Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1240/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6359 Inne o symbolu podstawowym 635
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 3 § 2 pkt 8, art. 141 § 4;
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej O. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt VI SAB/Wa 27/19 w sprawie ze skargi O. D., K. I. na bezczynność i przewlekłość postępowania Prezydenta m. st. Warszawy w przedmiocie rozpatrywania wniosków o stypendia sportowe 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz O. D. 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt VI SAB/Wa 27/19 oddalił skargę O. D. i K. I. na bezczynność i przewlekłość postępowania Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie rozpatrzenia wniosków o stypendia sportowe.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że pismem z dnia 18 lutego 2019 r. K. I. i O. D. wnieśli skargę na bezczynność i przewlekłość działania Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w rozpatrywaniu ich wniosków o stypendia sportowe z roku 2012 oraz wniosku O. D. o stypendium sportowe z roku 2014. Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. organ poinformował skarżących, że nie spełniają wymogów określonych w regulaminie stanowiącym załącznik do uchwały Rady m.st. Warszawy nr LXII/1921/2009. W wyniku złożonego ponaglenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], stwierdziło, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz wyznaczyło Prezydentowi Miasta Stołecznego Warszawy miesięczny termin załatwienia sprawy od otrzymania postanowienia, jak również zobowiązało organ do wyjaśnienia przyczyn bezczynności oraz ustalenia osób winnych bezczynności i przewlekłości. W uzasadnieniu skargi wskazano, że na dzień jej wniesienia wnioski skarżących z dnia [...] listopada 2012 r. o stypendium sportowe nie zostały rozpatrzone.

W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Organ stwierdził, że zarówno ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o sporcie kwalifikowanym (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 155, poz. 1298 ze zm.), jak również aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1263 ze zm.) nie wskazywały i nie wskazują decyzji administracyjnej jako właściwej formy załatwienia sprawy objętej wnioskiem o przyznanie stypendium sportowego. Dopiero od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1702/18, w którym sąd kasacyjny rozstrzygnął tę kwestię, wnioski o stypendia sportowe rozpatrywane są w trybie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) i w tych sprawach wydawane są decyzje administracyjne.

Organ wskazał również, że w wyniku złożonych w sprawach objętych wnioskami skarżących ponagleń, które wpłynęły do Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w dniu [...] grudnia 2018 r., przekazanych zgodnie z art. 37 § 4 k.p.a. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie - SKO w dniu [...] stycznia 2019 r. wydało postanowienia w sprawach o sygnaturach [...] i [...] - stwierdzając w trybie art. 37 § 6 k.p.a., iż organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości, które nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa i wyznaczył miesięczny termin do załatwienia sprawy. W wykonaniu ww. postanowień SKO, Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy w dniu [...] lutego 2019 r. wydał decyzje nr [...], [...] i [...] dotyczące rozpatrzenia wniosków skarżących z lat 2012 i 2014 w sprawie stypendium sportowego, których dotyczy skarga. O toczących się w tych sprawach postępowaniach skarżący mieli świadomość, gdyż otrzymali postanowienia Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] stycznia 2019 r., a ich pełnomocnik zapoznał się z aktami spraw w dniu [...] lutego 2019 r. Organ wskazał przy tym, że decyzją Nr [...] oraz decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r. rozpatrzył wnioski o przyznanie stypendium sportowego za wyniki uzyskane w 2012 r.

Pismem z dnia [...] lutego 2019 r. skarżący wnieśli odwołanie od obu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.).

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie dotyczącej przyznania skarżącym stypendium sportowego, a konkretnie bezczynności organu, dotyczącej rozpoznania wniosków o przyznanie stypendium, toczyły się postępowania przed sądami administracyjnymi obu instancji i postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie w trybie art. 37 k.p.a.

Prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1702/18 stwierdzono, że Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zobowiązał Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy do wydania decyzji rozpoznającej wniosek skarżącego O. D.z dnia [...] grudnia 2015 r. o przyznanie stypendium sportowego w terminie 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi.

Sąd I instancji stwierdził, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem NSA zostały wysłane do organu w dniu [...] czerwca 2019 r. Postanowieniami SKO w Warszawie nr [...] oraz [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. dotyczącymi wniosków z dnia [...] listopada 2012 r. i wniosku z dnia [...] grudnia 2014 r. – organ uznał, że Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy dopuścił się bezczynności i przewlekłości postępowania i wyznaczył miesięczny termin załatwienia sprawy, licząc od daty otrzymania postanowień SKO. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy trzema decyzjami z dnia [...] lutego 2019 r. rozpoznał powyższe wnioski skarżących dotyczące przyznania stypendium sportowego.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że w zaistniałej sytuacji nie można uznać, że organ administracji dopuścił się bezczynności lub przewlekłości postępowania. Skoro decyzje, którymi rozpoznano wnioski skarżących o przyznanie stypendium sportowego zostały wydane w terminach zakreślonych przez Naczelny Sąd Administracyjny ww. wyrokiem z dnia 4 grudnia 2018 r. i postanowieniami SKO w Warszawie z dnia [...] stycznia 2019 r., to nie można zgodzić się z argumentacją skarżących, że organ administracji pozostawał w bezczynności. Wcześniejsze działania organu, a właściwie ich brak zostały stwierdzone przez sądy administracyjne obu instancji i kolegium odwoławcze. Zarówno NSA, jak i kolegium wyznaczyły organowi terminy rozpoznania wniosków. Z akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy wydał w wyznaczonych terminach decyzje w przedmiocie przyznania dla skarżących stypendium sportowego. W tych okolicznościach Sąd uznał, że nie było podstaw aby obecnie stwierdzić, że organ administracji pozostawał w bezczynności lub dopuścił się przewlekłości postępowania. Z przedstawionych powodów Sąd I instancji skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył O. D., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o: uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; stwierdzenie, że Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem praw; rozpoznanie skargi w trybie art. 188 p.p.s.a. i przyznanie skarżącemu od organu odpowiedniej kwoty tytułem zadośćuczynienia; zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia wedle norm przewidzianych. Skarżący kasacyjnie wniósł również o rozpoznanie skargi na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 i 9 w zw. z art. 134 i 135 oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez wadliwą kontrolę legalności działania organów, polegającą na zawężeniu tej kontroli jedynie do okresu od dnia wydania w dniu [...] stycznia 2019 r. postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, orzekającego bezczynność Prezydenta, do dnia wydania decyzji przez ten organ, tj. do dnia [...] lutego 2019 r., zamiast dokonania wszechstronnej i pełnej kontroli całego okresu trwania procedowania przed organami administracji publicznej w przedmiocie wniosku skarżącego z 2012 r. o stypendium sportowe, tj. począwszy od listopada 2012 r. do dnia doręczenia skarżącemu decyzji organu z dnia [...] lutego 2019 r. W konsekwencji WSA całkowicie pominął fakt rażącego naruszenia prawa przez organy procesujące ponad 6 lat nad przedmiotowym wnioskiem, w szczególności naruszenie art. 104 § 1 i 2 k.p.a., art. 12 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. i art. 36 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2010 r. Nr 127, poz. 857 ze zm.), co skutkowało niesłusznym oddaleniem skargi na bezczynność i przewlekłość organu w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem z listopada 2012 r., pomimo że w okolicznościach sprawy ewidentnie zaistniała przewlekłość postępowania spowodowana rażącym naruszeniem prawa;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia, w szczególności pobieżne przedstawienie stanu sprawy i brak analizy poszczególnych czynności organów w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego trwającym ponad 6 lat, tj. począwszy od listopada 2012 r. do zakończenia postępowania w I instancji, tj. do dnia doręczenia skarżącemu pierwszej decyzji z dnia [...] lutego 2019 r. W konsekwencji brak dostatecznego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, co znacznie utrudnia sporządzenie skargi kasacyjnej i kontrolę kasacyjną wyroku Sądu I instancji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

3) art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi skarżącego na przewlekłość postępowania organu oraz brak stwierdzenia, czy przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, pomimo że organ administracji publicznej jaskrawo naruszał szereg wskazanych wyżej przepisów k.p.a. oraz art. 45 Konstytucji przez wiele lat, nie wydając właściwego aktu administracyjnego (decyzji) i zamykając w ten sposób skarżącemu drogę do kontroli sądowej, co miało istotny wpływ na przebieg i wynik sprawy;

4) art. 149 § 1 i § 2 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi skarżącego na przewlekłość postępowania oraz nieprzyznania od organu na rzecz skarżącego odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia wedle zasad określonych w art. 154 § 6 p.p.s.a., chociaż organ ewidentnie doprowadził do ponad 6-letniej przewlekłości postępowania, jaskrawo naruszając szereg ww. przepisów k.p.a. i art. 45 Konstytucji, co uzasadnia twierdzenie, ze przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, czym skarżącemu została wyrządzona znaczna krzywda, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W tym miejscu należy zauważyć, iż podczas rozprawy odmiejscowionej w dniu 2 grudnia 2021 r., wobec wniosku pełnomocnika organu o odroczenie posiedzenia w związku z zaistniałymi trudnościami technicznymi z połączeniem on-line (pełnomocnik słyszał tyko co drugie słowo sądu), NSA postanowił odroczyć posiedzenie (pełnomocnicy skarżącego kasacyjnie pozostawili rozstrzygnięcie tego wniosku do uznaniu sądu). W związku z powyższym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA zarządziła przeprowadzenie w niniejszej sprawie posiedzenia niejawnego pomimo wniosku skarżącego i uczestniczki postępowania o przeprowadzenie rozprawy. Odnosząc się do tego zarządzenia jeden z pełnomocników skarżącego kasacyjnie (ojciec) wskazał, iż sprzeciwia się rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdyż rozprawa umożliwiłaby jego mocodawcy "uzupełnianie zarzutów o te nie postawione przez profesjonalną Panią adwokat z urzędu". W związku z tym przypomnienia wymaga, że zmiana lub rozszerzenie zarzutów (podstaw) kasacyjnych ograniczone jest - określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. - terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji ewentualne przedstawienie nowego zarzutu skargi kasacyjnej (po upływie terminu o jakim mowa w art. 177 § 1 p.p.s.a. – czyli trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem) nie mogłoby odnieść oczekiwanego przez pełnomocnika skutku. Zarzut taki NSA musiałby bowiem uznać za spóźniony. Ponownie podkreślić należy, że zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (zob. np. wyrok NSA z 27.06.2018 r., I OSK 1719/16).

W tej sytuacji Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. akt II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy z 2 marca 2020 r. jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Odnosząc się zaś do meritum rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została wniesiona bez drugiej strony zawierającej wykaz zarzutów (na co zwrócił uwagę pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną) – brak ten następnie uzupełniono. Uzasadnienie skargi kasacyjnej zostało skonstruowane w ten sposób, iż wskazano w nim zarzut, a następnie go uzasadniano, odwołując się do jednostki redakcyjnej przepisu wskazanego jako naruszony, a zatem można uznać, iż skarga kasacyjna spełnia wymogi ustawowe i nadaje się do rozpoznania.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie odnosi się do oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem działania Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w sprawie z wniosku K. I. i O. D. o stypendia sportowe z roku 2012 stwierdził, że ocena postępowań zainicjowanych wymienionymi wnioskami nie uzasadnia twierdzenia o pozostawaniu organu w bezczynności lub o przewlekłym prowadzeniu tych postępowań (s. 3 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). W tym miejscu należy zauważyć, iż omawiane uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA odnosi się równocześnie do wniosku skarżącego o stypendia sportowe z roku 2014. Jednak kwestia ta była już przedmiotem kontroli NSA, który wyrokiem z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 91/21 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt VI SAB/Wa 28/19 w sprawie ze skargi O. D. i K. I na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w przedmiocie rozpatrzenia wniosków o przyznanie stypendium sportowego za 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzając jednocześnie od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz O. D. 200 złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie uchylonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt VI SAB/Wa 28/19 w sprawie ze skargi O. D. i K. I. na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w przedmiocie rozpatrzenia wniosków o przyznanie stypendium sportowego jest w swej istocie analogiczne do uzasadnienia zaskarżonego na gruncie niniejszej sprawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt VI SAB/Wa 27/19 dotyczącego wniosków o stypendium sportowe za rok 2012.

W związku z powyższym należy zauważyć, iż skład orzekający w niniejszej sprawie podziela i uznaje za własny pogląd wypowiedziany w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2021 r. (II GSK 91/21), iż skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają zgodnie z zasadą dyspozycyjności granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadnia twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie. Innymi słowy, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna skutecznie podważa stanowisko Sądu I instancji, że rezultat kontroli zgodności z prawem działania organu administracji w wymienionych powyżej postępowaniach nie uzasadniał oceny odnośnie do bezczynności organu lub przewlekłego ich prowadzenia.

Zdaniem NSA także w niniejszej sprawie zgodność z prawem zaskarżonego wyroku podważa ponad wszelką wątpliwość zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa wymogi formalne uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego i wynika z niego, że uzasadnienie to powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Ocena zasadności zarzutu naruszenia przywołanego przepisu prawa wymaga przypomnienia – które w relacji do wniosków formułowanych na podstawie analizy treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia trzeba uznać za konieczne – że wykonanie przez wojewódzki sąd administracyjny wynikającego z tego przepisu prawa obowiązku wskazania w uzasadnieniu wyroku obok faktycznej, także prawnej podstawy rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, nie dość, że pozostaje w bezpośrednim związku z realizacją przez uzasadnienie orzeczenia sądowego funkcji perswazyjnej, to również nie pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości realizacji przez to uzasadnienie funkcji kontroli trafności rozstrzygnięcia. Powinno być ono sporządzone w sposób umożliwiający instancyjną kontrolę (zaskarżonego) wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia wówczas, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. Ta zaś nie jest możliwa – lub istotnie ograniczona – gdy uzasadnienie orzeczenia sądowego nie zawiera określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementów, a mianowicie, na przykład, gdy nie zawiera przedstawienia stanu sprawy, czy też, gdy nie wskazuje i nie wyjaśnia podstawy prawnej rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10), co odnosi się również do orzeczenia, którego uzasadnienie, zawierając wymienione elementy, sformułowane jest jednak w sposób lakoniczny, niejasny, a tym samym uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 620/11 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39) podkreślono dodatkowo, że podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Znaczenie procesowe tego elementu uzasadnienia uwidacznia się w tym, że ma on dać rękojmię, iż sąd dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, ma ponadto umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne, ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (zob. wyrok NSA z 8 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 2104/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie wywodzi się w orzecznictwie i nauce prawa, że poprawność sporządzenia uzasadnienia wyroku umożliwia także stronie merytoryczną polemikę w ewentualnym środku zaskarżenia wydanego przez sąd administracyjny orzeczenia. Zasadnie w piśmiennictwie wskazuje się, że uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego w sytuacji, gdy towarzyszy mu deficyt odnoszący się do "wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia", nie pełni ani funkcji kontroli jego trafności, ani też funkcji perswazyjnej i dalekie jest również od realizacji funkcji legitymacyjnej (por. W. Kręcisz, Z problematyki uzasadniania orzeczeń przez sądy administracyjne, w: Uzasadnienia decyzji stosowania prawa, redakcja naukowa I. Rzucidło-Grochowska, M. Grochowski, Warszawa 2015, s. 354 oraz powoływane tam orzeczenia sądów administracyjnych).

Uzasadnienie wyroku powinno być więc tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone działanie/zaniechanie organu administracji za zgodne albo niezgodne z prawem, a zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony w sytuacji, gdy wojewódzki sąd administracyjny nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu wynikającego z art. 141 § 4 p.p.s.a., dlaczego w rozpatrywanej sprawie stwierdził lub nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. np.: wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. II FSK 1067/11 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na wynikający z art. 141 § 4 p.p.s.a. obowiązek wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia trzeba podkreślić, że sąd administracyjny nie może, oddalając skargę, poprzestać na wskazaniu jedynie art. 151 p.p.s.a., bez uprzedniego dokonania wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie i przeprowadzenia – przy uwzględnieniu przyjmowanego za podstawę wyrokowania w sprawie stanu faktycznego – kontroli prawidłowości ich stosowania przez organ.

Realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej nie służy również ograniczenie się do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organy administracji lub jego prosta akceptacja. Zwłaszcza w sytuacji, gdy dowodząc swoich racji strona skarżąca wspiera je określonym rodzajem wykładni przepisów prawa, co powinno zobowiązywać sąd do przeprowadzenia w uzasadnieniu wydawanego rozstrzygnięcia stosownej weryfikacji i analizy obejmującej istotne dla rozstrzygnięcia sprawy elementy jej stanu faktycznego i prawnego oraz ich wzajemnej relacji, a ich brak należy ocenić nie inaczej, jak tylko, jako wadliwość polegającą na niedostatecznym wyjaśnieniu przez sąd administracyjny stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy, a więc uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik (por. np. wyroki NSA z dnia: 15 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 1832/09; 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 1215/09- publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedstawione uwagi wprowadzające nie mogą, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostawać bez wpływu na wniosek odnośnie do zasadności omawianego zarzutu kasacyjnego. Zwłaszcza, gdy wynikające z nich konsekwencje skonfrontować z treścią uzasadniania kontrolowanego wyroku Sądu I instancji.

Rezultat tej konfrontacji jednoznacznie świadczy o tym, że zarzucane naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. należało uznać za aktualizujące się w odniesieniu do pełnego spectrum przedstawionych powyżej sytuacji.

W punkcie wyjścia oraz w korespondencji do powyżej przedstawionych argumentów stanowiących podstawę wnioskowania o zaistnieniu stanu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu uzasadniających uchylenie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, trzeba przede wszystkim podkreślić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku – a liczy ono 3 strony, co w relacji do postulatu zwięzłości uzasadnienia sądowego, w żadnym razie nie może oznaczać jego lakoniczności, zwłaszcza zaś w zakresie odnoszącym się do wskazania przyjmowanych za podstawę wyrokowania w sprawie faktów oraz wskazania i wyjaśnienia, w bezpośredniej relacji do nich, podstawy prawnej orzeczenia – jest lakoniczne w stopniu uniemożliwiającym poznanie racji i argumentów, którymi kierował się Sąd I instancji stwierdzając, że zaskarżone działanie organu administracji nie jest niezgodne z prawem. Oznacza to, że nie realizuje ono nie dość, że funkcji kontroli trafności wydanego w sprawie orzeczenia – co w sytuacji, gdyby została ona zrealizowana w sposób czyniący zadość przedstawionym powyżej wymogom umożliwiałoby dokonanie kontroli stanowiska Sądu I instancji z punktu widzenia jego zgodności z prawem – to również i funkcji perswazyjnej, co w sytuacji, gdyby została ona zrealizowana – a tak jednak nie jest – umożliwiałoby poznanie motywów działania Sądu I instancji mających przekonywać do trafności wydanego w sprawie orzeczenia.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w ogóle nie wynika, aby w odniesieniu do spornej w sprawie kwestii wywołanej skargą na bezczynność organu administracji oraz przewlekłe prowadzenie przez ten organ postępowania zainicjowanego wnioskami o stypendia sportowe z roku 2012, Sąd I instancji przeprowadził jakąkolwiek kontrolę zaskarżonego działania organu (jednocześnie dotyczy to też wniosków o stypendium sportowe z roku 2014, które były przedmiotem innego postępowania sądowoadministracyjnego, co wskazywano już wyżej).

Należy dodać, iż ma to miejsce w sytuacji, gdy w sprawach ze skarg na bezczynność organu oraz przewlekłość postępowania – z uwagi na ich istotę – to każdorazowo sąd administracyjny jest zobowiązany ad casum – a więc stosowanie do danego przypadku – ustalić istnienie okoliczności (faktycznych) uzasadniających kwalifikowanie – albo nie – zaskarżonego i zarazem kontrolowanego zachowania (działania) organu w danej sprawie, jako bezczynności lub przewlekłości. W sytuacji potwierdzenia zaistnienia wymienionych stanów niezgodności z prawem, jest ponadto zobowiązany do przeprowadzenia oceny ich charakteru, a mianowicie czy bezczynność lub przewlekłość postępowania miała charakter "zwykły", czy też "kwalifikowany", bo z "rażącym naruszeniem prawa". Co więcej – a trzeba to podkreślić – w sprawach ze skarg na bezczynność organu oraz przewlekłość postępowania, istotne znaczenie – w relacji do przeprowadzonych ustaleń – ma rekonstrukcja źródła obowiązku działania przez organ administracji w danej sprawie – a co za tym idzie treści, formy i sposobu realizacji przyznanej mu kompetencji – która, co oczywiste, powinna być przeprowadzona na podstawie właściwych przepisów prawa, w tym przy uwzględnieniu wszystkich konsekwencji wynikających z ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w zakresie odnoszącym się do zawartych w tej ustawie regulacji dotyczących załatwienia sprawy.

Ponadto z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika także, aby obowiązek, o którym mowa powyżej Sąd I instancji wykonał zwłaszcza, że nie odwołał się również do żadnego normatywnego wzorca kontroli. Tym bardziej więc za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest usprawiedliwiony.

Zwłaszcza, gdy w korespondencji do przedstawionych powyżej argumentów podkreślić, że o deficytach podejścia Sądu I instancji do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego działania organu administracji, a co za tym idzie również o deficytach i wadliwościach uzasadnienia kontrolowanego wyroku, trzeba również wnioskować na tej podstawie – jak słusznie podnosi to strona skarżąca – że prawnie relewantne znaczenie dla oceny odnośnie do braku zaktualizowania się przesłanek uznania, że w postępowaniu zainicjowanym wymienionymi powyżej wnioskami organ administracji nie był bezczynny i nie prowadził tych postępowań przewlekle, Sąd ten przypisał po pierwsze wyrokowi NSA z dnia 4 grudnia 2018 r. w sprawie II GSK 1702/18, a po drugie, postanowieniom SKO w Warszawie wydanym w rezultacie rozpoznania wniesionych w sprawie ponagleń. Formułowany na tej podstawie przez Sąd I instancji argument, że "Wcześniejsze działania organu a właściwie ich brak zostały stwierdzone przez sądy administracyjne obu instancji i kolegium odwoławcze" (zob. s. 3 uzasadnienia kontrolowanego wyroku) jest niezrozumiały, a także jest nieprzydatny w rozpatrywanej sprawie. Z tego powodu, że przywoływany judykat dotyczył wniosku O. D. o stypendium sportowe z roku 2015, a więc nie wniosków za rok 2012, a postanowienia wydawane przez organ wyższego stopnia na podstawie art. 37 § 6 k.p.a. nie mają wiążącego charakteru dla sądu administracyjnego i nie zwalniają tego sądu z obowiązku rzetelnej kontroli zgodności z prawem działania organu administracji publicznej zaskarżonego skargą, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.

Z przedstawionych powodów omawiany zarzut należało więc uznać za usprawiedliwiony.

To zaś prowadzi do wniosku, że ocena zasadności pozostałych zarzutów kasacyjnych musi być uznana za przedwczesną, skoro w świetle przedstawionych argumentów za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, a to z uwagi na daleko idące wadliwości i deficyty jego uzasadnienia.

W związku z tym więc, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. został oparty na usprawiedliwionych podstawach, co skutkowało jego uwzględnieniem i przekazaniem sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, Sąd ten będzie zobowiązany, przy uwzględnieniu wszystkich konsekwencji wynikających z art. 134 § 1 p.p.s.a., do ponownego rozpoznania sprawy ze skargi na zarzucaną bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania zainicjowanego wnioskami o stypendia sportowe z roku 2012 oraz sporządzenia uzasadnienia wyroku wydanego w rezultacie ponownego rozpoznania sprawy w sposób uwzględniający wszystkie wymogi wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 182 § 2, art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.