Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3441/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2, pkt 11
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 146, art. 342-344
journal: Dz.U. 2015 poz 233
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt Iv SA/Wr 200/18 w sprawie ze skargi S. Ś.-M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz S. Ś.-M. kwotę 240 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 7 czerwca 2018r., sygn. akt IV SA/Wr 200/18, w pkt I. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z [...] stycznia 2018 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego; w pkt II. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z 25 sierpnia 2017 r. S. Ś.-M. wystąpiła o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córek: P. M. oraz K. M.

Prezydent Miasta Wrocławia – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu – decyzją z [...] listopada 2017 r., odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na definicję bezskuteczności egzekucji, zawartą w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.). Wskazał, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej z dniem 22 grudnia 2016 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu – A. M. – w związku z ogłoszeniem jego upadłości. Zdaniem organu, prowadzący postępowanie upadłościowe syndyk nie jest organem egzekucyjnym, w związku z czym nie może wystawić zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Organ uznał zatem, że skoro postępowanie w sprawie egzekucji alimentów na rzecz córek strony nie jest prowadzone, należało odmówić przyznania świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Na powyższą decyzję S. Ś.-M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając naruszenie art. 2 pkt 2 i pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez błędną wykładnię pojęcia bezskuteczności egzekucji, wyrażającą się w przyjęciu, że owa bezskuteczność może być stwierdzona wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i na wykluczeniu możliwości stwierdzenia bezskuteczności egzekucji w sytuacji, w której w stosunku do dłużnika alimentacyjnego jest prowadzone postępowanie upadłościowe, a zaspokojenie wierzytelności alimentacyjnych w ramach postępowania upadłościowego przez syndyka jest nieskuteczne z powodu braku środków w masie upadłości. To w konsekwencji – zdaniem skarżącej – doprowadziło organ do błędnego stwierdzenia, że małoletnie córki skarżącej nie mają statusu osoby uprawnionej, o której mowa w art. 2 pkt 11 w/w ustawy, podczas gdy bezskuteczność egzekucji w świetle przepisu art. 2 pkt 2 ustawy – jako przesłanka przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego – oznacza zarówno sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 9 ustawy, przez odmowę przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym pomimo spełnienia kryteriów określonych w tym przepisie. Dalej zarzucono naruszenie art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a) powołanej ustawy oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że w sytuacji, w której w stosunku do dłużnika alimentacyjnego jest prowadzone postępowanie upadłościowe (i w konsekwencji, z uwagi na ustawowy zakaz, nie toczy się postępowanie egzekucyjne przed komornikiem sądowym), fakt bezskuteczności egzekucji nie może zostać ustalony na podstawie wystawionego przez syndyka masy upadłości zaświadczenia, ani w oparciu o oświadczenia osób uprawnionych. Zdaniem skarżącej, jej dzieci spełniły ustawowe przesłanki i świadczenia powinny zostać im przyznane.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny powołanym na wstępie wyrokiem z 7 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 200/18, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania .

Zdaniem Sądu I instancji organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały wadliwej wykładni pojęcia bezskuteczności egzekucji, stanowiącego warunek przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Sąd podkreślił, że podstawowym postępowaniem zmierzającym do egzekwowania należności jest postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie przepisów ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej "p.e.a."). Możliwe jest jednak także egzekwowanie takich zaległych świadczeń na podstawie ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.). W razie wszczęcia postępowania upadłościowego, postępowanie prowadzone przez komornika w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostaje umorzone, ale egzekwowanie należności odbywa się dalej na podstawie ustawy Prawo upadłościowe z udziałem syndyka i w sposób określony w tych przepisach. To syndyk, a nie komornik jest wówczas uprawniony potwierdzić, że egzekucja określonych należności jest nadal bezskuteczna. Sąd zaznaczył przy tym, że zasądzone wyrokiem sądowym, bądź ustalone ugodą sądową należności alimentacyjne podlegają zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym, co zostało uregulowane w art. 342 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 343 ust. 2, art. 346 ust. 1 oraz art. 249 ust. 4 Prawa upadłościowego. Wskazał, że w świetle tych przepisów sposób zaspokajania należności alimentacyjnych w postępowaniu upadłościowym zależy od tego, czy chodzi o (zasądzone) należności przypadające za czas przed, czy po ogłoszeniu upadłości zobowiązanego.

W ocenie Sądu z art. 249 ust. 4 Prawa upadłościowego można wywieść wniosek, że należności alimentacyjne przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, nie podlegają zgłoszeniu do masy upadłości. Wierzyciel alimentacyjny, który dysponuje wyrokiem zasądzającym alimenty (ugodą sądową) – niezależnie od tego, czy wyrok ten został wydany przed czy po ogłoszeniu upadłości – może więc na jego podstawie (bez zgłoszenia wierzytelności do masy) żądać od syndyka wypłat bieżących należności alimentacyjnych na zasadach i w zakresie wskazanym w art. 343 ust. 2 Prawa upadłościowego. Poza tym może także na tej podstawie prowadzić egzekucję należności alimentacyjnych przeciw upadłemu z jego majątku niewchodzącego do masy.

Sąd wskazał, że art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, umożliwia stronie przedłożenie wraz z wnioskiem stosownego zaświadczenia, o którym mowa w tym przepisie, albo też odpowiednio oświadczenia. Zdaniem Sądu posłużenie się w redakcji tego przepisu spójnikiem "albo" oznacza, że możliwe jest dowodzenie przez stronę "bezskuteczności egzekucji" także wyłącznie w drodze oświadczenia, którego wzór określony został w załączniku 7 do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2229). Jeśli zatem do wniosku o ustalenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie dołączono w/w zaświadczenia (a organ egzekucyjny – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie – owego zaświadczenia nie może wystawić), to – zdaniem Sądu – rolą organu rozpoznającego jest zwrócenie się do strony, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., o uzupełnienie braków formalnych podania, poprzez przedłożenie przewidzianego ustawą oświadczenia. To z kolei, jak każdy dowód w sprawie, podlega w dalszej kolejności ocenie organu.

Sąd I instancji stwierdził, że stan bezskuteczności egzekucji nie jest ściśle związany z prowadzeniem egzekucji przez komornika sądowego. Brak przedłożenia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji wystawionego przez organ egzekucyjny (i prawna niemożność jego uzyskania wobec upadłości dłużnika) nie oznacza bowiem w ocenie Sądu, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może zostać przyznane osobie uprawnionej na gruncie obecnie obowiązującej ustawy.

Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca w dniu 28 listopada 2017r. złożyła oświadczenie, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja alimentów należnych od A. M. przyznanych P. M. oraz K. M. wyrokiem sądu z dnia 13 kwietnia 2016 r. [...] w wysokości łącznej kwocie 1000 zł okazała się bezskuteczna. Także do akt sprawy skarżąca złożyła pismo z 8 sierpnia 2017 r. wydane przez syndyka masy upadłości A. M., że brak jest środków w masie upadłości na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych. Wobec tego Sąd stwierdził, że sprawa powinna być ponownie rozpatrzona przez organy administracji.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, zaskarżając go w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu administracji kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."), zrzeczono się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554, z późn. zm.), przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że bezskuteczność egzekucji w rozumieniu tego przepisu, może mieć miejsce pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.), podczas gdy warunkiem koniecznym, aby stwierdzić bezskuteczność egzekucji, jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego;

2. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 135 p.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i w zw. z art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez niesłuszne przyjęcie, że uzasadnione jest uchylenie decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji, podczas gdy – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – Sąd powinien oddalić skargę w całości z uwagi na to, że – pomimo zebrania i dokonania przez organy administracji wszechstronnej oceny materiału dowodowego – w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 9 ust. 1, w związku z art. 2 pkt 2 i pkt 11 w/w ustawy, umożliwiające przyznanie przedmiotowego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że komornik sądowy dochodzi alimentów na podstawie egzekucji prowadzonej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, a nie – jak podał Sąd w zaskarżonym wyroku – na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Podniesiono, że w pojęciu "bezskuteczność egzekucji", o którym mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów chodzi o stan, w którym dłużnik nie uiszcza alimentów w toku egzekucji. Skarżący kasacyjnie organ nie zgadza się z poglądem prezentowanym przez Sąd w zaskarżonym wyroku, że o bezskuteczności egzekucji można także mówić wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, w tym – gdy zostało umorzone z mocy prawa.

W ocenie skarżącego kasacyjnie warunkiem uzyskania oraz utrzymywania statusu "osoby uprawnionej" jest prowadzenie przez komornika sądowego egzekucji, w celu wyegzekwowania obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym.

Skarżący kasacyjnie organ wskazał, że dokonując wykładni pojęcia "bezskuteczność egzekucji", nie można również pominąć tego, że na tle ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uprawnienie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego skorelowane jest z obowiązkami dłużnika alimentacyjnego. Status dłużnika alimentacyjnego ma osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 ustawy). W świetle zaś przepisu art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. To – w ocenie Kolegium – oznacza, że świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego stanowią zadłużenie osoby zobowiązanej do alimentów (dłużnika alimentacyjnego) względem funduszu. Zwrócono przy tym uwagę, że możliwość dochodzenia przez organ wierzyciela świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego od dłużnika alimentacyjnego w trybie ustawy, jest uzależniona od ustalenia, że świadczenia te zostały wypłacone w okresie bezskutecznej egzekucji sądowej. Zatem potrzeba skutecznej realizacji celu ustawy, jakim jest podejmowanie działań zmierzających do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, wymaga, aby pojęcie bezskuteczności egzekucji wykładać ściśle. W przeciwnym przypadku istnieje uzasadniona obawa podnoszenia przez dłużników alimentacyjnych skutecznych zarzutów, zmierzających do zwolnienia się z odpowiedzialności regresowej, opisanej w art. 27 ustawy, opierających się na twierdzeniu, że świadczenia wypłacono z funduszu przy braku przesłanek do takiego działania.

Zdaniem organu, nawet jednak, gdyby hipotetycznie podzielić pogląd Sądu, co do możliwości stwierdzenia bezskuteczności egzekucji w toku postępowania upadłościowego - aby pozostać w zgodzie z treścią art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, koniecznym byłoby ustalenie, iż zarówno zaległe, jak i bieżące alimenty nie zostały w pełni wyegzekwowane za okres dwóch ostatnich miesięcy. Do czasu zaś co najmniej ustalenia planu spłaty wierzycieli lub wykonania tego planu, nie jest możliwe stwierdzenie, że zaległe – to jest powstałe przed ogłoszeniem upadłości – zobowiązania alimentacyjne zostały zaspokojone.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego celem wyegzekwowania należności alimentacyjnych na rzecz P. M. i K. M., które nastąpiło na skutek wydania przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej postanowienia z dnia 22 grudnia 2016 r. ([...]) o ogłoszeniu upadłości dłużnika alimentacyjnego, skutkuje brakiem możliwości uznania, iż egzekucja tych świadczeń jest bezskuteczna, w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy. Zdaniem organu z tą chwilą, P. M. i K. M. utraciły przymiot osoby uprawnionej, w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem ustało ich prawo do świadczeń. Nie było zatem podstaw prawnych do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podniesiono, że także złożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a) w/w ustawy dotyczy sytuacji, gdy egzekucja się toczy. Natomiast z możliwości złożenia takiego oświadczenia nie można wywodzić stanu bezskuteczności egzekucji, gdy ta – po ogłoszeniu upadłości dłużnika alimentacyjnego – została umorzona. Wskazano także, że organami egzekucyjnymi zobowiązań alimentacyjnych są sądy rejonowe i komornicy. Zaświadczenie syndyka nie może zatem zastąpić zaświadczenia organu egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną S. Ś.-M. reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesiono, że na aprobatę zasługuje jedynie uwaga skargi kasacyjnej o wadliwym wskazaniu w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, iż komornik sądowy prowadzi egzekucję alimentów w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podczas gdy egzekucja ta prowadzona jest na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W ocenie skarżącej, błąd ten należy jednak uznać za oczywistą omyłkę. Uznano także, że nie mógł on mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia sądu, gdyż w żaden sposób nie dotyczy on istoty sprawy.

Dla skarżącej niezrozumiałe jest stanowisko, dlaczego tylko komornik może stwierdzić, czy w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Wskazano, że skoro syndyk obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go oraz go likwiduje, sporządza i wykonuje plany podziału, zaspokajając w ten sposób wierzytelności upadłego sprzed ogłoszenia upadłości, a także – co szczególnie istotne w niniejszej sprawie – zaspokaja zobowiązania alimentacyjne ciążące na upadłym, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, to ma pełną wiedzę odnośnie tego, czy w czasie trwania postępowania upadłościowego (w okresie ostatnich dwóch miesięcy trwania tego postępowania) miało miejsce zaspokojenie zaległych lub bieżących zobowiązań alimentacyjnych upadłego i może dostarczyć organowi wydającemu decyzję o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego danych w tym zakresie.

Strona nie podzieliła też zdania skarżącego kasacyjnie organu, jakoby dla wykładni pojęcia "bezskuteczności egzekucji" miał znaczenie fakt, że na dłużniku alimentacyjnym ciąży obowiązek zwrotu organowi należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej, fakt istnienia po stronie zobowiązanego tego obowiązku oraz kwestia prawdopodobieństwa jego realizacji nie może wpływać na ustalenie uprawnienia do świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Istota niniejszej sprawy dotyczy wykładni pojęcia "bezskuteczności egzekucji" w rozumieniu ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a konkretnie zagadnienia możliwości stwierdzenia zaistnienia tejże bezskuteczności w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu zostało umorzone z powodu ogłoszenia jego upadłości. Kwestią sporną jest także, czy brak przedłożenia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji wystawionego przez organ egzekucyjny (i prawna niemożność jego uzyskania wobec upadłości dłużnika) może oznaczać, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mogło zostać przyznane osobie uprawnionej, na gruncie obowiązującej ustawy.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej, oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Natomiast, jak stanowi art. 2 pkt 2 powołanej ustawy, bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

Uznać należy, że bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym.

Wskazać należy, że egzekwowanie świadczeń alimentacyjnych możliwe jest nie tylko na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), ale również w trybie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.). Podstawową funkcją postępowania upadłościowego (obok tzw. funkcji oddłużeniowej) jest windykacja należności. Jest to zbiorowe postępowanie, którego celem jest wspólne dochodzenie roszczeń od dłużnika. Podkreślić w tym miejscu wypada, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 146 Prawa upadłościowego z uwagi na uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości, które miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, ma w założeniu przeciwdziałać nierównomiernemu zaspokojeniu wszystkich wierzycieli z funduszy masy upadłości, bez zachowania kolejności wynikającej z art. 342-344 tej ustawy. Z tego powodu ustawodawca wykluczył możliwość prowadzenia po ogłoszeniu upadłości egzekucji syngularnej przez poszczególnych wierzycieli.

Wobec tego nie jest trafne stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, że umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika alimentacyjnego oznacza automatycznie, że nie zachodzi już "bezskuteczność egzekucji". W żadnym razie nie można przypisywać temu orzeczeniu skutków w postaci braku jakiejkolwiek możliwości uzyskania należności alimentacyjnych z majątku upadłego.

W niniejszej sprawie bezsprzeczne jest, że alimenty od upadłego A. M., do których są uprawnione jego małoletnie córki K. M. i P. M. – reprezentowane przez matkę S. Ś.-M. – podlegają zaspokojeniu z majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Zgodnie bowiem z art. 343 ust. 3 Prawa upadłościowego, zobowiązania alimentacyjne ciążące na upadłym, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, syndyk zaspokaja zgodnie z ust. 1 w terminach ich płatności, do dnia sporządzenia ostatecznego planu podziału, każdorazowo dla każdego uprawnionego w kwocie nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Należności alimentacyjne za czas przed ogłoszeniem upadłości zaliczają się zaś do kategorii pierwszej należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości (art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego). Należności te zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu w całości zgodnie z art. 343 kosztów postępowania, zobowiązań masy upadłości i należności alimentacyjnych przypadających za czas po ogłoszeniu upadłości (art. 344 ust. 1 Prawa upadłościowego). Ponadto pozostaje jeszcze możliwość wyegzekwowania należności alimentacyjnych z majątku upadłego, który nie wszedł w skład masy upadłości (o ile taki istnieje).

Wobec tego uznać należy, że ustawowe pojęcie "bezskuteczności egzekucji" nie jest determinowane, jak to przyjął skarżący kasacyjnie organ, tylko i wyłącznie przez zaświadczenie wystawione przez organ egzekucyjny (komornika sądowego), ale obiektywnie istniejącymi okolicznościami stanu faktycznego, sprowadzającymi się do niewyegzekwowania od dłużnika w okresie ostatnich dwóch miesięcy kwoty zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 pkt 2 ustawy), co w realiach przedmiotowej sprawy, można było potencjalnie ustalić zestawiając treść oświadczenia strony z informacjami podanymi przez organ postępowania upadłościowego.

Ponadto należy zauważyć, że wykładnia art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dokonana przez skarżące kasacyjnie Kolegium stałaby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Przypomnieć bowiem należy, że równość wymaga równego traktowania podmiotów należących do tej samej kategorii istotnej. W niniejszej sprawie do takiej kategorii zaliczyć trzeba wszystkich wierzycieli alimentacyjnych, którzy nie mogą uzyskać świadczeń od dłużnika alimentacyjnego, spełniają kryterium wieku lub niepełnosprawności z art. 9 ust. 1 tej ustawy oraz znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący kasacyjnie nie wskazał natomiast żadnego uzasadnionego powodu, dla którego można różnicować te osoby pod kątem tego, czy osoba zobowiązana wobec nich do alimentacji skorzystała z możliwości ogłoszenia upadłości, czy nie.

Wobec powyższego uznać należy, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie naruszył przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zatem chybione są zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że art. 145 § 1 pkt 1 składa się dalej jeszcze z kilku jednostek redakcyjnych, których skarga kasacyjna nie precyzuje. Sąd dokonując kontroli zaskarżonego wyroku nie może domyślać się, o którą jednostkę redakcyjną chodziło skarżącemu kasacyjnie. Jednakże z uwagi na fakt, że zarzut ten został postawiony przy zarzutach naruszeń przepisów postępowania ( art. 135 p.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), tak też został przez Naczelny Sąd Administracyjny potraktowany (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd I instancji środka przewidzianego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) powołanej ustawy p.p.s.a. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji zasadne uznając, że wskazane naruszenia mają istotny wpływ na zapadłe rozstrzygnięcie. Nie można zatem Sądowi I instancji postawić skutecznie zarzutu naruszenia powołanych przepisów procesowych, gdyż nie dopuścił się takich naruszeń.

Wobec powyższych wywodów oraz okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.204 pkt 2 p.p.s.a.