Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 788/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17, art. 27  ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 29 marca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego M. L., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia [...] 2020 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego matką G. L.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 24 września 2020 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką G. L., legitymującą się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 26 sierpnia 1997 r. o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Jak wynika z akt sprawy M. L. sprawuje bezpośrednią oraz całodobową opieką nad mamą, która jest osobą niepełnosprawną. Od kilkunastu lat leczy się z powodu chorób serca, nadciśnienia tętniczego i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób ze względu ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ w motywach rozstrzygnięcia przytoczył przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, że niepełnosprawność G. L. powstała później niż przed ukończeniem 25 roku życia. Z treści orzeczenia z ZUS wynika, że niepełnosprawność istnieje od sierpnia 1997 r. Wobec powyższego nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł M. L. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto wskazał na błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., póz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalenie i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik strony zarzucił także organowi niezastosowanie art. 27 ust. 5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to, nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji Burmistrza Miasta nr [...] i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia.

W dniu 8 kutego 2021 r. wpłynęło do Kolegium pismo działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta - inspektora ds. świadczeń rodzinnych z dnia 1 lutego 2021 r, znak: [...] informujące o zgodnie G. L. w dniu 27 stycznia 2021 r.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W swoich rozważaniach SKO wskazało, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., odmawiając na tej podstawie przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zauważyć bowiem należy, że ww. przepis stanowił przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 23 października 2014 r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Skutkiem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia 23 października 2014r. i ukształtowanie w tym zakresie nowego stanu prawnego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że w istniejącym stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, z punktu widzenia art. 17 ust. 1 b u.ś.r., skarżący spełniał przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mamą G. L. Jak wynika z przeprowadzonego w dniu 5 października 2020 r. wywiadu środowiskowego, w trakcie którego ustalono, iż skarżący M. L. mieszka wraz z konkubiną i matką G. L., która posiada samodzielny pokój wyposażony w niezbędny sprzęt codziennego użytku. M. L. nie pracuje zawodowo, ponieważ opiekuje się matką. Sytuacja zdrowotna w rodzinie jest trudna. G. L. od kilkunastu lat leczy się z powodu chorób serca, nadciśnienia tętniczego. W związku z przebytym wylewem ma trudności w poruszaniu się i porozumiewaniu z innymi osobami. G. L. nie jest zdolna do wykonywania podstawowych czynności domowych i wymaga stałej pomocy. Pomoc taką świadczy jej syn M. L. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego złożonym w dniu 22 września 2020 r. czynności, jakie wykonuje podczas opieki nad mamą to: pobudka, prowadzenie do toalety, podmywanie, przygotowywanie ubrań, ubieranie (czasami), mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, układanie do snu, czuwanie podczas snu. Fakt sprawowania opieki przez M. L. potwierdziła osoba wymagająca opieki – G. L. w oświadczeniu złożonym 6 października 2020 r.

Niemniej jednak SKO stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przy czym Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z przepisem art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Nie mniej jednak organ odwoławczy uznał, że w realiach przedmiotowej sprawy, podzielić należy stanowisko, iż w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w cyt. powyżej art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest także rezygnacja z przysługującego zasiłku dla opiekuna, to jest wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna.

W ocenie Kolegium, skarżący tego warunku nie dopełnił. Jak wynika z akt sprawy, skarżący decyzją z dnia 13 czerwca 2014r., znak: [...] miał ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, w związku z opieką sprawowaną nad mamą G. L. Wprawdzie dokonał on wyboru świadczenia w trybie art. 27 ust. 5 u.ś.r., jednakże nie złożył oświadczenia o rezygnacji z poprzednio przyznanego i pobieranego przez niego już zasiłku dla opiekuna. W oświadczeniu z dnia 22 września 2020r. M. L. wskazał jedynie, że zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna w przyszłości, tj. z dniem przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest natomiast w piśmie tym oświadczenia o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna już w dacie składania tego oświadczenia. Nadto, co istotne w dniu 12 października 2020r. M. L. złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, że w dalszym ciągu chce pobierać zasiłek dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad mamą. Tym samym – w ocenie organu odwoławczego – skarżącemu nie mogło zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż miał on już przyznane decyzją ostateczną prawo do zasiłku dla opiekuna.

Nadto organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie brak było związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością opieki nad osobą wymagająca opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Albowiem wskazany zakres czynności opiekuńczych M. L. względem mamy G. L. nie miał charakteru tego rodzaju ażeby zmuszał go do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej. Kolegium zaznaczyło, iż nie ulega wątpliwości, że G. L., tj. osoba wymagająca opieki ze względu na liczne schorzenia, podeszły wiek i niepełnosprawność wymagała opieki i pomocy osób drugich. Z kolei do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez M. L. należy zaliczyć pomoc mamie w czynnościach higienicznych (mycie, ubieranie) oraz pomoc przy poruszaniu się, mierzenie ciśnienia. Niewątpliwie zaś podkreślenia wymagało, że takie czynności jak; przygotowywanie ubrań, sprzątanie, prane, prasowanie, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich zawożenie na nie, dawkowanie lekarstw, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, załatwianie spraw urzędowych czy dokonywanie płatności - czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. A zatem, z powyższego bezspornie wynikało, iż wskazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującego nad niepełnosprawną mamą był do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z treści art. 17 u.ś.r. obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie pozwalającej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można było natomiast przyjąć, iż skarżący stale i nieprzerwanie sprawował osobistą opiekę nad niepełnosprawną mamą, a tym samym uznać należało, iż zakres sprawowanej przez niego opieki nie wyczerpywał zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała.

Na powyższą decyzję skarżący M. L., reprezentowana przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna,

- art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jaki funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawca wskazał, iż w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje on z zasiłku opiekuńczego,

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 135 p.p.s.a. wykazała, że nie została ona wydana z naruszeniem prawa.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką – G. L., w stosunku do której Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekła, decyzją z dnia 26 sierpnia 1997r., o zaliczeniu jej do pierwszej grupy inwalidów na stałe. Zebrana dokumentacja medyczna wskazuje, że matka skarżącego jest osobą schorowaną, cierpi na przewlekłą niewydolność krążenia, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą chorobę nerek, kamice pęcherza żółciowego, przewlekłą niewydolność żylną, niedowład połowiczny prawostronny, miażdżyca uogólniona. Skarżący jest więc zobligowany do wykonywania przy niej szeregu czynności głównie z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego, na przykład przygotowanie i podawanie posiłków, a także umawianie wizyt lekarskich, czy realizacja recept. Z zakresu bezpośredniej opieki nad matką przez skarżącego zostały wymienione takie czynności jak: prowadzenie do toalety, pobudka, czy czasami przygotowanie ubrań i ubieranie. Z niezwykle lapidarnego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego ma trudności z poruszaniem się i porozumiewaniem z innymi osobami. Nie jest też zdolna do wykonywania podstawowych czynności domowych i wymaga stałej opieki. Skarżący nie jest zatrudniony, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, od 2010r. Nie ulega też wątpliwości, że skarżący jest też osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Należy przy tym podkreślić, że mieszka on razem z matką, a więc prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Spełnia zatem formalne przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącego spełniony został warunek ustalony w art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b ustawy należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odmowa przyznania skarżącemu przez Kolegium świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła z dwóch przyczyn.

Pierwszą przyczyną było ustalenie dla skarżącego prawa do zasiłku dla opiekuna począwszy o 13 czerwca 2014r. Z tego względu organ wywiódł, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczył, że wprawdzie skarżący dokonał wyboru świadczenia w trybie art. 27 ust. 5 u.ś.r., jednakże nie złożył oświadczenia o rezygnacji z poprzednio przyznanego i pobieranego przez niego już zasiłku dla opiekuna. W oświadczeniu z dnia 22 września 2020r. M. L. wskazał jedynie, że zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna w przyszłości, tj. z dniem przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest natomiast w piśmie tym oświadczenia o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna już w dacie składania tego oświadczenia. Nadto, co istotne w dniu 12 października 2020r. M. L. złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie że w dalszym ciągu chce pobierać zasiłek dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad mamą.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącego zasiłku nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie okoliczność pobierania zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

Należy jednak zauważyć, że celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącego wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie należy przyjąć, że skarżący nie był właściwie poinformowany przez organ administracyjny, a oświadczenie z dnia 12 października 2020r. miało służyć jedynie wskazaniu, że do czasu pozytywnego dla skarżącego zakończenia postępowania administracyjnego i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżący chce nadal pobierać zasiłek dla opiekuna. Zresztą okazało się w niniejszej sprawie, że organ I instancji odmówił mu świadczenia pielęgnacyjnego z powodu zastosowania niekonstytucyjnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Gdyby więc wówczas skarżący zrezygnował z zasiłku dla opiekuna do dnia śmierci swojej matki nie otrzymywałby żadnego świadczenia.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestał pobierać zasiłek dla opiekuna, a więc w rozważanym przypadku od 1 grudnia 2020 r.

Drugą przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie przez Kolegium, iż takie czynności jak: przygotowywanie ubrań, sprzątanie, prane, prasowanie, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich zawożenie na nie, dawkowanie lekarstw, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, załatwianie spraw urzędowych czy dokonywanie płatności - czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Stwierdzono bowiem, że są to typowe czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Stąd wskazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podziela to stanowisko. Wprawdzie matka skarżącego urodziła się w 1929r. i jest już osoba bardzo wiekową, to jednak wykazane choroby, a szczególnie niedowład połowiczny prawostronny nie wskazują na konieczność całodobowej opieki. Czynności, które z kolei skarżący wykonuje przy matce, nie wykraczają poza te, które należą do czynności dnia codziennego, które normalnie wykonuje się w rodzinie. Do zakresu bezpośredniej, codziennej opieki nad matką przez skarżącego zostały zaliczone takie czynności jak: prowadzenie do toalety, pobudka, czy czasami przygotowanie ubrań i ubieranie. Pozostałe czynności albo wykonuje on w ramach prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, albo są one wykonywane od czasu do czasu. Należy także wskazać, że skarżący wykonując część wskazanych czynności łączy je z czynnościami wykonywanymi dla siebie, gdyż jego matka mieszkała razem z nim. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.). W przedmiotowej sprawie skarżący nie spełnił tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad matka jak również charakterystyka jej chorób nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia.

Należy jeszcze odnieść się do kwestii informacji o zgodnie matki skarżącego Pani G. L. w dniu 27 stycznia 2021r. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie można z powyższego powodu na zasadzie art. 161 p.p.s.a. umorzyć postępowania. Przepis ten przewiduje w §1, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania:

1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę;

2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania;

3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

Z uwagi na fakt, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 24 ust. 2 u.ś.r. ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, pomimo śmierci podopiecznej, która jednak nie była stroną postępowania sądowoadministracyjnego, ono samo nie stało się bezprzedmiotowe. Gdyby bowiem Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę uchylił decyzje organów administracyjnych, działając na zasadzie art. 135, to skarżący miałby prawo domagania się wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca wystąpienia z wnioskiem, a skończywszy na miesiącu, w którym jego podopieczna zmarła. Stąd należało sprawę rozstrzygnąć merytorycznie wyrokiem.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.