Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1317/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: § 2 ust. 1 pkt 1, § 9
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80 art. 14 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Protokolant Referent Bartłomiej Maciak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania T. K., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

W dniu 27 maja 2004 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2004, w którym zadeklarowała działki rolne o łącznej powierzchni 57,54 ha. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał skarżącej płatność ONW w wysokości 9.624,83 zł. Od decyzji nie wniesiono odwołania, a w lutym 2005 r. środki zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącej.

W dniu 12 maja 2005 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2005, w którym zadeklarowała do płatności ONW działki rolne o łącznej powierzchni 58,33 ha. Decyzja z dnia [...] maja 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał skarżącej płatność ONW w pomniejszonej wysokości – 8.754,89 zł, do powierzchni 55,19 ha. Od decyzji nie wniesiono odwołania, a w czerwcu 2006 r. środki zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącej.

W dniu 13 maja 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2006, w którym zadeklarowała do płatności ONW działki rolne o łącznej powierzchni 28,54 ha. W odpowiedzi na wezwanie organu skarżąca złożyła wyjaśnienia i dokumenty, z których wynikało, że część działek objętych zobowiązaniem w ramach płatności ONW została nabyta przez inna osobę w drodze licytacji komorniczej. Decyzją z dnia Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał skarżącej płatność ONW do powierzchni 28,54 ha w wysokości 5.108,66 zł.

Po wszczęciu z urzędu i przeprowadzeniu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu płatności ONW, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 9078,43 zł. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzje i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 9078,43 zł z tytułu niedotrzymania zobowiązań wieloletnich ONW.

W odwołaniu od decyzji skarżąca podniosła, że we wnioskach o dopłaty wskazywała działki dzierżawione od brata swojego męża. Nie wiedziała, że działki są objęte poręczeniem hipotecznym na rzecz banku. Dopiero w czerwcu 2005 r. zgłosił się do niej komornik, informując, że działki zostały przejęte przez bank i sprzedane. Kopie postanowienia z sądu skarżąca niezwłocznie złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że skarżąca składając wniosek o przyznanie m.in. płatności ONW na rok 2004 zobowiązała się do prowadzenia działalności na obszarach objętych wnioskiem przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ONW. Ponadto zobowiązała się do informowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie lub nadmiernie przyznane płatności, jak i o każdej zmianie dotyczącej wniosku, w szczególności jeśli zmiana dotyczy przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na innego producenta rolnego.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329, ze zm.), jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Z przedstawionego przez organ odwoławczy zestawienia tabelarycznego użytkowanych działek w poszczególnych latach, z oświadczenia skarżącej z 2006 r., z decyzji Kierownika Biura Powiatowego w [...] z [...] listopada 2006 r., a także z uwagi na brak złożenia oświadczenia o przejęciu działek rolnych objętych zobowiązaniem, wynika, że nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej ONW na powierzchni 29 ha. Z tego względu powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości 9.078,43 zł.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia zwrotu płatności uznanej za nienależną organ uznał, że przepisy regulujące te kwestie nie maja w sprawie zastosowania. Dłuższy, 10-letni termin nie ma zastosowania, bowiem wypłata płatności za rok 2004 i 2005, uznanych następnie za nienależne, nastąpiła odpowiednio 15 lutego 2005 r. i 13 czerwca 2006 r., natomiast dokumentem stwierdzającym pierwsze powiadomienie o nieuzasadnionym charakterze danej płatności była informacja o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności z dnia 7 września 2013 r. Skarżąca złożyła w dniu 1 października 2013 r. oświadczenie, że otrzymała ww. informację, a zatem ten dzień należy uznać za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności.

W ocenie organu nie można w badanej sprawie uznać, że beneficjent działał w dobrej wierze, co pozwoliłoby zastosować krótszy, 4-letni termin przedawnienia. Skarżąca składając wniosek o płatność miała świadomość warunków, jakie należy spełnić, aby otrzymać płatność oraz związane z tym zobowiązania. O zaniechaniu działalności rolniczej na pow. 29 ha na terenach ONW skarżąca powiadomiła właściwy organ we wrześniu 2006 r., po wezwaniu do złożenia wyjaśnień, dotyczącym kontroli zobowiązań wieloletnich. Dostarczyła także postanowienie z sądu, z którego wynika, że dzierżawione działki zostały w drodze licytacji nabyte przez M. K. w dniu 19 lipca 2005 r. Z powyższego wynika, że skarżąca wiedziała już w lipcu 2005 r., że działki zostały sprzedane. Pomimo tego, składając wyjaśnienia w marcu 2006 r., na wezwanie organu w sprawie kontroli zobowiązań wieloletnich ONW, nie poinformowała o zaistniałej sytuacji. W związku z tym nie można mówić, aby działała w dobrej wierze. Przyjmując na siebie zobowiązanie powinna zaznajomić się ze stanem prawnym działek, na których zamierza prowadzić działalność rolniczą.

Zdaniem organu w sprawie nie znajdują również zastosowania przepisy dotyczące sytuacji, gdy wypłata nienależnych płatności jest wynikiem błędu organu, a jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zaniechała działalności rolniczej na części działek objętych zobowiązaniem wieloletnim ONW.

W ocenie organu bez znaczenia w sprawie są podniesione w odwołaniu argumenty, że brat męża skarżącej nie informował jej o kłopotach związanych z użytkowaniem posiadanych nieruchomości, a także fakt, że nieruchomości zostały sprzedane bez jej winy. W momencie ubiegania się o przyznanie płatności skarżąca wiedziała, że nie jest właścicielem działek. Podejmując się zobowiązania musiała mieć świadomość ryzyka, że w każdej chwili może nastąpić rozwiązanie umowy dzierżawy czy też sprzedaż.

Organ uznał, że w sprawie skarżącej nie zaszła żadna okoliczność, która mogłaby być kwalifikowana jako siła wyższa. Tym pojęciem nie jest objęta sprzedaż działek objętych zobowiązaniem. Nie wystąpiły także "wyjątkowe okoliczności" uzasadniające brak konieczności zwrotu środków pomocowych.

W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik T. K. zarzucił naruszenie:

- art. 6 i 107 k.p.a. oraz § 9 ww. rozporządzenia z 12 marca 2014 r. poprzez przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia organu I instancji przepisów, które nie obowiązywały w chwili wydania decyzji, a także przyjęcie za podstawę uzasadnienia wcześniej uchylonych przepisów prawa;

- art. 7 i 77 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia, czy po nabyciu własności części nieruchomości, której powierzchnia była podstawą przyznania skarżącej płatności ONW przez M. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2005 r., M. K. korzystał z programu rolnośrodowiskowego przez okres, do którego wcześniej była zobowiązana skarżąca;

- art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, art. 75 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w zw. z art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, poprzez wadliwe przyjęcie, że skarżąca ma obowiązek zwrotu części dopłat z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach ONW, pomimo że nie można jej przypisać winy w pobraniu dopłat, gdyż nie miała żadnego wpływu na nabycie części nieruchomości o pow. 28,54 ha w drodze egzekucji sadowej, a przez to zobowiązanie do zwrotu płatności uległo przedawnieniu z upływem 4 lat od momentu pobrania nadmiernych płatności i w związku z tym, nie było podstawy obowiązku zwrotu płatności, który w wyniku przedawnienia wygasł.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Po przeprowadzonej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu wymagającym wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. (sprostowana postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r.), utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., ustalającą skarżącej kwotę 9.078,43 zł nienależnie pobranej płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przyznanych za lata 2004-2005. Kwota tej należności powstała w związku z zaniechaniem przez skarżącą realizacji 5-letniego zobowiązania, podjętego z dniem 15 lutego 2005 r., na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. o przyznaniu płatności ONW za 2004 r. na zadeklarowanej wówczas powierzchni 57,54 ha.

Ustalenie tej kwoty i zobowiązanie skarżącej do jej zwrotu jest przedmiotem sporu między stronami z dwóch powodów. Po pierwsze, zdaniem skarżącej, § 9 wspomnianego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie płatności ONW, na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji nie obowiązywał, albowiem został uchylony rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r., zmieniającym ww. rozporządzenie z 2009 r. z dniem 15 marca 2014 r. Po drugie, skarżąca i organ pozostają w sporze co do zaistnienia okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu wskazanej kwoty.

Skarżąca, wnosząc o przyznanie płatności ONW na 2004 r., zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze 57,54 ha (po dokonaniu w 2005 r. kontroli administracyjnej oraz kontroli na miejscu wskazano do płatności prawidłową pow. 55,19 ha). Zobowiązanie to podjęła stosownie do przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wpieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73, poz. 657 ze zm.) oraz art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE, seria L, nr 160, s. 80, ze zm.). Wedle nich płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE. Warunkiem przyznania dodatków wyrównawczych na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników jest prowadzenie działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Jednocześnie ustawodawca określił konsekwencje zaniechania realizacji tego obowiązku poprzez żądanie zwrotu kwoty nienależnie pobranej płatności. Podstawę tego żądania stanowią przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173, ze zm.) oraz § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha. Wyliczenie płatności ONW następuje w oparciu o powierzchnię zadeklarowanych i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (obszary ONW) działek, użytkowanych jako grunty orne, sady łąki i pastwiska trwałe.

Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r., poz. 323), w § 1 pkt 7 uchyliło § 9 wspomnianego rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie płatności ONW, jednak w § 2 zawarto wskazanie, iż "w przypadku zobowiązania podjętego na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia, o którym mowa w § 1, w brzmieniu dotychczasowym, do przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013" stosuje się przepisy dotychczasowe. Paragraf 2 ust. 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r., w jego brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji stanowił, iż "płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", który podjął zobowiązanie, o którym mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999. Obejmuje to również zobowiązanie podjęte przez skarżącą. Przepisy intertemporalne utrzymały - w odniesieniu do spraw takich, jak niniejsza - możliwość stosowania przepisów uchylonych nowelizacją z marca 2014 r. Wobec powyższego na beneficjentach płatności ONW, którzy nie dotrzymali wiążącego się z tą pomocą zobowiązania, nadal ciąży obowiązek zwrotu pomocy wypłaconej do gruntów, które zostały wycofane z gospodarstwa beneficjenta bez transferu zobowiązania na przejmującego grunty.

Z powyższego wynika, że zarzut skargi o wadliwej podstawie prawnej zaskarżonej decyzji nie może zostać uwzględniony.

Odnośnie zarzutu skargi braku ustalenia przez organ korzystania przez M. K. (nabywcy gruntu zgłoszonego przez skarżącą do płatności) z programu rolnośrodowiskowego (prawdopodobnie pełnomocnikowi chodziło o program pomocy ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), to należy mieć na uwadze, że zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia, w przypadku, gdy rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że rolnik złożył niezwłocznie do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub ich części, o zobowiązaniu tego podmiotu do:

- kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW,

- zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby zobowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na łych działkach rolnych lub ich częściach – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w tiret pierwszym

- lecz nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania Agencji do wyjaśnień, a gdy przeniesienie posiadania nastąpiło do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności ONW – nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji.

Jak zatem widać wyłączenie obowiązku zwrotu płatności na podstawie ww. przepisu jest obwarowane określonymi warunkami. Te zaś – jak trafnie zauważył organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Należy dodatkowo zauważyć, że nawet złożenie wymaganego oświadczenia nie mogło dowodzić skutecznego przejęcia od skarżącej zobowiązania ONW przez nowego posiadacza działek zgłoszonych przez skarżącą do pierwszej płatności w roku 2004 gdyż to Sąd Rejonowy w [...], a nie skarżąca, przekazywała te działki nowemu właścicielowi, po uprzednim wygraniu przez M. K. licytacji tych działek gruntu.

W przedmiotowej sprawie – jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji – nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, bowiem wypłata płatności za rok 2004 i 2005, uznanych następnie za nienależne, nastąpiła odpowiednio 15 lutego 2005 r. i 13 czerwca 2006 r., natomiast dokumentem stwierdzającym pierwsze powiadomienie o nieuzasadnionym charakterze danej płatności była informacja o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności z dnia 7 września 2013 r. Skarżąca złożyła w dniu 1 października 2013 r. oświadczenie, że otrzymała ww. informację, a zatem ten dzień należy uznać za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności. Miało to więc miejsce przed upływem 10 lat od daty płatności. Zgodnie zaś z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres przedawnienia ulega skróceniu do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (zob. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, Lex nr 1137853).

W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej, trafna jest ocena zawarta w zaskarżonej decyzji, że nie sposób przyjąć, iż w okolicznościach tej sprawy skarżąca działała w dobrej wierze ubiegając się i przyjmując przyznane płatności.

Jak bowiem słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji, już w dacie podjęcia zobowiązania (w roku 2004) skarżąca miała pełną świadomość tego, że zgłasza do płatności grunty które nie stanowią jej własności a które tylko dzierżawi. Tym samym musiała wziąć pod uwagę, że nie ma w tym momencie gwarancji, iż podjęte przez nią zobowiązanie o nieprzerwanym prowadzeniu działalności rolniczej przez pięć kolejnych lat, będzie być mogło przez nią zrealizowane. Za brak należytej oceny sytuacji oraz niewłaściwą kalkulację ryzyka w momencie ubiegania się o przyznanie płatności bezpośredniej winę ponosi wyłącznie skarżąca, zatem nie można jej przypisać dobrej wiary (w przedstawionych okolicznościach, na które powołał się – słusznie – Dyrektor [...] Oddziału ARiMR). Ponadto przy zachowaniu minimum staranności mogła się dowiedzieć, że grunty zajęte są hipoteką i prowadzone są czynności przez komornika celem odzyskania należności na rzecz wierzyciela a także że nic nie wiedziała o sprzedaży na licytacji komorniczej przedmiotowych działek gruntu. Przysądzenie własności na rzecz M. K., które miało miejsce w lipcu 2005 r. poprzedzone było szeregiem czynności wykonywanych przez komornika a następnie przez sąd. Chociażby wynikający z art 942 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) obowiązek zawiadomienia znanych mu uczestników o opisie i oszacowaniu zajętych nieruchomości. Z art. 945 § 2 k.p.c. wynika, że komornik wzywa ponadto przez obwieszczenie publiczne w budynku sądowym i w lokalu wójta (burmistrza, prezydenta miasta), uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości zajętych, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa. O obwieszczeniu o licytacji komornik co najmniej dwa tygodnie przed jej terminem ogłasza publicznie w budynku sądowym i w lokalu organu gminy, w dzienniku poczytnym w danej miejscowości oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej. Stosownie do treści art. 972 k.p.c. licytacja odbywa się publicznie w obecności i pod nadzorem sędziego; może w niej uczestniczyć rodzeństwo dłużnika. Trudno więc uznać wobec powyższego, że skarżąca działała w dobrej wierze. Ponadto pomimo zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na części działek wobec ich utraty w drodze licytacji komorniczej, nie powiadomiła we właściwym czasie o tym fakcie organu, pomimo obowiązku przyjętego na siebie w pierwszym wniosku o płatności i pomimo wymagań wynikających ze stosowanego w sprawie rozporządzenia ONW. Zauważyć należy, iż te okoliczności powinny być znane skarżącej, bowiem na beneficjencie programów pomocowych spoczywa obowiązek zapoznania się z warunkami i trybem udzielania, wstrzymywania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), uregulowanymi na mocy przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co zostaje dodatkowo potwierdzone w odpowiednim oświadczeniu stanowiącym element wniosku.

Warto dodatkowo zwrócić uwagę na to, że skarżąca nie wskazała żadnych dowodów na okoliczność dobrej wiary, o której mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, jako podstawy wyłączającej po upływie 4 lat odpowiedzialności beneficjenta. W postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1075/10).

W sprawie nie mógł także znaleźć zastosowania art. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 (znoszący obowiązek zwrotu płatności udzielonej wskutek omyłki organu) oraz art. 44 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 (wyłączający zwrot pomocy z uwagi na wystąpienie niewielkich zmian w sytuacji gospodarstwa rolnego). Trafnie bowiem ocenił organ wyższego stopnia, że w rozpoznawanym przypadku żadna z okoliczności, o których mowa w obu przepisach, w przedmiotowej sprawie nie zaistniała.

Z tych wszystkich przyczyn zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca miała oparcie prawie materialnym, gdyż zaprzestanie prowadzenia przez skarżącej działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem stanowi samodzielną przesłankę zwrotu otrzymanych przez producenta rolnego płatności ONW. Oznacza to, że do powstania obowiązku zwrotu nie jest konieczne wystąpienie innych, dodatkowych okoliczności i sam fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na określonym obszarze powoduje, że po stronie producenta rolnego powstaje obowiązek zwrotu otrzymanej płatności, zaś po stronie organu - obowiązek i uprawnienie do wydawania decyzji w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków.

W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.poz. 270, ze zm.) oddalił skargę