Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 534/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6 w zw. z art. 64c par. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2019 r. sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 8 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 listopada 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 stycznia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn.zm.) - dalej jako K.p.a., art. 64c § 7 w trybie art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 z późn.zm.) - dalej jako u.p.e.a., po rozpoznaniu zażalenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddziału Regionalnego na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 listopada 2018 r., którym określono koszty egzekucyjne powstałe w przeprowadzonym postępowaniu egzekucyjnym do majątku zobowiązanego A. P. i P. P. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 października 2018 r. w łącznej kwocie 2.983,79 zł, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego A. P. i P. P. - odpowiedzialnej jako małżonka zobowiązanego majątkiem wspólnym - na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 października 2018 r., wystawionego przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddziału Regionalnego (obejmującego nienależnie pobrane płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w kwocie należności głównej 49.065,20 zł).

Odpis w/w tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanemu w dniu 17 października 2018 r. wraz z zawiadomieniem z dnia 15 października 2018 r., którym dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "A" S.A.

W związku z pismem z dnia 19 października 2018 r., w którym wniesiona została dyspozycja umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 5 października 2018 r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny w dniu 15 października 2018 r. wydał postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego A. P. i małżonki P. P. na podstawie ww. tytułu wykonawczego.

Na wniosek wierzyciela z dnia 23 listopada 2018 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 30 listopada 2018 r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 października 2018 r., w łącznej kwocie 2.983,79 zł.

Rozpoznając zażalenie wierzyciela, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia 8 stycznia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US.

W uzasadnieniu organ odwoławczy po powołaniu mających zastosowanie w sprawie przepisów u..p.e.a., odpierając zarzuty zażalenia, stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie przyjął jako podstawę prawną powstałych kosztów egzekucyjnych: art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Jakkolwiek wierzyciel nie kwestionuje obowiązku poniesienia kwoty 495,38 zł, tj. opłaty manipulacyjnej dotyczącej przedmiotowego tytułu wykonawczego, to wskazać należy, że stosownie do art. 64 § 6 ww. ustawy ww. kwota stanowi 1% łącznie egzekwowanej kwoty - 49.592,15 zł (w tym należność główna 49.065,20 zł oraz odsetki za zwłokę naliczone na dzień sporządzenia zawiadomienia, tj. 15 października 2018 r.), której obowiązek powstał równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Kwestionowana opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "A" S.A. w wysokości 2.479,61 zł, stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi 5% łącznie egzekwowanej kwoty, tj. 49.592,15 zł (ww. należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień sporządzenia zawiadomienia), której obowiązek powstał w dniu 15 października 2018 r.

- koszty korespondencji w łącznej kwocie 8,80 zł, tj. za przesłanie korespondencji do Banku i do zobowiązanego (zawiadomienie nr [...] z dnia 15 października 2018 r.) oraz przesyłek poleconych do pracodawcy i do zobowiązanego (zawiadomienie nr [...] z dnia 23 października 2018 r.).

Organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. poz. 1244) orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Z treści ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie wynika jak należy stosować ww. przepisy do czasu ich zmiany przez prawodawcę, w tym w szczególności Trybunał nie przesądził, iż do czasu dokonania zmian w przepisach należy stosować wyłącznie stawki minimalne. Wręcz przeciwnie, Trybunał podkreślił, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Trybunał jasno stwierdził, iż celem opłat egzekucyjnych jest dostarczanie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne. Trybunał przyznał, iż wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być bez wątpienia ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

W świetle powyższego Dyrektor IAS stwierdził, że wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie spowodowało utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., stąd administracyjne organy egzekucyjne zobowiązane są stosować te przepisy. W niniejszej sprawie zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego, jak i organ II instancji nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności ww. przepisów, a obowiązek działania na podstawie obowiązujących przepisów uniemożliwia pominięcie funkcjonujących regulacji prawnych, bądź działanie wbrew ich dyspozycji.

Dyrektor IAS nie podzielił zarzutu skarżącego w przedmiocie braku dokonania czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Brak dokonania efektywnej czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności pieniężnych nie mógł stanowić przesłanki do odstąpienia od naliczenia maksymalnych kwot, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Odnosząc się do orzecznictwa sądowo administracyjnego organ wskazał, że, w wyniku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, organ egzekucyjny wstępuje w uprawnienia zobowiązanego, wynikające z umowy rachunku zwartej z bankiem. Umowa rachunku bankowego unormowana jest w art. 725-733 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, ze zm.), a jej istota polega na tym, że bank zobowiązuje się wobec posiadacza rachunku do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Umowa ta jest zatem stosunkiem zobowiązaniowym i z tego względu jest niezależna od istniejącego w danej chwili "stanu konta". Natomiast brak środków na rachunku może być co najwyżej traktowany jako przeszkoda w dokonaniu wpłaty organowi egzekucyjnemu, o której to przeszkodzie bank jest zobowiązany niezwłocznie zawiadomić organ.

W analizowanym stanie faktycznym sprawy doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego w "A" S.A., a w konsekwencji ziściła się hipoteza normy prawnej wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., co wbrew argumentom zażalenia, zobowiązało organ egzekucyjny do naliczenia opłaty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez organ II instancji, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącego opłatą związaną z zajęciem rachunku bankowego i opłatą manipulacyjną przy zastosowaniu maksymalnych stawek procentowych wskazanych w powołanych wyżej przepisach jest prawidłowe, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat;

2. art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 80 u.p.e.a poprzez nieuprawnione przyjęcie, że przepisy u.p.e.a. przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a podstawa prawna naliczenia opłaty egzekucyjnej zachodzi wyłącznie w wypadku zajęcia wierzytelności pieniężnych tym samym, ponieważ w sprawie nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej, nie było podstaw do naliczania opłaty w wysokości wskazanej w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 listopada 2018 r.;

3. art. 7, art. 7a art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nie rozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nie rozważnie i nie uwzględnienie słusznego interesu skarżącego, a ponadto niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, które to miały wpływ na wysokość kosztów egzekucyjnych, jak również nie uwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14).

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia Naczelnika US oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. 2018 r. poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 p.p.s.a.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu powodującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zasadą jest, że koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.). Wierzyciel jest obciążony kosztami egzekucyjnymi w przypadku określonym w art. 64c § 2 i § 4 u.p.e.a. Jakkolwiek ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, to przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie, gdy zobowiązany nie posiada majątku, z którego koszty mogą być egzekwowane lub, gdy wyegzekwowanie kosztów wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych.

Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z 15 listopada 2018 r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.,

Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Strona zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie w związku z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej, i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Nie można zatem podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie z regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składa się opłata za zajęcie rachunku bankowego oraz opłata manipulacyjna organ nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną.

Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Na wadę konstrukcyjną regulacji wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący będący wierzycielem wskazywał w rozpoznawanej sprawie, że organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 2.983,79 zł (w tym opłatą manipulacyjną w wysokości 495,38 zł oraz opłatą za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 2.479,61 zł), przy czym w związku z prowadzoną egzekucją na rachunek wierzyciela nie wpłynęły żadne kwoty. Obciążenie zatem wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w takiej sytuacji i w takiej wysokości stanowi nieuzasadnioną sankcję za wszczęcie egzekucji. W świetle powyższego, określone w postępowaniu egzekucyjnym stawki 5% i 1% zostały określone bez uwzględnienia wymogów stawianych przez Trybunał Konstytucyjny.

Odnosząc się do tej kwestii, podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Przedmiotowa regulacja nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych.

W orzecznictwie wskazuje się, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 687/12, publ. j.w.).

Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.

Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty, z zastrzeżeniem art. 64d - za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego.

Słusznie zdaniem Sądu skarżący zauważa, że błędnie organ przyjmuje, iż doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego. Jak wskazał w wyniku wystosowanego przez Urząd Skarbowy zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego nie doszło fizycznie do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Należy przyjąć, że nie istniała wierzytelność wobec banku, ponieważ na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków, którymi dłużnik mógł dysponować. Organ egzekucyjny nie mógł zatem dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było.

Sąd podziela poglądy zaprezentowane w wyrokach: NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. II FSK 693/15 oraz WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2014 r. I SA/Po 638/14 i z dnia 21 czerwca 2017 r. I SA/Po 1694/16, publ. j.w., w których wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło w istocie do zajęcia wierzytelności.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ obciążając wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię przyjmując, zgodnie z orzeczeniem Trybunału, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Brak jest też podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, gdy na zajętych rachunkach bankowych nie było środków finansowych.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, uznając za uzasadnione zarzuty skargi w zakresie niewłaściwego zastosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP, uchylił zaskarżone postanowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także postanowienie organu I instancji.