Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1780/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 2, art 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art 5
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
article: art 1 ust3
journal: Dz.U. 1918 nr 21 poz 67
law: Dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.
article: art 134 par 1, art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 8, 77, 107, 156 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2012 r. sprawy ze skarg M. B., A. B., A. S. i J. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia i zarządzenia - oddala skargi -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011r. Nr [...] Minister Gospodarki działając na podstawie art. 138§ 1 pkt 1, w związku z art. 127§ 3 Kodeksu postępowania administracyjnego /Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm./, po rozpatrzeniu wniosków: J. S., A. i M. B. oraz J. S. utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2011r., znak: [...].

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., Minister Gospodarki, na podstawie art. 156 1 pkt 2, w związku z art. 157 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 2 października 1991 D. C., reprezentowanej przez pełnomocników: adw. J. S. i adw. R. N., w pkt I stwierdził nieważność: zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "M.", natomiast w pkt II stwierdził nieważność orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r., znak: [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa "M".

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ orzekający uznał, iż w odniesieniu do ww. przedsiębiorstwa, nie istniały, określone dekretem Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego /Dz. U. RP. Nr 21, poz. 67/, przesłanki uzasadniające ustanowienie nad nim przymusowego zarządu państwowego. W tym stanie rzeczy stwierdził, że ww. zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad omawianym przedsiębiorstwem nosiło cechy rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 Kpa, co skutkowało koniecznością dokonania oceny skutków prawnych jakie wywołało przedmiotowe zarządzenie.

Ustalono, iż cechą charakteryzującą ustanowienia nad przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego, w trybie dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r., był fakt, iż miało ono charakter odwracalny, nie skutkując zmianami prawnorzeczowymi. Powołane wyżej zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "M. ", nie wywoływało zatem skutków rzeczowych, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania przedsiębiorstwem przez jego właściciela. Miało też w założeniu charakter odwracalny i nie oznaczało upaństwowienia przedsiębiorstwa, czy jakiejkolwiek zmiany stosunków własnościowych. Mając na uwadze, że oceniane zarządzenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 §2 Kpa, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji.

Z kolei, w odniesieniu do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości w dniu [...] marca 1965 r., znak: [...], stwierdzającego przejście ww. przedsiębiorstwa na własność Państwa, Minister Gospodarki stwierdził nieważność tego orzeczenia, wskazując że przedmiotowe orzeczenie nie tworzyło nowego stanu prawnego, lecz potwierdzało jedynie zaistniały stan faktyczny. Miało charakter deklaratoryjny i stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i innych rejestrach publicznych Państwa jako właściciela przedsiębiorstwa i jego mienia.

Uznano zatem, że skoro zarządzenie o ustanowieniu zarządu przymusowego dotknięte było kwalifikowaną wadą prawną, przyjąć należy, iż wadą taką dotknięte było również orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Ustalenie bowiem, iż nie było podstaw do ustanowienia tego zarządu wskazuje, iż nie było podstaw do przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa. Wyeliminowanie z obrotu prawnego zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., znak [...] powoduje zatem zniesienie jego skutków prawnych od dnia wydania tej decyzji, co oznacza, że w dniu [...] marca 1965r., tj. w dacie wydania decyzji o przejściu z mocy prawa na własność Państwa przedsiębiorstwa "M. " nie zachodziły przesłanki wymienione w art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Brak przesłanek materialnoprawnych, wynikających z cytowanego powyżej przepisu, oznacza, że nie było podstaw prawnych do przejścia na własność Skarbu Państwa ww. przedsiębiorstwa, co ma znamiona rażącego naruszenia prawa. Stwierdzenie, że ww. orzeczenie nacjonalizacyjne zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa skutkowało koniecznością dokonania oceny skutków prawnych jakie ono wywołało, zgodnie z art. 156 § 2 Kpa.

Mając na uwadze fakt, iż przedmiotem ocenianej decyzji było ww. przedsiębiorstwo, jako całokształt zorganizowanych jego składników majątkowych, dla celów oceny skutków prawnych tej decyzji, należało w pierwszej kolejności ustalić, czy obecnie istnieje przedmiot ww. decyzji nacjonalizacyjnej, tj. przedsiębiorstwo pn. "M.", jako zorganizowana całość. Ponieważ postępowanie wyjaśniające wykazało, iż w chwili obecnej jedynym składnikiem majątkowym znacjonalizowanego przedsiębiorstwa jest nieruchomość, położona w R. o łącznej powierzchni ca 4200 m2, na której położony był młyn i tartak / inne składniki majątkowe młyna i tartaku, tj. maszyny i urządzenia, z racji ich nietrwałego charakteru i znacznego upływu czasu, uznano za złomowane/, a zatem nieistniejące, uznano, że nadal istnieje niezbędne minimum składników przedsiębiorstwa /nieruchomość/, a zatem może być względem niego dokonana ocena, czy ww. orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r., w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa, wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Minister Gospodarki w zaskarżonej decyzji stwierdził, że w następstwie wydania ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego nastąpił dalszy obrót cywilno - prawny w zakresie nieruchomości objętych postępowaniem, poprzedzony decyzjami Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r., i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1971 r. Powołując się na utrwalone orzecznictwo sądowo-administracyjne, w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych przyjął, iż sam fakt, że nieruchomość nabyta przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnych została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, iż decyzja nacjonalizacyjna, wydana z rażącym naruszeniem prawa, wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 §2 Kpa.

Ewentualne skutki prawne wywołane przez pozostające nadal w obrocie prawnym ww. decyzje oraz późniejsze zdarzenia prawne /obrót cywilnoprawny/ nadal wiążą i mogą być oceniane jedynie w odrębnych postępowaniach nadzorczych przed właściwymi organami /w sprawach tych nie istnieje właściwość Ministra Gospodarki/.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Ministra Gospodarki, orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r., nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156§ 2 Kpa, w związku z czym orzeczono jak w punkcie II sentencji.

Wnioskami z dnia 10 maja 2011 r.: J. S. oraz A. i M. B., działając na podstawie art. 127 § 3 Kpa, wnieśli do Ministra Gospodarki wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu przedmiotowych wniosków wskazali, iż wyżej wymienione decyzje wywołały trwałe skutki prawne, jakimi była sprzedaż wydzielonych części nieruchomości przez syndyka masy upadłościowej. Wskazano, iż "działka nr [...] oraz [...], zgodnie z Prawem Upadłościowym z 1934 r. oraz Prawem Upadłościowym i Naprawczym z 2003r. sprzedaż przez syndyka jest traktowana jako sprzedaż w trybie egzekucyjnym czyli wolna od wad prawnych, zatem decyzja wykracza poza Kodeks Postępowania Administracyjnego, gdyż ma charakter przywracający uprawnienia, które wygasły z mocy prawa".

W dniu 16 maja 2011 r. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił również J. S., zarzucając przedmiotowej decyzji naruszenie przepisów postępowania, w postaci art. 7, 87, 77, 107 oraz 156 §2 Kpa, wnosząc ponadto o zmianę omawianej decyzji w całości. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wskazano, iż zgodnie z art. 156 §2 Kpa, negatywną przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji są jej skutki prawne, które mają znamię nieodwracalnych. Zdaniem wnioskodawcy nieodwracalność skutków prawnych, na gruncie ww. art. 156 §2 Kpa, należy rozpatrywać nie w sferze faktów, a wyłącznie na płaszczyźnie obowiązującego prawa i instytucji prawnych, jakimi posługuje się w swoim działaniu organ administracji publicznej. Powołując się na orzecznictwo sądowo - administracyjne, J. S. wskazał, iż przez nieodwracalne skutki prawne należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony ostateczną decyzją organu, nie może być zweryfikowany (uchylony lub zmieniony), przy pomocy środków dostępnych na gruncie Kpa. Podkreślono, iż sam organ wskazał, iż poza jego właściwością, a także "poza drogą postępowania administracyjnego" jest odwrócenie skutków prawnych, jakie przyniosły ww. decyzje, wydane w następstwie decyzji nacjonalizacyjnej.

Powołując się na uchwałę NSA (5) z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4-7/98 (ONSA

1999, Nr 1, poz. 13), wnioskodawca wskazał, iż decyzja, która wywołuje skutki w sferze prawa cywilnego bezpośrednio, powinna być usunięta z obrotu prawnego, poprzez stwierdzenie jej nieważności, natomiast decyzja wywołująca skutki w sferze prawa cywilnego pośrednio, z uwagi na nieodwracalny skutek, kwalifikuje się tylko do stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. Ponadto skarżący zwrócił uwagę na fakt, iż budynki na nieruchomości uległy całkowitej degradacji, a zatem z przedsiębiorstwa "M. " pozostał jedynie grunt z ruiną części młyna - słusznie uznaną za element złomowany. W takiej sytuacji, zdaniem skarżącego teza organu o istnieniu "minimum przedsiębiorstwa" - w oparciu o istnienie nieruchomości - jest nieuprawniona, gdyż żaden przepis prawa nie wprowadza takiej definicji, a nieruchomość, została wymieniona w art. 40 Kh jako przykładowy element, mogący wchodzić w skład przedsiębiorstwa. Nie stanowi ona natomiast szczególnego składnika przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo musi być bowiem rozumiane jako zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych, przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. W konsekwencji uznano, iż przedstawiona przez skarżącego teza prowadzi do wniosku, iż w chwili obecnej brak jest przedmiotu decyzji, tj. zarządzenia z dnia [...] lipca 1953 r., o ustanowieniu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego oraz orzeczenia z dnia [...] marca 1965 r. o stwierdzeniu przejścia przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Wnioskodawca podkreślił również, że w uzasadnieniu decyzji organ nie odniósł się do faktu, iż działka nr [...] o pow. 1950 m2, na której znajdował się młyn w R. została sprzedana przez syndyka masy upadłościowej, a zatem nie dokonał oceny trwałości skutków prawnych sprzedaży części nieruchomości omawianego przedsiębiorstwa, tj. ww. działki przez syndyka masy upadłościowej, co na podstawie art. 120 Prawa Upadłościowego, traktowane jest jako sprzedaż w trybie egzekucyjnym, a więc wolne od praw i obciążeń osób trzecich, z wyjątkiem podatkowych, ciążących na nieruchomości. Za niewłaściwe uznano również pominięcie przez Ministra Gospodarki uchwały składu 7 sędziów z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP 90/10, w której wskazano, iż rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jako właściciela nieruchomości. Ponadto powołano się również na uchwałę SN(7) z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92 (OSNCP 1992, Nr 12, poz. 211, z glosą A. Adamiak), w której wskazano, iż " (...) zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji ". Po powtórnej, wnikliwej analizie całości zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, przy szczególnym uwzględnieniu podniesionych przez skarżących zarzutów, organ uznał, iż nie znajduje podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2011 r. i w całości podtrzymuje stanowisko w niej zawarte.

W tym stanie rzeczy organ orzekający ustalił , iż legitymacja prawna D. C., w przedmiotowej sprawie wynika z następujących dokumentów: wspólnego poświadczenia dziedziczenia po zmarłym F. P. (...)" wydanego przez Sąd Grodzki w T. w dniu [...] października 1946 r., sygn. akt [...]; odpisu skróconego aktu małżeństwa C. A. i P. D., poświadczonego przez Urząd Stanu Cywilnego w T. w dniu 7 grudnia 1998 r.; wyciągu z aktu małżeństwa S. J. i C. D., wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego W. w dniu 14 grudnia 1975 r.; postanowienia Sądu Rejonowego dla W. w W., Wydział I Cywilny z 2008 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po L. P.; postanowienia Sądu Okręgowego w C. i sądu rejestrowego/, z dnia [...] stycznia 1936 r., sygn. akt [...], o wpisaniu do Rejestru Handlowego dział [...] nr [...], przedsiębiorstwa pn. "M."; świadectwa przemysłowego: Nr [...] i Nr [...] /, wydanego przez Urząd Skarbowy w T.; rejestrów (aktów) notarialnych: nr [...] na rok 1928, nr [...] na rok 1931, nr [...] nr rok 1931; postanowienia Sądu Rejonowego w T., I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2007 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie; postanowienia Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] listopada 2007 r., sygn. akt [...] o odrzuceniu skargi kasacyjnej na postanowienie Sądu Rejonowego w T., I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2007 r.

Na podstawie dokumentacji archiwalnej pozyskanej w toku prowadzonego postępowania, ustalono iż zarówno w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego, tj. w dniu [...] lipca 1953 r., jak i w dacie nacjonalizacji przedsiębiorstwo pn. "M.", stanowiło własność spadkobierców F. P., zmarłego 20 kwietnia 1946 r. - tj. D. C. i L. P. Wskazane spadkobierczynie były również współwłaścicielkami nieruchomości położonej w R. o pow. 4200 m2, na której zorganizowane było ww. przedsiębiorstwo - od dnia 3 stycznia 1957 r., co wynika z postanowień: Sądu Rejonowego w T., I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2007 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie z dniem 3 stycznia 1957 r., oraz Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] listopada 2007 r., sygn. akt [...] - a także odpisów zupełnych Ksiąg Wieczystych Nr [...], Nr [...], Nr [...], prowadzonych przez Sąd Rejonowy w T., IV Wydział Ksiąg Wieczystych, w których wpisano ostrzeżenia o niezgodności wpisów z rzeczywistym stanem prawnym. We wskazanych wyżej orzeczeniach Sąd stwierdził, iż F. L. a od 1931 r. F. P., posiadali samoistnie przedmiotowe nieruchomości, pozostając do tego w dobrej wierze odnośnie przysługujących im uprawnień. To samo należy odnieść do spadkobierczyń F. P., czyli do żony L. P. oraz córki D. C. Z tego względu, w szczególności w ocenie Sądu Okręgowego w B., zawartej w postanowieniu z dnia [...] listopada 2007 r. należało przyjąć, iż wnioskodawczyni oraz jej poprzedniczka prawna – L. P. posiadały przedmiotowe nieruchomości w dobrej wierze, a nabycie prawa własności tych nieruchomości przez zasiedzenie nastąpiło w dniu 3 stycznia 1957 r. Ukształtowany ww. postanowieniami sądów powszechnych stan prawny oznacza, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz. U. Nr 11, poz. 37/ współwłaścicielkami nieruchomości były, jak wyżej wskazano, wnioskodawczyni oraz L. P. Okoliczność ta potwierdza zatem jedynie interes prawny wnioskodawczyń w niniejszym postępowaniu i stan prawny ww. nieruchomości w dacie wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego. Po nacjonalizacji nieruchomość ta była przedmiotem obrotu prawnego, co wpłynęło na jej status własnościowy i tym samym krąg stron postępowania. Zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., znak: [...] nad ww. przedsiębiorstwem ustanowiono przymusowy zarząd państwowy, powierzając go jednocześnie Z. w T. Objęcie składników majątkowych przedmiotowego przedsiębiorstwa przez przymusowego zarządcę państwowego nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym, sporządzonym w dniu [...] lipca 1953 r. Wskazane zarządzenie zostało następnie zmienione m.in. zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1955 r., w zakresie zmiany przymusowego zarządcy, czyli powierzenia przymusowego zarządu przedsiębiorstwu pn. F. w F., a następnie zarządzeniem z dnia [...] października 1955 r. – R. w C. Mając na uwadze ocenę, czy przy wydawaniu wskazanych w sentencji decyzji administracyjnych wystąpiły przesłanki z art. 156 §1 pkt 2 Kpa, organ orzekający ustalił, że materialnoprawną podstawę zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r. stanowiły przepisy dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego /Dz. U. RP. Nr 21, poz. 67/, w brzmieniu rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 25 maja 1927 r. /Dz. U. Nr 49, poz. 437/. Powołany dekret stanowił, iż przymusowy zarząd państwowy ustanawia się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Wymienione przesłanki musiały zachodzić kumulatywnie - brak jednej z nich wykluczał możliwość ustanowienia nad ww. przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego. W związku z tym w niniejszej sprawie należało rozważyć, czy funkcjonowanie przedmiotowego przedsiębiorstwa leżało w interesie Państwa (w rozumieniu art. 1 ust. 3 ww. dekretu), a następnie czy groził mu bezruch bądź było w bezruchu /wyrok NSA z dnia I grudnia 1999 r. sygn. IV SA 1126/98/. Zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie Państwa. Pojęcie "leży w interesie Skarbu Państwa" oznaczało, iż rygorem ustanowionym w tym dekrecie mogły być objęte wyłącznie przedsiębiorstwa, bez działania których Państwo nie mogłoby spełniać swoich podstawowych funkcji. Rozciąganie działania dekretu na drobne zakłady przemysłowe o charakterze lokalnym, jakie miało miejsce w okresie pierwszego dziesięciolecia PRL uznane być musi za naruszenie prawa, albowiem przepisów o charakterze restrykcyjnym nie można interpretować rozszerzająco /wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 stycznia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1598/05/.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy organ stwierdził, że przedsiębiorstwo "M." nie mogło być uznane za przedsiębiorstwo o podstawowym, czy też strategicznym znaczeniu dla gospodarki narodowej, którego utrzymanie w ruchu miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa, szczególnie, przy uwzględnieniu profilu produkcji, tj.: przemiał zbóż i profilowanie desek, lokalny charakter oraz niewielkie zatrudnienie, które, jak wynika z załącznika nr 8 do ww. protokółu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] lipca 1953 r. kształtowało się na poziomie 6 pracowników w młynie oraz 2 w tartaku, łącznie 8 osób.

Nie została również spełniona druga przesłanka ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad omawianym przedsiębiorstwem. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego było ono czynne. Okoliczność ta wynika m. in. z załącznika nr 7 do ww. protokółu zdawczo - odbiorczego, w którym zaznaczono m.in., iż "przedsiębiorstwo" to prowadziło "księgi handlowe składające się z księgi głównej, kasowej, dłużników i wierzycieli, (..) oraz przemiałowej". Księgowość prowadzona (...) była na bieżąco. Stan kasy na dzień [...] lipca 1953 r. wyniósł 847,38 zł. Należności omawianego przedsiębiorstwa kształtowały się na poziomie 10796,62 zł, a zobowiązania na poziomie 4072,76 zł. Przedmiotowe przedsiębiorstwo posiadało konto w Gminnej Kasie Spółdzielczej w T. (...)" z saldem na dzień [...] lipca 1953 r. w wysokości 12636,14 zł. Dodatkowo, jak wyżej wskazano, w przedsiębiorstwie tym zatrudnionych było 8 pracowników, w tym 2 uczniów. Przedsiębiorstwo pn. "M." w dacie ustanowienia nad nim przymusowego było zatem czynne. Krótkotrwałe unieruchomienie młyna, o czym jest wzmianka w załączniku nr 4 do protokółu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] lipca 1953 r., spowodowane było koniecznością przeprowadzenia kapitalnego remontu maszyn i urządzeń. W odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie istniały zatem, określone ww. dekretem z dnia 16 grudnia 1918 r., przesłanki uzasadniające ustanowienie nad nim przymusowego zarządu państwowego.

W tym stanie rzeczy organ orzekający uznał, że zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. "M." wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 Kpa.

Stosownie zaś do art. 156 §2 Kpa, nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Zagadnienie nieodwracalności skutków prawnych decyzji reguluje orzecznictwo sądowoadministracyjne, w którym wielokrotnie wyrażony został pogląd, że nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło łub podmiot, któremu prawo przysługiwało utracił zdolność do jego zachowania, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Pojęcie to należy analizować nie w sferze faktów, lecz wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i środków prawnych, jakimi posługuje się w swoim działaniu organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 444/05). Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1796/00, LEX nr 81755). Skutkiem prawnym zarządzenia, wydawanego w trybie dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. było ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami. Wskazany skutek prawny wynikał ze stosunku administracyjnoprawnego, opartego na normach mateńalnoprawnych, określonych w ww. dekrecie z 16 grudnia 1918 r. i wpływających na zakres praw i obowiązków jego uczestników. Cechą charakteryzującą ustanowienie nad przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego, jest okoliczność, iż ww. decyzja administracyjna wywierała bezpośrednie skutki w przeciągu całego okresu wykonywania wskazanego zarządu. Przymusowy zarządca (funkcja ta mogła być powierzana kolejno kilku podmiotom państwowym), miał zgodnie z art. 6 ww. dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. uprawnienia do zarządzania powierzonym mu przedsiębiorstwem i do wykonywania czynności prawnych, dotyczących tego zarządu. Miał zatem prawo do dysponowania składnikami przedsiębiorstwa oraz do ich eksploatacji. Omawiane zarządzenie Ministra Przemysłu i Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem nie wywoływało zatem skutków rzeczowych, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania tym przedsiębiorstwem przez jego właściciela. Miało też w założeniu charakter odwracalny i nie oznaczało upaństwowienia przedsiębiorstwa, czy też zmiany stosunków własnościowych. Mając na uwadze, że ww. zarządzenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 2 Kpa, należało utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie jej pkt I.

Tryb nacjonalizacji przedsiębiorstw, nad którymi został ustanowiony przymusowy zarząd państwowy, normowały przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Zgodnie z art. 2 i 9 ww. ustawy przedsiębiorstwa pozostające w dniu jej wejścia w życie pod przymusowym zarządem państwowym przechodziły z mocy prawa na własność Państwa bez odszkodowania, przy czym podstawą do ujawnienia w księgach wieczystych, rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz praw rzeczowych, stanowiących składnik majątkowy przejętego przedsiębiorstwa, było orzeczenie ministra stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa. Orzeczenie to miało charakter deklaratoryjny, zatem jedynie potwierdzało, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorstwa, jego upaństwowienie z mocy samego prawa. W dniu [...] marca 1965 r. Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości wydał, na podstawie art. 9 ust 2 oraz art. 17 pkt 2 lit b w związku z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym [Dz. U. Nr 11, poz. 37/ orzeczenie, znak: [...], stwierdzające przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa "M.". Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r., nie tworzyło nowego stanu prawnego, lecz potwierdzało jedynie zaistniały stan faktyczny.

Zgodnie z aktualnie obowiązującą linią orzecznictwa "skoro zarządzenie o ustanowieniu zarządu przymusowego dotknięte było kwalifikowaną wadą prawną, uznać należy, iż wadą taką dotknięte było również orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Jeżeli bowiem podstawę materialnoprawną orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa stanowił art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, stanowiący iż przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w niniejszej ustawie, ustalenie iż nie było podstaw do ustanowienia tego zarządu wskazuje, iż nie było podstaw do przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa" /por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2207/10/.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzono, że skoro ww. zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. ".", zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, to skutek ten rozciąga się również na orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r., znak: [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa "M.". Ocenić należało zatem skutki prawne jakie ono wywołało. Jak wskazano bowiem powyżej, zagadnienie nieodwracalności skutków prawnych decyzji reguluje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wielokrotnie został wyrażany pogląd, że nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo przysługiwało utracił zdolność do jego zachowania, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Pojęcie to należy przy tym analizować nie w sferze faktów, lecz wyłącznie na płaszczyźnie obowiązującego prawa i środków prawnych, jakimi posługuje się w swoim działaniu organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 1987 r., sygn. akt I SA 1406/86, z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 444/05). Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać, mając na uwadze zakres kompetencji organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., sygn. akt III

AZP4/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 211 i OSP 1993., nr 5, poz. 104, wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1796/00, LEX nr 81755, wyrok NSA z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt OSK 1773/04, wyroki WSA: z dnia 18 września 2006 r., sygn. Akt l SA/Wa 133/06, z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2426/06).

Należy przy tym zaznaczyć, iż organ administracji publicznej, aby mógł działać we właściwych formach władczych i jednostronnych, a więc imperatywnych formach działania, takich jak wydawanie aktów administracyjnych generalnych lub indywidualnych, musi zawsze mieć wyraźnie upoważnienie ustawowe. Przy braku wyraźnego upoważnienia ustawy, organ administracji publicznej w ogóle nie może działać w formach władczych, a jeżeli wyda decyzję nie mająca podstawy w przepisach ustawowych, to będzie ona obarczona wadą, powodującą jej nieważność. Tę generalną zasadę, fundamentalną dla państwa prawa, trzeba odnieść do pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych. Mając na uwadze fakt, iż przedmiotem ocenianej decyzji było ww. przedsiębiorstwo, jako całokształt zorganizowanych jego składników majątkowych, dla celów oceny skutków prawnych tej decyzji, należy w pierwszej kolejności ustalić, czy obecnie istnieje przedmiot ww. decyzji nacjonalizacyjnej, tj. przedsiębiorstwo pn. "M. ", jako zorganizowana całość. Przedmiotem orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r. było, jak wyżej wskazano, przedsiębiorstwo pn. "M.", w rozumieniu art. 40 KH z 1934 r., którego składniki majątkowe zostały szczegółowo wymienione w protokole zdawczo - odbiorczym z dnia [...] lipca 1953 r., z przekazania omawianego przedsiębiorstwa przymusowemu zarządcy państwowemu, stosownie do zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., znak [...]. W skład przedmiotowego przedsiębiorstwa wchodziły w szczególności ruchomości /maszyny i urządzenia! oraz nieruchomość położona w R. o pow. 4200 m2, na której funkcjonowało, oznaczona aktualnie jako działki: nr [...] o powierzchni ca 0,2080 ha /Księga Wieczysta Nr [...]/; nr [...] o powierzchni 0,129 1 ha Księga Wieczysta Nr [...]/; nr [...] o powierzchni 709 m2 Księga Wieczysta Nr [...]/. Postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie wykazało, iż jedynym obecnie składnikiem majątkowym znacjonalizowanego przedsiębiorstwa jest nieruchomość, na której zorganizowane było przedmiotowe przedsiębiorstwo. Inne bowiem składniki majątkowe młyna i tartaku /ruchomości, tj. maszyny i urządzenia, należy uznać, z racji ich nietrwałego charakteru i znacznego upływu czasu /obecnie prawie 58 lat/ od objęcia ich przymusowym zarządem państwowym, za złomowane, a zatem nieistniejące.

W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że mimo iż aktualnie nie istnieją składniki ruchome powyższego młyna i tartaku /skutek faktyczny, a nie prawny/, to istnieje jednak nadal niezbędne minimum składników przedsiębiorstwa /nieruchomość/, które może być przedmiotem ochrony prawnej i obrotu gospodarczego. Istnieje więc przedmiot unieważnionej decyzji /przedsiębiorstwo w znaczeniu jego niezbędnego do istnienia minimum tzn. nieruchomość i może być względem niego dokonana ocena, czy orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r., znak: [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa "M.", wywołało nieodwracalne skutki prawne, z ewentualnym późniejszym obrotem prawnym tym przedsiębiorstwem. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 1971 r., znak: [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przekazało na rzecz Gminnej Spółdzielni "S. " w Z. nieodpłatnie i na własność młyn gospodarczy w R., zlokalizowany na nieruchomości działka [...] o pow. 1950 m2 /KW [...]/. Nieruchomość ta była przedmiotem dalszego obrotu cywilnoprawnego. Ostatecznie umową potwierdzoną aktem notarialnym z dnia [...] maja 2004 r., repertorium A Nr [...] A. i M. małż. B. oraz J. S. nabyli prawo użytkowania wieczystego zabudowanej działki nr [...], o powierzchni 0,0709 ha, zlokalizowanej w R. oraz prawo własności znajdującego się na tej działce budynku starej części młyna /nieruchomość tą wpisano do Księgi Wieczystej Nr [...]/, a J. i M. małż. S. umową spisaną w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2006 r., nr repertorium A nr [...] nabyli prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o powierzchni 0,1291 ha, usytuowanej w R., oraz prawo własności budynku mieszkalnego na tej nieruchomości młyńskiej Księga Wieczysta Nr [...]/. W odniesieniu do powyższego, wbrew twierdzeniu skarżącego – J. S., niczym nieuzasadniona jest konieczność dokonywania szczegółowej analizy losów prawnych, odnośnie ww. działki nr [...] o pow. 1950 m2 /KW [...]/, gdyż jak wskazano w zaskarżonej decyzji, obrót cywilno-prawny tą nieruchomością, był następstwem wyżej wskazanej decyzji z dnia [...] grudnia 1971 r. znak: [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, nie zaś decyzji nacjonalizacyjnej. Dla niniejszego postępowania administracyjnego, Którego przedmiotem jest decyzja nacjonalizacyjna, nie ma więc znaczenia w jakim trybie nastąpiła sprzedaż ww. działki, chociażby był to tryb egzekucyjny. Niezależnie od powyższego, w stosunku do pozostałej części nieruchomości - Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r., Nr [...], wydaną na podstawie art 64 ustawy z dnia 13 października 1998 r. — przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DZ. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1999 r., w sprawie trybu przekazywania mienia przez Skarb Państwa, powiatom i miastom na prawach powiatu oraz określenia kategorii mienia wyłączonego z przekazywania (Dz.U. Nr 13, poz. 114) (...)" przekazał Powiatowi T. działkę nr [...] o powierzchni 0,5252 ha, położoną w R., w skład której wchodził areał, na którym zorganizowany był tartak /Księga Wieczysta Nr [...]/.

Utrwalone orzecznictwo sądowo-administracyjne w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych przyjęło pogląd, iż sam fakt, że nieruchomość nabyta przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnych została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Przedmiotem niniejszego postępowania "nieważnościowego" jest wyłącznie wymieniona w sentencji decyzja nacjonalizacyjna, a nie późniejsze decyzje Wojewody [...] i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, a także późniejsze czynności cywilnoprawne przeniesienia własności nieruchomości. Skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie dotychczasowemu właścicielowi własności. Zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku. Nie chodzi bowiem o odwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna, wydana z rażącym naruszeniem prawa, wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 §2 Kpa /por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt IV SA 2182/99/. Stąd organ orzekający "nie odwraca" skutków prawnych powyższej decyzji [...] i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, gdyż wykracza to poza jego kompetencję, lecz ma na względzie jedynie bezpośrednie skutki prawne wywołane przez orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r. Stanowisko to znajduje również oparcie w wielu kolejnych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którymi w sytuacji, gdy w stosunku do znacjonalizowanego wcześniej gruntu dokonano czynności o charakterze cywilno — prawnym /odpłatną umową sprzedaży jego własności lub użytkowania wieczystego, a czynności te poprzedzone były decyzją "komunalizacyjną" lub "uwłaszczeniową", to nieodwracalne skutki prawne należy upatrywać jako konsekwencję tych decyzji /a nie decyzji nacjonalizacyjnych/, gdyż dopiero po ich wydaniu i na ich podstawie dokonano tych czynności cywilno - prawnych /por. wyrok NSA z dnia 24 października 2003 r., sygn. akt IV SA 1095/02/. W nawiązaniu do powyższego, za bezzasadne należy uznać argumenty, wskazane we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, zmierzające do wykazania, iż w niniejszym przypadku zaszły "nieodwracalne skutki prawne", a co się z tym wiąże organ nie może usunąć z obrotu prawnego wadliwej decyzji. Jak wskazano powyżej, w świetle przywołanego orzecznictwa organ taką właśnie możliwość posiada, może to bowiem uczynić w drodze postępowania administracyjnego. Ponieważ w niniejszym przypadku nie można mówić o "nieodwracalności skutków prawnych" nie ma wątpliwości, iż zasadne było stwierdzenie zaskarżoną decyzją Ministra Gospodarki, zarówno nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego, jak i orzeczenia nacjonalizacyjnego. W skarżonej decyzji, wbrew twierdzeniu wnioskodawcy – J. S., Minister Gospodarki nie wskazuje, również że "ocena i odwrócenie skutków prawnych znajduje się poza drogą postępowania administracyjnego". Należy podkreślić, że Minister Gospodarki zobowiązany jest, na podstawie art. 19 i 20 Kpa, do przestrzegania właściwości rzeczowej. Ocena późniejszych decyzji oraz ich skutków prawnych, które w sposób bezpośredni wpływały na prawa i obowiązki obecnych użytkowników /właścicieli, użytkowników wieczystych nieruchomości!, stanowiłaby naruszenie wyżej wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji skutkowałoby kwalifikowaną wadliwością z art. 156 § 1 pkt 1 Kpa. Jak wskazano powyżej, skutki prawne wywołane przez pozostające nadal w obrocie prawnym ww. decyzje oraz późniejsze zdarzenia prawne /obrót cywilnoprawny/ nadal wiążą i mogą być oceniane jedynie w odrębnych postępowaniach nadzorczych przed właściwymi organami w sprawach tych nie istnieje właściwość Ministra Gospodarki/, prowadzonych z uwzględnieniem niniejszego rozstrzygnięcia. Odnosząc się natomiast do twierdzenia, iż w niniejszym przypadku należy wziąć pod uwagę również uchwałę 7 sędziów z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP, w której wskazano, iż rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego, także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jako właściciela nieruchomości, należy wskazać, iż wbrew twierdzeniu skarżącego Minister Gospodarki miał świadomość funkcjonowania w obrocie prawnym przedmiotowej uchwały, uznał jednak, iż jej treść nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki, a w szczególności nie jest sprzeczna ze stanowiskiem organu orzekającego. W omawianej uchwale, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1997 r., II CKU, 64/96, niepubl.) wskazano, iż "(...) nabywców prawa użytkowania wieczystego chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych także wówczas, gdy uznane zostały za nieważne decyzje administracyjne (art. 156 k.p.a.), na podstawie których Skarb Państwa nabył grunt od właściciela i oddał go nabywcom w użytkowanie ". Ponadto w ww. uchwale wskazano także, iż rękojmia powinna chronić osobę trzecią (nabywcę prawa) działającego w zaufaniu do treści wpisu do księgi wieczystej. Wskazano, iż "Dzieje się tak nawet w sytuacji, w której doszło do ustanowienia użytkowania wieczystego, a następnie wydano np. nadzorczą decyzję administracyjną korzystną dla właściciela przejętego gruntu. Należy jednak stwierdzić, że zastrzeżenia te nie mają decydującego znaczenia de lege lata ". Powyższe oznacza, iż nawet w sytuacji stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych przez organ nadzorczy, aktualni użytkownicy nieruchomości są chronieni rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, kwestia ta jednakże może być przedmiotem oceny w innym postępowaniu administracyjnym, dotyczącym późniejszych decyzji administracyjnych. Odnosząc się natomiast do argumentu skarżącego, iż w niniejszym przypadku nastąpiły "nieodwracalne skutki prawne", co wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej należy wskazać, iż przedmiotową kwestię również rozstrzyga wyżej przywołana uchwała. Powołując się na ukształtowane w tej materii orzecznictwo wskazano w niej, iż przedstawiona wykładnia art. 5 u.k.w.i.h. koresponduje z orzecznictwem, także sądów administracyjnych, eksponującym odpowiednie powiązanie skutków prawnych rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w sferze obrotu cywilnoprawnego ze sposobem wyrażania (stwierdzonej następczo) wadliwości decyzji administracyjnej, która stała się podstawą nabycia prawa własności. W tym miejscu powołano się m. in na uchwały: Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSNC 1992, nr 12, poz. 211; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r., OPS 14/99, ONSA 2000, nr 3, poz. 93 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 1994 r., II SA 250-251/94, ONSA 1996, nr 1, poz. 22). W przywołanych powyżej dwóch uchwałach oraz wyroku dokonano analizy pojęcia "nieodwracalnych skutków prawnych", wskazując jednoznacznie, iż " w ocenie tego, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które stwarzać mogą przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Nie są to bowiem bezpośrednie skutki wykonania samej decyzji administracyjnej, lecz zamierzone lub nieprzewidziane następstwa tego, że decyzja administracyjna, choć obciążona ciężkimi wadami, istnieje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności ". Powołując się natomiast na uchwałę NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96 oraz uchwałę NSA z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4-7/98, wskazano, iż należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od dotyczących tego samego przedmiotu skutków prawnych wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. Podstawą takiego stanowiska jest założenie, że skutki prawne wywołane przez późniejszą decyzję dotyczącą tego samego przedmiotu, którego dotyczyła decyzja wcześniejsza, nie mogą być automatycznie utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez wcześniejszą decyzję. Wskazano, iż głównym argumentem, który przemawia za trafnością takiego założenia jest to, że przyjęcie odwrotnego założenia oznaczałoby praktycznie wyłączenie możliwości wzruszenia późniejszej decyzji z tego powodu, że stan prawny ukształtowany wcześniejszą decyzją był prawnie wadliwy. Jeżeli przykładowo wcześniejsza decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to niestwierdzenie jej nieważności i ograniczenie się jedynie do stwierdzenia, że została wydana z naruszeniem prawa, będzie oznaczać, że nie zostanie wzruszony wadliwy stan prawny ukształtowany tą decyzją, a tym samym może zostać wyłączona możliwość wzruszenia późniejszej decyzji nawiązującej do tego wadliwego stanu prawnego. Ponadto zdaniem Sądów, nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że nieodwracalny skutek prawny wywołany określoną decyzją następuje wtedy, gdy w wyniku samego tylko stwierdzenia jej nieważności nie zostanie przywrócony poprzedni stan prawny. Trzeba mieć na uwadze także to, czy następstwa późniejszych decyzji wydanych w innych sprawach albo innych zdarzeń prawnych powodujące dalsze skutki prawne mogą być przedmiotem oceny w innych postępowaniach. W uzasadnieniu powołanej uchwały NSA z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4-7/98 trafnie podniesiono, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi jej skutki prawne od dnia jej wydania w sprawie administracyjnej, a tym samym organ administracji nie jest właściwy i kompetentny do rozstrzygania innych odrębnych spraw, które w jakiś sposób dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością. Wskazano, iż w tej kwestii należy podzielić także stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1964 r., III CO 12/64 IOSNIC 1964 z. 12 poz. 244/. Odnosząc się zatem do twierdzenia skarżącego, który powołując się na ww. uchwałę NSA z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4-7/98 wskazał, iż decyzja, która wywołuje skutki w sferze prawa cywilnego bezpośrednio, powinna być usunięta z obrotu prawnego, poprzez stwierdzenie jej nieważności, natomiast decyzja wywołująca skutki w sferze prawa cywilnego pośrednio, z uwagi na nieodwracalny skutek, kwalifikuje się tylko do stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa, należy jeszcze raz podkreślić, że kwestia ta może być przedmiotem oceny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności późniejszych decyzji administracyjnych. Przedmiotowa teza będzie natomiast miała znaczenie w postępowaniach, dotyczących weryfikacji kolejnych decyzji, wydanych w następstwie decyzji nacjonalizacyjnej.

Skargi na Decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2011 r. sygn [...] wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania wnieśli A. S. i J. S. oraz M. B. i A. B. Zaskarżonej Decyzji zarzucono:

1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, 8, 77, 107, 156 §2 kpa.

Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej jej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2011 r., w trybie art. 54 §3 p.p.s.a. przez Ministra Gospodarki - z zastosowaniem art. 156 §2 kpa, W przypadku nieuwzględnienia wniosku opisanego w pkt 1) powyżej; 2) uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej jej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2011 r., przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie — jako wydanej z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy — w szczególności wydanej z naruszeniem art. 156§ 2 kpa.

W ocenie skarżących w/w decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Ministra Gospodarki naruszają wskazane przepisy procedury administracyjnej w sposób rażący.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Minister Gospodarki powtórzył jedynie w całej rozciągłości argumentację prezentowaną w pierwotnej swojej decyzji. Wymienił zarzuty stawiane rozstrzygnięciu przez strony wnoszące o ponowne rozpoznanie sprawy, natomiast nie odniósł się do stawianych zarzutów w sposób merytoryczny. Uzasadnienie skarżonej Decyzji jest w znacznej części powtórzeniem uzasadnienia decyzji pierwotnej, a zatem należy stwierdzić, iż Organ nie rozpoznał wniosku w świetle stawianych zarzutów. W związku z powyższym Skarżący w całej rozciągłości podtrzymują w niniejszej skardze stanowisko przedstawione we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Skarżący zakwestionowali w całości rozstrzygnięcie Ministra Gospodarki w zakresie niezastosowania w niniejszej sprawie art. 156 §2 kpa, który to przepis uniemożliwia organowi administracji stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w przypadku zaistnienia tzw. przesłanki negatywnej jaką stanowi wywołanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych. Zgodnie z powołanym przepisem, negatywną przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji są zgodnie z art. 156 §2 takie jej skutki prawne, które mają znamię nieodwracalnych. Nieodwracalność skutków prawnych na gruncie przepisu art. 156§ 2 należy rozpatrywać nie w sferze faktów, a wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i instytucji prawnych, jakimi posługuje się w swoim działaniu organ administracji publicznej (zob. wyr. NSA z 13.12.2005 r., I OSK 444/05, niepub.). Skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną będą nieodwracalne, jeżeli organ administracji publicznej nie może na podstawie przepisu prawnego zniweczyć skutków prawnych decyzji dotkniętej nieważnością, a nie może skorzystać z procesowej drogi administracyjnej i podjąć działania w formie indywidualnego aktu administracyjnego. Przez nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony ostateczną decyzją organu nie może być zweryfikowany (uchylony lub zmieniony) przy pomocy środków dostępnych na gruncie KPA. Posługując się tezą wyroku SN z 6.4.1995 r., III ARN 8/95, OSNAPIUS 1995, Nr 18, poz. można stwierdzić "jeśli skutki prawne decyzji mogą, być zniesione w drodze postępowania administracyjnego, oznacza to, że nie mają one charakteru nieodwracalnego" (wyr. SN z 6.4.1995 r, III ARN 8/95, OSNAPiUS 1995, Nr 18, poz. 223). Rozumując a contrario, jeśli skutki prawne decyzji nie mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego, oznacza to, że mają one charakter nieodwracalny.

Biorąc pod uwagę przedstawioną wyżej tezę należy wskazać, iż to sam Organ administracji przyznał w uzasadnieniu decyzji, iż poza jego właściwością, ale także poza drogą postępowania administracyjnego jest odwrócenie skutków prawnych jakie przyniosły obydwie decyzji, których nieważność stwierdził Minister Gospodarki w swej decyzji na gruncie stosunków prawo - rzeczowych, tj. obrotu prawnego jaki miał miejsce w odniesieniu do nieruchomości (ustanowienie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na rzecz części Stron niniejszego postępowania oraz powstanie prawa własności posadowionych na nieruchomości budynków). Skarżący zwracają uwagę na uchwałę NSA PK 4-7/98 (ONSA 1999, Nr 1, poz. 13) dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji wywołującej skutki w sferze prawa cywilnego albo bezpośrednio, albo pośrednio. Decyzja, która takie skutki powoduje bezpośrednio, powinna być usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności, natomiast decyzja drugiego rodzaju (wywołujące skutki w sferze prawa cywilnego pośrednio) z uwagi na nieodwracalny skutek prawny (oceniany stosownie do właściwości i kompetencji organu administracyjnego) kwalifikuje się tylko do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa. W tym miejscu podnieść należy szereg okoliczności natury faktycznej, których prawidłowa ocena w trakcie ponownego rozpoznania sprawy musi wpłynąć na prawidłową oceną prawną. Budynki na nieruchomości uległy całkowitej degradacji — nastąpiło zawalenie dachu i wszystkich stropów kondygnacji budynku młyna na działce nr [...], na działce nr [...] miejscu dawnego spichlerza powstał nowy budynek mieszkalny zgodnie z prawomocnym pozwoleniem na budowę. Tym samym, z dawnego przedsiębiorstwa ,"M." pozostał jedynie grunt z ruiną części młyna — słusznie uznaną za element złomowany. W sytuacji braku istnienia ruchomych składników powyższego przedsiębiorstwa ( strona 11 uzasadnienia pierwotnej decyzji), braku istnienia budynków (stan faktyczny i prawny), oraz pozostałych cech istnienia przedsiębiorstwa (strona 8 uzasadnienia pierwotnej decyzji na podst. art. 40 Kodeksu Handlowego - Dz.U. Nr 57, poz. 502 z późniejszymi zmianami), teza o istnieniu 'minimum przedsiębiorstwa" - w oparciu o istnienie nieruchomości - jest nieuprawniona. Żaden przepis prawa nie wprowadza definicji ."minimum przedsiębiorstwa", a nieruchomość (zarówno pod rządami szczątkowej definicji przedsiębiorstwa z Kodeksu Handlowego (art. 40 traktował wyłącznie o zbyciu przedsiębiorstwa i nie stanowił klasycznej definicji legalnej, jak i obecnej regulacji, tj. art. 551 kc) wymieniana jest jako jeden przykładowy elementy mogący wchodzić w skład przedsiębiorstwa. Brak podstaw normatywnych do przyjęcia, iż nieruchomość jest szczególnym elementem przedsiębiorstwa - przesądzającym o jego faktycznym czy prawnym bycie. Przedsiębiorstwo musi być rozumiane jako zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.

Zgodnie z taką definicją (art. 551 kc) przedsiębiorstwo musi być zespołem składników (a zatem nie może występować jako jednoskładnikowe), a dodatkowo elementy tego zespołu muszą posiadać cechę zorganizowania w celu przydanym dla prowadzenia działalności gospodarczej. Argumentacja Organu zmierzająca do uznania iż istnieje "minimum przedsiębiorstwa" i tym minimum jest nieruchomość gruntowa, obarczona jest także zasadniczym błędem logicznym — albowiem jest ona przykładem otwierającym drogę do konstruowania rozumowania ad absurdum — gdyż w oparciu o tę tezę można budować twierdzenie, iż każde przedsiębiorstwo, w którego skład wchodzi nieruchomość gruntowa (tak jak w przedmiotowej sprawie) - niezależnie od losów innych składników materialnych i niematerialnych składających się na zorganizowany zespół, niezależnie od nierealizowania celów przedsiębiorstwa, a nawet pomimo całkowitego braku innych jego składników poza samą nieruchomością- trwa zawsze jako "przedsiębiorstwo jednoskładnikowe", albowiem istnieje jego minimum w postaci nieruchomości gruntowej. Wobec powyższego teza Ministra Gospodarki przedstawiona w uzasadnieniu decyzji, której dotyczy wniosek niniejszy jest nieprawidłowa, co w konsekwencji musi prowadzić do wniosku, iż w chwili obecnej brak już przedmiotu decyzji administracyjnej tj. zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., znak [...] tj. przedsiębiorstwa pod nazwą "M." Okoliczność wskazana powyżej nie pozostaje bez wpływu na ocenę w/w zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r., znak: [...] pod kątem występowania przesłanki z art. 156§ 2 występowanie nieodwracalnych skutków prawnych. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych; "Nieodwracalność skutków prawnych (art. 156 §2 in fine KPA) oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa". Organ wydający zaskarżoną decyzję - Minister Gospodarki, w uzasadnieniu decyzji, opisując historię nieruchomości, pominął istotny dla rozstrzygnięcia wniosku o unieważnienie decyzji nacjonalizacyjnych fakt, że działka nr [...] o pow. 1950 m2, na której znajdował się młyn w R. została sprzedana przez syndyka masy upadłościowej. Uzasadnienie decyzji ogranicza się jedynie na str. 12 do stwierdzenia, że nieruchomość ta była przedmiotem dalszego obrotu cywilnoprawnego wskazując obecnych właścicieli budynków i wieczystych użytkowników gruntu. W sprawie niniejszej ogromne znaczenie mają także okoliczności, których Organ wydający decyzję - Minister Gospodarki nie dostrzegł lub pominął pomimo, iż jako strona postępowania wskazywałem na nie w szeregu pismach. I tak Minister Gospodarki, w uzasadnieniu decyzji, opisując historię nieruchomości, pominął istotny dla rozstrzygnięcia wniosku o unieważnienie decyzji nacjonalizacyjnych fakt, że działka nr [...] o pow. 1950 m2, na której znajdował się młyn w R. została sprzedana przez syndyka masy upadłościowej. Uzasadnienie decyzji ogranicza się jedynie na str. 12 do stwierdzenia, że nieruchomość ta była przedmiotem dalszego obrotu cywilnoprawnego wskazując obecnych właścicieli budynków i wieczystych użytkowników gruntu. Mianowicie Minister Gospodarki nie odniósł się do moich wniosków, że trwałym skutkiem prawnym była sprzedaż wydzielonych wcześniej części nieruchomości przez syndyka masy upadłościowej - dowód w aktach - pisma dnia 30 maja 2010 r. i z dnia 30 stycznia 2011r, co w zgodzie z art. 120 Prawa Upadłościowego. - Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r., traktowane jest jak sprzedaż w trybie egzekucyjnym, a więc wolne od praw i obciążeń osób trzecich, z wyjątkiem podatkowych ciążących na nieruchomości. Zatem, zgodnie z zapisem art. 1000§ 1 K.p.c, z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążących na nieruchomości. Zatem wydana decyzja wykracza poza Kpa, gdyż ma charakter konstytutywny przywracający uprawnienia, które wygasły z mocy prawa. Pomimo twierdzeń Ministra Gospodarki, w ocenie skarżących w trakcie postępowania pominięto konsekwencje Uchwały składu 7 sędziów z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt. III CZP 90/1O: (nota bene wydanej jeszcze przed pierwotnym rozstrzygnięciem Ministra), iż rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości.

Teza przytoczona powyżej w sposób jednoznaczny i niepozostawiający żadnych wątpliwości przesądza, iż skutki prawne jakie na gruncie stosunków prawno- rzeczowych wywołała wadliwa decyzja administracyjna, przy uwzględnieni obrotu prawnego nieruchomością odbywającego się pod ochroną rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych — a tak było w sprawie niniejszej — powoduje nieodwracalne skutki prawne decyzji nacjonalizacyjnych. Jest to o tyle istotne, iż powyższy pogląd występował już wcześniej w orzecznictwie sądów administracyjnych, czego Minister nie wziął pod uwagę w niniejszej sprawie. Dla przykładu wskazać należy uchwałę SNC7) z 28.5.1992 r., III AZP 4/92 (OSNCP 1992, Nr 12, poz. 211 z glosą B. Adamiak)

Z uwagi na fakt, iż w chwili wnoszenia niniejszej skargi zaskarżona decyzja jest ostateczna - może ona stanowić podstawę do dokonywania na jej podstawie trudnych do odwrócenia skutków w postaci dokonywania wpisów i ostrzeżeń w księgach wieczystych mogących spowodować uniemożliwienie lub zawieszenie obrotu prawnego nieruchomościami, do których zaskarżone Decyzje się odnoszą. Nadto w oparciu o Decyzję uczestnicy postępowania mogą podjąć próbę wzruszania innych - późniejszych decyzji administracyjnych, lub konstruować roszczenia odszkodowawcze względem Skarbu Państwa - które jak się wydaje mogą być zasadne, natomiast opieranie roszczeń na Decyzjach, które jako naruszające prawo mogą zostać uchylone lub zmienione przez Sąd Administracyjny stwarza w tym zakresie zagrożenia bezpieczeństwa obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawowy zarzut wniesionych w niniejszej sprawie skarg dotyczy naruszenia przez orzekający organ art. 156 § 2 k.p.a, który stanowi "Nie stwierdza się nieważności decyzji (...) gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne". W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazują, iż wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez organ w sprawie zachodzą nieodwracalne skutki prawne wynikające po pierwsze z faktu, iż nie istnieje już przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem brak jest przedmiotu decyzji administracyjnej, czyli tj. zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953r. Ponadto działka na której znajdował się młyn została przez syndyka masy upadłościowej sprzedana osobom trzecim w drodze umów cywilnoprawnych.

Odnosząc się do przedmiotowych zarzutów należy wskazać, iż zasady wykładni art. 156 § 2 k.p.a należy wyprowadzić z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Według art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej". Z art. 2 Konstytucji RP wynika podstawowa zasada dla wykładni przepisów prawa - zasada demokratycznego państwa prawnego. Jedną z zasadniczych wartości demokratycznego państwa prawnego jest zasada praworządności, ustanowiona w art. 7 Konstytucji RP "Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa". Z konstytucyjnej zasady praworządności wynika, że nie mogą zostać się w obrocie prawnym akty władzy publicznej, które w

sposób kwalifikowany naruszają przepisy prawa. Ochrona praw nabytych może stanowić przesłankę sanacji naruszenia prawa ale tylko o tyle o ile nie godzi w urzeczywistniane zasady sprawiedliwości społecznej. Jeżeli zatem dochodzi do naruszenia praw jednostki, w wyniku którego inna jednostka nabywa prawa niezbędne jest rozważenie takiego stosowania przepisów prawa, które przywraca zasady sprawiedliwości społecznej. Pozbawienie zatem prawa własności w wyniku kwalifikowanego naruszenia prawa musi uwzględniać reguły przywrócenia sprawiedliwości społecznej, którą trzeba odnosić też do spraw indywidualnych.

Na konstytucyjnej zasadzie praworządności oparta jest konstrukcja instytucji stwierdzenia nieważności decyzji przyjęta w art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Według art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: (...) 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, (...)". Art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi o stwierdzeniu nieważności decyzji, a zatem decyzja dotknięta ciężkimi kwalifikowanymi wadami wyliczonymi w przepisach tego artykułu jest obwarowana sankcją nieważności, co oznacza, że nie jest ona zdolna do wywołania skutków prawnych od samego początku wejścia decyzji do obrotu prawnego. Ten element konstrukcji nieważności decyzji jest zasadniczy. Art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadza ograniczenie dopuszczalności zastosowania sankcji nieważności przez przyjęcie przesłanki negatywnej jej zastosowania - przesłanki wywołania przez decyzję nieodwracalnego skutku prawnego. Zastosowanie zatem ograniczenia stwierdzenia nieważności dotkniętej ciężką kwalifikowaną wadą materialnoprawną: rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego jest uzależnione od stwierdzenia bezpośredniego związku nieodwracalnego skutku prawnego z decyzją nieważną. Pośredni wpływ nie może być podstawą do wywodzenia wystąpienia nieodwracalnego skutku prawnego. Sąd podzielił w pełni stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowym, że w konstrukcji przesłanki negatywnej przyjętej w art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego chodzi nie o nieodwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o odwracalność skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą wadą nieważności, która jest przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności. Należy podzielić stanowisko przyjęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 1998 r., sygn. OPK 4 7/98, w której zasadnie wywodzono, że "(...) stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi jej skutki prawne od dnia jej wydania w sprawie administracyjnej, a tym samym organ administracji nie jest właściwy i kompetentny do rozstrzygania innych odrębnych spraw, które w jakiś sposób dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością".

W odniesieniu do argumentacji, iż orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965r. w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa "M." wywołało nieodwracalne skutki prawne, a więc - jak wywodzi autor skargi - zaistniały przesłanki negatywne stwierdzenia nieważności wskazanego orzeczenia, a zaskarżone w sprawie decyzje wydano z naruszeniem art. 156 § 2 k.p.a., podkreślić należy, że w przedmiocie "nieodwracalnych skutków prawnych", o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., orzecznictwo sądowe posiada bogaty dorobek, bowiem zagadnienie to było przedmiotem licznych rozstrzygnięć, w tym podejmowanych w formie uchwał (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 28 maja 1992 r. III AZP 4/94, OSN AP 1992/12/211, uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 16 grudnia 1996 r. OPS 7/96, ONSA 1997/2/49, uchwała składu 5 sędziów NSA z dnia 9 listopada 1998 r. OPK 4-7/98, ONSA 1999/1/13, uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99, ONSA 2000/3/93). Nie dostrzegając potrzeby szczegółowej analizy problematyki poruszonej w powołanych orzeczeniach stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma to, że nieodwracalność skutków prawnych decyzji musi być rozpatrywana pod względem tych przepisów prawa materialnego, których dotyczą prawne skutki decyzji, jak również przepisów prawa procesowego dających możliwość ich cofnięcia w drodze działań jurysdykcyjnych organu administracji. Jeżeli więc cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Tak przyjął Sąd Najwyższy w powołanej uchwale składu 7 sędziów z dnia 28 maja 1992 r. III AZP 4/94. Ta teza jest przyjęta i konsekwentnie kontynuowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Należy jednak wziąć pod uwagę, że - jak podkreślił Sąd Najwyższy w cyt. uchwale - "nie jest to nieodwracalność absolutna, że mamy do czynienia, z totalną niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna, w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji.". Na tle przytoczonej tezy Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 607/07 (Lex nr 498362) wywiódł, iż dla wykładni nieodwracalnego skutku prawnego wynika z tego taki wniosek, że gdy organ administracji publicznej nie ma kompetencji do działania w formach prawnych właściwych dla tej administracji, to nie oznacza to prawnej niedostępności organu orzekającego w sprawie. Na gruncie rozpoznawanej sprawy, rozumiana w opisany powyżej sposób, nieodwracalność skutków prawnych nie zachodzi. Jedynym skutkiem decyzji nacjonalizacyjnej było to, że przedsiębiorstwo przeszło na własność. Minister Gospodarki działający w imieniu Skarbu Państwa skutek ten mógł zatem odwrócić kwestionując nabycie przez SP w przedsiębiorstwa, co też w niniejszej sprawie uczynił. Kwestia nieistnienia w chwili obecnej przedsiębiorstwa jako zespołu składników materialnych i niematerialnych nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w kontekście nieodwracalności skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego, istnienie określonych składników (młyna, tartaku) jest stanem faktycznym a nie prawnym. Nieodwracalność skutku prawnego można zaś przyjąć tylko w przypadku, gdy w obowiązującym systemie prawnym brak jest prawnej możliwości (niedostępności) odwrócenia skutku prawnego. Odnosząc się do zarzutu zbycia przez syndyka nieruchomości na której położony był młyn należy stwierdzić, że skutki prawne rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w sferze obrotu cywilnoprawnego należy wiązać wprost z decyzją administracyjną, która stała się podstawą nabycia prawa własności. Tymczasem z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] grudnia 1971 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przekazało na rzecz Gminnej Spółdzielni "S." na własność młyn gospodarczy w R. położony na działce [...]. Później nieruchomość ta była zaś przedmiotem obrotu cywilnoprawnego w tym m.in wydzielone z niej działki zostały nabyte przez skarżących. Obrót cywilnoprawny tą nieruchomością był zatem jak słusznie przyjął organ następstwem powyższej decyzji z dnia [...] grudnia 1971r., a nie decyzji nacjonalizacyjnej. Z kolei nieruchomość na której zlokalizowany był tartak decyzją z dnia [...] kwietnia 2002r. została przez Wojewodę [...] przekazana Powiatowi T. Tym samym skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia (po wydaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego) nie mogą stanowić podstawy do oceny, czy decyzja nacjonalizacyjna która co nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie wydana została z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Jak wskazano w uchwale NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96 oraz uchwale NSA z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4-7/98, "należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od dotyczących tego samego przedmiotu skutków prawnych wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. Podstawą takiego stanowiska jest założenie, że skutki prawne wywołane przez późniejszą decyzję dotyczącą tego samego przedmiotu, którego dotyczyła decyzja wcześniejsza, nie mogą być automatycznie utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez wcześniejszą decyzję. Głównym argumentem, który przemawia za trafnością takiego założenia jest to, że przyjęcie odwrotnego założenia oznaczałoby praktycznie wyłączenie możliwości wzruszenia późniejszej decyzji z tego powodu, że stan prawny ukształtowany wcześniejszą decyzją był prawnie wadliwy. Ponadto zdaniem Sądów, nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że nieodwracalny skutek prawny wywołany określoną decyzją następuje wtedy, gdy w wyniku samego tylko stwierdzenia jej nieważności nie zostanie przywrócony poprzedni stan prawny. Trzeba mieć na uwadze także to, czy następstwa późniejszych decyzji wydanych w innych sprawach albo innych zdarzeń prawnych powodujące dalsze skutki prawne mogą być przedmiotem oceny w innych postępowaniach. W uzasadnieniu powołanej uchwały NSA z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4-7/98 wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi jej skutki prawne od dnia jej wydania w sprawie administracyjnej, a tym samym organ administracji nie jest właściwy i kompetentny do rozstrzygania innych odrębnych spraw, które w jakiś sposób dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością. Odnosząc się zatem do twierdzenia skarżących, którzy powołując się na ww. uchwałę NSA z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4-7/98 wskazali, iż decyzja, która wywołuje skutki w sferze prawa cywilnego bezpośrednio, powinna być usunięta z obrotu prawnego, poprzez stwierdzenie jej nieważności, natomiast decyzja wywołująca skutki w sferze prawa cywilnego pośrednio, z uwagi na nieodwracalny skutek, kwalifikuje się tylko do stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa, należy podkreślić, że kwestia ta może być przedmiotem oceny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności późniejszych decyzji administracyjnych, wydanych w następstwie decyzji nacjonalizacyjnej.

Wbrew twierdzeniom skarżących, iż w niniejszym przypadku należy wziąć pod uwagę uchwałę 7 sędziów z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP, w której wskazano, iż rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego, także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jako właściciela nieruchomości, należy wskazać, iż treść tej uchwały nie jest sprzeczna ze stanowiskiem organu orzekającego w niniejszej sprawie, na co zwrócił także uwagę Minister Gospodarki w zaskarżonej decyzji. W omawianej uchwale, powołując się na ukształtowane w tej materii orzecznictwo wskazano, iż przedstawiona w niej wykładnia art. 5 u.k.w.i.h. koresponduje z orzecznictwem, także sądów administracyjnych, eksponującym odpowiednie powiązanie skutków prawnych rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w sferze obrotu cywilnoprawnego ze sposobem wyrażania (stwierdzonej następczo) wadliwości decyzji administracyjnej, która stała się podstawą nabycia prawa własności. W tym miejscu powołano się m. in na uchwały: Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSNC 1992, nr 12, poz. 211; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r., OPS 14/99, ONSA 2000, nr 3, poz. 93 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 1994 r., II SA 250-251/94, ONSA 1996, nr 1, poz. 22). W przywołanych powyżej dwóch uchwałach oraz wyroku dokonano analizy pojęcia "nieodwracalnych skutków prawnych", wskazując jednoznacznie, iż " w ocenie tego, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które stwarzać mogą przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Nie są to bowiem bezpośrednie skutki wykonania samej decyzji administracyjnej, lecz zamierzone lub nieprzewidziane następstwa tego, że decyzja administracyjna, choć obciążona ciężkimi wadami, istnieje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności ".

W świetle powyższego, za pozbawione usprawiedliwionych podstaw uznać należało także zarzuty naruszenia art. 7, 8, 77 i 107 k.p.a., bowiem postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało zgodnie z dyrektywami k.p.a., organ w ocenie Sądu odniósł się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazują dlaczego nie podziela stanowiska odwołujących.

,

Sąd podzielił także stanowisko organu w przedmiocie zasadności stwierdzenia nieważności zarówno zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r., w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "M.", jak i orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1965 r., znak: [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa "M".

Przeprowadzona przez organ analiza akt sprawy wskazuje iż przy wydawaniu wskazanych w sentencji decyzji administracyjnych wystąpiły przesłanki z art. 156 §1 pkt 2 Kpa. MateriaInoprawną podstawę zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lipca 1953 r. stanowiły bowiem przepisy dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego /Dz. U. RP. Nr 21, poz. 67/,w brzmieniu rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 25 maja 1927 r. /Dz. U. Nr 49, poz. 437/. Zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie Państwa.

Tymczasem przedsiębiorstwo "M." nie mogło być uznane za przedsiębiorstwo o podstawowym, czy też strategicznym znaczeniu dla gospodarki narodowej, którego utrzymanie w ruchu miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa, szczególnie, przy uwzględnieniu profilu produkcji, tj: przemiał zbóż i profilowanie desek, lokalny charakter oraz niewielkie zatrudnienie, które, jak wynika z załącznika Nr 8 do ww. protokółu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] lipca 1953 r. kształtowało się na poziomie 6 pracowników w młynie oraz 2 w tartaku, łącznie 8 osób.

Nie została również spełniona druga przesłanka ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad omawianym przedsiębiorstwem. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego było one czynne. Okoliczność ta wynika m.in. z załącznika nr 7 do ww. protokółu zdawczo-odbiorczego, w którym zaznaczono m.in. iż "przedsiębiorstwo" to prowadziło " księgi handlowe składające się z księgi głównej, kasowej, dłużników i wierzycieli, (..) oraz przemiałowej". Księgowość prowadzona (...) była na bieżąco. Stan kasy na dzień [...] lipca 1953 r. wyniósł 847,38 zł. Należności omawianego przedsiębiorstwa kształtowały się na poziomie 10796,62 zł, a zobowiązania na poziomie 4072, 76 zł. Przedmiotowe przedsiębiorstwo posiadało konto w Gminnej Kasie Spółdzielczej w T. (...) " z saldem na dzień [...] lipca 1953 r. w wysokości 12636,14zł. Krótkotrwałe unieruchomienie młyna, o czym jest wzmianka w załączniku nr 4 do protokółu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] lipca 1953 r., spowodowane było koniecznością przeprowadzenia kapitalnego remontu maszyn i urządzeń. W odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie istniały zatem, określone ww. dekretem z dnia 16 grudnia 1918 r., przesłanki uzasadniające ustanowienie nad nim przymusowego zarządu państwowego, a w konsekwencji jego nacjonalizacji.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działają na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.