Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 760/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6540
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 87/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

M. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazywał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody w kwocie [zł miesięcznie. Jego żona jest współwłaścicielem i prezesem N. Sp. z o.o. w W., która to spółka jest obecnie bankrutem i nie generuje dochodów. Ponadto skarżący podał, że jest osobą bezrobotną i bez prawa do zasiłku. Oświadczył również, że posiada dwa mieszkania w W. o powierzchni [...] m2 i [...] m2 oraz działkę budowlaną w W. w Dzielnicy B. o powierzchni [...] m2, natomiast nie posiada oszczędności.

Wnioskodawca zaznaczył ponadto, że posiada kredyt mieszkaniowy, w kwocie – [...] tys. Euro z terminem spłaty do 2027 r. Miesięczna rata kredytu wynosi ok. [...] Euro, a jej wysokość jest uzależniona od tabeli kursowej banku i stopy LIBOR. Jednocześnie podnosił, że z uwagi na przekroczony dochód na 1 osobę w rodzinie o [...] zł, nie przysługuje mu pomoc z ośrodka pomocy społecznej.

W ślad za złożonym wnioskiem skarżący przesłał do Sądu w dniu 23 marca 2015 r. korespondencję zawierającą nieczytelne kopie dokumentów które, jak to określił, dotyczą sytuacji finansowej jego rodziny, a które nie mogły zostać uwzględnione z uwagi na dostarczenie ich za pomocą poczty elektronicznej.

Postanowieniem z dnia 14 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówił M. M. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie.

W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd Wojewódzki – powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a.", stwierdził, że wnioskodawca, pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie wykazał, iż jego sytuacja materialna uzasadnia udzielnie mu pomocy w tej formie.

Sąd uznał, że zadeklarowany przez skarżącego dochód miesięczny w gospodarstwie domowym nie jest znaczny. Istotnym dla powyższej oceny jednak pozostawało, że jest on posiadaczem trzech nieruchomości: działki budowlanej oraz dwóch mieszkań, z pośród których jedno wynajmuje uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, przeznaczany na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz opłatę czynszu w wysokości [...] zł.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, sam fakt posiadania majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wykluczał możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Stan majątkowy bowiem to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym.

Ponadto również fakt spłacania kredytu, nie mógł zostać uznany za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem ww. wniosku, bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Przedkładanie – zdaniem Sądu - należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa. W sytuacji zatem, gdy skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, może także ponosić koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania nie są znaczne.

Sąd Wojewódzki zaznaczył przy tym, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami jego prowadzenia i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien był więc uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie mogła skutkować uwzględnieniem jego wniosku.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, z akt sprawy nie wynikało również, aby skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy, co sugeruje, iż ma on w związku w tym możliwość podjęcia zatrudnienia. Sama przy tym okoliczność zarejestrowania skarżącego w Urzędzie Pracy, jako osoby bezrobotnej i nieotrzymanie jeszcze żadnej propozycji pracy, nie oznaczało aktywnego jej poszukiwania. Nieusprawiedliwione zaś niewykorzystywanie możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowanie działalności zarobkowej, powodowało, że przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone.

Sąd Wojewódzki podkreślił również, że z urzędu powziął informację, iż żona skarżącego nabyła i posiada prawa do [...] udziałów kapitału zakładowego N. Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej [...] Skarżący wprawdzie oświadczył, że na podstawie aktu notarialnego z dnia [..] grudnia 2007 r. on i jego żona ograniczyli obowiązującą ich wspólność ustawową w ten sposób, że dokonali częściowego podziału majątku wspólnego tak, że wszystkie prawa wynikające z [...] udziałów kapitału zakładowego [...] Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej [...] aktualnie stanowią majątek osobisty M. M., jednak fakt częściowego podziału majątku wspólnego nie miał znaczenia dla niniejszej sprawy, jak również podnoszona przez skarżącego okoliczność, że Spółka nie generuje dochodów.

Sąd wskazał również, że nieprzedłożenie przez skarżącego w formie papierowej – pomimo wezwania Przewodniczącego - przesłanych przez niego wcześniej w formie elektronicznej dokumentów dotyczących - jak sam skarżący stwierdził - sytuacji finansowej jego rodziny, świadczyło o braku z jego strony chęci współpracy z Sądem. W sytuacji zatem, gdy skarżący w wyznaczonym terminie nie uzupełnił złożonego pisma, a ponadto informacje ujawnione w treści urzędowego formularza nie dawały podstawy do uznania, że przysługuje mu prawo pomocy, nie można było jego żądania uwzględnić.

M. M., w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosił, że jest ono nieprawidłowe.

Skarżący stwierdził, że w terminie, w którym został wezwany do uzupełnienia braku fiskalnego skargi, nie miał możliwości zbycia mieszkania, celem pozyskania środków na uiszczenie wpisu. Podkreślił poza tym, że sprzedaż mniejszego mieszkania jest niemożliwa w sytuacji, gdy jego najem generuje jedyne źródło dochodu. Większe mieszkanie jest zaś "niesprzedawalne". Trudno ponadto jest je wynająć.

Odnosząc się do wymienionej we wniosku działki, skarżący wskazywał, że jest ona przedmiotem toczącego się przed Sądem Rejonowym postępowania i gdy zapadnie wyrok zgodny z żądaniem pozwu, straci ona prawdopodobnie charakter budowlany.

Skarżący wskazał ponadto, że nie "szukał w WSA pracy, gdyż nie spełniał podanych w ofertach warunków". Twierdzenie jednak, że pracy aktywnie nie poszukiwał jest błędne. Został on bowiem ukarany przez Urząd Pracy za domaganie się ofert czy szkoleń. Sprawa w tym przedmiocie jest zaś rozpoznawana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.

Nawiązując do posiadanych przez żonę skarżącego udziałów w spółce, M. M. zaznaczył, że obecnie przeciwko jego żonie toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę [...] zł. Wskazana kwota nie tylko przekracza kapitał zakładowy spółki, lecz również jej utrata spowoduje znaczne uszczuplenie majątku skarżącego i członków jego rodziny.

Zdaniem skarżącego, Sąd Wojewódzki nie wziął też pod uwagę, że przyczyną złożenia przez niego tak dużej liczby skarg były nieprawidłowe działania pracowników IPN.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub częściowym - gdy udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wymieniony przepis jednoznaczne określa kryterium dokonywanej przez sąd w tym zakresie oceny. Z jego treści wynika bowiem, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd I instancji właściwie ocenił złożony przez niego wniosek. Chociaż bowiem miesięczny dochód, osiągany przez gospodarstwo domowe skarżącego nie jest znaczny, to jednak skarżący jest posiadaczem trzech nieruchomości o znacznej wartości. Okoliczność ta – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – z zasady zaś wykluczała możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych.

Trzeba również zaznaczyć, że skarżący, decydując się na wszczęcie sprawy sądowej, a zwłaszcza sprawy w której brak jest sztywnego terminu do wniesienia skargi, powinien był liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki, zwłaszcza jeżeli prowadzi tak rozległą działalność skargową jak opisał to w złożonym przez siebie zażaleniu. Skoro środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie mogła powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać.

Z tego też powodu podniesiony w zażaleniu zarzut dotyczący krótkiego terminu w którym skarżący musiałby sprzedać jedną z należących do niego nieruchomości, trzeba uznać za nieuzasadniony.

Identyczne stanowisko należało odnieść do zgłoszonego przez skarżącego argumentu o toczącym się postępowaniu sądowym, którego przedmiotem, jest wymieniona we wniosku działka. Abstrahując od lakoniczności użytych przez M. M. na tym tle sformułowań, należy wskazać, iż zmiana przeznaczenia nieruchomości nie powoduje, że przestaje ona wchodzić w skład jego aktywów. Poza tym, przytaczanie ww. okoliczności dopiero na etapie postępowania zażaleniowego, jako spóźnione, nie mogło odnieść zamierzonego skutku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej - choćby dorywczej. Z akt sprawy nie wynikało, aby był on całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy. Należało zatem uznać, że skarżący może podjęć jakąkolwiek działalność zarobkową, również poszukując zatrudnienia "na własną rękę", a nie tylko polegać na działalności Urzędu Pracy. Skarżący jednak nie wykazał, iż czynił wszelkie możliwe starania mogące przeciwdziałać takiemu stanowi rzeczy. Brak nieusprawiedliwionej inicjatywy w tym zakresie wyklucza zaś możliwość przyznania prawa pomocy.

Również wskazanie przez skarżącego, że jego żona jest współwłaścicielem i prezesem spółki, która jest bankrutem i nie generuje dochodu, nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tak lakoniczne, nie potwierdzone w żaden sposób, sformułowania nie mogły bowiem stanowić podstawy uwzględnienia niniejszego wniosku. Zgłoszenie z kolei dopiero we wniesionym zażaleniu okoliczności obciążenia żony skarżącego długiem w kwocie [...] zł, w kontekście wykonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny funkcji kontrolnej orzeczeń sądów wojewódzkich, nie mogło wpłynąć na treść wydanego przez ten Sąd orzeczenia.

Podobnie fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie może usprawiedliwiać niemożności poniesienia kosztów sądowych zwłaszcza w sytuacji, gdy ich powstanie nie ma charakteru nagłego i nieprzewidywalnego.

W świetle powyższego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Analiza informacji zawartych w przedłożonym formularzu prowadzi do wniosku, że nie wskazał on w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, podając lakoniczne, a przez to mało wiarygodne informacje w tym zakresie.

Należy ponownie podkreślić, iż ustawodawca jednoznacznie uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący był zatem zobligowany udowodnić, że takimi środkami finansowymi nie dysponuje. Obowiązkowi temu jednak nie sprostał, co uzasadniało odmowę przyznania mu prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy, uznając zażalenie za nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.