Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 70/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 6 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji dotyczącej przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2007 z naruszeniem prawa, po wznowieniu postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Dyrektor ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania pani M. Ś. (dalej jako skarżąca lub strona) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Kierownik BP ARiMR) nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

W dniu [...] maja 2007 r. pan R. Ś. (mąż skarżącej) złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolno środowiskowych na rok 2007. W przedmiotowym wniosku rolnik zadeklarował realizację pakietu S02 - rolnictwo ekologiczne w wariantach:

- S02a01 - uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności na powierzchni 2,16 ha,

- S02b01 - trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) na powierzchni 6.39 ha,

- S02d01- uprawy sadownicze, w tym jagodowe (bez certyfikatu zgodności) na powierzchni 4,08 ha.

Pan R. Ś. wnioskował również o przyznanie płatności za realizację pakietu P01 - Utrzymanie łąk ekstensywnych, w wariancie PO 1b Półnaturalne łąki dwukośne, na powierzchni 6,39 ha oraz pakietu G01 - Ochrona lokalnych ras zwierząt gospodarskich w wariancie G01b01 - koniki polskie deklarując do płatności 3 klacze. Wnioskodawca ubiegał się również o podwyższoną płatność z tytułu realizacji pakietów na obszarze Natura 2000.

W związku ze śmiercią męża, skarżąca złożyła w dniu [...] października 2007 r. wniosek o przyznanie płatności wraz z oświadczeniem o kontynuacji zobowiązań podjętych przez męża do końca okresu objętego zobowiązaniem i prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej.

Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową.

W dniu [...] sierpnia 2007 r. przeprowadzono kontrolę w gospodarstwie skarżącej, która wykazała rozbieżności w powierzchni działek deklarowanych we wniosku z ich rzeczywistym rozmiarem. Ustalono, że wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych dla wariantów S02b01(N2000), S02d01 oraz P01b(N2000) obejmował obszar odpowiednio 8,33 ha, 4,08 ha oraz 6,17 ha zaś w trakcie kontroli stwierdzono, że powierzchnie uprawione stanowią obszar 5,99 ha, 1,00 ha oraz 5,99 ha.. Raport z kontroli wpłynął do organu I instancji w dniu [...].4.2008r., a więc już po wydaniu decyzji przyznającej płatności. Analizując okoliczności związane ze stwierdzeniem nieprawidłowości zawartych we wniosku pomocowym organ odwoławczy stwierdził, że nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 68 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 pozwalające na odstąpienie od zmniejszenia przyznanych płatności. Wnioskodawczyni nie złożyła bowiem wniosku prawidłowego pod względem faktycznym oraz nie wykazała, że nie ponosi winy za stwierdzone w nim nieprawidłowości.

Postanowieniem z dnia [...].04.2010r. wydanym na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ I instancji wznowił postępowanie z powodu konieczności uwzględnienia wyników kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie w dniu [...] sierpnia 2007r.

W związku z tym, że raport z kontroli wpłynął do organu I instancji dnia [...] kwietnia 2008 r. ,a więc już po wydaniu decyzji przyznającej płatności, organ I instancji wydał dnia [...] kwietnia 2010 r. decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i o przyznaniu płatności w pomniejszonej wysokości. Decyzja ta została utrzymana w mocy rozstrzygnięciem organu II instancji z dnia [...] czerwca 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi M. Ś., wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt III SA/Po 693/10 ) uchylił w/w decyzje organów II i I instancji.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przedmiotem spornych stanowisk stron w niniejszej sprawie stały się ustalenia kontrolne dotyczące działek, oznaczonych jako działki "C" i "I". W raporcie z kontroli działki te zostały wskazane jako: nieużytek – działka C oraz jako nieużytkowana rolniczo – działka I. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mocą której działki te zostały wyłączone z dopłat, przytoczono jedynie wyniki kontroli, z których wynikało, że na przedmiotowych działkach nie prowadzono żadnej działalności rolniczej. W ocenie Sądu z uzasadnienia tego nie wynikało na podstawie jakich przesłanek sformułowana została powyższa ocena. Dysponując materiałem fotograficznym obrazującym stan przedmiotowych działek w trakcie kontroli, organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa miały obowiązek uzasadnić stanowisko o braku prowadzenia na nich działalności rolniczej, poprzez wskazanie stwierdzonych nieprawidłowości. Nieprawidłowości te- w ocenie Sądu- powinny zostać w uzasadnieniu decyzji opisane. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać informację o tym, jakie prace, w ramach programu rolnośrodowiskowego, należało na przedmiotowych działkach wykonać, oraz wyjaśnienie na jakiej podstawie stwierdzono, że prace te nie zostały przeprowadzone. Z zaskarżonej decyzji, poza stwierdzeniem, że na działkach tych nie prowadzono żadnej działalności rolniczej, nie wynikało jaki był ich stan w trakcie kontroli, a jaki powinien być gdyby prowadzono na nich działalność rolniczą, zgodną z obowiązkami wynikającymi z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt.

W wyroku wskazano również, że organy nie odniosły się do obowiązków wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Organy nie wyjaśniły, które z obowiązków wynikających z rozporządzenia nie zostały wykonane, oraz na podstawie jakich przesłanek to stwierdzono. Brak ustaleń w powyższym zakresie uniemożliwiał odniesienie się do zarzutów skarżącej, która wywodziła, iż obie wskazane w decyzji działki były użytkowane rolniczo w 2007 r.

Powyższy brak uniemożliwiał też ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i sprawił, że decyzja ta uchylała się spod kontroli. Brak ustaleń poczynionych przez organy administracji uniemożliwiał sądowi ocenę legalności decyzji bowiem powyższego braku we własnym zakresie sąd nie mógł wypełnić.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] marca 2008 r. z naruszeniem prawa.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, Organ II instancji utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W ocenie organu odwoławczego dane dotyczące działek wskazane we wniosku o płatności były niezgodne ze stanem faktycznym ustalonym w trakcie kontroli gospodarstwa. Organ stwierdził, że zaistniały w związku z tym podstawy do wznowienia postępowania wskazane w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Na podstawie wyników powyższej kontroli ustalono, że wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych dla wariantów S02b01(N2000), S02d01 oraz P01b(N2000) obejmował obszar odpowiednio 8,33 ha, 4,08 ha oraz 6,17 ha zaś w trakcie kontroli stwierdzono, że powierzchnie uprawione stanowią obszar 5,99 ha, 1,00 ha oraz 5,99 ha. Raport z kontroli wpłynął do organu I instancji w dniu [...].04.2008r., a więc już po wydaniu decyzji przyznającej płatności. Z powodu upływu 5 lat od wydania decyzji ostatecznej nie było podstaw do jej uchylenia, dlatego stwierdzono jej wydanie z naruszeniem prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji i zarzuciła nierzetelność kontroli przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2007 r. W ocenie skarżącej zdjęć działki dokonano pod jej nieobecność, wykonano je nadto przy ograniczonej widoczności znacznej części działki, co nie pozwala zgodzić się z ustaleniami raportu kontroli.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Po 1129/15) uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika BP ARiMR w P. z [...] stycznia 2015 r.

Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy uznał, że organy obu instancji nie wykazały istnienia okoliczności uzasadniających wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie. Sąd analizując sprawę wcześniej (wyrok z dnia 6 kwietnia 2011r.) wskazał na uchybienia w zakresie braku ustaleń faktycznych i prawnych organów, który uniemożliwił sądowi kontrolę legalności wówczas zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu obecnie organ szczegółowo uzasadnił podstawę wznowienia postępowania i omówił ustalenia faktyczne formułowane w oparciu o raport z kontroli gospodarstwa rolnego skarżącej. Zdaniem Sądu rozpoznającego skargę nie sposób zgodzić się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o istnieniu przesłanki wznowieniowej.

Sąd podzielił ustalenia organu, że fakt nieuprawiania działek zgodnie z wymogami prawa może być uznany za okoliczność nową i istniejącą w dacie wydawania decyzji oraz istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (jako warunkującą bezpośrednio kwestię formalną spełniania przesłanki do otrzymania wnioskowanych płatności). Z akt sprawy nie wynika jednak, że okoliczność ta nie była znana organowi I instancji w dacie wydania spornej decyzji. Sąd wywiódł, iż jak podawał sam organ powodem wznowienia postępowania były wyniki kontroli gospodarstwa przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2007r.- czyli przed wydaniem kwestionowanej decyzji z [...] marca 2008r. Sąd wskazał, że wprawdzie raport pokontrolny miał wpłynąć do organu dopiero w dniu [...] kwietnia 2008r. (co wynika z prezentaty) ale nie ma podstaw do przyjęcia tezy, że wyniki kontroli przeprowadzonej na zlecenie organu I instancji w dniu [...] sierpnia 2007r. (czyli ponad pół roku wcześniej) nie były znane organowi I instancji w dacie podejmowania decyzji. Sąd zwrócił uwagę, że za przyjęciem tezy przeciwnej przemawiają takie okoliczności jak zatwierdzenie raportu po kontroli formalnej [...].03.2008r., zatwierdzenie raportu w systemie [...].2008r., co wynikało z informacji jaką umieścił pracownik organu na ostatniej stronie raportu. Nadto z treści akt administracyjnych wynika, że już [...] października 2007r. upoważniona przez organ osoba spotkała się z producentem rolnym w sprawie omówienia wyników kontroli (notatka ze spotkania z producentem w sprawie omówienia wyników kontroli). Powyższe nie pozwala na przyjęcie tezy, że okoliczność jaką miały być wyniki kontroli, które organ uznał za podstawę dla swojego rozstrzygnięcia, nie były organowi znane wcześniej aniżeli dopiero z dniem wpływu dokumentu jakim był raport z kontroli.

W opinii Sądu zbyt arbitralnie przyjęto tezę o istnieniu przesłanki ustawowej uzasadniającej wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, opierając się wyłącznie na prezentacie wskazującej datę wpływu do Agencji dokumentu: raportu z kontroli. Organy obu instancji nie miały faktycznych podstaw do skorzystania z tego nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego i w konsekwencji wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] marca 2008 r. Sąd wskazał, że z akt sprawy nie wynika bowiem, że przed wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2008r. r. organ I instancji nie mógł wiedzieć o wynikach kontroli dokonanej na jego zlecenie w dniu [...] sierpnia 2007r. a w konsekwencji opierając się na omawianej tu przesłance nie mógł wznowić postępowanie i orzec jak w zaskarżonej decyzji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR w P. stwierdził wydanie decyzji nr [...] z [...] marca 2008 r. z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w powyższej decyzji, pierwotnie przyznającej płatność skarżącej, żądanie zostało uwzględnione w całości podczas gdy zgodnie z ustaleniami kontroli na miejscu w gospodarstwie rolnika z dnia [...].08.2007r. stwierdzono nieprawidłowości mające wpływ na ustalenie powierzchni uprawnionej do płatności w ramach poszczególnych pakietów:

- w Pakiecie P01b(N2000) -Półnaturalne łąki dwukośne na obszarze NATURA 2000 naliczono płatność do powierzchni 6,17 ha.

Zgodnie z Raportem z kontroli nr [...]/08 ustalono, że działki rolne: D, E, F, G i H, których powierzchnie deklarowane we wniosku wynosiły łącznie 6,17 ha, posiadają powierzchnię uprawnioną do płatności 5,99 ha (jest to suma powierzchni zmierzonych: 3,00 ha + 1,74 ha + 0,29 ha + 0,29 ha i 0,67 ha = 5,99 ha). Przyznano więc nienależnie płatność do 0,18 ha.

- w Pakiecie S02b01(N2000)-Trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) naliczono płatność do powierzchni 8,33 ha.

Zgodnie z Raportem z kontroli nr [...] ustalono, że działki rolne: C, D, E F, G i H, których powierzchnie deklarowane we wniosku wynosiły łącznie 8,33 ha, posiadają powierzchnię uprawnioną do płatności 5,99 ha (jest to suma powierzchni zmierzonych: 0,00 ha + 3,00 ha + 1,74 ha + 0,29 ha + 0,29 ha + 0,67 ha = 5,99 ha). Przyznano więc nienależnie płatność do 2,34 ha.

- w Pakiecie S02d01-Uprawy sadownicze w tym jagodowe (bez certyfikatu zgodności) naliczono płatność do powierzchni 4,08 ha.

Zgodnie z Raportem z kontroli nr [...] ustalono, że działki rolne: B i I, których powierzchnie deklarowane we wniosku wynosiły łącznie 4,08 ha, posiadają powierzchnię uprawnioną do płatności 1,00 ha (jest to suma powierzchni zmierzonych: 1,00 ha + 0,00 ha = 1,00 ha). Przyznano więc nienależnie płatność do 3,08 ha.

- w Pakiecie P01b-Półnaturalne łąki dwukośne przyznano płatność do powierzchni deklarowanej we wniosku, która była potwierdzona przez kontrolę na miejscu w całości.

- W Pakiecie G01b01-Koniki polskie przyznano płatność zgodnie z deklaracją rolnika.

Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że decyzja nr [...] z dnia [...] marca 2008r. Kierownika Biura Powiatowego w P. została wydana z naruszeniem prawa, a płatność dotycząca części wniosku odnośnie której stwierdzono nieprawidłowości w trakcie kontroli na miejscu, została przyznana nienależnie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w jej ocenie organ I instancji na dzień wydania decyzji z dnia [...] marca 2008 r. nie był w posiadaniu informacji o wynikach kontroli na miejscu w jej gospodarstwie. Wyniki kontroli znajdowały się wówczas w P. i zostały przesłane do organu [...] marca 2008 r.

Dodała, że działalność rolnicza była prowadzona od 2007 r. oraz, że nie jest prawdą by na działce "C" nie wykonywano zadań określonych dla pakietu S0201b na obszarze Natura 2000. Odwołująca podtrzymała stanowisko o niezasadności podważania przez organy ARiMR rozstrzygnięcia sprawy płatności za rok 2007.

Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie organu odwoławczego przyjęte przez Kierownika BP ARiMR w P. wyjaśnienia uznać należy za trafne. W odniesieniu do oceny zawartej w wyroku WSA z 28 grudnia 2016r. podał, że mając na uwadze różne etapy weryfikacji i kontroli formalnej raportu z kontroli na miejscu (nie analizowanej przez sąd) oraz obieg dokumentów między poszczególnymi komórkami (biurami) wchodzących w skład struktury organizacyjnej ARMiR doszedł ponownie do przekonania, iż przed datą wpływu ostatecznej wersji raportu z kontroli na miejscu do Biura Powiatowego w P. – organ I instancji nie znał wyników przeprowadzonej kontroli. W dniu [...] marca 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego w P. wydał stronie decyzję nr [...] przyznającą płatność rolnośrodowiskową w pełnej wysokości nie posiadając wiedzy o tym, że w dniu [...] sierpnia 2007 r. w gospodarstwie wnioskodawczyni przeprowadzono kontrolę na miejscu, która wykazała nieprawidłowości. W związku z tym Organ I instancji na dzień wydania tejże decyzji nie był w posiadaniu informacji o wynikach przeprowadzonej kontroli na miejscu. Wersja papierowa raportu znajdowała w Biurze Kontroli na Miejscu w P. jednostce podległej Dyrektorowi W. Oddziału Regionalnego. Dopiero w dniu [...] marca 2008 roku nastąpiło formalne zatwierdzenie raportu przez pracownika biura. Następnie w dniu [...] kwietnia 2008r. zatwierdzona wersja raportu z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie (nr dok. [...]) wpłynęła do Biura Powiatowego w P.. Organ odwoławczy wskazał, że sąd nie badał okoliczności związanych z procedurami związanymi z przeprowadzaniem kontroli, z których wynika, że odbywa się ona w kilku etapach i organ I instancji nie miał o nich wiedzy. Powyższe w opinii organu odwoławczego potwierdza, iż Kierownik Biura Powiatowego zasadnie wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w celu uwzględnienia wyników przeprowadzonej kontroli.

Dyrektor ARiMR podkreślił, iż upływ terminu przedawnienia nie skutkuje bezprzedmiotowością postępowania wznowieniowego i nie daje podstawy do jego umorzenia. Upływ 5-letniego terminu przedawnienia z art. 146 § 1 Kpa wyłącza możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy, co do istoty w razie stwierdzenia przez organ wystąpienia w sprawie przesłanki wznowienia, nie wyłącza natomiast konieczności dokonania oceny zaistnienia przesłanki wznowienia, którą w niniejszej sprawie stanowiły nowe, istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, nieznane organowi wydającemu decyzję. Tymi okolicznościami w sprawie był fakt zadeklarowania przez stronę większych powierzchni działek aniżeli wynosiły one w rzeczywistości.

W opinii organu odwoławczego nieprawidłowości dotyczące działek rolnych "C" oraz "I" zostały dostatecznie zobrazowane na zdjęciach oznaczonych jako: c58, c59, c60, a23, a24, a25, a26, a27 i nie budzą żadnych wątpliwości. Wyjaśnienia złożone przez inspektora terenowego wskazują również, iż dla obszaru działek rolnych "C", "I" w 2007 roku nie zostały spełnione warunki, dotyczące udzielenia płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (vide: art. 2 lit. c, lit. d Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003). Wobec tego obszary tych gruntów nie kwalifikują się do uzyskania Jednolitej oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej, a zatem nie kwalifikują się również do przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona podtrzymała zarzuty co do nierzetelności kontroli przeprowadzonej [...] sierpnia 2007 r. Dokonywano zdjęć działki pod nieobecność jej właściciela, zdjęcia wykonano przy ograniczonej widoczności znacznej części tej działki. Działka była w innym stanie niż sfotografowany jej fragment, prowadzono na niej prawidłową gospodarkę rolną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Na podstawie dyspozycji art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U, z 2012 poz. 270 dalej jako p.p.s.a.), rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Jest zatem uprawniony do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisami proceduralnymi. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały w postępowaniu wznowieniowym. Podstawą wznowienia postępowania stanowił przepis art. 145 § 1 pkt 5 kpa (nowe okoliczności).

Na wstępie rozważań podkreślić należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy posiada okoliczność, iż przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem dwukrotnego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. W pierwszym z wyroków z dnia 6 kwietnia 2011r. (III SA/Po 693/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylając obie decyzje uznał, że z uwagi na brak ustaleń uchylają się one spod oceny legalności. Wówczas nie upłynął 5 – cio letni termin przedawnienia z art. 146 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a i art. 145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.

Kolejnym wyrokiem z dnia 28 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Po 1129/15 uchylił decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARMiR z P. z dnia [...] września 2015r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w P. z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji dotyczącej przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2007 z naruszeniem prawa, po wznowieniu postępowania. W dacie wyrokowania upłynął już 5 – cio letni okres przedawnienia, który sanuje decyzję z [...] marca 2008r. w obrocie prawnym, tj. czyni niedopuszczalnym jej uchylenie. Upływ terminu przedawnienia nie stoi jednak na przeszkodzie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, co umożliwia ewentualne wystąpienie z roszczeniami odszkodowawczymi. Z uwagi na fakt, że na pełne stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa pozwala tylko rozstrzygnięcie istoty sprawy organy rozpoznające tego typu sprawy są zobligowane do jej dokonania.

W pierwszej kolejności istotne jest jednak ustalenie, czy zaszła przesłanka wznowieniom, którą w niniejszej sprawie organ wskazał jako przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 kpa.

Wskazać należy, że w w/w wyroku z 28 grudnia 2016r. Sąd pochylił się nad kwestią wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 KPA, wedle którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie administracyjne jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Sąd doszedł do wniosku, że organ nie miał podstaw do wznowienia postępowania na podstawie ww. przepisu. Sąd zwrócił uwagę, że z akt sprawy nie wynika, że przed wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2008 r. organ I instancji nie mógł wiedzieć o wynikach kontroli dokonanej na jego zlecenie w dniu [...] sierpnia 2007 roku. Wprawdzie raport pokontrolny miał wpłynąć do organu dopiero w dniu [...] kwietnia 2008 r., (co wynika z prezentaty) czyli kilka dni po wydaniu kwestionowanej decyzji, ale nie było podstaw do przyjęcia tezy, że wyniki kontroli przeprowadzonej na zlecenie organu I instancji pół roku przed wydaniem decyzji były znane organowi I instancji w dacie jej podejmowania. Nie było to bowiem możliwe do ustalenia w oparciu o akta administracyjne sprawy przedłożone przez organ. Sąd wskazał na daty prezenty ([...].04.2008r.) i daty na ostatniej stronie raportu ([...].03 i [...]. 2008r.), wskazał również na datę spotkania z producentem rolnym ([...].10.2007r.) Mając to na uwadze, sąd uchylił zaskarżone decyzje a sprawa została przekazana organowi do ponownego rozpatrzenia.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie (wyrok z dnia 21 marca 2014r., I GSK 534/12, dostępny pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konsekwencją oceny są wskazania, których celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia poprzez wskazania co do kierunku postępowania organów. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Związanie organów administracji publicznej oraz sądów oceną prawną zawartą w wyroku oznacza, że w tym zakresie nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w orzeczeniu sądowym, i zobowiązane są do podporządkowania się jej w pełnym zakresie (wyr. NSA z 19.10.2007 r., II FSK 1128/06, Legalis; wyrok NSA z 2.04.2008 r., I OSK 886/07; Legalis). Ocena prawna dotyczyć może w szczególności stanu faktycznego sprawy, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu do wydania danego rozstrzygnięcia. Związanie sądu w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyr. NSA z 18.5.2016 r., I OSK 2003/14). W orzecznictwie wskazuje się, że zasada związania organu ponownie rozpoznającego sprawę dotyczy zarówno sentencji orzeczenia, jak i jego uzasadnienia, w którym sąd wyraża ocenę prawną zaskarżonego aktu oraz udziela organom wskazań co do dalszego postępowania (tak: NSA w wyroku z 5.2.2008 r., II FSK 1649/06, dostępne pod adresem www.orzecznia.nsa.gov.pl ). Dodać należy również, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Należy podkreślić, że ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w przypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. (wyrok NSA z 21.03.2014r.)

Kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się więc do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd. Przystępując do jej dokonania, po przeanalizowaniu decyzji z dnia [...] listopada 2017 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. Sąd doszedł do wniosku, że organy nie zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia [...] grudnia 2016 r.

Sąd już wtedy przesądził, że w sprawie zbyt arbitralnie przyjęto wystąpienie przesłanki wznowienia postępowania, uznając, że w sprawie nie wyszły na jaw nowe okoliczności. I uznał, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wyniki kontroli przeprowadzonej na zlecenie organu I instancji w dniu [...] sierpnia 2007r. (czyli ponad pół roku wcześniej) nie były znane organowi I instancji w dacie podejmowania decyzji. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że na tle regulacji z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dowody i fakty stanowiące podstawę wznowienia postępowania muszą być nowe, tzn. nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Muszą więc stanowić nowość w konkretnym postępowaniu lub są to takie okoliczności, które musiały nie być znane organowi, przed którym toczyło się postępowanie (tak: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Po [...]. lex nr 1407919). W prawomocnym wyroku z 28 grudnia 2016 r. Sąd doszedł do wniosku, że z akt sprawy nie można wywnioskować, aby okoliczność jaką miały być wyniki kontroli w gospodarstwie skarżącej w 2007 r. (które organ uznał za podstawę swojego rozstrzygnięcia), nie były organowi znane wcześniej aniżeli dopiero z dniem wpływu dokumentu jakim był raport z kontroli. Mając to na uwadze podjęte ponownie w skarżonej decyzji rozważania zmierzające do uznania, że w sprawie wystąpiła podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego uznać należy za sprzeczne z wytycznymi zawartymi w wyroku z 28 grudnia 2016 r. W myśl bowiem art. 153 p.p.s.a. poczynione w ww. wyroku rozważania sądów były dla organów wiążące. Związanie to oznacza, że organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie mogą formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania. W ocenie Sądu organy nie zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku z 28 grudnia 2016 r., co skutkowało uchyleniem decyzji obu instancji.

W skarżonej decyzji organ zarzucił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zbadał okoliczności, dotyczących organizacji wewnętrznej i obiegu dokumentów w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, mającej uzasadnić późniejsze otrzymanie raportu przez organ (vide str. 9 decyzji organu II instancji). Czynienie takiego zarzutu uznać należy za bezzasadne i spóźnione. To czy sąd dokładnie opisał obieg dokumentów i obowiązujące w tym okresie przepisy regulujące zasady działania organu, czy też nie, nie oznacza, że okoliczności te nie były przez sąd badane. Organ wskazując w decyzji zasady przeprowadzania kontroli na miejscu nie wskazał, że pojawiły się one dopiero po wydaniu wyroku. Powołując się na ten obieg dokumentów, wskazujący, że organ I instancji w dacie wydania decyzji z [...] marca 2008r. nie znał wyników kontroli, bo ich nie zlecał ani nie koordynował organ rozpoznając sprawę w zaskarżonej decyzji związany orzeczeniem sądu, w istocie dokonał odmiennej oceny dowodów, które znajdowały się w aktach administracyjnych i podlegały ocenie przez sąd. Odmiennie niż sąd ocenił bowiem daty prezentaty, czy daty na ostatniej stronie raportu a także datę spotkania pracownika organu z producentem rolnym, a to w świetle bezwzględnie obowiązującej treść art. 153 p.p.s.a było niedopuszczalne. Organ nie wskazał, że w tym zakresie nastąpiła zmiana istotnych okoliczności faktycznych sprawy, które zaistniały po dniu wydania wyroku, a których organ nie znał ani nie miał możliwości podnieść prze uprawomocnieniem się wyroku z 28 grudnia 2016r. Podkreślić należy, że organ miał możliwość wywiedzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, czego nie uczynił. Tym samym wyrok Sądu z dnia 28 grudnia 2016 r. stał się prawomocny i wiążący dla organu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych nie są prawomocne w chwili ich wydania, więc jeśli strona nie zgadza się z oceną prawną wyrażoną w takim orzeczeniu, to powinna tę ocenę kwestionować poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. W przeciwnym razie, po uprawomocnieniu się orzeczenia, zawarte w nim poglądy będą wiążące wobec wszystkich podmiotów wymienionych w art. 170 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2017 r. sygn. II FSK 1461/17, Legalis), co nastąpiło w rozpoznawanej sprawie. Jak słusznie wskazał NSA, przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych i od woli stron postępowania zależy, czy środki te zostaną uruchomione. Jeśli więc strona z takiego środka nie skorzysta i doprowadzi do uprawomocnienia się wyroku sądu pierwszej instancji, to wówczas kwestie prawne przesądzone w takim orzeczeniu nie mogą być ponownie badane w tej samej sprawie. Nie można również dokonywać odmiennej oceny znanych i ocenionych faktów, jakimi w niniejszej sprawie było uznanie, że organ w chwili wydawania decyzji wyniki raportu nie były organowi I instancji znane, zakładając, że sąd ich nie badał. Skoro bowiem sąd oceniał, że nie zaszła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a z uwagi na fakt, że nie można przyjąć, że raport nie był znany organowi I instancji, ewentualny zarzut nie zbadania wszystkich okoliczności mógłby stanowić podstawę skargi kasacyjnej a nie ponownej oceny w rozpoznawaniu sprawy po wydaniu prawomocnego wyroku. Niezgodne bowiem z zasadami porządku prawnego, obowiązującymi w demokratycznym państwie prawnym, do których zalicza się także pewność i stabilność stosunków prawnych, byłoby podważanie stanowiska zawartego w prawomocnym wyroku, przy okazji rozpatrywania skargi na decyzję, wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, przy niezmienionym stanie prawnym i faktycznym. Jednakże, co należy podkreślić, odnosi się do kwestii wyraźnie przesądzonych w wydanym wyroku i wyraźnie w nim wyrażonych (wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 781/17, Legalis).

Mając to na uwadze Sąd rozpoznający sprawę doszedł do wniosku, że organy nie podporządkowały się ocenie prawnej poczynionej przez sąd w uzasadnieniu prawomocnego orzeczenia. Wobec tego należało stwierdzić, że doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy. Przy jej ponownym rozpoznaniu organy powinny wziąć pod uwagę powyższe rozważania i wytyczne Sądu. Wobec braku zaistnienia przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ powinien rozważyć wydanie rozstrzygnięcia o którym mowa w art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, należało orzec o uchyleniu decyzji obu instancji na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., do których zaliczał się uiszczony przez stronę wpis od skargi w wysokości [...] zł.