Wyrok NSA, sygn. akt GSK 96/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Jedynym skutkiem postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji jest tylko niemożność prowadzenia egzekucji.

Powyższa interpretacja wynika nie tylko z literalnej wykładni art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, ale z przepisów szczególnych regulujących zasady pobierania odsetek za zwłokę od określonych zaległości celnych.

TEZY

Jedynym skutkiem postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji jest tylko niemożność prowadzenia egzekucji.

Powyższa interpretacja wynika nie tylko z literalnej wykładni art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, ale z przepisów szczególnych regulujących zasady pobierania odsetek za zwłokę od określonych zaległości celnych.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA - Urszula Raczkiewicz - Czesława Socha (spr.) Protokolant - Marlena Chmielewska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] wspólników Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "[...]" Spółki cywilnej z siedzibą w Gdańsku od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2003 r. sygn. akt I SA/Gd 2295/02 w sprawie ze skargi [...] – wspólników Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "[...]" Spółki cywilnej z siedzibą w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 30 września 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zarachowania wpłaty na poczet należności celnych i odsetek za zwłokę - skargę kasacyjną oddala -


UZASADNIENIE

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 maja 2004 r.

Naczelny Sąd Administracyjny

w składzie następującym:

Przewodniczący Sędzia NSA - Andrzej Kisielewicz

Sędziowie NSA - Urszula Raczkiewicz

- Czesława Socha (spr.)

Protokolant - Marlena Chmielewska

po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2004 r.

na rozprawie w Izbie Gospodarczej

skargi kasacyjnej [...] – wspólników Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "[...] Spółki cywilnej z siedzibą w Gdańsku

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku

z dnia 21 listopada 2003 r. sygn. akt I SA/Gd 2295/02

w sprawie ze skargi [...] – wspólników Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "[...]" Spółki cywilnej z siedzibą w Gdańsku

na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Gdyni

z dnia 30 września 2002 r. Nr [...]

w przedmiocie zarachowania wpłaty na poczet należności celnych i odsetek za zwłokę

- skargę kasacyjną oddala -

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 listopada 2003 r. o sygnaturze I SA/Gd 2295/02 – Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku oddalił skargę [...] – wspólników Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "[...]" Spółki cywilnej z siedzibą w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 30 września 2002 r. o nr [...] w przedmiocie zarachowania wpłaty na poczet należności celnych i odsetek za zwłokę.

Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które stwierdziły, że Spółce "[...]" wymierzono należności celne z tytułu importu do kraju ceratek higienicznych z tworzywa sztucznego. W związku z tym, że Spółka nie uiściła należności celnych wystosowano upomnienie o obowiązku ich uiszczenia w łącznej kwocie 27.511,20 zł wraz z kosztami upomnienia, odsetkami za zwłokę, które liczono od 13 października 1998 r. Decyzja o wymierzeniu należności celnych została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku, a który postanowieniem z dnia 24 lutego 1999 r. o sygnaturze I SA/Gd 2268-2272/98 wstrzymał jej wykonanie na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Następnie Urząd Celny w Gdyni pismem z dnia 26 lutego 1999 r. poinformował Spółkę, że zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, a odsetki od powyższej kwoty będą liczone od dnia 13 października 1998 r. do ewentualnego wstrzymania wykonania decyzji. Sąd oddalił skargi na decyzje, których wykonanie wcześniej wstrzymał. Po wyrokach tych strona w dniu 12 lipca 2001 r. dokonała wpłaty na poczet należności celnych, nie uwzględniając kosztów upomnienia oraz należnych odsetek za zwłokę. Wobec tego, że wpłacona kwota nie pokryła w całości należności celnych, wpłatę zaliczono proporcjonalnie na cło i odsetki za zwłokę od cła. O zarachowaniu tym powiadomiono postanowieniem, a złożone zażalenie od tego postanowienia nie zostało przez organ II instancji uwzględnione. Uznano, że w sprawie nie wystąpił żaden z przypadków wymienionych w art. 54 § 1 – Ordynacji podatkowej, w których odsetek nie nalicza się. Przyjęto, że odsetki należało także liczyć za okres wstrzymania wykonania decyzji przez Sąd. Powyższe wstrzymanie powoduje brak możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ale nie uchyla zasady pobierania odsetek za zwłokę od określonej zaległości celnej, o której mowa w art. 242 § 2 Kodeksu celnego. Oznacza to, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa i dlatego skarga podlegała oddaleniu.

Sąd powyższy nadto stwierdził, że pismo Urzędu Celnego w Gdyni z dnia 26 lutego 1999 r. nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy i nie stanowi podstawy prawnej do naliczania odsetek w sposób w nim wskazany. Wydane zaś postanowienie przez organ I instancji z dnia 20 grudnia 2001 r. o nr [...] w zakresie sprostowania omyłki, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszego postępowania.

W skardze kasacyjnej [...] – wspólnicy Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "[...]" Spółki cywilnej z siedzibą w Gdańsku zaskarżyli w całości wyrok, zarzucając naruszenie art. 40 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) poprzez niewłaściwą jego interpretację, art. 54 § 1 i 121, 122 Ordynacji podatkowej, przepisów postępowania: art. 316 i 328 k.p.c. w związku z art. 59, 16 ust. 1, 22 ust. 2, 27 ust. 1, 53 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Wskazując na powyższe, domagali się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podali, że pismo organu celnego z dnia 26 lutego 1999 r. ma charakter postanowienia, a jego treść wskazywała na sposób rozliczenia wpłaty. Wydane postanowienia w sprawie rozliczenia pomijają treść tego pisma i błędnie zaliczają do okresu zaległości okres wstrzymania wykonania decyzji. Błędne jest zatem twierdzenie, że w okresie wstrzymania odsetki za zwłokę są uzasadnione, skoro zaległość nie jest wymagalna. Oznacza to, że przepis art. 54 § 1 – Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania. W ocenie skarżącej znaczenie w sprawie ma też postanowienie z dnia 20 grudnia 2001 r. W związku z tym, że pismo z dnia 26 lutego 1999 r. ma też charakter postanowienia, to w obrocie prawnym funkcjonują dwa wadliwe postanowienia regulujące sprawę sposobu naliczenia odsetek od tej samej należności. Konsekwencją powyższego działania są niekorzystne skutki dla skarżącej.

Dyrektor Izby Celnej w Gdyni wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zdaniem Dyrektora nie było podstaw do odliczania odsetek za okres wstrzymania wykonania decyzji przez Sąd. Podana omyłka w prostującym postanowieniu została skorygowana przez organ odwoławczy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została wniesiona na podstawie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), a więc w trybie szczególnym, pozwalającym w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., w których nie upłynął termin wniesienia rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, wnieść skargę kasacyjną, w terminie do 31 marca 2004 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270). Spełnione zostały także wymogi formalne skargi kasacyjnej określone w art. 174, 175 i 176 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co powoduje podstawę do merytorycznego jej rozpoznania.

Stosownie do art. 183 § 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawy w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób taksatywny wymienione zostały w § 2 tego przepisu. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Skarga kasacyjna zarzuca zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W odniesieniu do tego ostatniego zarzutu powołuje się, że naruszenie ich miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie zaś prawa materialnego upatruje w jego niewłaściwej interpretacji.

Przepis art. 174 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że skarga kasacyjna może opierać się na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację, gdy zastosowany przepis był właściwy lecz jego treść została błędnie zrozumiana lub źle zinterpretowana. W drugim przypadku, gdy posłużono się przepisem nie znajdującym zastosowania w danym stanie faktycznym, czyli niewłaściwie porównano ustalony w sprawie stan faktyczny z hipotetycznym stanem faktycznym wynikającym z hipotezy normy prawnej.

W przedmiotowej sprawie podstawę skargi kasacyjnej stanowi zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą interpretację, jak i procesowego, których uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.

Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej zasadniczo koncentrują się wokół zagadnienia – czy skutkiem postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 24 lutego 1999 r. o sygn. akt I SA/Gd 2268-2272/98, wydanego na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), wstrzymującego wykonanie decyzji, jest tylko niemożność prowadzenia egzekucji czy też brak podstaw do pobierania odsetek za zwłokę od określonych zaległości celnych za ten okres. Nadto – jaki jest charakter pisma Urzędu Celnego w Gdyni z dnia 26 lutego 1991 r., z którym skarżąca łączy funkcjonowanie w obrocie prawnym dwóch postanowień w sprawie sposobu naliczania odsetek. Zarzuty zaś pozostałe łączy z naruszeniem przepisów proceduralnych, które wpłynęły na niewłaściwą interpretację prawa materialnego.

W ocenie Sądu trafne jest stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że jedynym skutkiem postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji jest tylko niemożność prowadzenia egzekucji. Powyższa interpretacja wynika nie tylko z literalnej wykładni art. 40 ust. 1 ustawy, ale z przepisów szczególnych regulujących zasady pobierania odsetek za zwłokę od określonych zaległości celnych. Zasady te zostały określone w art. 242 § 2 ustawy z 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), zaś kwestię nienaliczania odsetek za zwłokę reguluje przepis art. 54 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacji podatkowej (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Ten ostatni przepis enumeratywnie wylicza – kiedy nie nalicza się odsetek. Oznacza to, że zasady tej nie może wyłączyć art. 40 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ani organ celny pismem informacyjnym, skoro forma została także przewidziana w przepisach, a wyznaczana jest przepisami prawa materialnego oraz w ograniczonym zakresie przepisami prawa procesowego. Wydanie orzeczenia bez podstawy prawnej zawartej w powołanych przepisach obwarowane jest sankcją nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 – Ordynacji podatkowej.

Trafnie Sąd przyjął, że pismo to nie spełnia wymogów orzeczenia, o którym mowa w art. 242 § 2 – Kodeksu celnego i art. 54 § 1 – Ordynacji podatkowej, skoro zgodnie z art. 55 – Ordynacji podatkowej – odsetki za zwłokę wpłacane są bez wezwania organu podatkowego. Należało wobec tego ocenić – czy pismo skarżących z dnia 26 stycznia 1999 r. wszczęło postępowanie administracyjnego na podstawie art. 165 – Ordynacji podatkowej i organ zobligowany był do wydania orzeczenia w formie przewidzianej przez te przepisy. Podkreślić jednak należy, że nie każde pismo strony wszczyna postępowanie administracyjne. Ocenę żądania jednostki przeprowadza organ administracji publicznej. Wypływa to z takich rozwiązań jak przyjęte w art. 1 pkt 1 k.p.a. i dziale I i II Ordynacji podatkowej, z których wynika, że przedmiotem postępowania administracyjnego są sprawy indywidualne rozpatrywane w formie decyzji. Organ administracji publicznej ocenia żądanie zawarte w podaniu pod kątem spełnienia łącznie dwóch warunków. Chodzi o to, czy żądanie dotyczy sprawy o charakterze indywidualnym, a więc konkretność oznaczenia adresata decyzji i konkretność w oznaczeniu sytuacji, którą decyzja ma rozwiązać, a także – czy dopuszczalne jest rozstrzygnięcie sprawy w formie przewidzianej przez te przepisy, a więc – decyzji, postanowienia, ugody, czy też jest to postępowanie skargowo–wnioskowe z Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe należy podkreślić, że treść pisma Urzędu Celnego w Gdyni z dnia 26 lutego 1999 r. nie wskazuje, aby spełniało wymogi postanowienia, o którym mowa w art. 216 w związku z art. 219 – Ordynacji podatkowej i podlegało zaskarżeniu na podstawie art. 15 cytowanej wyżej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (do czego odwołują się też zarzuty skargi kasacyjnej). Oznacza to, że organ nie wydał aktu prawnego zawierającego rozstrzygnięcie w oparciu o przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Konsekwencją powyższego jest przyjęcie, że zarzut funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch postanowień dotyczących sposobu naliczania odsetek nie jest uzasadniony. Prowadzi to do wniosku, że tylko postanowienie wydane w niniejszym postępowaniu reguluje to zagadnienie.

Zgodzić się także należy ze stanowiskiem Sądu, że wada postanowienia Urzędu Celnego w Gdyni z dnia 20 grudnia 2001 r. o nr 04-RE-3150-229/01/LN, dotycząca sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w postanowieniu z dnia 21 listopada 2001 r., została skorygowana w niniejszym postępowaniu. Organ II instancji rozpoznając zażalenie na podstawie art. 233 § 1 – Ordynacji podatkowej w związku z art. 239 tej ustawy posiadał także uprawnienia reformatorskie. Uprawniony był odwołać się też do art. 55 § 2 – Ordynacji podatkowej jako jednej z podstaw podjętego rozstrzygnięcia w sprawie.

Nie jest trafnie powołane orzecznictwo w skardze kasacyjnej, że wstrzymanie wykonania decyzji określającej wysokość zobowiązania skutkuje wstrzymaniem biegu odsetek od zaległości przez cały okres wstrzymania decyzji. Wskazane wyroki dotyczyły innych stanów prawnych niż w przedmiotowej sprawie. Uregulowane były w ustawie z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. Nr 108, poz. 486 z 1993 r. z późn. zm.) oraz w przepisach wykonawczych rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 stycznia 1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Powyższa ustawa na podstawie art. 343 § 1 pkt 3 – Ordynacji podatkowej utraciła moc z dniem 1 stycznia 1998 r., zaś Minister Finansów rozporządzeniem z dnia 24 grudnia 2002 r. w oparciu o deklarację ustawową zawartą między innymi w art. 58 – Ordynacji podatkowej – wydał też przepisy dotyczące spraw związanych z naliczaniem odsetek za zwłokę (Dz.U. Nr 240, poz. 2063). W niniejszej sprawie podstawą prawną rozstrzygnięcia były prawidłowo powołane przepisy, a więc art. 242 § 2 Kodeksu celnego i art. 54 § 1 – Ordynacji podatkowej. Istotnie nie było podstaw do odstąpienia od obliczania odsetek za zwłokę od należności celnych określonych decyzjami organów celnych za okres od dnia wstrzymania ich wykonania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 lutego 1999 r., skoro nie jest wymieniona w art. 54 § 1 – Ordynacji podatkowej. W sytuacji, gdy niniejsza sprawa nie odpowiada też żadnej z sytuacji wymienionych w tym przepisie, to podniesiony zarzut w skardze kasacyjnej co do rażącego naruszenia tego przepisu nie jest uzasadniony.

Powyższe rozważania wskazują, że powołane przepisy postępowania w skardze kasacyjnej, jako naruszone w sposób istotny i mające wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, nie mogły być uznane za uzasadnione i dlatego wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego należało uznać za trafny, a skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.