Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 618/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 maja 2022 roku, nr SKO Gd/247/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. G. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) z 27 maja 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta Malborka z dnia 30 grudnia 2021 r. odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę H. R.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 31 marca 2021 r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania w zakresie przedmiotowego wniosku w dniu 25 maja 2021 r. wydał decyzję, na mocy której omówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jednocześnie, że powodem odmowy jest fakt, iż niemożliwe jest ustalenie od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawczyni oraz brak jest związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad matką. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 5 listopada 2021 r. uchylono zaskarżoną decyzję i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W związku z powyższym, po podjęciu czynności wyjaśniających w ramach niniejszego postępowania, organ I instancji w dniu 30 grudnia 2021 r. po raz drugi odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji, po przytoczeniu szeregu przepisów, odniesiono się w pierwszej kolejności do wskazanej przez Kolegium wykładni art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615) – w skrócie u.ś.r., zgodnie z którą z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. K 38/13 konieczne jest pominięcie kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W dalszej części organ - analizując zaistnienie obligatoryjnej dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. - stwierdził, że z oceny pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy wynika, że matka wnioskodawczyni potrzebuje wsparcia świadczonego przez córkę, ale nie całodobowego. Poza stroną są inni członkowie rodziny (syn i wnuk), którzy także sprawują opiekę wobec niepełnosprawnej matki wnioskodawczyni. Opieka świadczona przez stronę nie jest na tyle absorbująca, żeby uniemożliwiała jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazano również, że wnioskodawczyni nie jest osobą aktywną zawodowo, jej ostatnim miejscem pracy były praktyki zawodowe podczas nauki w Zespole Szkół Zawodowych w N., której nie ukończyła. Strona okresowo pobierała jedynie przysługujące jej z tytułu orzeczeń o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, a następnie lekkim, zasiłki. Mimo zarejestrowania jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy żadnego zatrudnienia nie podjęła. Mając na względzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ I instancji doszedł do wniosku, że nie ma wątpliwości co do stanu zdrowia matki wnioskodawczyni, jednakże zakres opieki sprawowanej przez stronę nie jest na tyle znaczący (co do rodzaju podejmowanych czynności opiekuńczych i ich czasochłonności; pomoc w opiece, która z pewnością jest świadczona przez syna i wnuka osoby niepełnosprawnej), aby uniemożliwiał wnioskodawczyni podjęcie pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Organ wskazał, że strona była nieaktywna zawodowo na długo przed podjęciem się opieki nad matką, co oznacza, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie miało i nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością jej sprawowania. Stopień samodzielności niepełnosprawnej jest ograniczony, ale nie wykluczony - nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, nie wymaga pampersowania, czy też specjalistycznego podawania leków. Pomoc córki zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. W ocenie organu wnioskodawczyni przy właściwej organizacji, tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, a także przy pomocy syna i wnuka osoby niepełnosprawnej, mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ podkreślił, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być realny i bezpośredni. Ustalone w sprawie fakty utwierdziły organ w przekonaniu, że nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce stałej opieki, wynikający z art. 17 u.ś.r.

Decyzją z dnia 27 maja 2022 r., nr SKO Gd/247/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium przytoczyło treść przepisów stanowiących podstawę prawną rozpatrywanej sprawy, a także odniosło się do zgromadzonego na przestrzeni całego postępowania materiału dowodowego. Następnie - nawiązując do omówionych wcześniej dowodów, organ odwoławczy wskazał, że co prawda skarżąca posiadała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w okresie od 15 lutego 2011 r. do 30 czerwca 2012 r., jednakże również wtedy mogła podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca od 2011 r. stale korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, nigdy nie była aktywna zawodowo, poza szkolnymi praktykami, a także nie ma żadnego wykształcenia ponadpodstawowego. Podkreślono, że dla spełnienia przesłanek pozwalających na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. W ocenie organu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy aby podjąć się opieki nad matką. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Natomiast w niniejszym przypadku przyznanie wspomnianego świadczenia stanowiłoby uzyskanie przez skarżącą zastępczego źródła dochodu. Posiłkując się orzecznictwem sądowoadministracyjnym organ II instancji doszedł do wniosku, iż zakres sprawowanej opieki nad matką skarżącej nie wypełniała przesłanki związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania tejże opieki. Kolegium nie zakwestionowało orzeczenia o niepełnosprawności posiadanego przez matkę skarżącej, a zakres opieki wymaganej i sprawowanej nad nią przez skarżącą. Wskazano, że matka strony co prawda przyjmuje leki, jednakże nie są to leki specjalistyczne, a typowe leki przeciwbólowe. Kobieta nie jest także aktywnie leczona (większość badań pochodzi z roku 2019), a wizyty lekarskie mają charakter typowych wizyt, z których korzystają także osoby nieposiadające orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (m.in. wizyty u lekarza rodzinnego, dentysty). Kolegium nie uznało za wymagane stawianie się skarżącej u matki o 5.45 i pomaganie w porannych czynnościach, w tym w podawaniu śniadania, prowadzeniu do w.c., paleniu w piecu itp., gdy jednocześnie w domu przebywają: 27-letni syn oraz i 16-letni wnuk H. R. Kolegium nie uznało także za zgodne z doświadczeniem życiowym, iż skarżąca pierze, gotuje i sprząta tylko dla matki, natomiast ona z niepełnoletnią córką, a także jej brat i bratanek prowadzą osobne gospodarstwa domowe, tym bardziej, że - jak wynika z akt sprawy - jej brat i bratanek także pomagają w opiece nad niepełnosprawną, sprzątają, gotują. Podkreślono również, że osoby zamieszkujące z matką strony, tj. jej syn i wnuk, około godziny 16:00 wracają do domu i wówczas mogą przejąć część obowiązków związanych z opieką nad osobą, która jej wymaga. Organ odwoławczy podkreślił również, że w wywiadzie środowiskowym zarówno matka jak i córka wskazały, iż H. R. porusza się za pomocą kul i na krótkie dystanse, nie wychodzi z domu. Jednakże we wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca nadmieniła, iż wychodzi z matką na spacery, czasami prowadzi ją do toalety i czasami rozbiera. Co istotne, pracownik socjalny stwierdził, iż w dniu 9 grudnia 2021 r. obie panie były widziane w godzinach przedpołudniowych jak szły chodnikiem pod rękę w kierunku marketu spożywczego. Matka skarżącej nie wspierała się wówczas żadnym sprzętem typu kule. W związku z tym konieczne było stwierdzenie, że H. R. porusza się samodzielnie (nawet gdy czasem używała kuli) i także samodzielnie lub z czasami świadczoną pomocą ubiera się, spożywa posiłki, ogląda telewizję, zażywa przypisane leki. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium, zakres faktycznie sprawowanej opieki nad matką nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych. Także w niniejszym przypadku w sytuacji gdy są także inni członkowie rodziny trudno uznać, iż jedynie skarżąca oddzielnie robi zakupy i pierze, gotuje w domu i robi to tylko dla swojej matki i że powyższe czynności zajmują jej cały dzień w sytuacji gdy matka skarżącej jest osobą chodzącą i nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi.

Pismem datowanym na dzień 5 lipca 2022 r. skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na niniejszą decyzję organu II instancji, zarzucając jej:

1. naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. oraz art. 32, art. 69,

art. 71 ust. 1 Konstytucji RP i art 28 ust. 1 i 2 lit. b Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych - poprzez posłużenie się wadliwą, profiskalną wykładnią językową, podczas gdy należało zastosować wykładnię systemową oraz celowościową i funkcjonalną, z uwzględnieniem zasady ochrony rodziny i równości;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niewłaściwej jego ocenie oraz braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także niedokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, tj. wbrew regułom wynikającym z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej w skrócie jako "k.p.a.".

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki i sprawuje ona nad nią faktyczną opiekę, przez co nie podejmuje pracy zarobkowej. W związku z powyższym stwierdzono, że związek pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną faktycznie opieką jest oczywisty i ścisły. Podkreślono, że celem regulacji stanowiącej podstawę rozważań w niniejszej sprawie jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Wykładnia przepisów art 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji. Osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo - będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Następnie skarżąca podkreśliła, że jeśli osoba bezrobotna rezygnuje z dalszego poszukiwania pracy (gotowości do podjęcia zatrudnienia) i ma to bezpośredni związek przyczynowy z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to nie ma przeszkód do przyjęcia, iż określona w art 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego występuje. W ocenie skarżącej na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeśli w realiach sprawy nie sposób wykluczyć, iż niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką, a judykatura wręcz podnosi, że sam fakt rozwiązania umowy o pracę, jak i fakt okresowego zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło, nie przekreśla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zaakcentowała również, że organ pomocowy (a za nim organ II instancji) bezpodstawnie dokonał oceny zakresu opieki sprawowanej nad H. R. i ustalił, że jest ona w wysokim stopniu samodzielna. Ocena stopnia niepełnosprawności, w tym również ocena tego czy w związku z tą niepełnosprawnością osoba wymaga opieki i w jakim zakresie, należy wyłącznie do organów do tego powołanych, tj. obecnie do właściwych orzeczników lekarskich. Tym samym ani Kolegium, ani organ pomocowy nie może negować treści prawomocnego orzeczeniu specjalistycznego organu lekarskiego jakim legitymuje się matka skarżącej i w związku z tym oceniać zakresu potrzebnej jej opieki. Skarżąca dodała, że rozpoznając wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie można zakładać, że osobę zobowiązaną do alimentacji będą wyręczały (i to nieodpłatnie) osoby trzecie, niezobowiązane do alimentacji osoby wymagającej opieki, i przez to odmawiać świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Taka wykładnia wskazanego powyżej przepisu, wbrew zarzutom skargi, nie narusza art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art 28 ust. 1 i 2 lit. b Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r.

(Dz. U. z 2012 r., poz. 1169). Stwierdzić bowiem trzeba, iż niewątpliwie obowiązkiem państwa jest zapewnienie pomocy osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom, lecz strona powinna zwrócić się o tę pomoc w ramach przyjętych w ustawodawstwie rozwiązań z zakresu pomocy społecznej. Strona nie może natomiast ze względu na swoją szeroko pojętą trudną sytuację życiową domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli nie spełnia przesłanek normatywnych do przyznania jej dochodzonego prawa.

W tej sytuacji obowiązkiem organów administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy jej matce, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie i uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, iż organy uczyniły to w sposób zgodny z regułami wynikającymi z wskazanych w skardze przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżąca nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego, jednak mieszka w obrębie tego samego podwórka i wraz z małoletnią córką przebywa większość dnia w mieszkaniu matki. H. R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 marca 2022 r. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Pracownik socjalny - podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 12 i 26 kwietnia oraz 8 grudnia 2021 r., ustalił, że matka skarżącej zamieszkuje wspólnie ze swoim 27-letnim synem oraz 16-letnim wnukiem, dla którego stanowi rodzinę zastępczą. Matka strony cierpi na nowotwór kości czaszki oraz twarzy, towarzyszą jej bóle kręgosłupa. Po mieszkaniu przemieszcza się z pomocą kul ortopedycznych, samodzielnie spożywa podane posiłki, napoje, zażywa leki. Pomoc jest jej niezbędna podczas czynności higienicznych, w tym kąpieli oraz przy czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (gotowanie, pranie, sprzątanie, robienie zakupów), wymaga również asysty podczas wizyt u lekarza. Zamieszkujący z H. R. wnuk i syn również uczestniczą w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną – w razie potrzeby w godzinach popołudniowych, po powrocie odpowiednio ze szkoły i pracy, również przygotowują posiłki, sprzątają mieszkanie czy chodzą na zakupy. W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy rozpoczęcie opieki przez skarżącą nad matką o godzinie 5:45 nie jest potrzebne z uwagi na to, że w mieszkaniu przebywają wówczas dwie inne dorosłe osoby – wnuk i syn niepełnosprawnej. Zdaniem osoby przeprowadzającej wywiad, czynności podejmowane przez skarżącą są obowiązkami codziennymi, wykonywanymi przez każdą rodzinę. Konieczne jest podkreślenie, że w wywiadzie sporządzonym chronologicznie najpóźniej, bo w grudniu 2021 r. pracownik socjalny stwierdził, że skarżąca wraz z matką była przez niego widziana w godzinach przedpołudniowych jak szły wspólnie do marketu spożywczego. Co istotne H. R. nie korzystała wówczas z żadnej pomocy ortopedycznej typu kule. Wobec powyższych okoliczności zasadnie organ uznał, że część informacji podawanych w oświadczeniach strony nie ma odzwierciedlenia w rzeczywistości (w szczególności związanych z tym, że matka skarżącej jest praktycznie osobą leżącą i z trudnością przemieszcza się jedynie na krótkich odcinkach po mieszkaniu, w dodatku jedynie zaopatrzona w sprzęt rehabilitacyjny – kule). Podkreślenia wymaga także, iż pracownik socjalny stwierdził, że opieka nad matką nie wymaga wsparcia całodobowego przez skarżącą i nie jest na tyle absorbująca by ta nie mogła podjąć zatrudnienia. H. R. nie wymaga bowiem opieki całodobowej, stałej i długoterminowej, a jedynie wsparcia w codziennych potrzebach życiowych, jakie zresztą otrzymuje nie tylko od skarżącej, ale także od swojego syna i wnuka.

Analiza akt sprawy wykazała ponadto, że skarżąca przez całe życie była osobą bierną zawodowo. Ma wykształcenie podstawowe, szkoły ponadpodstawowej nie ukończyła. Jedynym doświadczeniem około zawodowym skarżącej było uczestnictwo w praktykach organizowanych przez Zespół Szkół Zawodowych w N., do którego wówczas uczęszczała. Po zakończeniu edukacji nie podejmowała żadnej pracy, nawet dorywczej czy w ograniczonym wymiarze czasu. Obecnie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w M.

W ocenie Sądu organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, stwierdzając na jego podstawie, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności. Niewątpliwie matka skarżącej toku postępowania administracyjnego legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy - zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przypadek zaistniały na gruncie niniejszej sprawy jest tego przykładem.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r.,

I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia bowiem wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz przebytych chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia, matka wnioskodawczyni w znacznej mierze nadal wykazuje się dużą samodzielnością. Nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Porusza się samodzielnie - korzystając w razie potrzeby z kul ortopedycznych, jest w stanie bez pomocy spożyć posiłek, zażyć leki. W czasie lepszego samopoczucia jest w stanie również przy asyście córki wyjść z domu, nie korzystając nawet ze sprzętu rehabilitacyjnego. Opieka sprawowana przez skarżącą, która wykracza poza czynności domowe podejmowane przez osoby pracujące na pełen etat, polega przede wszystkim na pomocy matce przy toalecie, podawaniu leków, sprzątaniu, gotowaniu, praniu, wychodzeniu po zakupy czy uczestniczeniu w wizytach lekarskich.

Zdaniem Sądu należało uznać, że zakres obowiązków spoczywających na skarżącej nie usprawiedliwia jej całkowitej bierności zawodowej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy matce w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z osobą matki, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż matka strony nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było jej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie podstawowych czynności. Co również istotne, skarżąca nie jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż z kobietą zamieszkują również jej syn i wnuk, którzy poza godzinami przebywania w pracy lub szkole są do jej dyspozycji i również wykonują czynności domowe typu sprzątanie, zakupy czy gotowanie. Należy dodać, na co również zwracał uwagę organ odwoławczy, że dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy, w tym oświadczenia samej wnioskodawczyni, wskazują na to, że nie zmierzała ona na żadnym etapie swojego życia do tego by podjąć jakąkolwiek aktywność zawodowo - zarobkową.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (vide wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Zgodzić należy się więc z organami, że stan fizyczny matki skarżącej i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej i organu w zakresie rozpoznania sprawy w tym trybie.