Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1265/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 54 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska,, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 lipca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/648/2022/9948/ w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Burmistrza T. z dnia 31 maja 2022 r. nr [...], odmówiono skierowania M. Z. (strona, skarżąca) do domu pomocy społecznej (DPS).

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na okoliczności stanu faktycznego oraz obowiązujące normy prawne. Między innymi podał, iż w dniu 14 października 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wpłynął wniosek strony o skierowanie do DPS.

Organ I instancji ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 listopada 2021 r., że strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Choruje przewlekle. Ma orzeczony przez Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w G. znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Utrzymuje się z renty rodzinnej i zasiłku pielęgnacyjnego. Łączny dochód strony wynosi 2 712,53 zł. W trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny zaproponował stronie pomoc w formie usług opiekuńczych, na które strona wyraziła zgodę. Organ zacytował brzmienie art. 54 ust.11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2020 r. poz. 1876- dalej "u.p.s.") i wskazał, że do DPS może być kierowana osoba, która spełnia łącznie następujące przesłanki: wymaga całodobowej opieki (z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności); nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu; nie można jej zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Organ I instancji stwierdził, że strona spełnia następujące przesłanki: wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby i niepełnosprawności oraz nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu .

Strona jest osobą w wieku emerytalnym i choruje przewlekle. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] r. strona została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej z dnia 10 listopada 2021 r. wystawionym przez lekarza rodzinnego NZOZ [...] w T., ze względu na stan zdrowia, strona jest niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz wymaga na stałe opieki osoby drugiej. Stan zdrowia i możliwości psychofizyczne pozwalają na umieszczenie ww. w DPS dla osób starych i osób przewlekle somatycznie chorych.

Odnośnie spełnienia trzeciej przesłanki, tj. braku możliwości zapewnienia pomocy w formie usług opiekuńczych organ I instancji stwierdził, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 4 listopada 2021 r. zaproponowano stronie przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych. Skarżąca wówczas wyraziła zgodę na objęcie jej wsparciem od dnia 1 grudnia 2021 r. w ilości 1 godziny w tygodniu. Zakres usług został ze stroną uzgodniony i obejmuje głównie czynności gospodarcze i organizacyjne. W trakcie wywiadu środowiskowego strona została poinformowana o możliwości zwiększenia ilości godzin usług opiekuńczych oraz zmianie zakresu wykonywanych usług, uwzględniając stan zdrowia i możliwości psychoruchowe klientki.

W dniu 6 grudnia 2021 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] odmawiającą skierowania strony do DPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), w po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 28 stycznia 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wskazano, iż skarżąca zakwestionowała proponowaną pomoc w postaci usług opiekuńczych jako niewystarczającą i nadal wyraża chęć umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Organ I instancji zauważył, że pomimo, iż strona w odwołaniu wskazała, że zakres usług jest niewystarczający, to w grudniu 2021 r. zawiesiła wykonywanie usług opiekuńczych ze względu na obawę o swoje zdrowie (zagrożenie epidemiologiczne). Z dniem 12 stycznia 2022 r. usługi zostały wznowione.

W dniu 4 lutego 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o zmniejszenie godzin usług opiekuńczych, do 1 godziny w miesiącu (w środy po 15 dniu danego miesiąca w godz. 12.00 - 13.00). Przychylając się do wniosku strony z dniem 20 lutego 2022 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] przyznającą stronie pomoc w formie usług opiekuńczych w ilości 1 godzina w miesiącu. W którym dniu miesiąca mają być realizowane usługi opiekuńcze, strona zdeklarowała się poinformować telefonicznie Ośrodek Pomocy Społecznej w T.

Reasumując organ I instancji stwierdził, iż Ośrodek Pomocy Społecznej w T. jest w stanie zapewnić stronie pomoc w formie usług opiekuńczych. Zakres pomocy zostanie w pełni dostosowany do stanu zdrowia i potrzeb podopiecznej. Postawa strony, świadome ograniczanie ilości godzin usług opiekuńczych, uniemożliwia Ośrodkowi realizację pomocy w pełnym zakresie, którego podopieczna wymaga. Wielokrotnie strona była poinformowana o możliwości zwiększenia ilości godzin usług opiekuńczych, a co z tym się wiążę zwiększenia zakresu wykonywanych usług, uwzględniając stan zdrowia i możliwości psychoruchowe strony.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Zwróciła się o ponowne rozpoznanie sprawy, odniosła się do swojego stanu zdrowia opisała trudną sytuację materialną dochodową zwracając się o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz odniosła się do propozycji usług opiekuńczych od Gminy. Wskazała między innymi, że organ nie jest w stanie zapewnić jej całodobowej opieki lekarskiej oraz pomocy w innych sytuacjach życiowych takich jak zapewnienie opału, wynoszenie popiołu, czy też w przypadkach awaryjnych. Wskazywała, że będzie oczekiwała pomocy o różnych porach dnia i nocy. Wyraziła nadzieję, że w DPS będzie miała dostęp do lekarzy specjalistów, a także odpowiednią pomoc po leczeniu szpitalnym. Dodatkowo wyraziła zaniepokojenie w związku z faktem, że opiekunki spotykają się w pracy z różnymi schorzeniami i mogą ją zarazić. Strona wskazała między innymi, iż nie ma rodziny i znajomych, którzy będą chcieli się nią opiekować, z synem nie utrzymuje kontaktu. Obawia się, że może wyniknąć sytuacja losowa że nagle zostanie bez opieki. Strona zdecydowała się uniezależnić od innych poprzez pobyt w DPS.

SKO decyzją z dnia 26 lipca 2022 roku nr SKO.PS/41.5/648/2022/9948/, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało na stan prawny oraz okoliczności stanu faktycznego. Stwierdziło, iż niewątpliwie w ramach przedmiotowego postępowania ustalono sytuację materialną dochodową zdrowotną i osobistą skarżącej. Stan faktyczny opisany w tezach uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest prawidłowo udokumentowany. Ośrodek Pomocy Społecznej w T. jest w stanie zapewnić stronie usługi opiekuńcze w zakresie w jakim skarżąca o to wystąpi. Odniosło się do twierdzeń skarżącej zawartych w odwołaniu. W ocenie SKO skoro zgłoszona potrzeba skierowania do DPS jest uwarunkowana obawami na czas przyszły - to stanowisko organu I instancji wskazane w tezach uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie narusza obowiązujących norm prawnych a zatem wniesione odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Niewątpliwie sytuacja rodzinna zdrowotna i osobista skarżącej jest trudna i złożona i utrudnia ona codzienne funkcjonowanie, jednakże strona w miarę własnych możliwości jest w stanie wykonywać czynności życia codziennego i może mieć zapewnioną całodobową opiekę przy wsparciu Gminy T. W przypadku zmiany sytuacji skarżąca jest uprawniona do złożenia wniosku, który będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, wyraziła swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Opisała ponownie swoją sytuację zdrowotną i osobistą oraz oświadczyła, iż Gmina nie posiada mieszkań ekonomicznych ani nie prowadzi domu dziennego pobytu, a usługi opiekuńcze nie zapewnią jej minimum potrzeb.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą ją argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tj. Dz. U. 2022.r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259-dalej "p.p.s.a"), obowiązany jest skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a. Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy, że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając więc wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie stwierdził ,aby była ona obarczoną wadą , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego , wydano ją bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodne z przedmiotem sprawy.

Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. , bowiem organ w odpowiedzi na skargę złożył wnioski o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a strona nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – dalej "u.p.s."), której art. 2 ust. 1 ustanawia ogólną zasadę przyznawania pomocy społecznej, a mianowicie pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ust. 3 u.p.s. uzależnia rodzaj formę i rozmiar pomocy od okoliczności udzielenia uzasadniających jej udzielenie, zaś ust. 4 tegoż artykułu stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Z treści powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej wynikają różne formy tej pomocy, przy czym zdecydowana większość polega na świadczeniu przejściowej pomocy osobom i rodzinom, pomocy umożliwiającej im przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych i pozwalającej z czasem na dalsze samodzielne funkcjonowanie w rodzinie i środowisku. W każdym wypadku pomoc ta udzielana jest tylko wtedy, gdy osoba, czy rodzina wykorzystała już własne uprawnienia, zasoby i możliwości i nie jest w stanie sama pokonać trudnej sytuacji życiowej. Wyjątkiem od zasady okresowego, przejściowego świadczenia pomocy społecznej (celem przezwyciężenia powstałej trudności życiowej) jest możliwość przyznania stałej pomocy społecznej, jaką w praktyce jest skierowanie osoby do domu pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w DPS. Z powyższego przepisu wynika zatem, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej ma obowiązek zebrać materiał dowodowy oraz wyjaśnić na jego podstawie czy osoba ubiegająca się o takie świadczenie spełnia następujące materialne przesłanki, a mianowicie : 1) osoba, której wniosek dotyczy wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, 2) osoba ta nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, 3) osobie tej nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Przy czym orzeczenie o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wymaga łącznego spełnienia wyżej wyliczonych przesłanek. W świetle analizowanego przepisu ani posiadanie przez zainteresowaną osobę orzeczenia o niepełnosprawności, ani jej subiektywne przekonanie i wola uzyskania tej formy pomocy nie są okolicznościami wystarczającymi do jej przyznania. Przede wszystkim mieć trzeba na uwadze, że umieszczenie w domu pomocy społecznej, jak wynika to z systematyki chociażby art. 36 pkt 2 lit. l-o u.p.s., jest ostatecznością.

Tak więc, skoro umieszczenie w domu pomocy społecznej jest ostatecznością, to powinno być poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz wnikliwym zbadaniem jej sytuacji rodzinnej (zob. wyroki NSA : z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 849/08, LEX nr 574415, z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 880/10, LEX nr 745358).

Prowadząc zatem postępowanie w sprawie wniosku o umieszczenie w DPS organ obowiązany jest ustalić zakres koniecznej dla wnioskodawcy pomocy. Niezbędne jest w związku z tym ustalenie, że z jednej strony istnieją okoliczności kwalifikujące wnioskodawcę do umieszczenia w domu pomocy społecznej - wiek, choroba, niepełnosprawność - z drugiej strony organ winien ustalić, że nie jest w stanie zapewnić wnioskodawcy niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych w niezbędnym zakresie.

Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję trafnie SKO uznało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia skierowania skarżącej do DPS. W ocenie Sądu zebrany w sprawie kompletny materiał dowodowy - w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 4 listopada 2021, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 10 listopada 2021 r. dał organom wystarczającą wiedzę do przyjęcia, że skarżąca jest osobą wymagającą całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu.

Skarżąca ma 74 lata, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty rodzinnej i zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca jest współwłaścicielką w 1/3 domu, w którym zamieszkuje wspólnie z 25 letnim synem, będącym współwłaścicielem domu w 2/3. Przeprowadzony przez organ I instancji wywiad środowiskowy pozwolił na stwierdzenie, że stan zdrowia i możliwości psychofizyczne pozwalają na umieszczenie skarżącej. w DPS dla osób starych i osób przewlekle somatycznie chorych. Jednakże z wyjaśnień organu I instancji wynika, że jest on w stanie zapewnić skarżącej pomoc w formie usług opiekuńczych, a tylko postawa strony, świadome ograniczanie ilości godzin usług opiekuńczych, uniemożliwia mu realizację pomocy w pełnym zakresie, której podopieczna wymaga.

Sąd zauważa, że umieszczenie osoby w DPS jest ostatecznością. Skierowanie do domu wymaga oceny stanu zdrowia oraz możliwości korzystania przez daną osobę z pomocy środowiskowej, w szczególności zaś zbadania możliwości zorganizowania usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania lub w ośrodku wsparcia. Niemożność zapewnienia tych usług w miejscu zamieszkania oznaczać będzie niemożliwość przyznania ich w zakresie niezbędnym do zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracji zaznacza się, iż w sytuacji gdy oferowane usługi opiekuńcze mogły pomóc w zaspokajaniu codziennych potrzeb, zaś osoba zainteresowana nie chciałaby z nich skorzystać, a jej stan zdrowia nie wskazywałby, że wymaga ona stałej całodobowej opieki i pielęgnacji, to należy dojść do wniosku, że nie zachodzą przesłanki, które uzasadniałyby skierowanie do DPS. Niewątpliwie w ramach przedmiotowego postępowania ustalono sytuację materialną, dochodową zdrowotną i osobistą skarżącej. Stan faktyczny opisany w tezach uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest prawidłowo udokumentowany .

Stanowisko organów jest uzasadnione skoro zgłoszona potrzeba skierowania do DPS jest uwarunkowana obawami na czas przyszły - to stanowisko organów nie narusza obowiązujących norm prawnych. Uprawnione jest zatem stanowisko organów orzekających w sprawie, że przy pomocy usług opiekuńczych skarżąca może funkcjonować w środowisku domowym.

W związku z tym prawidłowo organy orzekające w sprawie wywiodły ,że obecnie skarżąca nie spełnia przesłanek do umieszczenie jej w DPS. Skarżąca może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, korzystając z pomocy usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania.

Wskazać też należy, że skierowanie do DPS jest taką formą pomocy, która powinna zostać udzielona po wyczerpaniu innych możliwości zapewnienia wnioskodawcy prawidłowego funkcjonowania w środowisku. W ocenie Sądu, organy dostatecznie rozważyły sytuację skarżącej, w szczególności dotyczącą jej stanu zdrowia i możliwości samodzielnego funkcjonowania w środowisku przy wsparciu w postaci usług opiekuńczych.

W tym miejscu podkreślić należy, że z treści art. 54 ust. 1 u.p.s. nie wynika możliwość przyznania prawa do umieszczenia w DPS osobie, która pozostaje w leczeniu ze względu na liczne schorzenia, nawet gdyby miała zaświadczenie lekarskie, że wymaga stałej całodobowej opieki. Z treści tego przepisu wynika bowiem to, że wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie musi być tego rodzaju, że uniemożliwia tej osobie nie tylko samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku, ale uniemożliwia tej osobie prawidłowe funkcjonowanie pomimo innych możliwości pomocy, a więc w przypadku ustalenia, że rozmiar i zakres usług opiekuńczych byłby niewystarczający.

Reasumując powyższe stwierdzić należy, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a swoje stanowisko oparte na dokonanych ustaleniach przekonywająco uzasadnił, w szczególności wykazał, że obecnie skarżąca może samodzielnie funkcjonować w dotychczasowym środowisku przy wsparciu ewentualnych usług opiekuńczych.

Stwierdzenie powyższego oznacza ,że skarga przedstawia się jako bezzasadna, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.