Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 837/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 kwietnia 2022 r. znak SKO-PW-4171-32/22 w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Nowego Sącza decyzją z 16 lutego 2022 r., znak: WSR.6331.12.2020.MP, po rozpatrzeniu wniosku K. Ś., odmówił nakazania:

- K. G. - właścicielce nieruchomości stanowiących działki nr ewid. [...], [...] i [...] obręb 115 w Nowym Sączu,

- R. i B. G. - właścicielom nieruchomości stanowiących działki nr ewid. [...] i [...] obręb 115 w Nowym Sączu, oraz

- M. i M. J. - właścicielom nieruchomości stanowiącej działkę nr ewid. [...] obręb 115 w Nowym Sączu

przywrócenia stanu poprzedniego na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] obr. 115 w Nowym Sączu lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 234 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm.), dalej "P.w.".

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskiem z 26 listopada 2020 r. K. Ś. poinformował organ, że właściciele gruntów: K. G., R. G. i M. J. dokonali zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla jego gruntów i w oparciu o przepisy art. 234 ust. 3 P.w. i żąda wydania decyzji nakazującej ww. właścicielom gruntów przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym powstawaniu szkód. Po uzupełnieniu wniosku pismem z 14 grudnia 2020 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie zmiany stanu wody na gruncie.

Na podstawie złożonego wniosku organ ustalił, że stronami postępowania administracyjnego są właściciele działek ewid. o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] obr. 115 oraz administrator drogi gminnej (ul. Z. - działka nr [...] obręb 115).

W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego przeprowadzono:

- oględziny w terenie 22 stycznia 2021 r.,

- zebrano wyjaśnienia stron postępowania wraz z dokumentacją fotograficzną,

- przesłuchano świadków mogących wnieść istotne informacje w sprawie,

- wykorzystano materiały z akt sprawy znak:WSR.6331.1.2021.MP dotyczących realizacji warunków zawartej ugody w dniu 21 sierpnia 2009 r.,

- wykorzystano mapę urządzeń melioracyjnych w rejonie ul. Z. ,

- wykorzystano mapę sytuacyjno-wysokościową rejonu ul. Z. .

Ustalając ostatni stan wody na gruncie, organ za taki uznał stan wynikający z realizacji warunków zawartej pomiędzy H. M. (pełnomocnikiem K. M.) a R. G., K. G. i M. J., ugody zatwierdzonej postanowieniem z 25 sierpnia 2009 r. H. M. w warunkach ugody zobowiązała się do obniżenia nasypu ziemi na granicy działek nr [...] i [...] dla zapewnienia swobodnego przepływu wody bez tworzenia się zastoisk wody na działce nr [...]. Strony ugody nie kwestionowały faktu istnienia strumienia wody w tym miejscu uznając, że jest on wynikiem naturalnego ukształtowania powierzchni terenu i istniejącego zagospodarowania.

Przeprowadzona 29 kwietnia 2021 r. wizja w terenie potwierdziła, że warunki ugody są zrealizowane i dotrzymywane. Po 2009 roku na działkach rodziny G. nie były wykonywane żadne roboty wpływające na warunki spływu wód opadowych. Wnioskodawca również nie przedstawił dowodów, które świadczyłyby o wykonywaniu takich robót po 2009 roku.

Odnosząc się do zmiany stanu wody na przedmiotowym gruncie organ I instancji ustalił, że zmiana stanu wody na gruncie jest wynikiem umieszczenia w bliżej nie określonym okresie przełomu roku 2007 z rokiem 2008, ale nie później niż do wiosny 2008 roku, w gruncie działek należących do rodzinny G., urządzeń zbierających wody opadowe zarówno z budynków posadowionych na tych działkach, jak i wód opadowych przenikających z ulicy Z. .

Na podstawie treści zawartej ugody można ustalić, że R. G. w ramach zagospodarowania terenu działki nr [...] ujął napływające wody opadowe z terenów wyżej położonych w rurę kanalizacyjną o średnicy 400 mm z wylotem zlokalizowanym ok. 9 m od granicy obecnej działki nr [...]. Natomiast na granicy działek nr [...] i [...] wykonano nasyp ziemny ograniczający spływ wody. Skupienie wypływu wody w jednym miejscu i ograniczanie swobodnego przepływu wody jest zmianą stanu wody na gruncie. W ramach zawartej ugody administracyjnej ograniczono ilość przepływającej wody, przesunięto miejsce wypływu wody na powierzchnię terenu działki nr [...] i zapewniono swobodny spływ wody. Zatem wyeliminowano zmianę stanu wody wynikającą ze skupienia wypływu wody i ograniczenia jej przepływu.

Z ustaleń organu I instancji wynika, iż działania państwa G. i J. nie przyczyniły się do zmiany stanu wody na gruncie. Woda opadowa spływa zgodnie z naturalnym ukształtowaniem powierzchni terenu. Pojawienie się strumienia wody jest wynikiem zmieniającego się zagospodarowania terenu nie tylko na nieruchomościach państwa G. i J. , ale wszystkich nieruchomości po wschodniej stronie ul. Z. aż w górę do ul. M. . Grunty rolne, zostały zmeliorowane i zagospodarowywane są dla celów mieszkalnych, zwiększa się udział terenów utwardzonych, zmniejsza się funkcjonalność urządzeń melioracyjnych. Powoduje to, że przy braku kanalizacji deszczowej woda opadowa powierzchniowo spływa w kierunku najniżej położnego terenu ukształtowanego w formie lokalnej doliny ze spadkiem w kierunku północnym. Z uwagi na małą chłonność gruntów i brak drożności drenów zbiorczych urządzeń melioracyjnych woda opadowa spływa powierzchniowo. Nadmiar wody ze studni chłonnej przelewa się na teren działki nr [...] i dalej w sposób naturalny spływa zgodnie ze spadkiem terenu. Kierunek przepływu wody po działce nr [...] nie został zmieniony.

W kwestii zmiany szkodliwie wpływającej na sąsiednie grunty organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca wskazał, iż ponoszone szkody są wynikiem permanentnego zalewania terenu działek nr [...], [...] i [...] wodami spływającymi od posesji państwa G. . Grunty tych działek są całkowicie podmokłe, nigdy nie wysychają bez względu na porę roku. Uniemożliwia to prowadzenie upraw rolniczych. Występowanie szkód wnioskodawca wiąże ze stanem wód powstałym po 2017 roku. Jak wynika z zebranego materiału, po 2017 roku zmiany w zagospodarowaniu terenu dotyczą tylko działek wnioskodawcy. Brak uzasadnienia, że szkody na terenie działek wnioskodawcy uwidoczniły się dopiero po 2017 r., podczas gdy przepływ wody między działkami istniał od co najmniej 2008 r. Podczas ulewnych deszczów na pewno uwidoczniłyby się skutki przepływu wody.

W dalszej części uzasadnienia decyzji I instancji organ stwierdził, że obecne pogorszenie zawodnienia terenu działek wnioskodawcy należy wiązać z wykonanymi robotami ziemnymi w 2020 roku. Wnioskodawca dopiero po tych robotach złożył wniosek o rozpatrzenie zmiany stanu wody na gruncie, tj. po 3 latach od zauważenia napływu wody. W zebranym materiale brak dowodów wskazujących na dokonanie zmian stanu wody na nieruchomościach państwa G. czy nieruchomościach pani M.-Z. po 2017 roku. W wyniku nawiezienia ziemi zlikwidowany został skupiony przepływ wody (rowek ziemny), wyrównano powierzchnię terenu do wysokości nasypu drogi dojazdowej, zanikła niecka w powierzchni terenu. Woda meandrująco przepływa przez nadsypaną powierzchnię terenu, pogorszyły się warunki infiltracji wody do ziemi, co zwiększyło nawodnienie gruntów nasypowych. Obecnie woda nie zanika w obrębie terenu wnioskodawcy lecz spływa na niżej położone działki.

W tym stanie rzeczy organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do wydania w trybie art. 234 ust. 3 P.w. decyzji nakazującej właścicielom nieruchomości stanowiących działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

K. Ś., działając przez radcę prawnego, wniósł odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta Nowego Sącza z 16 lutego 2022 r. Domagał się uchylenia decyzji I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Kwestionowanej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 7 i art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 78 § 1 i § 2, art. 84 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "K.p.a.", poprzez:

- brak wszechstronnego rozpatrzenia i błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, wobec przyjęcia, iż zmiana stanu wody w następstwie wykonania robót na nieruchomościach państwa G. jest prawnie uregulowana w związku z ugodą z 21 sierpnia 2009 r. zatwierdzoną postanowieniem Prezydenta Miasta Nowego Sącza z 25 sierpnia 2009 r. oraz przyjęcie z tego powodu a priori, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy pogorszeniem się stanu wody na gruntach odwołującego a czynnościami / robotami wykonanymi stosownie do zawartej ugody, podczas gdy nie można objąć stanu faktycznego zmiany stanu wód na gruntach skarżącego postanowieniami ww. ugody, gdyż skarżący nie był stroną tej ugody i nie ma zobowiązania prawnego znosić jej skutków ze szkodą dla swoich gruntów, dlatego organ I instancji był zobowiązany wyjaśnić wszystkie kluczowe przesłanki decydujące o możliwości zastosowania art. 234 ust. 3 P.w.;

- niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie ustalenia sposobu zmiany stanu wody i odprowadzania wody ze szkodą na rzecz gruntów skarżącego, podczas gdy wskazywał on na działania polegające na umieszczeniu na działkach sąsiednich urządzeń zbierających wody opadowe zarówno z budynków posadowionych na tych działkach, jak i wód opadowych przenikających z ul. Z. ; w szczególność organ nie zweryfikował jakie urządzenia (i w jakiej ilości) zbierające wody opadowe z budynków i przenikające z ul. Z. , znajdują się na działkach sąsiednich, jak one wpływają na: kierunek i natężenie odpływu wód opadowych i roztopowych spływających na grunty skarżącego, na kierunek odpływu wód ze źródeł na jego grunty - ze szkodą dla tych gruntów;

- sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zgromadzonego materiału dowodowego oraz wyprowadzenie wniosków nieznajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale, polegające na przyjęciu, że problemy z napływaniem wody i ze stojącą wodą na nieruchomości należącej do skarżącego były/są efektem zaniedbań w utrzymaniu urządzeń melioracyjnych w tym terenie, w szczególności drożności drenów zbiorczych, oraz że kierunek spływu wody wynika z uwarunkowań terenowych i nie został naruszony wskutek istniejącej zabudowy mieszkalnej na sąsiednich działkach, podczas gdy twierdzenia powyższe stanowią jedynie domniemanie organu I instancji i nie został przeprowadzony żaden dowód na wykazanie ww. twierdzeń, a zdaniem skarżącego ustalenia powyższe wymagają wiadomości specjalnych wykraczających poza wiedzę pracowników organu I instancji;

- brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek odmowy przeprowadzenia zawnioskowanego przez skarżącego dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrogeologii i gospodarki wodnej (w tym zakresie, powołując się na treść art. 142 K.p.a. skarżący zaskarżył postanowienie Prezydenta Miasta Nowego Sącza dotyczące odmowy przeprowadzenia takiego), podczas gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne wykraczające poza wiedzę pracowników organu I instancji, w szczególności celem ustalenia miejsca źródeł wody zalewającej działki należące do skarżącego, miejsca i "trasy" przepływu tej wody, ustalenia czy / jaki rodzaj urządzeń zbierających wody opadowe z budynków jak i wód opadowych przenikające z ul. Z., znajdują się na działkach sąsiednich, wskazania sposobu przywrócenia gruntów, na których zmieniono stan wody, do stanu poprzedniego;

- brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek odmowy przeprowadzenia zawnioskowanego przez skarżącego dowodu w postaci zdjęć lotniczych z centralnego zasobu geodezyjnego, podczas gdy w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia tego dowodu celem ustalenia, że na działkach tych nie znajdował się ani ciek wodny, zastoisko wody ani jakikolwiek rów doprowadzający z nich wodę, nadto jaki był stan zagospodarowania tych działek od 2007 do 2020 r. oraz czy na nieruchomościach sąsiednich powstały w tym okresie urządzenia zbierające wody opadowe;

- brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organ I instancji do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych, w szczególności w zakresie wskazania przyczyn zalewania gruntów skarżącego z nieruchomości rodziny G. przez działki K. M. oraz w zakresie związania organu I instancji uregulowaniem stosunków wodnych pomiędzy stronami ugody w 2009 r. oraz uznaniem przez organ, że nie ma związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy skutkami tej ugody a stanem wód na gruntach skarżącego, jaki właściciel zaobserwował w 2017 r.;

- zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony, w szczególności w zakresie dotyczącym wykonywania obowiązków związanych z utrzymaniem urządzeń melioracyjnych oraz przypisania zaniedbań w tym zakresie skarżącemu i wywodzenia z tego skutków prawnych;

b) naruszenie art. 107 § 3 i art. 11 K.p.a., co jest konsekwencją wyżej opisanych naruszeń, gdyż w tej sytuacji nie można uznać, że stan faktyczny sprawy i przyjęta podstawa prawna są rezultatem prawidłowo dokonanej subsumcji przepisów prawnych, wobec opisanych wątpliwości w zakresie stanu faktycznego przyjętego przez organ do orzekania, nadto wobec braku precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji poprzez ogólne stwierdzenie że sprawa nie wymaga wiadomości specjalnych, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu I instancji, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 234 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 P.w. - poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na:

- braku ustalenia spełnienia wszystkich przesłanek istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji brak możliwości rozstrzygnięcia o istocie sprawy tj. brak podstawy do odmowy wydania decyzji nakazowej właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom;

- wadliwym przyjęciu, iż dla istniejącego stanu wody na sąsiednich działkach nr [...] (państwa [...]) i nr [...] i [...] (pani M.-Z.) ma zastosowanie przepis art. 235 ust. 5 P.w., a zatem istniejący stan wody na ww. działkach nie podlega wzruszeniu ze względy na upływ czasu, co powoduje pozbawienie skarżącego przysługującej mu ochrony prawnej (jako właściciela gruntu, na którym powstała szkoda w związku ze zmianą stanu wód na gruntach sąsiednich) w przypadku ustalenia zmiany stanu wody i odprowadzania wody określonej w art. 234 ust. 1. P.w., o której skarżący dowiedział się w 2017 r.

W uzasadnieniu skarżący rozwinął ww. zarzuty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 29 kwietnia 2022 r. znak SKO-PW-4171-32/22, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 234 ust. 3 P.w. utrzymało w mocy decyzję I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Przywołał i wyjaśnił treść art. 234 P.w. Podkreślił, że nałożenie obowiązku wynikającego z ust. 3 ww. przepisu musi być poprzedzone ustaleniem, że właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, zwłaszcza kierunek odpływu wody opadowej, lub kierunek odpływu wody ze źródeł ze szkoda dla gruntu sąsiedniego.

Z treści sprecyzowanego przez pełnomocnika skarżącego żądania, zawartego w piśmie z 15 marca 2021 r. wynika, że: "w ocenie Pana K. Ś. zmiana stanu wody na gruncie została dokonana przez umieszczenie w bliżej nie określonym okresie przełomu roku 2007 z rokiem 2008, ale nie później niż do wiosny 2008 roku, w gruncie działek należących do rodzinny G. urządzeń zbierających wody opadowe zarówno z budynków posadowionych na tych działkach jak i wód opadowych przenikających z ulicy Z.".

Równocześnie organ stwierdził, że wniosek skarżącego dotyczy żądania wydania decyzji nakazowej w trybie przepisów art. 234 ust. 3 P.w. dotyczących naruszenia stanu wody na gruncie po 2017 roku.

Dlatego też słusznie zdaniem organu odwoławczego organ I instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowanie przewidziane w art. 234 ust. 5 P.w. W związku z powyższym zarzuty odwołania w tym zakresie organ II instancji uznał za nieuzasadnione.

Dalej organ odwoławczy opisał i podzielił ustalenia organu I instancji co do zgromadzonego materiału dowodowego i:

- ustalenia ostatniego stanu wody na przedmiotowym gruncie,

- braku przyczynienia się do zmiany stanu wody państwa G. i J. ,

- uznania pojawienie się strumienia wody za zgodne z naturalnym ukształtowaniem powierzchni terenu i jego zmieniającym się zagospodarowania.

Organ II instancji zwrócił uwagę na to, iż zgodnie z ukształtowaniem powierzchni terenu, działki skarżącego leżą poniżej działek K. M.-Z., zatem woda w sposób naturalny przelewa się z terenów K. Mazurek-Ziomek na tereny skarżącego. Bezspornym jest również to - jak ustalił organ I instancji - że w 2009 roku istniał przepływ wody z działki nr [...] na działkę nr [...]. Natomiast dalszy przepływ wody był taki, że woda częściowo infiltrowała do ziemi w obrębie działek K. M.-Z., a nadmiar wody spływał na tereny sąsiednie szczególnie po ulewnych opadach. Sytuacja ta ma miejsce od co najmniej 2007 roku. Pani M. wskazała, że po 2009 roku bez względu na ilość opadów woda nie zanikała na działkach pani M.-Z. i skarżącego, tworzyły się zastoiska wody.

Ponadto organ odwoławczy, w ślad za organem I instancji, dał wiarę wyjaśnieniom H. M. , która stwierdziła, że rozmawiała ze skarżącym na temat problemów z wodą na działkach przy ul. Z. , który z kolei podniósł, że przepływ wody od nieruchomości państwa G. przez działki pani M.-Z. na swój teren zauważył dopiero w 2017 r. podczas prac związanych z likwidacją plantacji orzecha laskowego. Analizując kwestię przepływu wody po działkach skarżącego organ I instancji zwrócił uwagę, że nadmiar napływającej wody gromadził się na gruntach skarżącego i infiltrował do ziemi a nasyp drogi mógł blokować przepływ wody. Wynika to również z ukształtowania powierzchni terenu. Przy sprzyjających warunkach do gromadzenia się wody na terenie zapewne występowałyby szkody w plantacji orzecha laskowego (obumieranie krzewów). Skoro nie było szkód tzn. że woda szybko infiltrowała do ziemi. Dodatkowo organ I instancji zauważył, że na odwodnienie gruntu wpływają istniejące urządzenia melioracyjne, których drożność systematycznie się pogarsza z uwagi na brak ich konserwacji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że obecne pogorszenie zawodnienia terenu działek skarżącego należy wiązać z wykonanymi robotami ziemnymi w 2020 roku. W wyniku nawiezienia ziemi zlikwidowany został skupiony przepływ wody (rowek ziemny), wyrównano powierzchnię terenu do wysokości nasypu drogi dojazdowej, zanikła niecka w powierzchni terenu. Woda meandrująco przepływa przez nadsypaną powierzchnię terenu, pogorszyły się warunki infiltracji wody do ziemi co zwiększyło nawodnienie gruntów nasypowych. Obecnie woda nie zanika w obrębie terenu skarżącego lecz spływa na niżej położone działki. Skarżący dopiero po tych robotach złożył wniosek o rozpatrzenie zmiany stanu wody na gruncie, tj. po 3 latach od zauważenia napływu wody.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w zebranym materiale brak dowodów wskazujących na dokonanie zmian stanu wody na nieruchomościach państwa G. czy nieruchomościach K. M.-Z. po 2017 roku. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów na wykonywanie jakichkolwiek czynności po 2017 roku przez państwa G. skutkujących zmianą stanu wody na terenie skarżącego.

Istotną, w ocenie Kolegium, jest podniesiona przez organ I instancji okoliczność, że problem ze spływem wód opadowych i nadmiernym zawodnieniem terenu występuje w rejonie objętym urządzeniami melioracyjnymi. Zmieniający się charakter zagospodarowania terenu z rolnego na zabudowę mieszkaniową, zaniedbania w utrzymaniu urządzeń melioracyjnych, szczególnie drożności drenów zbiorczych powoduje, że urządzenia melioracyjne nie spełniają swojej roli odwadniania gruntów.

Roboty związane z zabudową mieszkalną i realizacją infrastruktury kanalizacyjnej naruszyły stan techniczny urządzeń melioracyjnych. Odpływ wody drenami melioracyjnymi praktycznie nie istnieje. Woda opadowa przede wszystkim spływa powierzchniowo, tylko częściowo infiltruje do ziemi i gromadzi się w sączkach drenarskich. Istniejąca drenownia stanowi "podziemny zbiornik" gromadzący wodę, która przesącza się na powierzchnie terenu między innymi w miejscu wykonanej studni zanikowej na terenie państwa G. . Z tych względów odpływ wody dnem lokalnej doliny występuje nie tylko podczas opadów deszczu ale utrzymuje się po ich ustaniu. Zwrócono uwagę, iż od ok. 2000 roku utrzymanie i konserwacja urządzeń melioracyjnych powinny być wykonywane przez właścicieli gruntów. Nie potwierdzono, by którakolwiek ze stron postępowania zajmowała się konserwacją urządzeń melioracyjnych na swoim gruncie. Zatem uprawnione jest twierdzenie, że są zaniedbania w utrzymaniu urządzeń melioracyjnych. Organ I instancji zauważył, że urządzenia melioracyjne co do zasady mają rację bytu tylko na terenach użytkowanych rolniczo. Niezależnie zaś od powyższego właściciele terenów objętych urządzeniami melioracyjnymi mogą wystąpić do właściwego organu Wód Polskich z wnioskiem o likwidację tych urządzeń między innymi z uwagi na postępującą zabudowę mieszkalną. W ramach zaś likwidacji urządzeń melioracyjnych można uregulować odpływ wody opadowej z przedmiotowego terenu.

Kolegium podkreśliło, że art. 234 ust. 3 P.w. należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do jego zastosowania. Konieczne jest nadto ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a szkodą.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że zostały one rozważone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji I instancji.

W ocenie Kolegium postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie nie wykazało, by podczas zagospodarowania wskazanych przez wnioskodawcę działek doszło do takich zmian w latach 2009-2017, w wyniku których szkodliwe oddziaływanie pojawiło się dopiero w 2017 r. Spływ wody, jak słusznie zauważa organ I instancji, w miejscu określonym wnioskiem trwa od 2007 r. Jeżeli zatem szkody nie występowały do 2017 r. to trudno przyjąć że szkodliwe oddziaływanie jest następstwem robót wykonanych w 2009 r.

W kwestionowanej decyzji organ ją wydający odniósł się także do wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, słusznie podnosząc, iż w tym zakresie decyzja należy do organu prowadzącego postępowanie. Organ I instancji stwierdził, iż źródło i miejsce wody spływającej na działki skarżącego jest znane i nie jest kwestionowane przez strony postępowania. Problemy spływu wody zostały szczegółowo opisane i wyjaśnione w treści uzasadnienia. Zatwierdzona ugoda ma moc decyzji administracyjnej i zawarte w niej zapisy nie są subiektywną oceną lecz są utrwalonym stanem prawnym. Zdaniem organu I instancji sporządzanie opinii biegłego nic nie wniesie do sprawy i dlatego organ uznał, że nie zachodzi konieczność jej opracowania.

Kolegium podzieliło to stanowisko organu I instancji, bowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie zostały wyjaśnione. Jak wynika z akt sprawy, po 2017 r. zmiany w zagospodarowaniu terenu dotyczą tylko działek wnioskodawcy.

Kolegium podsumowało, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 3 P.w.

K. Ś. wniósł na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 29 kwietnia 2022 r. znak SKO-PW-4171-32/22 skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie. Powtórzył w niej zarzuty zawarte w odwołaniu, z tym że wadliwe domniemania i ustalenia przypisał organowi II instancji, a brak wymaganych wiadomości specjalnych pracownikom organu II instancji.

Dodatkowo zarzucił brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek odmowy przeprowadzenia zawnioskowanego przez skarżącego dowodu w postaci dwóch zdjęć wykonanych w 2002 r. działek skarżącego, podczas gdy w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia tego dowodu celem ustalenia, iż na przedmiotowych działkach nie znajdował się ani ciek wodny ani też jakikolwiek rów odprowadzający z nich wodę.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz przeprowadzenie rozprawy.

W uzasadnieniu zarzutów skarżący przywołał orzecznictwo dotyczące wykładni i stosowania art. 234 P.w.

Podkreślił, że organy nie wyjaśniły kluczowych przesłanek decydujących o możliwości zastosowania art. 234 ust. 3 P.w., tj. dotyczących tego, czy i w jakim zakresie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruntach działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], na czym owa zmiana polegała, czy zaistniały szkody wskazywane przez skarżącego - wynikające ze spływu wody (zwiększonego) z ww. działek na działki nr [...], [...] i [...] i czy pomiędzy tymi okolicznościami zachodzi związek przyczynowo-skutkowy, mając na uwadze nie tylko aktualny stan wody na gruncie ale i możliwe warianty rozwoju stosunków wodnych w razie zaistnienia zwyczajnych i nadzwyczajnych opadów atmosferycznych, także w świetle budowy geologicznej i spadku terenu, stanu rowów melioracyjnych lub innych urządzeń wodnych.

Skarżący podniósł, że przyjęcie przez organy, iż w związku z ugodą zatwierdzoną postanowieniem Prezydenta Miasta Nowego Sącza, ustalenia tej ugody - określony stan faktyczny - istniejący stan wody (jej przepływ) na sąsiednich działkach nr [...] (państwa G. ) i nr [...] i [...] (pani M.-Z.) jest utrwalony na mocy zwartej ugody i nie podlega wzruszeniu ze względu na upływ czasu, nadto, że w ramach zawartej ugody nie zmieniono kierunku spływu wody tylko ograniczono ilość przepływającej wody, nie ma podstawy prawnej, ponieważ skarżący nie był stroną tej ugody i nie ma zobowiązania prawnego znosić jej skutków. Organ II instancji był zobowiązany wyjaśnić wszystkie kluczowe przesłanki decydujące o możliwości zastosowania art. 234 ust. 3 P.w., niezależnie od faktu regulacji stosunków wodnych jaka miała formalnie miejsce w 2009 r. pomiędzy stronami tej regulacji.

Zarzucił, że organy nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego w zakresie ustalenia sposobu zmiany stanu wody i odprowadzania wody ze szkodą na rzecz gruntów skarżącego, podczas gdy wskazywał on na działania polegające na umieszczeniu na działkach sąsiednich urządzeń zbierających wody opadowe zarówno z budynków posadowionych na tych działkach jak i wód opadowych przenikających z ul. Z. . W szczególność organy nie zweryfikowały jakie urządzenia (i w jakiej ilości) zbierające wody opadowe z budynków i przenikające z ul. Z. , znajdują się na działkach sąsiednich, jak one wpływają na: kierunek i natężenie odpływu wód opadowych i roztopowych spływających na grunty skarżącego, na kierunek odpływu wód ze źródeł na grunty skarżącego - ze szkodą dla tych gruntów. Organ II instancji nie dokonał żadnych ustaleń i weryfikacji w terenie w powyższym zakresie, przyjmując, iż stan istniejący na nieruchomościach państwa G. jest prawnie uregulowany, prawidłowy i nie może być wzruszony.

Twierdzenia organu, że problemy z napływaniem wody i ze stojącą wodą na nieruchomości należącej do skarżącego były/są efektem zaniedbań w utrzymaniu urządzeń melioracyjnych w tym terenie, w szczególności drożności drenów zbiorczych, że miejsce i sposób przepływu wód zostało ustalone i wyjaśnione, że kierunek spływu wody wynika z uwarunkowań terenowych i nie został naruszony wskutek istniejącej zabudowy mieszkalnej na sąsiednich działkach, stanowią jedynie domniemanie. Nie został przeprowadzony żaden dowód na wykazanie ww. tezy od początku bezkrytycznie formułowej organy prowadzące przez postępowanie, a zdaniem skarżącego ustalenia powyższe wymagają wiadomości specjalnych wykraczających poza wiedzę pracowników organu II instancji.

Najistotniejszym naruszeniem proceduralnym prowadzącego postępowanie, była odmowa pozyskania opinii biegłego, pomimo złożoności sprawy, w której wymagane są wiadomości specjalne, w szczególności celem ustalenia miejsca źródeł wody zalewającej działki należące do skarżącego.

Fakt dowiedzenia się przez skarżącego o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt w 2017 r. (po wykarczowaniu lasu leszczynowego), obligował organ II instancji do ustaleń w zakresie zmiany stanu wody i odprowadzania wody przed rokiem 2017 r.

Skarżący podał, że organ II instancji prowadząc postępowanie nie ustosunkował się do kwestii zgłaszanych przez skarżącego (m.in. wskazanych w dokumentacji fotograficznej dotyczącej istniejącej kanalizacji podziemnej na działce państwa G. , w prywatnym eksperymencie dokonanym przez skarżącego, świadczącym o istniejącym przepuście w poprzek ulicy Z. ). Przepust ten był zrobiony przez R. G. w 2013 r. przed asfaltowaniem ulicy. Wcześniej wody opadowe po deszczach płynące wzdłuż ulicy Z. wlewały się na posesję K. G., dlatego zostały skanalizowane.

Organ II instancji odmówił ustalenia skąd się bierze woda na posesjach państwa G. , która później jest spuszczana w sposób skanalizowany na działki pani M. i skarżącego.

Skarżący wskazał na szereg uchybień i nieprawidłowości dotyczących oględzin nieruchomości 22 stycznia 2021 r., przez co ustalenia tych oględzin nie mogą być brane po uwagę przy rozstrzyganiu sprawy. W dniu 22 stycznia 2021 r. podczas wizji skarżący stwierdził, że woda z posesji K. G. wypływa z rury o średnicy fi 100 około 1 metra od ogrodzenia działki M. G.. Skarżący stwierdził wówczas, że nie wypływa ona ze studni "przelewowej" R. G.. Kamienie na płycie studni "przelewowej" na działce R. G. zostały ułożone po 22 stycznia 2021 r. tak, aby uniemożliwić dostęp do studni przelewowej w celu stwierdzenia jakie rury są tam podłączone. Skarżący wskazał ponadto na brak studni chłonnych na posesji K. G. i B. J.. Zdaniem skarżącego ugoda, na którą powołuje się prowadzący postępowanie, przewidywała obowiązek zrobienia takich studni. Skarżący zarzucił, iż w czasie wizji w dniu 29 kwietnia 2021 r. dotyczącej wykonania ugody z 2009 r. nie stwierdzono skąd wypływa woda na działce K. G. , tj. czy ze studni przelewowej czy innego miejsca. Zarzucił również, iż M. J. nie miała prawa nie udostępnić swojej działki w celu stwierdzenia, czy znajduje się tam studnia chłonna na wody opadowe z dachu domu.

Skarżący zarzucił, że w czasie wizji 29 kwietnia 2021 r. K. G. nie wskazała miejsca gdzie jest na jej posesji studnia zanikowa oraz gdzie taka studnia jest na posesji M. J., nadto nie były dokonywane oględziny studni przelewowej na dz. R. G.. Skarżący podkreślił, iż na żądanie organu wg stanu swojej wiedzy wskazywał urządzenia na działkach państwa G. mające wpływ na zmianę stanu wód (takie jak studnia betonowa, rura kanalizacyjna wychodząca z ziemi, z której z dużym strumieniem wypływa woda). Skarżący wskazywał również miejsce zanikania wody przy ul. Z. , która następnie wypływa na posesji K. G. . Skarżący wskazywał prowadzącemu postępowanie, że woda, która wypływa z posesji państwa G. to nie jest woda, która płynie tuż po opadach, tylko woda skanalizowana z różnych źródeł (z posesji K. G. R. , M. J.). W trakcie wizji w terenie prowadzący postępowanie pracownik nie dokonywał żadnych badań, pomiarów czy analiz, nie zainteresował się studnią na posesji R. G. nie nakazał wypompowania z niej wody, aby stwierdzić kto i czym do tej studni jest podłączony (fakt położenia na pokryciu studni ciężkiego głazu uniemożliwiał przesunięcie pokrywy i zaglądnięcie do środka).

Wszystkie powyższe okoliczności stanowią istotne uchybienia jeżeli chodzi o ustalenie rodzajów, ilości i funkcji urządzeń zbierających wody opadowe zlokalizowanych na działkach sąsiednich, z których w tak znacznej ilości woda napływa na działki skarżącego. Zdaniem skarżącego czynności powyższe powinny być wykonane przez biegłego powołanego w sprawie, a każda odmowa udziału właścicieli nieruchomości sąsiednich w dokonaniu określonych ustaleń (m.in. poprzez brak wpuszczenia na posesję, podania wyjaśnień ze wskazaniem urządzeń zbierających wody i podanie kiedy zostały wybudowane), powinna być należycie egzekwowana. Skarżący jako pokrzywdzony nie może ponosić negatywnych skutków dowodowych w zakresie ustalenia zmiany stanu wód na działach sąsiednich w sytuacji odmowy współpracy w postępowaniu przez właścicieli tych działek.

Skarżący zarzucił prowadzącemu postępowanie, iż ten konsekwentnie odmawiał dokonania zbadania urządzeń zbierających wodę, powołując się na treść ugody z 2009 r. Takie nieuprawnione działanie spowodowało, iż prowadzący postępowanie nie wykonał żadnych czynności, które wyjaśniłyby skąd bierze się woda na posesji państwa G. (z których dachów, posesji, czy przez te urządzenia przechodzi woda z ulicy Z. , ew. w jakim zakresie).

Skarżący stanął na stanowisku, że nastąpiła zmiana stanu wód na działkach sąsiednich, gdyż woda w sposób skanalizowany wypływa na jego działki. Na zmianę stanu wód na działkach sąsiednich nie miał żadnego wpływu fakt nawiezienia ziemi na teren działek [...] i [...] celem wyrównania wyżłobienia i koryta powstałego po "potoku" który wypływa z posesji państwa G. . Nasypanie ziemi było niewielkie jeżeli chodzi o grubość warstwy ziemi (ok. 10-15cm) oraz zachowało naturalny spadek terenu. Działanie skarżącego w tym zakresie miało wyłącznie na celu zmniejszenie zakresu szkody na gruncie i nie ma wypływu na wypływającą strumieniem wodę z posesji państwa G. .

Reasumując, zdaniem skarżącego, czynności przeprowadzone przez organy powinny zostać powtórzone z uwzględnieniem okoliczności wskazanych przez skarżącego, zaś ustalenia faktyczne niniejszej sprawy powinny bazować na opinii biegłego z zakresu hydrogeologii i gospodarki wodnej. To zaś uzasadnia wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Od 16 maja 2022 r. obowiązujący dotąd stan epidemii został zastąpiony stanem zagrożenia epidemicznego.

Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).

Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). W niniejszej sprawie Przewodniczący II Wydziału WSA w Krakowie wyznaczył na 8 listopada 2022 r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów. Skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej opisanym, poprzedzone było próbą uzyskania od stron i uczestników postępowania potwierdzenia istnienia technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 8 września 2022 r., k. 34). Jednak nie uzyskano od wszystkich stron i uczestników postępowania potwierdzenia posiadania ww. technicznych możliwości.

Skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów umożliwiło jej rozstrzygnięcie bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron i uczestników, bowiem podnoszone przez nich argumenty są rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz skargę, odpowiedź na skargę i inne pisma procesowe. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, bowiem co do zasady odpowiada ona prawu, a skarga nie jest zasadna.

Kontrola Sądu w niniejszej sprawie dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 29 kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy nakazania na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. właścicielom działek: 1) nr [...], [...] i [...]; 2) nr [...] i [...]; 3) nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działkach skarżącego nr: [...], [...], [...].

Sąd co do zasady aprobuje rozstrzygnięcie i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Należy także stwierdzić, że istotne elementy stanu faktycznego przedstawiają się tak, jak to wskazał organ II instancji.

Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej, określonej przepisami prawa materialnego, a to art. 234 P.w. Sąd nie może zatem badać i brać pod uwagę kwestii leżących w kompetencjach organów nadzoru budowlanego, w tym zgodności wykonanych na sąsiednich działkach robót z przepisami Prawa budowlanego czy też przepisów technicznobudowlanych.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w niezawierającym istotnych wad procesowych postępowaniu; spełnia co do zasady wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., a treść uzasadnienia decyzji świadczy o tym, że wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich relewantnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 K.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu i wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Ustalenia i rozważania organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji nie uzasadniają usunięcia jej z obrotu prawnego, wobec prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Sąd podziela argumentację rozstrzygnięcia organu II instancji, ponieważ jest ona zgodna z obowiązującym prawem i dominującym orzecznictwem sądów administracyjnym w tym przedmiocie. Poczynione w przedmiotowej sprawie ustalenia organu II instancji obejmują okoliczności istotne dla wydanego rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia, że w ciągu ostatnich pięciu lat od złożenia wniosku przez skarżącego nie wystąpiły zmiany stanu wody na gruncie, kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie położonych wyżej działek sąsiednich wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł.

W konsekwencji organy zastosowały w sprawie odpowiednie przepisy prawa i zweryfikowały negatywnie istnienie przesłanek do rozstrzygnięcia w postaci żądanych przez skarżącego nakazów.

Ustalenia stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, które w uzasadnieniu decyzji zostały w wystarczającym zakresie powołane, znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie budzą one istotnych zastrzeżeń co do ich prawidłowości.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowił art. 234 P.w., zgodnie z którym:

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Należy tu ponownie podkreślić, że zakres orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest limitowany przesłankami określonymi ww. przepisem prawa. Poczynione w przedmiotowej sprawie ustalenia organu II instancji obejmują okoliczności istotne dla wydanego rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia poprzedniego i aktualnego stanu wody na gruncie.

Nie było w sprawie sporne, że działki skarżącego nr: [...], [...], [...] położone są na terenie pochylonym w kierunku północnym (naturalny spadek trenu), niżej niż położone wyżej działki:

-sąsiadujące od strony południowej nr [...] i [...] (własność K. M.-Z. – siostrzenicy skarżącego),

- sąsiadujące z działkami nr [...] i [...] od strony południowej działki nr:

- [...], [...] i [...] - K. G.,

- [...] i [...] - R. i B. G.

- [...] - M. i M. J..

Nie budzi też wątpliwości, że na działki skarżącego wpływa z terenu działek nr [...] i [...] strumień wody spływający od posesji państwa G. , którego wielkość zależna jest od bieżących opadów.

Przechodząc do wyjaśnienia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa należy po pierwsze wskazać, że zgodnie z art. 234 ust. 3 w zw. z ust. 5 P.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, gdy właściciel tych gruntów sąsiednich złożył stosowny wniosek przed upływem 5 lat od dnia, w którym dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego w sposób niebudzący wątpliwości organy prawidłowo ustaliły, że ostatni stan wody na gruncie wynika m.in. z realizacji warunków ugody zawartej pomiędzy H. M. (pełnomocnikiem K. M.) a R. G., K. G. i M. J., zatwierdzonej postanowieniem Prezydenta Miasta Nowego Sącza z 25 sierpnia 2009 r. W wykonaniu ww. ugody H. M. obniżyła nasyp ziemi na granicy działek nr [...] i [...] zapewniając swobodny przepływ wody bez tworzenia się zastoisk wody na działce nr [...].

Nie budzi wątpliwości Sądu, że już w 2009 r. istniał strumień wody w tym miejscu co obecnie, będący rezultatem naturalnego ukształtowania powierzchni terenu i jego obecnie istniejącego zagospodarowania.

Organy wykazały, przeprowadzając wizję w terenie 29 kwietnia 2021 r., że warunki ugody są zrealizowane i dotrzymywane. Po 2009 roku ani na działkach rodzin G. , ani J. , nie były wykonywane żadne roboty wpływające na warunki spływu wód opadowych. Wnioskodawca również nie przedstawił dowodów, które świadczyłyby o wykonywaniu takich robót po 2009 roku.

Zmiana stanu wody na gruncie jest wynikiem umieszczenia w bliżej nie określonym okresie przełomu roku 2007 z rokiem 2008 ale nie później niż do wiosny 2008 roku, w gruncie działek należących do rodzinny G. urządzeń zbierających wody opadowe zarówno z budynków posadowionych na tych działkach jak i wód opadowych przenikających z ulicy Z. .

R. G. w ramach zagospodarowania terenu działki nr [...] ujął napływające wody opadowe z terenów wyżej położonych w rurę kanalizacyjną o średnicy 400 mm z wylotem zlokalizowanym ok. 9 m od granicy obecnej działki nr [...]. Natomiast na granicy działek nr [...] i [...] wykonano nasyp ziemny ograniczający spływ wody. Skupienie wypływu wody w jednym miejscu i ograniczanie swobodnego przepływu wody niewątpliwie było zmianą stanu wody na gruncie, jednakże po pierwsze, miało to miejsce ponad 5 lat od powzięcia o tym wiedzy i złożenia wniosku przez skarżącego, po drugie w ramach realizacji zawartej ugody administracyjnej ograniczono ilość przepływającej wody, przesunięto miejsce wypływu wody na powierzchnię terenu działki nr [...] i zapewniono swobodny spływ wody. Zatem wyeliminowano zmianę stanu wody wynikającą ze skupienia wypływu wody i ograniczenia jej przepływu.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że Kolegium prawidłowo podzieliło stanowisko organu l instancji, że działania państwa G. i J. w ciągu ostatnich 5 lat poprzedzających wniosek skarżącego inicjujący poddane sądowej kontroli postępowanie, nie spowodowały zmiany stanu wody na gruncie. Woda opadowa spływa zgodnie z naturalnym ukształtowaniem powierzchni terenu. Pojawienie się strumienia wody jest wynikiem zmieniającego się zagospodarowania terenu nie tylko na nieruchomościach państwa G. i J. ale wszystkich nieruchomości po wschodniej stronie ul. Z. aż w górę do ul. M. . Grunty rolne zostały zmeliorowane i zagospodarowywane są dla celów mieszkalnych, zwiększono udział terenów utwardzonych, zmniejszyła się funkcjonalność urządzeń melioracyjnych. Powoduje to, że przy braku kanalizacji deszczowej woda opadowa powierzchniowo spływa w kierunku najniżej położnego terenu ukształtowanego w formie lokalnej doliny ze spadkiem w kierunku północnym. Z uwagi na małą chłonność gruntów i brak drożności drenów zbiorczych urządzeń melioracyjnych woda opadowa spływa powierzchniowo. Nadmiar wody ze studni chłonnej przelewa się na teren działki nr [...] i dalej w sposób naturalny spływa zgodnie ze spadkiem terenu. Kierunek przepływu wody po działce nr [...] nie został zmieniony. Ostatnie zmiany miały miejsce najpóźniej w 2009 r., a z całą pewnością zmian takich nie było po 2017 r., jak podnosił skarżący.

Powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym, w szczególności na podstawie oględzin w terenie z 22 stycznia 2021 r., wyjaśnień stron postępowania wraz z dokumentacją fotograficzną, zeznań świadków, materiałów z akt sprawy znak:WSR.6331.1.2021.MP dotyczących realizacji warunków ugody z 21 sierpnia 2009 r., potwierdzonej wizją w terenie 29 kwietnia 2021 r., mapy urządzeń melioracyjnych w rejonie ul. Z. oraz mapy sytuacyjno-wysokościowej rejonu ul. Z. (k. 20-22 akt adm.).

Wyniki przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego nie pozwalają na przyjęcie, że w sprawie zostały spełnione przestanki cytowanego wyżej przepisu, tj. zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie w ciągu 5 lat od dowiedzenia się przez poszkodowanego właściciela o oddziaływaniu na jego grunt. Ustalenia organu I instancji są jednoznaczne, zaś przeciwne twierdzenia skarżącego, wyrażone w pismach, odwołaniu i skardze, nie mogły przynieść zamierzonego skutku.

Warunkiem koniecznym do nałożenia nakazów na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. jest powiązanie związkiem przyczynowo-skutkowym działań właściciela gruntów powodujących zmianę stosunków wodnych z występującą szkodą. Taki związek w niniejszej sprawie we wskazanym okresie nie występuje.

Organ odwoławczy dokonał powtórnego, pełnego i merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej w granicach zakreślonych treścią decyzji I instancji. Zbadał zarówno prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji jak i poprzedzającego je postępowania wyjaśniającego w oparciu o akta sprawy.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów podnoszonych przez skarżącego, należy wskazać, że wobec prawidłowego zebrania materiału dowodowego w sprawie i ustalenia jej stanu faktycznego, zasadne było nieuwzględnienie wniosków dowodowych składanych przez skarżącego.

W szczególności zauważyć trzeba jednoznacznie ustalony stan rzeczy dotyczący spornego strumienia w latach 2009-2017, który wyłania się ze spójnych ze sobą zeznań poszczególnych świadków, zamieszkałych w najbliższej okolicy. Nie stwierdzono w tym okresie na wskazywanych przez skarżącego działkach żadnych zmian dotyczących urządzeń zbierających wody opadowe zarówno z budynków posadowionych na tych działkach, jak i wód opadowych przenikających z ul. Zagranicznik, ani zmian mogących wpływać na kierunek i natężenie odpływu wód opadowych i roztopowych spływających na grunty skarżącego.

Źródło i miejsce wody spływającej na działki skarżącego jest znane i nie jest kwestionowane przez strony postępowania. Okoliczności spływu wody zostały szczegółowo opisane i wyjaśnione w treści uzasadnienia decyzji.

Wbrew zarzutom skargi organy nie przyjęły przy tym w z góry założony sposób, że postanowienia ugody z 21 sierpnia 2009 r., której stroną rzeczywiście skarżący nie był, wykluczają zasadność jego wniosku. Dopiero weryfikacja w terenie realizacji postanowień ugody doprowadziła do negatywnej oceny podnoszonych przez skarżącego okoliczności.

W tym kontekście szereg podnoszonych przez skarżącego zarzutów co do prawidłowości przeprowadzenia wizji z 29 kwietnia 2021 r., a także oględzin w terenie z 22 stycznia 2021 r., nie mógł przynieść zamierzonego skutku.

Należy też przyznać, że najczęściej w tego typu sprawach istotnie przydatne, a wręcz konieczne bywa powołanie biegłego hydrologa do ustalenia np. miejsca źródeł wody zalewającej działki, miejsca i "trasy" przepływu tej wody, ustalenia czy i jaki rodzaj urządzeń zbierających wody opadowe z budynków jak i wód opadowych przenikających z zewnątrz znajduje się na działkach sąsiednich, przy uwzględnieniu nie tylko aktualnego stanu wody na gruncie ale i możliwych wariantów rozwoju stosunków wodnych w razie zaistnienia zwyczajnych i nadzwyczajnych opadów atmosferycznych, także w świetle budowy geologicznej i spadku terenu, stanu rowów melioracyjnych lub innych urządzeń wodnych.

Jednak w przedmiotowej sprawie organy ustaliły w przekonywujący sposób, że w latach 2009-2017 nie było zmian stanu wody na gruncie wskazywanych przez skarżącego działek, a zatem dalsze powoływanie dowodów, w tym opinii biegłego, nie było uzasadnione okolicznościami niniejszej sprawy.

Podobnie nie było zasadne domaganie się przez skarżącego dowodu w postaci zdjęć lotniczych z centralnego zasobu geodezyjnego, ponieważ w sprawie organy dokonały wiarygodnego ustalenia, że na wskazywanych przez skarżącego działkach w latach 2009-2017 znajdował się ciek wodny i zastoiska wody.

Jakkolwiek tego typu dowody bywają pomocne w sprawach o stosunki wodne, np. celem badania zmiennego stanu zagospodarowania działek, to w realiach niniejszej sprawy ich przeprowadzenie nie mogło doprowadzić do wniosków innych niż ustalone przez organy.

Natomiast powoływane w skardze zdjęcia działek skarżącego z 2002 r. z oczywistych przyczyn nie mogły przynieść efektu zakwestionowania ustaleń dotyczących badanego w sprawie okresu lat 2009-2022.

Zatem zarzut braku wszechstronnego rozpatrzenia i błędnej ocenę zebranego materiału dowodowego nie mógł przynieść zamierzonego skutku.

W tym kontekście kwestionowane przez skarżącego stwierdzenia organów, że problemy z napływaniem wody i ze stojącą wodą na nieruchomości należącej do skarżącego były/są efektem zaniedbań w utrzymaniu urządzeń melioracyjnych w tym terenie, w szczególności drożności drenów zbiorczych oraz że kierunek spływu wody wynika z uwarunkowań terenowych i nie został naruszony wskutek istniejącej zabudowy mieszkalnej na sąsiednich działkach, nie mają istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy.

Wskazane przez organy zasadnicze obiektywne przyczyny takiego a nie innego samorzutnego kształtowania się stosunków wodnych w pochyłym terenie z naturalnym zagłębieniem, przekształcanym sukcesywnie z rolniczego na mieszkalny, nie mają decydującego wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie. Kluczowe znaczenie miał bowiem fakt stwierdzenia braku zmian stanu wody na gruntach wskazywanych przez skarżącego ze szkodą dla niego w ciągu ostatnich 5 lat od złożenia wniosku.

Dlatego też zarzut zinterpretowania wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, w zakresie dotyczącym wykonywania obowiązków związanych z utrzymaniem urządzeń melioracyjnych oraz przypisania zaniedbań w tym zakresie skarżącemu i wywodzenia z tego skutków prawnych, nie mógł przynieść zamierzonego skutku.

Co prawda art. 234 ust. 5 P.w. przewiduje w takich okolicznościach umorzenie postępowania, ale skoro skarżący jednocześnie wskazywał, na zmiany stanu wody na gruncie dokonane przez umieszczenie w bliżej nie określonym okresie przełomu roku 2007 z rokiem 2008 w gruncie działek należących do rodzinny G. urządzeń zbierających wody opadowe zarówno z budynków posadowionych na tych działkach jak i wód opadowych przenikających z ulicy Z. , a z drugiej strony żądał wydania decyzji nakazowej w trybie przepisów art. 234 ust. 3 P.w. dotyczących naruszenia stanu wody na gruncie po 2017 roku, rodzaj rozstrzygnięcia organów należy w sprawie zaakceptować.

Jako wiarygodne przy tym jawi się wyjaśnienie organu II instancji, że pozostała po uprzednim, rolnym przeznaczeniu okolicznych gruntów istniejąca "drenownia" stanowi niejako "podziemny zbiornik" gromadzący wodę, która przesącza się na powierzchnie terenu między innymi w miejscu wykonanej studni zanikowej na terenie państwa G. . Z tych względów odpływ wody dnem lokalnej doliny występuje nie tylko podczas opadów deszczu ale utrzymuje się po ich ustaniu. Ten problem, który może być postrzegany jako dalece niekorzystny nie tylko przez skarżącego, ale też właścicieli działek położonych wyżej i niżej od niego, może i powinien być rozwiązany kompleksowo, łącznie przez lokalną społeczność i stosownie powołane do tego organy administracji i samorządu terytorialnego, a także dodatkowo przez każdego właściciela z osobna, przez należytą konserwację urządzeń melioracyjnych na swoim gruncie.

Wbrew zarzutom skarżącego organy nie negowały spływu wód opisanego przez skarżącego, np. pod ul. Z. . Przepływ ten wynika jednak nie z istnienia nielegalnego przepustu, jak chce skarżący, a z sączków drenarskich urządzenia melioracyjnego "[...]", które grawitacyjnie rzeczywiście odprowadzają część wody z ul. Z. przez działki państwa G. , pani M.-Z., wreszcie przez działki skarżącego. Ocena w tym zakresie mapy urządzeń melioracyjnych nie wymagała wiadomości specjalnych i powołania biegłego. Z kolei ukształtowanie terenu (mapa sytuacyjno-wysokościowa) jednoznacznie wskazuje na istnienie naturalnego dna doliny, na którym tworzy się strumień na działkach skarżącego.

Niewątpliwie sukcesywna zabudowa terenów położonych powyżej działek skarżącego, w tym także powyżej działek państwa G. oraz wykonanie na ul. Z. jezdni asfaltowej w 2013 r. przyspieszyło spływ wód opadowych, jednakże tak odległe w czasie wydarzenia nie mogły być przedmiotem oceny i mieć wpływu na wynik niniejszego postępowania.

Podsumowując, zarzuty skargi okazały się niezasadne, a niezgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z oczekiwaniami skarżącego nie może być utożsamiana z naruszeniem prawa przez organ.

Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana z poszanowaniem przepisów prawa procesowego, a to: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 K.p.a. Pewne braki uzasadnienia decyzji organu odwoławczego w zakresie niepełnego odniesienia się do zarzutów odwołania nie miały wpływu na wynik sprawy.

Sąd nie stwierdził naruszenia żadnego ze wskazanych w odwołaniu i skardze przepisów, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Rolą sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Takich naruszeń Sąd w sprawie nie stwierdził, dlatego oddalił skargi, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

[...]

[...]