Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 263/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 do ust. 4, art. 6 ust. 2 pkt 10
journal: Dz.U. 2003 nr 106 poz 1002
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt - tekst jednolity.
article: art. 5 ust. 1 pkt 2, ust. 9, art. 11
journal: Dz.U. 2008 nr 213 poz 1342
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt - tekst jednolity
article: art. 174 pkt 2, art. 193, art. 185
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Elżbieta Kremer (spr.) Protokolant Andrzej Nędzarek po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 840/09 w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ochrony zwierząt uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2009r., sygn.akt IV SA/Wa 840/09 oddalił skargę J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...] w przedmiocie ochrony zwierząt.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2009r., wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego

oraz art. 6 ust.2 pkt 10, art. 7 ust. ust.1, ust.1a, ust.1b i ust.2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ochronie zwierząt ( Dz.U. Nr 111, poz.724 z późn.zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Pomiechówek z dnia [...] stycznia 2009r. dotyczącą czasowego odebrania J. T. jednego psa rasy [...] oraz przekazaniu psa do Pogotowia i Straży dla Zwierząt w Trzciance, a kosztami transportu, leczenia weterynaryjnego i pobytu psa w Pogotowiu postanowiono obciążyć właścicielkę psa J. T..

Z uzasadnienia z zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w dniu 7 stycznia 2009r. na podstawie art.7 ust.3 w zw. z art. 6 ust.2 ustawy o ochronie zwierząt wpłynął do organu I instancji wniosek ( z daty 27 grudnia 2008r.) Prezesa Pogotowia i Straży dla Zwierząt w Trzciance o czasowe odebranie J. T. oraz jej mężowi jednego psa rasy [...]. Organ II instancji po dokonaniu analizy akt sprawy pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art.6ust.2 i art.7 ust.1 ustawy o ochronie zwierząt wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że zwierzę utrzymywane było w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywane w stanie rażącego niechlujstwa.

W skardze sądowej J. T. podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, albowiem należycie opiekuje się swoimi zwierzętami i nic nie wskazywało, że pies [...] jest chory. Pies jest zwierzęciem znalezionym przez skarżącą i w dacie znalezienia znajdował się w złym stanie. Wskazała również, że w decyzji nie ma określonej kwoty kosztów leczenia i transportu zwierzęcia, a nadto, że nie jest w stanie pokryć kosztów z uwagi na swoją trudną sytuację finansową.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wnosiło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem stwierdził, że skarga nie jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art.6 ust.2 ustawy o ochronie zwierząt przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczenie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności: zgodnie z ust.2 pkt 10 utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego niechlujstwa oraz w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji. Stosownie zaś do treści art.7 ust.1 ustawy zwierzę traktowane w sposób określony w art.6 ust.2 może być czasowo odebrane właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce pobytu zwierzęcia i przekazane: schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę domowe lub laboratoryjne ...Decyzja o której mowa w ust.1 podejmowana jest z urzędu lub na wniosek Policji, lekarza weterynarii lub upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt ( art.7 ust.1a ustawy). Przekazanie zwierzęcia następuje za zgodą podmiotu, któremu zwierzę ma być przekazane ( art.7 ust.1b) . Koszty transportu, utrzymania i koniecznego leczenia odebranych zwierząt ponosi ich dotychczasowy właściciel lub opiekun ( art.7 ust.4 ustawy). W trakcie postępowania ustalono, że powyższe przesłanki zostały spełnione. Wnioskodawca we wniosku o odebranie psa wskazał na brak należytego pomieszczenia chroniącego przed zimnem, upałami i opadami atmosferycznymi, brak stałego dostępu do wody, niedożywienie, nie wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych ( co najmniej od 5 lat) brak opieki weterynaryjnej. W niniejszej sprawie, oceniając zebrany materiał dowodowy organ uznał, że pies utrzymywany jest w niewłaściwych warunkach bytowania i zaistniały przesłanki do orzeczenia o jego przymusowym odebraniu, a decyzje obu organów odpowiadają prawu.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnił, że wyrażają jedynie subiektywne przekonanie, że warunki w jakich przebywał pies, były warunkami odpowiednimi, które jednak nie znajdują potwierdzenia w ustaleniach organów, opartych na wiedzy specjalistycznej lekarza weterynarii. Natomiast co do podniesionej w skardze kwestii kosztów Sąd wskazał, że przepis art.7 ust.4 ustawy stanowi podstawę obciążenia skarżącej kosztami transportu, utrzymania i leczenia psa, a wysokość kosztów może zostać dopiero ustalona w odrębnej decyzji. Obawy skarżącej , że z uwagi na budżet domowy nie będzie mogła ponieść powyższych kosztów nie może być powodem uchylenia decyzji, albowiem w zaskarżonej decyzji organ nie rozstrzygał o ich wysokości, a jedynie wskazał podmiot zobowiązany do ich poniesienia.

Z tych też względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art.151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Od powyższego wyroku J. T. wniosła skargę kasacyjną w oparciu o treść art.173 § 1, art. 176 oraz art.177 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art.145 § 1 pkt.1 lit.c ustawy p.p.s.a w zw. z art.7 ust.1 pkt 1, 1b i 1c ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ochronie zwierząt poprzez nieuchylenie decyzji organu II instancji z powodu naruszenia przez organ administracji procedury odbierania psa poprzez przekazanie psa "Pogotowiu i Straży dla Zwierząt w Trzciance" w sytuacji gdy podmiot ten jest stowarzyszeniem o nieuregulowanym zezwoleniem na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie schronisk dla zwierząt statusie prawnym.

2) art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy p.p.s.a. w zw. z art.7 ust.4 w zw. z art.7 ust.1 ustawy, poprzez obciążenie skarżącej kosztami transportu, pobytu psa w Pogotowi i Straży dla Zwierząt w Trzciance, w sytuacji gdy obciążenie tymi kosztami może nastąpić jedynie w przypadku przekazania zwierzęcia do schroniska dla zwierząt, a nie podmiotowi trzeciemu nie mającemu statusu schroniska.

3) art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 6 ust.2 pkt 10 w zw. z art.4 pkt 17 ustawy poprzez uznanie, że zwierzę domowe, a więc przebywające tradycyjnie wraz z człowiekiem w jego domu, nieposiadające budy wystawionej na zewnątrz budynku jest podmiotem znęcenia się z powodu utrzymywania zwierzęcia w niewłaściwych warunkach bytowania.

4) art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy p.p.s.a. w zw z art. 6 ust.2 pkt 10 poprzez uznanie, że niestrzyżenie, czy trymowanie psa rasy [...] znalezionego przez skarżącą na ulicy już ze sfilcowaną sierścią stanowiło świadome dopuszczenie do zadawania bólu lub cierpień wskutek utrzymywania psa w stanie rażącego niechlujstwa, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że zachowanie skarżącej miało charakter świadomy i zawiniony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z art.7 ust.1 ustawy pies odebrany właścicielowi z powodu znęcania się nad nim może być przekazany jedynie do schroniska dla zwierząt . Prowadzenie schroniska dla zwierząt jest działalnością regulowaną, obwarowaną licznymi wymogami weterynaryjnymi, do prowadzenia której potrzebne jest zezwolenie odpowiedniego organu administracj. Stowarzyszenie "Pogotowie i Straż dla Zwierząt w Trzciance" nie prowadzi takiej działalności i nie jest schroniskiem dla zwierząt . Zgodnie z wyciągiem z KRS Stowarzyszenia ( nr KRS: 0000105547) zostało ono wykreślone z rejestru przedsiębiorców w 2006r. Stąd też brak podstaw prawnych do obciążenia skarżącej kosztami.

Wskazano również na treść art.6 ust.2 pkt 10 ustawy zgodnie z którym poprzez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie, albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpienia, w szczególności utrzymywanie ich w stanie rażącego niechlujstwa. Czyli ustalenia te powinny zawierać element zawinionego działania skarżącej. .Jednakże wobec ustalenia, że pies rasy [...] ma bardo grubą i kręconą sierść, która nie czesana parę dni ulega sfilcowaniu, co samo w sobie jest zjawiskiem w pełni naturalnym i nie stanowi wybiegu poza wzorzec dla tej rasy psa, nie można tym samym uznać, że niestrzyżenie psa stanowiło zawinione dzianie skarżącej mającej znamiona rażącego niechlujstwa. Skarżąca utrzymywała wiele psów, karmiła je, poiła i zapewniała warunki do bytowania. jedynie ten jeden pies rasy [...] został zakwalifikowany do odbioru, co do pozostałych psów uznano, że utrzymywane są w należytym stanie. Fakt ten stanowi o braku winy i tym samym świadomości skarżącej w zadawaniu psu bólu poprzez nieusuwanie filców i kołtunów. Pies przebywał w domu, a więc brak budy nie mógł stanowić o braku odpowiedniego pomieszczenia do bytowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art.183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art.183 § 2 p.p.s.a..

Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie zasługuje na uwzględnienie

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie : art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy p.p.s.a w zw. z art.7 ust.1 pkt 1, 1b i 1c, ust.4 w zw. z art 6 ust.2 pkt 10 w zw. z art.4 pkt 17 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ochronie zwierząt. Należy stwierdzić, że wskazany w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. powiązany został z naruszeniem wskazanych przepisów ustawy o ochronie zwierząt, a nie z naruszeniem przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji. Z uzasadnienia zaś skargi kasacyjnej wynika, że sformułowane zarzuty dotyczą naruszenia przepisów procedury przez organ i niewykonaniu obowiązku należytej kontroli działalności organów przez Sąd pierwszej instancji. Modelowo zatem sformułowany zarzut naruszenia przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji powinien być na gruncie art.174 pkt 2 p.p.s.a. powiązany z naruszeniem przez organy odpowiednich przepisów regulujących postępowanie administracyjne. Wskazując jednak na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Pełnym Składzie z dnia 26 października 2009r. ( I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1 ) należy uznać, że brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów p.p.s.a. z przepisami k.p.a. nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów.

Odnosząc się do wskazanych przez skarżącą kasacyjnie zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić co następuje:

Artykuł 6 ust.2 pkt 10 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ochronie zwierząt ( Dz.U. z 2003r., Nr 106, poz.1002 ze zm.) stanowi, że przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień zwierząt, a w szczególności m.in. utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego niechlujstwa. W myśl art.7 ust.1 ustawy zwierze traktowane w sposób określony w art.6 ust.2 pkt 10 może być czasowo odebrane właścicielowi na podstawie decyzji wójta ( burmistrza, prezydenta miasta ). Sąd wskazał na treść powyższych przepisów i stwierdził, że materiał dowodowy sprawy dawał podstawę do przyjęcia, że organy prawidłowo przepis ten w sprawie zastosowały.

Tym czasem zarzut naruszenia art.7 ust.1 ustawy jest zasadny, albowiem jak wynika z akt administracyjnych w niniejszej sprawie decyzja o czasowym odebraniu psa w rzeczywistości podjęta została w trybie art.7 ust.3 ustawy. Przesłanki wydania decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia w sytuacji o jakiej mowa w z art.7 ust.3 ustawy są dodatkowo określone w stosunku do regulacji z art.7 ust.1 ustawy, tzn. dla zastosowania art.7 ust.3 ustawy nie wystarczy spełnienie przesłanki z art.6 ust.2, ale konieczne jest spełnienie dodatkowych przesłanek takich jak: przypadek niecierpiący zwłoki, dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu. Ponadto decyzja o odebraniu zwierzęcia, która podejmowana jest w trybie art.7 ust.3 ustawy, odmiennie niż w trybie art.7 ust.1 ustawy, zapada wówczas gdy zwierzę zostało już faktycznie odebrane. Mimo, że w chwili wydawania decyzji zwierzę nie przebywa już u swojego właściciela, to organ prowadząc postępowanie i wydając decyzję w trybie art.7 ust.3 ustawy orzeka o czasowym odebraniu zwierzęcia, jeżeli spełnione są przesłanki określone w tym przepisie. Tym samym postępowanie organu nie może się ograniczać wyłącznie do akceptacji czynności faktycznych podmiotu, który jest upoważniony do fizycznego wcześniejszego odebrania zwierzęcia. Postępowanie w przedmiocie odebrania zwierzęcia jest postępowaniem administracyjnym do którego mają zastosowanie przepisy kpa z zmianami wynikającymi z art.7 ust.2 i 2a ustawy , czyli dotyczące natychmiastowej wykonalności decyzji i terminów dotyczących wniesienia odwołania i rozpoznania odwołania. Tym samym organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący i pełny ustalić stan faktyczny sprawy, a następnie dokonać jego prawnej oceny. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie ograniczone zostało do oceny wniosku i dokumentów przedłożonych przez Pogotowie i Straż dla Zwierząt w Trzciance z wniosku których zostało wszczęte postępowanie w sprawie, natomiast organ nie podejmował żadnych własnych ustaleń w sprawie. Takich ustaleń brak m.in. co do adresata decyzji, wniosek o wszczęcie postępowania dotyczył bowiem zarówno J. T. jak i jej małżonka , adresatem decyzji jest zaś J. T.. Organ I instancji nie podejmował żadnych czynności celem ustalenia kto jest rzeczywiście stroną wszczętego postępowania administracyjnego. Samo postępowanie toczyło się bez udziału strony, która nie była zawiadomiona o wszczętym postępowaniu, nie brała w nim czynnego udziału nie mogła się wypowiedzieć i ustosunkować do przedstawionego materiału dowodowego.

Zarówno organy administracyjne orzekając w sprawie jak i Sąd pierwszej instancji sprawując kontrolę działalności administracji publicznej wskazując, na treść z art.7 ust.1 ustawy, zgodnie z którym zwierzę traktowane w sposób określony w art.6 ust.2 może być czasowo odebrane ograniczyły swoje rozważania do tej przesłanki stwierdzając, że materiał dowodowy sprawy przedłożony przez wnioskodawcę dawał podstawę do przyjęcia, że organy prawidłowo przepis ten w sprawie zastosowały. Natomiast pominięte zostały dodatkowe przesłanki wynikające z art.7 ust.3 ustawy mimo, że jak wynika z okoliczności faktycznych sprawy, ten przepis winien znaleźć zastosowanie w sprawie.

Zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art.7 ust.1 pkt 1 ustawy , polegający na nie wyjaśnieniu, czy przekazanie psa Pogotowiu i Straży dla Zwierząt w Trzciance jest przekazaniem do schroniska dla zwierząt o którym mowa w powołanym przepisie. Z przedłożonego do wniosku odpisu statutu Stowarzyszenia Pogotowie i Straż dla Zwierząt z § 1 ust.2 wynika jakie cele realizuje Stowarzyszenie, natomiast z § 7 wynika w jaki sposób realizuje wskazane wcześniej cele. W śród wskazanych w § 7 w pkt 1 do 13 statutu form działalności i aktywności jakie realizuje Stowarzyszenie nie ma wskazanego prowadzenia schroniska dla zwierząt, w całym statucie nie ma informacji na ten temat. Organy administracyjne nie podjęły i nie dokonały żadnych wyjaśnień w tej kwestii. Schroniska dla zwierząt mogą być prowadzone przez różne podmioty mające różny status prawny. Jednak prowadzenie schronisk dla zwierząt jest działalnością nadzorowaną z punktu widzenia wymagań weterynaryjnych, które muszą być spełnione. Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt ( Dz.U. z 2008, Nr 213, poz.1342 ) podjęcie działalności nadzorowanej w postaci prowadzenia schroniska dla zwierząt wymaga zgłoszenia powiatowemu lekarzowi weterynarii ( art.5 ust.1 pkt 2 ustawy ), który wydaje decyzje o nadaniu temu podmiotowi weterynaryjnego numeru identyfikacyjnego ( art.5 ust.9 ustawy ). Nadto powiatowy lekarz weterynarii prowadzi rejestr podmiotów prowadzących działalność nadzorowaną , w tym również podmiotów prowadzących schroniska dla zwierząt ( art. 11 ustawy ). Powyższe zagadnienie nie było przedmiotem ustaleń i wyjaśnień organów, tym samym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący niewyjaśnienia, czy Pogotowie i Straż dla Zwierząt w Trzciance prowadzi schronisko dla zwierząt jest zasadny.

Odnośnie zaś zarzutu dotyczącego naruszenia art.7 ust.4 ustawy tj obciążenia skarżącej kosztami transportu i pobytu psa w Pogotowiu i Straży dla Zwierząt w Trzciance należy stwierdzić, że zarzut ten jest o tyle przedwczesny, że nie zostały wyjaśnione wskazane wyżej okoliczności stanu faktycznego.

Biorąc pod uwagę, że skarga kasacyjna miała usprawiedliwione podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego - wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art.209 i 210 p.p.s.a mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonana pomoc prawną należne od Skarby Państwa ( art.250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjnym w postępowaniu określonym w art.258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm. ) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.