Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 629/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3a i  art. 30
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Bożena Pindel, Protokolant Monika Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

M. K., zwana dalej "stroną", wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...]r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] dnia [...]r.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. w dniu 21 listopada 2011 r. wpłynęło pismo strony z prośbą o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W piśmie strona opisała swoją trudną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną oraz powody powstania zaległości w płaceniu składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją Nr [...] dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 k.p.a. oraz na podstawie art. 28 ust. 3a i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą" postanowił :

I. umorzyć postępowanie wszczęte w sprawie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek kwocie 46 946,50 zł, w tym:

1. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 12/1999-04/2005 w kwocie - 40 110,92 zł,

2. Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres: 04/2001-01/2004, 07/2004-04/2005 w kwocie - 6 835,58 zł,

II. umorzyć postępowanie wszczęte w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika tych składek w kwocie 163 664,46 zł w tym:

1. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 12/1999-04/2005 w kwocie -

39 065,88 zł,

odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych naliczone na dzień 22 listopada 2011 r. w kwocie - 66 551,58 zł,

odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek naliczone na dzień 22 listopada 2011 r. w kwocie - 58 047 zł.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem strony o umorzenie należności są objęte składki finansowane przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Zgodnie z art. 30 ustawy do takich składek nie stosuje się instytucji umorzenia opisanej w art. 28 ustawy. W tej części wniosek strony uznał za bezprzedmiotowy. Nadto wskazał, że wnioskiem są objęte należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Ponieważ strona nie wskazała podstawy prawnej, organ jest obowiązany zbadać sprawę w oparciu o wszystkie przesłanki przewidziane przepisami prawa – w tym również art. 28 ust. 3a ustawy. Organ wywiódł, że ponieważ ten przepis znajduje zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, postępowanie prowadzone w oparciu o ten przepis w części dotyczącej żądania umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, należało umorzyć.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym szczegółowo opisała swoją tragiczną sytuację życiową, problemy zdrowotne, niepełnosprawność, problemy zdrowotne męża, trudną sytuację finansową oraz powody powstania zaległości związane z pozbawieniem jej lokalu, w którym prowadziła działalność gospodarczą - pomimo poczynionych bardzo kosztownych nakładów na ten lokal. Wskazała, że objęcie nieruchomości postępowaniem egzekucyjnym pozbawi jej niedołężną i schorowaną siostrę środków do życia, a nieruchomość jest zrujnowana i nie przedstawia praktycznie żadnej wartości majątkowej. Nieformalnie przekazała ją siostrze. Podniosła zarzut przedawnienia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją Nr [...] z dnia [...]r. utrzymał w mocy wyżej opisaną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] r. W uzasadnieniu podkreślił wynikający z art. 30 ustawy kategoryczny zakaz merytorycznego orzekania w przedmiocie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Na poparcie tego stanowiska powołał się na wyroki sądów administracyjnych. Nadto stwierdził, że bezprzedmiotowość postępowania występuje także w przypadku postępowania w przedmiocie umorzenia, na podstawie art. 28 ust. 3a, składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, odsetek za zwłokę od należności za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych i odsetek za zwłokę od należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika, ponieważ przepis art. 28 ust. 3a ustawy znajduje zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła skarżonej decyzji naruszenie:

1) prawa materialnego, tj. art. 30 w związku z art. 28 ustawy i w związku z § 3 rozporządzenia poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu składek podczas, gdy powyższe normy prawne taką możliwość przewidują,

2) przepisów postępowania: art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odmawiającej umorzenia należności wbrew słusznemu interesowi strony oraz interesowi społecznemu – ze wskazaniem na tragiczną sytuację życiową, zdrowotną, materialną i finansową strony oraz art. 80 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie całokształtu materiału dowodowego dokumentującego tę tragiczną sytuację, która uzasadnia umorzenie należności z tytułu składek,

3) art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 k.p.a. poprzez uznanie, iż brak przesłanki bezprzedmiotowości postępowania w części dotyczącej należności nie będących składkami w rozumieniu art. 30 ustawy, podczas gdy przepisy ustawy przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu składek.

Strona wniosła o uchylenie skarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Podkreśliła, że w szczególności zarzuca skarżonej decyzji brak merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Uzasadniając wyżej opisane zarzuty i żądania obszernie opisała powody powstania zaległości. W szczególności podkreśliła, że przez dwa lata – wraz z synem K. K.- prowadziła remont lokalu wynajętego z zamiarem świadczenia usług gastronomicznych. Pochłonęło to ogromne pieniądze, bo lokal był zdewastowany. Powstałe wtedy długi zmusiły ją do sprzedania domu. W 2005 r. została wyeksmitowana z tego lokalu, a nakłady nie zostały jej zwrócone. Syn nie wytrzymał psychicznie sytuacji i [...]r. popełnił samobójstwo; zginął tragicznie po otrzymaniu anonimowego telefonu – w niewyjaśnionych okolicznościach. Podała, że miała ciężkie załamanie nerwowe, leczy się w poradni zdrowia psychicznego, ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Cierpi na nadciśnienie tętnicze, ma zawroty głowy, zaawansowane zwyrodnienie kręgosłupa, nie może wykonywać ciężkiej pracy, ma poważne problemy z chodzeniem. U męża zdiagnozowano nowotwór płuc i jest w trakcie leczenia. Wielokrotnie korzystała z zapomóg MOPS-u i pomocy rodziny. Stwierdziła, że w świetle powyższych okoliczności, w sprawie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności należności składkowych. Potwierdziła, że formalnie jest współwłaścicielką nieruchomości, którą faktycznie użytkuje jej niedołężna siostra, ale nieruchomość jest zdewastowana, zrujnowana i nie przedstawia praktycznie żadnej wartości majątkowej. Natomiast nie posiada żadnych pojazdów samochodowych – pojazdy, które organ wymienia w decyzji, dawno zostały "zezłomowane". Podkreśliła, że w sprawie niewątpliwie występuje również przesłanka ważnego interesu zobowiązanej. Nadto doszło do przedawnienia należności. Wskazała także, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, że niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 ustawy nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek. Stwierdziła, że organ nie wziął pod uwagę możliwości takiego częściowego umorzenia.

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik organu, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania, podtrzymał w pełnym zakresie argumentację zawartą w skarżonej decyzji. Nie zgodził się z zarzutami dotyczącymi naruszenia przepisów postępowania.

Przy piśmie z dnia 19 listopada 2012 r. strona przysłała do Sądu kserokopię świadectwa pracy, z którego wynika, że jej stosunek pracy ustał w dniu 31 października 20012 r. (umowa na czas określony) oraz kserokopię dokumentacji medycznej. Podała, że czeka na operację kończyn dolnych, bo ma poważne problemy z poruszaniem się.

W tym miejscu wskazać jeszcze trzeba, że w wyniku rozpatrzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych opisanego wyżej wniosku strony o umorzenie należności składkowych, została także wydana decyzja Nr [...] dnia [...]r. odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika i odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Ta decyzja została utrzymana w mocy decyzją Nr [...]z dnia [...]r. Postępowanie zainicjowane skargą na decyzję Nr [...]z dnia [...]r. toczy się w tutejszym Sądzie pod sygn. akt I SA/Gl 628/12.

Na rozprawie sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i odrębnego wyrokowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona nią decyzja narusza prawo procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Z przedłożonych przez organ administracji akt wynika, że skarżoną decyzją organ umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek. Nadto umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika i odsetek za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, prowadząc to postępowanie wyłącznie w zakresie przesłanki umorzenia określonej w art. 28 ust. 3a ustawy. Stan faktyczny sprawy w oparciu, o który została wydana skarżona decyzja został już wyżej szczegółowo przedstawiony i nie będzie powtarzany w dalszej części uzasadnienia.

Odnosząc się do stanu prawnego sprawy wskazać trzeba, że zgodnie z art. 28 ust. 1 – 4 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie wskazanej delegacji ustawowej, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stosownie do art. 32 ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 30 ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29.

Z cytowanych przepisów prawnych wynika, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Jeżeli natomiast chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek występuje w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeka w granicach uznania administracyjnego.

Zasadą jest, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zachodzi przesłanka całkowitej ich nieściągalności. Natomiast w sprawie z wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi jedna z dwóch ustawowych przesłanek umorzenia: 1) przesłanka całkowitej nieściągalności składek lub 2) przesłanka uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności. Instytucji umorzenia składek nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

Nadto mocą przepisu szczególnego, art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zmianami) Zakład może umarzać enumeratywnie wymienione w tym przepisie należności z tytułu składek dla zawężonego podmiotowo kręgu zobowiązanych. Również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy, a przesłankę umorzenia stanowi ważny interes zobowiązanego.

Decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00).

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzje o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do jej istoty (brak przedmiotu postępowania). Przyczyny bezprzedmiotowości postępowania mogą mieć zarówno charakter podmiotowy jak i przedmiotowy. W żadnym jednak wypadku bezprzedmiotowość postępowania nie może być utożsamiana z bezzasadnością żądania strony. Przedmiotem postępowania administracyjnego (rozumianego jako proces administracyjny) jest konkretna sprawa indywidualnego podmiotu, w której na podstawie przepisów prawnych powszechnie obowiązujących organy administracji publicznej są władne podjąć decyzję administracyjną albo orzekając w niej o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu, albo stwierdzając w niej o niedopuszczalności takiego orzekania. Przedmiot procesu stanowi sprawa administracyjna w rozumieniu ukształtowanym przepisami art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Wynikające z tych przepisów prawnych przesłanki, wyznaczające zakres stosowania przepisów k.p.a. o postępowaniu administracyjnym ogólnym, wraz z pojęciem strony postępowania wyznaczają przedmiot postępowania administracyjnego w konkretnej sprawie.

W pierwszej kolejności trzeba się odnieść do zarzutu przedawnienia. Sąd stwierdza, że organy obydwu instancji zasadnie przyjęły, że należności z tytułu składek objętych przedmiotowym postępowaniem nie uległy przedawnieniu. Przeprowadzona przez organ pierwszej instancji i zaakceptowana w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie, analiza norm regulujących instytucję przedawnienia oraz przepisów intertemporalnych jest prawidłowa. Nadto w sprawie doszło do przerwania biegu przedawnienia w związku z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi.

Następnie zaś przenosząc wyżej poczynione rozważania teoretyczne do okoliczności rozpoznanej sprawy sądowoadminstracyjnej, Sąd stwierdza, że organ rozdzielił orzekanie w sprawie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na dwie odrębne sprawy administracyjne. W decyzji podlegającej ocenie Sądu w postępowaniu toczącym się pod sygnaturą akt I SA/Gl 628/12 organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy. Natomiast w decyzji podlegającej ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu, organ w stosunku do tych samych składek umorzył postępowanie stwierdzając jego bezprzedmiotowość w zakresie orzekania w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy. Sąd stwierdza, że organ naruszył przepis art. 104 § 2 k.p.a. w związku z art. 1 pkt 1 k.p.a., ponieważ w tej samej sprawie administracyjnej, co do tego samego jej przedmiotu, w jednej decyzji rozstrzygnął sprawę co do istoty, a w drugiej decyzji rozstrzygnął w inny sposób kończący sprawę w danej instancji (umorzył postępowanie). Znajdujące w sprawie przepisy nie dają podstaw do wydawania odrębnych orzeczeń co do poszczególnych przesłanek umorzenia tych samych należności składkowych. Wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym miejscu trzeba organowi wskazać, że wniosek uprawnionego podmiotu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne skierowany do właściwego organu wszczyna postępowanie w jednej sprawie administracyjnej. Przedmiotem postępowania (procesu administracyjnego) są wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, których umorzenia żąda strona. Bezprzedmiotowe jest postępowanie w stosunku do należności, które wygasły (wskutek przedawnienia) oraz w stosunku do należności, co do których ustawodawca nie przewidział w żadnym zakresie możliwości ich umarzania. Pozostałe należności stanowią przedmiot postępowania, co do którego należy orzec załatwiając sprawę co do istoty (umarzając lub odmawiając umorzenia). Jeżeli w sprawie występują roszczenia co do których organ jest obowiązany orzec merytorycznie oraz roszczenia, co do których winien orzec formalnie ze względu na bezprzedmiotowość postępowania (umarzając postępowanie), dopuszczalne jest wydanie dwóch odrębnych decyzji w sensie formalnym: decyzji orzekającej co do istoty sprawy i decyzji umarzającej postępowanie. W przypadku roszczeń podzielnych (takim roszczeniem jest każda składka za konkretny miesiąc) nie będzie naruszeniem prawa, jeżeli organ rozstrzygnie w stosunku do każdej ze składek w odrębnej decyzji. Natomiast niedopuszczalne jest orzekanie odrębnie co do każdej z przesłanek umorzenia. Z obszernie przytoczonych i omówionych wyżej przepisów prawnych wynika, że orzekając w stosunku do każdej z należności organ jest obowiązany rozpoznać żądanie wniosku w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie do tej należności przesłanki umorzenia. Oznacza to, że w stosunku do części należności należy ustalić wyłącznie, czy zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, natomiast co do innych należności należy zbadać, czy zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności oraz przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Rodzaj należności decyduje o tym, ile przesłanek należy zbadać w postępowaniu w sprawie umorzenia. Organ winien orzec w przedmiocie umorzenia należności, a nie w przedmiocie umorzenia w oparciu tylko o jedną z przesłanek, ponieważ nie ma sprawy administracyjnej, której załatwienie ogranicza się do orzekania w oparciu o jedną przesłankę umorzenia w przypadku, gdy do rozpatrywanej należności należy rozpoznać istnienie więcej niż jednej przesłanki umorzenia. W sytuacjach, gdy mają zastosowanie dwie przesłanki umorzenia, brak podstaw prawnych do wydawania dwóch orzeczeń w stosunku do tej samej należności (każdego odrębnie co do każdej z przesłanek umorzenia). W przypadku, gdy przesłanka ważnego interesu zobowiązanego nie może być stosowana odnośnie do konkretnej należności, nie występuje bezprzedmiotowość postępowania, lecz ustawowy zakaz stosowania tej przesłanki. Postępowanie jest przedmiotowe; jedynie zakres postępowania wyjaśniającego jest węższy – ograniczony do badania jednej, a nie dwu przesłanek umorzenia.

Sąd stwierdza, że organ umarzając – prowadzone na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy – postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika i odsetek za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych naruszył także przepis art. 105 § 1 k.p.a., ponieważ uznał za bezprzedmiotowe postępowanie, które posiadało przedmiot postępowania. Brak podstaw prawnych do stosowania w postępowaniu części przepisów prawnych nie powoduje jego bezprzedmiotowości, a jedynie ogranicza zakres postępowania rozpoznawczego. Wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak wyżej wskazano, w zaskarżonej decyzji organ umorzył także postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek. Orzeczenie w tym zakresie zostało oparte na przepisie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 30 ustawy. Organ wywodził, że z art. 30 ustawy wynika kategoryczny zakaz merytorycznego orzekania w przedmiocie umorzenia takich składek. Strona tego twierdzenia nie kwestionowała, lecz podniosła, że niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 ustawy nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek, a organ nawet nie rozważył możliwości częściowego umorzenia.

Odnosząc się do przedstawionej wyżej interpretacji przepisu art. 30 ustawy Sąd stwierdza, że zasadnie organ wywodzi z tego przepisu zakaz merytorycznego orzekania w przedmiocie umorzenia wskazanych składek. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku I UK 360/07 z dnia 24 czerwca 2008 r. ustawa przewiduje w przepisie art. 28 i 29 możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odraczanie terminu ich płatności, a także rozkładanie tych płatności na raty. Jednakże z literalnego i niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych brzmienia art. 30 ustawy wynika, iż powyższe regulacje prawne nie znajdują zastosowania w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wskazanych w tym przepisie składek nie dotyczą ulgi w spłacie należności, tj. umorzenie, rozłożenie na raty i odroczenie terminu płatności. Ze sformułowania o braku zastosowania przepisów o ulgach wynika, że nie jest dopuszczalne podejmowanie w stosunku do tych składek jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 i 29 ustawy. Każde z tych rozstrzygnięć musiałoby być bowiem oparte na przepisie art. 28, którego zastosowanie zostało wyraźnie wyłączone. Ustawa wprowadza tym samym swoistą ochronę składek finansowanych przez pracowników.

Sąd stwierdza, że zasadnie również strona wywiodła, iż niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 ustawy nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 ustawy jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy.

Sąd stwierdza, że treść skarżonej decyzji wskazuje, że organ nie rozstrzygnął w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W tym orzeczeniu umorzono postępowanie w przedmiocie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, nie orzekając w przedmiocie innych należności niż składki. Jednak takie rozstrzygnięcie zostało zamieszczone w decyzji organu Nr [...] dnia [...]r. utrzymanej w mocy decyzją Nr [...] z dnia [...]r. Zarzut pozostawienia poza rozstrzygnięciem merytorycznym tej części należności nie jest więc zasadny. Jednakże Sąd mając na względzie okoliczność, iż tutejszy Sąd wyrokiem o sygn. akt I SA/Gl 628/12 z dnia 24 stycznia 2013 r. uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...]r. (a więc również rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych), uznał za konieczne uchylenie w całości decyzji Nr [...] z dnia [...] r. w celu umożliwienia organowi całościowego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien orzec mając na względzie ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku; w szczególności w zakresie granic sprawy administracyjnej i wyznaczonych przepisem art. 104 § 2 zasad jej załatwienia oraz kwalifikacji roszczeń w zakresie ich podzielności.

Mając na względzie wyżej opisane naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, orzekł jak w sentencji wyroku.