Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 485/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 par. 1 pkt 5, 145 par. 1 pkt 3,  art. 146 par. 2,  art. 77 par. 1,  art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Wojciech Organiściak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: ZUS albo Zakład) zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. – dalej: u.s.u.s.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r., nr [...], odmawiającą T. C. (obecnie skarżącemu) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

2. Zaskarżona decyzja została wydana na gruncie następującego stanu faktycznego.

2.1. W dniu 25 listopada 2013 r. do Zakładu wpłynęło pismo skarżącego zawierające wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zawarto w nim żądanie umorzenia "wszystkich zaległości, zarówno A Spółka Jawna NIP: [...], jak również zaległości osoby fizycznej T. C.". Do wniosku zostały dołączone: wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., [...] rozwiązujący spółkę jawną; wniosek skarżącego o umorzenie nieopłaconych należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551) oraz pismo Komornika Sądowego zawierające wykaz postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącemu i jego żonie oraz przeciwko "spółce cywilnej PUHP A".

Na żądanie ZUS-u skarżący złożył dodatkowe dokumenty w postaci: informacji o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w latach 2010, 2011, 2012, oświadczenie o stanie majątkowym i decyzji ZUS z dnia [...] r. określającej skarżącemu wysokość zadłużenia z tytułu składek.

Do akt administracyjnych załączono także informację o zabezpieczeniach na majątku dłużnika (w domyśle zaległości z tytułu składek), z której wynika, że na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], położonej w C. "ul. [...],[...]", stanowiącej "własność ½", zostały dokonane wpisy hipoteki lub skierowano wniosek o wpis hipoteki. Dotyczy to zaległości, z których najstarsza pochodzi z września 2004 r.

Zakład pozyskał także informacje z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z której wynika, że na skarżącego (lub na I. C., jako współwłaściciela) są zarejestrowane: ciągnik siodłowy, samochody ciężarowe, samochód osobowy, przyczepy ciężarowe, naczepy ciężarowe.

ZUS ustalił, że skarżący nie korzysta z pomocy MOPS.

Zakład do akt sprawy dołączył również wydruki z baz danych obrazujące wysokość, rodzaj oraz okresy zalegania ze składkami na ubezpieczenia społeczne. 2.2. Decyzją z dnia [...] r. ZUS działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 u.s.u.s. postanowił nie umarzać skarżącemu należności z tytułu składek:

1) do zapłaty których skarżący był zobowiązany w oparciu o decyzję ZUS o odpowiedzialności za długi spółki jawnej A NIP [...] za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł w tym:

- składki na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za okres 03/2000-04/2000, 06/2000, 09/2000, 11/2000, 01/2001-08/2001, 10/2001-08/2004 w kwocie [...] zł;

- składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za okres 10/2001, 02/2002, 04/2002, 06/2002, 08/2002, 09/2002, 05/2003, 08/2003, 11/2003-01/2004, 03/2004-06/2004, 08/2004 w kwocie [...] zł;

- odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników naliczone na dzień 25 listopada 2013 r. w kwocie [...] zł;

2) zaewidencjonowanych na indywidualnym koncie skarżącego pod numerem NIP [...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 11/2001-01/2002, 03/2002-08/2002, 01/2003-05/2005, 03/2006-10/2006, 12/2006-02/2007, 10/2007-10/2013 w kwocie [...] zł;

- Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 02/2004-02/2006 w kwocie [...] zł;

- Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 09/2002-10/2013 w kwocie [...] zł;

- odsetki za zwłokę od należności za osobę prowadzącą działalność naliczone na dzień 25 listopada 2013 r. w kwocie [...] zł;

- koszty upomnienia w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazując, że należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w razie ich całkowitej nieściągalności w rozumieniu tego przepisu, w tej sprawie żadna z tych przesłanek nie zachodzi. W stosunku do zaległości objętych decyzjami o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki A postępowanie egzekucyjne prowadzi Komornik Sądowy. W stosunku do zadłużenia zaewidencjonowanego na indywidualnym koncie postępowanie egzekucyjne prowadzi oprócz Komornika Sądowego także Dyrektor Oddziału ZUS w C.

Organ wskazał również, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], jak też współwłaścicielem ruchomości w postaci samochodów i naczep.

Zakład stwierdził, że zbadał także przesłanki umorzenia należności wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pacy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.).

W końcowej części uzasadnienia decyzji wskazał, że w zakresie składek "za zatrudnionego pracownika" nie rozpatrywał sprawy "w kategoriach art. 28 ust. 3a ustawy systemowej" ponieważ ten przepis znajduje zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

2.3. Jednocześnie inną decyzją - z dnia [...] r., nr [...], Zakład na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a i art. 30 u.s.u.s. umorzył postępowanie w sprawie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, jak również umorzył postępowanie wszczęte w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Legalność decyzji ZUS utrzymującej w mocy tę decyzję została zweryfikowana w sprawie I SA/Gl 486/14.

2.4. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ przytoczył analogiczną argumentację jak w decyzji utrzymanej w mocy, powołując się na art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i uznanie administracyjne, a także brak stwierdzenia wystąpienia przesłanek opisanych w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Organ akcentował fakt współwłasności nieruchomości. Ponadto, wskazał, że należności nie uległy przedawnieniu.

3. W skardze na powyższą decyzję ZUS-u z dnia [...] r. skarżący zarzucił "rażące naruszenie przepisów prawa, które miało znaczny wpływ na wynik sprawy", polegające na:

a) niewłaściwym zastosowaniu art. 83 u.s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. sprowadzające się do niezasadnego przyjęcia, że skarżący nie dopełnił ustawowego obowiązku opłacenia składek, podczas gdy spełnienie obowiązku było niemożliwe z uwagi na sytuację życiową i materialną skarżącego, co stanowiło o całkowitej nieściągalności zobowiązań skarżącego i powinno skutkować umorzeniem jego zobowiązań z tytułu będącego przedmiotem postepowania;

b) całkowicie bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący jest właścicielem licznych ruchomości w postaci pojazdów mechanicznych wymienionych w decyzji, co jest absolutnie nieprawdziwe albowiem wskazane pojazdy na skutek prowadzonych egzekucji nie są przedmiotem własności skarżącego, co doskonale jest wiadome organowi, który wydał zaskarżoną decyzję;

c) zupełnie chybionym, a wręcz kłamliwym stwierdzeniu, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem M. C., a z tego tytułu skarżący nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, podczas gdy skarżący wielokrotnie podnosił we wszelkiej korespondencji oraz we wnioskach o zwolnienie z kosztów we wszelkich sprawcach, że zamieszkuje w Ż. przy ul. [...] w lokalu należącym do jego przyjaciółki, że nie ma i nie utrzymuje z synem żadnego kontaktu;

d) niezrozumiałym przyjęciu przez organ, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w stanie ubóstwa, rozumianego jako permanentny stan braku możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny (której nie ma), podczas gdy skarżący w pismach do sądu cywilnego oraz do organów podatkowych podnosił okoliczności wskazujące na to, że znajduje się w stanie ubóstwa;

e) całkowicie bezpodstawnym, w świetle okoliczności sprawy, nieuwzględnieniu w prowadzonym postępowaniu i wydanej decyzji oraz niewyjaśnieniu przyczyn dla których ZUS nie bierze pod uwagę okoliczności, że gdyby jako wierzyciel prawidłowo nadzorował postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego, to zaspokoiłby w całości swoje należności w kwocie [...] zł, a nie otrzymał od komornika kwotę [...] zł; stanowi to o przyzwoleniu ze strony ZUS-u na jawne pogwałcenie przepisów normujących zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie kodeksu postępowania cywilnego i o naruszeniu zarówno przez ZUS, jak i przez Komornika Sądowego - art. 1 Protokołu dodatkowego do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Paryż 20 marca 1952 r.), zgodnie z którym każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia, nikt nie może być pozbawiony swojej własności chyba, że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych w ustawie;

f) sporządzeniu uzasadnienia decyzji na tyle niezrozumiale dla skarżącego, że nie wiadomo czy w sprawie doszło do rzetelnego rozpatrzenia przez ZUS zarzutu przedawnienia zobowiązań - o co wnosił skarżący - czy też przedawnienie nie nastąpiło i z jakich przyczyn, a także na całkowitym pominięciu i nieustosunkowaniu się do twierdzeń skarżącego w odniesieniu do zezłomowania pojazdów, oraz w odniesieniu do nieruchomości, która stanowiła wyłącznie własność prywatną i nigdy nie była ujęta w ewidencji środków trwałych rozwiązanej spółki jawnej A, a także do argumentu, że Komornik nie przeprowadził tzw. "przejścia uprawnień co do wierzytelności" ze spółki na wspólnika – T. C.

Podnosząc wskazane zarzuty, na podstawie art. 133 § 1 i art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

4. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 28 maja 2014 r. skarżący podniósł, że organ nie uwzględnił ważnego interesu podatnika o którym mowa w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. – dalej: o.p.), powołując w tej mierze wyroki NSA.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

5. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej" (§1). "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (§ 2).

Przy czym, wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego może nastąpić tylko, jeśli: a) zaskarżony akt (tu: decyzja) został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) względnie, jeśli akt administracyjny dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.).

W badanej sprawie istotne znaczenie ma art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany argumentacją skargi, jej wnioskami i wskazaną podstawą prawną. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż sąd uznał skargę za zasadną, przede wszystkim z przyczyn w niej nie wskazanych. Uzupełniająco należy dodać, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (wyrok NSA z 27 lipca 2004 r., OSK 628/04, Lex nr 183144, wyrok NSA z 10 sierpnia 2011 r., II OSK 1086/11, Lex nr 1068951).

6. Przechodząc do oceny zasadności skargi trzeba stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób, który uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Po pierwsze, została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b. p.p.s.a.).

Po drugie, w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym wystąpiły na tyle istotne wady, że nie można wykluczyć, iż mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a.).

7.1. W przedmiotowej sprawie Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dopatrzył się naruszenia przepisu postępowania, jakim jest art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., który nakazuje wyłączenie od udziału w postępowaniu tego pracownika organu administracji publicznej, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z ustanowioną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego każda sprawa administracyjna na skutek wniesionego odwołania powinna być dwukrotnie rozpatrywana i rozstrzygana: po raz pierwszy przez organ administracji publicznej pierwszej instancji i po raz drugi, na skutek wniesionego odwołania, przez organ odwoławczy (art. 127 § 1 i § 3 k.p.a.).

Stosownie do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przepis art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika i członka organu kolegialnego od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.). Ratio legis tego przepisu stanowi uniknięcie sytuacji, w której pracownik raz już uczestniczący w czynnościach postępowania administracyjnego i mający przez to ugruntowany pogląd na stan faktyczny sprawy (jeżeli brał udział wyłącznie w postępowaniu dowodowym), czy też na sposób rozstrzygnięcia sprawy (gdy wydawał decyzję z upoważnienia organu), byłby niejako determinowany przez swoje wcześniejsze doświadczenia związane z udziałem w postępowaniu (por. W. Chróścielewski, Glosa do uchwały NSA z dnia 22 lutego 2007 r., II GPS 2/06, ZNSA 2007 nr 3, s. 137; wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 3 marca 2010 r., III SA/Wr 865/09 i z dnia 7 maja 2010 r., III SA/Wr 6/10; wyrok WSA w Krakowie z 16 października 2009 r., I SA/Kr 721/09 – publ. CBOSA). Osoba taka mogłaby być "przywiązana" do swojego stanowiska wyrażonego we wcześniejszej decyzji administracyjnej. Nie służyłoby to obiektywności postępowania administracyjnego i treści wydawanych w nim decyzji. Wyrazem tego poglądu była uchwała NSA z 18 lutego 2013 r., II GPS 4/12 (Lex nr 1271759), że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym przed jego zmianą dokonaną przepisem art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 z zm.) miał zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a.

W aktualnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r. nie ulega wątpliwości, że regulacja art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której pracownik organu administracji publicznej brał udział w wydawaniu przez ten organ decyzji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Przez "branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji" należy rozumieć podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także, jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu - załatwienie sprawy w drodze decyzji. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji w znaczeniu prawnym jest nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym - w odróżnieniu od postępowania sądowego - poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różne osoby, mogące mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Mimo że postępowanie wszczęte na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego, to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych w takim postępowaniu dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tejże decyzji. Wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzja administracyjna musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a wzgląd na dążenie do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) nakazuje wyłączyć od udziału w postępowaniu pracownika organu, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przesłanka wyłączenia pracownika ma charakter bezwzględny i nie podlega jakiejkolwiek ocenie z punktu widzenia ewentualnego wpływu na obiektywne rozpatrzenie sprawy. Wskazuje ona na bliskość pracownika organu wobec załatwianej sprawy, charakteryzującą się osobistym zaangażowaniem w sprawie. Osobiste zainteresowanie pracownika określonym sposobem załatwienia sprawy rodzi niebezpieczeństwo stronniczego, sprzecznego z celem postępowania rozstrzygnięcia, nieopartego na obiektywnej ocenie sprawy. Dlatego też Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje sankcje w przypadku naruszenia przepisów o wyłączeniu pracownika. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o wyłączeniu pracownika skutkuje wadliwością tych decyzji. W odniesieniu do decyzji nieostatecznej rodzi to możliwość jej zmiany lub uchylenia w postępowaniu odwoławczym, natomiast w stosunku do decyzji ostatecznych - wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Powyższe stanowisko wyraził m.in. Trybunał Konstytucyjny, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. P 57/2007 (OTK-A z 2008 r., Nr 10, poz. 178) orzekł, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mimo, że wyrok ten odnosi się do wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to jednak z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że analogicznie należy oceniać wszystkie te przypadki, w których dochodzi do niedopuszczalnego w demokratycznym państwie prawa zróżnicowania gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności rozstrzygania przez organ administracji publicznej w zależności od rodzaju rozpoznawania spraw. Podkreślić jeszcze raz należy, że pomiędzy odwołaniem, a wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma pod względem konstrukcyjnym żadnej różnicy, ponieważ środki te różni wyłączenie nazwa. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy posiada wszelkie cechy odwołania, z wyjątkiem cechy dewolutywności.

7.2. Z akt administracyjnych wynika, że w postępowaniu ponownym, wszczętym wnioskiem skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy udział brały te same osoby, który uczestniczyły w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji pierwotnej.

Otóż, pod decyzją pierwotną podpisał się Zastępca Dyrektora Oddziału D. S., Naczelnik Wydziału J. T., Starszy Inspektor M. K. i Kierownik Referatu A. W. Podpisy D. S. i J. T. widnieją również pod decyzją wydaną na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy.

Poza tym, w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zostały do skarżącego wystosowane pisma z dnia 31 stycznia 2014 r. i z dnia 14 lutego 2014 r., dotyczące realizacji przez skarżącego uprawnień o których mowa w art. 10 k.p.a., które zostały podpisane przez Naczelnika Wydziału J. T. (pismo z dnia 31 stycznia 2014 r. także przez A. W.), a więc przez osobę, która podpisała decyzję wydaną w postępowaniu pierwszym.

Należy zatem przypomnieć, że przez "branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji" rozumie się podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także, jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu, załatwienie sprawy w drodze decyzji. W tym stanie rzeczy, należy uznać, że zarówno wskazany wyżej Zastępca Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i Naczelnik Wydziału i Kierownik Referatu - brali udział w rozstrzyganiu zasadności wniosku skarżącego o umorzenie należności w sui generis I instancji, jak również w czynnościach mających na celu rozstrzygnięcie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego.

Dlatego, niezależnie od treści samej skargi, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z udziałem pracownika organu, który podlegał wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Takie naruszenie przepisów postępowania stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.), zatem stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b. p.p.s.a. już z tego powodu należało orzec o jej uchyleniu jako niezgodnej z prawem.

W obliczu wskazanych uchybień obiektywizmu w rozpoznaniu sprawy nie można bowiem przyjąć, że w kolejnym postępowaniu może zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej, co stanowi negatywną przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 146 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2012 r., I OSK 1389/11, Lex nr 1366422). Dodatkowo należy w tym miejscu zauważyć, że organ w uzasadnieniu decyzji zajmuje sprzeczne stanowisko (o czym jeszcze poniżej), podając że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności składkowych, a jednocześnie, że wydając decyzję opiera się na uznaniu administracyjnym – co w tym drugim przypadku otwiera pole do zmiany kierunku rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącego, w razie zmiany składu osobowego gremium "biorącego udział w wydaniu zaskarżonej decyzji".

7.3. Powyższej oceny nie zmienia to, że decyzja pierwotna zawiera aż cztery podpisy, spośród których jako "główny", bo z powołaniem się na upoważnienie Prezesa Zakładu, wydaje się podpis D. S. i także decyzja wydana na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy została opatrzona czterema podpisami, z których jako "główny" (z uwagi na analogiczne odwołanie się do upoważnienia) wydaje się podpis Dyrektora Oddziału J. Ś.

Abstrahując od błędnej praktyki organu umieszczania na decyzji podpisów innych osób aniżeli tylko ta, która działa z upoważnienia Prezesa ZUS-u (por. wywody Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Olszynie w wyroku z 1 czerwca 2011 r., I SA/Ol 242/11 i z dnia 28 lipca 2011, I SA/Ol 377/11; w Rzeszowie z 5 marca 2013 r., I SA/Rz 69/13; we Wrocławiu z 15 marca 2012 r., III SA/Wr 681/11 – publ. CBOSA) skoro tam się znalazły, to zdaniem Sądu stanowią świadectwo aktywnego uczestnictwa tych osób w formułowaniu finalnej konkluzji do co kierunku załatwienia spawy. Trudno bowiem przyjąć, że stanowisko innych pracowników Oddziału ZUS-u pełniących funkcje Naczelnika Wydziału oraz Zastępcy Dyrektora Oddziału i wyrażających niekorzystną dla strony wolę załatwienia sprawy, nie mogło, w tym w sposób istotny, wpłynąć na stanowisko Dyrektora Oddziału podpisującego decyzję z powołaniem się na upoważnienie Prezesa ZUS-u.

7.4. Można dodać, że w ramach tak dużego podmiotu jak ZUS spowodowanie, aby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwiany był z wyłączeniem pracowników, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, uznać należy jak najbardziej za możliwe i wskazane z uwagi na niezwykle istotną rolę art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zachowaniu standardów postępowania administracyjnego - oczywiście jeżeli nie traktuje się iluzorycznie sensu składania przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tego rodzaju stanowisko jest prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. m.in. wyroki: z dnia 2 października 2012 r., II GSK 1353/11, Lex nr 1233967; z dnia 6 lipca 2011 r., II GSK 743/10, Lex nr 1083386; z dnia 15 września 2011 r., II GSK 831/10, Lex nr 966213; z dnia 23 lutego 2012 r., II GSK 63/11, Lex nr 1137961; z dnia 12 stycznia 2012 r., II GSK 1432/10, Lex nr 1113704; z dnia 16 lutego 2012 r., II GSK 1522/10, Lex nr1137884; z dnia 16 lutego 2012 r., II GSK 1523/10, Lex nr 1137885).

8. Niezależnie od wskazanej wady procesowej stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, ZUS w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym dopuścił się innych naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. Wskazanie tych uchybień, obok stwierdzenia naruszenia prawa w sposób znamienny dla art. 145 § 1 pkt 1 lit. b. p.p.s.a., jest niezbędne, zważywszy na zasadę szybkości i prostoty postępowania wyrażaną w art. 12 k.p.a., tym bardziej, że obie kategorie naruszeń prawa procesowego godzą w zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 in medio k.p.a.).

8.1. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wyrażana przez tę regulację m.in. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Organ nie jest ograniczony wnioskami strony przy badaniu okoliczności sprawy. Przeciwnie, może i powinien zbierać z urzędu materiały dowodowe, określać okoliczności faktyczne, jakie uważa za istotne dla załatwienia sprawy oraz dopuszczać dowody na takie okoliczności.

Dochodzenie do prawdy obiektywnej, tj. do określenia rzeczywistego stanu stosunków faktycznych i prawnych powinno odbywać się według reguł postępowania dowodowego, określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (dział II, rozdział 4). W tej mierze szczególnie należy mieć na uwadze otwarty katalog środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.), zasadę równej mocy środków dowodowych (szczególną moc dowodową mają jedynie dokumenty urzędowe – art. 76 k.p.a.), brak związania organu wydanym przez siebie postanowieniem dotyczącym przeprowadzenia dowodu (art. 77 § 2 k.p.a.), instytucję wyłączenia pracownika i organu administracji publicznej od załatwienia sprawy (art. 24-27 k.p.a.), czy zasadę swobodnej oceny dowodów oznaczającą, że organ ocenia wiarygodność dowodów według własnego przekonania (art. 80 k.p.a.).

W odniesieniu do tej sprawy wymaga wyeksponowania obowiązek organu do rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Z ostatnio powołanych regulacji z jednej strony wynika obowiązek organu uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, a zatem niemożność pominięcia jakiegokolwiek, który może mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2011, s. 230), ale również, z drugiej strony niedopuszczalność oparcia się na dowodzie, który nie został przeprowadzony zgodnie ze stosownymi regulacjami procesowymi.

Sąd orzekający podziela stanowisko E. Iserzona, który w odniesieniu do art. 80 k.p.a. wskazuje, że: "wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale nie mających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, wskazał, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania). Analogiczne stanowisko zajmuje A. Wróbel (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu decyzji, która kończy postępowanie administracyjne w danej instancji (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 sierpnia 2007 r., VII SA/Wa 1034/07, Lex nr 364725; wyrok NSA z 29 listopada 2004 r., OSK 813/04, Lex nr 164713; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 2 lipca 2009 r., II SA/Go 367/09, Lex nr 553056; wyrok WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2008 r., III SA/Po 685/07, Lex nr 510377; wyrok WSA w Białymstoku z 12 czerwca 2006 r., II SA/Bk 219/06, Lex nr 928832).

8.2.1. W realiach niniejszej sprawy Zakład oparł się na dowodach, których w aktach administracyjnych tej sprawy nie ma. Prawdopodobnie wynika to z tego, że dowody te znajdują się w aktach innych spraw dotyczących tej samej strony. Niemniej, jak wyżej już podkreślono, nawet gdy dane dowody istnieją i są znane organowi nie jest dopuszczalne opieranie na nich rozstrzygnięcia, jeśli nie znajdują się w aktach sprawy, której to rozstrzygnięcie dotyczy.

Akta administracyjne - spośród dokumentów mających walor dowodowy - zawierają tylko: 1) załączone przez skarżącego do wniosku: wyrok Sądu Rejonowego, wniosek o umorzenie zaległości na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej i pismo komornika; 2) informacje o dochodach skarżącego w latach 2010-2012; 3) oświadczenie o stanie majątkowym skarżącego; 4) decyzję określającą wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu składek za okres od czerwca do sierpnia 2008 r.; 5) wydruk zawierający informację o nieruchomości, co do której dokonano zabezpieczenia hipotecznego; 6) informacje CEPiK w zakresie zarejestrowanych pojazdów, których współwłaścicielem jest skarżący; 7) informację MOPS; 8) wydruki z baz ZUS-u co do wysokości i rodzaju zaległych składek.

Natomiast w uzasadnieniu decyzji organ rozstrzygając sprawę niekorzystnie dla skarżącego, powołał się m.in. na decyzję przenoszącą odpowiedzialność na skarżącego jako wspólnika spółki jawnej. Co więcej, w punkcie I decyzji wydanej w pierwszej instancji wyraźnie oddziela rozstrzygnięcie co do składek, w zakresie których odpowiedzialność skarżącego ma charakter subsydiarny wobec odpowiedzialności spółki jawnej. W tym miejscu wystarczy tylko przypomnieć, że stosownie do art. 115 § 1 o.p., wspólnik spółki jawnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki, a w związku z art. 31 i 32 u.s.u.s. odpowiedzialność ta dotyczy także zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ubezpieczenie zdrowotne. Przepisy te stanowią podstawę odpowiedzialności osobistej osoby trzeciej za dług spółki (szerzej: wyrok SN z dnia 19 czerwca 2012 r., II UK 272/12, Lex nr 1229810). Odpowiedzialności tej skarżący, co do zasady, nie kwestionuje. Niemniej, jest to kwestia fundamentalna dla sprawy, która powinna znaleźć należyte udokumentowanie w aktach sprawy administracyjnej. Tymczasem, akta nie zawierają decyzji (jej odpisu, czy kopii), o której teraz mowa, co powoduje, że już tej przyczyny zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli Sądu. Wynika to z tego, że brak decyzji stwierdzającej odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej na podstawie art. 115 § 1 o.p. w związku z art. 31 u.s.u.s. może powodować, że postępowanie (choćby w części) jest bezprzedmiotowe, co wyłącza merytoryczne orzekanie w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek.

8.2.2. W tym wątku sprawy należy też dodać, że skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołuje się na niezrozumiałe dla niego łączne potraktowanie, jak podaje "różnych podmiotów gospodarczych", także w aspekcie dwóch różnych mas majątkowych, tj. jego - jako byłego przedsiębiorcę oraz rozwiązaną spółkę jawną. Zdaniem Sądu, w obliczu takich zarzutów, decyzja wydana na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy powinna zawierać wyjaśnienie tych kwestii, ponieważ uzasadnienie decyzji pełni m.in. rolę perswazyjną (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 kwietnia 2014 r., I SA/Sz 1496/13, Lex nr 1460048; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 kwietnia 2013 r., I SA/Gl 1316/12, Lex nr 1316413).

8.2.3. ZUS wskazuje, że skarżący jest współwłaścicielem licznych pojazdów (naczep, przyczep) samochodowych, czemu skarżący zaprzecza (we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) podając, że w jednym przypadku samochód sprzedał, w innych ruchomości zostały "zajęte i zezłomowane w latach 2000-2007" i powołuje się w tej mierze na dokumenty zgromadzone "w aktach komorniczych". Zdaniem Sądu, jeśli ZUS powołuje się (co wymaga podkreślenia) na uznanie administracyjne, to przedwcześnie przypisał skarżącemu dysponowanie przedmiotowymi ruchomościami, zamiast zwrócić się do prowadzącego postępowania egzekucyjne komornika o informację w tej mierze.

W tym miejscu wypada przypomnieć, że uznanie administracyjne oznacza, iż organ może ale nie musi uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki (tzn. nieściągalność - art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub tzw. uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W sytuacji, w której ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie zaistnieją, to organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku; odmowa umorzenia z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek nie następuje na zasadzie uznania administracyjnego, lecz stanowi decyzję związaną (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2014 r., II GSK 1909/12, Lex nr 1450716).

Z kolei, odmowa zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek - po stwierdzeniu spełnienia ustawowych przesłanek do uwzględnienia wniosku o ich umorzenie - obliguje organy orzekające w sprawie do należytego wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny.

Zatem, jeśli w tej sprawie ZUS deklaruje w uzasadnieniu decyzji, że jego rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych jest oparte na uznaniu administracyjnym (co z kolei jest sprzeczne z wnioskiem, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s.), to powinien pamiętać, że uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnego i wnikliwego ustalenia, a następnie analizy okoliczności faktycznych sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki tego umorzenia. Dopiero w ten sposób ustalona podstawa faktyczna decyzji i przeprowadzona analiza stanu faktycznego, stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

8.2.4. Wreszcie, należy zauważyć, że ZUS nieprawidłowo rozpoznał podniesiony przez skarżącego zarzut przedawnienia należności składkowych. Zawarty na przedostatniej stronie zaskarżonej decyzji wywód w tej mierze tylko pozoruje rozpoznanie tej kwestii. Organ przytacza treść art. 24 ust. 4, 5 i 5d u.s.u.s. oraz uchwałę Sądu Najwyższego dotyczącą problematyki intertemporalnej, po czym w ogóle nie odnosi tych regulacji do realiów niniejszej sprawy, autorytatywnie stwierdzając, że "Powyższe dowodzi, iż należności z tytułu składek wymienione w sentencji niniejszej decyzji są nadal wymagalne". Brak wskazania okoliczności faktycznych tej sprawy (oraz ich należytego udokumentowania – o czym była mowa wyżej) powoduje, że także i w tej materii zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli Sądu. Należy przypomnieć, że uzasadnienie jest bardzo ważnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji. Stosownie do postanowień art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Obowiązek jego sporządzenia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć tak, aby strony poznały argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Motywy decyzji powinny wyjaśnić tok rozumowania organu prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Nie można wykluczyć, że naruszenie w tej mierze przez ZUS art. 107 § 3 k.p.a. może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ upływ okresu przedawnienia należności składkowych (choćby w zakresie jednego miesiąca) powoduje, że postępowanie co do ich umorzenia (w części przedawnionej) jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Jednocześnie, jest możliwe że jeśli organ rzetelnie rozpatrzyłby zarzut przedawnienia i starał się dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, doszedłby do wniosku, że choćby w części zarzut ten jest uzasadniony.

8.2.5. W obszarze problematyki przedawnienia należności składkowych należy podnieść jeszcze dwie kwestie.

Po pierwsze, organ wskazuje na art. 24 ust. 5d u.s.u.s. stosownie do którego przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Tymczasem, jak argumentowano wyżej, decyzji tego rodzaju w aktach sprawy nie ma, co powoduje, że także z tej perspektywy konieczne jest jej dołączenie.

Po drugie, organ powołuje się na zabezpieczenie należności hipoteką przymusową. Stosownie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Jednakże, na regulację art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy spojrzeć również przez pryzmat jej zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można bowiem stracić z pola widzenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97, Lex nr 1385861), w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 o.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 o.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 o.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 o.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436).

W tym miejscu trzeba zaakcentować zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem konstytucyjności. Otóż, art. 70 § 8 o.p. (analogicznie art. 70 § 6 o.p. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) przewiduje, że "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". Wymaga podkreślenia, że zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia niezgodności ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności). Z tego spostrzeżenia wynika konieczność zastosowania wykładni prokonstytucyjnej (por. wywody co do tzw. "oczywistej niekonstytucyjności", np. w uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423 - i powołane tam obficie orzecznictwo i literatura przedmiotu) także w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. W konsekwencji, rodzą się wątpliwości co do możliwości "bezterminowego" wyłączenia przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką. Dlatego, w tym kontekście, szczególnego znaczenia nabiera wykazanie (udokumentowanie) przez ZUS, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu na podstawie ogólnych reguł, w tym w związku z podjęciem czynności egzekucyjnych.

8.2.7. W tym stanie rzeczy, skoro istotne dla rozstrzygnięcia fakty, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymaganiom prawa, decyzja ta nie może się ostać. Naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a., zaś zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli Sądu.

9. W toku ponownego rozpoznania sprawy Zakład powinien mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu co do wykładni art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., a także w zakresie wymogów podstawy dowodowej rozstrzygnięcia na gruncie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak też standardów uzasadnienia decyzji o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Tak więc, w ponownym rozpatrzeniu sprawy nie mogą brać udziału pracownicy ZUS-u, którzy podejmowali jakiekolwiek czynności niezbędne do załatwienia sprawy decyzją pierwotną (z dnia [...] r.). Poza tym, ZUS powinien zająć stanowisko, czy w sprawie zachodzi choć jedna okoliczność, która pozwala na uwzględnienie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek (tzn. nieściągalność - art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub tzw. uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) w ramach uznania administracyjnego, czy też ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie istnieją, co powoduje, że organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku. Jednocześnie, rozstrzygnięcie sprawy należy poprzedzić podjęciem wszelkich czynności, które są niezbędne do dokładnego wyjaśnienia podstawy faktycznej decyzji, w tym zgromadzić w aktach tej sprawy wszystkie dokumenty z których ta podstawa wynika, a następnie pisemne motywy decyzji sporządzić stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a., w tym ustosunkowując rzetelnie się do wszystkich argumentów podnoszonych w toku postępowania przez stronę.

10. Nie uwzględniono wniosku skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, ponieważ skarżący takich nie poniósł. Nie uiścił wpisu, nie korzystał z pomocy pełnomocnika, ani nie wykazał poniesienia innych wydatków, o których mowa w art. 200 p.p.s.a.