Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 807/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 1 pkt 2,  art. 37 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant Ref. staż. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. przy udziale ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego: 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...] 2. określa, że decyzje opisane w pkt 1 (pierwszym) nie mogę być wykonane /-/ I.Kucznerowicz /-/ M.Dybowski /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak


UZASADNIENIE

Sygn. IV SA/Po 807/07

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] października 2007 r.) Prezydent Miasta na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 18 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 2 lit. c, art. 37 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 64/04/593 ze zm. – dalej ups), i § [1] pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 135/06/950 – dalej rozporządzenie) oraz art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 66 ust. 1 pkt 26, art. 81 ust. 8 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. (Dz.U. 210/04/2135), art. 104 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa) postanowił: 1. przyznać P. S. zasiłek stały od 1 października 2007 r. do 30 kwietnia 2009 r. w wysokości 136,96 zł miesięcznie; 2. opłacić składkę na ubezpieczenie zdrowotne od 1 października 2007 r. do 30 kwietnia 2009 r. na zasadach określonych w przepisach ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; 3 nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Uzasadniając decyzję organ I instancji ustalił, że P. S. wnioskiem z dnia 4 września 2007 r. zwrócił się o pomoc w formie zasiłku stałego. Wnioskujący jest rozwiedziony, zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem D.. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności- decyzją Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] na okres do "30 kwietnia 2007 r." [winno być 30 kwietnia 2009 r.- k. 32 akt administracyjnych]. Dochodem rodziny jest: zasiłek rodzinny w kwocie 64 zł przyznany decyzją nr [...] na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka w wysokości 170 zł przyznany od 1 września 2007 r. do 31 września 2008 r., dodatek mieszkaniowy w wysokości 194,08 zł przyznany decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] na okres od 1 września 2007 r. do 29 lutego 2008 r. Łączny dochód rodziny wynosi 428,08 zł. W przeliczeniu na osobę w rodzinie- 214,04 zł. Różnica między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie wynosi 136,96 zł i w tej wysokości przysługuje zasiłek stały. Zgodnie z art. 99 ust. 1 ups osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej (k. 82 akt administracyjnych).

Pismem z dnia 17 października 2007 r. P. S. wniósł odwołanie od owej decyzji. Oceniając, że "przyznany zasiłek stały w wysokości 136,96 zł jest stanowczo za mały" Odwołujący się stwierdził, że zasiłek stały winien zostać przyznany na dwie osoby, a nie jedną; winien wynosić 350 zł miesięcznie (k. 83 akt administracyjnych).

W piśmie z dnia 18 października 2007 r., powołując się na informację z Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej – Departamentu Pomocy i Integracji Społecznej nr [...], zakwestionował zasadność wliczania do dochodu rodziny, przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł. Wniósł o przyznanie zasiłku stałego w wysokości nie mniejszej niż 400 zł miesięcznie (k. 81 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...].) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. 79/01/856 ze zm.) oraz art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO akceptując ustalenia i twierdzenia organu I instancji dodatkowo ustaliło, że P. S. do dnia 30 września 2007 r. pobierał rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Odnosząc się do zarzutów Odwołującego wskazał, że uprawnionym do otrzymania zasiłku stałego jest jedynie P. S.. Organ I instancji prawidłowo, w oparciu o art. 8 ust. 1 ups, ustalając dochód rodziny Skarżącego uzyskany we wrześniu 2007 r., nie uwzględnił otrzymanej przez Odwołującego renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Wykładnia celowościowa art. 8 ust. 4 ups uniemożliwia wyłączenie, z dochodu rodziny S., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wysokość zasiłku winna wynosić 136,96 zł (k. 88-90 akt administracyjnych).

Skargę na tę decyzję wniósł P. S.. Powtórzył i rozwinął zarzuty zawarte w odwołaniu, i wniósł o przyznanie zasiłku stałego w wysokości 443,92 zł od 1 października 2007 r. (k. 2-11 akt sądowych).

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie (k. 12 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje:

Skarga skutkowała stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

1. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153/02/1270 ze zm.– dalej ppsa). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją- obowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Ów zakaz nie dotyczy sytuacji, w której zaskarżone- akt lub czynność, dotknięte są naruszeniami prawa skutkującymi stwierdzeniem ich nieważności. W myśl art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

2. Zakres ustaleń faktycznych w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministrcyjnym wyznacza norma prawa materialnego. Zgodnie z normą prawa materialnego, mającą zastosowanie w niniejszej sprawie- art. 37 ust. 1 pkt 2 ups- zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie, są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zasiłek stały ustala się w wysokości– w przypadku osoby w rodzinie– różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 2 pkt 2 ups). Dochodem, stosownie do art. 8 ust. 3 ups, jest suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu- z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczoną na rzecz innych osób. Ponieważ w sprawie nie doszło do utraty dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ups, przeto istotnymi dla rozstrzygnięcia sprawy była suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku- czyli z sierpnia 2007 r.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że w sierpniu 2007 r. rodzina P. S., osiągnęła dochody: 64 zł miesięcznie [zasiłku rodzinnego na dziecko D. S.- w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r.– przyznanego decyzją [...] k. 17] + 192,73 zł miesięcznie [dodatku mieszkaniowego w okresie od 1 marca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r.– przyznanego decyzją z dnia [...]r. nr [...]- k. 29], 153 zł miesięcznie [zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 września 2006 r. do 30 września 2007 r.- decyzja z dnia [...] r. nr [...]] oraz 524,69 zł miesięcznie [renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres do 30 września 2007 r.- netto – a po dokonaniu wszystkich potrąceń - 375,53 zł].

P. S. miał ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres do 30 września 2007 r. Wysokość renty wynosiła brutto 597,56 zł. Z uwagi na treść art. 8 ust. 3 ups, należało pomniejszyć o 19 zł zaliczki na podatek i 53,77 zł składki zdrowotnej, co daje kwotę 524,69 zł miesięcznie. Nadto w sierpniu i wrześniu 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Inspektorat (dalej ZUS) potrącał kwotę 149,36 zł miesięcznie, egzekwowaną przez komornika (nie objętą pomniejszeniami z art. 8 ust. 3 pkt 1 – 3 ani odliczeniami z art. 8 ust. 4 ups), skutkiem czego wypłacano Skarżącemu po 375,53 zł miesięcznie (po dokonaniu wszelkich potrąceń). Skarżący posiada prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe. Rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy ZUS wypłacał Skarżącemu od 1 października 2007 r. Wysokość renty wynosiła 459,57 zł brutto. Po dokonaniu wszystkich potrąceń wypłacano 300,99 zł miesięcznie. Dnia 15 października 2007 r. P. S. zwrócił się do ZUS o wstrzymanie wypłaty świadczenia. Na postawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U 39/04/353 ze zm.) ZUS wstrzymał wypłatę świadczenia od 1 listopada 2007 r. Przekazana kwota za miesiąc październik została zwrócona do ZUS z powodu odmowy przyjęcia przez P. S.. Decyzją z dnia 21 grudnia 2007 r. ZUS podjął wypłatę renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS, stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy Skarżącego na okres do 31 grudnia 2010 r. ZUS ustalił wysokość wyrównania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy za okres od 1 listopada 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. w łącznej kwocie- do wypłaty 1179, 35 zł. Owo wyrównanie zostało zwrócone do ZUS z powodu odmowy przyjęcia przez P. S.. Skarżący podtrzymał stanowisko w sprawie wstrzymania wypłaty świadczenia. Decyzją z dnia 10 stycznia 2008 r. ZUS wstrzymał wypłatę świadczenia od lutego 2008 r.

Rodzina Skarżącego korzystała (bądź nie korzystała z własnej woli, mimo przedkładania ofert) także z innych form pomocy społecznej, świadczonej przez organy pomocowe, jak i przez organizacje charytatywne, a które nie wpływają na prawo do zasiłku stałego, lecz pozwalają na pełniejszy obraz zabezpieczenia społecznego rodziny. W szczególności syn Skarżącego- D. S., urodzony 19 stycznia 1994 r., uczęszcza do świetlicy socjoterapeutycznej, prowadzonej przez Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu; w okresie od 23 czerwca do 4 lipca 2007 r. przebywał na koloniach organizowanych przez Siostry Nazaretanki; 27 maja 2007 r. uczestniczył w jednodniowej wycieczce klasowej; na podstawie decyzji z dnia 25 sierpnia 2006 r. Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej MOPS), korzystał w roku szkolnym 2006/07 z gorącego posiłku w stołówce szkolnej; w okresie od 1 września 2006 do 31 grudnia 2006 r. (k. 7, 9, 11v, 40 akt administracyjnych). Dnia 2 marca 2007 r. Prezydent Miasta wydał Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych (dalej MZBM) polecenie wstrzymania na okres jednego roku egzekucji komorniczej; postanowieniami z dnia [...] r.- sygn. [...], Komornik Sądowy [...] na podstawie art. 820 kpc zawiesił oba postępowania egzekucyjne przeciwko P. S. z wniosków MZBM (k. 10, 41-44). W maju 2007 r. MOPS przyznał Skarżącemu 300 zł zasiłku celowego specjalnego na zakup obuwia i odzieży wiosennej dla syna (k. 24). Dnia 20 września 2007 r. przyznano Skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie 100 zł na październik 2007 r., zasiłek celowy w kwocie 200 zł i gorący posiłek dla D. S. od dnia wydania decyzji do czerwca 2008 r. w Gimnazjum nr 4 (k. 54 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta przyznał P. S. 170 zł miesięcznie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. (k. 60 akt administracyjnych).

Powyższych ustaleń Sąd dokonał w oparciu o dokumenty i odpisy dokumentów: pisma ZUS z dnia 24 października 2007 r., decyzji ZUS z dnia [...] r.; decyzji Prezydenta Miasta: z dnia [...] r.- nr [...], nr [...], z dnia [...] r. - r [...] (k. 17, 29, 50-51, 55, 63 akt administracyjnych); pisma ZUS z dnia 14 stycznia 2008 r. wraz z załącznikami: odpisami wniosków P. S. z dnia 15 października 2007 r. i 7 listopada 2007 r. (k. 29-34 akt sądowych) i wyżej przywołanych dokumentów, znajdujących się w aktach administracyjnych.

Sąd dał wiarę owym odpisom dokumentów i dokumentom, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187).

4. Przesłanką ustalenia prawa do zasiłku stałego jest dochód wyliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 ups, a więc stanowiący sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, o ile ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o wskazane w ustawie miesięczne obciążenia. Nie wlicza się doń jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r.

P. S. złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego dnia 4 września 2007 r. Tym samym rozstrzygając o owym świadczeniu organy obu instancji winny uwzględnić dochody Jego rodziny z sierpnia 2007 r. Z rażącym naruszeniem art. 8 ust. 3 i 4 ups tego nie uczyniły, badając dochód rodziny Skarżącego z września 2007 r. Tylko wobec utraty dochodu mogły wziąć pod uwagę dochód z miesiąca złożenia wniosku - września 2007 r. Zgromadzone w toku postępowania administracyjnego i sądowo administracyjnego dowody, nie wskazują, by taka okoliczność miała miejsce.

W sierpniu 2007 r. rodzina P. S. osiągnęła dochód, w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 4 ups, w wysokości 934,42 zł. Składała się nań: renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy - 524,69 zł (owa kwota nie uwzględnia potrąceń komorniczych, gdyż egzekucja dotyczyła opłat za mieszkanie); dodatek mieszkaniowy - 192,73 zł, zasiłek rodzinny- 64 zł, zasiłek pielęgnacyjny- 153 zł. W przeliczeniu na jednego członka rodziny stanowiło to kwotę 467,31 zł. Ów dochód przewyższał "kryterium dochodowe na jednego członka rodziny" (wynoszące 351 zł- zgodnie z § 1 pkt 1 b rozporządzenia) o 116,31 zł.

Nawet wówczas, gdy byłoby zasadnym, aczkolwiek Sąd nie podziela tego stanowiska, oparcie rozstrzygnięcia wniosku z dnia 4 września 2007 r., o dochody uzyskane przez rodzinę Skarżącego we wrześniu 2007 r., to również w takiej sytuacji organy obu instancji rażąco naruszyły art. 8 ust. 3 i 4 ups. Obliczając uzyskany przez Skarżącego dochód we wrześniu 2007 r. nie uwzględniły wszystkich jego składników, a mianowicie: renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 524,69 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Po uwzględnieniu wymienionych należności, rodzina P. S. uzyskała, we wrześniu 2007 r., dochód w wysokości 1105,77 zł (64 + 170 + 194,08 + 524,69 zł). Po przeliczeniu na jednego członka rodziny- 552,88 zł. Kryterium dochodowe na jednego członka rodziny zostało przekroczone o 201,88 zł. Wbrew stanowisku zawartemu w piśmie Strony (k. 81), brak podstaw do uwzględnienia dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka "zamiast alimentów", bowiem prawo materialne nie daje ku temu podstaw (art. 8 ust. 3 i 4 ups). Alimenty jako świadczenie prywatnoprawne pełnią inną rolę niż publicznoprawne świadczenie rodzinne.

Wyliczenia prezentowane w skardze bądź w postępowaniu odwoławczym (k. 81, 83, 84 akt administracyjnych), nie mają żadnego oparcia w prawie materialnym. Zasiłek stały przysługuje wyłącznie osobie pełnoletniej a to, że rodzina Skarżącego składa się z dwóch osób, ustawodawca uwzględnił już w art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ups.

Jednym z warunków nabycia prawa do zasiłku stałego jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w ustawie. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ups dochód osoby ubiegającej się o świadczenia, jak i dochód na osobę w rodzinie, winny być niższe od 351 zł. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia dwu przesłanek ustawowych, warunkujących przyznanie zasiłku stałego: 1. dochód osiągnięty przez P. S. zarówno w sierpniu 2007 r., jak i we wrześniu tegoż roku, był wyższy od 351 zł; 2. dochód na osobę w rodzinie, był wyższy od 351 zł. Mimo zatem, że P. S. w dacie orzekania przez organy obu instancji spełniał trzy przesłanki pozytywne z punktu 2 in princ. ust. 1 art. 37 ups (był pełnoletnią osobą, pozostającą w rodzinie, całkowicie niezdolną do pracy), nie spełniał obu pozostałych przesłanek pozytywnych, określonych w punkcie 2 in fine ust. 1 art. 37 ups (które muszą być spełnione łącznie- wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10.X.2007 r.-IV SA/Po 309/07). Na skutek tego różnica między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 2 pkt 2 ups) była liczbą ujemną, nie zaś liczbą dodatnią (w szczególności nie wynosiła 136,96 zł)- jak to z rażącym naruszeniem art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 8 ust. 3 ups ustaliły organy obu instancji.

Rozpoznanie wniosku z dnia 4 września 2007 r. o przyznanie zasiłku stałego w oparciu o dochód uzyskany przez rodzinę Skarżącego we wrześniu 2007 r., miast w sierpniu 2007 r.- jako miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, oraz nie uwzględnienie wszystkich uzyskanych przez rodzinę Skarżącego dochodów, stanowiło rażące naruszenie prawa materialnego – art. 8 ust. 3 i 4 w zw. z art. 37 ust 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ups, skutkujące, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, nieważnością zaskarżonej decyzji i decyzji z dnia 3 października 2007 r.

Przepisy nie definiują pojęcia "rażącego naruszenia prawa", zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Znaczenia tego terminu należy szukać w orzecznictwie i doktrynie. Orzecznictwo wskazuje, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r., II SA 1726/00, LEX 51233; 26.09.2000 r., V SA 2998/99, LEX 51249; 5.10.2000 r., III SA 2244/99, LEX 47084; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.11.2005 r., III SA/Wa 2210/05, LEX 192628). Rażące naruszenie prawa określa się jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 21.12.2005 r., VII SA/Wa 706/05, LEX 196278). O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok NSA z 9.02.2005 r., OSK 1134/04, LEX 165717).

Taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie. W szczególności utrwalonym jest pogląd, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń o zasiłek stały z opieki społecznej (wyrok SN z 14.3.2002 r.- III RN 141/01- OSNP 24/02/584). Przy konstrukcji prawa do zasiłku stałego, prawo do tego świadczenia, a następnie jego wysokość, określone są precyzyjnie wolą ustawodawcy i nie pozwalają organowi pomocy społecznej na jakąkolwiek dowolność. Przyznanie świadczenia decyzją z dnia [...] października 2007 r. rażąco narusza art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 8 ust. 3 i art. 37 ust. 2 pkt 2 usp i jest nie do pogodzenia z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa.

5. Z definicji pomocy społecznej, zawartej w art. 2 ust. 1 ups nie sposób wyprowadzić wniosku, że każdy wniosek Zainteresowanego winien być uwzględniony. Pomoc społeczna, będąca instytucją polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy) osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak pomyślana pomoc społeczna opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (art. 2 ust. 1 ustawy; W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8; Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do nowej ustawy o pomocy społecznej" Wyd. LEGES 2007 s. 10-11).

Konstytucyjna kategoria zabezpieczenia społecznego obejmuje w szczególności ubezpieczenie społeczne, zabezpieczenie społeczne i pomoc społeczną. Treścią prawa do zabezpieczenia społecznego jest zagwarantowanie każdemu obywatelowi świadczeń na wypadek: niezdolności do pracy ze względu na chorobę, niezdolności do pracy ze względu na inwalidztwo, osiągnięcie wieku emerytalnego, pozostawanie bez pracy nie z własnej woli i nieposiadanie innych środków utrzymania (L. Garlicki w: "Konstytucja RP. Komentarz" Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 2 uw. 2, s. 4- 8 uw. 7-9 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo; W. Muszalski "Prawo socjalne" PWN 1999 s. 12 i n.; I. Sierpowska "Prawo pomocy społecznej" Zakamycze 2006 s. 25-34, uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 września 2004– SK 30/03, OTK-A 8/04/82). Pojęcie zabezpieczenia społecznego obejmuje całokształt świadczeń, jakie - ze środków publicznych - są przyznawane obywatelowi, będącemu w potrzebie (uzasadnienie wyroku TK z dnia 20 listopada 2001 r. - SK15/01, OTK ZU nr 8/01/252). Składa się na nie system urządzeń i świadczeń służących zaspokojeniu usprawiedliwionych potrzeb obywateli, którzy utracili lub doznali ograniczenia zdolności do pracy, albo zostali obciążeni nadmiernie kosztami utrzymania rodziny. Pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia i zaopatrzenia społecznego charakter uzupełniający (uzasadnienia wyroków TK: SK 15/01, SK 30/03).

Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.), ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U 11/07/74 ze zm.), ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. 39/04/353 ze zm.), ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. 71/01/734 ze zm.– dalej udm) i szereg innych- z uwagi na stan faktyczny- nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej- klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego (przykładowo: art. 99 ups, art. 3 ust. 3 udm, art. 6 pkt 3 i 4, i art. 8 ust. 3- 13 ups, art. 3 pkt 1- 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.).

6. Pomoc społeczna przysługuje osobom, które wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych (art. 2 ust. 1 ups). P. S. od października 2007 r. bez uzasadnionej przyczyny odmawia przyjmowania renty z tytułu częściowej, a od listopada 2007 r., całkowitej niezdolności do pracy. Sąd nie znajduje podstaw do takiego postępowania, a i Skarżący ich nie wskazał- lakonicznie, w jednym zdaniu, wnosząc o zawieszenie wypłaty renty. Prawo do renty ma charakter ekwiwalentny i roszczeniowy (w przeciwieństwie do świadczeń z pomocy społecznej; wyrok WSA w Warszawie z 13.6.2006 r.- I SA/Wa 796/06) i należy je postrzegać jako posiadanie innych środków utrzymania, o którym mowa wyżej, jako przesłance negatywnej przyznania pomocy społecznej bądź ograniczenia jej jedynie do świadczeń specjalnych (np. na podstawie art. 41 ups). Dobrowolne wyzbywanie się przysługujących dochodów można uznać za marnotrawstwo własnych zasobów finansowych - a w rozpatrywanej sytuacji- nadto za brak współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, mogące uzasadnić- w oparciu o art. 11 ups, odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej (aktualny na tle ups wyrok NSA z dnia 22 września 1999, I SA 714/99, LEX nr 48598). Skarżący w pierwszej kolejności winien realizować swe potrzeby z przysługującej mu renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, dopiero w dalszej kolejności – jeśli rodzina Skarżącego nadal będzie znajdować się w trudnej sytuacji, może skorzystać ze świadczeń z pomocy społecznej. Uzupełniający charakter świadczeń z pomocy społecznej wyklucza korzystanie z nich przez osobę dobrowolnie rezygnującą z przysługującej jej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

7. Zagadnienie, czy na gruncie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. 39/04/353 ze zm.) istniały podstawy do zawieszenia prawa Skarżącego do renty, wymyka się kognicji Sądu administracyjnego w niniejszym postępowaniu. Zgodnie z poglądami doktryny (K. Antonów [w:] K. Antonów, M. Bartnicki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz. ABC, 2007, wyd. II, komentarz do art. 103), przepis ten- po pierwsze ma charakter fakultatywny, a po drugie, ma służyć tym świadczeniobiorcom, którzy - gdyby uwzględnili w swych przychodach również świadczenia ubezpieczeniowe – mogliby, np. przekroczyć próg podatkowy lub też będą chcieli w przyszłości przeliczyć wysokość świadczenia z uwzględnieniem zarobków uzyskanych po pierwszym ustaleniu prawa do emerytury/renty. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, stąd wątpliwości co do prawidłowości działania ZUS, zwłaszcza wobec nie wskazania przez Skarżącego okoliczności uzasadniających zawieszenie wypłaty świadczeń (k. 31-33) i zajęcia renty przez komornika na poczet egzekwowanych należności. Zagadnienie prawidłowości zawieszenia prawa do renty, przy niemożności innego zaspokojenia się egzekwującego wierzyciela, należy do kognicji Sądu powszechnego (art. 1 i art. 2 § 1 kpc; art. 177 in princ. Konstytucji).

P. S. może niezwłocznie złożyć wniosek o natychmiastowe podjęcie wypłaty renty oraz o wypłatę świadczeń, których odmówił przyjęcia.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 135 ppsa Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2007 r. nr [...]. Wobec rażącego naruszenia prawa przy przyznaniu zasiłku stałego, należało na podstawie art.152 ppsa orzec, że owe decyzje nie mogą być wykonane.

/-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D.Rzyminiak – Owczarczak

KB/