Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1401/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pk 1 i 2, art. 184, art. 204 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 19 par. 4, art. 22 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Janusz Zajda sędzia del. WSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant Milena Budna po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Spółki z o.o. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 5 marca 2013 r.; sygn. akt I SA/Gd 1374/12 w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] października 2012 r.; nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. Spółki z o.o. z siedzibą w G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z dnia 5 marca 2013r.

sygn. akt I SA/Gd 1374/12 oddalił skargę A. sp. z o.o. w G. (dalej: Spółka) na

postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] października 2012r.

nr [...] w sprawie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych

sprawy:

Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w

G. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej Spółki na

podstawie wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w G. Inspektorat w G. tytułów wykonawczych o numerach: od

[...] do [...] z dnia [...] czerwca 2012r., obejmujących

zaległe składki na Narodowy Fundusz Zdrowia, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego

oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za luty

2012 r. Jako podstawę prawną wystawienia tytułów wykonawczych wierzyciel wskazał

deklaracje.

Na podstawie tych tytułów wykonawczych Dyrektor Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w G. zawiadomieniami z dnia 22 czerwca 2012 r.,

działając na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012, poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.),

dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...]

Odpis zawiadomień o zajęciu z dnia 22 czerwca 2012 r. doręczony został

zobowiązanej Spółce w dniu 28 czerwca 2012 r. wraz z odpisami przedmiotowych

tytułów wykonawczych. Natomiast dłużnik zajętej wierzytelności odbiór zawiadomień

o zajęciu potwierdził w dniu 4 lipca 2012 r.

W dniu 5 lipca 2012 r. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia

egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 20 czerwca

2012 r. w oparciu o art. 33 pkt 7 u.p.e.a. (brak uprzedniego doręczenia

zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 tejże ustawy) i art. 33 pkt 9

u.p.e.a. (prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny).

W uzasadnieniu zgłoszonych zarzutów podważono sposób ustalenia

właściwości organu administracji na podstawie niepublikowanych przepisów prawa

wewnętrznego, regulujących działanie poszczególnych jednostek terenowych w

oparciu o niepublikowane zarządzenie Prezesa ZUS nr 10 z dnia 8 marca 2008 r.,

zmienione zarządzeniem nr 37 z dnia 24 czerwca 2011 r., co uniemożliwia ich

weryfikację, narażając jednocześnie zobowiązanego na obciążenie podwójnym

uregulowaniem należności.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2012r. Dyrektor Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w G. uznał zarzuty za nieuzasadnione.

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że zarzut braku

uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia jest nieuzasadniony, albowiem

w dniu 18 kwietnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił upomnienia

dotyczące nieopłaconych należności za luty 2012 r., które zostały doręczone Spółce

w dniu 23 kwietnia 2012 r. Następnie zauważono, że zgodnie z art. 19 § 4 u.p.e.a.,

Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania

egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z

renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych w

egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia

społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych

świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez

ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Skoro skarżona

czynność egzekucyjna dotyczyła zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, to

dokonanie tej czynności leżało w kompetencji Dyrektora Oddziału ZUS,

Postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w

G. zostało zaskarżone przez Spółkę zażaleniem, w którym powtórzono

argumentację zawartą w zarzutach.

Postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w

G. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, podtrzymując w całości

stanowisko zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] lipca 2012r. W konkluzji

podkreślono, że zawsze jedynym organem właściwym do wszczęcia i prowadzenia

postępowania egzekucyjnego, w ramach którego odbywa się egzekucja należności

wymienionych w art. 19 § 4 u.p.e.a., jest Dyrektor Oddziału ZUS i dopóki nie dokona

czynności poprzedzających wszczęcie postępowania egzekucyjnego, nie przystąpi z

urzędu do egzekucji w ramach której stwierdzi jej częściową, bądź całkowitą

bezskuteczność, brak jest podstaw do kierowania tytułu wykonawczego do

właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego. Jednocześnie zauważono, że

przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. wyznacza również właściwość miejscową organu skoro do

egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest dyrektor tego oddziału ZUS, jako

jednostki organizacyjnej zakładu, który dokonuje wypłat danych świadczeń, a więc i

poboru składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. na opisane

postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G., Spółka zarzuciła organowi

naruszenie:

• konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 konstytucji RP) poprzez przyjęcie

właściwości organu administracji do wszczęcia egzekucji w oparciu o

nieobowiązujące przepisy prawa;

• przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności wynikających z art. 6

i art. 11 k.p.a. zasad, poprzez brak działania na podstawie powszechnie

obowiązujących przepisów prawa;

• przepisów postępowania egzekucyjnego, tj. art. 19 i następnych u.p.e.a., poprzez

prowadzenie czynności egzekucyjnych przez niewłaściwy organ nie mający

umocowania do działania w niniejszym postępowaniu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przepis art. 19 § 4 u.p.e.a.,

przewiduje - jako wyspecjalizowany organ egzekucyjny, powołany do dochodzenia

ściśle określonych należności - dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych. Przepis ten nie precyzuje zakresu terytorialnego działania dyrektora

oddziału, wskazując jego właściwość jedynie ogólnie. Sąd zwrócił przy tym uwagę,

że na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a., właściwość miejscową organu egzekucyjnego w

egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się

według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z kilkoma wyjątkami, które

jednak w sprawie nie mają zastosowania. Skoro dochodzona należność ma charakter

pieniężny, a jej egzekucja jest prowadzona z rachunku bankowego stwierdzić należy,

że organem egzekucyjnym miejscowo właściwym ze względu na siedzibę

zobowiązanej w G. jest Dyrektor Oddziału ZUS w G.

Sąd I instancji uznał za nieuzasadniony zarzut skargi niewłaściwego określenia

właściwości rzeczowej i terytorialnej organu egzekucyjnego oraz naruszenie zasady

praworządności. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 67 ust. 2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z

2009 r., Nr 205, poz. 1585) w skład zakładu ubezpieczeń społecznych wchodzą m.in.

terenowe jednostki organizacyjne, którymi są oddziały i podlegające im inspektoraty i

biura terenowe (§ 8 ust. 1 statutu zakładu ubezpieczeń społecznych stanowiącego

załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia

2011 r. w sprawie nadania statutu zakładowi ubezpieczeń społecznych - Dz.U. Nr 18,

poz. 93). Przepis § 8 ust. 2 ww. statutu przewiduje, że oddziałem zakładu kieruje

dyrektor, a inspektoratem i biurem terenowym - kierownik, odpowiednio inspektoratu

albo biura terenowego. Terenowe jednostki organizacyjne zakładu realizują zadania

należące do zakresu ich działania zgodnie z właściwością rzeczową i terytorialną

określoną przez Prezesa Zakładu, co uregulowane zostało w zarządzeniu nr 10

Prezesa ZUS z dnia 8 marca 2008r., zmienionym następnie zarządzeniem nr 37 z

dnia 24 czerwca 2011 r.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. wyznacza nie

tylko właściwość rzeczową organu egzekucyjnego, ale także jego właściwość

miejscową skoro do egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest dyrektor tego

oddziału ZUS - jako jednostki organizacyjnej zakładu, który dokonuje wypłat danych

świadczeń, a więc i poboru składek. Wierzycielem należności wymienionych w art. 19

§ 4 u.p.e.a. jest ZUS, a organem egzekucyjnym dyrektor oddziału ZUS, którego

kompetencje, zakres i sposób działania określają przepisy u.p.e.a. Dyrektor oddziału

ZUS działa jak organ egzekucyjny z mocy prawa, czyli art. 19 § 4 u.p.e.a. Jego

usytuowanie w strukturach organizacyjnych Zakładu w powiązaniu z wypełnieniem

obowiązków organu egzekucyjnego powoduje, że jest on podmiotem

personifikującym ZUS.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną w imieniu Spółki złożył radca prawny

M. R., zarzucając Sądowi:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 Konstytucji) poprzez przyjęcie

właściwości organu administracji do wszczęcia egzekucji w oparciu o

nieobowiązujące przepisy prawne,

b) art. 73 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych poprzez uznanie, iż organ działał zgodnie z prawem i swoją

właściwością.

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) zasad k.p.a. wynikających z art. 6 k.p.a., poprzez brak działania organu na

podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa i nieuwzględnienie

zarzutów skarżącego,

b) b) naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego, art. 19 § 4, art. 22 § 2 i nast.

u.p.e.a. poprzez prowadzenie czynności egzekucyjnych przez niewłaściwy organ nie

mający umocowania do działania w niniejszym postępowaniu.

Autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. do

ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na

następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania,

jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd

Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do

treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze

pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w

przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują

jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby

nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Istota zarzutów wywiedzionych z obu podstaw wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2

p.p.s.a., które podlegają łącznemu rozpoznaniu, sprowadza się do prowadzenia

postępowania egzekucyjnego przez organ, którego właściwość została ustalona w

oparciu o nieopublikowany przepis prawa wewnętrznego tj. zarządzenie nr 10

Prezesa ZUS z dnia 8 marca 2008 r., zmienione zarządzeniem nr 37 tego organu z

dnia 24 czerwca 2011 r.

W kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie, z powodu nieuregulowania

przez skarżącą Spółkę należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,

ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych za luty 2012 r. występujący jako wierzyciel Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w G. wystawił do każdej z wymagalnych należności tytuł

wykonawczy, kierując tytuły, po uprzednim upomnieniu do Dyrektora Oddziału ZUS w

G. Skarżąca zgłosiła zarzuty, kwestionując sposób ustalenia właściwości

miejscowej organu egzekucyjnego. Nieuwzględnienie zarzutów na drodze

postępowania egzekucyjnego w administracji, skutkowało skargą do sądu

administracyjnego, który nie dopatrzył się w zaskarżonym postanowieniu naruszenia

prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji nie naruszył

żadnego z przepisów wymienionych w skardze kasacyjnej i precyzyjnie wyłożył

powody, dla których właściwość organu, który wszczął i prowadził przeciwko

skarżącej Spółce postępowanie egzekucyjne nie ulega wątpliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w

całości podziela argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniach wyroków

Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2010r. (sygn. akt II GSK

485/09) i z dnia 3 lipca 2014r. (sygn. akt II GSK 855/13, dostępne w internetowej

bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w których rozstrzygnięto analogiczne

zagadnienie, jak w niniejszej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma art. 19 § 4 u.p.e.a., który

wprost wskazuje na dyrektora oddziału ZUS jako na organ egzekucyjny uprawniony

do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia

społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków

bankowych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych m.in. z tytułu składek

na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek. Z kolei jak stanowi

art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji

należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według

miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego z zastrzeżeniem § 3 (ten ostatni

przepis nie ma w sprawie znaczenia). Całkowicie trafna jest ocena Sądu, iż

właściwość rzeczowa i terytorialna w prowadzeniu przeciwko skarżącej egzekucji

znajdowała oparcie w obowiązujących przepisach. Zgodnie z art. 73 ust. 3 pkt 3

u.s.u.s. do zakresu działania Prezesa ZUS należy m.in. tworzenie, przekształcanie i

znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych oraz określenie ich siedziby,

właściwości terytorialnej i rzeczowej. Wykonanie powyższego upoważnienia przez

Prezesa ZUS w drodze aktu wewnętrznego, jakim jest zarządzenie tego organu, jak

słusznie zauważył WSA, nie ma żadnego znaczenia w sprawie ze względu na treść

wyżej przywołanych przepisów u.p.e.a. W ich świetle egzekucja należności

pieniężnych wobec skarżącej Spółki mającej siedzibę w G. prowadzona była bez

wątpienia przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ, tj. przez Dyrektora Oddziału

ZUS w G. Szczegółowe, w istocie wewnątrzorganizacyjne, zakreślenie

właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów ZUS nie

wprowadza nic nowego w ukształtowaną przepisem art. 22 § 2 u.p.e.a. zasadę

określenia właściwości dyrektora określonego oddziału ZUS, bowiem tę identyfikuje

się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, która to zasada w

rozpoznawanej sprawie nie została naruszona.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w

sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 pkt

1 p.p.s.a.

-----------------------

4

7

5