Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 503/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1, 8, 28, 17
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.B. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, po rozpatrzeniu wniosku R. B., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] lutego1958 r., nr [...], oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] sierpnia 1957 r., nr [...], o wywłaszczeniu nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Orzeczeniem z [...] sierpnia 1957 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa - na cele Przedsiębiorstwa Państwowego Zakładów [...] "B." w B., części nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w B. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w B. [...], stanowiącej własność J. W.

Decyzją z [...] lutego 1958 r. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. utrzymała ww. orzeczenie w mocy.

Wnioskiem z [...] marca 2010 r. R. B., następczyni prawna byłego właściciela nieruchomości, wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z [...] marca 1958 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia z [...] sierpnia 1957 r. wskazując, że przedmiotowe rozstrzygnięcia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, bowiem wywłaszczenie nastąpiło wbrew woli właściciela nieruchomości i inwestor przystąpił do realizacji inwestycji przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego.

Decyzją z [...] grudnia 2020 r. Minister Rozwoju, Pracy i Technologii odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] lutego1958 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] sierpnia 1957 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że kwestionowane orzeczenia wydano na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

Minister podniósł, że jak wynika z akt archiwalnych, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. wydało opinię z [...] listopada 1955 r., w której wskazano, że m.in. przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna do realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. na cele budownictwa mieszkaniowego). Ponadto, do wniosku o wydanie zezwolenia załączono zaświadczenia lokalizacyjne z [...] marca 1955 r., nr [...] oraz [...] marca 1955 r., nr [...], a także zezwolenie Ministra Kolei z [...] sierpnia 1955 r. nr [...], na zgłoszenie wniosku o nabycie nieruchomości. Celem nabycia nieruchomości była budowa budynku mieszkalnego dla pracowników Przedsiębiorstwa Państwowego Zakładów [...] "B." w B. Ponadto, do wniosku o wydanie zezwolenia załączono plan sytuacyjny nieruchomości oraz informację o zabezpieczeniu środków finansowych w planie inwestycyjnym inwestora. Po rozpoznaniu wniosku z [...] września 1955 r., uzupełnionego pismem z [...] listopada 1955 r., Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolił w dniu [...] grudnia 1955 r. na nabycie nieruchomości. Jednocześnie zezwolono na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości za pomocą publicznych obwieszczeń. Wobec powyższego, organ nadzoru uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r.

Minister podniósł, że inwestor skierował do właścicieli tabularnych nieruchomości wezwanie z [...] stycznia 1956 r. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. Z wezwaniem wystąpił zatem podmiot uprawniony wskazany w zezwoleniu z [...] grudnia 1955 r.

Organ zaznaczył, że na powyższym wezwaniu znajduje się adnotacja, z której wynika że przedmiotowe wezwanie było wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. w dniach od [...] stycznia 1956 r. do [...] stycznia 1956 r. Zdaniem Ministra, nie doszło do rażącego naruszenia prawa, skoro inwestor uzyskał zezwolenie na wezwanie właścicieli poszczególnych nieruchomości za pomocą publicznych obwieszczeń. Ponadto, nie było możliwe wysłanie wezwania do właściciela, albowiem zamieszkiwał on zagranicą (w [...]), a jego dokładny adres nie był znany. Z treści pisma inwestora z dnia [...] stycznia 1958 r. wynika ponadto, że podjęte zostały próby kontaktu z rodziną właściciela jeszcze przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie, lecz nie dały one oczekiwanego rezultatu. Organ zaznaczył przy tym, że niewskazanie konkretnej ceny w wezwaniu, przy jednoczesnym odesłaniu do art. 28 dekretu, nie stanowiło rażącego naruszenia prawa (uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2008 r. sygn. akt OPS 2/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.

Minister podniósł, że do wniosku z [...] stycznia 1956 r. Przedsiębiorstwo Państwowe Zakładów [...] "B." w B. załączyło, między innymi, zezwolenie z [...] grudnia 1955 r., plan sytuacyjny nieruchomości z oznaczeniem granic terenu polegającego wywłaszczeniu, odpis księgi wieczystej KW [...], wydany przez Sąd Powiatowy w B. Zdaniem organu, złożenie w dniu [...] stycznia 1956 r. ww. wniosku do organu wywłaszczeniowego oraz okoliczność załączenia do wniosku wywłaszczeniowego wezwania z [...] stycznia 1956 r. wskazuje, że przed złożeniem wniosku wywłaszczeniowego inwestor oczekiwał na wynik wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Dopiero po bezskutecznym upływie terminu wskazanego w wezwaniu zgłosił wniosek wywłaszczeniowy załączając dowód wezwania właścicieli. Prawdopodobnie zatem wniosek opisano błędną datą "[...].01.1956 r." zamiast prawidłowej "[...].01.1956 r." Zatem nie doszło do rażącego naruszenia art. 17 ust. 3 dekretu.

Minister podniósł, że jak wynika z akt archiwalnych, zawiadomieniem z [...] stycznia 1956 r. (wywieszonym na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. w dniach od [...] stycznia 1956 r. do [...] lutego 1956 r.) organ poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Natomiast zawiadomieniem z [...] marca 1956 r. (doręczonym żonie właściciela nieruchomości oraz J. S. - pełnomocnikowi właściciela zamieszkałego zagranicą) poinformował o wyznaczeniu terminu i miejscu rozprawy wywłaszczeniowej. Zdaniem organu, nie doszło zatem do naruszenia art. 18 ust. 1 dekretu ani art. 20 ust. 1 dekretu.

Organ wskazał, że w zawiadomieniu z [...] stycznia 1956 r. zezwolono inwestorowi, w trybie art. 19 ust. 1 dekretu, na niezwłoczne objęcie nieruchomości, po uprzednim dokonaniu ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania.

Minister podniósł, że z treści protokołu z [...] stycznia 1956 r. wynika, że w czynnościach dotyczących przekazania inwestorowi nieruchomości, w oparciu o treść ww. zezwolenia [...] stycznia 1956 r., po dokonaniu ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania, brał udział J. S. jako pełnomocnik właściciela nieruchomości (dokument pełnomocnictwa udzielonego przez J. W. J. S. nie zachował się w aktach archiwalnych).

W związku z powyższym organ wskazał, iż objęcie przez inwestora nieruchomości (co do której wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe) przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości nastąpiło w ramach procedury wywłaszczeniowej, w trybie przewidzianym w przepisach dekretu wywłaszczeniowego (art. 19 ust. 1 dekretu). Miało więc wyraźną podstawę prawną. W tej sytuacji, zdaniem Ministra, nie mogło dojść do rażącego naruszenia prawa.

Minister podniósł, że niewątpliwie orzeczenie z [...] sierpnia 1957 r. zawiera wszystkie elementy określone w art. 22 ust. 2 dekretu. Określono w nim bowiem przedmiot wywłaszczenia przez wskazanie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu i wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa - na cele Przedsiębiorstwa Państwowego Zakładów [...] "B." w B. Organ wskazał również, że ww. orzeczenie zapadło po przeprowadzeniu rozprawy (w dniu [...] marca 1956 r.), która odbyła się przy udziale właściciela nieruchomości – J. W., reprezentowanego przez J. S., który nie zgodził się na wywłaszczenie nieruchomości. Zdaniem organu, nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 i ust. 2 dekretu.

Minister podniósł, że pismem z [...] września 1957 r. J. W., reprezentowany przez J. S., wniósł odwołanie od orzeczenia z [...] sierpnia 1957 r. Wprawdzie na podstawie tylko częściowo zachowanych akt archiwalnych nie można ustalić daty doręczenia decyzji skarżącemu, lecz mając na uwadze domniemanie legalności decyzji wynikające z art. 16 § 1 k.p.a. należy, zdaniem organu nadzoru, przyjąć, że odwołanie zostało wniesione w terminie, skoro organ odwoławczy (uznawszy odwołanie za wniesione w terminie) rozpoznał je merytorycznie.

Organ wskazał następnie, że decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] lutego 1958 r. została wydana w tym samym stanie faktycznym i prawnym co orzeczenie z [...] sierpnia 1957 r. Z akt sprawy w szczególności nie wynika, aby w międzyczasie odpadły przesłanki uzasadniające wywłaszczenie nieruchomości. Oznacza to, zdaniem Ministra, że w dalszym ciągu istniały podstawy do wywłaszczenia nieruchomości, co znalazło swoje odzwierciedlenie w treści decyzji organu odwoławczego.

Organ dodał, że w orzeczeniu z [...] sierpnia 1957 r. oraz w decyzji z [...] lutego 1958 r. nie stwierdził wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii złożyła R. B. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa i wiele nieścisłości, jednostronność widzenia sprawy, pominięcie niektórych ważnych faktów oraz niekonsekwencję i stronniczość w uzasadnieniu Ministra i to na niekorzyść spadkobierców J. W. W szczególności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zawarto informacji oraz nie uwzględniono faktu, że właściciel przedmiotowej nieruchomości był obywatelem [...]. od co najmniej lat dwudziestych XX w. i mieszkał tam aż do śmierci, co było ważne w zarówno w PRL jak i dzisiaj.

Skarżąca podtrzymała argumentację zawartą we wniosku o stwierdzenie nieważności, że wywłaszczenie nastąpiło wbrew woli właściciela nieruchomości bez możliwości składania sprzeciwów, wniosków, co było faktem. Już na etapie przygotowawczym do wywłaszczenia i pozwoleń na realizację inwestycji na nieruchomości J. W. nastąpiły zaniedbania i naruszenia ówczesnego prawa. Skutkowało to następnymi negatywnymi orzeczeniami i decyzjami dotyczącymi wywłaszczenia odnośnej nieruchomości.

Skarżąca wniosła o odszkodowanie (zadośćuczynienie) za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości, naruszenie prawa materialnego oraz za jej użytkowanie przez Zakłady [...] w B. (obecnie P[...]), bądź przyznanie zamiennej nieruchomości gruntowej o równoważnej wartości po uzgodnieniach sposobu zadośćuczynienia (art. 8 ust. 2 dekretu). Jednocześnie podtrzymała wniosek o stwierdzenie nieważności kwestionowanych rozstrzygnięć wskazując, że w sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że istnieją wątpliwości co do udokumentowania niektórych podstaw prawnych wywłaszczenia wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dotyczy to ustaleń Ministra w kwestii zbiorowego wezwania właścicieli za pomocą publicznych obwieszczeń. Ponadto, nie ma dowodu ani informacji, że J. W. będący obywatelem [...] został skutecznie zawiadomiony o powyższych obwieszczeniach. Nie istniał dokument pełnomocnictwa do reprezentowania w Polsce J. W. w tym czasie.

Skarżąca nie podzieliła również stanowiska organu nadzoru, że nie był znany dokładny adres właściciela nieruchomości, gdyż "zamieszkiwał on zagranicą w [...] i nie było możliwe wysłanie wezwania do właściciela". J. W. mieszkał stale (a nie zamieszkiwał) w [...]. Nigdy po II wojnie światowej nie był w Polsce. Zdaniem skarżącej, oczywiste jest zatem, że konieczne było zawiadomienie Ministerstwa Spraw Zagranicznych przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego o zamiarze wywłaszczenia nieruchomości cudzoziemca będącego obywatelem [...]. Następnie o adres obywatela [...] należało dowiedzieć się poprzez Ministerstwo Spraw Zagranicznych i ambasadę [...] i wysłać wówczas skuteczne wezwanie do właściciela nieruchomości.

W ocenie skarżącej, do nieprawidłowości doszło również na etapie "dobrowolnego odstąpienia nieruchomości za określoną cenę" w celu "nabycia przez inwestora niezbędnej dla realizacji planu - nieruchomości w drodze wywłaszczenia". Wezwanie właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za określoną cenę wywieszono na tablicy ogłoszeń Prezydium M.R.N. w B. od [...] stycznia 1956 r. do [...] stycznia 1956 r. Było to zatem publiczne obwieszczenie - zbiorowe wezwanie a nie indywidualne skuteczne doręczenie. Zatem właściciel nieruchomości J. W., jako obywatel [...] tam mieszkający, nie został skutecznie zawiadomiony. Co oczywiste nie mógł odnieść się do wezwania w B. Czyniło to, zdaniem skarżącej, niedopuszczalnym złożenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości zgodnie z art. 28 (i art. 8) dekretu z 26 kwietnia1949 r.

Skarżąca wskazała również, że inwestor z naruszeniem prawa nie zaoferował nieruchomości zamiennej w zbiorowym wezwaniu do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości zgodnie z art. 8 ust.2 oraz art. 30 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. Przedmiotowa nieruchomość była gospodarstwem ogrodniczym (sad warzywno-owocowy) i stanowiła podstawowe źródło utrzymania dla żony właściciela M. W. osoby w podeszłym wieku i bez zawodu. Pozostałe osoby z rodziny obarczone dziećmi, żyjące z doraźnych prac (z braku zawodu) i biedzie, także korzystały z tego gospodarstwa ogrodniczego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju, Pracy i Technologii wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] października 2021 r. uczestnik postępowania Wspólnota Mieszkaniowa ul. [...] w B. wniósł o oddalenie skargi przedstawiając argumentację na poparcie swojego stanowiska.

W piśmie procesowym z [...] października 2021 r. skarżąca przedstawiła dodatkową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, które jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej zwanej "k.p.a.". Może więc mieć miejsce tylko wówczas gdy kontrolowana decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. W toku postępowania nadzorczego nie rozpatruje się sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym. Przy czym zaistnienie kwalifikowanych wad prawnych ocenia się według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia, które jest kwestionowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się również, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 490/05, LEX nr 196696).

W postępowaniu dowodowym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej oceny dokonuje się przez pryzmat akt postępowania zwykłego. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności muszą jednak tkwić w samym orzeczeniu, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jego wydania. Oczywistość naruszenia prawa musi również "rzucać się w oczy", ponieważ restrykcyjność sankcji tego rodzaju powoduje, że w doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że tylko kardynalne naruszenie przepisów prawa należy obwarować taką sankcją.

Kwestionowane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. zostało wydane, jak wynika z jego treści, na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), dalej zwanego "dekretem" lub "dekretem z 26 kwietnia 1946 r."). Zatem podlega ono ocenie w świetle zgodności z przepisami powołanego aktu prawnego oraz stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie orzekania.

Dekret z 26 kwietnia 1949 r. regulował, między innym, tryb wywłaszczenia nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z art. 1 dekretu nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane i zbywane zgodnie z przepisami dekretu. W myśl art. 2 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. prawo przejmowania, nabywania, zbywania i przekazywania nieruchomości w trybie dekretu służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych, a w szczególności władzom i urzędom państwowym, zakładom i instytucjom państwowym, przedsiębiorstwom państwowym. W niniejszej sprawie wywłaszczenie było prowadzone na wniosek Przedsiębiorstwa Państwowego Zakładów [...] "B." w B., a zatem podmiotu, o którym mowa ww. art. 2 dekretu.

Natomiast o "niezbędności" nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych stanowiło wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 dekretu. Zgodnie z tym przepisem zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych - na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej - jeżeli uznał, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane były środki na jej nabycie (ust.1). Opinia prezydium wojewódzkiej rady narodowej powinna zaś zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Opinia powinna uwzględniać zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jak i uzasadnione interesy ogólnogospodarcze (ust. 2).

Procedurę wywłaszczenia poprzedzało wezwanie właścicieli do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu). Dokonanie tej czynności skutkowało wyczerpaniem możliwości dobrowolnego nabycia nieruchomości na drodze cywilnoprawnej. Jej zaniechanie czyniło niedopuszczalnym złożenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości. W myśl art. 8 ust. 4 dekretu, jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1, lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3, nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia. Stosownie zaś do art. 8 ust. 3 dekretu Przewodniczący mógł zezwolić na przeprowadzenie procedury ogłoszeń w przypadku gdy przedmiotem wywłaszczenia były nieruchomości stanowiące własność większej liczby wywłaszczanych właścicieli nieruchomości lub gdy miejsce zamieszkania właściciela nie było znane.

W niniejszej sprawie z zebranej dokumentacji archiwalnej wynika, że po rozpoznaniu wniosku Przedsiębiorstwa Państwowego Zakładów [...] "B." w B. z [...] września 1955 r. Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał [...] grudnia 1955 r. zezwolenie na nabycie pod budowę budynku mieszkalnego nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]. Akta sprawy potwierdzają również, że do ww. wniosku załączono wszystkie wymagane dokumenty, między innymi opinię wydaną na podstawie art. 5 ust. 2 dekretu, w której wskazano, że przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna do realizacji narodowych planów gospodarczych (to jest na cele budownictwa mieszkaniowego), zaświadczenie lokalizacyjne z [...] marca 1955 r., zezwolenie właściwego ministra na zgłoszenie wniosku w trybie art. 5 dekretu, plan sytuacyjny nieruchomości oraz informację o zabezpieczeniu środków finansowych w planie inwestycyjnym inwestora. Wobec powyższego, Sąd podzielił ocenę organu nadzoru, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia art. 1, art. 2 i art. 5 dekretu.

Z akt archiwalnych wynika również, że inwestor skierował do właścicieli tabularnych nieruchomości wezwanie z [...] stycznia 1956 r. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. Na przedmiotowym wezwaniu znajduje się adnotacja, z której wynika, że było ono wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. w dniach od [...] stycznia 1956 r. do [...] stycznia1956 r. Prawidłowo uznał organ, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa, skoro inwestor uzyskał zezwolenie na wezwanie właścicieli poszczególnych nieruchomości za pomocą publicznych obwieszczeń. Trafnie również wskazał organ, że nie było możliwe wysłanie wezwania do właściciela nieruchomości J. W. Zamieszkiwał on zagranicą (w [...]), a jego dokładny adres nie był znany. Ponadto, jak wynika z pisma inwestora z [...] stycznia 1958 r. podjęte zostały próby kontaktu z rodziną właściciela jeszcze przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie, lecz nie dały one oczekiwanego rezultatu. W tej sytuacji Sąd podzielił ocenę organu nadzoru, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 dekretu wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie. Elementy jakie powinien zawierać wniosek regulował art. 17 ust. 3 dekretu. Z kolei art. 18 ust. 1 dekretu przewidywał obowiązek zawiadomienia właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Obowiązek wyznaczenia rozprawy przewidziano w art. 20 ust. 1 dekretu. Elementy jakie powinno zawierać orzeczenie wywłaszczeniowe określał natomiast art. 21 ust. 2 dekretu.

Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę organu nadzoru, że do wniosku o wywłaszczenie nieruchomości inwestor załączył wszystkie dokumenty wymagane w myśl art. 17 ust. 3 dekretu, w tym zezwolenie z [...] grudnia 1955 r., dowód wezwania właściciela w trybie art. 8 dekretu, plan sytuacyjny z oznaczeniem granic terenu podlegającego wywłaszczeniu oraz odpis księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości.

Zachowana dokumentacja archiwalna potwierdza również, że zawiadomieniem z [...] stycznia 1956 r. (wywieszonym na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. w dniach od [...] stycznia 1956 r. do [...] lutego 1956 r.) organ poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Z kolei zawiadomieniem z [...] marca 1956 r. (doręczonym żonie właściciela nieruchomości oraz J. S. - pełnomocnikowi właściciela zamieszkałego zagranicą) organ poinformował o wyznaczeniu terminu i o miejscu rozprawy wywłaszczeniowej. Wobec powyższego, za prawidłową uznać trzeba ocenę organu nadzoru, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia art. 17 ust. 3, art. 18 ust. 1 oraz art. 20 ust. 1 dekretu.

Sąd podzielił również ocenę organu, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie mogło dojść do rażącego naruszenia prawa, skoro objęcie przez inwestora nieruchomości (co do której wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe) przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu nastąpiło w ramach procedury wywłaszczeniowej w trybie przewidzianym w art. 19 ust. 1 dekretu, a więc miało wyraźną podstawę prawną. Analiza treści kwestionowanego orzeczenia z [...] sierpnia 1957 r. potwierdza również, że zawiera ono wszystkie elementy określone w art. 21 ust. 1 i ust. 2 dekretu. W szczególności, w orzeczeniu tym określono przedmiot wywłaszczenia poprzez wskazanie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu oraz wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa - na cele Przedsiębiorstwa Państwowego Zakładów [...] "B." w B. Powyższe orzeczenie zapadło po przeprowadzeniu rozprawy, która odbyła się przy udziale właściciela nieruchomości – J. W., reprezentowanego przez J. S. na podstawie udzielonego pełnomocnictwa, który nie zgodził się na wywłaszczenie nieruchomości. W tej sytuacji Sąd podzielił ocenę organu, że w sprawie nie doszło również do rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 i ust. 2 dekretu.

Za prawidłową Sąd uznał również ocenę Ministra, że do rażącego naruszenia prawa nie doszło przy wydaniu decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] lutego1958 r., którą utrzymano orzeczenie z [...] sierpnia 1957 r. o wywłaszczeniu w mocy. Jak trafnie dostrzegł organ nadzoru, w dalszym ciągu istniały bowiem podstawy do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa przy prowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego polegającego w szczególności na nieudokumentowaniu podstaw prawnych pozwoleń na wywłaszczenie, braku dowodów na skuteczne powiadomienie ówczesnego właściciela nieruchomości o obwieszczeniach oraz skuteczne wezwanie go do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości za określoną cenę, niezaoferowaniu przez inwestora w zbiorowym wezwaniu nieruchomości zamiennej oraz skróceniu terminu wniesienia wniosku wywłaszczeniowego ponownie podkreślić trzeba, że istotą postępowania nadzorczego nie jest ponowne załatwienie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, ale wyłącznie skontrolowanie, czy od dnia wydania decyzja ta obarczona jest kwalifikowanymi, ciężkimi wadami prawnymi. Innymi słowy warunkiem stwierdzenia nieważności decyzji, zwłaszcza z powodu rażącego naruszenia prawa, nie jest jakiekolwiek naruszenie w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie, jak też przy jej podejmowaniu, przepisów prawa powszechnie obowiązującego, ale wyłącznie tak kardynalne naruszenie mających dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe znaczenie unormowań, które już na pierwszy rzut oka pozwala stwierdzić, że w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dacie wydania kwestionowanej decyzji, w zgodzie z obowiązującymi wówczas przepisami rozstrzygnięcie ujęte w tej decyzji w sposób oczywisty podjęte być nie mogło. Taka zaś sytuacja, jak już szczegółowo wskazano powyżej, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo i wnikliwie przeprowadził postępowanie dowodowe. Prawidłowo również i zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a. swoje stanowisko uzasadnił. W ocenie Sądu, materiał dowodowy, jakim dysponowało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. wydające orzeczenie z [...] sierpnia 1957 r. daje podstawę do uznania, że wypełniono dyspozycję przepisów wskazanego w komparycji tego orzeczenia dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W toku niniejszego postępowania prawidłowo, zdaniem Sądu, organ nadzoru wbrew zarzutom skargi wskazał na brak zaistnienia wad określonych art. 156 § 1 k.p.a., a tym samym nie doszukał się podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanych rozstrzygnięć. Brak jest bowiem dowodów przeciwnych do zgromadzonych w aktach sprawy, a tezy formułowane przez skarżącą nie dają się obronić na gruncie zebranego materiału dowodowego. Dodać w tym miejscu należy, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, a powinny być interpretowane ściśle. Ustalenia organu w tym zakresie należy uznać za zasadne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).