Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2106/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2004-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie : NSA Wiesław Kisiel NSA Krystyna Kutzner (spr.) Protokolant : Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2004 r sprawy ze skargi D. Ś. - [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 17 lipca 2002 r nr [...] w przedmiocie długu celnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł ( słownie : [...] złotych [...] groszy ).


UZASADNIENIE

W dniu [...] 2001 r D. Ś. zgłosił do objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód ciężarowy marki [...] , rok produkcji 1998 , o wartości [...] LUF , przywieziony z Luksemburga.

Dyrektor Urzędu Celnego w [...] zakwestionował zadeklarowaną wartość celną przedmiotowego pojazdu , a następnie decyzją z dnia 18 maja 2001 r uznał zgłoszenie celne SAD [...] za nieprawidłowe i określił kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości [...] zł.

Organ celny podniósł , iż w wyniku weryfikacji przedłożonych dokumentów tj. faktury oraz rewizji celnej towaru zadeklarowana wartość celna tego pojazdu została zakwestionowana na podstawie art.23 § 7 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r - Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) , z uwagi niską cenę sprowadzonego pojazdu w stosunku do jego rzeczywistej wartości . Wartość celna dla w/w samochodu została ustalona na podstawie art.29 Kodeksu celnego .

Ustalając wartość celną przedmiotowego samochodu przyjęto kwotę [...] zł tj. wartość rynkową w Polsce tego pojazdu według katalogu "Pojazdy samochodowe. Wartości rynkowe" wydawnictwa INFO-EKSPERT , a następnie wartość tę pomniejszono o 10% z tytułu zwyczajowego zysku, o 22% z tytułu podatku VAT oraz o 35% z tytułu cła. Ustalona w ten sposób wartość celna wyniosła [...] zł tj. [...]LUF. Cło wymierzono według 5% stawki celnej obniżonej dla towarów pochodzących z Unii Europejskiej tj. w wysokości [...]zł.

Od powyższej decyzji skarżący odwołał się podnosząc, że przedmiotowy pojazd został zakupiony na przetargu otwartym prowadzonym przez firmę leasingową - [...] S.A., która to firma jest znana na europejskich rynkach zachodnich. Forma zakupu ( przetarg otwarty ) jednoznacznie świadczy - zdaniem skarżącego - że zapłacona kwota jest wartością rynkową w jak najściślejszym tego słowa znaczeniu i w pełni odzwierciedla rzeczywistą wartość towaru. W/w zarzucił, że organ celny w wydanej decyzji nie wskazał przesłanek, które budziłyby oczywistą wątpliwość co do wartości samochodu, a w konsekwencji nie było podstaw do kwestionowania zadeklarowanej kwoty transakcji.

Ponadto skarżący podważył zasadność ustalenia wartości celnej przedmiotowego pojazdu metodą "ostatniej szansy" na podstawie katalogu "Pojazdy samochodowe. Wartości rynkowe". Wydawnictwa INFO-EKSPERT uwzględniając tylko rocznik pojazdu , pomijają natomiast znajdujące się w tym katalogu wskaźniki korekcyjne związane z przebiegiem ponadstandardowym. Sprowadzony przez skarżącego pojazd miał przebieg ponad 187.000 km tj. prawie dwukrotnie większy od standardów dla tego rocznika. Przebieg pojazdu był udokumentowany w książce serwisowej oraz w zaświadczeniu z kontroli technicznej.

Prezes Głównego Urzędu Ceł, działając na podstawie art.230 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 ze zm.) postanowieniem z dnia [...].2001 r zwrócił sprawę organowi I instancji w celu zmiany wydanej decyzji , zarzucając iż nie było wskazań do odliczenia od uśrednionej wartości rynkowej 10% marży , ponieważ import samochodów używanych wprowadzanych na polski obszar celny jest importem indywidualnym, a nie dla celów handlowych.

W związku z powyższym Dyrektor Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...].2001 r zmienił swoją decyzję z dnia [...].2001 r w ten sposób , że kwotę długu celnego określił w wysokości [...] zł.

Odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji zostało rozpatrzone przez Dyrektora Izby Celnej w [...] na mocy art.30 ust. 1 ustawy z dnia 20.03.2002 r o przekształceniach w administracji celnej i zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2002 r Nr 41 , poz.365) w związku z art.4 ust. 1 tej ustawy.

Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia 17 lipca 2002 r uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej podstawy prawnej (która to okoliczność nie jest przedmiotem skargi), w pozostałym zakresie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że wątpliwości wzbudziła materialna wiarygodność przedłożonej przez skarżącego faktury zakupu w zakresie uwidocznionej w nim ceny transakcyjnej przedmiotowego pojazdu. Ocena wiarygodności musi być oparta na obiektywnych przesłankach, jakimi w przypadku samochodów mogą być katalogi specjalistyczne cen pojazdów używanych na rynkach zagranicznych. Zakwestionowanie ceny sprzedaży możliwe jest tylko w odniesieniu do notowań na rynkach zagranicznych, dlatego - w ocenie Dyrektora Izby Celnej - prawidłowo należało dokonać porównania z danymi wynikającymi ze stosowanego powszechnie w praktyce organów celnych katalogu "Schwackeliste", wydawnictwa EurotaxSchwacke, zawierającego uśrednione ceny samochodów używanych na reprezentatywnym dla krajów Unii Europejskiej rynku niemieckim.

W toku postępowania odwoławczego dokonano kontroli prawidłowości oceny organu I instancji przez porównanie zadeklarowanej wartości z danymi z katalogu "Schwaekeliste" nr II/2001. Średnia cena samochodu odpowiadającego typowi sprowadzonego przez skarżącego pojazdu (str. [...] katalogu) została oszacowana na [...] EUR. Cena transakcyjna zadeklarowana przez skarżącego stanowi kwotę o około 28% mniejszą od ustalonej na podstawie materiału porównawczego. Organ odwoławczy podniósł, że skarżący nie przedstawił w toku postępowania innych wycen uzasadniających przyjęcie ceny uwidocznionej w fakturze jako wiarygodnej ceny tego typu samochodu. Różnica ta pozwala na stwierdzenie , że ocena organu I instancji była prawidłowa.

W przypadku zakwestionowania wiarygodności umowy sprzedaży zachodzi konieczność ustalenia wartości celnej towaru w oparciu o jedną z metod określonych w art.25 - 29 Kodeksu celnego. Wartość celna używanych samochodów jest ustalana metodą tzw. "ostatniej szansy" na podstawie art.29 Kodeksu celnego. W ocenie organu odwoławczego powyższa metoda daje możliwość skorzystania z wyspecjalizowanych katalogów lub czasopism zawierających ceny rynkowe tych pojazdów na polskim obszarze celnym. Biorąc za punkt wyjścia podaną w katalogu cenę samochodu tej samej marki , posiadającego te same parametry techniczne oraz wyprodukowanego w tym samym roku co pojazd będący przedmiotem importu , dokonuje się odpowiedniej kalkulacji polegającej na odliczeniu od wartości "czystej" kwot odpowiadających należnościom celno-podatkowym.

Ustalając wartość celną przedmiotowego pojazdu przyjęto za podstawę cenę samochodu o takich samych parametrach technicznych, wyprodukowanego w tym samym roku co pojazd będący przedmiotem postępowania, w kwocie [...] zł na podstawie katalogu "INFO EXPERT, Pojazdy samochodowe. Wartości rynkowe. Samochody ciężarowe", str. [...] nr [...], wydanego przez Stowarzyszenie Rzeczoznawców Techniki Samochodowej i Ruchu Drogowego. Otrzymaną wartość pomniejszono o 35% cła oraz o podatek o 22% podatku VAT. W wyniku przeprowadzonej kalkulacji otrzymano kwotę [...] zł, która jako wartość celna stanowiła podstawę wymiaru należności celno-podatkowych.

Odpowiadając na zarzut nieuwzględnienia przez organ I instancji przy ustalaniu wartości celnej samochodu jego stanu technicznego wynikającego z ponadnormatywnego przebiegu, Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że zgodnie z przepisami dotyczącymi klasyfikacji odpadów (Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8.03.2001 r), jako odpady zostały zakwalifikowane pojazdy wycofane z eksploatacji - niezarejstrowane lub niezdolne do ruchu. Przepisy te zostały wprowadzone w celu wyeliminowania importu samochodów znacznie uszkodzonych i nadmiernie zużytych . W związku z powyższym nie ma wskazań do odliczania od "uśrednionej" wartości rynkowej z katalogu Określonego w procencie stopnia uszkodzenia pojazdu , gdyż uszkodzone pojazdy nie mogą być objęte procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym . Dotyczy to także korekt z tytułu ponadnormatywnego zużycia.

Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że użyte wydawnictwa "Schwackeliste" oraz "Pojazdy samochodowe. Wartości rynkowe." wydawnictwa INFO-EKSPERT podają ceny bieżące na reprezentatywnym dla Unii Europejskiej ceny bieżące na reprezentatywnym dla Unii Europejskiej rynku niemieckim oraz na rynku polskim. Są to informacje o cenach średnich pojazdów, ustalone na podstawie analizy sprzedaży, prowadzonej na próbie samochodów używanych z całego obszaru odpowiednich krajów. Dane uwzględniają spadek cen z uwagi na upływ czasu, przebieg i stan techniczny pojazdów. Opłacalność zakupu pojazdu za granicą, bądź jej brak jest indywidualną kwestią importera i nie może wpływać na ustalenie wartości celnej przedmiotowego pojazdu.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której skarżący nie zgodził się z argumentacją Dyrektora Izby Celnej. Skarżący zarzucił, iż organ celny nie miał podstaw do zakwestionowania wiarygodności przedstawionej faktury, gdyż przedmiotowy pojazd był leasingowany i miał przebieg ponad 187.000 km. Twierdzenie, że jego cena była niska w stosunku do rzeczywistej jego wartości nie jest oparte na materiale dowodowym. Organ celny I instancji ustalając wartość pojazdu metodą zastępczą stwierdził, że jego cena odbiega o około 28% od ceny zadeklarowanej.

Stanowisko organów celnych skarżący uznał za "nieporozumienie", gdyż czym innym jest zakwestionowanie wiarygodności faktury, a czym innym jest ustalenie wartości celnej towaru. Do zgłoszenia celnego zostały dołączone : faktura zakupu, książka serwisowa i odczyt wskazań licznika. Na tych dokumentach opierała się treść faktury, której wiarygodność została zakwestionowana. Jako dowolne należy traktować - zdaniem skarżącego - ustalenia faktyczne organów celnych. Organy te nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, czym naruszyły art.187 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 ze zm.) w związku z art.262 Kodeksu celnego.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art.29 Kodeksu celnego, gdyż organ celny pierwszej instancji ustalił nie koszty zagraniczne, które tworzą wartość kalkulowaną, lecz oparł się na katalogu "Informator rynkowy, wydawnictwa EUROTAX". W rezultacie organ ten przyjął, iż sprowadzony samochód można sprzedać na polskim rynku za kwotę [...] zł., a następnie wartość tę pomniejszył o należności celne, które należałoby uiścić przy imporcie tego samochodu . Ostatecznie wartość celną organ ustalił na kwotę [...] zł. Punktem wyjścia do obliczeń w "metodzie ostatniej szansy" była średnią ceną samochodu tej samej marki, roku produkcji i o średnim przebiegu, natomiast sprowadzony samochód miał znacznie większy przebieg, co jest istotną w sprawie okolicznością.

Organy celne - zdaniem skarżącego - nie wykazały, że ceny transakcyjne w kraju sprzedawcy nie odbiegają od cen transakcyjnych w Polsce, co było konieczne do prawidłowego zastosowania metody ostatniej szansy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r , Nr 153, poz. 1271 ze zm.), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odnosząc się do przedmiotu sporu stwierdzić należy, że podstawą wymiaru cła jest wartość celna towaru , która zgodnie z art.23§l Kodeksu celnego jest ceną faktycznie zapłaconą lub należną za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny.

Zasada wyrażona w art.23 § 1 Kodeksu celnego doznaje ograniczenia wynikające go z art.23 § 7, który stanowi, że wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną w wypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego.

Objęcie towaru procedurą celną składa się z dwóch faz : pierwsza - to przedstawienie stosownych dokumentów wraz z towarem, druga - to weryfikacja przedłożonych dokumentów pod względem formalnym i materialnym.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolity jest pogląd, że art.23 § 7 Kodeksu celnego upoważnia organy celne do oceny przedłożonych dokumentów nie tylko pod względem formalnym, ale również pod względem materialnym dotyczącym informacji w nich zawartych, w celu wyeliminowania przypadków wprowadzania na polski obszar celny towarów o zaniżonej wartości celnej.

W rozpatrywanej sprawie organ celny I instancji nie kwestionując formalnej wiarygodności dokumentu stwierdzającego wartość celną sprowadzonego przez skarżącego pojazdu zakwestionował jego wartość celną z uwagi na niską cenę wskazaną w fakturze zakupu w stosunku do rzeczywistej wartości. Organ odwoławczy przyznał, że ocena wiarygodności danych musi być oparta na obiektywnych przesłankach i zakwestionowanie ceny sprzedaży możliwe jest tylko w odniesieniu do notowań na rynkach zagranicznych.

Ocena prawna zawarta w zaskarżonej decyzji budzi jednak zastrzeżenia. Dyrektor Izby Celnej utożsamia wartość celną przedmiotowego pojazdu z jego wartością rzeczywistą , która miałaby być "ceną unijną". Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że niska cena pojazdu podana w załączonej do zgłoszenia celnego fakturze uzasadniała odmowę przyjęcia wartości transakcyjnej z tego powodu , że cena ustalona w oparciu o katalog zawierający "uśrednione ceny samochodów używanych na reprezentatywnym dla krajów Unii Europejskiej rynku niemieckim" różniła się od ceny deklarowanej przez skarżącego.

Niewiarygodność ceny transakcyjnej uzasadniającej jej odrzucenie na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego jest dopuszczalne wtedy, gdy okaże się że była ona rażąco niska. Stwierdzenie, że cena była rażąco niska zakłada jej porównanie z innymi cenami. Ustalenie tych "innych" cen nie może być intuicyjne ani dowolne. Ocena w tym zakresie musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązujące w kraju sprzedawcy, a nie jakiekolwiek ceny na rynkach zagranicznych, nawet jeśli chodzi o kraje Unii Europejskiej. Nie istnieje jakaś jedna "cena unijna". Ceny samochodów w poszczególnych krajach Unii są zróżnicowane w odniesieniu do tej samej marki samochodu. Przyjęcie odmiennego poglądu nie znajduje żadnego uzasadnienia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy i jest sprzeczne z doświadczeniem życiowym. A zatem w pierwszej kolejności materiałem porównawczym będą ceny zagraniczne z miejsca zawarcia transakcji. Podkreślić należy, że odrzucenie wartości transakcyjnej nie może nastąpić przez proste porównanie wysokości cen deklarowanych przez importera z wartością ustaloną przez organ celny. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, że kwestionowanie materialnej wiarygodności informacji i dokumentów powinno następować z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności zakupu (wyrok NSA z dnia 20.02.2001 r, sygn. akt I SA/Łd 14/00, ONSA 2002, Nr 2, poz.76).

Faza weryfikacji zgłoszenia celnego w zakresie wartości celnej towaru w pierwszej kolejności musi skutecznie podważyć dane wynikające z przedłożonych dokumentów przy uwzględnieniu cen obowiązujących w miejscu zawarcia transakcji, aby można było ustalić wartość celną towaru w oparciu o jedną z metod wskazanych w Kodeksie celnym. Niska cena w stosunku do wartości towaru w kraju eksportera może stanowić podstawę do zakwestionowania wiarygodności dokumentów służących do określenia wartości celnej towaru na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego.

W związku z powyższym organ celny zobligowany jest do przeprowadzenia w tym zakresie stosownego postępowania.

Sąd podzielił stanowisko organów celnych, iż właściwą metodą ustalania wartości celnej dla pojazdów używanych jest metoda określona w art.29 Kodeksu celnego, ale - jak wyżej podkreślono - wcześniej organy te muszą skutecznie podważyć wartość celną zadeklarowaną.

Studium 1.1 określające postępowanie wobec używanych pojazdów samochodowych, stanowiące załącznik do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.09.1999 r - Wyjaśnienia dotyczące wartością celnej i powołane w zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Celnej w pkt.17 stanowi, że wartość cena powinna być ustalona "w rozsądny sposób", a zalecane metody wyceny powinny być stosowane "z rozsądną elastycznością". Zgodnie z pkt.23 Studium można oprzeć się na katalogach lub wyspecjalizowanych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych. W takim przypadku należy uwzględnić stan pojazdu i wszystkie elementy wpływające na jego wartość (nadzwyczajne zużycie, naprawy, remonty, akcesoria) w porównaniu z wartością typowego pojazdu służącego za punkt odniesienia).

W rozpatrywanej sprawie nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania na okoliczność ustalenia stanu technicznego przedmiotowego pojazdu.

Sąd nie podzielił stanowiska Dyrektora Izby Celnej odnośnie braku podstaw do uwzględnienia w wartości celnej towaru stanu technicznego pojazdu z uwagi na jego ponadnormatywny przebieg. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 marca 2001 r zmieniające rozporządzenie w sprawie klasyfikacji odpadów (Dz.U. Nr 17, poz.204) dotyczy pojazdów wycofanych z eksploatacji - niezarejstrowanych lub niezdolnych do ruchu. Z akt sprawy wynika, że pojazd sprowadzony przez skarżącego był zdolny do ruchu w momencie dokonania zgłoszenia celnego, zatem wskazane przepisy nie mają zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i proceduralnego w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.l a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji. Zgodnie z art.152 w/w ustawy zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 w/w ustawy.