Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1951/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 1951/13

UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z [...] lipca 2011 r. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2011 r. z siedzibą w W. (dalej: Komisja Egzaminacyjna) stwierdziła, że A. G. (skarżąca) uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego, przeprowadzonego w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna wskazała, iż zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę bardzo dobrą, z części drugiej ocenę dobrą, z części trzeciej ocenę niedostateczną, z części czwartej ocenę dostateczną, zaś z części piątej ocenę dobrą. Ponieważ zdająca nie uzyskała ocen pozytywnych ze wszystkich części egzaminu, zgodnie z art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze należało stwierdzić uzyskanie przez A. G. negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego.

W złożonym od w/w uchwały odwołaniu A. G. zakwestionowała ocenę wystawioną za rozwiązanie zadania w trzeciej części egzaminu (zadanie z zakresu prawa cywilnego).

Uchwałą zadnia [...] stycznia 2012 r. znak: [...] Komisja II stopnia utrzymała w mocy zaskarżoną przez A. G. uchwałę organu I instancji. W uzasadnieniu uchwały Komisja II stopnia wskazała, że sporządzona przez zdającą w trakcie egzaminu apelacja, a zwłaszcza jej uzasadnienie nie trafia w istotę sprawy. Zdaniem Komisji II stopnia praca egzaminacyjna nie została sporządzona poprawnie, gdyż brak jest powiązania pomiędzy zarzutami i uzasadnieniem apelacji, a występujące w niej dodatkowe liczne uchybienia powodują, że nie może zostać oceniona pozytywnie.

W/w uchwała stała się przedmiotem skargi A. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie , który wyrokiem z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 520/12 uchylił tę uchwałę oraz stwierdził, iż nie podlega ona wykonaniu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd odnosząc się do oceny pracy skarżącej stwierdził, iż faktem jest, że zdająca nie opisała okoliczności faktycznych, ustalonych w toku postępowania, które były powodem uzasadniającym podniesienia w apelacji zarzutu z przepisu art. 635 k.c. Innymi słowy nie dokonała opisu tych okoliczności, które szeroko powodowie przytaczali w swoich zeznaniach na rozprawie stwierdzając, że pozwany lekceważył sobie ustalenia co do terminu wykonania dzieła. Jednakże, co jest niesporne, w apelacji uzasadniając zasadność zarzutu opartego na przepisie art. 635 k.c. zdająca wyraźnie wskazywała na treść pisma powodów z dnia [...] października 2010 r. oraz na ich zeznania z rozprawy wprost odnoszące się do zachowania pozwanego. W Sądu te elementu apelacji, jednoznacznie nawiązując do przesłanek z art. 635 k.c., powinny podlegać ocenie Komisji wyrażonej w prawidłowym uzasadnieniu uchwały. Sąd zauważył bowiem, że zgodnie z art. 78d ust. 10 P.a. z części drugiej do piątej egzaminu istnieje możliwość ustalenia czterech pozytywnych ocen w skali dostateczny (3) do celujący (6) i jednej oceny negatywnej – niedostateczny (2). Przy stwierdzeniu zatem, iż kluczowym dla zadania była kwestia odniesienia się do art. 635 k.c. w kontekście jego niezastosowania przez sąd i zasadności uwzględnienia tego przepisu w zarzutach apelacji, Sąd stwierdził, że uzasadnienie uchwały Komisji II Stopnia, stosownie do art. 78h ust. 12 P..a., powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne uchwały, o którym jest mowa w art. 107 § 3 k.p.a., odnosi się do treści zawartej w sporządzonej pracy pisemnej. Natomiast jej uzasadnienie prawne odnosi się do wskazania czy praca ta spełniała oraz w jakim zakresie kryteria określone w art. 78e ust. 2 P.a. Konkluzja będąca wynikiem tych ustaleń powinna znaleźć stosowne przełożenie na przesłanki określone w art. 78d ust. 1 P.a. oceniające poziom pracy sporządzonej przez zdającą według skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 P. a. Zgodnie z ustaleniami Komisji II Stopnia skarżąca w zarzutach apelacji podniosła błędne niezastosowanie przez sąd przepisu art. 635 k.c. omawiając w kilku fragmentach uzasadnienia jakie faktycznie było stanowisko powodów w przedmiocie spornej umowy, przez wskazanie, iż powodowie od tej umowy odstąpili skutecznie i z jakich powodów (wskazanie na pismo z dnia [...] października 2010 r. i ich zeznania na rozprawie). Zatem przy skali ocen z art. 78d ust. 10 P.a. Komisja II Stopnia powinna jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości uzasadnić dlaczego opracowania skarżącej, w ocenie Komisji, nie można było zakwalifikować w przedziale ocen pozytywnych. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu uchwały Komisji II Stopnia takich jednoznacznych motywów rozstrzygnięcia zabrakło, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1694/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Komisji II stopnia od w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Aministracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd kasacyjny zauważył, że przedstawione w uchwale wnioski zostały sformułowane w sposób bardzo ogólnikowy bez odniesienia się do konkretnych uchybień i oceny ich znaczenia w kontekście kryteriów określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Uchwała w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, w części dotyczącej oceny rozwiązania zadań z części drugiej do piątej powinna nawiązywać do wspomnianych kryteriów. Ocena ta powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. W zaskarżonej uchwale takiej kompleksowej oceny zabrakło, a z uzasadnienia można wyprowadzić wniosek, że praca egzaminacyjna skarżącej z zakresu prawa cywilnego w żadnym aspekcie nie mogła zostać oceniona pozytywnie. W związku z tym należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie odpowiada warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny stanął także na stanowisku, że stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że w rozpoznawanej sprawie, jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, Komisja tego obowiązku nie wykonała. Podkreślił przy tym, że wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego, lecz uznał za konieczne przeprowadzenie ponownej wnikliwej oceny pracy skarżącej i jej prawidłowe uzasadnienie, uwzględniające te elementy stanu faktycznego, na które zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponowna ocena pracy egzaminacyjnej skarżącej powinna uwzględniać także i tę okoliczność, że egzaminatorzy sędzia E. K. i adwokat M. Z. za dyskwalifikujące pracę skarżącej i przesądzające o ocenie negatywnej uznali postawienie w apelacji zarzutu naruszenia art. 635 k.c. w związku z art. 491 § 1 k.c. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że powołanie art. 491 § 1 k.c. zamiast art. 494 k.c. stanowiło omyłkę pisarską. W związku z tym, w sytuacji gdy najistotniejsze, zdaniem egzaminatorów, uchybienie zostało wyeliminowane utrzymanie negatywnej oceny pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego wymagało szczególnie starannego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny dodał także, iż inne zarzuty podniesione przez skarżącą (opisane w pkt 1, 3 i 4 apelacji) zostały ocenione przez Komisję w pewnym stopniu odmiennie niż uczynili to egzaminatorzy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także ta okoliczność nie może pozostać bez wpływu na ocenę rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego.

Rozpoznając ponownie sprawę Komisja II stopnia uchwałą z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2011 r. ustalającą negatywny wynik egzaminu adwokackiego A. G.

W uzasadnieniu uchwały Komisja II stopnia, dokonując analizy

obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję II stopnia stanęła na stanowisku, że ani ustawa ani tym bardziej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1315 oraz z 2011 r., Nr 186, poz. 1105) nie zmieniają w powołanych przepisach naczelnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym (art. 7, art. 15, art. 138 k.p.a.), że "istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji ( por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95, OSNSA 1997, nr 1, poz. 35). Zatem zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia użycie w § 5 ust 4 rozporządzenia zwrotu odnoszącego się do kolejności głosowania, podobnie jak i te przepisy, które określają zakres opinii sporządzanej przez członka Komisji II stopnia - zawężonej do ustosunkowania się do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu - nie oznaczają, że rozporządzenie to zawęża zakres kontroli odwoławczej tego organu tylko do zarzutów odwołania. Co więcej, przepisy rozporządzenia nie mogą wyłączyć stosowania tych zasad kontroli, który określone zostały w k.p.a. Organ powołał się też na wyrok z dnia 4 kwietnia 2012 r. (VI SA/Wa 239/12), w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z przepisów ustawy o radcach prawnych (te same regulacje zawarte są w ustawie Prawo o adwokaturze - uwaga Komisji II stopnia) nie wynika obowiązek ograniczenia się jedynie do zarzutów odwołania, ale jeśli organ odwoławczy rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r. II GSK 195/12). Organ podniósł też, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu) winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu (art. 139 k.p.a.).

Komisja II stopnia przypomniała, że zgodnie z art. 78e ust.2 ustawy - Prawo o adwokaturze, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Wszystkie te elementy składają się na ocenę zadania egzaminacyjnego. Zdaniem organu przy istocie i charakterze tej części egzaminu adwokackiego nie jest możliwe sprecyzowanie jakie dokładnie wymogi muszą być spełnione, aby zdający uzyskał ocenę dostateczną, dobrą, bardzo dobrą czy celującą. Nie oznacza to jednak, że ocena egzaminatorów może być dowolna, oparta na subiektywnych bliżej nieokreślonych kryteriach. Ich oceny muszą uwzględniać przede wszystkim wymienione w powołanym wyżej przepisie trzy grupy wskazań. Nie ulega wątpliwości, iż praca winna być poprawna co najmniej w dostatecznym stopniu we wszystkich tych trzech płaszczyznach. Sposób zaś potraktowania przez zdających, występujących w danym zadaniu egzaminacyjnym problemów, ich opisanie z uwzględnieniem podstaw prawnych, orzecznictwa, umiejętności argumentacji, posługiwania się językiem prawniczym, będą rzutowały na wysokość oceny. Komisja II stopnia wskazała przy tym, iż sporządzenie środka zaskarżenia spełniającego co prawda wymogi formalne i fiskalne, ale z którego treści (zarzutów i ich uzasadnienia) wynika, iż zdający nie dostrzegł i nie rozwiązał prawidłowo istoty problemu, nie może skutkować oceną pozytywną. Istotne znaczenie ma nadto umiejętność argumentowania, gdyż to ona tak naprawdę pozwala na ocenę, na ile zdający zna prawo, potrafi dokonać subsumcji i uzasadnić swe stanowisko.

Organ przypomniał, że zadanie z prawa cywilnego polegało na sporządzeniu apelacji bądź opinii prawnej o braku podstaw do wywiedzenia apelacji, co w sprawie będącej przedmiotem egzaminu nie było zasadne. Istota spornego zagadnienia sprowadzała się do wątpliwości co do wykładni i skuteczności dokonanego przez powodów odstąpienia od umowy (sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że nie było to odstąpienie skuteczne, gdyż pismo powodów z dnia [...] października 2010 r. nie było podpisane i nie zawierało oświadczenia o odstąpieniu) oraz do prawidłowego zakwalifikowania podstaw tego odstąpienia (sąd pierwszej instancji błędnie wskazał przepis art. 636 k.c. pozwalający na odstąpienie z powodu wad dzieła, podczas gdy powodowie odstąpili od umowy w warunkach określonych w art. 635 k.c., tj. z powodu opóźnienia w wykonaniu umówionego dzieła).

Komisja II stopnia wskazała, że skarżąca w ramach zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego sporządziła poprawną pod względem formalnym apelację, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego zmianę przez zasądzenie od pozwanego kwoty dochodzonej pozwem wraz z odsetkami zgodnie żądaniem pozwu. Apelacja zawierała zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania i naruszenia prawa materialnego.

Komisja II stopnia szczegółowo omówiła wszystkie zarzuty podniesione przez skarżącą w apelacji.

Dokonując ponownej oceny zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. organ zauważył, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. sformułowany przez skarżącą nie dotyczy oceny materiału dowodowego dokonanej przez sąd pierwszej instancji, lecz ustaleń faktycznych tego sądu. Tymczasem przepis art. 233 § 1 k.p.c. dotyczy tylko i wyłącznie zasad oceny materiału dowodowego, określając jedynie kryteria oceny wiarygodności i mocy przeprowadzonych w sprawie dowodów. Jego naruszenie może polegać na dokonaniu przez sąd oceny dowodów z uchybieniem zasad w nim określonych. Przepis ten nie dotyczy zaś poczynionych ustaleń faktycznych, czy wyprowadzonych z materiału dowodowego wniosków. Uchybienia w tym zakresie winny się skonkretyzować w zarzucie sprzeczności ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym, ewentualnie błędnych ustaleń faktycznych, który w sprawie nie został jednak postawiony. Zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału nie stanowi też w ocenie organu o naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. Także naruszeniem tego przepisu nie jest pominięcie przez sąd przy wyrokowaniu określonej okoliczności faktycznej, nawet jeżeli strona uważa ją za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym zakresie Komisja II stopnia powołała wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2003 r., II CK 293/02.

Organ wskazał, że w sprawie będącej przedmiotem zadania, sąd nie dokonywał oceny dowodów, a zatem omawianego przepisu naruszyć nie mógł. Trafnie podniosła egzaminator E. K., iż - wbrew twierdzeniu skarżącej w uzasadnieniu apelacji - sąd pierwszej instancji nie odmówił pismu powodów z [...] października 2010 r. waloru wiarygodności, a jedynie ustalił, że nie stanowiło ono ich oświadczenia o odstąpieniu od umowy, z uwagi na brak podpisów powodów i brak ich wyraźnego oświadczenia o odstąpieniu. To zaś zagadnienie należało rozpatrywać w płaszczyźnie prawa materialnego, a mianowicie norm art. 60 k.c. w zw. z art. 61 § 1 k.c. oraz art. 77 § 2 k.c. i art. 65 § 1 k.c. Odmawiając przedmiotowemu pismu waloru skutecznego odstąpienia od umowy, sąd ten dokonał wadliwej subsumcji, a nie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Nadto odnosząc się do postawionego przez skarżącą zarzutu naruszenia tego przepisu, Komisja II stopnia podniosła, iż dla oceny, czy pismo powodów z [...] października 2010 r. stanowiło odstąpienie od umowy znaczenie ma to, jak pismo to potraktował jego adresat (pozwany), a nie jaka była intencja powodów. Dlatego wbrew treści zarzutu istotne były nie zeznania powodów na tę okoliczność, ale to, jak na pismo to zareagował pozwany, co skarżąca pominęła, mimo, że treść odpowiedzi pozwanego z dnia [...] listopada 2010 r. załączonej do akt, wskazywała jednoznacznie, iż pismo powodów uznał za odstąpienie od umowy, skoro w swej odpowiedzi na nie pisał, że zaliczkę może zwrócić dopiero po sprzedaniu mebli, które przygotował dla powodów.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu, Komisja II stopnia wskazała, że uwagi skarżącej odnośnie do tego, jak można było interpretować stwierdzenie przez sąd, że "Przedmiotowe pismo z uwagi na fakt, nie zostało podpisane przez powodów, nie może być uznane za jakąkolwiek formę ich oświadczenia woli", nie mają znaczenia, gdyż z zarzutu postawionego przez nią w apelacji wynika, jak ona wypowiedź tę potraktowała, a mianowicie, że brak podpisów jest równoznaczny z brakiem złożenia oświadczenia woli, co wydaje się najbardziej prawidłową interpretacją. Pozostałe dwie możliwości opisane w odwołaniu nie były przez skarżącą rozważane i nawet odwołanie nie podaje, jak mogłyby one wpłynąć na ocenę postawionego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

Komisja II stopnia podniosła, że odwołanie powołuje się natomiast na opis istotnych zagadnień (klucz odpowiedzi), w których Zespół wskazał na potrzebą postawienia zarzutu naruszenia powyższego przepisu.

Organ podkreślił, że opis istotnych zagadnień, o którym mowa w § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29.04.2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin adwokacki oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70 poz.605), nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie. Opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę pracy egzaminatorom, a komisji ich weryfikację. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny, a oceniający pracę egzaminatorzy nie są tym opisem związani. W przedmiotowym opisie istotnych zagadnień, w ocenie Komisji II stopnia, nietrafnie wskazano, iż weryfikacja ustaleń faktycznych sądu z treścią materiału dowodowego winna się odbyć na podstawie art. 233 § 1 k.p.c. Ostatecznie organ stanął na stanowisku, że nawet gdyby uznać, iż można ustalenia faktyczne kwestionować na podstawie tego przepisu, to z przyczyn podniesionych wyżej zarzut postawiony przez skarżącą jest wadliwy.

Organ zgodził się z uwagą egzaminator E. K., iż skarżąca nie wskazała w swej apelacji, jakie skutki pociągnął za sobą brak oceny zeznań świadków oraz stron, co dopiero pozwoliłoby na ocenę, czy zarzut ten jest trafny czy nie.

Odnosząc się do drugiego zarzutu podniesionego przez skarżącą w apelacji, Komisja II stopnia wskazała, że zarzut ten dotyczył naruszenia art. 229 k.p.c., którego autorka upatrywała w pominięciu przez sąd istotnej okoliczności przyznanej przez pozwanego tj., że otrzymał pismo powodów z [...] 10.2010 r. i odpowiedział na nie.

Komisja II stopnia w pełni podzieliła ocenę egzaminatorów, którzy uznali go za błędny stwierdzając, że jest on chybiony, gdyż zmierza do udowodnienia faktu niespornego pomiędzy stronami i prawidłowo ustalonego przez sąd tj. pozwany otrzymał pismo powodów z dnia [...] października 2010 r.

Odnosząc się do trzeciego z podniesionych w apelacji skarżącej zarzutów, Komisja II stopnia wskazała, iż dotyczył on naruszenia art. 328 § 1 k.p.c. przez sporządzenie wadliwego uzasadnienia i odpowiadał swoją treścią prawie dosłownie wskazanemu przepisowi, bez odniesienia do stanu faktycznego sprawy.

Organ podniósł, że nie ulega wątpliwości, iż obowiązkiem sądu jest dokonywanie jednoznacznych, niebudzących wątpliwości ustaleń faktycznych i takie ich sformułowanie, aby motywy rozstrzygnięcia były jasne i czytelne. Przedstawione w ramach kazusu egzaminacyjnego uzasadnienie sądu jest lakoniczne. Niewątpliwie sąd nie poczynił ustaleń, które były konieczne dla prawidłowego rozpoznania sprawy a w szczególności, nie poczynił ustaleń (mimo zgromadzonego materiału dowodowego) co do uprawdopodobnienia przez powodów, iż pozwany nie wykonałby dzieła w terminie, a to one były niezbędne dla subsumcji opartej o art. 635 k.c. Apelacja skarżącej zarzutów w tym zakresie nie stawia. Brak poczynienia ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia winien być jednak zarzucony w ramach zarzutu błędnej podstawy faktycznej.

Komisja II stopnia wskazała, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sadów powszechnych i Sądu Najwyższego, zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może okazać się skuteczny jedynie w przypadku takich uchybień w sporządzeniu uzasadnienia wyroku, które uniemożliwiają sądowi wyższej instancji kontrolę, czy prawo materialne i procesowe zostały prawidłowo zastosowane. W ocenie organu, w zadaniu egzaminacyjnym takie uchybienia nie występowały. Uzasadnienie sądu zawierało podstawę faktyczną istotną z punktu widzenia obranej przez sąd koncepcji rozstrzygnięcia, wskazanie dowodów na których sąd poczynił te ustalenia oraz wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa. Organ przyznał, iż faktycznie, sąd nie wskazał na jakiej podstawie prawnej nie uznał pisma powodów z [...] października 2010 r. za odstąpienie od umowy, jednakże apelacja skarżącej w zarzucie naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. nie do takiego braku się odnosi. Ponadto, brak ten nie był istotny i nie sprawiał trudności w odczytaniu, jakie przepisy sąd naruszył przy ocenie oświadczenia powodów.

Odnosząc się do czwartego zarzutu apelacji, Komisja II stopnia wskazała, że dotyczył on naruszenie prawa materialnego, a to art. 77 § 2 k.c. w zw. z art. 60 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy powodowie złożyli oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy, które należy uznać za skuteczne, gdyż umowa nie zastrzegała rygoru nieważności w przypadku niezachowania formy pisemnej, a zatem mogli dowodzić faktu odstąpienia od umowy za pomocą osobowych źródeł dowodowych.

Organ wskazał, iż jeden z egzaminatorów uznał ten zarzut za "w zasadzie prawidłowy", stwierdzając jednak, że "kwestia dowodzenia nie jest tu istotna". Natomiast drugi egzaminator zarzut ten uznał za zasadny, lecz dotyczący kwestii drugorzędnej. Wytknął jednak powołanie w treści zarzutu art. 60 § 1 k.c. zamiast art. 60 k.c.

Organ zauważył, że art. 60 k.c. nie jest podzielony na paragrafy, a zatem wskazanie w zarzucie art. 60 § 1 k.c. jest błędem, niemniej jednak należy przyjąć, iż jest to omyłka pisarska. Dokonując ponownej oceny tego zarzutu organ przyjął, że jest on poprawny, podzielił jednak uwagi egzaminatora E. K. o uchybieniach w jego redakcji. Istotnie bowiem, naruszenie przez sąd wskazanych przepisów nie polegało na tym, że jak to podniosła skarżąca w apelacji, sąd nie ustalił na podstawie zeznań powodów, że odstąpili oni od umowy z pozwanym. Komisja II stopnia podzieliła stanowisko egzaminatora E. K. że skarżąca nie rozumie art. 77 § 2 k.c., a zwłaszcza, że odstąpienie od umowy powinno być stwierdzone pismem.

Odnosząc się do piątego zarzutu apelacji Komisja II stopnia wskazała, że podniesiono w nim naruszenie prawa materialnego, to jest art. 491 k.c. w zw. z art. 635 k.c. poprzez ich błędne niezastosowanie w sytuacji gdy powodowie skutecznie odstąpili od umowy z pozwanym, który powinien zwrócić im wpłaconą zaliczkę w wysokości 12.000zł.

Komisja II stopnia wskazała, że skarżąca w odwołaniu podniosła, iż powołanie art. 491 k.c. stanowi oczywistą omyłkę pisarską, gdyż w istocie zamierzała wskazać art. 494 k.c., o czym jej zdaniem świadczy sama treść zarzutu jak i uzasadnienie apelacji. Podniosła, iż popełnienie tej omyłki wynikało ze zmęczenia i braku czasu, gdyż zarzut ten sporządzała jako ostatni.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia dała wiarę skarżącej, iż zarzut ten był pisany jako ostatni w warunkach ograniczeń czasowych wynikających z zasad przeprowadzania egzaminu, a nadto zdającym niewątpliwie towarzyszył stres, jaki właściwy jest w sytuacji zdawania poważnego egzaminu. Organ zauważył jednak, że wszyscy zdający dysponowali takim samym czasem na opracowanie pracy egzaminacyjnej, jak skarżąca i pisali zadanie w takich samych warunkach. Organ przyznał , że możliwe jest popełnienie omyłek pisarskich w różnych sytuacjach, zwłaszcza związanych ze stresem i zdenerwowaniem oraz, że mogą się one zdarzyć wszystkim. Dokonując oceny pracy skarżącej należało w ocenie Komisji II stopnia przede wszystkim przeanalizować czy wskazanie w zarzucie art. 491 k.c. jest rzeczywiście omyłką pisarską czy błędem popełnionym przez skarżącą. Organ zauważył, że przepis ten został powołany zarówno w treści zarzutu, jak i uzasadnieniu apelacji. W zarzucie jest mowa zarówno o odstąpieniu od umowy, co mogłoby wskazywać, że podstaw do tego odstąpienia skarżąca upatruje w niezastosowanym art. 491 k.c. w związku z art. 635 k.c., przy czym oba te przepisy zawierają podstawy do odstąpienia od umowy, ale różne są przesłanki tego odstąpienia; art. 635 k.c. stanowi lex specialis w stosunku do 491 k.c. W kazusie egzaminacyjnym podstawę do odstąpienia od umowy stanowi wyłącznie art. 635 k.c., a zatem powołanie 491 § 1 k.c. należałoby uznać za istotny błąd. W drugiej części zarzutu sformułowanego przez skarżącą jest mowa o powinności zwrotu zaliczki w wypadku odstąpienia od umowy, materialną podstawę takiego żądania stanowi art. 494 k.c. Nie jest zatem w ocenie organu, wykluczone, że skarżąca omyłkowo mogła powołać art. 491 k.c. zamiast 494 k.c., jak wywodzi w odwołaniu. Komisja II stopnia zauważyła, że w uzasadnieniu apelacji skarżąca po raz drugi wskazuje art. 491 k.c. a nie 494 k.c. z tym, że już podaje art. 491 § 1 k.c. (w zarzucie powołała przepis bez wskazania paragrafu). To wskazywałoby, zdaniem organu, że jednak skarżąca ma na uwadze art. 491 § 1 k.c., który dotyczy odstąpienia od umowy. Całe uzasadnienie kwestii związanej z odstąpieniem od umowy i zwrotu zaliczki skarżąca zamyka w uzasadnieniu apelacji w jednym zdaniu: "Na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie Sąd I instancji powinien był uznać, iż powodowie skutecznie odstąpili od umowy z dnia [...] 09.2010 r., co uprawnia ich do żądania zwrotu wpłaconej zaliczki w wysokości 12.000 zł na podstawie art. 491 § 1 k.c. w zw. z art. 365 k.c.". Wobec powyższego, z uwagi na lakoniczne uzasadnienie, w ocenie Komisji II stopnia trudno prześledzić tok rozumowania skarżącej i jednoznacznie stwierdzić czy powołanie art. 491 k.c. (w uzasadnieniu 491 § 1 k.c.) było omyłką pisarską, gdyż chodziło jej o art. 494 k.c., czy błędem. Dokonując oceny pracy skarżącej, wobec istniejących w tym zakresie wątpliwości powołanie w zarzucie art. 491 k.c. zamiast 494 k.c. działając na korzyść skarżącej należało, zdaniem organu uznać za omyłkę pisarską.

W ocenie organu apelacja skarżącej w zakresie w jakim zarzuca sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 635 k.c. nie może jednak zostać oceniona pozytywnie nawet przy przyjęciu, że intencją skarżącej było wskazanie art. 494 k.c. z uwagi na wadliwe uzasadnienie i ujęcie problemu. Sam zarzut został wprawdzie ujęty poprawnie, ale nie można zdaniem organu, dokonywać jego oceny w oderwaniu od uzasadnienia apelacji. Organ powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z 20.01.2009 r. II CSK 430/08 podnosząc, iż: "Prawidłowe osądzenie sprawy wymaga, by sąd nie pominął istotnych faktów i dowodów, których uwzględnienie miałoby znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. O tym jakie okoliczności w sprawie są istotne decyduje przepis prawa materialnego stanowiący prawną podstawę dochodzonego roszczenia". Wobec tego zdaniem Komisji II stopnia, należałoby oczekiwać, że w prawidłowo sporządzonej apelacji zostanie wskazany przepis prawa materialnego, który dawał powodom prawo do odstąpienia od umowy i w konsekwencji żądania zwrotu zaliczki od pozwanego. Wprawdzie istotny dla rozstrzygnięcia sprawy art. 635 k.c. został powołany w zarzucie, ale jego ujęcie, jak również uzasadnienie, nie precyzowało jakie okoliczności stanu faktycznego sprawy dawały powodom podstawę do odstąpienia od umowy. Komisja II stopnia podniosła, że skarżąca w żadnym fragmencie apelacji nie przeprowadziła wywodu, z którego wynikałoby, że podstawę do odstąpienia przez powodów stanowiła nie wadliwość dzieła (jak przyjął sąd upatrując podstawy do odstąpienia od umowy w art. 636 § 1 k.c.) ale to, iż pozwany opóźniał się z jego wykonaniem tak dalece, że niemożliwe byłoby jego ukończenie w terminie (art. 635 k.c.). Organ wskazał, że uzasadnienie apelacji koncentruje się tylko na omówieniu kwestii, w jakiej formie powinno zostać złożone oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy, brak wywodów czy były ku temu podstawy, brak wywodów również co do wykładni oświadczenia woli dokonanej przez sąd (brak zarzutu naruszenia art. 65 § 1 k.c.). W ocenie organu wywód zawarty w apelacji wskazuje, iż skarżąca nie zrozumiała problemu zawartego w kazusie egzaminacyjnym, sporządzona apelacja, a zwłaszcza jej uzasadnienie nie trafia w istotę wadliwości wyroku.

Omawiając ostatni zarzut apelacji organ wskazał, że jest to zarzut naruszenia prawa materialnego, a to § 6 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1349) poprzez zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu w kwocie 4.800 zł, podczas gdy stawka minimalna przy tej wartości przedmiotu sporu wynosi 2.400 zł.

Oceniając ten zarzut organ zauważył, że naruszenie przepisów dotyczących kosztów procesu nie jest naruszeniem prawa materialnego, a naruszeniem przepisów postępowania. Ponadto skarżąca powołała wadliwą, a właściwie niezupełną podstawę prawną tego zarzutu (brak wskazania art. 98 § 3 k.p.c.). Zarzut ten nie ma jednak w ocenie organu istotnego znaczenia dla oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej z uwagi na zakres zaskarżenia wyroku, skarżąca kwestionowała wyrok sądu pierwszej instancji w całości. Uchylenie czy zmiana wyroku wiązałaby się zatem z koniecznością orzeczenia przez sąd o kosztach procesu ponownie.

W końcowych wnioskach Komisja II stopnia wskazała, że egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu o ustalenie wyniku egzaminu adwokackiego chodzi bowiem o ocenę rozwiązania zadania w kontekście umiejętności zawodowych wymaganych na stanowisku adwokata, do którego aspiruje skarżąca, a zatem o gwarancję wykonywania tego zawodu przez osoby do tego merytorycznie przygotowane. Egzamin adwokacki stanowi formę weryfikacji umiejętności świadczenia takiej pomocy. Z tych też względów organ wskazał, iż sporządzenie na egzaminie adwokackim apelacji, spełniającej jedynie formalne wymagania tego rodzaju pisma procesowego nie jest wystarczające do oceny takiej pracy na notę dostateczną, nawet wówczas gdyby apelacja taka miała szansę uwzględnienia. Istotne znaczenie ma umiejętność stosowania prawa, jego interpretacji, co można ocenić z reguły na podstawie merytorycznej zawartości środka zaskarżenia. Przy obecnym modelu apelacji, także jej wymogi merytoryczne nie są wygórowane, jednak przy ocenie apelacji sporządzonej w ramach egzaminu zawodowego adwokackiego, należy kierować się nie tyle tym, czy apelacja odniosłaby skutek, ile tym czy pozwala ona na uznanie, że jej autor posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywania zawodu adwokata. Chodzi wszak o sporządzenie apelacji na poziomie zawodowego prawnika, a nie apelacji jakiejkolwiek, nie spełniającej standardów profesjonalizmu, która jednak z uwagi na niewielkie wymagania ustawowe miałaby szanse uwzględnienia.

W ocenie organu występujące w pracy egzaminacyjnej skarżącej mankamenty nie pozwalają ocenić jej na ocenę wyższą niż niedostateczna. Apelacja przez nią sporządzona nie zawiera żadnego zarzutu sformułowanego poprawnie. Trzy zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się wadliwe i nie odniosłyby oczekiwanego skutku. Nie zakwestionowano natomiast uchybień w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia istotnej z punktu widzenia dokonania prawidłowej, korzystnej dla powodów subsumcji. Błąd ten, zdaniem organu jest poważny, jeśli się zważy, że apelacja zarzuca wadliwą subsumcję, polegającą na niezastosowaniu przepisu prawa materialnego - art. 635 k.c., który to przepis nie jest jednak możliwy do zastosowania w sprawie będącej przedmiotem zadania, bez uzupełnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Brak zaś podniesienia zarzutu w tym zakresie, czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 635 k.c. Skarżąca tego problemu nie dostrzegła. Do odmiennego wniosku nie prowadzi także, w ocenie Komisji II stopnia, analiza uzasadnienia apelacji. Co prawda odwołuje się ono do pisma powodów z [...] października 2010 r., w którym podali oni przyczyny, dla której żądają zwrotu zaliczki (opóźnienie w wykonaniu dzieła), jednak tego wątku apelacja w ogóle nie podnosi. Organ wskazał też, że przywoływane zeznania powodów dotyczyły tylko tego, że traktowali oni to pismo jako odstąpienie od umowy, ale już nie tego, jakimi przyczynami to odstąpienie uzasadniali. Skarżąca w ogóle nie poruszyła kwestii przyczyn odstąpienia od umowy. Także druga z kluczowych kwestii, a mianowicie odstąpienie przez powodów od umowy o dzieło nie została rozwiązana przez skarżącą poprawnie. Wskazano, że skarżąca nie rozumie art. 77 § 2 k.c., a zwłaszcza co oznacza, że odstąpienie od umowy powinno być stwierdzone pismem. Nie dostrzegła też ona, że sąd nie uznał pisma powodów za oświadczenie o odstąpieniu od umowy z dwóch względów. Nie tylko z uwagi na brak podpisów, ale także dlatego, że w piśmie tym nie ma stwierdzenia o odstąpieniu od umowy, co jest uwagą zasadną. Należało ją zwalczać dowodem z postaci pisma pozwanego z [...] listopada 2010 r., którego treść świadczy o tym, że tak właśnie, tj. jako odstąpienie, potraktował on pismo powodów, a zatem, że intencja powodów była dla niego czytelna, mimo braku wyraźnego oświadczenia o odstąpieniu od umowy.

Powyższe w ocenie Komisji II stopnia prowadzi do wniosku, że skarżąca nie dostrzegła istoty wadliwości wyroku. Przeciwnego zdania nie uzasadnia fakt, że podniosła istotny w sprawie zarzut naruszenia art. 635 k.c. Nie odniosła się w ogóle do przyjętej przez sąd podstawy prawnej i faktycznej orzeczenia. Nie powiązała postawionego zarzutu z brakami podstawy faktycznej.

Reasumując Komisja II stopnia stwierdziła, że suma uchybień popełnionych przez skarżącą świadczy o tym, że sporządzona przez nią apelacja zawiera błędy przemawiające za nieznajomością i nieumiejętnością stosowania prawa, zarówno procesowego jak i materialnego, w stopniu nie pozwalającym na postawienie oceny dostatecznej. Świadczy to także o nieumiejętności skarżącej dostrzegania i rozwiązywania problemów, które winny być w apelacji wywiedzione i należycie umotywowane. Nie mniej bowiem niż formalna strona apelacji, ważna jest jej merytoryczna zawartość, gdyż to głównie ona pozwala na ocenę przydatności zdającego do wykonywania zawodu adwokata. Organ stanął na stanowisku, że nie można zatracić z pola widzenia tej okoliczności, że egzamin adwokacki służy ocenie przygotowania kandydata do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, którego ranga i charakter wymaga posiadania specjalistycznej wiedzy i umiejętności w stopniu większym niż przeciętny.

Mając na uwadze powyższe, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.

Skargę na opisaną wyżej uchwałę wniosła A. G. Skarżąca żądała uchylenia zaskarżonej uchwały oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła naruszenie prawa (materialnego i procesowego), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 153 p.p.s.a oraz 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a poprzez niezastosowanie i nieuwzględnienie przy ponownym rozpoznaniu tej samej sprawy administracyjnej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyrokach (uzasadnieniach): Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt: VI SA/Wa 520/12 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt: II GSK 1694/12;

- art. 78d ust. 1 i 10 p.o.a. oraz art. 78e ust. 2 p.o.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i zaakceptowanie oceny niedostatecznej z zakresu prawa cywilnego podczas, gdy apelacja egzaminacyjna skarżącej była formalnie i merytorycznie poprawna oraz została sporządzona z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony, a "istota" poprawnego rozwiązania zadania egzaminacyjnego była inna w ocenie dwóch niezależnych egzaminatorów z prawa cywilnego, i inna w ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia - przy czym różna od poglądu Komisji II Stopnia wyrażonego w uzasadnieniu uchwały uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny;

-art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie i dowolne przyjęcie, że zdająca nie przedstawiła okoliczności faktycznych przemawiających za zastosowaniem w sprawie egzaminacyjnej art. 635 kc, podczas gdy w apelacji odwołuje się ona wprost do pisma powodów z dnia [...] października 2010 r., w którym podali oni przyczyny odstąpienia od umowy - opóźnienie w wykonaniu dzieła oraz do ich zeznań złożonych na rozprawie;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające m.in. na:

a) przyjęciu dowolnej oceny, że apelacja skarżącej nie zawiera żadnego poprawnego zarzutu w świetle obowiązujących norm prawnych,

b) przyjęciu dowolnej oceny, że apelacja skarżącej nie zawiera żadnego zarzutu sformułowanego poprawnie, w sytuacji gdy egzaminatorzy – S. i adwokat dr M.Z. wskazali w swoich uzasadnieniach ocen cząstkowych te zarzuty i elementy pracy, które były poprawne,

c) niedokonaniu kompleksowej oceny pracy skarżącej przez nieuwzględnienie jej pozytywnych aspektów i poglądów występujących w doktrynie i orzecznictwie - m.in. dotyczących możliwości kwestionowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w oparciu o zarzut z art. 233 § 1 kpc oraz dotyczących kwestii możliwości skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, gdy w podstawie faktycznej wyroku są luki,

d) przyjęciu dowolnej oceny, że apelacja skarżącej nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo uznania przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia oświadczenia skarżącej o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w redakcji zarzutu piątego apelacji w sytuacji, gdy obydwoje egzaminatorzy SSA E. K. i adwokat dr M. Z.stwierdzili, że błędne podanie art. 491 kc przesądziło o ocenie negatywnej z zakresu prawa cywilnego;

- art. 107 § 3, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. kpa przez brak jednoznacznego wyjaśnienia, dlaczego praca skarżącej nie mogła zostać zakwalifikowana w przedziale ocen pozytywnych, skoro - po uwzględnieniu wskazań sądów administracyjnych co do uzupełnienia podstawy faktycznej uchwały i po uwzględnieniu sprostowania skarżącej dotyczącego zarzutu nr 5 apelacji - nie zawierała tych mankamentów, które z punktu widzenia dwóch egzaminatorów - SSA E.K. i adw. dr M. Z. przesądziły o ocenie niedostatecznej, nadto przez nieuwzględnienie w uzasadnieniu uchwały tych elementów apelacji, które zostały ocenione pozytywnie przez dwóch niezależnych egzaminatorów oraz poglądów występujących w doktrynie i orzecznictwie.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca rozbudowała przytoczone wyżej zarzutu.

Żądała też dopuszczenia dowodów z opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (trzecia część egzaminu adwokackiego - [...] czerwca 2011 r.) oraz orzeczeń sądów administracyjnych wydanych uprzednio w przedmiotowej sprawie: wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt: VI SA/Wa 520/12 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt: II GSK 1694/12.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Podkreślenia przy tym wymaga, że Sąd nie jest trzecią komisją egzaminacyjną i jego zadaniem nie jest dokonanie ponownej i własnej oceny pracy skarżącej. Zadaniem Sądu jest skontrolowanie zaskarżonego aktu, w tym przypadku uchwały z punktu widzenia jego zgodności z prawem, w tym zbadanie czy przy dokonywaniu oceny pracy skarżącej nie zostały przekroczone granice oceny swobodnej i czy wobec tego dokonana przez organ ocena nie nosi znamion oceny dowolnej. W przedmiotowej sprawie wskazana ocena dokonywana była przy uwzględnieniu dyspozycji art.153 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności zatem należy wskazać, iż Sąd nie podziela zarzutu naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.

Zgodnie z art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W wyroku z dnia 7 lutego 2013r. (sygn. akt II OSK 1865/11; LEX nr 1293568) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że " uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania".

W przedmiotowej sprawie wbrew wywodom skarżącej Komisja II Stopnia uwzględniła przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 520/12 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1694/12. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przedstawione w uchwale wnioski zostały sformułowane w sposób bardzo ogólnikowy bez odniesienia się do konkretnych uchybień i oceny ich znaczenia w kontekście kryteriów określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Uchwała w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, w części dotyczącej oceny rozwiązania zadań z części drugiej do piątej powinna nawiązywać do wspomnianych kryteriów. Ocena ta powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze.

Naczelny Sąd Administracyjny stanął także na stanowisku, że stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że w rozpoznawanej sprawie, jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, Komisja tego obowiązku nie wykonała. Podkreślił przy tym, że wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego, lecz uznał za konieczne przeprowadzenie ponownej wnikliwej oceny pracy skarżącej i jej prawidłowe uzasadnienie, uwzględniające te elementy stanu faktycznego, na które zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponowna ocena pracy egzaminacyjnej skarżącej powinna uwzględniać także i tę okoliczność, że egzaminatorzy sędzia E. K. i adwokat M. Z. za dyskwalifikujące pracę skarżącej i przesądzające o ocenie negatywnej uznali postawienie w apelacji zarzutu naruszenia art. 635 k.c. w związku z art. 491 § 1 k.c. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że powołanie art. 491 § 1 k.c. zamiast art. 494 k.c. stanowiło omyłkę pisarską. W związku z tym, w sytuacji gdy najistotniejsze, zdaniem egzaminatorów, uchybienie zostało wyeliminowane utrzymanie negatywnej oceny pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego wymagało szczególnie starannego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny dodał także, iż inne zarzuty podniesione przez skarżącą (opisane w pkt 1, 3 i 4 apelacji) zostały ocenione przez Komisję w pewnym stopniu odmiennie niż uczynili to egzaminatorzy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także ta okoliczność nie może pozostać bez wpływu na ocenę rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego.

W ocenie Sądu, Komisja II Stopnia ponownie rozpoznając odwołanie skarżącej jednoznacznie wskazała na pozytywne elementy pracy A. E. G. z części trzeciej egzaminu (wybór prawidłowej formy rozwiązania zadania, zachowanie wymogów formalnych apelacji). Organ odwoławczy, stosując się do wskazań zawartych w w/w orzeczeniach, szczegółowo, skrupulatnie i wszechstronnie omówił także mankamenty opracowanego przez skarżącą projektu apelacji, których ilość i waga doprowadziły go do przekonania o niezasadności odwołania i konieczności utrzymania uchwały Komisji Egzaminacyjnej w mocy.

Prawidłowo zdaniem Sądu, oceniając zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. organ wskazał, iż zarzut sformułowany przez zdającą nie dotyczy oceny materiału dowodowego dokonanej przez sąd pierwszej instancji, lecz ustaleń faktycznych tego sądu. Tymczasem przepis art. 233 § 1 k.p.c. dotyczy tylko i wyłącznie zasad oceny materiału dowodowego, określając jedynie kryteria oceny wiarygodności i mocy przeprowadzonych w sprawie dowodów. Ponadto, skarżąca nie wskazała w swej apelacji, jakie skutki pociągnął za sobą brak oceny zeznań świadków oraz stron, co pozwoliłoby na przyjęcie ewentualnej trafności tego zarzutu.

Prawidłowo też analizując drugi z postawionych w apelacji zarzutów, tj. zarzutu naruszenia art. 229 k.p.c. wyjaśniono, iż jest on chybiony, gdyż zmierza do udowodnienia faktu niespornego pomiędzy stronami i prawidłowo ustalonego przez sąd.

W odniesieniu do trzeciego z opracowanych przez zdającą zarzutów, tj. zarzutu naruszenia art. 328 k.p.c. Komisja II Stopnia, zasadnie zdaniem Sądu stwierdziła, iż został on postawiony bez odniesienia do stanu faktycznego sprawy.

Poprawna jest również dokonana przez organ ocena czwartego z postawionych w apelacji zarzutów, tj. zarzutu naruszenia art. 77 § 2 k.c. w zw. z art. 60 § 1 k.c. Komisja II Stopnia wskazała, iż jest on w zasadzie poprawny, przy czym błędnie uzasadniony, bowiem naruszenie przez sąd wskazanych przepisów nie polegało na tym, że jak podniosła skarżąca w apelacji, sąd nie ustalił na podstawie zeznań powodów, że odstąpili oni od umowy z pozwanym. Organ oceniając sposób argumentacji skarżącej w zakresie tego zarzutu stanął na stanowisku, iż skarżąca nie rozumie art. 77 § 2 k.c., a zwłaszcza, że odstąpienie od umowy powinno być stwierdzone pismem.

Analizując poprawność piątego zarzutu projektu apelacji, czyli zarzutu ruszenia art. 491 k.c. w zw. z art. 635 k.c. organ odwoławczy uznał, że powołanie w tym zarzucie art. 491 k.c. zamiast 494 k.c. było omyłką pisarską. Nawet jednak przyjęcie, że omawiany zarzut został skonstruowany poprawnie pod względem redakcyjnym, nie pozwoliło Komisji II Stopnia na jego ocenę w oderwaniu od uzasadnienia apelacji. Uzasadnienie to tymczasem nie precyzowało jakie okoliczności stanu faktycznego sprawy dawały powodom podstawę do odstąpienia od umowy. Skarżąca w żadnym fragmencie apelacji nie przeprowadziła wywodu, którego wynikałoby, że podstawę do odstąpienia przez powodów stanowiła nie wadliwość dzieła a to, iż pozwany opóźniał się z jego wykonaniem tak dalece, że niemożliwe byłoby jego ukończenie w terminie. Organ wskazał, że uzasadnienie apelacji koncentruje się tylko na omówieniu kwestii, w jakiej formie powinno zostać złożone oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy, brak zaś wywodów, czy były ku temu podstawy, brak również wywodów co do wykładni oświadczenia woli dokonanej przez sąd (brak podniesienia zarzutu naruszenia art. 65 § 1 k.c.). Zdaniem Sądu nie sposób postawić dokonanej przez Komisję II Stopnia ocenie zarzutu dowolności. Ocena ta jest trafna, odnosi się do konkretnej treści uzasadnienia apelacji sporządzonej przez skarżącą i w przekonaniu Sądu nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów.

W odniesieniu do ostatniego z postawionych w projekcie apelacji zarzutów, tj. zarzutu naruszenia § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1349) organ odwoławczy uznał, iż nie miał on istotnego znaczenia dla oceny pracy zdającej z uwagi na zakres zaskarżenia wyroku (skarżąca kwestionowała wyrok sądu pierwszej instancji w całości, a uchylenie czy zmiana wyroku wiązałaby się zatem z koniecznością orzeczenia przez sąd o kosztach procesu ponownie). Również ta ocena organu odwoławczego jest zdaniem Sądu trafna.

Niezależnie od drobiazgowej analizy skonstruowanych przez zdającą zarzutów Komisja II Stopnia zwróciła uwagę, iż nie zakwestionowano uchybień w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia sądu I instancji, istotnej z punktu widzenia dokonania prawidłowej, korzystnej dla powodów subsumcji. Sąd podziela ocenę organu, iż błąd ten jest poważny, jeśli się zważy, że apelacja zarzuca wadliwą subsumcję, polegającą na niezastosowaniu przepisu prawa materialnego - art. 63 5 k.c-.,- który to przepis nie jest jednak możliwy do zastosowania w sprawie będącej przedmiotem zadania, bez uzupełnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Brak zaś podniesienia zarzutu w tym zakresie, czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 63 5 k.c.

Trafnie też w ocenie Sądu, podnosił organ, że do odmiennego wniosku nie prowadzi także analiza uzasadnienia apelacji. Co prawda odwołuje się ono do pisma powodów z [...] października 2010 r., w którym podali oni przyczyny, dla której żądają zwrotu zaliczki (opóźnienie w wykonaniu dzieła), jednak tego wątku apelacja w ogóle nie podnosi.

Trafnie też zauważył organ, że skarżąca w ogóle nie poruszyła kwestii przyczyn odstąpienia od umowy. Także kwestia odstąpienia przez powodów od umowy o dzieło nie została rozwiązana przez skarżącą poprawnie.

Zasadne jest tez stanowisko komisji II Stopnia, iż skarżąca nie wykazała się umiejętnością interpretacji art. 77§ 2 k.c., a zwłaszcza, że odstąpienie od umowy powinno być stwierdzone pismem. Zasadnie wskazano, że skarżąca nie dostrzegła, iż sąd nie uznał pisma powodów za oświadczenie o odstąpieniu od umowy z dwóch względów. Nie tylko i uwagi na brak podpisów, ale także dlatego, że w piśmie tym nie ma stwierdzenia o odstąpieniu od umowy.

Zasadny jest zatem wniosek Komisji II Stopnia, że skarżąca nie dostrzegła istoty wadliwości wyroku. Zasadnie też stwierdził organ, iż fakt, że podniosła istotny w sprawie zarzut naruszenia art. 635 k.c. nie zmienia powyższej oceny, bowiem w projekcie apelacji brak jest odniesienia do przyjętej przez sąd podstawy faktycznej i prawnej, jak również brak jest należytego powiązania postawionych zarzutów z okolicznościami faktycznymi sprawy.

W ocenie Sądu nie są zasadne również zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem uzasadnienie zaskarżonej uchwały szczegółowo i wszechstronnie wyjaśnia przyczyny podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Nietrafnie również, zdaniem Sądu, skarżąca wywodzi o naruszeniu art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, ponieważ ocena pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego została dokonana w oparciu o ustawowe kryteria oceny i w sposób z nimi zgodny.

Podsumowując wskazać należy, iż w przedmiotowej sprawie ocena pracy skarżącej z prawa cywilnego została ustalona prawidłowo, została także uzasadniona w sposób pełny i mimo swej surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny. Z tych względów należy stwierdzić, że przy wydaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącą przepisów wobec czego skarga A. G. jest niezasadna.

Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę, Sąd stanął na stanowisku, że organ wydając zaskarżoną uchwałę nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, które miałyby wpływ na wynik sprawy, ani uchybień formalnoprawnych w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.