Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 860/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 4a, art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi E.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr SKO.4140.71.21 w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i zobowiązania do jej uzupełnienia 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K.P.P., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020r., poz. 1876 ze zm.), zwanej u.p.s., uchyliło w pkt 1 decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Działoszyn z dnia 6 lipca 2021r., w pkt 2 zmieniło decyzję Kierownika MGOPS w Działoszynie nr MGOPS-8226/763/2011 z dnia 6 grudnia 2011r. ze zm. w ten sposób, że: w części dotyczącej opłat ponoszonych przez E.C. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w B. za okres od dnia 1 kwietnia 2020r. ustaliło opłatę w wysokości 1228,44 zł miesięcznie, zaś w części dotyczącej opłat ponoszonych przez Gminę Działoszyn za okres od dnia 1 kwietnia 2020r. do dnia 28 lutego 2021r. ustaliło opłatę w wysokości 2666,56 zł miesięcznie, a od dnia 1 marca 2021r. w wysokości 3.121,56 zł miesięcznie; w pkt 3 zobowiązało E.C. do wpłaty różnicy odpłatności za okres od dnia 1 kwietnia 2020r. do dnia 30 czerwca 2021r. w wysokości 5.250,00 zł na konto bankowe MGOPS w Działoszynie.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że decyzją z dnia 6 lipca 2021r., nr MGOPS.5120.468.2021, Burmistrz Działoszyna postanowił zmienić od 1 kwietnia 2020r. do 28 lutego 2021r. decyzję nr MGOPS-5120/240/2020 z dnia 24 kwietnia 2020r. w części dotyczącej odpłatności za pobyt E.C. w Domu Pomocy Społecznej w B. wskazując, że mieszkaniec będzie ponosił opłatę w wysokości 1228,44 zł miesięcznie płatną na konto domu pomocy społecznej, gmina pokrywać będzie opłatę w wysokości 2666,56 zł miesięcznie (pkt 1 sentencji decyzji). Postanowił zmienić od 1 marca 2021r. decyzję nr MGOPS-5120.191.2021 z dnia 22 lutego 2021r. w części dotyczącej odpłatności za pobyt E.C. w Domu Pomocy Społecznej w B. wskazując, że mieszkaniec będzie ponosił opłatę w wysokości 1228, 44 zł miesięcznie płatne na konto domu pomocy społecznej, natomiast Gmina pokrywać będzie opłatę w wysokości 3121,56 zł miesięcznie (pkt 2 sentencji decyzji). W decyzji wskazało także, że różnicę odpłatności za okres od 1 kwietnia 2020r. do 30 czerwca 2021r. w wysokości 5250,00 zł należy wpłacić na podany nr konta (pkt 3 sentencji decyzji). Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 4 sentencji decyzji).

Następnie Kolegium wyjaśniło, że w aktach sprawy znajduje się odpis decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 maja 2021r. o przyznaniu E.C. od 1 marca 2020r. świadczenia uzupełniającego w kwocie 500 zł miesięcznie. W decyzji tej zaznaczono, że za okres od 1 marca 2020r. do 31 maja 2021r. przysługuje wyrównanie w kwocie 7.500,00 zł.

Kolegium podkreśliło, że spór w sprawie koncentruje się na dopuszczalności wliczania do dochodu świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz.U. poz. 1622 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 252), zwanej u.ś.u. Powołując się na art. 8 ust. 4a u.p.s. skarżący wskazuje na niedopuszczalność ujmowania w jego dochodzie tego rodzaju świadczenia. Natomiast w ocenie organu I instancji dochód z takiego źródła musiał zostać uwzględniony w dochodzie strony.

W ocenie Kolegium, interpretacja przepisów przedstawiona przez skarżącego jest błędna, ponieważ art. 8 ust. 4a u.p.s. jednoznacznie wskazuje, że świadczenia uzupełniającego nie uwzględnia się w przypadku opłat wnoszonych przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Przepis ten ma zatem zastosowanie wyłącznie do małżonka, zstępnych i wstępnych mieszkańca domu. Nie może natomiast na niego powoływać się sam mieszkaniec, gdyż jego dotyczy regulacja art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a nie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Tym samym – Kolegium oceniło - nie jest on objęty wyłączeniem z art. 8 ust 4a u.p.s.

Ponadto Kolegium wskazało, że dochód strony przed uzyskaniem świadczenia uzupełniającego wynosił 1.254,91 zł, a opłata 878,44 zł (1.254,91 zł x 70% = 878,44 zł). Po doliczeniu do dochodu kwoty świadczenia uzupełniającego, dochód wzrósł do kwoty 1.754,91 zł (1.254,91 zł + 500 zł = 1.754,91 zł). Należna opłata wynosi zatem 1.228,44 zł (1.754,91 zł x 70% = 1.228,44 zł). Wzrost dochodu strony przekroczył przy tym wartość wskazaną w przywołanym art. 106 ust 3b u.p.s., tj. 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (przyznane świadczenie uzupełniające wynosi 500 zł, natomiast 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosi 70,10 zł). Zdaniem zatem organu odwoławczego, kwota należnych opłat została wobec tego wyliczona właściwie i decyzja Burmistrza w tym zakresie odpowiada prawu.

W ocenie Kolegium, w związku ze zmianą sytuacji dochodowej strony Burmistrz był uprawniony do dokonania na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., zmiany decyzji z mocą wsteczną - od dnia 1 kwietnia 2020r.

Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że decyzja Burmistrza nie w pełni spełniała warunki właściwego rozstrzygania sprawy administracyjnej. Przede wszystkim organ ten niekonsekwentnie wskazał decyzję, która ulega zmianie w przedmiotowym postępowaniu. Najpierw wskazał, że zmianie ulega decyzja nr MGOPS-8226/195/2011 z dnia 10 lutego 2011r. (decyzja kierująca stronę do domu pomocy społecznej), następnie w samej sentencji jako decyzje ulegające zmianie wymienił decyzję nr MGOPS-5120/240/2020 z dnia 24 kwietnia 2020r. i decyzję nr MGOPS-5120.191.2021 z dnia 22 lutego 2021r. (kolejne decyzje dotyczące odpłatności za pobyt strony w domu pomocy społecznej). Doprowadziło to do niespójności rozstrzygnięcia - sytuacji gdy niejasne staje się określenie aktu podlegającego zmianie. Kolegium podkreśliło, że stoi na stanowisku, że zmianie ulega zawsze decyzja pierwotna dotycząca odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, a nie decyzje zmieniające. Pierwsza decyzja w przedmiocie odpłatności E.C. za pobyt w DPS w B. wydana została przez Kierownika MGOPS w Działoszynie w dniu 6 grudnia 2011r. (nr MGOPS-8226/763/2011).

Nadto zdaniem organu odwoławczego, Burmistrz nie miał podstaw do nadania swemu rozstrzygnięciu rygoru natychmiastowej wykonalności. Nie jest przekonujące stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nadanie takiego rygoru nastąpiło ze względu na wyjątkowo ważny interes strony.

Skargę na tę decyzję złożył E. C., zarzucając:

1. błąd w ustaleniach faktycznych polegające na przyjęciu, że zasadne jest podwyższenie odpłatności pobytu skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w B. z kwoty 878,44 zł do kwoty 1.228,44 zł z uwagi na zwiększenie się dochodów o kwotę 500 zł świadczenia uzupełniającego z ZUS, w sytuacji gdy kwota świadczenie uzupełniającego nie powinna być zaliczana jako dochód,

2. niezasadne jednoczesne uchylenie zaskarżonej decyzji i zmianę decyzji Kierownika MGOPS w Działoszynie nr MGOPS - 8226/763/2011 z dnia 6 grudnia 2011r. pomimo braku zaskarżenia tych decyzji, gdyż skarżący wnosił o uchylenie niekorzystnej decyzji a postępowania Kolegium spowodowało po uchyleniu decyzji zmianę na decyzję również na decyzję niekorzystną,

3. niezasadne zobowiązanie do wpłaty kwoty 5.250 zł z uwagi na przyjęcie, że wyższa odpłatność winna być pobierana od miesiąca 1 kwietnia 2020r., gdy nawet przy przyjęciu konieczności podwyższenia opłaty za pobyt w DPS, kwota ta nie powinna być liczona wstecz.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części i niezwiększanie kwoty opłaty z pobyt w Domu Pomocy Społecznej w B. a także nienakazywanie zwrotu kwoty 5.250 zł, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Kolegium do ponownego rozpoznania oraz zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu.

Skarżący podniósł, że nie powinna być podwyższana jego odpłatność za pobyt w DPS. W związku z przyznaniem świadczenia uzupełniającego uznano, że zmieniła się sytuacja dochodowa, co leżało u podstaw wydania przez Miejsko-Gminy Ośrodek Pomocy Społecznej w Działoszynie decyzji z dnia 6 lipca 2021r. MGOPS.5120.468.2021 w przedmiocie zmiany odpłatności za pobyt w DPS.

Zdaniem skarżącego, podwyższenie świadczenia emerytalnego nastąpiło jedynie z uwagi na przyznanie świadczenia uzupełniającego w kwocie 500 zł, które zgodnie z brzmieniem art. 8 ust 4a u.p.s. przy obliczaniu dochodu na potrzeby opłaty wnoszonej za utrzymanie w domu pomocy społecznej nie wlicza się świadczenia uzupełniającego. Dlatego też skarżący za niezasadne i wadliwe uznał przyjęcie przez organ, że zmieniła się sytuacja dochodowa i zwiększenie na tej podstawie opłaty od pobytu w domu pomocy społecznej.

W ocenie skarżącego, w przypadku uznania, że zasadne jest podwyższenie opłaty za jego pobyt w DPS, uważa, że nie jest zasadne obciążanie opłatami wstecz, tj. przed datą wydania decyzji.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 listopada 2020r., II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 16 maja 2022r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 6 kwietnia 2022r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na brak oświadczenia pełnomocnika skarżącego o możliwościach technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 16 maja 2022r.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z dnia 6 kwietnia 2022r.).

Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r., poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w tej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem nie narusza ona prawa materialnego, które w niespornych okolicznościach faktycznych tej sprawy skutkowałoby jej uchyleniem.

Z niespornych okoliczności faktycznych tej sprawy wynika, że skarżący przebywa w DPS, w związku z czym ponosi część opłaty a część Gmina Działoszyn. Dochód skarżącego uległ zmianie w wyniku wydania przez ZUS decyzji z dnia 20 maja 2021r. Na mocy tej decyzji skarżący otrzymał od dnia 1 marca 2020 r. świadczenie uzupełniające w kwocie 500 zł miesięcznie z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji, oraz jego wyrównanie od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 7.500 zł. W efekcie tego organy obu instancji uznały, iż zachodzą przesłanki do zmiany wysokości ponoszonych przez skarżącego opłat za pobyt w DPS. Nie jest też sporne dokonane przez organ wyliczenie opłaty za pobyt skarżącego w DPS w związku z uwzględnieniem wskazanego świadczenia uzupełniającego w dochodzie skarżącego.

W tych okolicznościach faktycznych spór między stronami postępowania sprowadza się do dwu kwestii. Po pierwsze, czy dopuszczalne jest - jak przyjęły organy obu instancji, a czemu sprzeciwia się skarżący – wliczenie do dochodu skarżącego przyznanego świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji i tym samym podwyższenie skarżącemu opłaty za pobyt w DPS. Po drugie, zaś, czy dopuszczalne jest – jak przyjęły organy obu instancji, a co kwestionuje skarżący – zmiana decyzji ustalającej opłatę za pobyt skarżącego w DPS na jego niekorzyść i to z mocą wsteczną.

Zważywszy na tak zarysowany spór Sąd stwierdza, że stosownie do art. 8 ust. 4a u.p.s. w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. "w przypadku dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 i 4 na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego oraz opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, w dochodzie osoby lub rodziny nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. poz. 1622 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 252)", przy czym "2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a ) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie".

Na gruncie tych przepisów judykatura przyjmuje, że "zawarte (...) w art. 8 ust. 4a u.p.s. wyraźne odesłanie nie do całego art. 61 ust. 2 ustawy, a jedynie do jego pkt 2 nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że intencją ustawodawcy było niewliczanie świadczenia uzupełniającego do dochodu osób wymienionych tylko i wyłącznie w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy (małżonek, zstępnie, wstępni) - na potrzeby ustalenia odpłatności naliczanej od tych osób za pobyt ich krewnego w domu pomocy społecznej - a już nie pozostałych podmiotów, wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy, a więc w szczególności samego mieszkańca domu pomocy społecznej", a "art. 8 ust. 4 u.p.s. zawiera zamknięty katalog przychodów, które nie stanowią dochodu w rozumieniu tej ustawy. Dodatek pielęgnacyjny i świadczenie uzupełniające nie zostały wymienione w tym katalogu, co oznacza, że na zasadach ogólnych podlegają wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej" (tak np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 października 2021 r., II SA/Łd 235/21, Lex 3267507). Skład orzekający w tej sprawie – podzielając ten pogląd – podnosi, że normę zawartą w art. 8 ust. 4a należy odczytywać łącznie ze wskazaną w nim precyzyjnie normą art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Skoro zaś ten ostatni wymienia wyłącznie małżonka i zstępnych, a pomija osobę mieszkańca DPS, to nie ma najmniejszej wątpliwości, że wyłączenie świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji, o którym mowa w art. 8 ust. 4a u.p.s.a. dotyczy wyłącznie tego świadczenia przyznanego małżonkowi i zstępnym. Jest to zresztą uzasadnione osobistym charakterem tego świadczenia, nakierowanym na zaspakajanie potrzeb osoby otrzymującej to świadczenie i przyznawanym z uwagi na okoliczności dotyczące tej osoby. A zatem skoro osoby te – w razie niemożności ponoszenia opłat przez samego mieszkańca DPS, co w tej sprawie nie ma miejsca, musiałyby te opłaty ponosić, to przy ustalania ich kryterium dochodowego należy pominąć przyznane im samym świadczenie uzupełniające z tytlu niemożności samodzielnej egzystencji. Ponoszenie opłat za innego członka rodziny – mieszkańca DPS nie mogłoby wszak odbywać się kosztem zaspokojenia koniecznych potrzeb zdrowotnych i egzystencjonalnych tych członków mieszkańca DPS, obowiązanych do ponoszenia za niego opłat w dalszej kolejności, tj. gdy on sam nie ma możliwości finansowych ponoszenia własnych opłat w DPS. To zapewne przyświecało ustawodawcy, który w ten właśnie sposób ukształtował kryterium dochodowego, w tej sprawie w związku z pobytem skarżącego w DPS i jego samodzielnymi możliwościami ponoszenia własnych opłat w DPS. Nie można przy tym pomijać celu ani charakteru samego świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Świadczenie to ma wszak pokryć osobie uprawnionej koszty zapewnienia opieki osoby trzeciej wobec niesamodzielności egzystencji. Oznacza to, iż wskazany przepis nie ma zastosowania do skarżącego, który sam jest obowiązany i sam ponosi własne koszty pobytu w DPS, a przyznane skarżącemu świadczenie uzupełniające stanowi dochód skarżącego, który ma bezpośredni wpływ na wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a uzyskanie przez organ informacji o tym dochodzie obligowało organ do wydania odpowiedniej decyzji zmieniającej wysokość ponoszonej opłaty. W konsekwencji przepis art. 8 ust. 4a w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. – w niespornych okolicznościach faktycznych - nie mógł zostać naruszony przez organy, poprzez wadliwe jego zastosowanie, bowiem skarżący nie jest objęty jego regulacja prawną. Błędnie bowiem skarżący przyjmuje, że art. 8 ust. 41 u.p.s. ma zastosowanie do opłat ponoszonych przez lub w imieniu mieszkańca DPS. Tymczasem ustawodawca precyzyjnie i w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, iż ma on zastosowanie wyłącznie do małżonka i zstępnego i to obowiązanych i ponoszących opłaty za pobyt mieszkańca DPS.

Sąd nie podziela również stanowiska skarżącego w zakresie drugiej kwestii - niedopuszczalności zmiany decyzji na niekorzyść i to z mocą wsteczną. W tym zakresie Sąd stwierdza, że stosownie do art. 106 ust. 5 u.p.s.a "decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody". Judykatura na tle tego przepisu przyjmuje, że "zmiana decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywołać skutek prawny od daty wskazanej w rozstrzygnięciu, która była wcześniejsza od daty wydania decyzji zmieniającej. Decyzja zmieniająca, oparta o powołany art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2021 r. Dz. U. poz. 2268 z późn. zm.), pozostaje w związku z zaistnieniem określonych przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych, co wpływa na jej temporalną skuteczność (wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2021 r., I OSK 410/21, wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 1406/19, Lex 3036805. Wyrok NSA z dnia 12 października 2016r., I OSK 855/16, Lex nr 22228466). "Deklaratoryjność lub konstytutywność decyzji nie przesądza o jej temporalnej skuteczności. Oznacza to, że (...) zmiana sytuacji dochodowej pensjonariusza domu pomocy społecznej, mająca wpływ na wysokość uzyskiwanego dochodu, winna być zatem uwzględniona od momentu jej wystąpienia" (tak np. wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 1406/19, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2022 r., I SA/Wa 326/19, LEX nr 3331003). Co więcej judykatura stwierdza wprost, że "akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje zawsze w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną" (tak np. wyrok NSA z dnia 13 października 2017 r., I OSK 2170/16, Lex nr 2404384). A zatem "sytuacja wydania decyzji z mocą wsteczną miałaby m.in. miejsce, gdyby organ przyznając świadczenie na konkretnie wskazany okres wskutek zaistnienia późniejszego zdarzenia stanowiącego przesłankę zmiany decyzji zmienił to świadczenie nie tylko na przyszłość (od chwili wydania decyzji), ale także za czas (lub część tego okresu) określony w pierwotnej decyzji" (tak wyrok NSA z dnia 2 marca 2016 r., I OSK 221/16, Lex nr 2003468). "Przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi podstawę do zmiany decyzji pierwotnie ustalającej odpłatność za pobyt w DPS, jeżeli nastąpiła zmiana stanu faktycznego, w tym kręgu osób zobowiązanych, jak i wysokości ich dochodu, czy też kosztów średniego miesięcznego utrzymania pensjonariusza. Nowe okoliczności istotne dla ustalenia odpłatności powodują więc konieczność ponownego jej konkretyzowania w formie decyzji, a podstawę ku temu stanowi właśnie przepis art. 106 ust. 5 u.p.s." (tak wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2835/20, Lex nr 3243354). Niezależnie od tego Sąd zauważa, że art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez użyty zwrot "na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku (...) zmiany sytuacji dochodowej" nie wymaga zgody uprawnionego na zmianę decyzji. Wobec tego nie może być najmniejszej wątpliwości, że w tej sprawie dopuszczalna była zmiana pierwotnej decyzji ustalającej skarżącemu opłatę za pobyt w DPS z datą wsteczną, tj. od dnia przyznania świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z niespornych okoliczności tej sprawy wynika wszak, ze skarżący otrzymał po wydaniu decyzji ustalającej tą opłatę świadczenie uzupełniające z dniem 1 marca 2020 r. na podstawie decyzji ZUS-u z dnia 20 maja 2021 r. Z zestawienia tych dat wynika, że świadczenie to otrzymała z mocą wsteczną. W konsekwencji z dniem 1 marca 2020 r. zmianie uległa sytuacja dochodowa skarżącego (dochód ten wzrósł o 500 zł miesięcznie). Fakt ten w świetle art. 106 ust. 5 u.p.s. w zw. z art. 8 8 ust. 3 i w zw. z ust. 4 u.p.s. nie pozostaje bez wpływu na wysokość ponoszonej przez skarżącego opłaty za pobyt w DPS. Skoro zatem już od dnia 1 marca 2020r. zostało przyznane skarżącemu świadczenie uzupełniające i od tej daty skarżący powinien ponosić wyższe opłaty za pobyt w DPS, jednak fakt ten nastąpił dopiero w dniu wydania decyzji przez ZUS, to oczywistym jest, że zmiana decyzji w sprawie opłaty skarżącego za pobyt w DPS powinna mieć – jak to przyjęły słusznie organy - miejsce od dnia 1 kwietnia 2020 r.

Wobec złożenia przez ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata K.P.P. wniosku o zasadzenie kosztów udzielonej skarżącemu nieopłaconej przez niego pomocy prawnej z urzędu należało przyznać również wynagrodzenie pełnomocnikowi w wysokości 240 zł wraz z należnym od tej kwoty podatkiem VAT.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, oddalił skargę. Wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu przyznał zaś na podstawie art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).

dc