Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 127/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-11-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.4  ust. 2 pkt 2 w zw. z  art. 2 pkt 10
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania M. B., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego.

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.

Burmistrz P. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji), w wyniku rozpatrzenia sprawy z wniosku M. B. (dalej również: strona; wnioskodawczyni; skarżąca) z dnia [...] sierpnia 2020 r. (wniosek nr [...] W), decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, M. S.. W uzasadnieniu Burmistrz stwierdził, że M. B. pełni bieżącą pieczę nad małoletnią M. S., ale w dniu wydania decyzji nie była jej opiekunem prawnym ani rodziną zastępczą, w związku z tym M. B. nie mieści się w kręgu osób wskazanych w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), którym świadczenie przysługuje.

W odwołaniu od tej decyzji, wnioskodawczyni nie zgodziła się z decyzją wydaną przez organ I instancji argumentując, że dziewczynka pozostaje pod jej (i jej męża) "faktyczną opieką wraz z trojgiem rodzeństwa". Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji nieuwzględnienie dobra dziecka.

Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] października 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza P., podzielając ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji.

Motywując swoje rozstrzygnięcie, Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej również: ustawa o świadczeniu wychowawczym) świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a zgodnie z art. 2 pkt 10 tej ustawy opiekun faktyczny dziecka oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.

Wskazując na ustalony stan faktyczny, organ II instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie jest matką M. S. (dziecka), lecz jej ciotką. Wskazując na oświadczenie strony, że w toku jest sprawa sądowa o ustanowienie rodziny zastępczej dla małoletniej M. S., organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie jest ani faktycznym, ani prawnym opiekunem dziecka w rozumieniu przepisów powołanej ustawy. W takich warunkach Kolegium uznało, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe do przyznania stronie świadczenia wychowawczego na to dziecko. Ponadto organ odwoławczy zauważył, że skarżąca "w obecnym stanie faktycznym ma możliwość ubiegania się o ustalenie prawa do dodatku wychowawczego, występując z wnioskiem do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie".

W skardze na decyzję organu II instancji M. B. przedstawiła argumentację zawartą w odwołaniu. W uzasadnieniu przedstawiła szerszy kontekst sprawowania opieki nad rodzeństwem M. S. (lat 11), m.in. wyjaśniając, że "w maju otrzymaliśmy wraz z mężem postanowienie o umieszczeniu dzieci u nas, jako rodzinie zastępczej (dzieci lat 3 i 5)", jednak "był to okres 6 miesięcy", i zostali "zobowiązani do odbycia i ukończenia szkolenia na rodzinę zastępczą", co też "uczyniliśmy i na co obecnie mamy zaświadczenie kwalifikacyjne".

Kolegium, odpowiadając na skargę, podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

W dniu [...] lutego 2021 r. R. D. (dalej również: Rzecznik) zgłosił przystąpienie do postępowania sądowego ze skargi M. B., prowadzonego pod sygn. akt II SA/Po [...]. W piśmie datowanym na [...] lutego 2021 r. Rzecznik zarzucił zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie przepisów postępowania: art. 6, art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej: k.p.a.;

2) naruszenie prawa materialnego: art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019, poz. 2407) w zw. z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. nr 120, poz. 526 ze zm.) – polegające na uznaniu, że osobie sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego nie przysługuje świadczenie wychowawcze.

Przy takich zarzutach, rozwiniętych i umotywowanych w uzasadnieniu pisma, R. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przedmiotowa sprawa została uprzednio skierowana do rozpoznania w takim trybie, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie odpowiedniego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału (pkt XVII zarządzenia z dnia [...] lutego 2021 r. – k. 1v; zarządzenie z dnia [...] września 2021 r. – k. 46).

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ich przyznawania i wypłacania. Zgodnie z art. 4 ust. 2 przywołanej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z kolei opiekunem faktycznym dziecka jest w rozumieniu art. 2 pkt 10 tej ustawy osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Z przepisów tej ustawy wynika również, że świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Taki cel świadczenia wychowawczego zdefiniował sam ustawodawca (art. 4 ust. 1). Charakter i cel tego świadczenia powinny zatem mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu prawa opiekunów faktycznych i prawnych do tej formy wsparcia. Świadczenie to służy niewątpliwie zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują.

W realiach niniejszej sprawy osobami takimi są skarżąca i jej mąż, którym postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] lipca 2020 r. wydanym w sprawie o sygn. III Nsm [...], zmieniającym pkt 2 wcześniejszego postanowienia Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] lipca 2019 r. sygn. akt [...], powierzono na czas trwania postępowania o umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej bieżącą pieczę nad małoletnią M. S., przyznając prawo do podejmowania decyzji w sprawach edukacji małoletniej. Z powyższym, wiąże jednak potrzeba poczynienia dwojakich uwag.

Otóż samo to orzeczenie nie daje podstaw do tego, aby uznać skarżącą za opiekuna prawnego, jeżeli nie została ona również ustanowiona rodziną zastępczą. O ile skarżąca nie dysponuje innym rodzajem orzeczenia wydanego na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359) – dalej: k.r.o., przepisy dotyczące pieczy zastępczej nie mogą więc mieć w tej sprawie zastosowania, skoro dziecko to nie zostałoby umieszczone w pieczy zastępczej u skarżącej. Sprawowanie bieżącej pieczy nie zostało też objęte przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r., poz. 821 ze zm.), które przewidują umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, na podstawie orzeczenia sądu (art. 35 ust. 1) w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1). Piecza zastępcza, w myśl art. 34 ust. 1 tej ustawy, jest sprawowana w formie rodzinnej (m.in. rodziny zastępcze – art. 39 ust. 1) i instytucjonalnej.

Mając na uwadze postanowienie sądu rodzinnego z dnia [...] lipca 2020 r. należałoby przyjąć, że skarżąca nie realizuje żadnej z form pieczy zastępczej przewidzianych ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Nie mogłoby natomiast ulegać wątpliwości, że sprawując pieczę bieżącą, skarżąca wraz z mężem wypełniali wszelkie obowiązki związane z wychowaniem i utrzymaniem małoletniej M. S., w zastępstwie jej rodziców. Niemniej jednak, Kolegium w swoim uzasadnieniu (w zdaniu końcowym rozważań merytorycznych) stwierdziło, że skarżąca "w obecnym stanie faktycznym ma możliwość ubiegania się o ustalenie prawa do dodatku wychowawczego, występując z wnioskiem od Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie". Organ II instancji uznał zatem, że skarżąca realizuje opiekę nad tym dzieckiem w warunkach pieczy zastępczej (w formie rodziny zastępczej). Tylko bowiem w takiej sytuacji przysługiwałoby jej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, o którym mowa w art. 80 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W konsekwencji byłaby uprawniona do otrzymania dodatku w wysokości świadczenia wychowawczego, określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu, a zatem do "dodatku wychowawczego", o którym mowa w art. 80 ust.1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Takie stanowisko organu odwoławczego powinno było zostać oparte na odpowiednim materiale dowodowym. W szczególności chodzi tu o wyjaśnienie, czy w czasie orzekania przez organ II instancji zostało wydane tego rodzaju orzeczenie o umieszczeniu dziecka u skarżącej w ramach pieczy zastępczej (w rodzinie zastępczej). Sąd opiekuńczy może m.in. zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o.). Przepis art. 112(5) § 2 k.r.o. szczegółowo przewiduje, że jeżeli jest to uzasadnione dobrem dziecka, sąd może tymczasowo, nie dłużej jednak niż na 6 miesięcy, powierzyć pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy nie są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka, niespełniającym warunku niezbędnych szkoleń, określonym w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, dotyczących rodzin zastępczych (patrz art. 44 ust. 1 tej ustawy). Poza tym należało również wyjaśnić, czy właściwy organ powiatowy (jako ponoszący wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej – art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej) wypłacał skarżącej świadczenie, o którym mowa w art. 80 ust. 1 powołanej ustawy, opierając się wyłącznie na orzeczeniu zabezpieczającym sądu rodzinnego z dnia [...] lipca 2020 r.

Niezależnie od końcowych ustaleń w tym względzie, organom orzekającym w niniejszej sprawie należałoby przypisać naruszenie ogólnych zasad postępowania i braki w zakresie zbadania – względnie umotywowania – swojej właściwości. Trzeba bowiem racjonalnie założyć, że stronie składającej wniosek o świadczenie wypłacane na podstawie ustawy o świadczeniu wychowawczym w sposób oczywisty chodziło o takie świadczenie, które może otrzymać. Gdyby organy w sposób pewny ustaliły, że stronie jako rodzinie zastępczej w stosunku do M. S. należy się dodatek wychowawczy, o którym mowa w art. 80 ust. 1a ustawy o ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, powinny na podstawie całokształtu okoliczności (nie wyłączając ewentualnego uzupełniającego oświadczenia strony) rozstrzygnąć, czy domaga się ona "świadczenia wychowawczego", czy jednak "dodatku wychowawczego" do przysługującego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania tego konkretnego dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. W tym ostatnim przypadku podanie strony należało przekazać do właściwego starosty (powiatowego centrum pomocy rodzinie) na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. Należy bowiem pamiętać, że organy administracyjne są zobowiązane z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 19 k.p.a.).

Stan faktyczny w tym zakresie nie został jednakże należycie przedstawiony, zaś okoliczności nie zostały dostatecznie wyjaśnione przez organ odwoławczy. W kontekście stanowiska strony zaprezentowanego w skardze, wydaje się, że w momencie orzekania przez organ II instancji strona nie legitymowała się orzeczeniem sądowym, które umieszczałoby małoletnią M. S. w pieczy zastępczej. Nie zostały także wskazane okoliczności, z których wynikałoby, że skarżąca otrzymywała na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania tego dziecka w rodzinie zastępczej, a tylko w takim wypadku przysługiwałby jej dodatek wychowawczy na podstawie art. 80 ust. 1a tej ustawy. Gdyby finalnie tak było – i skarżąca nie pobierałaby świadczeń na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – sytuacja strony powinna zostać rozpoznana na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Sąd podkreśla, że wśród uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze, przyznawane na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, wskazano osoby sprawujące faktyczną opiekę nad dzieckiem, ale jedynie te, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 2 pkt 10 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Prawodawca nie przewidział natomiast, że mogą zaistnieć sytuacje, w których dziecko zostało umieszczone na mocy orzeczenia sądowego w pieczy bieżącej, jednak wniosek o przysposobienie – jak to najprawdopodobniej miało miejsce w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – nie zostanie złożony. Tym samym nastąpiłaby sytuacja, w której opiekun dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, zostałby pozbawiony możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie, mimo że obowiązek zaspokajania potrzeb dziecka wynika z orzeczenia sądowego. Uznać zatem należy, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w sposób niedostateczny chronią nie tylko prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka, sprawujący nad nim bieżącą pieczę – i to na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego – ale przede wszystkim nie chronią praw dzieci, na rzecz których świadczenie jest przewidziane, prowadząc tym samym do ich nierównego traktowania. W tej sytuacji, poszukując ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekunów sprawujących pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka

W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej wskazano, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Przepisy Konstytucji, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że sama Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje treść art. 8 Konstytucji), także w sferze praw i wolności jednostki. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Konstytucja nie ogranicza się zatem do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz poglądy doktryny przywołane w wyroku NSA z dnia 4 marca 2020 r. sygn. akt I OSK 2140/18 i wyroku WSA w Poznaniu z dnia 4 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1940/20 – orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poza tym, zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. nr 120, poz. 526), dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. W takiej sytuacji uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z zgodne z tą regulacją. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). Taka też powinny być wykładnia i stosowanie przepisów ustawowych. Skoro Państwo systemowo wspiera rodziny w wychowywaniu i utrzymaniu dzieci, to osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo (na mocy orzeczenia sądowego) powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka na takich samych zasadach jak rodzice wychowujący własne dzieci. Zgodnie bowiem z przywołaną Konwencją, formą sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą (por. orzecznictwo przywołane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 4 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1940/20).

Na gruncie okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, wyniki wykładni językowej (literalnej) art. 4 ust. 2 i art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie dają się pogodzić z celem świadczenia wychowawczego wskazanym w art. 4 ust. 1 tej ustawy. Wniosek ten wypływa także z określenia obowiązków państwa wobec dzieci wyznaczonych przez art. 72 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do tych, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem.

Powyższe wskazuje na to, że wykładnia językowa art. 4 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe przyznania świadczenia wychowawczego, które w okolicznościach niniejszej sprawy nie pozwalają osiągnąć celów postawionych w regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych – nie daje zadowalających wyników. Co więcej, należy dostrzec, że wykładnia ta narusza również przepisy art. 2 oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji, statuujące zasadę państwa prawa, zasadę równości i zakaz dyskryminacji. Pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego tych, które sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy aktu stosowania prawa wydanego przez organy państwa, pozostaje w sprzeczności z celem tej ustawy i celem samego świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stąd też, wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego, w sensie językowym, sformułowania kryterium, ale przede wszystkim zastosowane kryterium winno pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji (patrz: wyroki NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 203/19 i 27 sierpnia 2019r. sygn. akt I OSK 2707/17, dostępne jw.).

O ile też z przywołanych przepisów Konwencji i Konstytucji nie można bezpośrednio wywieść prawa do świadczenia wychowawczego, to nie oznacza to przecież braku możliwości odwołania się do przepisów tych aktów wyższej rangi w procesie wykładni i stosowania przepisów ustawowych. Tym samym, koniecznym elementem procesu wykładni określonego przepisu jest poznanie jego treści m.in. w kontekście norm konstytucyjnych i konwencyjnych, odnoszących się do kwestii uregulowanych interpretowanym przepisem. Niewątpliwe zatem właściwy zakres znaczeniowy ustawowego pojęcia "opiekun faktyczny dziecka" należało ustalić przy zastosowaniu norm wyższego rzędu. Wykładnia językowa przepisów ustawowych, prowadząca do wniosku o ograniczeniu w dostępności do świadczenia wychowawczego osobom, którym sąd powszechny w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, narusza bowiem przepisy Konstytucji i Konwencji. Stąd też w procesie wykładni przepisów art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o świadczeniu wychowawczym zasadne było przyznanie pierwszeństwa wynikom wykładni funkcjonalnej, pozwalające urzeczywistnić normy i wartości eksponowane w aktach wyższego rzędu.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela kształtującą się w tym zakresie linię orzeczniczą.

Podsumowując, organom należało przypisać naruszenie przepisów postępowania – zasad ogólnych wyrażonych w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., jak i przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz wymogów w zakresie uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Ponadto przedstawiona przez organy wykładnia przepisów art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazywała na naruszenie prawa materialnego. Uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaś naruszenie prawa materialnego miało wpływ na jej końcowe rozstrzygnięcie. Zakres stwierdzonych uchybień wskazywał na potrzebę uchylenia nie tylko zaskarżonej decyzji, ale i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Rozpatrując ponownie sprawę, organy administracyjne uwzględnią wyrażone w niniejszym uzasadnieniu rozważania co do wykładni prawa materialnego i dopełnienia obowiązków wynikających z przepisów postępowania.