Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 879/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-05-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie/zarządzenie referendarza sądowego - SPP
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 260 par. 1 i 2 , art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 marca 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wyłączenia gruntów rolnych z produkcji postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ E. Brychcy


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 31 marca 2017 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

Referendarz ocenił, że Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z prowadzonej działalności gospodarczej, dotacji i darowizn. Nie jest, zatem pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Ze Statutu Stowarzyszenia wynika, może pozyskiwać środki ze składek członkowskich, dochodów z działalności gospodarczej, dochodów z ofiarności publicznej, czy z darowizn od osób prawnych i fizycznych (§5, §11 i §20 Statutu). Nadto środki pieniężne wpłacane mogą być wyłącznie na rachunek bankowy i na nim przechowywane. Stąd uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione źródeł finansowania i nie są nimi tylko dobrowolne składki członkowskie. Co więcej, obowiązkiem członków Stowarzyszenia jest opłacanie składek członkowskich, których wysokość ustala Zarząd Stowarzyszenia (§17 Statutu). Nadto jedną z przyczyn utraty członkowstwa jest nie płacenie składek członkowskich przez okres 6 miesięcy (§12 Statutu). Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów sądowych dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić także jego członkowie.

W ocenie referendarza członkowie Stowarzyszenia zobowiązani są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej Stowarzyszenia, w zakres której znajdują się również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie.

Skoro samo Stowarzyszenie, nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego, to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Stowarzyszenie nie posiada przy tym statusu organizacji pożytku publicznego.

Referendarz ostatecznie uznał, że Stowarzyszenie pomimo wezwania nie wyjaśniło podstawowych okoliczności dotyczących stanu finansowego, a w konsekwencji możliwości poniesienia kosztów sądowych chociażby w części. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy dane zawarte na formularzu budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Tych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy chociażby w części Stowarzyszenie nie wykazało.

W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu, sprostowania i uzupełnienia części orzekającej, zwolnienia od wpisu sądowego w całości oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Stowarzyszenie podkreśliło, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalnoprawny, polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy decyzji Burmistrza Gminy w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań inwestycji polegającej na budowlowe elektrowni wiatrowych na terenie Gminy. Ponadto zarzuciło błędne ustalenie dotyczące rezygnacji przez członków Stowarzyszenia z obowiązku uiszczania składek, co jest niezgodne ze stanem faktycznym, albowiem członkowie Stowarzyszenia uiszczając składki w wymiarze dobrowolnym, zaś Stowarzyszenie dokonuje opłat sądowych w innych toczących się postępowaniach sądowych, w tym przed WSA w Poznaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.).

Sprzeciw Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie.

Słusznie wskazuje referendarz, że stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od reguły ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona wnioskodawca rzeczywiście nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu, a przez to nie może zrealizować przysługującego jej prawa do sądu.

Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 §2 P.p.s.a.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (post. NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804).

Takich okoliczności, jak słusznie wskazał referendarz, Stowarzyszenie nie zdołało wykazać. Podkreślić trzeba, iż celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1166/12, z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 316/14, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl).

W zaskarżonym orzeczeniu trafnie wskazywano na działania, jakie skarżące Stowarzyszenie mogło podjąć celem zwiększenia swych dochodów. Mimo to skarżące Stowarzyszenie po raz kolejny przedstawia te same argumenty, które jego zdaniem, świadczą o spełnieniu przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Jednakże argumentów tych nie sposób uznać za zasadne. Stowarzyszenie chcąc aktywnie działać w zakresie swoich statutowych zadań winno zadbać o gromadzenie środków na ten cel. Nie można przerzucać ciężaru finansowania Stowarzyszenia na Państwo, bo oznaczałoby to oparcie działania podmiotów prywatnych na środkach publicznych. Zasadą pozostaje wszak prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie własnych środków, co również słusznie eksponował referendarz. Wywody podniesione w sprzeciwie nie mogły więc odnieść skutku, gdyż argumentacja zaprezentowana w motywach zaskarżonego postanowienia jest poprawna i zbieżna ze stanowiskiem sądów administracyjnych (post. NSA z 12 października 2016r., sygn. akt I OZ 1084/16, dostępne www.cebois.nsa.gov.pl).

Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, zgodnie z którym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej.

Podzielić należy stanowisko referendarza sądowego, że w sytuacji rezygnacji przez członków Stowarzyszenia z obowiązku uiszczania składek członkowskich, albo ograniczeniu się do uiszczania składek tylko w dobrowolnej wysokości, nieadekwatnie do wysokości wydatków jakie powinno ponosić Stowarzyszenie, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek.

Ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Niewystarczające jest twierdzenie, że Stowarzyszenie korzysta jedynie ze środków zebranych od jego członków w dobrowolnej wysokości. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia dostatecznych środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354).

Nadto w sprzeciwie Stowarzyszenie w istocie nie przedstawiło żadnych nowych okoliczności wpływających na odmienną ocenę jego możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki oraz kwestionowania ustaleń i oceny referendarza. Nadto Stowarzyszenie wskazało w sprzeciwie, że ponosi koszty innych postępowań sądowych, zatem brak negatywnych przesłanek by i w niniejszym postępowaniu takie koszty poniosło.

Na marginesie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku wskazania, że postępowanie dotyczy decyzji Burmistrza Gminy, czyli określonego postępowania administracyjnego, są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy.

Sąd zaznacza i to, że modyfikacja zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy dokonana w sprzeciwie nie ma żadnego wpływu na podstawową okoliczność, że zdaniem Sądu referendarz sądowy postąpił prawidłowo, odmawiając przyznania prawa pomocy, skoro Stowarzyszenie nie wykazało istnienia przesłanek o których mowa w art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a. Sąd podkreśla rozróżnienie między świadomą rezygnacją z gromadzenia środków na działalność statutową, a niemożnością zgromadzenia środków finansowych – mimo czynionych wysiłków. Co należy wykazać, i która to okoliczność podlega weryfikacji w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Jakkolwiek, Stowarzyszenie na każdym etapie postępowania sądowego może złożyć wniosek o przyznane prawa pomocy, także w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W tym zakresie wniosek Stowarzyszenia o prawo pomocy podlega odrębnemu rozpoznaniu.

W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono, jak postanowieniu.

/-/ E. Brychcy