Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 738/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 134 par.1, art. 145 par.1 pkt 1 lit.a, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3 ust. 1 pkt 3 lit. a,
journal: Dz.U. 2004 nr 286 poz 2870
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 3 ust. 2 pkt 1, art. 1 ust. 1 pkt 5, art. 5 ust. 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: art. 92 ust. 1, art.2, art. 32, art. 178 ust. 1,
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit.a
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001
article: art. 195
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... stycznia 2008r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P.W., Kancelarie Radców Prawnych ... W. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... zł (... złote ...groszy) w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (...) plus tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę . zł (. złote .groszy).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z ... stycznia 2008 r. nr ... Dyrektor ...Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor Oddziału) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ż. (dalej: Kierownik Biura) z ...listopada 2007 r. nr ..., odmawiającą przyznania Pani H. S. płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.

Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na następującym stanie faktycznym:

W dniu ... marca 2005 r. H.S. wystąpiła do Kierownika Biura z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na działanie wspieranie gospodarstw niskotowarowych. Na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień w dniu ... stycznia 2006 r. złożyła korektę wniosku oraz oświadczenie, iż gospodarstwo rolne o pow. ... ha prowadzi od ... lutego 1973 r.

Decyzją z dnia ... lutego 2006 r. nr ... Kierownik Biura przyznał H. S. płatność dla gospodarstwa niskotowarowego w kwocie ... zł, wskazując iż płatność będzie wypłacana przez 5 kolejnych lat z zastrzeżeniem, iż wysokość pomocy w kolejnych latach płatności może ulec zmianie oraz warunkiem płatności w czwartym i piątym roku będzie zrealizowanie przedsięwzięcia zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty trzeciej płatności.

W dniu ... kwietnia 2007 r. Kierownik Biura, wezwał H. S. do złożenia wyjaśnień dotyczących własności gospodarstwa rolnego.

W dniu ... kwietnia 2007 r. H. S. złożyła oświadczenie, iż od dnia ... marca 2006 r. zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, przekazując wszystkie grunty synowi – P.S. i zobowiązała się do zwrotu kwoty ... zł.

Decyzją z dnia ... maja 2007 r. nr ... Kierownik Biura wstrzymał płatność dla gospodarstwa niskotowarowego przyznaną decyzją z ... lutego 2006r. nr ....

Od ww. decyzji skarżąca złożyła w dniu ... maja 2007 r. odwołanie, które zostało przekazane do Dyrektora ... Oddziału Regionalnego ARiMR w W..

W dniu... lipca 2007 r. Dyrektor Oddziału wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura nr ... z dnia ...lutego 2006 r. o przyznaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.

Decyzją z dnia ...września 2007 r. nr ... Dyrektor Oddziału stwierdził nieważność decyzji nr ... z dnia ...lutego 2006 r. o przyznaniu płatności Pani H. S.. W uzasadnieniu organ wskazał, iż powodem unieważnienia decyzji jest błędnie zatwierdzona sprawa wniosku niskotowarowego. W myśl bowiem §3 ust. 1 pkt 3 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 286, poz. 2870) płatność dla gospodarstwa niskotowarowego jest udzielana producentowi rolnemu, który w dniu złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego, albo jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności. Natomiast zgodnie z definicją zawartą w planie rozwoju obszarów wiejskich, opracowanym na podstawie art. 2 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej(Dz.U. Nr 229, poz. 2237 z póżn. zm.) gospodarstwo rolne to gospodarstwo o pow. co najmniej 1 ha użytków rolnych. Wnioskodawcy posiadającemu gospodarstwo rolne na współwłasność z osobami innymi niż współmałżonek wnioskodawcy płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych nie przysługują. Pani H. S., jak wynika z dołączonych przez wnioskodawcę dokumentów (odpis skrócony akt zgonu z ....07.2002 r.) była w dniu złożenia wniosku współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w gm. B., powiat Ż. wraz z osobami trzecimi.

Skarżąca nie odwołała się od ww. decyzji z dnia... września 2007 r.

Następnie decyzją z dnia ... listopada 2007 r. nr ... Kierownik Biura po ponownym rozpatrzeniu wniosku o pomoc finansową na działanie Wspieranie gospodarstw niskotowarowych z dnia ... marca 2005 r. odmówił Pani H.S. przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.

Na skutek złożonego odwołania Dyrektor Oddziału decyzją nr ... z dnia ... stycznia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura nr ... z dnia ....11.2007 r.

Decyzją z dnia ... stycznia 2008 r. nr ... Dyrektor Oddziału uchylił decyzję wydaną przez Kierownika Biura Nr ... z dnia ... maja 2007 r. dotyczącą wstrzymania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Dyrektora Oddziału nr ... z dnia ...stycznia 2008 r. H. S. wniosła o jej uchylenie oraz utrzymanie w mocy decyzji z dnia... lutego 2006r. o przyznaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Skarżąca podniosła, iż w chwili złożenia wniosku o przyznanie płatności posiadała gospodarstwo razem z dziećmi, współwłasność ta była konsekwencją dziedziczenia po zmarłym mężu. Obecnie skarżąca ma świadomość, iż nie spełniała warunków do przyznania płatności, ale w chwili składania wniosku takiej świadomości nie miała, działała w zaufaniu do organów administracji, udzielała wszelkich wyjaśnień i załączała dokumenty. Kiedy organ wydał korzystną dla niej decyzję przyznając dopłaty uważała, iż zbadał dogłębnie materiały zebrane w sprawie oraz że dysponuje wystarczająca wiedzą by wydać w sprawie rozstrzygnięcie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału wniósł o jej oddalenie przywołując argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt U 6/07.

Postanowieniem z 29 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podjął zawieszone postępowanie.

W toku postępowania sądowego skarżącej przyznane zostało prawo pomocy w zakresie całkowitym, w tym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, który pismem procesowym z dnia 21 października 2008 r., złożonym na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. podniósł, iż dokonana przez Dyrektora Oddziału interpretacja zapisu §3 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich jest nieprawidłowa. Przedstawiona przez organ wykładnia przedmiotowego przepisu została dokonana z całkowitym pominięciem regulacji rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) 1254/1999, (WE) 1673/2000, (EWG) 2358/71 i (WE) nr 2529/2001. Zgodnie z art. 2 lit. b zawierającym definicje dostosowania przedmiotowego rozporządzenia "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika, które znajdują się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Zawężenie pomocy jedynie do gospodarstw o określonej strukturze własności jest sprzeczne z definicjami "gospodarstwa" zawartymi w prawie wspólnotowym. Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż skarżąca pomimo, iż była współwłaścicielem gospodarstwa z osobami trzecimi (innymi niż współmałżonek) nadal prowadziła zgłoszone do objęcia pomocą gospodarstwo jako rolnik w rozumieniu art. 2 lit. a ww. rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. oraz ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego.

Stosując przewidziane ustawą p.p.s.a. środki, w szczególności przepis art. 134 § 1, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując kontroli decyzji administracyjnej ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, jakkolwiek z innych względów, niż wskazane w skardze.

Podstawą wydanego przez organ rozstrzygnięcia był przepis § 3 ust.1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na Wspieranie Gospodarstw Niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, który stanowi, że płatność dla gospodarstwa niskotowarowego jest udzielana producentowi rolnemu, który w dniu złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności. Powołany przepis wprowadził wyraźny wymóg, by w dniu złożenia wniosku o płatność gospodarstwo rolne stanowiło przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, iż skarżąca w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej na działanie Wspieranie Gospodarstw Niskotowarowych tj. ...marca 2005 r. była współwłaścicielem gospodarstwa rolnego wraz z dziećmi wskutek dziedziczenia tegoż gospodarstwa po zmarłym w dniu ... lipca 2002 r. małżonku. Zdaniem organów orzekających skarżąca nie spełniła zatem wymogów, określonych w § 3 ust.1 pkt 3 lit. a) ww. rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r., bowiem wnioskowane do wsparcia gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność skarżącej z osobami trzecimi.

Skoro zatem skarżąca w dniu złożenia wniosku o płatności nie była wyłącznym właścicielem gospodarstwa rolnego ani współwłaścicielem z małżonkiem, to zgodzić należy się z orzekającymi w sprawie organami, iż treść § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia 7 grudnia 2004r. stała na przeszkodzie uwzględnienia wniosku strony.

Jednakże w ocenie Sądu przepis § 3 ust. 1 pkt. 3 lit. a) rozporządzenia z 7 grudnia 2004r., który legł u podstawy przyjętych w postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięć, jest niezgodny z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich (...) oraz z art. 92 ust. 1, art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997r., Nr 178, poz. 438), dalej: Konstytucja, poprzez to, że ograniczył prawo do otrzymania płatności na wspieranie gospodarstw niskotowarowych wyłącznie do producentów rolnych prowadzących działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich wspólnej własności, wobec czego Sąd odmówił zastosowania tego przepisu w rozpoznawanej sprawie.

Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu przysługuje uprawnienie do odmowy zastosowania w konkretnej sprawie przepisu podustawowego, w przypadku stwierdzenia jego niezgodności z ustawą i Konstytucją.

Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji, sędziowie w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości są związani tylko Konstytucją oraz ustawami. Z powyższego przepisu wynika, że skład orzekający w konkretnej sprawie stwierdzając, że akt prawny podustawowy (np. rozporządzenie) jest niezgodny z Konstytucją, może w tej sprawie pominąć określoną normę prawną tego rozporządzenia przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Regulacja ta nie pozostawia zatem wątpliwości, iż sąd – składający się przecież z sędziów – nie jest związany przepisami podustawowymi, które w razie potrzeby może zakwestionować (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 402/05, nie publ.). Stąd też w praktyce judykatury sądowoadministracyjnej możliwość odmowy zastosowania przepisu podustawowego z powodu jego sprzeczności z ustawą i Konstytucją jest w pełni aprobowana. Spośród najnowszych orzeczeń dotyczących tej kwestii wskazać należy wyrok składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, w którym stwierdzono, że sąd administracyjny posiada kompetencję do oceny, czy przepis rozporządzenia jest zgodny z ustawą i Konstytucją oraz że może odmówić zastosowania przepisu obowiązującego rozporządzenia z tego powodu, że przepis ten, w ocenie sądu, jest niezgodny z ustawą i Konstytucją.

Z powyższego wynika, że sąd ma obowiązek zbadania, czy przepis rozporządzenia będący materialnoprawną przesłanką wydanej decyzji jest zgodny z ustawą oraz Konstytucją RP.

W tym miejscu zauważyć należy, iż kwestia zgodności wskazanego przepisu rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. z art. 3 ust. 2 pkt. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) oraz z art. 92 Konstytucji, była przedmiotem wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do Trybunału Konstytucyjnego, który w dniu 24 marca 2009 r. postanowieniem o sygn. akt U 6/07 umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu.

W uzasadnieniu zapadłego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny przypomniał, iż mimo przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, nie zmieniła się konstytucyjna zasada, że rozporządzenia są wydawane tylko i wyłącznie na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania, a upoważnienie to powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia, zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści tego rozporządzenia (art. 92 ust. 1 Konstytucji). Choć zarówno doktryna jak i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w wyjątkowych wypadkach dopuszczają usytuowanie tych wytycznych poza przepisem upoważniającym, nie jest to pożądaną techniką prawodawczą i nie pozwala na odtwarzanie wytycznych z przepisów ustaw innych niż ustawa upoważniająca. Nie można jednakże zaakceptować sytuacji, gdy wytyczne odsyłają do bliżej niesprecyzowanych uzgodnień dokonanych z Komisją Europejską czy ogólnie określonych "przepisów Unii Europejskiej", zwłaszcza że nie wszystkie one mogą być źródłem praw i obowiązków jednostek (charakteru takiego nie mają np. decyzje, adresowane do państw członkowskich, a nie do obywateli).

Trybunał zauważył, iż w świetle Konstytucji nie jest dopuszczalne uregulowanie zakresu podmiotowego świadczeń wypłacanych z funduszy Unii Europejskiej w rozporządzeniu z pominięciem ustawy. Regulacji ustawowych nie mogą w tym zakresie zastąpić – jak próbowała argumentować w sprawie Rada Ministrów – ustalenia z Komisją Europejską (nawet te ogłoszone w formie Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich w obwieszczeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz zatwierdzone decyzją Komisji) ani akty prawa wtórnego (a zwłaszcza takie, których adresatami w ogóle nie mogą być inne podmioty niż państwa członkowskie). Nawet przy najbardziej prounijnej wykładni art. 92 ust. 1 Konstytucji nie można bowiem uznać, że rozporządzenie może być aktem wykonawczym dla jakichkolwiek innych norm niż normy ustawowe.

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, materia dotycząca podmiotowego zakresu pomocy dla gospodarstwa niskotowarowego nie może być przedmiotem samoistniej regulacji w akcie wykonawczym, bowiem określenie zakresu podmiotowego świadczeń z definicji należy do materii ustawowej i nie może być zakwalifikowane jako regulacja z zakresu "szczegółowych warunków i trybu" udzielania pomocy dla gospodarstw niskotowarowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy przedstawione przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powyższego postanowienia z 24 marca 2009 r.

Stwierdzić w konsekwencji należy, iż omawiany przepis § 3 ust.1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. został wydany z przekroczeniem upoważnienia ustawowego, a tym samym jest sprzeczny z art. 92 Konstytucji.

Z treści art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) wynika, że może być udzielana pomoc finansowa na wspieranie gospodarstw niskotowarowych. Beneficjentem tej pomocy zgodnie z art. 5 ust. 1 w/w ustawy są producenci rolni. Ustawa nie definiuje pojęcia producenta rolnego i w tym zakresie odsyła do przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Z kolei w art. 3 pkt 3 ustawy z 18 stycznia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. Nr 10 z 2004 r., poz. 76 ze zm.) podana została definicja producenta rolnego. W rozumieniu powyższego przepisu producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca:

a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub

b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001, lub

c) posiadaczem zwierzęcia;

Zgodnie z art. 2 lit. a) powołanego w art. 3 pkt. 3 lit. b) powyższej ustawy rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

Z wyżej przytoczonych przepisów nie wynika, że pomoc finansowa na wspieranie gospodarstw niskotowarowych może być przyznana wyłącznie tej grupie producentów rolnych, którzy legitymują się prawem odrębnej własności gospodarstwa rolnego, jego małżonka albo ich współwłasności. Podmiot uprawniony do otrzymania pomocy finansowej został przez ustawodawcę wskazany wyraźnie. Jest nim producent rolny zgodnie z definicją zawartą w ustawie o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstwa rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Producentem rolnym – zgodnie z powyższą ustawą – jest posiadacz gospodarstwa rolnego, a nie tylko jego właściciel. Obowiązek bycia właścicielem nie wynika także z powołanego Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) Rada Ministrów została upoważniona do określenia szczegółowych warunków i trybu udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na działania objęte planem rozwoju obszarów wiejskich.

Z tej delegacji nie wynika jednak, aby Rada Ministrów została upoważniona do zawężenia kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania z pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych. Skoro zatem w ustawie określono krąg beneficjentów tej pomocy (zgodny z definicją producenta rolnego w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji) to należy przyjąć, że w części, w której przepis wykonawczy tj. § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. wprowadził ograniczenia podmiotowe do otrzymania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem upoważnienia ustawowego.

Niezależnie od powyższego, omawiany przepis w zakresie, w jakim pozbawia producenta rolnego będącego współwłaścicielem gospodarstwa rolnego wraz z osobą trzecią nie będącą jego małżonkiem narusza także art. 2 oraz art. 32 Konstytucji.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 Konstytucji, Rzeczpospolita jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Ponadto, zgodnie z art. 32 Konstytucji, wszyscy są równi wobec prawa, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Zważyć należy, iż współwłasność jest rodzajem własności. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 195 Kodeksu cywilnego, własność tej samej rzeczy może niepodzielnie przysługiwać kilku osobom (współwłasność). Wymieniony przepis zawiera opisową definicję współwłasności jako rodzaju własności charakteryzującej się tym, że jedno i to samo prawo przysługuje więcej niż jednej osobie. Generalnie zatem współwłasność przedstawia się jako prawo własności składające się z zespolonych udziałów. Wspólne prawo własności nie podlega podziałowi, który by rozdzielał je według jakichkolwiek kryteriów na odrębne, rozłączne uprawnienia współwłaścicieli. Niepodzielność wspólnego prawa polega na tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy, a żaden nie ma prawa do jej wyodrębnionej części (vide S. Rudnicki "Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2003, s. 242-243 oraz E. Gniewek "Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz.", Zakamycze 2001, teza 4 i 6 do art. 195 k.c.). Z istoty współwłasności wynika zatem, iż współwłaściciel (posiadający de facto prawo do całości rzeczy) nie może być traktowany gorzej niż właściciel. Zwrócił na to uwagę również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 grudnia 2006r. w sprawie o sygn. akt I OSK 692/06 (Gazeta Prawna z dnia 8 grudnia 2006r. Nr 239). Różnicowanie pozycji obu w/w podmiotów tylko ze względu na wielkość udziału we własności (pełny udział lub jego część) pozostawałoby w sprzeczności z zasadą równości wobec prawa stanowiącą w polskim systemie prawa zasadę o randze konstytucyjnej (art. 32 Konstytucji).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zakwestionowana regulacja przez nieracjonalność zróżnicowania sytuacji właścicieli nie znajduje dostatecznego usprawiedliwienia w obiektywnych okolicznościach i narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, co prowadzi do stwierdzenia jej niezgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji. Nie do zaakceptowania jest bowiem na gruncie zasad wyrażonych w powołanych przepisach Konstytucji sytuacja, w której współwłaściciel z osobą trzecią jest gorzej traktowany niż współwłaściciel z małżonkiem, bądź wyłączny właściciel.

Odmowa zastosowania przepisu rozporządzenia powoduje, że zastosowanie znajdą przepisy ustawy, na mocy której akt wykonawczy został wydany. Trzeba bowiem zauważyć, że ustawa o wspieraniu obszarów wiejskich (...) w odmienny sposób uregulowała kwestię podmiotów uprawnionych do dopłat z Funduszu. Poprzez odesłanie do ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności określiła, że podmiotem uprawnionym do ubiegania się o pomoc jest producent rolny, którym może być również współposiadacz gospodarstwa rolnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skoro skarżąca była posiadaczem (czy choćby współposiadaczem) gospodarstwa rolnego na dzień składania wniosku, przysługiwało jej uprawnienie do domagania się pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych.

Zaznaczyć jednak należy, iż zapadły w sprawie wyrok jest następstwem stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu jaki stał się podstawą prawną decyzji administracyjnych i nie oznacza, że Sąd uznaje tym samym, że złożony w dniu 21 marca 2005 r. wniosek jest zasadny. Przyznanie stronie płatności (bądź odmowa) może bowiem nastąpić jedynie po ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w którym organ winien dokonać merytorycznej oceny wniosku pod kątem spełnienia wszystkich wymogów określonych przepisami, a następnie wydać stosowną decyzję.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a.