Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 252/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie Izabella Kulig-Maciszewska NSA Małgorzata Pocztarek Protokolant Iwona Sadownik po rozpoznaniu w dniu 13 października 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 listopada 2005 r. sygn. akt 4 II SA/Wr 2622/03 w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...], Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu, powołując się na przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a i art. 81 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.), zwolnił E. R. ze służby z dniem 9 września 2003 r. W uzasadnieniu podał, że Prokurator Okręgowy w [...] skierował do Sądu Rejonowego w [...] akt oskarżenia przeciwko E. R. o popełnienie czynu określonego w art. 271 § 1 kodeksu karnego i innych.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariusza celnego zwalnia się w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Tak sformułowany przepis prawa sprawia, że decyzja Dyrektora Izby Celnej nie ma charakteru uznaniowego i jest obligatoryjna.

E. R. złożyła od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym domagała się uchylenia wydanej decyzji oraz przywrócenia jej do pracy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu, decyzją z dnia 2[...] Nr [...] powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 25 ust. 1 pkt 8a i art. 81 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję z [...].

Rozpatrując odwołanie organ wskazał, że chybiony jest zarzut naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, katalog przyczyn stanowiących obligatoryjną podstawę zwolnienia ze służby został rozszerzony o przesłankę wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Podstawą wydania takiej decyzji nie jest stan faktyczny i prawny istniejący w dniu skierowania aktu oskarżenia do sądu przeciwko E. R., ale stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania zaskarżonej decyzji, to jest w dniu [...]. Wbrew twierdzeniu skarżącej, nie mają w tej sprawie zastosowania przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, E. R. przyjęła propozycję pełnienia służby w Urzędzie Celnym w [...], uzyskując dnia 1 lipca 2000 r. mianowanie do służby i od tej daty mają do niej zastosowanie przepisy ustawy o Służbie Celnej. Nie ma więc możliwości stosowanie w jej sytuacji ustawy o pracownikach urzędów państwowych.

Niezasadny jest też zarzut naruszenia przez skarżoną decyzję zasady niedziałania prawa wstecz z uwagi na to, że art. 3 ust. 1 ustawy zmieniającej nakazuje prowadzić postępowania wszczęte przed jej wejściem w życie według dotychczasowych przepisów. W przedmiotowej sprawie postępowanie karne zostało rzeczywiście wszczęte przed wejściem w życie ustawy zmieniającej. Art. 3 ust. 1 nie dotyczy jednak tego postępowania. Żadne postępowanie administracyjne w sprawie zwolnienia E. R. ze służby nie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy. Przesłanka obligatoryjnego zwolnienie ze służby w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8a obowiązuje od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, to jest od dnia 10 sierpnia 2003 r. Decyzja o zwolnieniu została wydana dnia [...]. Zarzut zatem niedziałania prawa wstecz jest bezzasadny.

E. R. złożyła na decyzję skargę do sądu administracyjnego wnosząc o jej uchylenie.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 3 listopada 2005 r. sygn. akt 4 II SA/Wr 2622/03, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wywodził, że zwolnienie E. R. ze służby celnej nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.). Zgodnie z jego treścią: "Funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku: wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego". Przepis ten został dodany do art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. (Dz.U. z 2003 r. Nr 120, poz. 1122) zmieniającej ustawę o Służbie Celnej z dniem 10 sierpnia 2002 r. W podstawie prawnej obydwu decyzji wydanych w sprawie powołano także przepis art. 81 ust. 1 i 1a ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten stanowi, że: "W wypadku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego, przeniesieniu albo zleceniu mu wykonywania innych obowiązków służbowych, przeniesieniu na niższe stanowisko bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych, funkcjonariusz celny może, w terminie 14 dni, złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy" (ust. 1); "Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w ust. 1, nie wstrzymuje wykonania decyzji." (ust. 1a).

Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że do Sądu Rejonowego w Zgorzelcu został wniesiony przeciwko skarżącej akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa z art. 271 § 1 Kodeksu karnego, a postępowanie w tej sprawie toczyło się przed tamtejszym Sądem Rejonowym pod sygn. akt II K 540/02 w dacie wydania przedmiotowych decyzji administracyjnych. Wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego stanowiło podstawę do zwolnienia skarżącej ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonych decyzji. Zważyć należy, że powyższy przepis prawa ma charakter przepisu ius cogens. Oznacza to, że w sytuacji spełnienia się określonych w nim przesłanek organ – Dyrektor Izby Skarbowej – mógł podjąć tylko decyzję o treści określonej w tym przepisie prawa, to jest zwolnić skarżącą ze służby. Według tego przepisu wystarczającą przesłanką zwolnienia ze służby było samo wniesienie przeciwko niej aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego, co w niniejszej sprawie miało miejsce i jest okolicznością niesporną. Dodając do art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, przepisem art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. zmieniającej ustawę o Służbie Celnej z dniem 10 sierpnia 2003 r. przepis pkt 8a ustawodawca rozszerzył katalog przyczyn stanowiących obligatoryjną podstawę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby o przyczynę: "wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego".

Wbrew odmiennemu w tym względzie poglądowi skarżącej, przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z Konstytucją RP. Wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 (OTK-A 2004/9/93) Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że: "Art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120 poz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest zgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej."

W następnym wyroku z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt SK 19/03 (OTK-A-2004/11/118) Trybunał Konstytucyjny zajmował się kwestią zgodności art. 25 ust. 1 pkt 3 tej ustawy z Konstytucja RP i orzekł: "Art. 25 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641) jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 60 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

W tej sytuacji podniesiony w skardze zarzut niekonstytucyjności art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, jak również zarzut niekonstytucyjności art. 25 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy oraz ich sprzeczności z art. 6 ust. 2 Konwencji Prawa Człowieka i Obywatela uznać należy za nietrafny.

Za nietrafny, także w świetle wyżej powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, uznać należy podniesiony w skardze zarzut zrównania podstawy prawnej zwolnienia ze służby określonej w art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej z podstawą określoną w art. 25 ust. 1 pkt 8a tejże ustawy. Każdy z tych przepisów ustanawia odmienną podstawę zwolnienia funkcjonariusza ze Służby Celnej. Podstawą zwolnienia skarżącej ze służby celnej był przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, a przesłankę w nim wymienioną wypełniało wniesienie przeciwko skarżącej do Sądu Rejonowego w Zgorzelcu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa z art. 271 § 1 kk.

E. R. wniosła skargę kasacyjną od wyroku, zarzucając rażące naruszenie prawa w postaci art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej w związku z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP polegające na zastosowaniu wobec E. R. normy prawnej wprowadzającej podstawę zwolnienia ze służby w trybie powołanego przepisu, który wszedł w życie w dniu 10 sierpnia 2003 r. w sytuacji gdy zdarzenie stanowiące przesłankę jego zastosowania, tj. wniesienie aktu oskarżenia do Sądu miało miejsce przed wejściem w życie powołanej ustawy, tj. w dniu 7 czerwca 1999 r. przez co doszło do naruszenia zasady lex retro non agit urzeczywistniającej zasady demokratycznego państwa prawnego.

Na tej podstawie wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zakończonej decyzji Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z [...] oraz [...]. Wnosiła też o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego w I i II instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występuje żadna z enumeratywnie wyliczonych w art. 183 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 174 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Skargę kasacyjną oparto na zarzucie "rażącego naruszenia prawa w postaci art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej w związku z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP polegający na zastosowaniu wobec E. R. normy prawnej wprowadzającej podstawę zwolnienia ze służby w trybie powołanego przepisu, który wszedł w życie w dniu 10 sierpnia 2003 r. w sytuacji gdy zdarzenie stanowiące przesłankę jego zastosowania, tj. wniesienie aktu oskarżenia do sądu miało miejsce przed wejściem w życie powołanej ustawy, tj. w dniu 7 czerwca 1999 r. przez co doszło do naruszenia zasady lex retro non agit urzeczywistniającej zasady demokratycznego państwa prawnego". Z punktu widzenia przyjętej w art. 183 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 174 tej ustawy zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej, określony w skardze zarzut naruszenia prawa nie jest prawidłowy, co ma znaczenie prawne. Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej nie może bowiem sam wyprowadzić jej podstaw, ani też ich domniemywać. Ze sformułowania rażące naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z 24 lipca1999 r. o Służbie Celnej (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.) w związku z art. 42 ust. 1 Konstytucji można przyjąć, że skargę kasacyjną oparto na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucając wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione. Jedną z zasad wykładni przepisów prawa jest uwzględnienie zasad konstytucyjnych. Ustanowiona w art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada nie obejmuje swoją regulacją zasad wykładni materialnego prawa administracyjnego, w tym reguł kształtowania stosunków służbowych. Według art. 42 ust. 1 Konstytucji "Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukarania za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestępstwo w myśl prawa międzynarodowego". Ustanie stosunku służbowego nie jest rodzajem odpowiedzialności karnej, do której zastosowanie miałby art. 42 ust. 1 Konstytucji. Status funkcjonariusza publicznego, który de facto wykonuje zadania państwa, wymaga szczególnej regulacji w tym zaostrzenia regulacji w zakresie właściwej nienagannej postawy i godnego zachowania się na służbie oraz poza nią. Z tej potrzeby zapewnienia autorytetu państwa pragmatyki służbowe normując status prawny funkcjonariuszy służby publicznej wprowadzają z jednej strony przywileje, z drugiej rygorystyczną regulację w zakresie obowiązków i sankcji za ich naruszenie w porównaniu z normami powszechnie obowiązującego prawa pracy. Względy wykładni funkcjonalnej nakazują uwzględnić w takim zakresie wartości interesu publicznego, co nie uzasadnia wprowadzenia przy stosowaniu tego rodzaju wykładni ograniczenia mocy obowiązującej art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej tylko do zdarzeń prawnych, które miały miejsce po wejściu w życie tej regulacji prawnej, czy po nawiązaniu stosunku służbowego.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 183 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.