Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 965/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 5, art. 6 ust. 1, art. 2 ust. 3, art. 89 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 165
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./ Protokolant ref. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi P.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania P. B. – zwanego dalej skarżącym, od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], w przedmiocie wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie [...] o numerze [...] poza kasynem, w wysokości 12 000 zł, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W dniu [...] września 2011 r. przeprowadzona została przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego kontrola w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 165 - dalej: u.g.h.) w lokalu położonym w R., przy ul. [...], należącym do M. G. W jej trakcie ujawniono automat [...] o numerze [...] i stwierdzono, w wyniku przeprowadzonego eksperymentu (którego wyniki ujęte zostały w stosownym protokole), że organizowane na przedmiotowym urządzeniu gry mają charakter komercyjny, odpłatny, zaś udostępniane gry mają charakter losowy, co odpowiada definicji gier na automatach zawartej w art. 2 ust. 5 u.g.h.

Wskazane urządzenie zostało umieszczone w przedmiotowym lokalu na podstawie umowy dzierżawy powierzchni lokalu, zawartej w dniu [...] września 2011 r., pomiędzy M. G., a skarżącym, prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą: "A". Wysokość czynszu dzierżawnego w przedmiotowej umowie określono na kwotę 250 zł.

Rozstrzygające sprawę organy stwierdziły, że automat, którego sprawa dotyczy, poddany został badaniu przez Wydział Laboratorium Celnego Izby Celnej, wynikiem czego było sprawozdanie z dnia [...] grudnia 2011 r. potwierdzające, że urządzenie [...] o numerze [...] jest automatem do gry, w rozumieniu przepisów u.g.h.

Organy obu instancji uznały, że status podmiotu urządzającego gry na automacie [...] nr [...] można przypisać zarówno właścicielowi lokalu, w którym urządzenie to było ustawione tj. M. G., jak i właścicielowi tegoż urządzenia - skarżącemu. Ten pierwszy urządzał gry na automacie poza kasynem gry, bowiem na powierzchni lokalu, która znajdowała się wyłącznie w jego dyspozycji usytuowany był rzeczony automat. Za urządzanie gry należy zaś uznać m. in. udostępnienie lokalu. Organy podkreśliły, że umowa dzierżawy została zawarta w celu prowadzenia działalności gospodarczej dzierżawcy, polegającej na wstawieniu do lokalu wydzierżawiającego urządzeń do gier będących własnością dzierżawcy. Udział w grach był odpłatny (włożenie banknotu do akceptatora lub monety do wrzutnika było warunkiem zainicjowania gry). Urządzenie umożliwiało wybór gry. Gracz, wprowadzając do automatu banknoty lub wrzucając monety o odpowiednich nominałach otrzymywał punkty kredytowe umożliwiające uruchomienie urządzenia i prowadzenie gry. W zależności od jej przebiegu gracz zdobywał kolejne punkty lub tracił je. Gra trwała do wyczerpania punktów kredytowych. Ponadto, bezsporny, zdaniem organu, jest fakt nieposiadania przez strony postępowania określonej w art. 6 ust. 1 u.g.h. koncesji na prowadzenie kasyna. Powyższe, zdaniem organu I instancji uzasadnia przyjęcie, że automat [...] nr [...] odpowiada kryteriom art. 2 ust. 3 u.g.h., a zatem urządzanie na nim gier dopuszczalne było tylko w kasynie gry i na podstawie stosownej koncesji.

Wydaną w decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył solidarnie P. B. i M. G. karę pieniężną w wysokości 12 000 zł, z tytułu urządzania gier na automacie [...] nr [...] poza kasynem gry, wskazując, że zgodnie z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. taka jest wysokość przedmiotowej kary od każdego automatu. W uzasadnieniu organ podał, iż ustalił, że wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] uznał oskarżonego M. G. za winnego popełnienia czynu w postaci prowadzenia gier na automacie do gier o nazwie [...] nr [...] bez wymaganego zezwolenia i wbrew przepisom u.g.h.

Rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], który w zakresie solidarnego wymierzenie kary powołał się na art. 91 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. – dalej: O.p.), stosowany na podstawie art. 91 u.g.h.

W ocenie organu II instancji nie ulegało wątpliwości, że skarżący swoim zachowaniem wypełnił znamiona pojęcia urządzania gier na automacie, ujętego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. już przez samo udostępnienie do eksploatacji przedmiotowego automatu. Znamię to wypełnił też M. G., który wydzierżawił powierzchnię w prowadzonym przez siebie lokalu i zgodził się na zainstalowanie w nim urządzenia do gier hazardowych. Następnie wymieniony zapewnił ciągłość gier na tym urządzeniu. Udostępniał go grającym, zapewniał obsługę urządzenia w zakresie kasowania liczników, wyjmował z niego gotówkę oraz sprawował nad nim opiekę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2015 r., wyrokiem z 23 sierpnia 2016 r., sygn. II SA/Rz 1412/15, uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...]. Wyrok ten stał się prawomocny.

Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego wyroku Sąd uznał, że skarga wymaga uwzględnienia z uwagi na zasadność poniesionego w niej jednego z zarzutów.

Sąd zaznaczył, że legalna definicja gry na automatach znajduje się w art. 2 ust. 3 u.g.h., zgodnie z którym są to gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Rozszerza ją art. 2 ust. 5 u.g.h., wedle którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.

Celem ustalenia czy gra na urządzeniu [...] nr [...] spełnia wymogi gry na automatach w rozumieniu u.g.h. przeprowadzony został w sprawie eksperyment gry, w oparciu o który stwierdzono, że wynik gry na urządzeniu uzależniony jest wyłącznie od przypadku (programu sterującego grą), bowiem prowadzący grę czyli gracz nie decyduje o określonym wyniku. Zatrzymanie w zamierzonym układzie obracających się z prędkością wielokrotnie przekraczającą ludzką percepcję, bębnów z kolorowymi symbolami, dodatkowo zatrzymujących się z pewnym opóźnieniem, jest niemożliwe do przewidzenia, co oznacza losowość gry. Gry prowadzone są odpłatnie, w celu osiągnięcia zysku, co wskazuje na komercyjność przedsięwzięcia. Ponadto skorzystano także ze sprawozdania z badań przeprowadzonych przez Izbę Celną-Wydział Laboratorium Celnego z dnia [...] grudnia 2011 r. (nr [...]). Wynika z niego, że przedmiotowe urządzenie wyposażone jest m. in. w akceptator monet i banknotów; przystosowane jest mechanicznie do zamontowania wyrzutnika monet tzw. hoppera. Po zakredytowaniu automatu następuje uruchomienie gry na ekranie (wprowadzenie w ruch obrotowy wyświetlanych walców, na których umieszczone są symbole lub rozdanie kart – w zależności od wybranej gry). Zatrzymanie kręcących się walców odbywa się samoczynnie, niezależnie od woli gracza, a tym samym nie ma on wpływu na ustawienie symboli w pożądanej konfiguracji. Również przy rozdaniu kart gracz nie ma możliwości ich wcześniejszego podglądu, ani wpływu na wybór kart, które zostaną wyświetlone. Urządzenie umożliwia kontynuowanie gry oraz rozpoczęcie nowej gry za punkty uzyskane w wyniku wygranej w grach rozgrywanych na ekranie. Ponadto, uzyskaną w grze wygraną można zwielokrotnić. W aktach sprawy znajduje się też decyzja Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] rozstrzygająca, że gry prowadzone na automacie [...] nr [...] są grami na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. Decyzja ta została oparta o ustalenia dokonane w wymienionym wyżej sprawozdaniu z badań sporządzonym przez Laboratorium Celne Izby Celnej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że organy celne słusznie uznały, że gry urządzane na automacie [...] nr [...] posiadają cechy kwalifikujące je do gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Są bowiem grami na urządzeniu elektromechanicznym, o wygrane rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Gracz wkładając do automatu banknoty lub wrzucając monety o odpowiednich nominałach otrzymywał punkty kredytowe umożliwiające uruchomienie urządzenia i prowadzenie gry. W zależności od przebiegu gry gracz zdobywał kolejne punkty lub je tracił. Gra trwała do wyczerpania punktów kredytowych. Prowadzący ją nie miał zaś możliwości decydowania o określonym wyniku. Kontynuacja gry lub rozpoczęcie nowej możliwa była za punkty uzyskane w wyniku poprzedniej wygranej.

W okolicznościach niniejszej sprawy spełniony został także warunek podmiotowy przypisania odpowiedzialności, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji pojęcia "urządzającego gry". Należy więc w takim wypadku odwołać się do definicji słownikowych. I tak, według Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny (pod red. Andrzeja Markowskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011 r.), zwrot "urządzać" oznacza wyposażać, zagospodarowywać, organizować coś, przedsiębrać, stwarzać komuś odpowiednie warunki do życia. Urządzającym gry jest więc podmiot realizujący (wykonujący) te czynności. Konieczna jest zatem jakaś forma aktywnego udziału w przedsięwzięciu polegającym na organizowaniu i oferowaniu gier hazardowych. W świetle zgromadzonych w sprawie dowodów nie ma wątpliwości co do tego, że zarówno skarżącemu, jak również M. G. można przypisać użyte w powołanym przepisie znamię "urządzania gier". Obydwaj wykazali się bowiem wskazaną wyżej aktywnością. Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy umowy dzierżawy z dnia [...] września 2011 r., M. G. dysponujący tytułem prawnym do władania lokalem, usytuowanym w R. przy ul. [...], wydzierżawił skarżącemu - prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą: "A"- powierzchnię pod ustawienie i zainstalowanie urządzeń do zabawy (symulatorów gier) tj. urządzenia oznaczonego w załączniku do tej umowy numerem [...]. W § 4 umowy, dzierżawca oświadczył, że w przedmiotowym lokalu prowadzona jest działalność gospodarcza polegająca na eksploatacji urządzeń do zabawy, symulatorów gier i terminali internetowych i zainstalowanie w lokalu wymienionych w załączniku nr 1 do umowy urządzeń do zabawy wpłynie na rozszerzenie oferty dla klientów dzierżawcy. W § 2 umowy zaznaczono, że kwoty dokonanych przez klientów wpłat do urządzeń będą stanowiły przychód dzierżawcy, natomiast będzie on obowiązany do uiszczania na rzecz wydzierżawiającego miesięcznego czynszu w wysokości netto 250 zł miesięcznie od każdego urządzenia.

Sąd podkreślił również, że dla oceny możliwości przypisania odpowiedzialności z tytułu urządzania gier na automacie istotne są także zeznania przesłuchanego w charakterze świadka M. G., który podał, że otrzymał klucze do wstawionego do jego lokalu gastronomicznego urządzenia do gry, które miały służyć do jego otworzenia w razie awarii, zablokowania wrzutnika monet, konserwacji, czyszczenia. Przekazano mu także pilot, który służył do kasowania punktów. Kilkukrotnie wyjmował gotówkę z przedmiotowego urządzenia z obawy przed kradzieżą, co było uzgodnione z dzierżawcą. Świadek przyznał, że wstawione urządzenie podniosło atrakcyjność należącego do niego lokalu. Zjawiało się bowiem więcej klientów, którzy przy okazji gry nabywali u niego oferowane usługi w zakresie wyżywienia.

Na podstawie powyższych dowodów organy celne jak najbardziej zasadnie przyjęły, że zarówno skarżący, jak i M. G. wypełnili swoim zachowaniem znamiona pojęcia urządzania gier na automacie. Pierwszy z wymienionych podmiotów dokonał tego, już przez samo udostępnienie do eksploatacji automatu [...] nr [...], którego był właścicielem. Z kolei, jak podkreślił organ odwoławczy, M. G. na podstawie umowy dzierżawy udostępnił część powierzchni zajmowanego lokalu pod instalację tego urządzenia. Umożliwił następnie ciągłość gier na nim, zapewniając obsługę w zakresie kasowania liczników, wyjmował z niego gotówkę, jak też ogólnie rzecz ujmując sprawował nad nim opiekę.

Pozyskanie przez skarżącego odpowiedniego miejsca, a następnie umieszczenie w nim automatu do gier, dostępnego dla nieograniczonej liczbie graczy, a zatem stworzenie technicznych i organizacyjnych warunków do używania automatu do gier hazardowych z pewnością mieści się w użytym w art. 89 ust. 1 pkt 2 pojęciu "urządzania gier na automacie". Stąd też takiemu ustaleniu organów nie można zarzucić dowolności. Za dowolne nie można także uznać przyjęcia przez organy, że M. G. - podmiotowi udostępniającemu lokal na podstawie cywilnoprawnej umowy można przypisać czynności, które świadczą o jego aktywnym udziale w przedsięwzięciu polegającym na urządzaniu gier na automatach. W swoim lokalu, w celu zwiększenia jego popularności, udostępniał on bowiem automat, którego dotyczy sprawa. Celem jego obsługi otrzymał klucze oraz pilot. Zabezpieczał znajdujące się w nim pieniądze (a należące do dzierżawcy) przed kradzieżą. Stwarzał techniczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzenia.

Sąd ustosunkowując się do zarzutu skarżącego, dotyczącego naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., poprzez wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej w sytuacji, gdy w świetle art. 6 ust. 1 i ust. 4 u.g.h. jej adresatem może być tylko podmiot będący spółką akcyjną bądź spółką z ograniczoną odpowiedzialnością - jako uprawniony do uzyskania koncesji na prowadzenie kasyna gry, tymczasem osoba fizyczna może ponieść jedynie odpowiedzialność karnoskarbową. Powyższa kwestia nie może budzić wątpliwości wobec uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16 (CBOiS - orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie przyjęto, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. NSA stwierdził bowiem, że podmiotem, od którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której przecież - jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. - nie może uzyskać, ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Tym samym, przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach.

Z uwagi na zarzut skarżącego Sąd zwrócił również uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2015 r. sygn. P 32/12 (Dz. U. poz. 1742, ZU OTK nr 9A/2015, poz. 148). Trybunał stwierdził w nim, że art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013 r. poz. 186, ze zm., zwanej dalej K.k.s.), są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalnej reakcji państwa na naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W ocenie Trybunału, konstytucyjny zakaz ne bis in idem nie stoi na przeszkodzie ustanowieniu przez ustawodawcę jednocześnie sankcji administracyjnej (kara pieniężna) i sankcji karnej (grzywna) za ten sam czyn polegający na urządzaniu gry bez koncesji na automatach poza kasynem gry. Państwo ma bowiem swobodę wyboru sankcji prawnych w celu zapewnienia ochrony konsumentów przed uzależnieniem od gry oraz zapobiegania przestępczości i oszustwom związanym z grami losowymi. Sankcje prawne mogą więc być sankcjami administracyjnymi, sankcjami karnymi lub oboma rodzajami tych sankcji jednocześnie (łącznie). W przypadku zbiegu pieniężnej kary administracyjnej z art. 89 u.g.h. z sankcją karną z art. 107 k.k.s. występuje ten sam sprawca (w niniejszej sprawie – urządzający grę na automacie poza kasynem gry), natomiast czynem zagrożonym sankcją państwa jest, z jednej strony naruszenie porządku prawnego podlegające odpowiedzialności administracyjnej, z drugiej strony, w wyniku tego naruszenia, następuje naruszenie określonych dóbr prawnie chronionych podlegające odpowiedzialności karnej. Z tego względu dany czyn (urządzanie gry na automacie poza kasynem gry) zagrożony jest karą grzywny o charakterze odwetowym, opartą na zasadzie winy, oraz administracyjną karą pieniężną o charakterze prewencyjnym opartą na zasadzie odpowiedzialności obiektywnej. Z tych względów uznano, że odpowiedzialność karna i odpowiedzialność administracyjna nie są niekonstytucyjnym karaniem za to samo. Są to różne skutki danego czynu naruszającego różne dobra prawnie chronione, dlatego uzasadnionym jest zastosowanie różnych sankcji. Trybunał wyraźnie więc odróżnił dwie formy odpowiedzialności za ten sam czyn, jako mające inny cel, swoje przesłanki i tryb. Wskazał, że każda gałąź prawa powinna mieć instrumenty prawne karania podmiotów prawnych za naruszenie obowiązków, nakazów i zakazów wynikających z norm prawa należących do tej gałęzi. Biorąc zatem pod uwagę odrębność każdej z wymienionych form odpowiedzialności (tj. karnej i administracyjnej) zupełnie niezasadne jest powoływanie się przez stronę skarżącą na zapadły wobec niej w postępowaniu karnym uniewinniający wyrok w zakresie czynu z art. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowego i zawarte w uzasadnieniu ustalenia oraz wywody wydającego go sądu. W aktach niniejszej sprawy administracyjnej znajduje się umowa dzierżawy z dnia [...] września 2011 r. z podpisem skarżącego.

Wobec sporów wokół kwestii techniczności regulacji będących podstawą podjętych w sprawie decyzji, jak też braku ich notyfikacji należy Sąd powołał się na uchwałę NSA z dnia 16 maja 2016 r., sygn. II GPS 1/16 (dost. w CBOiS) zgodnie z którą pkt 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Sąd zwrócił też uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 marca 2015 r. sygn. P 4/14, w którym orzeczono, że art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. są zgodne z art. 2 i art. 7 w związku z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał uznał, że notyfikacja tzw. przepisów technicznych, o której mowa w dyrektywie 98/34/WE i rozporządzeniu w sprawie notyfikacji, nie stanowi elementu konstytucyjnego trybu ustawodawczego oraz, że brak notyfikacji kwestionowanych przepisów art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie stanowi takiego naruszenia pozakonstytucyjnej procedury ustawodawczej, które byłoby równoznaczne z naruszeniem art. 2 i art. 7 Konstytucji. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, także przyjęte środki spełniają postulat adekwatności i nie są nadmiernie dolegliwe. Kara pieniężna, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., służy szczególnie istotnemu i ważkiemu interesowi publicznemu, jakim jest zwalczanie niepożądanych i patologicznych zjawisk, które nieuchronnie towarzyszą hazardowi, a tym bardziej grom hazardowym urządzanym w sposób nielegalny. Wysokość kary pieniężnej od każdego eksploatowanego nielegalnie automatu do gier hazardowych jest relatywnie niewielka w porównaniu z zyskami, jakie można potencjalnie osiągnąć z każdego automatu do gier. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał uznał zatem, że kwestionowane przepisy art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przechodzą pomyślnie test proporcjonalności, wynikający z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Z uwagi więc na powyższy wyrok, z perspektywy krajowego ustawodawstwa brak jest podstaw do odmowy zastosowania kwestionowanych przez stronę skarżącą przepisów.

Niemnie jednak, niezależnie od przytoczonych wyżej argumentów, Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego z przyczyny podniesionej w skardze. Zawarto w niej bowiem zarzut, że w kwestionowanym rozstrzygnięciu nie została wyjaśniona podstawa prawna przypisania solidarnej odpowiedzialności składającego skargę oraz innej wymienionej w nim osoby. Jeśli chodzi o uzasadnienie decyzji wydanej w pierwszej instancji to odsyła ono w tym zakresie do brzmienia art. 91 u.g.h. oraz art. 91 O.p. Z kolei w motywach rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej w tym zakresie zwraca się uwagę, że skoro u.g.h. nie ogranicza pojęcia urządzającego gry do jednego podmiotu, a zachowanie skarżącego i M. G. wyczerpywało znamiona tego samego czynu, stanowiącego delikt administracyjny, to obaj ponieśli za niego odpowiedzialność. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej, za tym że przyjęta konstrukcja odpowiedzialności jest właściwa przemawia fakt, że wysokość kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry zależy od ilości nielegalnych automatów.

Sąd uznał, że przyjętej przez każdy z wymienionych organów argumentacji nie sposób uznać za prawidłową, w kontekście możliwości zastosowania przyjętej przez nie konstrukcji odpowiedzialności. W świetle art. 91 u.g.h., do kar pieniężnych stosuje się bowiem odpowiednio przepisy O.p. Z kolei, wedle art. 91 O.p., do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. Należy zwrócić uwagę, że u.g.h. nie wskazuje, że kara pieniężna, która stanowi przedmiot niniejszej sprawy może być nakładana solidarnie na kilka podmiotów. Przywołany zaś wyżej art. 91 O.p., jako mający zastosowanie w związku z odesłaniem zawartym w art. 91 u.g.h., również nie stanowi podstawy takiej konstrukcji odpowiedzialności. Przewiduje on tylko, że do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe należy stosować regulacje Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. Należy go więc odczytywać w ten sposób, iż taka solidarna odpowiedzialność uzasadniona jest tylko wówczas, gdy przewidują ją określone regulacje prawne, a wówczas reguł tejże odpowiedzialności należy poszukiwać w stosownych unormowaniach ustawy Kodeks cywilny. Jeśli jednak określone regulacje prawne nie zawierają wprost podstawy do stosowania solidarnej odpowiedzialności, to wtedy niezasadnym jest powoływanie się na nią i dotyczące jej przepisy Kodeksu cywilnego. To więc, że kilka podmiotów dopuściło się w istocie jednego czynu, jakim w niniejszej sprawie było urządzania gier na automacie poza kasynem gry - a zatem, że doszło do współdziałania dwóch podmiotów w procesie urządzania takich gier, nie jest wystarczającym uzasadnieniem dla solidarnego wymierzenia im kary pieniężnej. Brak jest bowiem wyraźnej normy prawnej zezwalającej organom na takie działanie. Przez to doszło więc do niewłaściwej wykładni przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., co miało wpływ na wynik sprawy.

Z tego względu Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającą, nakazując w ponownym postępowaniu dokonanie prawidłowej interpretacji przepisu będącego podstawą wymierzenia kary pieniężnej w niniejszej sprawie - art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h tzn., uwzględniającej uwag Sądu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Celnego, decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], wymierzył skarżącemu kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie [...] o numerze [...] poza kasynem, w wysokości 12 000 zł. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od tego rozstrzygnięcia, decyzja z [...] czerwca 2018 r., nr [...], utrzymał je w mocy.

W omawianym zakresie organy uznały, że urządzenie [...] o numerze [...], jest automatem do gry w rozumieniu art. 2 ust. 2-5 u.g.h., a skarżący wykorzystywał go do urządzania gier poza kasynem gry, z którym to zachowaniem wiąże się karą administracyjną, w wysokości 12 000 zł. To skarżący był właścicielem wskazanego wyżej automatu i wstawił go do lokalu swojego kontrahenta, w celu umożliwienia prowadzeniem gier osobom zainteresowanym.

Na ocenę co do spełnienia przez skarżącego przesłanek do nałożenia na niego kary, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie wpływa, według organów, fakt uniewinnienia go przez Sąd Rejonowy w [...] od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1958), albowiem odpowiedzialność karna w odróżnieniu od administracyjnej oparta jest na zasadzie winy. Wobec tego, że odpowiedzialność za delikt administracyjny ma charakter zobiektywizowany, kwestia braku winy nie ma w tym wypadku znaczenia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaznaczył również, że odpowiedzialność skarżącego przesądzona została już przez Sąd w wyroku z [...] sierpnia 2016 r.

Skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], wniósł skarżący, domagając się jej uchylenia, umorzenia postępowania w sprawie i zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1) naruszenie art. 121 § 1 O.p. oraz art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 133 tej ustawy poprzez niepodjęcie wszystkich działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niezgromadzenie odpowiedniego materiału dowodowego, w szczególności poprzez pominięcie materiałów ze sprawy karnej; błędną ocenę materiału dowodowego, szczególnie w zakresie motywów przytoczonych w wyroku karnym, a także oparcie się na zapisach umowy dzierżawy, co do postanowień której skarżący nie miał wiedzy,

2) naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h. w zw. z art. 14 u.g.h. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na pociągnięciu skarżącego do odpowiedzialności administracyjnej, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów powinna prowadzić do odstąpienia od wymierzenia mu kary,

3) błąd w ustaleniach faktycznych, leżących u podstaw wydanej decyzji, w związku z przyjęciem, że skarżący urządzał gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy nigdy nie był w lokalu M. G., nie zna tej osoby, nie zawierał z nim żadnych umów, a także nie dokonywał jakichkolwiek czynności służących urządzaniu gier.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na wstępie niniejszych rozważań zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że ocena prawa wyrażona z prawomocnym wyroku jest wiążąca nie tylko dla organów, dokonujących ponownego rozstrzygnięcia sprawy, ale także dla sądu dokonującego oceny legalności wydanej w takich warunkach kolejnej decyzji. Jedynym wyjątkiem od przedmiotowej reguły, umożliwiającym odstąpienie od oceny wyrażonej w prawomocnym wyroku jest zmiana przepisów prawa. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia na gruncie przedmiotowej sprawy, wobec czego motywy przytoczone w wyroku z 23 sierpnia 2016 r. pozostają wiążące i jako takie nie mogą być kwestionowane. Wyklucza to tym samym możliwość czynienia w sprawie nowych ustaleń faktycznych, albowiem dotychczas poczynione Sąd uznał za prawidłowe.

Sąd, wyrokiem z 23 sierpnia 2016 r., kwestionując jedynie przypisanie skarżącemu solidarnej odpowiedzialności za urządzenie gier poza kasynem gry, wraz z udostępniającym mu lokal kontrahentem, z uwagi na brak ku temu podstaw prawnych, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie, jak również poprzedzającą go decyzję organu I instancji. Jednocześnie jednak przesądził, że urządzenie [...] o numerze [...], jest automatem do gry w rozumieniu art. 2 ust. 2-5 u.g.h., a skarżący wykorzystywał go do urządzania gier poza kasynem gry, podobnie jak i osoba udostępniająca mu lokal, a której odpowiedzialność wykracza poza ramy przedmiotowe niniejszej sprawy. Spełnione zostały też wszelkie przesłanki warunkujące ukaranie skarżącego karą pieniężną, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.

Wobec niezaskarżenia zapadłego wyroku przez skarżącego stał się on prawomocny, a jego ustalenia wiążące dla organów oraz Sądu, dokonującego ponownej oceny zapadłych w tej sprawie rozstrzygnięć. Aktualnie więc nie ma możliwości podważania zawartych w prawomocnym wyroku stwierdzeń i przedstawionej oceny prawnej sprawy.

W ponowne wydanych decyzjach rozstrzygające sprawę organy nałożyły na skarżącego karę pieniężną w wysokości 12 000 zł, odstępując, zgodnie ze wskazaniami Sądu, wyrażonymi w wyroku z 23 sierpnia 2016 r., od solidarnego obciążenia tym obowiązkiem również właściciela lokalu – M. G. Tym samym zastosowały się do obowiązku wynikającego z art. 153 P.p.s.a., eliminując ze swojego rozstrzygnięcia zakwestionowany uprzednio przez Sąd element.

W tej sytuacji, z uwagi na przesądzenie zasadności obciążenia skarżącego odpowiedzialnością za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, brak było podstaw do weryfikowania ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę tej odpowiedzialności.

Wobec przesądzenia kwestii odpowiedzialności skarżącego i związania organów oraz Sądu uprzednio zapadłym wyrokiem, bez znaczenia jest kwestia przyczyn, jakie legły u podstaw wydania wyroku uniewinniającego skarżącego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 K.k.s. Okoliczności te i tak nie mogły by bowiem stanowić podstawy odmiennej kwalifikacji jego roli, na gruncie przepisów u.g.h., w zakresie zakresu i sposobu eksploatacji urządzenia, którego dotyczy niniejsza sprawa.

Na marginesie należy jedynie zaznaczyć, że zasady odpowiedzialności karnej opierają się na diametralnie odmiennych zasadach niż reguły odpowiedzialności administracyjnej. Za delikt administracyjny, obciążone nim podmioty odpowiadają za zasadach obiektywnych, bez znaczenia więc w tym przypadku pozostają kwestie związane z pojęciem winy czy szeroko pojętego zawinienia, jak również spełnienie znamion podmiotowych danego czynu zabronionego.

W związku z powyższym Sąd, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) oddalił skargę