Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2451/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2006 r. sprawy ze skargi B.G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości, 3) zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz strony skarżącej kwotę 80 zł (słownie: osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu koszów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego ubezpieczenia Społecznego, dalej jako Prezes KRUS, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. Z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej jako kpa i art. 41 a ust.1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) - dalej jako usr, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] o odmowie umorzenia B.G. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od trzeciego kwartału 1996 r. do czwartego kwartału 2000 r.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. Prezes KRUS poinformował, że zarówno strona, jak i jej mąż spełniali warunki do podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ze względu na brak udokumentowanych zdarzeń losowych w gospodarstwie rolnika lub w rodzinie rolnika Prezes KRUS uznał, że brak jest podstaw do zastosowania ulgi poprzez umorzenie należności składkowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B.G. zarzuciła, ze decyzja wydana przez Prezesa KRUS w I instancji została wydana w oparciu o błędne przesłanki faktyczne i formalno-prawne, w szczególności , że składki za lata 1996 r. - 2000 r. były naliczane bezpodstawnie. Zarówno B.G. jak i jej mąż nie są i nie byli rolnikami, nigdy nie prowadzili działalności rolniczej, właścicielem nieruchomości w K., B.G. stała się w wyniku darowizny nieruchomości rolnej, na której nie podjęła działalności rolniczej, tylko ją wydzierżawiła do 2010 r.. B.G. poinformowała ponadto, że nie podlegała rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu ponieważ podlegała ubezpieczeniu społecznemu - z tytułu wykonywanych umów o pracę.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes KRUS uznał, ze podane przez stronę okoliczności dotyczące niewykonywania przez nią pracy w gospodarstwie rolnym zostały rozstrzygnięte decyzją o ustaniu ubezpieczenia rolników z dnia [...] marca 2006 r. Nr [...], od której strona miała prawo wnieść odwołanie. Orzekając o umorzeniu składek Prezes KRUS uwzględnił możliwości płatnicze wnioskodawczyni oraz stan finansów funduszu emerytalno-rentowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2006 r. zatytułowanej "odwołanie", B.G. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2006 r. oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem skarżącej naruszony został przepis art. 127 § 3 kpa oraz art. 6 ust. 1 i 3 usr. Według B.G. zaskarżona decyzja została wydana na podstawie błędnych przesłanek faktycznych i prawnych, ponieważ skarżąca nigdy nie była rolnikiem w rozumieniu art. 6 ust. 1 usr i nie prowadziła działalności rolniczej, o której mowa w art. 6 ust. 3 usr. Gospodarstwo rolne wydzierżawia, podobnie, jak przedtem robiła to jej matka - osoba, która darowała jej gospodarstwo rolne. Zdaniem skarżącej nie podlega ona - na mocy art. 16 ust. 3 usr - ubezpieczeniu społecznego rolników, ponieważ podlegała ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu. W ocenie B.G. nabycie własności gruntów rolnych nie jest równoznaczne z prowadzeniem działalności rolniczej, zatem nie jest także przesłanką do opłacania składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W ocenie Prezesa KRUS bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 6 i art. 16 usr, ponieważ sprawa była w tym zakresie rozpatrywana przez Sąd Okręgowy w K. i zakończyła się wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania, zatem decyzje stwierdzające obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników skarżącej stały się prawomocne i wiążące.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów, w tym wypadku decyzji administracyjnej, zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako u.p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest uzasadniona.

Przede wszystkim Sąd zauważa, że uzasadnienie jest jednym z elementów decyzji, określonych w art. 107 kpa, które tworzą ich strukturę i podlegają łącznej ocenie przy badaniu legalności decyzji. Budowa uzasadnienia decyzji i jego treść mają wpływ na ocenę zgodności decyzji z prawem. Stosownie do art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie postanowienia winno zawierać między innymi wskazanie dowodów, na których organ się oparł ustalając stan faktyczny, niezależnie od wskazania, że zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, wskazanie dowodów, którym dał wiarę oraz wyjaśnienie przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Uzasadnienie decyzji powinien też cechować logiczny związek z rozstrzygnięciem oraz kompletność użytych motywów, które do tego rozstrzygnięcia posłużyły. Ma to szczególne znaczenie przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym, czyli tych, wydawanych przez Prezesa KRUS. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji uznaniowej uniemożliwia bowiem - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego, ponieważ uznanie nie może mieć charakteru dowolnego czy arbitralnej oceny sprawy. Uzasadnienie decyzji odmawiającej umorzenia zaległości z tytułu składek powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował tej instytucji pomimo wystąpienia szczególnych okoliczności .

Z całą pewnością uzasadnienie nie powinno ograniczać się do wskazania, że B.G. nie przedstawiła nadzwyczajnych zdarzeń losowych, które uniemożliwiły jej uregulowanie zaległych składek. W ocenie Sądu niezrozumiałe jest stwierdzenie Prezesa KRUS, że skarżąca nie przedstawiła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy żadnych nowych okoliczności, które - w sposób istotny - zmieniałyby jej sytuację materialną, skoro w decyzji wydanej w dniu [...] kwietnia 2006 r. nie została przeprowadzona żadna analiza sytuacji materialnej strony. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się do stwierdzenia, że podane przez B.G. okoliczności dotyczące niewykonywania pracy w gospodarstwie rolnym zostały rozstrzygnięte decyzją o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia [...] marca 2006 r.. Zdaniem Sądu Prezes KRUS w sprawach o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia powinien przede wszystkim, w sposób rzetelny, oceniać - i dać temu wyraz w treści uzasadnienia decyzji - stan majątkowy, w którym znajduje się skarżąca, ponieważ dopiero po ustaleniu stanu majątkowego można rozstrzygać o nieściągalności, pozbawieniu źródeł dochodu, czy niemożności uiszczenia składek. Prezes KRUS powinien wskazać, jakie są źródła dochodu skarżącej, w jakiej wysokości uzyskuje dochód z tych źródeł, czy on i członkowie jego rodziny uzyskują regularne dochody oraz jakie mają oszczędności, czy wysokość dochodów umożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, czy na skarżącym ciąży obowiązek zaspokajania potrzeb życiowych innych osób i czy posiada środki na zaspokojenie potrzeb tych osób, czy skarżący podejmuje wysiłki - i jakie w celu osiągnięcia dodatkowych dochodów i czy pozwala mu na to stan zdrowia. Sąd zauważa ponadto, że obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach uzasadnienia podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonych decyzji. W szczególności Prezes KRUS powinien w treści uzasadnienia decyzji uwzględnić to, czy skarżąca była właścicielem gospodarstwa rolnego i prowadziła osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym oraz jaki wpływ na domniemany fakt prowadzenia działalności rolniczej ma wydzierżawianie nieruchomości osobie trzeciej, a także powinien wskazać jakie czynności podjął w celu ustalenia, czy skarżąca prowadzi - w rzeczywistości - działalność rolniczą. Sąd zauważa, że skarżąca wypunktowała - nie tylko w skardze, lecz także we wniosku o ponowne rozpatrzenie, zarzuty wobec wydanych w sprawie decyzji, zatem organ powinien się do nich z urzędu odnieść, nie tylko w odpowiedzi na skargę, ponieważ okoliczności te miały wpływ na istnienie obowiązku wobec KRUS. Prezes KRUS mógł ewentualnie rozważyć nadanie biegu pismu z dnia 20 lutego 2006 r., w którym skarżąca kwestionuje prowadzenie przez nią działalności rolniczej, kierując go do nadzwyczajnego trybu postępowania.

W ocenie Sądu niedopuszczalne jest wydanie rozstrzygnięcia o umorzenie zaległości z tytułu wpłat na KRUS, bez precyzyjnego ustalenia czy skarżąca temu ubezpieczeniu w ogóle podlegała. Skarżąca podnosiła tę kwestię na wszystkich etapach postępowania, lecz Prezes KRUS do niej się nie odniósł (por. wyrok SN z 28 listopada 2003 r. sygn. III RN 139/02). Sprzeczne bowiem z zasadą demokratycznego państwa prawa, która nakłada na organy władzy publicznej obowiązek działania na podstawie przepisów prawa, byłoby obarczenie skarżącej obowiązkiem zapłaty należności, do której uiszczenia nie była - w istocie - zobowiązana. Prezes KRUS powinien mieć na uwadze to, że decyzja, to nie tylko władcze rozstrzygnięcie sprawy strony - powinna ona także wyjaśniać i umożliwiać stronie zrozumienie zajętego przez organ stanowiska.

Sąd zauważa ponadto, że odpowiedź na skargę nie powinna uzupełniać tego, co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne decyzji, ponieważ celem odpowiedzi na skargę jest wyłącznie ustosunkowanie się do zarzutów skargi, a nie zastąpienie czy uzupełnienie nią uzasadnienia kwestionowanej przez stronę postępowania decyzji. Kontroli Sądu Administracyjnego nie podlega odpowiedź na skargę, lecz decyzja wydana w II instancji.

Ze względu na to Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 152 i 200 u.p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.