Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1143/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 509, art. 729
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 83 poz 420
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o obligacjach.
article: art. 12 ust. 3, art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 39, art. 16 ust. 1 pkt 60, art. 16 ust. 1 pkt 61
journal: Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Protokolant Karolina Zarzycka-Ciołkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Banku [...] S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1564/12 w sprawie ze skargi Banku [...] S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 19 grudnia 2011 r. nr IPPB3/423-800/11-4/AG w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Banku [...] S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 18 stycznia 2013 r., III SA/WA 1564/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z 19 grudnia 2011 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego skarżąca wskazała, że planuje przeprowadzić transakcję sekurytyzacji syntetycznej (transakcja) obejmującą wierzytelności przysługujące jej z tytułu kredytów złotowych dla małych i średnich przedsiębiorstw, jakich udziela w ramach swojej zwykłej działalności prowadzonej na terenie Polski (wierzytelności). W ramach transakcji, spłacane przez kredytobiorców wierzytelności objęte sekurytyzacją syntetyczną mogą zostać zastąpione nowymi wierzytelnościami spełniającymi określone kryteria wymagane dla zastąpienia. Sekurytyzacja syntetyczna oznacza, że własność wierzytelności pozostanie przy spółce i nie będzie przenoszona na inne podmioty. Głównym celem transakcji jest pozyskanie finansowania przez spółkę dzięki emisji obligacji (obligacje) powiązanych z wierzytelnościami. W transakcję zaangażowane będą następujące podmioty:

- skarżąca,

- nowo założona przez skarżącą polska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (SPV), która wyemituje obligacje,

- jeden z akcjonariuszy skarżącej, będący bankiem [...], którego udział w transakcji jest wymagany przez inwestorów zewnętrznych, oraz

- inwestorzy zewnętrzni, którzy obejmą obligacje.

Skarżąca, SPV oraz bank [...] są podmiotami powiązanymi w rozumieniu ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, ze zm. dalej u.p.d.o.p.). SPV wyemituje następujące dwa rodzaje obligacji:

- obligacje uprzywilejowane o ratingu AAA (Senior Notes), które zostaną nabyte przez inwestorów zewnętrznych zapewniających finansowanie, oraz

- obligacje podporządkowane nieposiadające ratingu (Junior Notes) obejmujące wyższe ryzyko związane z wierzytelnościami niż Senior Notes.

Junior Notes zostaną nabyte przez skarżącą w celu ograniczenia ryzyka związanego z wierzytelnościami do poziomu akceptowalnego przez inwestorów zewnętrznych i agencje ratingowe. Spółka przedstawiła dwa alternatywne scenariusze transakcji.

Spółka zadała m.in. pytania:

4) W scenariuszu alternatywnym nr 1, jeżeli przed wykupem Junior Notes spółka sprzeda obligacje SPV, która nabyłaby je w celu umorzenia, a następnie umorzyłaby Junior Notes, to czy kwota wydana przez spółkę na nabycie Junior Notes w chwili ich emisji będzie stanowić dla spółki koszty uzyskania przychodu, a jeśli tak, to kiedy takie koszty uzyskania przychodu powinny zostać ujęte w rozliczeniu podatkowym b.?

5) W scenariuszu alternatywnym nr 2, jeżeli przed wykupem Junior Notes spółka sprzeda obligacje bankowi [...], to czy kwota wydana przez spółkę na nabycie Junior Notes w chwili ich emisji będzie stanowić dla spółki koszty uzyskania przychodu, a jeśli tak, to kiedy takie koszty uzyskania przychodu powinny zostać ujęte w rozliczeniu podatkowym b.?

Odnośnie pytania czwartego spółka wskazała, że w ramach nabytych Junior Notes b. otrzyma odsetki, które będą wypłacane okresowo przez SPV na rzecz posiadacza Junior Notes. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust. 4 pkt 2, odsetki będą stanowić przychód b. w momencie ich otrzymania. Ponadto przy sprzedaży Junior Notes na rzecz SPV b. osiągnie przychód (cena za sprzedane Junior Notes). Junior Notes będą zatem generować dla b. przychód, w związku z czym koszty poniesione na ich nabycie są ponoszone w celu osiągnięcia przychodów. Spółka powołując się na treść art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., wskazała, że koszty poniesione przez spółkę na nabycie Junior Notes nie będą stanowić kosztów uzyskania przychodu, dopóki Junior Notes nie zostaną odpłatnie zbyte. W scenariuszu alternatywnym nr 1 przed wykupem Junior Notes spółka sprzeda obligacje na rzecz SPV, która z kolei zapłaci odpowiednie wynagrodzenie. Przed wykupem Junior Notes Spółka dokona zatem ich odpłatnego zbycia. Cena za Junior Notes płatna przez SPV będzie stanowić przychód spółki podlegający opodatkowaniu. W związku z powyższym, w scenariuszu alternatywnym nr 1 jeżeli przed wykupem Junior Notes spółka sprzeda obligacje SPV, która nabyłaby je w celu umorzenia, a następnie umorzyłaby Junior Notes, to kwota wydana przez spółkę na nabycie Junior Notes w chwili ich emisji stanie się dla spółki kosztem uzyskania przychodów w momencie ujęcia przychodu ze sprzedaży Junior Notes na rzecz SPV.

Odnośnie pytania piątego spółka powołała się na treść art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze u.p.d.o.p. i wskazała, że w ramach nabytych Junior Notes spółka otrzyma odsetki, które będą wypłacane okresowo przez SPV na rzecz posiadacza Junior Notes (spółka). Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust 4 pkt 2, odsetki będą stanowić przychód spółki w momencie ich otrzymania. Ponadto przy sprzedaży Junior Notes na rzecz banku [...] spółka osiągnie przychód podlegający opodatkowaniu (cena za sprzedane Junior Notes). Junior Notes będą zatem generować dla spółki przychód, w związku z czym koszty poniesione na ich nabycie są ponoszone w celu osiągnięcia przychodów. Spółka wskazała, że zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. koszty poniesione przez spółkę na nabycie Junior Notes nie będą stanowić kosztów uzyskania przychodu, dopóki Junior Notes nie zostaną odpłatnie zbyte. W scenariuszu alternatywnym nr 2 przed wykupem Junior Notes spółka sprzeda obligacje na rzecz banku [...]. Przed wykupem Junior Notes spółka dokona zatem ich odpłatnego zbycia. Cena za Junior Notes płatna przez bank [...] będzie stanowić przychód spółki podlegający opodatkowaniu. W związku z powyższym, w scenariuszu alternatywnym nr 2, jeżeli przed wykupem Junior Notes spółka sprzeda obligacje bankowi [...], to kwota wydana przez spółkę na nabycie Junior Notes w chwili ich emisji stanie się dla niej kosztem uzyskania przychodów w momencie ujęcia przychodu ze sprzedaży Junior Notes na rzecz banku [...].

Zdaniem spółki w niniejszej sprawie przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. nie będzie miał zastosowania, gdyż w przypadku sprzedaży przez spółkę obligacji Junior Notes (przed terminem wykupu) na rzecz SPV w celu ich umorzenia albo sprzedaży tych obligacji bankowi [...] mamy do czynienia ze zbyciem papierów wartościowych, a nie wierzytelności.

3. Minister Finansów interpretacją z 19 grudnia 2011 r. uznał, iż stanowisko spółki w zakresie pytania numer 4 i 5 należy uznać za nieprawidłowe z uwagi na nieuwzględnienie treści art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p.

4. W skardze do WSA w Warszawie wniesionej po wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa spółka podniosła zarzut naruszenia naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. poprzez błędną interpretację pojęcia "wierzytelność" w kontekście przedstawionego zdarzenia przyszłego oraz poprzez niewłaściwe jego zastosowanie.

5. Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona interpretacja nie narusza prawa i oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.").

Sąd na wstępie rozważań wskazał, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy w przedmiotowej sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., a w szczególności dotyczy rozumienia pojęcia "wierzytelność" użytego w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. Pojęcie to nie zostało jednak zdefiniowane na potrzeby u.p.d.o.p.

Sąd pierwszej instancji uznał, że prawidłowe jest stanowisko Ministra Finansów, że obligacja jest nierozerwalnie związana z długiem. Rozumiana natomiast jako papier wartościowy stanowi potwierdzenie istnienia długu. Obligacja stanowi więc potwierdzenie wierzytelności nabywcy obligacji (w stosunku do emitenta) z tytułu zwrotu przekazanej emitentowi od nabywcy obligacji, określonej kwoty pieniężnej.

Zdaniem sądu, obligacje mieszczą się w zakresie szeroko rozumianego pojęcia "pożyczka". Zgodzić się więc należy z organem, iż obligacje mają charakter pożyczkowy, co potwierdza doktryna prawa podatkowego, a w konsekwencji tego wierzytelność inkorporowana w obligacjach jest wierzytelnością pożyczkową. W związku z tym zbycie obligacji stanowi w istocie zbycie wierzytelności, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje). Przy czym zbycie to nie może nastąpić w oderwaniu od dokumentu obligacji. Tak więc zbycie obligacji jest równoznaczne ze zbyciem wierzytelności pożyczkowej. Definicja ta bezpośrednio odnosi się jedynie do pożyczek, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt. 60 i pkt. 61 u.p.d.o.p., jednakże jest ona widocznym przykładem, iż na potrzeby przepisów podatkowych pojęcie pożyczki może mieć szersze znaczenie niż obowiązujące w przepisach Kodeksu cywilnego.

Skoro więc w przypadku zbycia obligacji mamy do czynienia ze zbyciem wierzytelności pożyczkowej, to zgodzić się należy z Ministrem Finansów, iż ewentualna strata powstała w wyniku zbycia obligacji stanowi stratę, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. Warto przy tym podkreślić, iż przepis ten nie różnicuje wierzytelności, co wskazuje, że zakres regulacji art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. dotyczy odpłatnego zbycia wszelkich wierzytelności. Jedynie dla celu określenia kosztów uzyskania przychodu, ustawodawca różnicuje wierzytelności stanowiące przedmiot odpłatnego zbycia na wierzytelności zarachowane uprzednio do przychodów należnych na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy oraz wierzytelności pozostałe. Dlatego też prawidłowo stwierdził Minister Finansów, że w przypadku sprzedaży przez spółkę obligacji Junior Notes (przed terminem wykupu) na rzecz SPV w celu ich umorzenia albo sprzedaży tych obligacji bankowi [...] mamy do czynienia ze zbyciem wierzytelności pożyczkowej, do którego – w razie wystąpienia straty - stosuje się ograniczenie w zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodu, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p.

Wbrew twierdzeniu skarżącej, stanowisko Ministra Finansów w powyższym zakresie nie jest sprzeczne z możliwością zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów strat z tytułu zbycia akcji. Zgodzić się należy z wyjaśnieniem organu, iż o ile zarówno akcje jak i obligacje są papierami wartościowymi, to jednak mają odmienny charakter, co wpływa na ocenę skutków podatkowych z nimi związanych.

6. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku spółka podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. oraz przepisów postępowania w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., w sposób mający istotny wpływ na wynika sprawy:

(A) art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię pojęcia "wierzytelność" w kontekście przedstawionego zdarzenia przyszłego skutkujące niezasadnym uznaniem, iż strata na zbyciu papierów wartościowych, jakimi są obligacje strukturyzowane, nie stanowi kosztu uzyskania przychodu oraz błędne zaklasyfikowanie obligacji Junior Notes jako wierzytelności o charakterze pożyczkowym;

(B) art. 16 ust. 1 pkt 39 w zw. z art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w przypadkach odpowiadających okolicznościom przedstawionym we wniosku strony o wydanie interpretacji indywidualnej;

(C) art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 i pkt 39 u.p.d.o.p. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż co najmniej część wydatków związanych z nabyciem papierów wartościowych, którymi są obligacje nie stanowi kosztu uzyskania przychodu;

(D) art. 146 w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez nieuchylenie interpretacji naruszającej przepisy prawa materialnego a w szczególności art. 16 ust. 1 pkt 39 i art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 i pkt 39 u.p.d.o.p., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało utrzymanie w mocy interpretacji naruszającej prawo, pomimo istnienia przesłanek do jej uchylenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

7. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Istota sporu, jak słusznie podnosi autor skargi kasacyjnej, sprowadza się do wykładni pojęcia wierzytelności użytego w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., a w szczególności tego czy termin ten obejmuje obligacje strukturyzowane, czy też nie, a szerzej chodzi o konsekwencje podatkowe związane z planowaną sekurytyzacją syntetyczną wierzytelności wynikających z udzielonych kredytów złotowych dla małych i średnich przedsiębiorstw, jakich wnioskodawca udziela w ramach swojej zwykłej działalności prowadzonej na terenie Polski.

Przed przystąpieniem do analizy powyżej wskazanego przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. odnieść się należy do zasady, jaką wyraża art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., również kwestionowany w skardze kasacyjnej. Zgodnie z tym przepisem kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Zatem podstawową cechą kosztu podatkowego jest związek tego kosztu z przychodem (ewentualnie z zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodów). Oczywiście ponoszony koszt nie może być kosztem wymienionym na tzw. liście kosztów negatywnych, zawartej w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Innymi słowy, w pierwszej kolejności badamy czy określony wydatek jest kosztem podatkowym, a w następnej kolejności czy nie został z niego wyłączony poprzez zamieszczenie w art. 16 ust. 1. Sam fakt bowiem nieumieszczenia wydatku na liście negatywnej, bez konieczności wykazania jego związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie jest wystarczający do stwierdzenia, że wydatek ten może być zaliczony w ciężar kosztów. Bliżej zasadę tę opisuje wyrok NSA z 16 października 2012 r., II FSK 430/11 (LEX nr 1225442), w którym stwierdzono, że zwrot "w celu" oznacza, że nie każdy wydatek poniesiony przez podatnika w związku z prowadzoną działalnością podlega odliczeniu od podstawy opodatkowania, lecz tylko ten wydatek, który pozostaje w takim związku przyczynowo-skutkowym. Poniesienie wydatku ma lub może mieć wpływ na powstanie lub zwiększenie przychodów. Wydatek należy oceniać mając na uwadze racjonalność określonego działania dla osiągnięcia przychodu. Poniesienie wydatku musi zatem być powiązane z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą, ukierunkowaną na uzyskanie przychodów; wydatek powinien, przynajmniej potencjalnie, wpływać na wielkość uzyskiwanych lub spodziewanych przychodów z tej działalności. Kosztowa kwalifikacja konkretnego wydatku u konkretnego podatnika musi więc uwzględniać charakter i profil prowadzonej działalności gospodarczej oraz ekonomiczną racjonalność poniesionego wydatku.

Kształt przedstawionych powyżej przesłanek uznania danego wydatku za koszt uzyskania przychodów, składających się na normatywną koncepcję kosztów, implikuje konieczność precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego w indywidualnej sprawie. Zarówno bowiem przesłanka faktycznego poniesienia wydatku, jak i w szczególności ustalenie celu, w jakim został poniesiony dany wydatek, wymaga nierzadko analizy całokształtu sytuacji gospodarczej, w jakiej została podjęta przez podatnika decyzja o wydatkowaniu środków.

W sprawie niniejszej ani Minister Finansów, ani też sąd pierwszej instancji nie naruszyli wskazanego wyżej art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., skoro dopiero na etapie analizy wyłączeń zawartych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. uznały, że przedmiotowy wydatek (na obligacje strukturyzowane) nie stanowi kosztu podatkowego. W tym miejscu należy podkreślić, że zagłębienie się przez wnioskodawcę w szczegóły poszczególnych elementów stanu faktycznego, z pominięciem istoty konstrukcji prawnej, która go dotyczy, zaciemniała obraz rozpoznawanego wniosku i nie sprzyjała prawnopodatkowej jego ocenie.

Przechodząc do analizy art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że również tego przepisu sąd pierwszej instancji nie naruszył. Zgodnie z jego treścią nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, chyba ze wierzytelność ta uprzednio, na podstawie art. 12 ust. 3, została zarachowana jako przychód należny. Jak słusznie podkreślił sąd pierwszej instancji analizowany przepis wyraża zasadę, zgodnie z którą straty z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności nie uważa się za koszty uzyskania przychodów. Wyjątkiem zaś jest to, że strata z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności może być kosztem uzyskania przychodów, jeżeli wierzytelność ta uprzednio, na podstawie art. 12 ust. 3 została zarachowana jako przychód należny. Ponieważ ów wyjątek nie dotyczy stanu faktycznego pozostaje do rozstrzygnięcia, czy obligacje strukturyzowane mieszczą się w pojęciu wierzytelności, a w konsekwencji, czy strata na nich nie może być uznana za koszt podatkowy.

Strona skarżąca nie kwestionuje wywodów sądu pierwszej instancji dotyczących istoty wierzytelności. Dodać tylko należy, że celem i skutkiem przelewu wierzytelności (art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny - Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.: dalej jako: "K.c.") jest przejście wierzytelności na nabywcę i utrata jej przez cedenta - zbywcę. Przelew powoduje więc, że cedent przestaje być wierzycielem, a staje się nim cesjonariusz. Dotychczasowy wierzyciel zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki go wiązał z dłużnikiem. W wyniku przelewu w rozumieniu art. 509 K.c. przechodzi na nabywcę ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, który zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki wiązał go z dłużnikiem. Innymi słowy, stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie, natomiast zmienia się osoba uczestnicząca w nim po stronie wierzyciela.

W przypadku obligacji, jak słusznie podkreśla sąd pierwszej instancji, emitent stwierdza, że jest dłużnikiem wobec właściciela obligacji zobowiązującym się do spełnienia określonego w obligacji świadczenia. Pomiędzy emitentem obligacji a obligatariuszem zawiązuje się stosunek zobowiązaniowy, do którego należy stosować odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach. W konsekwencji obligacja stanowi potwierdzenie wierzytelności nabywcy obligacji (w stosunku do emitenta) z tytułu zwrotu przekazanej emitentowi od nabywcy obligacji, określonej kwoty pieniężnej. Ta wypowiedź sądu niewątpliwie uwzględnia fakt, że w treści art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o obligacjach (Dz.U. 1995 nr 83 poz. 420 ze zm.; dalej jako: "u.o.") mowa jest o spełnieniu określonej w niej (obligacji) świadczeniu, przy czym, co oczywiste, świadczenie to może mieć charakter pieniężny jak i niepieniężny. W sprawie niniejszej nie może budzić wątpliwości, że chodzi o świadczenie pieniężne. Tego faktu nie zmienia to, że spłata kwoty kapitału będzie warunkowa oraz to, że obligatariusze nie otrzymają pełnej wartości nominalnej Junior notes w chwili wykupu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić wywodów skargi kasacyjnej, że obligacje nie mają charakteru pożyczkowego. Jakkolwiek z literalnego brzmienia art. 729 K.c. wynika, że do essentialia negotii umowy pożyczki należy zobowiązanie biorącego pożyczkę do zwrotu tej samej kwoty pieniędzy, to prawo cywilne dopuszcza możliwość zawarcia takiej umowy pod tytułem odpłatnym, a odpłatność może być wyrażana w dowolny sposób (por. W. Popiołek w: K. Pietrzykowski red., Kodeks cywilny, Komentarz, Tom II, Warszawa 1998, str. 306). Rację ma więc sąd pierwszej instancji, że na umowę pożyczki należy patrzeć w szerszym zakresie. Ponadto, co najistotniejsze, umowa emisji obligacji spełnia cechy kredytu, co już przez ten fakt, czyni ją umową zbliżoną do umowy pożyczki pieniężnej (W. Popiołek, op.cit. str. 308; P. Kochański, Polskie prawo o obligacjach, Samorząd Terytorialny 1995, nr 3, str. 37 i nast.).

W literaturze przedmiotu podnosi się, że w przypadku gdy SPV posiada chociaż częściowy regres wobec inicjatora lub jest podmiotem zależnym od niego (w sprawie niniejszej polska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością założona przez B. jest podmiotem zależnym (powiązanym)), to mamy do czynienia z sekurytyzacją bilansową, która z ekonomicznego punku widzenia nie różni się od zaciągnięcia pożyczki (zob. A. Paczuski, A. Kalawa, Aspekty podatkowe sekurytyzacji wierzytelności, Przegląd Podatkowy 2002, nr 6, str. 15).

Reasumując tę część wywodów należy przyjąć, iż skoro obligacja ma charakter pożyczkowy, to tym samym wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje) i mieści się pojęciu wierzytelności o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p.

Nie znajduje uzasadnienia pogląd strony skarżącej, że skoro obligacje jak i papier wartościowy są kategoriami prawnymi, zdefiniowanymi w odrębnych ustawach, a art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. się do nich nie odwołuje, to nie ma podstaw do zastosowania tego przepisu do straty ze zbycia obligacji. Po pierwsze, co zostało wykazane powyżej, charakter obligacji nie wyklucza zakwalifikowania jej pod określoną normę prawa podatkowego, bez szczegółowego odesłania do definicji zawartych w innych przepisach prawa. Po wtóre, nie można postrzegać określonych pojęć prawnych z pominięciem kontekstu faktycznego wniosku interpretacyjnego. Dotyczy on bowiem najogólniej rzecz ujmując sekurytyzacji wierzytelności bankowych jako rodzaju działalności na rynku finansowym. Ponieważ przepisy prawa podatkowego nie zawierają regulacji wprost odnoszących się do sekurytyzacji dokonywanej na rzecz podmiotu emisyjnego będącego spółką kapitałową, to musi być ona oceniana według ogólnych zasad. Podzielić należy w związku z tym pogląd wyrażany w piśmiennictwie prawniczym, że zbycie wierzytelności kredytowych w ramach procesu sekurytyzacji na rzecz spółki kapitałowej oznacza konieczność ustalenia przychodu, a także kosztu jego uzyskania z zastosowaniem ogólnych przepisów przy zachowaniu zasady, że ewentualna strata związana z takim zbyciem na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. nie będzie stanowiła kosztu uzyskania przychodu (zob. M. Aleksandrowicz, M. Grzybowski, Sekurytyzacja wierzytelności bankowych – zaganiania prawne i podatkowe, Glosa 2004, nr 12, str. 9).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd sądu pierwszej instancji, kwestionowany przez stronę skarżącą, że o ile akcje jak i obligacje są papierami wartościowymi, to jednak mają odmienny charakter, co wpływa na ocenę skutków podatkowych z nimi związanych. Obligacja jest papierem wartościowym o dłużnym charakterze, co powoduje, że nie tylko inkorporuje, jako podstawowe prawo majątkowe, wierzytelność właściciela papieru wartościowego wobec wystawcy tego papieru, ale przede wszystkim w przypadku tego typu papierów, wierzytelność pełni samodzielną i podstawową funkcję. Ponadto obligacje co do zasady zalicza się do kategorii papierów wartościowych nieudziałowych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1382).

Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. albowiem nie stosował tego przepisu do stanu faktycznego. Jego przywołanie na użytek przeprowadzanej argumentacji pozostawało bez wpływu na wynik sprawy.

Sąd ten nie naruszył także art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. przez jego błędną wykładnię, ponieważ wykładni tego przepisu nie dokonywał.

Z przyczyn wskazanych wyżej nie zostały naruszone przepisy procesowe, o których mowa w zarzucie D, który to zarzut jest jedynie konsekwencją sformułowanych wcześniej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).