Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 73/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 3a i 3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, 77, 80, 86 i 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 3 ust. 1.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.), Sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant Starszy specjalista Lidia Wachowska, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 23 lutego 2011 r., sprawy ze skargi K.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 10 września 2010r. w sprawie odmowy umorzenia K. M. należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu 1 lipca 2010r. wpłynął do Inspektoratu w E. wniosek K. M. o umorzenie zadłużenia po zmarłym mężu K. M. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, w łącznej wysokości 16594,80 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w E., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją nr "[...]" z dnia 10 września 2010r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i koszty upomnienia powołując się na art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1, 2, 3a, 4 oraz art. 32 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z powodu braku przesłanek do stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Zakład wskazał, że zgodnie z art.28 ust.2 i ust.3, w związku z art.32 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Ustalono, że wnioskodawczyni nie posiada ruchomości, ale jest właścicielką mieszkania, na którym Zakład dokona zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej. W związku z tym nie stwierdzono całkowitej nieściągalność zadłużenia.

Ponadto przeanalizowano inną podstawę prawną, dająca możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, tą podstawę stanowi art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Zgodnie bowiem z powoływanym przepisem w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym, sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W trakcie postępowania ustalono, że wnioskodawczyni utrzymuje się z zasiłków z MOPS w E. w wysokości 400 zł oraz z prac zleconych przez Urząd Miasta, wynagrodzenie w lipcu wynosiło 305,20zł. Natomiast wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 509 zł, koszty leczenia 150 zł miesięcznie. Organ nie zakwestionował jej trudnej sytuacji materialnej. Uznał, że decyzje dotyczące umorzenia zaległości mają charakter uznaniowy. Wskazał, że umorzenie należności ma charakter wyjątkowy. Zakład wskazał, że wnioskodawczyni ma lekki stopień niepełnosprawności, dlatego może podjąć zatrudnienie na stanowisku przystosowanym do tego stopnia niepełnosprawności.

W dniu 4 października 2010r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, w którym wniosła o umorzenie zaległych składek po zmarłym mężu, ponieważ jest to olbrzymia kwota do uregulowania, a od czerwca wnioskodawczyni 2004r. nie pracuje, a od września 2006r. leczy się.

Jako dowody dołączyła następujące dokumenty: kopię postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Cywilny z dnia 19.07.2006r. o stwierdzeniu nabycia spadku; kopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 22.01.2007r. o ustaleniu ustawowym przedstawicielem małoletniego syna S. M.; kopię aktu notarialnego z dnia 12.03.2007r. umowę darowizny i umowę sprzedaży; kopię zawiadomienia Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z dnia 05.02.2007r. o wysokości zadłużenia tytułu opłat czynszowych - zadłużenie na dzień 31.05.2006r. wynosiło 14.708,13zł; kopię zaświadczenia "A" SA z dnia 01.08.2007r. o uregulowaniu zadłużenia K. M. w wysokości 11.294,37zł; zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 21.10.2010 o zarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku od dnia 04.01.2010; zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 21.10.2010r. w sprawie wysokości zasiłku okresowego - na okres od 01.09.2010r. do 31.12.2010r został przyznany zasiłek z powodu długotrwałej choroby w wysokości 240,00zł; dokumenty zebrane przez Zakład z urzędu: pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 10.11.2010r. o wykonywaniu pracy jako pracownik interwencyjny i otrzymaniu miesięcznie wynagrodzenia w wysokości 305,30zł; zawiadomienie Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 04.11.2010r. o wpis hipoteki przymusowej na lokalu mieszkalnym, dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr "[...]".

W oparciu o przedstawione dowody Zakład dokonał ponownej analizy całości zgromadzonej dokumentacji w kontekście argumentów przytoczonych przez wnioskodawczynię, w celu ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do zmiany zaskarżonej decyzji.

Źródłem utrzymania skarżącej jest zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznany do 31.12.2010r. w wysokości 240 zł oraz wynagrodzenie z tytułu wykonywanych prac społecznie użytecznych w wysokości 305,30zł. Ponadto posiada ona zadłużenie w Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w wysokości 1.500 zł, a więc uległo ono zmniejszeniu - wcześniej wynosiło 3.000,00zł, oraz w banku w kwocie 4.000 zł. oraz ponad 5.000 zł u osób fizycznych. Pozostałe zadłużenie nie uległo zmianie.

Powyższy stan został ponownie przeanalizowany i oceniony w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie, o których mowa w art. 28 powoływanej w sentencji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art.28 ust.2 i ust.3, w związku z art.32 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności.

Organ stwierdził, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że decyzja została podjęta w ramach uznania administracyjnego. Ten uznaniowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że opłacanie należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których niezaprzeczalnie wynika, że ZUS jako wierzyciel nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania swoich należności, ale również w przyszłości nie będzie miał takiej możliwości. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Organ przyznał, że dotychczasowe działania egzekucyjne zmierzając do wyegzekwowania zadłużenia są bezskuteczne. Organ zaznaczył, że ZUS posiada możliwość stosowania innych środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954; z późno zm.), a także uzyskanie zaspokojenie bezpośrednio z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przyjął, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia składek na podstawie w/w artykułu ponieważ nadal nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Organ ustalił, że skarżąca jest właścicielką mieszkania, które może być przedmiotem egzekucji, ponadto Zakład dokonał zabezpieczenia swoich należności poprzez wpis w dniu 03.11.2010r. hipoteki przymusowej na tym lokalu mieszkalnym.

Wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia przystąpiono do rozpatrzenia wniosku w oparciu o inną podstawę prawną, dająca możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, tą podstawę stanowi art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Zgodnie bowiem z powoływanym przepisem w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym, sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Zakład wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie, skarżąca podała, że jest w trudnej sytuacji zdrowotno- bytowej. Nie pracuje, utrzymuje się z zasiłku okresowego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ma na utrzymaniu 17 letniego syna. Oprócz składek w ZUS posiadał zadłużenie w firmie "A" S.A w wysokości 11.294,37zł, w Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w wysokości 14.708,13zł oraz w banku w wysokości 4.000,00zł. Odziedziczyła i wraz z synem spadek po 1/4 części, z którego pokryła zadłużenie wobec spółdzielni i firmy "A" .

Organ zaznaczył, że skarżąca posiadała środki na spłatę zadłużenia. Spadek stanowiły udziały łącznie w 1/2 części w lokalu mieszkalnym, które sprzedała za cenę 25.000zł.

Jednakże wyżej zacytowanego przepisu, podobnie jak przepisu art.28 ust.3 nie można interpretować w kontekście tylko aktualnej sytuacji zobowiązanego, ale należy również brać potencjalne przyszłe możliwości płatnicze zobowiązanego, wynikające z ustalonych podczas postępowania okoliczności dotyczących jego sytuacji osobistej, rodzinnej i zdolności do pracy zarobkowej. Zaznaczył, że nie przedłożyła ona nowych dokumentów poświadczających pogorszenie sytuacji finansowej i zdrowotnej.

W skardze wniesionej do Sądu K. M. wskazała, że powyższa decyzja jest krzywdząca i niesprawiedliwa. Podała, że nie pracuje od 2004r., a od września 2006r. leczy się "[...]". Jej syn studiuje i utrzymuje się ze stypendium socjalnego. Utrzymuje się z zasiłku okresowego. Prace społeczno – użyteczne, za które otrzymał 305,30 zł, kończą się 31 XII 2010r. Pozostanie w związku z tym bez środków do życia.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia 1 lipca 2010 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009, nr 205, poz.1585 j. t. z późn. zm.) należności z tytułu składek - pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) - mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Na wstępie należy wskazać, iż organ orzekający w sprawie trafnie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Odrębnej oceny zaś wymaga przyjęte przez organ uzasadnienie niezastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu. W art. 28 ust. 3b. została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz.U.03.141.1365) z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r., przewidziano możliwość umarzania składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy zachodzą przypadki określone w pkt 1 - 3 tego przepisu. Wśród nich wymieniona została sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1). Sytuacja " braku "możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" odnosi się do hipotezy normy i wskazują sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia należności. Oznacza to, że organ dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu do tej sytuacji, jak i jej oceny faktycznej. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia tej sytuacji, w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowania przez organ uznania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie Organ dokonał niezbędnych ustaleń, lecz zaniechał analizy materiału dowodowego w celu ustalenia, czy przedstawiona przez skarżącą sytuacja życiowa i majątkowa pozwala na opłacenie zaległych składek. A zatem chodzi o taką sytuację, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dopiero pozytywne ustalenie takiej okoliczności powoduje konieczność rozważenia w ramach uznania administracyjnego, czy zaległe składki mogą być umorzone, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Tymczasem z treści zaskarżonej decyzji wynika, że Zakład wskazał, że wnioskodawczyni ma lekki stopień niepełnosprawności, dlatego może podjąć zatrudnienie na stanowisku przystosowanym do tego stopnia niepełnosprawności. Tymczasem organ ustalił, że skarżąca nie pracuje od 2004r., a od września 2006r. leczy się "[...]". Utrzymuje się z zasiłku z pomocy społecznej. Natomiast jej zatrudnienie o charakterze socjalnym, ma charakter okresowy. Zarobki osiągane z tego tytułu są niewystarczające dla zaspokojenia elementarnych potrzeb.

Organ nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, gdyż stan faktyczny ustalony w sprawie nie daje odpowiedzi, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ dopuścił się błędnej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Z powołanych unormowań wynika, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może nastąpić "w uzasadnionych przypadkach", których wystąpienie należy oceniać uwzględniając stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego. W związku z tym wykluczenie, ustalonej w toku postępowania administracyjnego, trudnej sytuacji finansowej skarżącego, jako przyczyny umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. było pozbawione podstaw i zasadzało się na błędnym zrozumieniu treści normy prawnej wyprowadzonej z powołanego przepisu. Uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach wskazują, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, zwłaszcza że w tym przypadku decyzja dotyczy kwestii mające zasadnicze znaczenia z punktu widzenia sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności powołał się w sposób ogólnikowy na zasadę uznaniowości w podjęciu tej decyzji. Nie rozważył, czy w przedmiotowej sprawie istnieją realne możliwości wyegzekwowania należności. Należy podkreślić, że przy rozpoznawaniu wniosku o umarzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku egzekucji zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. W zaskarżonej decyzji ocena taka nie została przeprowadzona, zatem postępowanie organu należy uznać za nieprawidłowe.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności uczynił to w sposób dowolny, w oderwaniu od instytucji uznania administracyjnego przyjętej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona, gdyż organ kierował się tylko interesem finansów ubezpieczeń, pomijając całkowicie interes skarżącej.

Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116).

Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem zgodności z prawem Sąd doszedł do przekonania, iż organ orzekający dla ustalenia zasadności wniosku skarżącego nie przeprowadził jego wszechstronnej oceny, w szczególności pod kątem rozważenia przesłanek zawartych w rozporządzeniu mającym w sprawie zastosowanie w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Tym samym naruszył w sposób istotny także treść art. 7, 77, 80, 86 i 107 kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ewentualnie uzupełnić materiał dowodowy, poprzez ustalenie z czego utrzymuje się skarżąca. Z danych dotyczących wydatków, nie ustalono kosztów jej utrzymania (kosztów wyżywienia i innych wydatków). Natomiast ustalone dochody pokrywają tylko koszty utrzymania mieszkania i leczenia.

Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wyjaśnić podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa oraz odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Organ jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.