Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 539/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 49f
journal: Dz.U. 2020 poz 426
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 3 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Asesor WSA Paweł Dańczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2021 roku sprawy ze skargi R. O. i J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu kosztów organizacji nowych stanowisk pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

RO i JO wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: SKO, organ) z 2 kwietnia 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) oraz art. 49f ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 426 ze zm.), która utrzymała w mocy decyzję Starosty [...] z [...] znak: [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu zwrotu kosztów organizacji nowych stanowisk pracy ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Zaskarżoną decyzję wydano, przyjmując następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 8 kwietnia 2020 r. JO i RO zwrócili się do Starosty [...] z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu niedotrzymania warunków umowy z 10 czerwca 1999 r. nr [...], zawartej przez RO i JO , prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą [...] s.c. Hurtownia Artykułów Spożywczych i Przemysłowych ze Starostą [...], dotyczącej zwrotu kosztów organizacji nowych stanowisk pracy ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W piśmie wskazali, że znajdują się obecnie w bardzo trudnej sytuacji finansowej, ich dochody są niewspółmiernie niskie w stosunku do wysokości zobowiązania objętego nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w [...] z 26 lutego 2004 r., sygn. akt Nc 19/04. Osiągany przez JO dochód to emerytura w wysokości 857,50 zł netto miesięcznie oraz wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wymiarze 1/2 etatu w wysokości 959,81 zł netto miesięcznie, przy czym od 1 kwietnia 2020 r. przebywa na urlopie bezpłatnym z nieustalonym terminem powrotu do pracy. RO również osiąga dochód z emerytury w wysokości 1741 zł netto miesięcznie i wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w wymiarze 1/2 etatu w wysokości 959,81 zł netto miesięcznie i podobnie jak małżonka, od 1 kwietnia przebywa na urlopie bezpłatnym z nieustalonym terminem powrotu do pracy. Podnieśli, że oboje są schorowani i w podeszłym wieku, a w obecnej sytuacji nie są w stanie zadbać o własne zdrowie, nie są też objęci prywatnym ubezpieczeniem.

W dniu 13 lipca 2020 r. Starosta [...] wezwał wnioskodawców do przedstawienia dodatkowych dokumentów celem wykazania spełnienia przesłanek określonych w art. 49f ust. 1 ustawy. W odpowiedzi, pismem z 24 lipca 2020 r., wnioskodawcy wskazali jako podstawę umorzenia należności - ważny interes dłużnika z uwagi na całkowitą nieściągalność w rozumieniu art. 49 ust. 5b ustawy. Wskazali, że prócz niewspółmiernie niskich dochodów w stosunku do wysokości zobowiązania objętego nakazem zapłaty i chorób, z jakimi się zmagają, opiekują się córką o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadzone postępowanie egzekucyjne tylko pogłębi ich już trudną sytuację materialną.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Starosta [...] decyzją z 11 sierpnia 2020 r. znak: [...]odmówił RO i JO umorzenia należności z tytułu zwrotu kosztów organizacji nowych stanowisk pracy ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 49f ust. 1 ustawy. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że co prawda w sprawie występuje ważny interes dłużnika, gdyż względy zdrowotne wnioskodawców czynią sytuację rodziny bez wątpienia trudną, ale posiadają oni jednocześnie stałe źródło dochodu (świadczenia emerytalne) i tym samym nie tracą całkowicie i bezpowrotnie możliwości regulowania swoich zobowiązań. Oceny w tym zakresie nie może zmienić argumentacja stron i załączone dokumenty. Ponadto załączone karty informacyjne leczenia szpitalnego dotyczą zabiegów i badań sprzed wielu lat i nie dają obrazu obecnego funkcjonowania wnioskodawców pod względem zdrowotnym, jak również nie zostało potwierdzone u żadnego z zobowiązanych występowanie niepełnosprawności ustalonej orzeczeniem odpowiedniego organu. Nie wykazano też okoliczności występowania przesłanek "interesu publicznego" bądź "względów gospodarczych lub społecznych". Organ pierwszej instancji wskazał również, że na etapie postępowania nie można stwierdzić, że w sprawie ma miejsce całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 49 ust. 5b pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Od powyższej decyzji RO i JO wnieśli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], w wyniku czego decyzją z 6 października 2020 r. znak: [...] SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Jako uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazano, że wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji nie zostało poprzedzone dostatecznie wnikliwym postępowaniem dowodowym, a przez to uzasadnienie rozstrzygnięcia nie zawiera właściwej oceny jego wyników. Organ nie tylko nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, ale również pozostawił poza rozważaniami pozostałe, określone w art. 49f ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej przesłanki umorzenia należności, takie jak: interes publiczny, względy gospodarcze lub społeczne, lub inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie. Z tych też względów uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji, nie zawierając wskazanych powyżej rozważań naruszyło także treść art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawców do złożenia oświadczeń o stanie majątkowym, ponoszonych wydatkach, informacji o stanie niepełnosprawności członków najbliższej rodziny, a także informacji o korzystaniu z pomocy społecznej lub usług opiekuńczych, finansowanych ze środków społecznych.

W odpowiedzi na wezwanie organu wnioskodawcy oświadczyli, że nie posiadają nieruchomości, papierów wartościowych, ani jakichkolwiek cennych ruchomości, jak również wierzytelności. Wskazali, że ich źródłem dochodu są świadczenia emerytalne w wysokości 910 zł i 1820,99 zł oraz wynagrodzenia za pracę w wysokości po 959,81 zł. Stałymi składnikami wydatków są opłaty za mieszkanie i zużycie wody - średnio 850/870 zł miesięcznie, zakup butli z gazem - 100 zł, opłaty za energię elektryczną - 160/200 zł (za okres dwumiesięczny) oraz opłaty za ubezpieczenie osobiste po 75 zł każcie. Pozostałe pieniądze są przeznaczane na bieżące potrzeby, tj. zakup artykułów żywnościowych i chemii gospodarczej oraz odzieży. Znaczącą pozycję tworzą koszty świadczeń medycznych oraz zakupu lekarstw. Wnioskodawcy podkreślili także, że starają się korzystać jedynie z wizyt lekarskich refundowanych przez NFZ, jednak dwa razy w roku korzystają z prywatnej wizyty u kardiologa. Zaznaczyli także, że na sytuację rodziny wpływa fakt zamieszkiwania razem z niepełnosprawną od urodzenia córką, która w następstwie przebytych operacji chirurgicznych cierpi na liczne schorzenia, co prowadzi do konieczności stosowania restrykcyjnej diety, która nie tylko eliminuje dużą część pokarmów, ale także zakłada przyjmowanie jedynie świeżych produktów najlepszej jakości. W uzupełnieniu oświadczenia wnioskodawcy wskazali, że prowadzą wspólnie z córką gospodarstwo domowe, a dochód miesięczny ich córki to renta socjalna w wysokości 1.025 zł netto i dodatek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego Starosta [...] decyzją z [...] znak: [...] odmówił umorzenia wnioskowanych należności z tytułu zwrotu kosztów organizacji nowych stanowisk pracy ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Organ wskazał, że dochody wnioskodawców wyraźnie przekraczają kryteria dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej, tj. dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekraczający 528 zł, tymczasem w rodzinie wnioskodawców dochód ten wynosi 1963,82 zł. W świetle powyższego nie ma podstaw do uznania, że sytuacja finansowa wnioskodawców jest szczególnie trudna, czy wyjątkowa. Potwierdza to również analiza ponoszonych wydatków, która nie wskazuje na zupełną utratę możliwości spłaty zobowiązań. Organ zaznaczył, że niewątpliwie u wnioskodawców występują problemy zdrowotne, jednak nie legitymują się oni orzeczeniami o niepełnosprawności wydanymi przez odpowiednie organy. Strony nie wskazały również okoliczności, wskazujących na wystąpienie przesłanek "interesu publicznego" bądź "względów gospodarczych lub społecznych" i w ocenie organu takie okoliczności nie zaistniały. Reasumując, organ pierwszej instancji stwierdził, że na etapie postępowania nie można stwierdzić, iż w sprawie ma miejsce całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 49 ust. 5b pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Od powyższej decyzji J i RO złożyli odwołanie, podnosząc, że znaczenie w tej sprawie mają okoliczności powstania przedmiotowego zadłużenia. Zdaniem skarżących, zaległość nie powstała z przyczyn przez nich zawinionych, jest wynikiem opacznego działania organu poprzez pozbawienie ich korzystania z dotychczasowego dojazdu do miejsca prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Jest to istotna okoliczność wskazująca na wystąpienie przesłanki "interesu publicznego", bowiem na tym polega sens istnienia zbiorowości nazywanej państwem, a jego opatrzne działanie nie powinno być tuszowane. Odnosząc się do egzekucji podnieśli, że ściągając kwoty możliwe do zajęcia z otrzymywanych przez nich świadczeń emerytalnych, pozostaną dłużnikami do końca życia.

SKO podało, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - dalej ustawa.

W myśl art. 49f ust. 1 powołanej ustawy na wniosek dłużnika lub strony umowy, której przedmiot obejmuje dokonanie wydatków ze środków Funduszu, organy i podmioty powołane do zawierania takich umów mogą:

1) umorzyć w części lub w całości należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, w drodze decyzji, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, lub

2) rozłożyć na raty spłatę tych należności lub odroczyć termin ich płatności, w drodze umowy,

- w przypadku uzasadnionym ważnym interesem dłużnika, interesem publicznym, względami gospodarczymi lub społecznymi, lub innymi przyczynami zasługującymi na uwzględnienie, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 49 ust. 5a ustawy, zachodzi w przypadkach określonych w art. 67d ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.) i ma miejsce gdy:

1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne;

2) kwota zaległości podatkowej nie przekracza pięciokrotnej wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

3) kwota zaległości podatkowej nie została zaspokojona w zakończonym lub umorzonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym albo sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości;

4) podatnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5000 zł, i jednocześnie brak jest spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego oraz nie ma możliwości orzeczenia odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.

Jak stanowi art. 49f ust. 3 ustawy, w przypadku umarzania należności wynikających z umów określonych w ust. 1, do których zawierania został powołany dyrektor powiatowego urzędu pracy, lub kierownik jednostki organizacyjnej powiatu, decyzję w sprawie umorzenia wydaje starosta. Zgodnie z art. 49f ust. 4 przepisy art. 67b i art. 67d § 1 i 2 Ordynacji podatkowej stosuje się odpowiednio.

Użycie w art. 49f ust. 1 ustawy pojęć nieostrych, takich jak "ważny interes dłużnika", "interes publiczny", "względy gospodarcze lub społeczne", "inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie" wskazuje, że nie istnieje ściśle określony katalog okoliczności (ani też z góry określona ich hierarchia), którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu. Zaakceptować przy tym należy jednak pogląd, że kierunkową dyrektywą interpretacyjną przy stosowaniu powyższego przepisu powinno pozostać uznanie wyjątkowości instytucji przyznawania ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, zasadą jest bowiem ponoszenie ich ciężaru. Udzielenie takich ulg powinno być zatem podyktowane wystąpieniem szczególnie ważnych i uzasadnionych, również z punktu widzenia obiektywnych kryteriów, powodów, które w ustawie w sposób ogólny określono jako "ważny interes dłużnika", "interes publiczny", "względy gospodarcze lub społeczne", "inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie".

Decyzja w przedmiocie umorzenia należności opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Przy czym wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i powinien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak, aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a. Ponadto działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok z 9 stycznia 2018 r., I SA/GI 941/17, Legalis nr 1713727).

SKO podkreśliło, że uprawnienie organu do wydania decyzji uznaniowej ogranicza kontrolę kolegium co do celowości i zasadności podjętego przez organ rozstrzygnięcia i nie może być poddane ocenie, czy dokonany przez organ pierwszej instancji wybór jest trafny. Kolegium uprawnione jest do oceny, czy organ ten prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy, w szczególności czy prawidłowo przyjął, że w sprawie wystąpiły bądź nie wystąpiły przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu podatnika, nie jest natomiast uprawniony do badania merytorycznej zasadności takiej decyzji administracyjnej. SKO podkreśliło również, że kolegium nie może zobowiązać organu do wydania decyzji o umorzeniu należności bądź odmowie jej umorzenia, bowiem to nie kolegium rozstrzyga o tym, czy należność powinna być umorzona.

Mając na uwadze powyższe SKO, po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie przez organ pierwszej instancji okoliczności faktycznych oraz obowiązujących w czasie podejmowania zaskarżonej decyzji przepisów prawnych, stwierdziło, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W rozpoznanej sprawie organ badał istnienie przesłanek "ważnego interesu dłużnika" oraz "interesu publicznego" i przyjął ostatecznie, że przesłanki te nie zaistniały. W konsekwencji organ uznał, że brak jest wystarczających podstaw do udzielenia skarżącym ulgi w postaci umorzenia ww. należności. Stanowisko organu znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, który został przez niego przeanalizowany i oceniony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikają przyczyny, które zadecydowały o tym, że niezasadne było udzielenie skarżącym ulgi w spłacie zaległości. Są nimi wykazane przez dłużników wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych kosztów utrzymania. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika, że dochód wnioskodawców w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1963,82 zł, co zdaniem organu pierwszej instancji jest kwotą wyraźnie przekraczającą kryteria dochodowe, wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876), tj. kwoty 528,00 zł (art. 8 ust. 1 pkt. 2). Analiza ponoszonych wydatków również nie wskazuje na zupełną utratę możliwości spłaty zobowiązań, co mogłoby ewentualnie przemawiać za całkowitym umorzeniem przedmiotowych należności. Również taką okolicznością mogłaby być legitymacja orzeczeniami o niepełnosprawności wnioskodawców, jednakże takie dokumenty nie zostały przez skarżących przedłożone. SKO wskazało, że przesłanka "ważnego interesu dłużnika" wiąże się przede wszystkim z sytuacją ekonomiczną dłużnika, wynikającą z wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów, jak również koniecznością ponoszenia wydatków. Przesłanka ta nie może być w żadnym przypadku rozpatrywana w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawców. Konieczne jest także zestawianie jej z interesem publicznym. Przesłanka interesu publicznego rozumiana jest natomiast jako dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy. Istotną przyczyną odmowy jest również brak legitymowania się przez skarżących orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez właściwy organ. Sama informacja o stanie zdrowia dłużników, zawarta we wniosku, nie może być podstawą do udzielenia ulgi w spłacie należności publicznoprawnej, która jest wyjątkiem od zasady opłacania tych zobowiązań.

Zdaniem SKO, organ pierwszej instancji słusznie wskazał, że w sprawach o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych ciężar dowodu spoczywa głównie na wnioskodawcy. Ciężar dowodzenia spoczywa bowiem na tym, kto wywodzi z danego faktu skutki prawne. Ta ogólna zasada postępowania znajduje zastosowanie również w postępowaniach administracyjnych, wszczynanych na wniosek strony. Wnioskodawca powinien zatem współpracować z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy, jako osoba dysponująca wiedzą i dowodami. Organ natomiast powinien dokonać weryfikacji dowodów przedstawionych przez stronę według zasad ogólnych, w szczególności z zachowaniem zasady wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W badanej sprawie organ dążył do zebrania wiarygodnego materiału dowodowego celem ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawców, wzywając ich dwukrotnie do udokumentowania dochodów oraz bieżących wydatków na utrzymanie, a także istniejących zobowiązań.

W ocenie SKO, zarzuty skarżących dotyczące okoliczności powstania zaległości są nieistotne prawnie i nie mogą odnieść zamierzonego skutku. W sprawie o udzielenie ulgi w spłacie zaległości kwestia powstania należności nie ma żadnego znaczenia, gdyż przesłanki do udzielenia żądanej ulgi zostały określone w art. 49f ustawy i są nimi: ważny interes dłużnika, interes publiczny, względy gospodarcze lub społeczne, inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie. Okoliczności powstania zaległości, na etapie egzekucji prawomocnie zasądzonych i wymagalnych należności, nie mają znaczenia. Okoliczności te mogły być powoływane przez strony w sprzeciwie od nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w [...] z 26 lutego 2004 r., z którego to prawa strony nie skorzystały.

Reasumując, SKO stwierdziło, że dokonane ustalenia zasadnie doprowadziły organ do wniosku, iż w sprawie nie wystąpił ważny interes dłużnika, interes publiczny, względy gospodarcze lub społeczne lub inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie. Organ doszedł również do konkluzji, że w sprawie nie można mówić o całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b ustawy. Ustalenia i wnioski organu nie mogą zostać uznane za dowolne, gdyż dokonane zostały na podstawie kompletnego, prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. Użyta przez organ argumentacja została uznana przez SKO za prawidłową. Organ pierwszej instancji nie naruszył przepisów postępowania, wyjaśnił stan faktyczny sprawy i odniósł się do wszystkich okoliczności, które wskazywałyby na istnienie w sprawie przesłanek uzasadniających udzielenie wnioskowanej ulgi. Motywy rozstrzygnięcia zostały wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazano okoliczności, które zadecydowały o odmowie umorzenia zaległości. Argumentacja organu jest w tym zakresie jasna i przekonująca. Kolegium nie dopatrzyło się także innych naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wnieśli RO oraz JO, zarzucając, że decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 49f ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 426) oraz art. 7 i art. 8 k.p.a., a to wskutek zaniechania odniesienia wszystkich ustawowych przesłanek umorzenia należności do konkretnych składowych i źródeł sytuacji skarżących oraz niewyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony w obliczu kompleksu tych przesłanek. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, m.in. że do 2002 r. skarżący prowadzili w [...] przedsiębiorstwo hurtu spożywczego pod firmą [...] Spółka jawna. Skarżący uzyskali środki na zorganizowanie dwóch nowych stanowisk pracy dla niepełnosprawnych i zatrudnienie ich przez 54 miesiące na podstawie umowy ze Starostą [...], podpisanej 10 czerwca 1999 r. Skarżący zatrudnili w swojej hurtowni dwóch pracowników niepełnosprawnych. W dniu 11 czerwca 1999 r. Starosta [...] wydał decyzję o pozwoleniu na budowę supermarketu, w treści której nie zamieścił obowiązku zachowania przez inwestora drogi dojazdowej przebiegającej przez jego teren, a która stanowiła fragment dojazdu do nieruchomości skarżących. W grudniu 1999 r., kiedy zagraniczny inwestor rozpoczął budowę supermarketu na działce obciążonej służebnością na rzecz skarżących, ich hurtownia została pozbawiona dojazdu do drogi publicznej, co spowodowało znaczny spadek dochodów, a w konsekwencji zamknięcie hurtowni. Inwestycja miała za podstawę decyzję miejscowego prezydenta miasta o warunkach zabudowy oraz starosty powiatowego o pozwoleniu na budowę. Skarżący przyznali, że za zaistniałą sytuację otrzymali odszkodowanie w symbolicznej wysokości. W 2004 r. skarżący nie prowadzili już działalności gospodarczej, niepełnosprawnych pracowników zwolnili wraz z ostatnią grupą załogi (zatrudniano 30 pracowników) wraz z końcem 2002 r. Skarżący stwierdzili, że uczynili to z przymusu ekonomicznego, jako skutku zlikwidowania dojazdu do ich nieruchomości w grudniu 1999 r.–marcu 2000 r. Z tej przyczyny nie dopełnili warunków umowy o terminie zatrudnienia. Zabrakło 14 miesięcy zatrudnienia dwóch osób niepełnosprawnych z zakontraktowanych w umowie 54 miesięcy. W 2004 r. Starosta [...] wystąpił do sądu o zasądzenie od skarżących zwrotu wsparcia finansowego, jakie w 1999 r. otrzymali na zorganizowanie dwóch stanowisk pracy. Nadejście przesyłki z sądu uszło uwadze skarżących. O nakazie zapłaty dowiedzieli się 10 lat później od komornika sądowego, któremu w 2014 r. Starosta [...] zlecił przeprowadzenie egzekucji, którą umorzono. W 2020 r. egzekucja została wszczęta na nowo.

Jak podkreślili skarżący, starosta wystąpił o spłatę 30 000 zł wraz z odsetkami z tytułu niedopełnienia warunków umowy o okresie zatrudnienia niepełnosprawnych. Wymieniona kwota stanowiła środki na stworzenie stanowisk pracy. Według skarżących, w wymiarze finansowym wymieniona kwota stanowiła mniejszą jego część (stanowiskiem pracy był samochód dostawczy kupiony za ok. 60 000 zł, ponadto, jako warunek umowy stworzono warunki socjalne o wysokich parametrach, które zostały zaakceptowane przez służby starosty). Skarżący twierdzą, iż dochowali warunków umowy w zakresie stworzenia dwóch stanowisk pracy (nastąpił zakup samochodu dostawczego oraz stworzenie warunków socjalnych), nie dopełnili jedynie okresu zatrudnienia niepełnosprawnych z powodu realizacji przez inwestora budowy supermarketu, skutkującej zlikwidowaniem dojazdu do ich nieruchomości. W ich ocenie, szkoda Starosty stanowi 30 000 zł wraz z odsetkami od tej kwoty, natomiast szkodę wspólników [...] Spółki jawnej można skalkulować na kwotę przekraczającą 10 mln zł. Na tę szkodę składa się: utrata funkcjonującego przedsiębiorstwa będącego u progu rozwoju, utrata nieruchomości z nową zabudową sprzedanej pod przymusem jej zajęcia przez komornika oraz utrata nieosiąganych zysków z powodu przymusu zlikwidowania działalności z końcem 2002 r. Uwzględniając powyższe, skarżący przyjęli, że różnica między ich szkodą a starosty wynosi 10 mln zł, chociaż faktycznie jest ona znacznie wyższa i jest możliwa do wykazania.

Dodatkowo skarżący podnieśli, że SKO, wyliczając średni dochód przypadający na członków ich rodziny, lekceważy, jakim kosztem to osiągają oraz jak się to ma do dochodów, jakie mogli dalej osiągać, gdyby nie musieli zlikwidować przedsiębiorstwa.

Skarżący wskazali, co rozumieją pod pojęciami użytymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji:

- "ważny interes dłużnika" - wskazanie, że istnieje moralny i prawny przymus uwolnienia człowieka, który nie zasłużył na swoje położenie, od ciężaru pokutowania za cudzą niestaranność i urzędniczą krótkowzroczność,

- "interes publiczny" - zasadę, że nikt nie powinien zostać opuszczony przez władze publiczne, których niedoskonałe decyzje mogą prowadzić do niedostatku,

- "względy gospodarcze i społeczne" - wymóg respektowania zasady, że nie leży w interesie wspólnoty samorządowej odzyskiwanie należności w sposób upokarzający dla pojedynczych jej członków, którzy w przeszłości do pomyślności tej wspólnoty się przyczyniali,

- "inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie" - wskazanie, że sprzeciwia się istocie funkcjonowania instytucji publicznej "hodowanie" odsetek i uporczywe odnawianie postępowań egzekucyjnych u schyłków terminów przedawnienia.

Mając na uwadze powyższe, skarżący, wbrew argumentacji SKO przedstawionej w zaskarżonej decyzji, uważają, że w ich przypadku występuje całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 49 ust. 5b pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 30 września 2021 r. skarżący podtrzymali stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji, następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] jak i poprzedzająca ją decyzja [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu kosztów organizacji nowych stanowisk pracy za środków PFRON zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 49f ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 573)- zwanej dalej "ustawą", na wniosek dłużnika lub strony umowy, której przedmiot obejmuje dokonanie wydatków ze środków Funduszu, organy i podmioty powołane do zawierania takich umów mogą:

1) umorzyć w części lub w całości należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, w drodze decyzji, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, lub

2) rozłożyć na raty spłatę tych należności lub odroczyć termin ich płatności, w drodze umowy

- w przypadku uzasadnionym ważnym interesem dłużnika, interesem publicznym, względami gospodarczymi lub społecznymi, lub innymi przyczynami zasługującymi na uwzględnienie, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b (całkowita nieściągalność, zachodzi w przypadkach określonych w art. 67d Ordynacji podatkowej).

Z przepisu art. 67d Ordynacji podatkowej (O.p.) wynikają zasady udzielania ulg w spłacie zobowiązań w następujących sytuacjach:

1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne;

2) kwota zaległości podatkowej nie przekracza pięciokrotnej wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

3) kwota zaległości podatkowej nie została zaspokojona w zakończonym lub umorzonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym albo sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości;

4) podatnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5000 zł, i jednocześnie brak jest spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego oraz nie ma możliwości orzeczenia odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.

Z powołanego wyżej przepisu art. 49f ustawy wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym.

Organ w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dokonuje oceny zasadności udzielenia ulgi. Do uznania organu pozostawiono ocenę, czy dana sytuacja jest przypadkiem uzasadnionym ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym. Uznaniowość ta nie oznacza dowolności w podejmowaniu decyzji, albowiem orzekając w tych sprawach organ jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w ramach którego powinien ustalić aktualną sytuację finansową dłużnika.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że nie istnieje przepis prawa, w myśl którego pozostawanie w trudnej, czy nawet bardzo trudnej sytuacji materialnej automatycznie wiąże się z przyznaniem ulgi w spłacie należności przysługujących jednostkom sektora finansów publicznych. Nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia przestanki do umorzenia należności, zastosowanie takiej ulgi nie jest obligatoryjne, lecz pozostaje w sferze uznania organu administracyjnego.

WSA w Łodzi, w obecnym składzie, podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane w wyroku z dnia 6 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 168/16, że:

- ważny interes zobowiązanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, bądź trudnej sytuacji ekonomicznej zobowiązany nie jest w stanie uregulować zaległości,

- interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowych spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych.

Wskazana w skardze definicja "ważnego interesu dłużnika" (moralny i prawny przymus uwolnienia człowieka, który nie zasłużył na swoje położenie w związku z niestarannością urzędniczą) nie może być uznana za właściwą i wiążącą organy administracji w sprawie dotyczącej umorzenia należności pochodzących ze środków PFRON. Kwestia ewentualnego przyczynienia się Starosty [...] do likwidacji przedsiębiorstwa skarżących, około 20 lat temu, mogła być podnoszona w sprzeciwie od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 26 lutego 2004 r. kwoty udzielonej pożyczki ze środków PFRON.

W obecnie rozpoznawanej sprawie organy nie były uprawnione do badania przyczyn likwidacji przedsiębiorstwa skarżących i ustalania podmiotów, których decyzje spowodowały jego likwidację. Obowiązkiem organów rozpoznających zasadność wniosku o umorzenie zaległych należności było natomiast ustalenie, na podstawie przepisów ustawy, czy obecna sytuacja życiowa i materialna dłużników nie pozbawiła ich zdolności regulowania zaległych należności.

W ocenie sądu, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zasadna jest odmowa umorzenia zaległych należności.

Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżących (świadczenia emerytalne, rentowe i wynagrodzenia za pracę) wynosi niemal 5900 zł. Dochód przypadający na 1 osobę wynosi 1.963 zł. i znacznie przekracza kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej (528 zł.). Jest on także dużo wyższy od poziomu przyjętego minimum socjalnego – 1046,75 zł. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych ( informacja z dnia 2 kwietnia 2021 r.).

Uwzględniając wysokość dochodów należy uznać, że regulowanie zaległych należności nie pozbawi członków rodziny skarżących możliwości zaspokajania ich potrzeb materialnych bez konieczności sięgania do środków pomocy państwa. Tym samym nie jest zasadny zarzut skargi dotyczący nieuwzględnienia przez organy administracji interesu publicznego.

Oczywiście uregulowanie zaległych należności skarżących nie jest możliwe jednorazową wpłatą. Zaspokojenie wierzyciela nastąpić może w drodze egzekucji lub po zawarciu umowy o spłatę zaległych należności w formie ratalnej.

W przypadku pogorszenia sytuacji materialnej skarżących, np. wskutek braku zatrudnienia lub pogorszenia stanu zdrowia członka rodziny i konieczności podjęcia kosztownego leczenia, istnieje możliwość ponownego wystąpienia do organu administracji o umorzenie zaległych należności. Jednakże w takim przypadku wnioskodawca powinien w sposób bardziej staranny, niż w obecnie rozpatrywanej sprawie, udokumentować sytuację materialną i zdrowotną członków rodziny. W niniejszej sprawie złożono dokumentację medyczną pochodzącą sprzed kilku, a nawet kilkudziesięciu lat, a więc nie obrazującą aktualnego stanu zdrowia skarżących. Ponadto wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów dotyczących stanu zdrowia córki i wysokości kosztów związanych ze sprawowaną nad nią opieką. Skoncentrowali się natomiast na okolicznościach dotyczących likwidacji ich przedsiębiorstwa. Kwestia ta nie mogła być analizowana w sprawie o umorzenie zaległych należności z tytułu zwrotu kosztów organizacji nowych stanowisk pracy.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargę oddalił.

AB/