Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2998/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Piotr Przybysz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi P. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu udzielonej bonifikaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zarządu Dzielnicy P. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego P. F. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 24 września 2014 r. P. E. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r., [...], w przedmiocie zwrotu udzielonej bonifikaty od opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Pismem z dnia 5 sierpnia 2002 r. P. E. oraz M. E. wystąpili o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...], opisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...].

Decyzją Prezydenta W. Nr [....] z dnia [...] grudnia 2007 r. orzeczono o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ww. nieruchomości na rzecz P. E. i M. E. oraz udzielono bonifikaty od opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności – w wysokości 95% opłaty. Opłata z uwzględnieniem bonifikaty została ustalona na kwotę [...] zł.

Zgodnie z pkt 3 przywołanej decyzji organ zażąda zwrotu kwoty udzielonej bonifikaty w przypadku, kiedy nieruchomość zostanie zbyta na rzecz osób trzecich w przeciągu 5 lat od dnia przekształcenia.

Wyrokiem Sądu Okręgowego [...] orzeczono rozwód P. E. i M. E.

Umową z dnia [...] września 2009 r., rep. [...], został dokonany podział majątku wspólnego P. E. i M. E. . P. E. otrzymał 1/5 części prawa własności, a M. E. 4/5.

Umową sprzedaży z dnia [...] kwietnia 2010 r., rep. [...],P. E. i M. E. dokonali sprzedaży ww. nieruchomości na rzecz M. M. oraz O. M. Z treści przywołanej umowy nie wynika, że nabywcy byli dla zbywców osobami bliskimi w rozumieniu art. 4 ust. 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Pismem z dnia 25 lutego 2011 r. P. E. i M. E. zostali zawiadomieni przez Zarząd Dzielnicy P. o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu kwoty udzielonej bonifikaty

Pismem z dnia 16 czerwca 2011 r. organ prowadzący postępowanie powiadomił P. E. i M. E. o wysokości kwoty do zwrotu – [...] zł.

Pismem z dnia 4 lipca 2011 r. P. E. i M. E. wystąpili o anulowanie żądania zwrotu kwoty udzielonej bonifikaty. Stwierdzili, że pismo z dnia 16 czerwca 2011 r. oceniają jako próbę wyłudzenia kwoty [...] zł. W ocenie wnioskodawców należy wziąć pod uwagę, że wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości został rozpatrzony dopiero po pięciu latach.

Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Zarząd Dzielnicy P. zobowiązał do zwroty kwoty udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji, to jest:

- P. E. – kwoty [...] zł

- M. E. – kwoty [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w momencie rozwodu P. E. i M. E. stali się właścicielami przedmiotowej nieruchomości w częściach równych – po ½ części. W wyniku podziału majątku po rozwodzie, dokonanego umową z dnia [...] września 2009 r., P. E. zbył na rzecz M. E. udział w wysokości 3/10 części własności nieruchomości. W ocenie organu nie można byłego małżonka uznać za osobę bliską, dlatego organ uznał, że w ramach podziału majątku wspólnego doszło do zbycia nieruchomości na rzecz osoby, która nie jest osobą bliską.

Wysokość udzielonej bonifikaty ustalono jako kwotę [...] zł. Waloryzacja tej kwoty została dokonana zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Organ wskazał, że zgodnie z komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 14 stycznia 2010 r. (M.P. Nr 4, poz. 43) średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2009 r. w stosunku do 2008 r. wyniósł 103,5 (wzrost cen o 3,5%), zaś zgodnie z komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 13 stycznia 2011 r. (M.P. Nr 6, poz. 70) średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2010 r. w stosunku do 2009 r., wyniósł 102,6 (wzrost cen o 2,6%).

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że udział wynoszący 3/10 części kwoty równej udzielonej bonifikacie przypadający P. E. należy zwaloryzować o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2009 r. w stosunku do 2008 r. Z kolei udział wynoszący 2/10 części przypadający P. E. oraz udział wynoszący 5/10 części przypadający M. E. należy zwaloryzować o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2009 r. w stosunku do 2008 r. oraz o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2010 r. w stosunku do 2009 r. Zatem kwota równa udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, którą zobowiązany jest zwrócić P. E., wynosi za udział wynoszący 3/10 części – kwotę [...] zł oraz za udział wynoszący 2/10 części wynosi [...] zł, zaś razem – [...] zł. Kwota równa udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, którą zobowiązana jest zwrócić M. E. za jej udział wynoszący 5/10 części, wynosi [...] zł.

Organ przywołał wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2011 r., I SA/Wa 10/11 – CBOiS, w którego uzasadnieniu stwierdzono: "Sąd uznał za całkowicie niezasadny zarzut fakt długotrwałego prowadzenia postępowania w sprawie zamiany prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Wskazywany związek pomiędzy długotrwałym czasem prowadzenia postępowania i możliwością ewentualnego wcześniejszego sprzedania prawa własności nie stanowi nadzwyczajnego przypadku, lecz jedynie następstwo sytuacji, która miała miejsce w postępowaniu o przekształcanie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Sytuacja tak długiego prowadzenia postępowania - choć z całą pewnością stanowiła naruszenie prawa procesowego, tj. terminów instrukcyjnych, określonych w kpa - nie kreuje jednak po stronie skarżącego prawa do odstąpienia od zwrotu udzielonej mu bonifikaty."

W ocenie organu nie istniały wystarczające przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji.

Pismem z dnia 27 sierpnia 2013 r., uzupełnionym pismem z dnia 29 sierpnia 2013 r., P. E., działając przez swego pełnomocnika – M. E., odwołał się od ww. decyzji nr [...] Zarządu Dzielnicy P. z dnia [...] sierpnia 2013 r. zarzucając naruszenie:

- art. 7 i 77 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia w sposób dokładny stanu sprawy poprzez nieuwzględnienie ponagleń z 2003 r.;

- art. 8 k.p.a. z powodu oczywistego naruszenia zaufania do organów administracji poprzez bezprzykładnie długie prowadzenie postępowania;

- art. 10 k.p.a. poprzez niewzięcie pod uwagę wszystkich wystąpień stron;

- art. 12 k.p.a. poprzez naruszenie wszelkich terminów kodeksowych i niestosowanie się do obowiązków wynikających z art. 36 k.p.a.;

- art. 13 k.p.a. poprzez niepodjęcie żadnych prób ugodowych w sprawie.

W uzupełnieniu odwołania (pismo z dnia 28 sierpnia 2013 r.) zakwestionowano również wysokość ustalonej kwoty udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła również M. E. przedstawiając argumentację nawiązującą do argumentacji zawartej w odwołaniu wniesionym przez P. E.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu zostały spełnione przesłanki do żądania zwrotu bonifikaty, jak również nie miał miejsca w rozpatrywanej sprawie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty. W ocenie organu sposób wyliczenia wysokości należnej do zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji oraz wysokość udziałów zostały przedstawione w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej w sposób czytelny i zrozumiały.

Przywołanym na wstępie pismem z dnia 24 września 2014 r. P. E. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zarzucając naruszenie:

- art. 6, 7, 8, 9 oraz at. 77 i art. 80 k.p.a., polegające w szczególności na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji zobowiązującej do zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, a w szczególności niewzięcie pod uwagę faktu, że skarżący w momencie dokonywania zbycia nieruchomości był właścicielem jedynie udziału wynoszącego 1/5 części nieruchomości, brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz niespełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania – poprzez niepoinformowanie skarżącego o istniejącym konflikcie interesów z jego pełnomocnikiem w niniejszej sprawie;

- art. 40 § 1 i 2 k.p.a. polegające na doręczeniu zaskarżonej decyzji w jednym egzemplarzu M. E., podczas gdy występowała ona w przedmiotowej sprawie w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik P. E.;

- art. 4 ust. 15 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości poprzez przyjęcie, że podział majątku wspólnego po rozwodzie stanowi zbycie nieruchomości w rozumieniu przywołanego przepisu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie przywołując argumenty zbieżne z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga rozpoznana w świetle przywołanych wyżej kryteriów zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak również decyzja Zarządu Dzielnicy P. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], naruszają przepisy prawa.

Na wstępie wskazać należy, że kwestionowane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów administracji wydane zostały na gruncie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm. – dalej "ustawa przekształceniowa"). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Zgodnie z zasadą wyrażoną w z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest odpłatne. Osoba na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego, obowiązana jest do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty z tytułu tego przekształcenia. Wyjątki od tej zasady zawarte są w art. 5 ustawy przekształceniowej. Od ustalonej opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności organ może, w przypadkach określonych w art. 4 ust. 7-11 ustawy przekształceniowej, udzielić bonifikaty.

W przypadku udzielenia bonifikaty organ, który orzekał o przekształceniu i udzieleniu tej bonifikaty, stosownie do art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej, żąda zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie, po jej waloryzacji, jeżeli osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, przed upływem pięciu lat licząc od dnia przekształcenia, zbyła lub wykorzystała nieruchomość na cele inne niż te, które stanowiły podstawę udzielenia bonifikaty. Nie dotyczy to zbycia na rzecz osoby bliskiej w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 102 poz. 651), tj. zstępnych, wstępnych, rodzeństwa, dzieci rodzeństwa, małżonka, osoby przysposabiającej i przysposobionej oraz osoby, która pozostaje ze zbywcą faktycznie we wspólnym pożyciu. Nie dotyczy to również zbycia na rzecz spółdzielni mieszkaniowej w przypadku ustanowienia odrębnej własności na rzecz członków oraz właścicieli lokali, którym przekształcono udział w prawie użytkowania wieczystego w prawo własności. W szczególnie uzasadnionych przypadkach organ może odstąpić od żądania zwrotu bonifikaty, za zgodą odpowiednio wojewody, rady lub sejmiku.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się zatem po pierwsze do sprawdzenia, czy zostały wypełnione przesłanki do zwrotu bonifikaty, a po drugie, czy wysokość kwoty równej udzielonej bonifikacie, po jej waloryzacji, którą ma zwrócić P. E., została obliczona w prawidłowy sposób.

W ocenie Sądu bezsporne jest, że skarżący P. E. przed upływem 5 lat od daty przekształcenia prawa zbył wraz z byłą żoną M. E. przedmiotową nieruchomości położoną w W. na rzecz osób, które nie są osobami bliskimi w rozumieniu art. 4 pkt 13 ugn. Sąd nie podziela poglądu prezentowanego przez organy administracji, że zbycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz osób trzecich nastąpiło w wyniku podziału majątku po rozwodzie, dokonanego umową z dnia [...] września 2009 r. Należy mieć bowiem na uwadze, że podział majątku wspólnego przez byłych małżonków sprowadzający się do ustalenia wielkości udziałów we własności nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego nie polega na przeniesieniu własności, ta bowiem przysługiwała uprzednio obojgu małżonkom wspólnie. Należy przyjąć, że zbycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz osób trzecich nastąpiło na mocy umowy sprzedaży z dnia [...] kwietnia 2010 r., rep. [...], zawartej pomiędzy P. E. i M. E. (sprzedającymi) a M. M oraz O. M. (nabywcami). Istniały zatem przesłanki do żądania zwrotu bonifikaty.

Dokonując oceny prawidłowości ustalenia wysokości kwoty równej udzielonej bonifikacie, po jej waloryzacji, którą ma zwrócić P. E., należy zauważyć w pierwszej kolejności, że organy administracji powinny najpierw obliczyć wysokość kwoty udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji, następnie ustalić wysokość udziałów poszczególnych beneficjentów w nieruchomości w dacie jej sprzedaży osobom trzecim, po czym obliczyć kwoty należne do zwrotu od poszczególnych beneficjentów. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto bowiem, że do zwrotu udzielonej bonifikaty są zobowiązani beneficjenci proporcjonalnie do wielkości swoich udziałów w nieruchomości w dacie jej sprzedaży osobom trzecim, a nie w dacie udzielenia bonifikaty (wyrok WSA w Warszawie z 12 grudnia 2013 r., I SA/Wa 1990/13, CBOiSA). Podstawowe znaczenie dla oceny prawidłowości działań organów co do rozważanej kwestii mają zatem ustalenia dotyczące wielkości udziałów przysługujących P. E. w dacie sprzedaży nieruchomości na rzecz osób trzecich. Skoro w wyniku podziału majątku wspólnego M. E. przysługiwało prawo do 4/5 części przedmiotowej nieruchomości, to spoczywał na niej również obowiązek ewentualnego zwrotu udzielonej bonifikaty w części proporcjonalnej do jej udziału we własności nieruchomości. Tym samym na P. E. spoczywał obowiązek zwrotu udzielonej bonifikaty jedynie w 1/5 części. Oznacza to, że organy administracji naruszyły art. 4 ust. 15 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, w sposób mający wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że na P. E. spoczywał obowiązek zwrotu udzielonej bonifikaty w 1/2 części. W tym stanie rzeczy stało się zbędne weryfikowanie przez Sąd prawidłowości pozostałych czynności organów dotyczących obliczenia wysokości kwoty bonifikaty do zwrotu przez P. E. Na marginesie należy zauważyć, że trudno zaakceptować bez zastrzeżeń rozstrzygnięcie, w którym organ stwierdzając, że byłym małżonkom przysługują równe udziały w prawie własności nieruchomości, równocześnie ustala różne kwoty do zwrotu.

Należy uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 40 § 1 i 2 k.p.a. poprzez doręczenie zaskarżonej decyzji w jednym egzemplarzu M. E., podczas gdy występowała ona w przedmiotowej sprawie w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik P. E.. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienie oparto o art. 152 tej ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 ww. ustawy.