoba, która złożenie wniosku uzasadnia wyłącznie zamiarem ubiegania się o uchylenie internacji, żądając by jego treść odpowiadała w istocie opinii biegłych. Nie pozbawia to oczywiście pacjenta prawa do żądania od zakładu opieki zdrowotnej zaświadczenia określającego jego stan zdrowia - w sposób odpowiadający danym posiadanym przez ten zakład.

Rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku rozpoznającego sprawę ponownie będzie zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a. dokonanie pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego do tego sądu postanowienia, przy uwzględnieniu wyrażonej powyżej oceny prawnej.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185§1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203§1 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia wyroku sądu I instancji oddalającego skargę.