Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 163/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. C. i B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie przyznania nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. F. i B. F., od decyzji wydanej z upoważnienia Starosty [...] z dnia 31 sierpnia 2020 r. orzekającej o przyznaniu A. F. i B. F. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomość zabudowaną, położoną przy ul. [...] w [...] gm. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...]/31, o pow. 0,0812 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i w to miejsce orzekło o: 1) przyznaniu A. F. i B. F. na ich wniosek działki nr [...]/31 o pow. 0,0812 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą [...]; 2) odmowie przyznania A. F. i B. F. na ich wniosek działki nr [...]/32 o pow. 0,0727 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że A. F. i B. F. wystąpili z wnioskiem o przeniesienie własności działki nr [...]/20 o pow. 0,1592 ha będącej po przejęciu gospodarstwa rolnego B.M. w posiadaniu Gminy [...], na ich własność w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy

o podatku rolnym.

W toku prowadzonego postępowania ustalono, że decyzją z dnia 10 kwietnia 1980 r. Naczelnik Gminy w [...] orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez budynków w zamian za rentę z urzędu gospodarstwa rolnego B.M., położonego we wsi [...] gm. [...], w skład którego wchodziły grunty o ogólnej powierzchni 7,9405 ha. [...] przydzielona do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o pow. 0,30 ha, która została wydzielona na gruncie w uzgodnieniu z właścicielem gospodarstwa. Organ wskazał, że na przestrzeni lat dochodziło do podziałów działki [...]/1, z której została wyodrębniona działka nr [...]/20 o pow. 0.1592 ha, objęta wnioskiem wnioskodawców, którzy na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 marca 2018 r, sygn. akt II Ca 1518/17 nabyli przez zasiedzenie na zasadzie wspólności majątkowej ustawowej z dniem 2 października 2014 r. współwłasność nieruchomości budynkowej w postaci: drewnianego budynku mieszkalnego i murowanego budynku gospodarczego, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, które to nieruchomości budynkowe posadowione są na nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], oznaczonej jako działka [...]/20 o pow. 0,1592 ha, stanowiącej własność Gminy [...] dla której to nieruchomości w Sądzie Rejonowym w [...] urządzona jest księga wieczysta nr [...].

Organ wskazał, że po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowej nieruchomości ustalono stan zagospodarowania nieruchomości, oraz okoliczności że wnioskodawcy użytkują przedmiotową działkę na podstawie umowy dzierżawy zawartej z Gminą [...] od roku 1985 tj. od daty nabycia nieruchomości przez Gminę [...] od B.M..

W toku postępowania organ przesądził, że niezasadne jest przyznawanie wnioskodawcom całej działki nr ewid. [...]/20, lecz zgodnie z brzmieniem art. 6 ustawy jedynie takiej powierzchni gruntu, która jest niezbędna do korzystania z budynków w związku z tym dokonano podziału działki nr [...]/20 o pow. 0,1539 ha ( z jednoczesną zmianą powierzchni działki z 0,1592 ha na 0,1539 ha na podstawie opracowania geodezyjnego) na działki nr [...]/31 o pow. 0,0812 ha i nr [...]/32 o pow. 0,0727 ha. Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia 4 czerwca 2020 r. zatwierdził podział przedmiotowych działek i decyzja stała się ostateczna. Organ podkreślił, ze wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej jako odrębnej działki i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz właścicieli budynków, a przeniesienie pozostałej części jako odrębnej działki na inne cele nie narusza prawa i jest zgodne z celem, jakim służy unormowanie w art. 6 o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Organ ponadto wskazał, że powołany artykuł 6 cytowanej ustawy, nie gwarantuje właścicielom budynków bezpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej co do powierzchni działki wyodrębnionej geodezyjnie, która była przedmiotem przekazania w zamian za świadczenie emerytalno-rentowe, ale tylko takiej działki która jest zabudowana, a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków i niezbędnej do korzystania z nich.

W odwołaniu wniesionym od decyzji organu I instancji opisanej na wstępie skarżący podnieśli, że działkę nr [...]/20 o pow. 0,1592 ha użytkują jako właściciele samoistni przez ponad 30 lat. Na całej przedmiotowej działce mają zorganizowane swoje życie i gospodarstwo domowe – ogródek i warzywa. Podnieśli, że nie wiedzieli o podziale geodezyjnym i nie mogli się temu sprzeciwić. Wyodrębnienie obecnie dwóch działek i przeznaczenie jednej z nich na cele inne niż dotychczasowy sposób użytkowania jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tej nieruchomości i sposobem korzystania z niej jako całości gospodarczej spełniającej podstawowe funkcje gospodarstwa przydomowego.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium stwierdziło, że zasadnie organ I instancji uznał żądanie skarżących do zwrotu części działki nr [...]/20 tj. działki ściśle związanej i niezbędnej do korzystania z budynków, których A. i B. małż. F. są właścicielami. Organ odwoławczy podkreślił, że na pozostałej części działki brak jest jakichkolwiek zabudowań, których własność uprawniałaby skutecznie skarżących do ubiegania się o zwrot całej działki o nr [...]/20 w trybie art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. SKO odwołało się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w których podkreśla się, że przepis art. 6 powoływanej ustawy nigdy nie gwarantował i nie gwarantuje nadal właścicielom budynku nieodpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej, co do powierzchni, działki geodezyjnie wyodrębnionej, która była przedmiotem przekazania na rzecz Skarbu Państwa, lecz tylko takiej działki, która jest zabudowana, a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków. W świetle art. 6 ustawy należy uznać, że to uregulowanie nie może być traktowane jako podstawa prawna do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko aby przysporzyć materialnych korzyści następcy właścicieli przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego. Celem uprawnienia określonego w tym przepisie jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków. Oznacza to, iż organ nie miał obowiązku przekazania A. i B. małż. F. na własność całej nieruchomości gruntowej określonej jako działka nr [...]/20, która niegdyś wchodziła w skład przekazanego gospodarstwa rolnego, ale jedynie tylko taką jej część, która jest niezbędna do prawidłowego korzystania z należących do uprawnionych nieruchomości budynkowych.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, że skarżący nabyli działkę nr [...]/20 na podstawie nieformalnej umowy sprzedaży i użytkowali ją jako posiadacze samoistni, organ wskazał, że odwołujący byli posiadaczami zależnymi, bowiem począwszy od 1985 r, dzierżawili grunt od Gminy [...].

Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że w rozpoznawanej sprawie niezbędnym stało się zreformowanie sentencji zaskarżonej decyzji, bowiem organ pierwszej instancji nie orzekł o całości wniosku stron.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze A. F. i B. F. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt 2 i przyznanie na ich rzecz własności działki nr [...]/32 o pow. 0,0727 ha. Skarżący zarzucili:

- na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 7 i art. 7a kpa nakazujące branie pod uwagę interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz rozstrzyganie wątpliwości na korzyść strony.

W uzasadnieniu skarżący wskazali, że zaskarżona decyzja pomija argumentację przywołaną w odwołaniu od rozstrzygnięcia organu I instancji, a w szczególności, że przedmiotową działkę [...]/20 nabyli "nieformalną umową i użytkowali jako samoistni przez ponad 30 lat". Działkę [...]/20 użytkują dookoła budynków, których własność nabyli przez zasiedzenie, korzystali z niej jako z bezpośredniego i niezbędnego zaplecza do korzystania z nieruchomości budynkowych, Na całej przedmiotowej działce mają zorganizowane swoje życie i gospodarstwo domowe – ogródek, warzywa. Skarżący zarzucili, że organ nie wziął pod uwagę słusznego interesu strony w tym postępowaniu, mimo że "krzywda ludzka" wręcz wyłania się na plan pierwszy wszystkich działań organów administracji przez lata.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu,

w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID – 19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

O skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie powołanego wyżej przepisu oraz o terminie posiedzenia niejawnego strony zostały zawiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 1989 r., nr 10, poz. 53 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że zostały spełnione podmiotowe

i przedmiotowe przesłanki nieodpłatnego przyznania na rzecz skarżących prawa własności działki nr [...]/31 o pow. 0,0812 ha położonej w miejscowości [...], przy ul. [...].

Spór w sprawie sprowadza się do oceny, jaka powierzchnia działki wyczerpuje roszczenie skarżących wynikające z ww. przepisu. Na mocy decyzji organów obu instancji A. F. i B. F. została nieodpłatnie przyznana na współwłasność działka nr ewid. [...]/31 o pow. 0,0812 ha - jako jedna z dwóch działek wydzielonych geodezyjnie z działki nr [...]/20. Tymczasem skarżący we wniosku wnieśli o przeniesienie prawa własności całej działki nr ewid. [...]/20 o pow. 0,1592 ha (tj. o powierzchni odpowiadającej działce przejętej na rzecz Skarbu Państwa).

Rozstrzygając powyższe należy na wstępie wskazać, że celem regulacji zawartej w art. 6 ustawy było uporządkowanie stosunków własnościowych przez zrównanie sytuacji prawnej rolników przekazujących gospodarstwo rolne Państwu przed dniem 1 stycznia 1983 r. i po tej dacie, a także odejście od oderwania własności budynków od działki gruntu na której je wzniesiono (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002 r. sygn. akt III CZP 37/02, LEX 53712). Analiza uregulowań prawnych zawartych w art. 6 ustawy prowadzi do wniosku, iż przepis ten nie gwarantuje właścicielom budynków, które pozostały własnością rolnika po przekazaniu gospodarstwa rolnego (wraz z działką gruntu na której budynki te były posadowione) na rzecz Skarbu Państwa, bezpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej co do powierzchni, działki geodezyjnie wyodrębnionej, która była przedmiotem przekazania w zamian za świadczenie emerytalno-rentowe, ale tylko takiej działki która jest zabudowana, a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków. Art. 6 ustawy nie nakłada na organ administracji państwowej (obecnie starostę) obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, własności gruntu całego dawnego siedliska, lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 1990 r., sygn. akt II SA 593/90, LEX nr 11566, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 546/14). Z kolei w wyroku z dnia 20 lutego 1990 r. w sprawie Sa/Lu 941/89 (LEX nr 36968) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż powierzchnia działki gruntu podlegającej zwrotowi w trybie analizowanego art. 6 nie musi być równa powierzchni działki siedliskowej przekazanej Państwu przed 1 stycznia 1983 r. O wielkości działki podlegającej zwrotowi w tym trybie rozstrzyga organ orzekający w takiej sprawie, oceniając całokształt wszechstronnie zebranego w niej materiału dowodowego oraz uwzględniając interes społeczny i słuszne interesy stron, mieszczące się w granicach prawa. Wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej jako odrębnej działki

i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz dotychczasowego właściciela budynków, a przeznaczenie pozostałej części - jako odrębnej działki - na inne cele nie narusza prawa i jest zgodne z celem, jakiemu służyło unormowanie zawarte w art. 6 ustawy. Z brzmienia powołanego przepisu wynika iż ustawodawca, posługując się pojęciem "działka" miał na uwadze działkę lub część większej działki, na której znajdują się budynki, wydzielonej geodezyjnie w oddzielną działkę.

W praktyce działki siedliskowe mogły być zabudowane samodzielnie, to znaczy, że cała działka została zabudowana i nie można jej podzielić na dwie lub więcej działek; mogły też być działki kilku, a nawet kilkunastohektarowe, stanowiące gospodarstwo rolne, w których siedlisko stanowi tylko niewielka ich część. Po wydzieleniu siedliska z większej działki i oznaczeniu go numerem geodezyjnym powstaje działka siedliskowa i druga działka geodezyjna przeznaczona do rolniczego użytkowania, która nie podlega przekazaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 1990 r. w sprawie II SA 697/90, LEX nr 11565). Przepis art. 6 ustawy nie może być traktowany jako podstawa prawna do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko, aby przysporzyć materialnych korzyści następcy właścicieli przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego. Celem uprawnienia określonego w tym przepisie jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej własności budynków (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 1474/14).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż niezasadne jest stanowisko skarżących, iż art. 6 ustawy co do zasady gwarantuje właścicielowi budynków zwrot całej, wchodzącej w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego działki, na której znajdują się budynki.

Zauważyć należy, że ustalenie powierzchni wydzielonej działki nr [...]/31, pozwalającej na swobodne korzystanie przez skarżących ze znajdujących się na niej zabudowań, organ poczynił na podstawie oględzin. Powierzchnia ta umożliwia prawidłowe korzystanie nie tylko z istniejącego budynku mieszkalnego i budynku gospodarczego znajdującego się na tej działce, ale również swobodny dostęp do niej z drogi publicznej.

Organy bardzo dokładnie ustaliły stan faktyczny jak również prawidłowo go oceniły, przy wydawaniu zaskarżonych decyzji rozważyły również interes społeczny i słuszny interes obywateli popierając swoje ustalenia dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.