Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 347/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2i3, art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2022 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 stycznia 2022 r. nr UP-64/2022 (060000/71/450203/2021) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia 29 października 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 24 stycznia 2022 r. nr UP – 64/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję z 29 października 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek:

1) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.; dalej u.s.u.s.) za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

1) składek za okres 01.2003-04.2003, 06.2003-09.2003, 03.2004-03.2006 - w kwocie [...]zł,

2) odsetek za zwłokę naliczonych na 22 czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...]zł,

3) odsetek liczonych na 22 czerwca 2021 r. w kwocie [...]zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 01.2003-04.2003, 06.2003-09.2003, 03.2004-03.2006

4) kosztów upomnienia-[...]zł

ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

1)składek za okres 11.2005-03.2006 - w kwocie [...]zł,

2)odsetek za zwłokę naliczonych na 22 czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek-w kwocie [...]zł;

3)odsetek liczonych na 22 czerwca 2021 r. w kwocie [...]zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 01.2005-03.2006 " kosztów upomnienia-[...]zł

Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

1)składek za okres 01.2003-04.2003, 06.2003-09.2003, 11.2005-03.2006 - w kwocie [...]zł,

2)odsetek za zwłokę naliczonych na 22 czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...]zł

2.art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

1) składek za okres 01.2003-04.2003, 06.2003-09.2003, 03.2004-03.2006 - w kwocie [...]zł,

2)odsetek za zwłokę naliczonych na 22 czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...]zł,

3) kosztów upomnienia - [...]zł

ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

1)składek za okres 11.2005-03.2006 - w kwocie [...]zł,

2)odsetek za zwłokę naliczonych na 22 czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek-w kwocie [...]zł

3) kosztów upomnienia-[...]zł

Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

1)składek za okres 01.2003-04.2003, 06.2003-09.2003, 11.2005-03.2006 - w kwocie [...]zł,

2)odsetek za zwłokę naliczonych na 22 czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...]zł

Podstawą prawną decyzji był art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

Z akt administracyjnych wynika, że pismem z dnia 18 czerwca 2021 r. (data wpływu 22 czerwca 2021 r.) Skarżący wniósł o umorzenie zaległości z tytułu składek z uwagi na przedawnienie oraz fakt, że organ rentowy nie powiadomił Pana o stanie należności.

Skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej złożone 19 lipca 2021 r., z którego wynika, że;

1.jest żonaty,

2.nie pracuje zarobkowo,

3.od 1 grudnia 2020 r. pobiera emeryturę Nr [...]w wysokości [...]zł brutto, tj. [...]zł netto,

3.nie posiada dochodu z innych źródeł,

4. nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej,

5.wykazał stałe miesięczne wydatki;

- czynsz-302,70 zł,

- opłaty eksploatacyjne - 500,00 zł,

- koszty leczenia - 180,00 zł

- inne wydatki - 62,00 zł,

6.prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

7.posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów za okres od 2020 r.

do 2021 r. w kwocie [...]zł z ratą 575,00 zł oraz w bankach w kwocie [...]zł z ratą 444,83 zł; zobowiązania są spłacane w układzie ratalnym w łącznej wysokości 1 019,83 zł,

8. jest współwłaścicielem nieruchomości (grunt, skarpa rzeki) położonej w L. o powierzchni 2 500 m2,

9.z uwagi na ilość zaległości nie widzi perspektyw na spłatę zadłużenia,

10. choruje na cukrzycę i przyjmuje [...], na nadciśnienie leczy się przyjmując [...], ma problemy jelitowe, po usunięciu polipów pozostaje pod stałą opieką lekarską, co 2 lata kontrolna kolonoskopia, przyjmuje leki, w tym probiotyki,

11.nie został poinformowany o wysokości zaległości po zamknięciu firmy, nie miał wiedzy o zaległościach od księgowej ani nie został poinformowany przez ZUS

Gdyby ZUS dostarczył Panu saldo spłaciłby Pan zaległość.

Organ pozyskał również informacje z dostępnych publicznych rejestrów, a mianowicie z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Na ich podstawie ustalono, że Skarżący:

1. od 2 kwietnia 2002 r. do 31 marca 2006 r. prowadził działalność gospodarczą,

2. jest właścicielem samochodu osobowego Toyota [...] z 1994 r. numer rejestracyjny [...], Mercedes [...] z 2004 r. numer rejestracyjny [...], przyczepy lekkiej [...] z 2004 r. numer rejestracyjny [...], samochodu ciężarowe - osobowego [...] z 1976 r. numer rejestracyjny [...], Fiata Pandy z 2004 r. numer rejestracyjny [...],

3. jest współwłaścicielem na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości L. o powierzchni 2500 m2 dla której Sąd Rejonowy w D. prowadzi księgę wieczystą [...], na której ZUS dokonał wpisu na hipotekę celem zabezpieczenia należności z tytułu składek, jest współwłaścicielem [...] udziału w nieruchomościach gruntowych położonych w K. o powierzchni 1,1619 ha, 0,1090 ha, 0,1434 ha, dla których Sąd Rejonowy K. w K. prowadzi księgi wieczyste [...], [...] oraz [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: organ) po przeprowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia decyzją z 29 października 2021 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Pismem z 29 listopada 2021 r. (data wpływu 1 grudnia 2021 r.) Pełnomocnik Skarżącego złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie umorzenia należności wykazanych w decyzji z 29 października 2021 r. nr [...]. Podniósł w nim, że Skarżący podlegał do ubezpieczeń jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od 2 kwietnia 2002 r. do 31 marca 2006 r. Działalność gospodarcza została przez Skarżącego zakończona 31 marca 2006 r. o czym pisemnie poinformował ZUS. Dokument ten został zagubiony przez organ rentowy, a ZUS nie przedstawił druku ZWPA oraz nie poinformował o stanie zaległości w składkach i naliczonych odsetkach. Potwierdzenie wyrejestrowania i salda należności otrzymał Skarżący z Urzędu Miasta i Urzędu Skarbowego. Nie miał wiedzy o wysokości istniejącej zaległości, wobec czego pozostała nieuregulowana a ZUS naliczył odsetki za zwłokę. O wysokości zaległości Skarżący dowiedział się dopiero w 2011 r. Do tego czasu ZUS nie kontaktował się ze Skarżącym, nie doręczył salda zaległości oraz druku ZWPA. Pismem z 11 sierpnia 2011 r. oraz 1 lutego 2012 r. zwracał się do ZUS o podanie stanu konta oraz wydanie druku ZWPA. Ww. druk do dnia dzisiejszego nie został Skarżącemu wydany. W ten sposób naliczone i egzekwowane odsetki stanowiłyby świadczenie nienależne. Poza tym sprzeczne z zasadami współżycia społecznego byłoby wzywanie Skarżącego o zapłatę karnych odsetek, do naliczenia których doszło z winy ZUS. Gdyby organ należycie wykonał swoje ustawowe obowiązki i powiadomił o stanie zadłużenia to Skarżący spłaciłby cały kapitał zadłużenia. Jednak z powodu niedopatrzenia organu i niekompetencji własnej księgowej nie miał on wiedzy o istnieniu zadłużenia. Umarzając zaległości na tym etapie postępowania ZUS de facto uregulowałby sytuację do jakiej doprowadził. Nadal pozostaje do spłaty duża część zaległości, która nie może być umorzona, a ZUS uzyska świadczenia znacznie przewyższające należne.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ utrzymał w mocy decyzję z 29 października 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na koncie Skarżącego jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Dopóki przedawnienie nie nastąpi ZUS jako organ administracji publicznej winien podejmować z urzędu działania, aby wyegzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami o u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy;

zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust.l pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.),

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. -- Prawo upadłościowe,

Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku Skarżącego:

1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s, nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe.

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

3. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nie zachodzi; 1 kwietnia 2006 r. Skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, lecz nie wystąpiła równocześnie przesłanka braku majątku. Skarżący posiada dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowych oraz posiada następców prawnych;

4. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Pan wnosi przekracza kwotą kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS w C. prowadzi wobec Skarżącego skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego. Skarżący posiada majątek nieruchomy, na którym ZUS może dokonać wpisu na hipotekę celem zabezpieczenia należności z tytułu składek.

Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W związku z powyższym brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ZUS ustalił, że od 1 marca 2021 r. wysokość pobieranego przez Skarżącego świadczenia emerytalnego wynosi [...]zł brutto, tj. [...] zł netto. Mając na uwadze, że minimum socjalne ustalone 14 grudnia 2021 r. w III kwartale 2021 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 1323,25 zł jest ono znacznie niższe od dochodu Skarżącego.

Organ przyjął, że dochód gospodarstwa domowego Skarżącego wynosi [...]zł. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim i jednocześnie nie wykazał małżonki w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, która również pobiera świadczenie emerytalne. Do akt sprawy Skarżący nie złożył aktu notarialnego wyłączającego ustrój majątkowy małżeński oraz nie udokumentował, że pozostaje w separacji z żoną.

Według ZUS sytuacja majątkowa Skarżącego nie ma znamion ubóstwa. Po opłaceniu comiesięcznych opłat związanych z utrzymaniem w łącznej wysokości [...]zł (bez kosztów leczenia) do dyspozycji Skarżącego pozostaje kwota [...]zł, która po odjęciu kosztów leczenia wynosi [...]zł. Ponoszenie kosztów utrzymania nie jest podstawą do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż nie są to opłaty nadzwyczajne i są dokonywane przez większość społeczeństwa.

Skarżący spłaca w układzie ratalnym zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych w łącznej miesięcznej wysokości 1 019,83 zł. Jednakże posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.

Ponadto posiada Skarżący majątek w postaci nieruchomości, terenów mieszkalnych, który może stać się potencjalnym źródłem dochodu.

Organ nie może więc uznać, że nie posiada Skarżący środków finansowych na opłacenie należnych składek np. w układzie ratalnym dostosowanym do możliwości płatniczych. Poza tym instytucja umorzenia nie może być wykorzystywana do poprawy sytuacji ekonomicznej oraz zabezpieczenia interesów Skarżącego.

Analiza dokumentacji nie wykazała także, że w sprawie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić Skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Nie udokumentował Skarżący, że klęska żywiołowa, ani inne nadzwyczajne wydarzenie były powodem wyrejestrowania działalności gospodarczej. Nie zachodzi zatem przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby osiąganie dochodu. Zdaniem organu podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Organ ustalił, że Skarżący dysponuje świadczeniem emerytalnym, które to źródło dochodu jest niezależne od jego aktywności zawodowej, w tym również od stanu zdrowia. Skoro dysponuje świadczeniem emerytalnym, którego wymagalność - inaczej niż wynagrodzenia za pracę - nie jest uzależniona od aktywności zawodowej zdeterminowanej stanem zdrowia, przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie może zostać spełniona.

W odniesieniu do przesłanki interesu społecznego w ocenie ZUS Skarżący nie wykazał, aby korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza, że obecnie sytuacja finansowa Skarżącego nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne.

ZUS wyjaśnił również, że na dochodzenie należności widniejących na koncie płatnika składek, tj. od stycznia 2003 r. do marca 2006 r. zgodnie z zapisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. ZUS ma 10 lat. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia liczy się od dnia w którym zależności stały się wymagalne. Uwzględniając zapis ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r. Nr 232, poz. 1378), okres przedawnienia należności z tytułu składek skrócony został z 10 do 5 lat. Tym samym przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, którego bieg rozpocznie się w dniu 1 stycznia 2012 r. lub później wynosił 5 lat. ZUS w wyznaczonym przepisami terminie podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania nieopłaconych składek, które trwają do nadal.

Według ZUS to bierna postawa, zaniechanie i zaniedbanie Skarżącego objawiające się w nieposzanowaniu comiesięcznego obowiązku opłacania składek doprowadziła do tak uciążliwego zadłużenia i naliczenia odsetek. Racjonalnym zachowaniem przedsiębiorcy, którego działalność nie dostarcza wystarczających dochodów do pokrycia składek jest przemyślenie jej zamknięcia bądź restrukturyzacji, a nie rezygnacja z opłacania wszelkich składek i dalsze prowadzenie działalności. Promowanie tak nagannego zachowania poprzez umorzenie przedmiotowego długu w ZUS stałoby w jawnej sprzeczności z interesem społecznym i byłoby zwyczajnie nieuczciwe w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy w tamtym okresie także prowadzili działalność i terminowo opłacali swoje składki na ZUS.

Wobec tego podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.

Skarżący w skardze zarzucił wydanej decyzji naruszenie prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 usus i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej ws. szczegółowych zasad umarzania należności z tyt. składek społecznych poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że umorzenie zaległości na tej podstawie wymaga ustalenia, że spłata zaległości wiąże się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego płatnika i zarazem uzyskiwaniem dochodów nie wyższych niż minimum socjalne. Błędnym jest także przyjęcie, że §3 ust. 1 w/w rozporządzenia zawiera katalog zamknięty przesłanek do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz zaniechanie oceny spełnienia przesłanek umorzenia w odniesieniu do faktycznej wysokości zadłużenia, wysokości należności głównej oraz wysokości i okresu naliczania odsetek, faktycznie dotychczas spłaconej należności przez Skarżącego, które to okoliczności są niewątpliwie istotne także z punktu widzenia oceny interesu Skarżącego, jak i interesu społecznego w umorzeniu, co doprowadziło do błędnego utrzymania w mocy decyzji.

Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, w postaci art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez utrzymanie w mocy błędnej decyzji organu I instancji, w miejsce jej uchylenia na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. i umorzenia zaległości składkowych w całości na podstawie ww. przepisu.

Zarzucił również naruszenie art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., art. 80 § 1 k.p.a. i art. 136 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji. Doprowadziło to do błędnego przyjęcia, że Skarżący jest w stanie ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną opłacić zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami i zaniechanie ustalenia, że mając na uwadze faktyczną wysokość zaległości, w tym należności głównej i odsetek oraz dotychczas spłaconą należność, opłacenie składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a co za tym idzie, że istnieje uzasadniony przypadek umorzenia zaległości, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Podniósł także naruszenie art. 80 k.p.a. i 77 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodu z umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 26 marca 2012 r. dołączonej do wniosku o umorzenie i w efekcie błędne przyjęcie, że Skarżący nie wykazał jakoby w jego małżeństwie istniał ustrój rozdzielności majątkowej, a także dowolne przyjęcie, że nie wykazał jakoby pozostawał z żoną w separacji faktycznej, podczas gdy dla jej zaistnienia nie jest konieczne uzyskanie orzeczenia sądu, a okoliczność ta wynikała z oświadczenia Skarżącego, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która może go wspierać finansowo.

ZUS w ocenie Skarżącego naruszył art. 80 k.p.a. i 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że wiek i stan zdrowia Skarżącego pozostaje bez wpływu na ocenę zasadności wniosku, podczas gdy Skarżący w związku z tym zmuszony jest ponosić znaczne koszty, co wpływa na jego sytuację finansową. Sytuacja ta przemawia za przyjęciem, że obiektywnie niemożliwa jest spłata całej zaległości za życia Skarżącego.

Skarżący zarzucił także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że jest on właścicielem samochodów osobowych wymienionych w decyzji, podczas gdy wymienione pojazdy mechaniczne dawno temu zostały sprzedane lub darowane przez Skarżącego i nie wchodzą w skład jego majątku, zgodnie z oświadczeniem skarżącego. Co do fiata pandy [...] to Skarżący nigdy nie posiadał takiego pojazdu na własność.

Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podnosi, że o ile nie kwestionuje ustaleń organu i zastosowanych przepisów, w kontekście braku przesłanek do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 usus, to podważa ustalenia organu, jak i zarzuca naruszenie przepisów procedury oraz prawa materialnego w związku z odmową umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 a usus.

Zdaniem Skarżącego ZUS naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 usus i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej ws. szczegółowych zasad umarzania należności z tyt. składek społecznych poprzez błędną wykładnię. Organ błędnie potraktował katalog przesłanek z §3 ust. 1 Rozporządzenia, jako katalog zamknięty i błędnie przyjął, że dla oceny spełnienia przesłanki z tego przepisu konieczne jest uzyskiwanie dochodów nie wyższych niż minimum socjalne. Co istotne, organ w swoich wywodach nie odwołał się do wysokości zadłużenia, w tym należności głównej i odsetek i nie skonfrontował go z sytuacją finansową Skarżącego. Dla oceny zaś spełnienia przesłanki z tego przepisu należy odwołać się do wartości całego zadłużenia, które na dzień wydania decyzji przez organ I instancji wynosiło [...]zł z tytułu samych tylko ubezpieczeń społecznych, z czego tylko [...]zł to należność główna, a reszta, bez kosztów upomnienia to same odsetki. Należy to skonfrontować z wysokością faktycznie spłaconej dotychczas należności, która przewyższa już pierwotnie istniejącą należność główną. Organ zupełnie pominął, że dla oceny wyjątkowo ciężkich skutków, niezmiernie istotną jest okoliczność, że sytuacja Skarżącego nie pozwala mu spłacić w pełni należności, albowiem niezależnie od tego jak długo będzie spłacał należność, w pierwszej kolejności spłacać będzie wyłącznie odsetki, a nigdy nie zacznie nawet spłacać należności głównej. Powoduje to, że Skarżący jest w spirali zadłużenia, z której nie jest w stanie się wydostać. Nie można nadto tracić z pola widzenia, że zaległości o jakich mowa sięgają nawet 18 lat wstecz. Ustawa w sposób krzywdzący nie przewiduje krótszego terminu przedawnienia dla należności odsetkowych, a to te należności wpływają na niemożność zaspokojenia należności głównej przez Skarżącego. Umorzenie zatem samych tylko należności odsetkowych stanowiłoby istotną pomoc dla Skarżącego i niewątpliwie odpowiadałoby zasadom słuszności, a takie rozwiązanie także jest możliwe przy przyjęciu umorzenia częściowego.

Okoliczność, że Skarżący de facto spłacił dotychczas już całą należność główną, które to kwoty jednak zaliczane były na poczet naliczonych z winy organu odsetek nie pozostaje bez znaczenia na gruncie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., albowiem może być również brana pod uwagę w ramach oceny zaistnienia szczególnych przesłanek umorzenia. Skarżący ma świadomość, że obowiązek zapłaty składek w terminie był niezależny od zawiadomienia o tym fakcie płatnika. Chybiony jednak jest argument, że Skarżący mógł łatwo o tym zadłużeniu się dowiedzieć, skoro ZUS go o nim nie poinformował, a w tamtym czasie nie istniał dostęp elektroniczny do danych płatnika na ZUS PUE. Skarżący powierzył obsługę księgową profesjonaliście i skoro od niego także nie dostał takiej informacji zakładał, że nie posiada żadnych zaległości. Wnioskodawca nie miał wiedzy w przedmiocie wysokości istniejącej zaległości, O wysokości zaległości dowiedział się dopiero w 2011 r. Do tego czasu, ZUS nie kontaktował się ze Skarżącym, nie doręczył mu salda zaległości, ani druku ZWPA, ani nie podjął żadnych czynności egzekucyjnych. Wnioskodawca wielokrotnie, m.in. pismem z dnia 11 sierpnia 2011r. oraz z dnia 01 lutego 2012r. zwracał się o podanie wysokości składek i rozliczenie konta oraz wydanie druku ZWPA. Podkreślić przy tym należy, że dopiero w 2012r. powstała możliwość wglądu w ZUS PUE.

Zdaniem Skarżącego faktyczna wysokości zadłużenia, wysokość należności głównej oraz wysokość i okres naliczania odsetek, faktycznie dotychczas spłacona należność przez Skarżącego, są niewątpliwie istotne z punktu widzenia oceny interesu Skarżącego, jak i interesu społecznego w umorzeniu. Skoro Skarżący dotychczas zaspokoił dużą część roszczenia, interes społeczny jest chroniony, a umorzenie zaległości w pozostałej części jest niewątpliwie zgodne z interesem Skarżącego, zasadami współżycia społecznego i względami słuszności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu sądowoadministracyjnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Z kolei na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób wymagający usunięcia jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja ZUS, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 01.2003-04.2003, 06.2003-09.2003, 03.2004-03.2006.

Jedną z podstaw prawnych zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany.

Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organy powinny dać temu wyraz w uzasadnieniach swoich decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organy obowiązane były w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniach rozstrzygnięć.

Ustalenia organu I instancji ograniczają się do stwierdzenia, że Skarżący był Pan informowany o zaległościach następującymi pismami z 05 lipca 2010r. zostało wysłane zawiadomienie o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji o zadłużeniu za okres 08.2002 oraz od 01/2003 do 09/2003 oraz upomnienia przedegzekucyjne za okres od 10/2003 do 03/2006. Korespondencja została odebrana w dniu 07.07.2010r. Powyższe postępowanie zakończono decyzją z dnia 10 czerwca 2011r. Korespondencja została odebrana 27 czerwca 2011r. Decyzja uprawomocniła się 28 lipca 2011 r. Według ZUS w aktach znajdują się także inne decyzje określające zadłużenie Skarżącego, a mianowicie decyzja z 16 lutego 2011 r., która uprawomocniła się 23 marca 2011 r., z 12 września 2012 r. (prawomocna 22 października 2012 r.), z 24 listopada 2014 r. (prawomocna 5 stycznia 2015 r.) i z 23 czerwca 2017 r. (prawomocna 31 lipca 2017 r.). ZUS podaje, że w dniu 01 sierpnia 2017 r. złożył Skarżący wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (DZ. U. Z 2012 r., poz. 1551). W dniu 04 lipca 2017 r. zawarto umowę nr [...] o rozłożenie na raty na należności niepodlegających abolicji. Z uwagi na niespełnienie warunków abolicji ZUS decyzją z 16 grudnia 2020 r. nr [...] odmówił Skarżącemu umorzenia należności. Od decyzji Skarżący się odwołał. ZUS wskazał także, że według art. 24 ust 5b u.s.u.s bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 24 ust 5a. u.s.u.s bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. la, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Natomiast organ II instancji stwierdził, że na dochodzenie należności widniejących na koncie Skarżącego płatnika składek, tj. od stycznia 2003 r. do marca 2006 r. zgodnie z zapisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. ZUS ma 10 lat. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia liczy się od dnia w którym zależności stały się wymagalne. Uwzględniając zapis ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r. Nr 232, poz. 1378), okres przedawnienia należności z tytułu składek skrócony został z 10 do 5 lat. Tym samym przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, którego bieg rozpocznie się w dniu 1 stycznia 2012 r. lub później wynosił 5 lat. ZUS w wyznaczonym przepisami terminie podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania nieopłaconych składek, które trwają do nadal.

Wskazać tutaj należy, że w dniu 25 listopada1998 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W jej art. 24 uregulowane zostały zasady dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek.

Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy bowiem wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono 1 stycznia 2012 r. ustawą z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. poz. 1378, dalej: ustawa nowelizująca). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem organu rentowego rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy minął podstawowy termin ustalony dla przedawnienia, jest ustalenie kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających skarżącego. Nie może bowiem toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły. Takie postępowanie z chwilą przedawnienia należności z tytułu składek staje się bezprzedmiotowe (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r,. sygn. akt I GSK 1569/20; wyrok NSA z 7 września 2021 r., sygn. akt I GSK 171/21).

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego, jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu. Dlatego, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie zaległych składek, niezbędne jest ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły. ZUS, rozpoznając wniosek o umorzenie należności, bada czy nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie tych należności zawarte w art. 28 u.s.u.s. i wydanymi na jego podstawie rozporządzeniami. Wydając decyzję o umorzeniu zaległości, organ bada zatem czy wnioskodawca jest w stanie spłacić istniejące zaległości. Aby prawidłowo ocenić tę kwestię, sprecyzowana musi być kwota istniejących zaległości i tę kwotę należy odnieść do potencjalnych możliwości wnioskodawcy. Wobec tego w decyzji dotyczącej umorzenia nie mogą zostać włączone składki, które uległy przedawnieniu. Z tych względów badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu, mieści się w granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 3945/16, wyrok NSA 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 236/13). Sąd w pełni podziela poglądy NSA zawarte w przywołanych wyrokach, że kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności, zatem organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji. Niezależnie od tego twierdzenia organu muszą wynikać ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (dokumentów).

W badanej sprawie organ nie sprostał tym wymogom.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W wyroku z dnia 20 maja 2020 r. Trybunału Konstytucyjnego stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., przewidujący wyłączenie możliwości przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W orzecznictwie wskazuje się, że czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ oraz inne czynności, np. skierowanie do strony upomnienia, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają do ściągnięcia należności (zob. wyrok WSA w Lublinie z 27 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 721/11; wyrok WSA w Szczecinie 19 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 637/16).

Zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Organ w sprawie poddanej kontroli Sądu, powołuje się w uzasadnieni zaskarżonej decyzji na str. 6.

Jednakże do akt sprawy organ nie dołączył stosownych dokumentów (postanowień, decyzji, zawiadomień, dowodów doręczeń) potwierdzających wskazane czynności administracyjne (postanowienie o wszczęciu postępowania, wydanie decyzji i jej doręczenie) i czynności egzekucyjne (postanowienie o wszczęciu postępowania, doręczenie zawiadomienia o zajęciu, wpis hipoteki) na podstawie których sąd może dokonać kontroli okresów zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia. W aktach sprawy znajdują się jedynie wydruki wewnętrznej korespondencji e-mail oraz wydruki pn. Informacja o zabezpieczeniach na majątku dłużnika, Informacja o stanie należności z tytułu składek od 1.01.1999 r. oraz Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

Wobec braku w aktach sprawy dokumentów dotyczących prowadzonych wobec Skarżącego postępowań administracyjnych czy egzekucyjnych, nie sposób ustalić okoliczności powiadomienia Skarżącego o dokonanych czynnościach z którymi ustawodawca przewiduje zawieszenie/przerwanie biegu terminu przedawnienia należności składkowych i odsetek. Brak jest także dowodu poświadczającego ustanowienie hipoteki na nieruchomości nr KW [...]oraz zastawu na samochodzie Mercedes [...], [...].

W tej sytuacji uznać należało, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia czy i ewentualnie, w jakiej wysokości zaległości Skarżącego w ogóle istnieją, skoro brak jest dokumentów potwierdzających okoliczności przerwania biegu terminu przedawnienia czy jego zawieszenia i na jaki okres. Nadto kwestie te nie zostały prawidłowo przeanalizowane przez organ w kontrolowanym rozstrzygnięciu. Brak tych ustaleń oznacza, że w sprawie nie został w sposób prawidłowy ustalony stan faktyczny, a niewyjaśnienie w decyzji w sposób prawidłowy wysokości istniejących zobowiązań Skarżącego stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Brak tych ustaleń oznacza, że organ nie dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na rozstrzygnięcie w zakresie istnienia oraz wysokości umarzanych zaległości. Organ, nie dołączając do akt sprawy dokumentów obrazujących przebieg postępowania wymiarowego i egzekucyjnego, pozwalających na ocenę zaistnienia przesłanki przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych czy jego zawieszenia, dopuścił się tym samym naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nienależyte uzasadnienie decyzji, w tym brak wyczerpującego wyjaśnienia jej podstawy prawnej polegający na pominięciu analizy zmieniających się regulacji dotyczących przedawnienia należności składkowych na przestrzeni blisko 19 lat od daty ich powstania, jest dowodem na nieprawidłowy proces stosowania prawa, poprzedzający samo wydanie decyzji i stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

W konsekwencji braku prawidłowego ustalenia wysokości obciążających Skarżącego zaległości z tytułu składek za przedwczesną uznać należy kontrolę prawidłowości zastosowania przez ZUS uznania administracyjnego w ramach orzekania o odmowie umorzenia zaległych składek. Warunkiem bowiem prawidłowego rozstrzygnięcia, także tego wydawanego w ramach uznania administracyjnego, jest prawidłowe ustalenie kwoty zaległości obciążających wnioskującego o ulgę w ich spłacie skarżącego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd wskazuje, że organy obu instancji nie przeprowadziły w uzasadnieniach swoich decyzji wyczerpującej analizy w oparciu o przedstawione przepisy kwestii przedawnienia poszczególnych składek. Zdaniem Sądu, organy obu instancji w żaden też sposób nie udokumentowały przytaczanych przez nie okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia należności. Jeżeli bowiem organy wiążą skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia z wszczęciem postępowania w sprawie wydania decyzji o podleganiu do ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, czy też z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, abolicją lub wpisem hipoteki przymusowej, to do akt tej sprawy należy dołączyć (odpisy albo oryginały) zawiadomień o wszczęciu postępowania, wydanych decyzji, upomnień, dowody ich doręczenia, czy wpisów do hipoteki, by Sąd mógł zweryfikować skuteczność tych czynności. W tym przejawia się m.in. kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych. Jeżeli więc organy powołują się na jedną z przesłanek z art. 24 u.s.u.s. skutkującą zawieszaniem biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek winny tą przesłankę wykazać stosownym dowodem dołączając go do akt sprawy.

Powyższe uchybienia uniemożliwiają Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonych decyzji w zakresie tego, czy należności przynajmniej w dacie wydania tych decyzji nie uległy choćby częściowemu przedawnieniu.

Nieudokumentowanie przez organy podatkowe obu instancji okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.). Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku zakłócających bieg terminu przedawnienia) powinien być zatem oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń.

W postępowaniu ponownym ZUS uzupełni akta sprawy o dokumentację dotyczącą biegu terminu przedawnienia wskazanych wyżej należności i odwołując się do tej dokumentacji wykaże, które należności i z jakiej przyczyny są nadal nieprzedawnione. W odniesieniu do należności składkowych nieprzedawnionych, ZUS, mając na uwadze przedstawioną powyżej argumentację, ponownie zbada zaistnienie przesłanek całkowitej nieściągalności oraz przesłanek umorzenia zaległości nie uznanych za całkowicie nieściągalne i działając w oparciu o uznanie administracyjne rozpatrzy wniosek skarżącego o umorzenie zaległości składkowych.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazać należy, że ocena tych argumentów na obecnym etapie sprawy jest przedwczesna, skoro organy nie ustaliły w sposób prawidłowy kwestii przedawnienia poszczególnych składek.

Reasumując wskazać należy, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1500, z późn. zm.) w kwocie 480 zł oraz Cz. IV załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1923) w kwocie 17 zł., stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa.