Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1252/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2015 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...]z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia [...] w sprawie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad P.P. w okresie od 1 czerwca 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U z 2013 r. poz. 267) w związku z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U z 2013 r.poz.1456) oraz na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późniejszymi zmianami),utrzymało w mocy decyzję organu l instancji.

Z akt sprawy wynika, że dnia 5 czerwca 2014 roku M. P. wniósł o przyznaniu mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na ojcem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku strona dołączyła niezbędne dokumenty, w tym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia [...]. ,z którego wynika, iż P. P. posiada znaczny stopień niepełnosprawności przyznany na stałe. Skarżący oświadczył, iż uczy się i nie pozostaje w stosunku zatrudnienia oraz nie prowadzi działalności gospodarczej; nie pobiera także żadnych świadczeń pomocy społecznej ani z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto skarżący zaznaczył, iż ojciec P.P. a dziadek strony nie żyje, natomiast matka Pawła P.a, a babcia odwołującego żyje. Oświadcza, iż P. P. pozostaje w związku małżeńskim z K. P., która nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...]orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad P.P.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...]nr [...]uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji wskazał na konieczność wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w szczególności na wyjaśnienie, czy żona P.P. jest osobą zdolną do zapewnienia mu niezbędnej opieki nawet w sytuacji, kiedy nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, iż należy ustalić, czy istnieją przyczyny niemożności sprawowania opieki przez żonę nad mężem, (np. praca uniemożliwiająca sprawowanie takiej opieki, stan zdrowia, zamieszkanie w miejscowości oddalonej od miejsca zamieszkania męża, fakt pozostawania w separacji itp.) które uzasadniałyby konieczność sprawowania opieki nad ojcem przez syna. Organ pierwszej instancji powinien odnieść się nie tylko do kwestii pozostawania w związku małżeńskim, ale również do tego, czy zostały spełnione przez wnioskodawcę również pozostałe warunki przewidziane w ustawie o świadczeniach rodzinnych pozwalające na przyznanie wnioskowanego świadczenia tj. czy został przez odwołującego spełniony warunek niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki and ojcem.

Decyzją Prezydenta Miasta Ł. nr [...]z dnia [...] ponownie odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem.

Organ I instancji ponownie prowadząc postępowanie ustalił, iż współmałżonka P.P. jest osobą zdolną do zapewnienia mu niezbędnej opieki (nie jest osobą przewlekle chorą, nie zamieszkuje w miejscowości oddalonej od miejsca zamieszkania męża, nie pozostaje w separacji ze współmałżonkiem). W ocenie organu I instancji fakt pozostawania w zatrudnieniu przez K. P. pozostaje bez wpływu na możliwość sprawowania opieki nad mężem. Opieka nad osobą niepełnosprawną może bowiem polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach.

Ponadto organ I instancji ustalił, że skarżący jest uczniem klasy IV c Technikum A w Ł. - młodzieżowego - dziennego w roku szkolnym 2014/2015. W związku z powyższą informacją organ I instancji uznał, iż skarżący nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem tylko ze względu na uczęszczanie na zajęcia lekcyjne i zdobywanie wykształcenia. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem stronie nie przysługuje.

Od decyzji powyższej odwołał się M. P..

Według strony organ I instancji stawia znak równości pomiędzy opieką polegającą na bezpośredniej trosce i dbałości o osobę niepełnosprawną przez opiekuna w miejscu jego pobytu, a dostarczaniem produktów potrzebnych do życia, świadczeniu sum pieniężnych bez konieczności fizycznej obecności opiekuna z osobą niepełnosprawną. Podkreśla, iż osoby lub instytucje świadczące pomoc w formie dostarczania produktów potrzebnych do życia i świadczeniu określonych sum pieniężnych są darczyńcami i ofiarodawcami osoby wymagającej opieki, ale nie można uznać ich za opiekunów osób niepełnosprawnych w rozumieniu ustawy. Według strony z zaświadczenia Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych A w Ł. o kontynuowaniu nauki w trybie dziennym nie wynika przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na zajęcia lekcyjne i zdobywanie wykształcenia. Powyższe twierdzenie jest naruszeniem granic swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, iż P. P. wymaga opieki. Jednakże art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych enumeratywnie wylicza przesłanki, w przypadku których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Jedną z tych przesłanek jest niemożność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, a w szczególności oświadczenia skarżącego z dnia 18 czerwca 2014 r. ustalono, iż P. P. pozostaje w związku małżeńskim z K.P., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kolegium zauważyło, iż prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego. Stosownie do treści art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2012. 778 j.t.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (dziadków, rodziców, dzieci, wnuki) oraz rodzeństwo. Ustawa ta określa kolejność zobowiązanych do alimentacji, w związku z czym, w myśl art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W związku z powyższym, obowiązek alimentacyjny może polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych lub dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też osobistych staraniach. W przypadku, gdy obowiązek alimentacyjny polega na podejmowaniu osobistych starań, celem zapewnienia opieki osobie, która jej wymaga, z pomocą przychodzi mu Państwo przyznając pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego, które ma być niejako odpowiednikiem wynagrodzenia za pracę. Organ podkreślił, iż obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków.

Nadto Kolegium zauważyło, iż w polskim systemie prawnym istnieje zasada pierwszeństwa dokonywania wykładni językowej. Oznacza to, że w procesie dokonywanej wykładni przepisu prawa należy w pierwszej kolejności opierać się na rezultatach wykładni językowej, a dopiero w przypadku dalszych niejasności, sięgać kolejno po wykładnię systemową lub funkcjonalną.

Organ stwierdził, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie ojciec odwołującego, P. P. pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek - K. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym, to na K. P. ciąży obowiązek sprawowania opieki. Bezspornym jest więc, iż w tym przypadku jasnego brzmienie normy zawartej w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do twierdzenia iż skarżący nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem tylko ze względu na uczęszczanie na zajęcia lekcyjne i zdobywanie wykształcenia Kolegium podniosło, iż bezwzględną przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia. W związku z tym niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do omawianego świadczenia jest rezygnacja z aktywności zawodowej, a tym samym zaniechanie koncentrowania aktywności w obszarach niezwiązanych z opieką nad osobą tego wymagającą. Edukacja, zwłaszcza w trybie dziennym powoduje zaangażowanie opiekuna w obszarach niezwiązanych z opieką, co powoduje brak faktycznej możliwości sprawowania opieki nad osobą, która tej opieki wymaga.

W skardze na powyższą decyzję M. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Skarżący zaakcentował, że jego matka jest zatrudniona w agencji ochrony pracując ponad 200 godzin w miesiącu łącznie z sobotami i niedzielami po 12 godzin oraz prowadzi działalność gospodarcza w pozostałym okresie czasu wolnego aby zapewnić rodzinie materialny byt. Skarżący zarzucił Kolegium, iż nie podziela wcześniejszego swojego stanowiska, że jedną z przyczyn uniemożliwiających sprawowanie opieki żony nad mężem jest praca. Zdaniem skarżącego Kolegium dokonało wąskiej wykładni językowej art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem wykładni systemowej i celowościowej, co nie znajduje akceptacji w orzecznictwie sądów administracyjnych. W ocenie strony nie można zaakceptować takiego rozumowania według, którego pomijana jest przyczyna uniemożliwiająca sprawowanie opieki przez żonę nad mężem np.; praca , stan zdrowia, separacja, zamieszkiwanie w miejscowości oddalonej od miejsca zamieszkania męża .

Co do drugiej przesłanki do odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, iż skarżący opiekując się swoim ojcem jest uczniem czwartej klasy Technikum Budowlanego w systemie dziennym., strona podniosła, iż ojciec wymaga opieki polegającej na przygotowaniu i omówieniu spraw związanych z funkcjonowaniem w domu oraz poza nim np.: szczegółowe omówienie i pokazanie wszystkich przedmiotów dnia codziennego oraz pomoc umożliwiającą wykonywanie pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z § 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - przywoływanej dalej w tekście jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do merytorycznego rozpoznania.

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach art. 145 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Kontroli Sądu została poddana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy

o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U z 2013 r., poz.1456), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednak ustawodawca wprowadził od powyższej zasady wyjątki, w szczególności świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ( art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy). Właśnie ten ostatni przepis miał zastosowanie w niniejszej sprawie i wymaga tu szerszej analizy. Oczywiście przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. m.in.: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1196/12; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1526/12; wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 573/13 – www.cbois.nsa.gov.pl).

Skarżący zasadnie zarzucił organom przekroczenie zasady swobody oceny dowodów poprzez dowolną ocenę motywacji skarżącego w rezygnacji z zatrudnienia lub niepodjęcia zatrudnienia. Nie wykazano jednoznacznie, że to pobieranie nauki stało się powodem niepodjęcia zatrudnia, gdyż przy obecnym systemie nauki skarżącego mógłby on pracować w weekendy lub w przerwach wakacyjnych. Niemniej jednak to naruszenie procedury nie miało wpływu na rozstrzygnięcie, a to ze względów opisanych poniżej.

Spór odnosi się do tego czy po stronie żony osoby wymagającej opieki istnieją tego typu przeszkody, które uniemożliwiają jej sprawowanie, tej opieki. Organy niewątpliwie przeprowadziły wyczerpujące postępowanie wyjaśniające i zbadały czy żona osoby wymagającej opieki (czyli matka skarżącego) jest w stanie sprawować opiekę nad mężem. Ustalono, że żona nie posiada znacznego stopnia niepełnosprawności, nie jest w separacji, mieszka wspólnie mężem i skarżącym, jej stan zdrowia pozwala pracować. Wyjaśniono, że matka skarżącego intensywnie pracuje (jednocześnie pracuje i prowadzi swoją działalność gospodarczą) i z tego powodu mało czasu spędza w domu i nie jest w stanie zająć się mężem. W ocenie organu tego typu przeszkoda w sprawowaniu opieki nie uzasadnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Sąd przychyla się do tego poglądu. W uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2013 roku w sprawie I OSK 46/13 NSA stwierdził, że przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy jest konieczne, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych i zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że artykułu 17 ust. 5 pkt 2a ustawy przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny.

Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni stanowisko to podziela. W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym rodzicem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jego współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że rodzic pozostaje w związku małżeńskim. Niewątpliwie powyższa systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy wykracza poza językowe brzmienie tego przepisu, jest jednak uzasadniona koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP (vide wyroki w sprawach: IV SA/Gl 227/12 z dnia 11 grudnia 2012 r., II SA/Łd 83/13 z dnia 15 marca 2013 r., CBOSA).

Wbrew twierdzeniom skarżącego organ dokonał wykładni, o jakiej mowa powyżej i nie ograniczył się do zbadania czy matka skarżącego legitymuje orzeczeniem o niepełnosprawności. Wszak poprzestanie tylko na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, gdy świadczenie pielęgnacyjne wywodzone jest z istnienia obowiązku alimentacyjnego, niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 wobec osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku gdy drugi małżonek opieki tej świadczyć nie może ze względu na własny stan zdrowia.

W orzecznictwie pojawiał się argument, iż nie można odmówić świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest w tak zaawansowanym wieku lub sam wymaga opieki z powodu złego stanu zdrowia, że nie jest w stanie sprawować opieki. Tytułem przykładu warto tu wskazać uzasadnienie wyroku WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2012r., sygn. akt IV SA/Po 1/12, , który wskazał, że: "(...)Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. (...) Odmowa świadczenia pielęgnacyjnego osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z tego powodu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a), nie może sprowadzać się wyłącznie do językowej wykładni przepisów przytoczonej wyżej ustawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. zawierającym zasadę prawdy obiektywnej, organy rozpoznające wniosek o świadczenie pielęgnacyjne winny ocenić, czy współmałżonek, który mimo że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może z uwagi na wiek i stan zdrowia taką opiekę sprawować". Podobnie wypowiedział się również WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 29 stycznia 2013r., sygn. akt IV SA/Gl 254/12, wskazując, że świetle prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zakwestionować jako wadliwe stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji kiedy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności." Podobnie stanowisko zajął również WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 12 grudnia 2012r., sygn. akt II SA/Po 891/12 (wszystkie powołane wyżej orzeczenia dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przywołane poglądy jednoznacznie wskazują, że jeżeli w stanie faktycznym sprawy istnieją okoliczności, z których obiektywnie wynika, że małżonek osoby wymagającej opieki, choć nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz sam nie jest w stanie sprawować tej opieki (z uwagi na podeszły wiek, stan zdrowia itp.), to organ administracji winien uwzględnić wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki (tyle, że w dalszej kolejności w stosunku do małżonka), oczywiście pod warunkiem spełnienia wszystkich innych ustawowych przesłanek (np. rezygnacji z zatrudnienia).

Przypomnieć wypada, że taka interpretacja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje w ścisłym w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07, odnoszącego się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 tej ustawy. Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał, że wskazany przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że to do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego dotąd wypracowana wykładnia celowościowa analizowanego przepisu wskazuje wyraźnie na obiektywne przeszkody po stronie małżonka osoby wymagającej opieki, których zainteresowany zmienić nie może (zaawansowany wiek, zły stan zdrowia). Fakt pozostawania w zatrudnieniu nie należy do przesłanek obiektywnych. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia przy tym tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2012 roku, sygn. akt I OSK 198/12, www.cbois.nsa.gov.pl ). Należy wszak mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał działanie organów administracji

w niniejszej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego, nie dopatrzył się też naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.

IB