Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 131/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Odrzucono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt. 6 w zw. z art. 64 § 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Radziejów o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Radziejów a Prezydentem Miasta Gliwice w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie pokrycia kosztów utrzymania R. R. oraz jej syna M. R. w Domu [...] postanawia: odrzucić wniosek.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

W dniu 25 kwietnia 2012 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Gliwicach przeprowadził wywiad środowiskowy z R. R., która podała jako adres zamieszkania: Gliwice, ul. [...], a adres pobytu czasowego: Gliwice. ul. [...]. Oświadczyła, że obecnie przebywa kątem u znajomych i zaznaczyła brak mieszkania oraz określiła siebie jako osobę bezdomną. Wskazała, że ostatni meldunek miała w gminie R. Przez jakiś czas wynajmowała mieszkanie, ostatnio tuła się po znajomych. Prowadzi gospodarstwo domowe z synem M.R., ur. [...] lutego 2010 r. Wniosła o wydanie skierowania do Domu [...].

Ośrodek Pomocy Społecznej w Gliwicach, faxem z dnia 27 kwietnia 2012 r., o godz. 12.42, poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Radziejowie, powołując się na rozmowy telefoniczne przeprowadzone w dniach: 25, 26 i 27 kwietnia 2012 r., że na terenie Gminy Gliwice przebywa bezdomna R. R. wraz z dwuletnim synem M. W piśmie stwierdzono, że w/w nie posiada miejsca zamieszkania w Gliwicach, a z uwagi na problem bezdomności przebywała u swojej znajomej pod adresem przy ul. [...], gdzie pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy. Stwierdzono, że R.R. ostatni meldunek na pobyt stały miała w [...],[...], R. Obecnie nie posiada meldunku na pobyt stały. OPS w Gliwicach nie ma swoim terenie placówki dla samotnych matek. Ustalił, że możliwe jest udzielenie schronienia w Domu [...], w U., przy Fundacji [...]. Koszt pobytu matki i dziecka wynosi 780 zł. OPS w Gliwicach wezwał o wskazanie miejsca noclegowego dla R.R. i jej dziecka na terenie Gminy Radziejów, do godziny 13.30, zastrzegając, że w przypadku braku odpowiedzi wyda klientce skierowanie, którego kopię załączono do faxu. Ze skierowania wynika, że R. R. zobowiązała się do partycypowania w kosztach utrzymania swojego i syna w kwocie odpowiadającej 30% miesięcznego dochodu – 140,40 zł. W dokumencie skierowania zawarto stwierdzenie, że do pokrycia pozostałej części kosztów zobowiązana jest gmina Radziejów w woj. kujawsko-pomorskim.

W dniu 17 maja 2012 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ustroniu wpłynął wniosek R. R. o udzielenie jej pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego od maja 2012 r. oraz zasiłku celowego na zakup obuwia i odzieży dla dzieci.

Pismem z dnia 30 maja 2012 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ustroniu, powołując się na art. 65 § 1 K.p.a., przekazał sprawę do załatwienia do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowie. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalił, że ostatni meldunek na pobyt stały wnioskodawczyni miała w [...], a obecnie przebywa w Domu [...] w U., ul. [...]. Wskazał, że zgodnie z art. 101 ust.1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, organem właściwym w sprawach pomocy społecznej jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Radziejowie, gdyż w [...] miała zameldowanie na pobyt stały. Stwierdził, że R. R. jest osobą bezdomną. Kierownik MOPS w Ustroniu nie jest więc organem właściwym do rozpoznania wniosku

Zawiadomieniem z dnia 4 czerwca 2012 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowie, powołując się na art. 65 § 1 K.p.a., przekazał zawiadomienie MOPS z Ustronia do organu właściwego – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowie.

W dniu 5 czerwca 2012 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowie wpłynął rachunek za pobyt i wyżywienie R.R. z synem w Domu dla [...] z dziećmi w U. na kwotę 587,60 zł.

Pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. Kierownik GOPS w Radziejowie zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Gliwicach o nadesłanie decyzji rozstrzygającej kwestię skierowania R. R. wraz z synem M. do Domu [...] w U. Kierownik zaznaczył, że prośba o nadesłanie decyzji ma na celu realizacje obowiązku wynikającego z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Dodał, iż Fundacja [...] nadesłała rachunek, który może być zapłacony po otrzymaniu z OPS w Gliwicach decyzji dotyczącej R.R. i jej syna.

W odpowiedzi na pismo z dnia 12 czerwca 2012 r., Ośrodek Pomocy Społecznej w Gliwicach, zaznaczając, że chodzi o sprawę wydania decyzji o pokrycie kosztów pobytu R.R. i jej syna M. w Domu [...] w U., poinformował, że zgodnie z art. 101 ust. 2 oraz art. 107 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, gminą właściwą do wydania decyzji oraz do ponoszenia kosztów utrzymania jest Gmina Radziejów. OPS w Gliwicach pomógł w/w jako osobie bezdomnej w znalezieniu miejsca w Domu [...] oraz wydal stosowne skierowanie.

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2012 r., działający z upoważnienia Wójta Gminy Radziejów, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowie wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Gliwicach przez wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy rozstrzygania o kosztach pobytu R. R. oraz jej syna M. R. w Domu [...] w U., jak również w sprawie pokrywania kosztów tego pobytu. Stwierdził, że organem właściwym miejscowo jest Ośrodek Pomocy Społecznej w Gliwicach. Według Kierownika, sprawa powinna być rozpatrywana w oparciu o art. 25 K.c. i art. 101 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, a nie art. 101 ust. 2 tej ustawy. Kierownik GOPS w Radziejowie wskazał, na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 25 kwietnia 2012 r. oraz na podstawie oświadczenia R. R., że do 19 lutego 2012 r. wynajmowała ona mieszkanie przy ulicy [...] w G., ale z powodów finansowych zmuszona była je opuścić. Potem mieszkała okazjonalnie u znajomych, a dopiero ostatnio zdecydowała się na wystąpienie o pomoc społeczną i skierowanie do Domu [...]. Miejscem zamieszkania R. R. jest miasto G., w którym z synem mieszkała "z zamiarem stałego pobytu", zanim zwróciła się do organów pomocy społecznej. Zdaniem GOPS w Radziejowie, w rozstrzyganiu o właściwości organu nie może decydować fakt, że osoba, której sprawa dotyczy, była przed dwoma laty zameldowana na pobyt stały, gdy w międzyczasie swoje życie przeniosła w inne miejsce. Od dwóch lat centrum życiowe R. R. i jej syna stanowi region śląski.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Gliwice wniósł o oddalenie wniosku i wskazanie Wójta Gminy Radziejów jako organu właściwego w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej R. R. Stwierdził, że R. R. złożyła w dniu 25 kwietnia 2012 r. w OPS w Gliwicach wniosek o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej w formie schronienia w Domu [...] w U. W tym samym dniu przeprowadzono z nią wywiad środowiskowy. Ustalono, że była zameldowana na pobyt czasowy do 30 czerwca 20102 r. w Gliwicach, przy ul. [...]. Lokal ten zajmowała na podstawie umowy najmu do 19 lutego 2012 r. Zmuszona była opuścić lokal, gdyż nie miała środków na opłacanie czynszu. Od tego czasu mieszka okazjonalnie u różnych znajomych, między innymi w Sosnowcu. W dacie wywiadu nie miała się gdzie podziać z synem M.

Podała, że jedną noc spędziła u znajomej przy ul. [...] i tam wywiad może być przeprowadzony. Gdy pracownik chciał tam wejść, podała adres przy ul. [...]. Ostatnio stale była zameldowana w B. [...], gm. R. Obecnie nie jest zameldowana na pobyt stały pod żadnym adresem. Przebywa w Domu [...] w U. Zdaniem Prezydenta Gliwic, jest osobą bezdomną. Tym samym właściwość organu należy ustalać według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270), spory o właściwość oraz spory kompetencyjne. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór o właściwość może toczyć się między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi (art. 22 § 1 K.p.a.), natomiast spór kompetencyjny między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej (art. 22 § 2 K.p.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie nie są spełnione przesłanki dopuszczalności wniosku. R. R. złożyła prośbę, zarówno ustnie, w trakcie wywiadu środowiskowego, jak i w formie podania, o przyznanie jej pomocy finansowej. W Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustroniu domagała się przyznania jej zasiłku okresowego i zasiłku celowego na zakup obuwia, zaś w Ośrodku Pomocy Społecznej w Gliwicach, w trakcie wywiadu środowiskowego wniosła o pomoc w znalezieniu zakwaterowania w domu dla matek z dziećmi. Żadna z tych form pomocy nie była przedmiotem wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Wniosek zawierał dwa żądania:

- ustalenia Ośrodka Pomocy Społecznej w Gliwicach jako organu właściwego do rozstrzygania o kosztach pobytu R. R. oraz jej syna M. R. w Domu [...] w U.,

- orzeczenia, że koszty tego pobytu ma pokrywać Ośrodek Pomocy Społecznej w Gliwicach.

W związku z tym stwierdzić należy, że sprawa pokrywania kosztów pobytu w domach udzielających schronienia matkom z dziećmi nie jest sprawą administracyjną z zakresu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz.728 ze zm.). Jest to sprawa cywilna w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Korzystanie z takiego schronienia stanowi element stosunku cywilnoprawnego między podmiotem udzielającym pomocy w formie zakwaterowania i posiłków, a osobą korzystającą z tej pomocy. Koszty pobytu nie obciążają gmin, ale osoby. Tymczasem spory o właściwość mogą dotyczyć tylko spraw indywidualnych należących do właściwości organów administracyjnych i rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 1995 r., sygn. akt I SA 40/95, ONSA 1995/3/148).

Osoba korzystająca z pobytu w domu samotnej matki może natomiast wnosić o przyznanie jej przez gminę świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na finansowanie kosztów pobytu w takiej placówce. Sprawa o przyznanie takiego świadczenia jest sprawą administracyjną, regulowaną przepisem art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. To w sprawie o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie kosztów pobytu może dojść do sporu o właściwość miejscową i spór taki podlega kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniosek Wójta Gminy Radziejów nie zawierał jednak takiego żądania. Dodać jeszcze można, iż z akt sprawy nie wynika, aby została wszczęta sprawa administracyjna z wniosku R. R. o przyznanie pomocy finansowej na pokrywanie kosztów pobytu jej i jej syna w Domu [...] w U. (żądania dotyczyły zasiłku okresowego, zasiłku celowego na obuwie i "skierowania" do domu samotnej matki).

Na marginesie można zauważyć, że koszty pobytu w domu samotnej matki nie mają charakteru opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o których mowa w art. 61 ustawy o pomocy społecznej, zaś nawet rozliczenia między gminami, następujące na podstawie art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej, nie są załatwiane w drodze decyzji administracyjnej, lecz stanowią sprawę cywilną (por. postanowienie NSA z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OW 201/11, niepublikowane, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 1120708).

W związku z zawartym w odpowiedzi na wniosek żądaniem wskazania Wójta Gminy Radziejów jako organu właściwego w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej R. R., zauważyć trzeba, że przedmiot sprawy z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość jest zakreślony we wniosku, a nie w odpowiedzi na wniosek.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.