Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 483/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., Nr. [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Wójta Gminy w L. na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art. 5, art. 17 ust 1b, ust. 5 pkt 1 lit b, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26 ust. 3, art. 30, art. 32 ustawy 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2220) odmówił Pani E. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Panią M. R. z uwagi na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności matki wnioskodawczyni.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła Pani E. W. prosząc o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się podnosiła, że opiekuje się mamą, gdyż nie ma ona opieki ze strony pozostałego rodzeństwa. Mama choruje i potrzebuje opieki. Wnioskodawczyni zakwestionowała ustalenia wywiadu środowiskowego twierdząc, że codziennie dojeżdża do mamy, że matka jest niesprawna, nie jest prawdą, że samodzielnie załatwia swoje potrzeby oraz że ma pod opieką swoją niepełnosprawną siostrę. Wnioskodawczyni podnosiła, że robi mamie pranie, zakupy, kupuje leki, robi porządki, gotuje obiady. Dojeżdża do mamy 17 km w jedną stronę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lutego 2020r. na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2220) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości.

W motywach rozstrzygnięcia organ przytoczył przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie stwierdził, że organ I instancji bezzasadnie w niniejszej sprawie nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej. Zgodnie z pkt 2 tego wyroku: Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Dalej organ odwoławczy wskazał stan faktyczny sprawy zainicjowanej wnioskiem Pani E. W. o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności Nr [...] z dnia [...] listopada 2019r. w stopniu znacznym. Orzeczenie wydane jest na stałe. Pani M. R. jest wdową. Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo. Podczas rozmowy z Panią E. W. organ ustalił, że Pani M. R. ma ośmioro dzieci. W dniu [...].01.2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania Pani M. R., z którego wynika, że córka Pani E. W. zam. D. sprawuje opiekę doraźną, tj. dwa razy w tygodniu skupiającą się na robieniu zakupów i porządków. Córka E. przyjeżdża ok. 20 km do swojej matki Pani M. rowerem, 2 razy w tygodniu. Z wywiadu wynika również, że Pani M. R. jest osobą sprawną, samodzielną i nie wymaga całodobowej opieki. Pani M. sama robi zakupy. Większe zakupy raz w miesiącu pomaga jej robić wnuczka P. . Wnuczka posiada auto, którym przywozi zakupy. Pani M. sama udaje się do przychodni po recepty i leki. Pani M. nie korzysta ze specjalistycznych gabinetów lekarskich, leczy się u lekarza pierwszego kontaktu. Czynności dnia codziennego wykonuje sama, porusza się samodzielnie, przygotowuje posiłki, dba o higienę, ubiera się, sama robi pranie i sprząta. Pani M. pali w piecu, przynosi opał. Pani M. mieszka z niepełnosprawną siostrą i pomaga jej w czynnościach dnia codziennego, gotuje dla niej posiłki, pomaga dojść do toalety, pomaga się ubierać, pierze, sprząta. Z wywiadu wynika, że pani M. świadczy pomoc w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, swojej niepełnosprawnej siostrze, z którą zamieszkuje. Pani M. nie widzi możliwości przeprowadzenia się do córki E. bowiem opiekuje się niepełnosprawną siostrą, której nie może zostawić.

Kolegium dalej wskazało, że zgodnie art. 17 ust 1. pkt 4) ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkiem otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest bezwzględne sprawowanie opieki w sposób stały, ciągły i nieprzerwany przez opiekuna, ze względu na brak możliwości samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej, czyli niemożność samodzielnego zaspokojenia przez nią, własnych, codziennych potrzeb fizjologicznych i samoobsługowych, bez pomocy innej osoby. Organ podkreślał, że wnioskodawczyni nie mieszka ze swoją mamą. Pomiędzy miejscem zamieszkania opiekunki i jej podopiecznej jest ok 20 kilometrów odległości. Córka dojeżdża do matki rowerem, dwa razy w tygodniu, po 20 km w jedna stronę. Zgodnie z wywiadem środowiskowym przeprowadzonym przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania matki Strony wynika, iż córka "odwiedza" ją zaledwie dwa razy w tygodniu, sprawuje opiekę doraźną. Stałej, ciągłej i nieprzerwanej opieki nie potwierdził wywiad środowiskowy przeprowadzony u Pani M. R.. W takiej sytuacji nie można mówić o stałej, ciągłej i nieprzerwanej opiece, o której mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W związku z powyższym zdaniem organu odwoławczego Pani E. W. nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku sprawowania stałej, ciągłej i nieprzerwanej opieki nad matką Panią M. R.. Zdaniem Kolegium decyzja Wójta Gminy L. z dnia [...] stycznia 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, odpowiada prawu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu od powyższej decyzji złożyła Pani E. W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej wart. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

2. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1. pkt 4) u.ś.r. poprzez przyjęcie, że bezwzględnym warunkiem otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki w sposób stały, ciągły i nieprzerwany przez opiekuna ze względu na brak możliwości samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej.

3. zasad logicznego rozumowania prowadzące do przyjęcia, że skoro osoba wymagająca stałej/długotrwałej opieki sama się porusza oraz sama spożywa posiłki nie wymaga stałego/długotrwałego wsparcia ze strony osoby drugiej, zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu skarżąca argumentowała, że w niniejszej sprawie zachodzi przypadek rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca podkreślał, że nie pracuje zawodowo, a ze względu na dzielącą ją od miejsca zamieszkania matki odległość ok. 20 km i obowiązek opieki nad mężem, który przewlekle choruje - przyjeżdża do matki rowerem 2 razy w tygodniu. Skarżąca sprawuje opiekę nad swoją matką, przede wszystkim pomagając jej we wszystkich czynnościach życia codziennego, takich jak ubieranie się, mycie, wychodzenie na spacery, wizyty u lekarzy itp., a nadto prowadzi dom, tj. robi zakupy, pierze, sprząta, przyrządza wszystkie posiłki oraz zajmuje się sprawami urzędowymi. Można w sposób jednoznaczny stwierdzić, że jej obecność w życiu niepełnosprawnej matki jest niezbędna. Kolegium w swojej decyzji podkreśla, że skarżąca nie mieszka ze swoją matką a jedynie "odwiedza ja zaledwie 2 razy w tygodniu". Jednak z żadnego przepisu u.ś.r. nie wynika, aby warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wspólne zamieszkiwanie z osobą, nad którą sprawowana jest opieka. Tworzenie więc dodatkowych warunków, których nie przewiduje ustawa należy uznać za bezpodstawne. Ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonym osobom, w tym także takim, które mają obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z tego powodu, że nie da się to pogodzić ze sprawowaniem opieki. Oczywiste jest, że na osobach sprawujących opiekę mogą spoczywać także inne obowiązki rodzinne, które można wykonywać m.in. z uwagi na doraźną pomoc innych osób, wszystko zależy od konkretnych czynności, które są wykonywane przy osobie niepełnosprawnej.

Zdaniem skarżącej, przeprowadzony z Panią M. R. wywiad środowiskowy każe podnieść wątpliwość co do jej rzeczywistej niepełnosprawności. Wynika bowiem z niego, że jest osobą w pełni sprawną i samodzielną skoro sama robi zakupy, ubiera się, przygotowuje posiłki, pali w piecu, przynosi opał a nawet świadczy pomoc w zaspokojeniu potrzeb życiowych swojej niepełnosprawnej siostrze z którą zamieszkuje. Jednak to na wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej została oparta decyzja Kolegium. Zdaniem skarżącej wywiad został przeprowadzony w sposób niedokładny i pobieżny. Matka skarżącej choruje bowiem na demencję starczą i w czasie rozmowy z pracownikiem socjalnym nie opowiadała o czasie teraźniejszym, a o tym jak było kiedyś.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium z [...] lutego 2020r. i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Na wstępie wskazać należy, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten odpowiada prawu, albowiem organ odwoławczy nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego. Nie naruszono także norm ogólnych postępowania, to jest art. 7 k.p.a. do art. 10 k.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji czy decyzji organu I instancji. Zaskarżona decyzja spełnia wymogi przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że organy I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy z czynnym udziałem strony skarżącej. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy, który Sąd uznaje za własny i czyni podstawą do dalszych rozważań.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Wójt Gminy L., a za nim Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w zawiązku z opieką nad niepełnosprawną matką M. R..

Materialnoprawną podstawę orzekania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zwanej dalej "u.ś.r."), w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b tej ustawy.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl zaś art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z akt sprawy i co nie jest kwestionowane, skarżąca należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec M. R.), a matka skarżącej (ur. w 19[...] r.), nad którą sprawuje ona opiekę, legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] listopada 2019r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się fakt, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż nie dało się ustalić od kiedy niepełnosprawność matki skarżącej istnieje, co oznacza, że powstała "później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia". Z kolei Kolegium z powyższym stanowiskiem słusznie nie zgodziło się uznając, że przepis ten ze względu na niekonstytucyjność nie mógł być podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia, ale przyjęło, że taką podstawą powinien być przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. z uwagi na dostrzeżony przez organ brak związku przyczyno-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, co Sąd uwzględnił w niniejszej sprawie, wbrew zarzutom skargi, że na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, skarżącej może przysługiwać (po spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek) świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że nie zostało udokumentowane, aby niepełnosprawność osoby objętej opieką (matki skarżącej) powstała nie później niż do ukończenia przez niego 18. roku życia, względnie w trakcie jej nauki (do ukończenia 25. roku życia).

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Niewątpliwie skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. co do treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., a zatem od tego momentu art. 17 ust. 1b u.ś.r.- jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć zastosowania. Taki też pogląd ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 366/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyroki dostępne w Internecie w centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA).

W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił skutki niekonstytucyjności przepisu i prawidłowo wskazał, że powyższy wyrok TK ma zastosowanie w niniejszej sprawie.

Wobec tego, jak wskazało Kolegium, przyczyną odmowy przyznania Pani E. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w postaci braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z powyższego przepisu wynika, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, względem którego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

W niniejszej sprawie niesporne jest i Sąd tego nie kwestionuje, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w czynnościach życia codziennego, a skarżąca jej takiej pomocy udziela. Okoliczności te znajdują potwierdzenie wywiadzie środowiskowym oraz w aktualnym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, jak to wskazano z ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności datowanym od [...] października 2019 r.

Kwestią sporną pozostaje natomiast ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez skarżącą i związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a obowiązkiem sprawowania opieki nad matką.

Trzeba zaznaczyć, że świadczenia opiekuńcze, do których należy między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki. Zgodnie bowiem z cytowanym art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innych osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...).

Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Oceniając charakter sprawowanej przez stronę skarżącą opieki organy obu instancji zwróciły uwagę, że skarżąca nie świadczy tej opieki codziennie. Sama też skarżąca w skardze wskazała, że opiekuje się matką dwa razy w tygodniu, gdyż opiekuje się także mężem, który przewlekle choruje (k. 9 akt sąd.). Istotne okoliczności sprawy w tym zakresie ustalił organ I instancji w kwestionowanym wywiadzie środowiskowym w bezpośredniej rozmowie pracownika pomocy społecznej z Panią M. R., która osobiście oświadczyła, że córka przyjeżdża do niej dwa razy w tygodniu rowerem i ostatnio była w sobotę (akta adm. I inst.).

W ocenie Sądu słusznie przyjęło Kolegium, że skoro Pani M. czynności dnia codziennego wykonuje sama, porusza się samodzielnie, przygotowuje posiłki, dba o higienę, ubiera się, sama robi pranie, mniejsze zakupy i sprząta, pali w piecu, przynosi opał, gdy kończą się leki sama udaje się do przychodni po receptę do swojego lekarza - dr [...] - i wykupuje leki, a także pomaga w czynnościach dnia codziennego jeszcze bardziej niepełnosprawnej siostrze, że brak jest po stronie skarżącej spełnienia przesłanki konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji w takim zakresie, że skarżąca nie może podejmować lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Sąd nie kwestionuje, że skarżąca pomaga matce, co przyznała sama Pani M. , że córka robi jej duże zakupy, chętnie przyjmuje pomoc córki, ale w świetle tych okoliczności skarżąca nie jest zmuszona świadczyć tej pomocy w stopniu wymagającym rezygnację lub niepodejmowania zatrudnienia.

Zdaniem Sądu brak jest przesłanek do zakwestionowania rzetelności sporządzonego wywiadu środowiskowego sporządzonego przez pracownika socjalnego na podstawie bezpośredniej rozmowy z Panią M. i osobistych obserwacji pracownika w domu osoby niepełnosprawnej.

Nadto podkreślić należy, że ustalenia kwestionowanego przez skarżącą, wywiadu zgodne są z treścią, przedłożonego do skargi, zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2020r. wydanego właśnie przez lekarza Pani M. R. – dr K. S. - z którego wynika stan zdrowia Pani M. R., że znajduje się ona pod stałą opieką przychodni, jest leczona przewlekle farmakologicznie, nie rokuje poprawy, ale – co istotne - wymaga opieki i pomocy rodziny okresowo (k. 15 akt sąd.). Zatem sam lekarz, który na stałe opiekuje się osobą niepełnosprawną przyznaje, że Pani M. wymaga opieki rodzi - i to jest niesporne – ale okresowo.

W świetle powyższego przepisu i ustalonych przez organy okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, za prawidłową należało uznać ocenę organu odwoławczego, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stanowi "stałej" opieki i nie wyklucza całkowicie podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tych okolicznościach nie sposób odmówić trafności wywodom Kolegium, że zakres opieki udzielanej niepełnosprawnej matce nie mieści się w kategorii konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy wykonywanej w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Na tle brzmienia komentowanego przepisu zachodzi bowiem konieczność istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy okolicznością sprawowania faktycznej stałej i koniecznej opieki oraz spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Inaczej ujmując, to konieczność sprawowania stałej opieki a nie inne okoliczności (w tym opieka nad przewlekle chorym mężem) powinny być przyczyną niemożliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą. Jak wskazano powyżej, okoliczność tą Skarżąca przyznała sama w skardze, że nie pracuje zawodowo, ze względu na dzielącą ją od miejsca zamieszkania matki odległość ok 20 km i obowiązek opieki nad mężem, który przewlekle choruje, przyjeżdża o matki rowerem dwa razy w tygodniu. Tymczasem przedmiotowe świadczenie ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W tym miejscu dodać należy, że słusznie wskazała Skarżąca, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest obowiązek stałego zamieszkiwania skarżącej z osobę niepełnosprawną. Zatem okoliczność oddzielnego zamieszkiwania, nawet w miejscowości oddalonej o 20 km nie może przesądzać o odmowie przyznania tego świadczenia. Wśród przesłanek w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nie wymienił takiego warunku, zatem w okolicznościach niniejszej sprawy oddzielnie zamieszkiwanie nie było okolicznością wyłączająca przyznanie skarżącej żądanego świadczenia, a to że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stanowi koniecznej stałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ustalenia faktyczne organów zostały dokonane w ramach zebranych dowodów, w tym wywiadu środowiskowego, który w ocenie Sąd został sporządzony prawidłowo, a jego ustalenia zostały potwierdzone także przez inne dowody, w tym zaświadczenie lekarskie, które Skarżąca dołączyła do skargi.

W świetle powyższego przepisu i ustalonych przez organy okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, za prawidłową należało uznać ocenę Kolegium, że zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad matką nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a ta przesłanka warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W tym stanie sprawy skargę należało uznać za nieusprawiedliwioną, co skutkowało jej oddaleniem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w myśl art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z powyższym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W związku z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. skarżąca jest zwolniona od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z urzędu.