Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1714/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 16, art. 17 iart. 18
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. M., I. M., E. B., D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1796/16 w sprawie ze skargi B. M., D. M., E. B. i I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1796/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. M., D. M., E. B. i I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z [...] marca 2014 r., nr [...], Prezydent m.st. Warszawy orzekł o ustanowieniu na 99 lat użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego o pow. 980 m2, oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] na rzecz: R. B. w 12/24 części, T. K. w 4/24 części, J. J. w 4/24 części, J. C. w 2/24 części, A. S. w 1/24 części i A. K. w 1/24 części.

W dniu 14 kwietnia 2014 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wpłynął wniosek A. M. o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji. Wnioskodawca wskazał, iż nieruchomość została nabyta przez M. M. 25 stycznia 1949 r., a zatem w okresie trwania związku małżeńskiego z W. M. i stanowiła ich wspólny majątek dorobkowy. W tej sytuacji Prezydent m. st. Warszawy w sposób nieprawidłowy ustalił strony postępowania, pomijając następcę prawnego W. M.. Wnioskodawca wskazał, że spadek po W. M. nabyła B. M.. Natomiast spadek po B. M. nabył A. M. Wnioskodawca przedłożył odpis aktu małżeństwa nr [...] wystawiony przez Urząd Stanu Cywilnego w Warszawie, z którego wynika, że Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z [...] czerwca 1954 r. orzekł o rozwiązaniu przez rozwód małżeństwa zawartego przez W. M. i M. T.

Decyzją z [...] stycznia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] marca 2014 r. W uzasadnieniu przytoczyło treść art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Wskazało, że ustalenie kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku było i jest obowiązkiem organów administracji publicznej prowadzących postępowania w trybie dekretu w związku z czym kwestia ta nie może być przedmiotem ustaleń sądów powszechnych. Również obowiązkiem organu rozpatrującego żądanie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania własności czasowej (użytkowania wieczystego) jest jednoznaczne ustalenie kręgu osób, które są byłymi właścicielami nieruchomości bądź ich spadkobiercami oraz osób, które są aktualnymi właścicielami tych nieruchomości, a także osób, które są właścicielami lokali wykupionych w budynkach zlokalizowanych na takich nieruchomościach. Wobec tego kwestia czy w istocie przedmiotowa nieruchomość była częścią majątku dorobkowego M. M. i W. M. powinna podlegać analizie, zaś Prezydent tego obowiązku nie dopełnił.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją złożyli: M. J. oraz R. B. Podnieśli, że M. M. kupiła przedmiotową nieruchomość za środki pochodzące z jej majątku odrębnego, a ponadto małżeństwo pomiędzy M. M. a W. M. jest prawdopodobnie nieważne.

Pismem z 30 listopada 2015 r. Kolegium zostało zawiadomione o śmierci A. M., który zmarł 12 stycznia 2015 r.

Postanowieniem z [...] stycznia 2016 r., nr [...] Kolegium zawiesiło postępowanie do czasu ustalenia następstwa prawnego po A. M.

Wnioskiem z 3 czerwca 2016 r. B. M., E. B., D. M. i I. M. zwróciły się o podjęcie postępowania, przedkładając postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z [...] lutego 2016 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po A. M.

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie: 1) podjęło zawieszone postępowanie; 2) uchyliło w całości decyzję z 7 stycznia 2015 r.; 3) umorzyło w całości postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] marca 2014 r., nr [...]. Rozpoznając sprawę Kolegium uznało, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Organ przytoczył treść art. 156 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i podniósł, że przesłanki wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą być stosowane zamiennie. System weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych jest oparty na zasadzie niekonkurencyjności. Naruszenie wyłączności stosowania określonego trybu nadzwyczajnego weryfikacji decyzji stanowi w konsekwencji rażące naruszenie prawa. Zdaniem Kolegium zarzut naruszenia uprawnień procesowych A. M. poprzez pozbawienie go możliwości udziału w postępowaniu może uzasadniać wyłącznie żądanie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie stwierdzenia nieważności decyzji z powołaniem się na przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stanowisko to zgodne jest z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego

Kolegium podniosło, że we wniosku z 14 kwietnia 2014 r. A. M., który nie był stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji Prezydenta m.st. Warszawy, wyraźnie wskazał, iż decyzja ta została wydana z pominięciem niektórych stron postępowania - a zatem powołał się na przesłankę wznowienia postępowania, która nie może być podstawą postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Następnie do akt sprawy złożony został odpis aktu małżeństwa pomiędzy W. M. i M. M. (z d. T.). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów również jest przesłanką wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wobec tego, w ocenie Kolegium, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: B. M., E. B., D. M. oraz I. M. Zaskarżonej decyzji zarzuciły mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu podniosły, że A. M., składając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] marca 2014 r., podniósł, że przedmiotowa decyzja wydana została z rażącym naruszeniem art. 7 dekretu warszawskiego, art. 16, art. 17 i art. 18 ustawy z 29 maja 1946 r. - prawo małżeńskie majątkowe, art. 21 §1 ustawy z 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny oraz art. X ustawy z 27 czerwca 1950 r. przepisy wprowadzające kodeks rodzinny. Podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy nie był brak udziału w postępowaniu administracyjnym (jak błędnie ustaliło SKO), ale rażące naruszenie przytoczonych wyżej przepisów prawa.

Skarżące zarzuciły, że organ nadzoru nie dokonał analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji pod kątem naruszenia wskazanych przez wnioskodawcę przepisów prawa. Organ ograniczył się jedynie do ustalenia, iż brak uczestnictwa w postępowaniu stanowi przesłankę wznowieniową, a nie nieważnościową i jedynie na tej podstawie uchylił decyzję z [...] stycznia 2015 r. oraz umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Działanie to narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

Nadto z treści art. 158 k.p.a. wynika wprost, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może zostać zakończone jedną z trzech rodzajów decyzji - stwierdzającą nieważność, odmawiającą stwierdzenia nieważności albo decyzją stwierdzającą wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Nie ma zatem podstaw prawnych do wprowadzania innego rodzaju decyzji w zależności od tego, z czyjej inicjatywy postępowanie zostało wszczęte. Dopiero niemożność orzekania o istocie sprawy umożliwia, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

W ocenie skarżących zaskarżona decyzja jest błędna, gdyż decyzja Prezydenta m.st. Warszawy wydana została z rażącym naruszeniem art. 7 dekretu warszawskiego, przepisu art. 16, art. 17 i art. 18 ustawy z 29 maja 1946 r.- prawo małżeńskie majątkowe, przepisu art. 21 § 1 ustawy z 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny oraz przepisu art. X ustawy z 27 czerwca 1950 r. przepisy wprowadzające kodeks rodzinny. Skarżące podniosły, że skoro nieruchomość przy ul. P. nabyta została w czasie trwania małżeństwa M. i W. M., to bezsprzecznie stanowiła ona wspólny majątek obojga małżonków. Również prawa i roszczenia wynikające z przepisów dekretu warszawskiego w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości stanowiły zatem wspólny majątek obojga małżonków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, pomimo nieprawidłowego uzasadnienia. W ocenie tego Sądu wadliwość uzasadnienia nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia. Sąd ten, przytaczając art. 157 § 2 k.p.a. stwierdził, że legitymację do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który wykaże, że kwestionowana decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku (art. 28 k.p.a.). Ustalenie interesu prawnego osoby uczestniczącej w postępowaniu administracyjnym następuje w wyniku konkretyzacji właściwego przepisu prawa materialnego.

A. M. wniósł o "uchylenie/stwierdzenie nieważności" decyzji Prezydenta Miasta st. Warszawy z [...] marca 2014 r., w którym to postępowaniu zakończonym wyżej powołaną decyzją nie brał udziału. W uzasadnieniu podniósł, że nieruchomość została nabyta przez M. M. w czasie trwania małżeństwa z W. M. Na podstawie tego wniosku organ wszczął postępowanie nadzorcze i decyzją z [...] stycznia 2015 r. stwierdził nieważność decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] marca 2014 r. W toku postępowania nadzorczego Kolegium uznało, że nabyta 25 stycznia 1949 r. przez M. M. nieruchomość wraz z roszczeniami dekretowymi stanowiła majątek wspólny obojga małżonków, jako nabyty w czasie trwania małżeństwa. W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższe ustalenia dokonywane przez organ administracji są niedopuszczalne i jedynie sąd powszechny może takie czynić, bowiem jest to sprawa cywilna.

Do akt administracyjnych złożony został akt notarialny nabycia przez M. M. nieruchomości przy ul. P. w Warszawie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu z aktu tego nie wynikało, ażeby nieruchomość była nabyta do majątku wspólnego lub ze środków pochodzących z majątku dorobkowego małżeńskiego. Notariusz, wnioskując pismem z 31 stycznia 1949 r. o wpis prawa własności do księgi wieczystej, wniósł o wpisanie M. M. jako właścicielki nieruchomości na podstawie przedstawionego aktu notarialnego, do czego jednak nie doszło z uwagi na wpis jako właściciela Skarbu Państwa. W ocenie tego Sądu akt małżeństwa nie może być wystarczającym dowodem do wykazania legitymacji do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego dotyczy dotychczasowego właściciela gruntu i prawnych następców właściciela. A. M. nie należy do kręgu spadkobierców po M. M. Zarówno wnioskodawca, jak i skarżące nie przedstawili orzeczenia sądu powszechnego, z którego by wynikało, że nieruchomość stanowiła majątek wspólny małżonków M. Wobec tego postępowanie nadzorcze zostało wszczęte z wniosku osoby nie mającej przymiotu strony.

Skoro decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] stycznia 2015 r. została wydana na skutek wniosku osoby nie mającej przymiotu strony w rozumieniu art. 7 ust.1 dekretu warszawskiego w zw. z art. 28 k.p.a., to prawidłowo Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło w całości decyzję z [...] stycznia 2015 r. i umorzyło w całości postępowanie pierwszej instancji

W ocenie Sądu pierwszej instancji chybiony jest także zarzut naruszenia zaskarżoną decyzją przepisu art. 158 k.p.a. Gdy postępowanie wszczęte zostanie na skutek wniosku osoby nie mającej przymiotu strony, to organ, o ile wszczął postępowanie, nie ma uprawnień do rozstrzygania sprawy co do istoty, lecz zobligowany jest umorzyć je na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd ten jest ugruntowany.

Odnośnie zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd pierwszej instancji wskazał, że bez względu na to jaka była treść żądania A. M., to wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia było niedopuszczalne w związku z czym Kolegium prawidłowo zaskarżoną decyzją uchyliło w całości decyzję z [...] stycznia 2015 r. i umorzyło w całości postępowanie pierwszej instancji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły I. M., B. M., E. B. i D. M., domagając się uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokowi zarzuciły:

1. na podstawie przepisu art. 174 pkt 1) p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. przepisu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 16, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 29 maja 1946 r. prawo małżeńskie majątkowe, art. 21 §1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. kodeks rodzinny oraz art. X ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. przepisy wprowadzające kodeks rodzinny poprzez błędne uznanie, iż A. M. nie posiada interesu prawnego do zainicjowania postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], a co zatem błędne uznanie, iż wniosek o stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji pochodzi od osoby nie mającej przymiotu strony w konsekwencji czego błędne uznanie, iż wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia było niedopuszczalne skutkiem czego oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2016 r., znak: [...],

2. na podstawie przepisu art. 174 pkt 2) p.p.s.a. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisu art. 151 p.p.s.a., poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy istniały przesłanki do uchylenia skarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2016 r., znak [...].

W uzasadnieniu skarżące kasacyjnie rozwinęły powyższe zarzuty, wskazując, że nieruchomość przy ul. P. w Warszawie nabyta została w trakcie trwania małżeństwa M. i W. M. i stanowiła wspólny majątek obojga małżonków. Z treści umowy zakupu tej nieruchomości nie wynika, że została nabyta do majątku osobistego M M. Zatem również prawa i roszczenia wynikające z przepisów dekretu warszawskiego w stosunku do powyższej nieruchomości stanowiły majątek wspólny obojga małżonków, a wynika to z domniemania prawnego z art. 18 dekretu z dnia 29 maja 1946 r. prawo małżeńskie i art. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. kodeks rodzinny. W ocenie skarżących, skoro kwestia współwłasności przedmiotowej nieruchomości po stronie W. M. jest objęta domniemaniem prawnym, które nie zostało obalone, to jego następcy prawni posiadają przymiot strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym restytucji tejże nieruchomości.

W odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną J. J. wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że brak jest przesłanek prawnych dla stwierdzenia, że nieruchomość przy ul. P. w Warszawie stanowiła majątek obojga małżonków.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. Wskazać należy, że przepis art. 151 p.p.s.a. jest przepisem regulującym treść rozstrzygnięcia sądu w przypadku, gdy nie zostały potwierdzone zarzuty naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym. Skuteczność zarzutu naruszenia tego przepisu w skardze kasacyjnej zależy od wykazania zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Orzeczenie oddalające skargę nie jest bowiem skutkiem zastosowania jedynie art. 151 p.p.s.a., lecz następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakazujących sądowi takie ustalenia poczynić. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że przepis art. 151 p.p.s.a. ma charakter wynikowy i stanowi efekt dokonanej kontroli sądowej zaskarżonego aktu. Skarżący kasacyjnie musi połączyć ten przepis z innymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, których naruszenie, w jego ocenie, skutkowało właśnie nieprawidłowym wynikiem przeprowadzonej kontroli sądowoadministracyjnej. Stawiając zarzut jego naruszenia należy go zatem powiązać z innymi konkretnymi przepisami. Podnosząc w niniejsej sprawie zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. skarżące kasacyjnie nie połączyły omawianego przepisu prawa z innymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, których naruszenie, w ich ocenie, skutkowało właśnie nieprawidłowym wynikiem przeprowadzonej kontroli sądowoadministracyjnej.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. Skarżące kasacyjnie zarzuciły, że Sąd pierwszej instancji naruszył prawo materialne przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. przepis art. 28 k.p.a. w zw. z art. 16, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 29 maja 1946 r. prawo małżeńskie majątkowe, art. 21 §1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. kodeks rodzinny oraz art. X ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. przepisy wprowadzające kodeks rodzinny poprzez błędne uznanie, że A. M. nie posiada interesu prawnego do zainicjowania postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], a co zatem błędne uznanie, że wniosek o stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji pochodzi od osoby nie mającej przymiotu strony w konsekwencji czego błędne uznanie, że wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia było niedopuszczalne, skutkiem czego Sąd ten oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2016 r., znak: [...].

Prawidłowo, rozpatrując sprawę, Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Legitymację do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który wykaże, że kwestionowana decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku (art. 28 k.p.a.). Ustalenie interesu prawnego osoby uczestniczącej w postępowaniu administracyjnym następuje w wyniku konkretyzacji właściwego przepisu prawa materialnego.

Z prawidłowych i niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że Prezydent m. st. Warszawy decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. orzekł o ustanowieniu na lat 99 użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego przy ul. P. w Warszawie, oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] na rzecz R. B. w udziale wynoszącym 12/24 części, T. K. w udziale wynoszącym 4/24 części, J. J. w udziale wynoszącym 4/24 części, J. C. w udziale wynoszącym 2/24 części, A. S. w udziale wynoszącym 1/24 części i A. K. w udziale wynoszącym 1/24 części.

W dniu 14 kwietnia 2014 r. A. M. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydent m. st. Warszawy nr [...], wskazując na rażące naruszenie prawa, tj. art. 7 dekretu z dnia 25 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), dalej: dekret warszawski, art. 16, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 29 maja 1946 r. - Prawo małżeńskie majątkowe (Dz.U. Nr 31, poz. 196) , art. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308) oraz art. X ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Przepisy wprowadzające kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 309). W ocenie wnioskodawcy organ błędnie ustalił, komu przysługiwała własność nieruchomości przy ul. P. w Warszawie w dacie wejścia w życie przepisów dekretu warszawskiego, w konsekwencji czego błędnie ustalił krąg spadkobierców dawnych właścicieli i przyznał prawo użytkowania wieczystego nieruchomości jedynie na rzecz spadkobierców M. M. z jednoczesnym pominięciem spadkobierców W. M.

Zgodnie z art. 7 dekretu warszawskiego dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. W odniesieniu do nieruchomości przy ul. P. w Warszawie wniosek w trybie art. 7 dekretu warszawskiego złożony został w terminie.

Decyzja Prezydenta m. st. Warszawy nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. została wydana na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego. Przepis ten w ust. 1 dotyczy dotychczasowego właściciela gruntu i prawnych następców właściciela. A. M. nie należy do kręgu spadkobierców po M. M. Trafnie zauważa Sąd pierwszej instancji, że zarówno wnioskodawca, jak i skarżące nie przedstawili orzeczenia sądu powszechnego, z którego by wynikało, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła majątek wspólny małżonków M. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżących kasacyjnie, wniosku takiego nie można też wywieść z przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze kasacyjnej, których zarzut naruszenia dotyczy.

Zgodnie z art. 16 dekretu z dnia 29 maja 1946 r. prawo małżeńskie majątkowe, majątek osobisty małżonka stanowią: 1) majątek, jaki małżonek miał w chwili powstania ustroju ustawowego; 2) majątek nabyty przez spadek, zapis, darowiznę lub los; 3) majątek uzyskany w zamian dotychczasowego majątku osobistego; 4) przyrost wartości majątku osobistego; 5) przedmioty osobistego użytku, jak ubranie, bielizna oraz przedmioty potrzebne do wykonywania zawodu; 6) prawa niezbywalne oraz prawda związane ściśle z osobą małżonka, jako to: prawo autorskie, służące małżonkowi jako twórcy, prawo wynalazcy, roszczenia z tytułu naprawienia doznanej szkody osobistej lub zadośćuczynienia za krzywdę moralną. W myśl art. 17 §1 ww. dekretu majątek, nie stanowiący majątku osobistego, jest dorobkowym, a zgodnie z art. 18 - w razie wątpliwości majątek uważa się za dorobkowy.

Przepis art. 21 §1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny stanowi, że przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Natomiast zgodnie z art. X ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. przepisy wprowadzające kodeks rodzinny, przepisy kodeksu rodzinnego stosuje się do stosunków nim objętych, chociażby powstały przed jego wejściem w życie, jeżeli przepisy poniższe inaczej nie stanowią.

Trafnie zauważają skarżące kasacyjnie, że z faktu nabycia nieruchomości położonej przy ul. P. w Warszawie w trakcie trwania małżeństwa M. i W. M., co wynika z aktu zawarcia małżeństwa załączonego do akt postępowania administracyjnego, można wywieść, że w świetle art. 21 §1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny nieruchomość ta – zgodnie z wynikającym z ww. przepisu prawa domniemaniem - stanowiła wspólny majątek obojga małżonków. Domniemanie to zostało jednak w niniejszym postępowaniu obalone aktem notarialnym z 25 stycznia 1949 r., z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość wraz z prawami i roszczeniami dekretowymi została nabyta przez M. M. Z aktu tego nie wynikało, ażeby przedmiotowa nieruchomość została nabyta do majątku wspólnego. Również notariusz, wnioskując o wpis do księgi wieczystej prawa własności wniósł o wpisanie M. M. jako właścicielki nieruchomości na podstawie przedstawionego aktu notarialnego, do czego jednak nie doszło z uwagi na wpis jako właściciela Skarbu Państwa. Z powyższego wynika, że na etapie postępowania administracyjnego doszło do obalenia ww. aktem notarialnym domniemania prawnego wynikającego z art. 21 §1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że przedłożony do akt sprawy akt małżeństwa małżonków M. nie może być wystarczającym dowodem do wykazania legitymacji do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego. Trafnie także Sąd ten zauważa, że do ustalania czy dany składnik majątkowy stanowił majątek wspólny małżonków, właściwy jest sąd powszechny w postępowaniu o podział majątku dorobkowego lub dział spadku, a nie organy administracji. Sprawa bowiem, której przedmiotem jest podział majątku dorobkowego, w trakcie której czynione są ustalenia mające na celu ustalenie składu tego majątku, jak również sprawa, której przedmiotem jest dział spadku, w trakcie której dokonywane są ustalenia dotyczące składu masy spadkowej, są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania właściwy jest wyłącznie sąd powszechny.

W świetle powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, że rozpoznając niniejszą sprawę Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art. 28 k.p.a. w zw. z art. 16, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 29 maja 1946 r. prawo małżeńskie majątkowe, art. 21 §1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. kodeks rodzinny oraz art. X ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. przepisy wprowadzające kodeks rodzinny. Prawidłowo bowiem w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, które nie zostały skutecznie podważone, Sąd ten przyjął za organem odwoławczym, że A. M. nie posiada interesu prawnego do zainicjowania postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], a co zatem idzie, że wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji pochodził od osoby nie mającej przymiotu strony, w konsekwencji czego trafnie przyjął, że wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydenta m.st. Warszawy i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia było niedopuszczalne, skutkiem czego prawidłowo Sąd ten oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2016 r., znak: [...].

Skoro zatem skarga kasacyjna okazała się niezasadna, podlegała ona oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.