Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 119/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 2 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2005 nr 31 poz 266
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - tekst jedn.
article: art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia WSA del. Stanisław Marek Pietras Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Braniewo o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Wójtem Gminy Braniewo a Wójtem Gminy Miedzichowo w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. G. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Braniewo jako organ właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku.


UZASADNIENIE

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy w Braniewie, działając z upoważnienia Wójta Gminy Braniewo, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Braniewo - Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Braniewie a Wójtem Gminy Miedzichowo - Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Miedzichowie w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. G. o skierowaniu do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wskazano, iż przedmiotowy wniosek został przekazany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Miedzichowie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r., na mocy art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wymieniony jest obecnie osobą bezdomną a z racji ostatniego miejsca zameldowania w PGR [...] właściwą gminą jest OPS Braniewo.

Kierownik GOPS-u w Braniewie uważa jednak, iż organem właściwym jest GOPS w Miedzichowie, bowiem na terenie gminy Miedzichowo J. G. zamieszkuje. Z informacji będących w posiadaniu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Braniewie wynika, że J. G. decyzją Urzędu Gminy Braniewo z dnia 7 lipca 2003 r. został wymeldowany z miejsca stałego pobytu tj. [...] gmina Braniewo, a od tego czasu centrum aktywności życiowej skupił w miejscowości [...] gmina Miedzichowo, gdzie zamieszkiwał u swojej znajomej, a po jej śmierci, za zgodą wnuczki. Na terenie Gminy Miedzichowo podejmował również prace. Trudna sytuacja zdrowotna spowodowała, że J. G. wymagał okresowego opuszczenia swojego miejsca zamieszkania i pobytu w szpitalu a następnie w Oddziale Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w O., który terytorialnie należy do Gminy Miedzichowo. Ponadto J. G. otrzymuje zasiłek stały wypłacany przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Miedzichowie, o którego zwrot nie wystąpił i wobec tego należy uznać, że jest organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, w którym to sam J. G., jako swój adres zamieszkania podał miejscowość [...], gmina Miedzichowo, nie podnosząc kwestii swojej bezdomności, na którą powołuje się Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Miedzichowie, a jedynie wskazał na konieczność pozostawania pod opieką innych osób.

Wszystkie powyższe okoliczności, zdaniem Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Braniewie, jednoznacznie wskazują, że miejscem zamieszkania wymienionego w świetle art. 25 k.c. jest Gmina Miedzichowo a miejscowość [...] jest głównym, wieloletnim ośrodkiem działalności i centrum osobistych, majątkowych interesów J. G., o czym świadczy chociażby wola pozostania w tej miejscowości nawet po śmierci znajomej, u której mieszkał, uzyskując zgodę jej wnuczki.

Ponadto Kierownik GOPS w Braniewie nie podziela poglądu uznającego J. G. za osobę bezdomną, w świetle art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, bowiem choć wymieniony nie posiada zameldowania na pobyt stały, to miejscem zamieszkania J. G. jest lokal mieszkalny, w którym, za zgodą właściciela, może zamieszkiwać.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość wskazano, iż J. G. od dnia 2 września 2009 r. przebywa w schronisku dla mężczyzn - MAR-KOT w P. przy ul. [...] i w związku z tym wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej jest nieaktualny. Podniesiono, iż rzeczywiście wymieniony zamieszkiwał w [...] gmina Miedzichowo, domu będącym własnością Pani S., z powodu bezdomności, ale nigdy nie był tam zameldowany. Natomiast po jej śmierci wnuczka kierując się czysto ludzkim podejściem nie wyrzuciła go z domu.

Wskazano, iż GOPS w Miedzichowie w grudniu 2008 r. przekazał do GOPS w Braniewie postanowienie dotyczące wniosku J. G. o zasiłek stały i pomoc w wyrobieniu dowodu osobistego. W odpowiedzi Kierownik GOPS w Braniewie oświadczył, iż w żadnym wypadku sprawa nie będzie załatwiana i wniosek odesłano z powrotem do GOPS- u w Miedzichowie. Ponadto podniesiono, iż J. G. przebywał w placówkach takich jak: Szpital w N. T. od 7 lipca do 15 lipca 2009 r., Zakład Opiekuńczo - Leczniczy w O. od 15 lipca do 19 sierpnia 2009 r., Fundacja Pomocy Wzajemnej [...] w Ch. od 19 sierpnia do 2 września 2009 r., zaś od 2 września 2009 r. w MAR-KOT w P., w którym może przebywać na stałe. Wskazano również, iż na terenie gminy Miedzichowo J. G. nie posiada rodziny, przyjaciół, a jeśli chciałby wrócić to nie ma dokąd, gdyż właściciele domu w [...] nie wyrażają na to zgody.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.

Spór zainicjowany wnioskiem w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Braniewo a Wójtem Gminy Miedzichowo, albowiem oba te organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku J. G. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych, wobec których, w myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

Na użytek ustawy o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował w art. 6 pkt 8 pojęcie osoby bezdomnej, którą jest albo osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, albo osoba niezamieszkujaca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Powyższy przepis przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.

Ponieważ w rozpatrywanej sprawie wniosek dotyczy osoby, która w czasie jego składania nie posiadała stałego zameldowania, należy rozważyć, czy aktualne miejsce pobytu tej osoby, tzn. od 2 września 2009 r. schronisko dla mężczyzn MAR-KOT w P., jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu wskazanych przez ustawodawcę przepisów, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując tego typu sprawy bierze pod uwagę stan faktyczny jak i prawny obowiązujący w dacie orzekania.

Przede wszystkim, zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych za wyjątkiem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego pobytu, w szczególności w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użyty zwrot "w szczególności" wskazuje jedynie na przykładowy charakter wyliczenia i wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.

Należy stwierdzić, iż samo potoczne znaczenie sformułowania schronisko/noclegownia wskazuje na wyłącznie przejściowy oraz krótkotrwały charakter udostępnienia pomieszczeń. Pod pojęciem schroniska określa się rodzaj hotelu zapewniający nocleg (zazwyczaj w zbiorowych salach), odpoczynek, możliwość zjedzenia posiłku, wysuszenia odzieży, uzupełnienia zapasów, czyli chodzi o miejsce, którego założeniem jest umożliwienie przeczekania do chwili, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego. Dopiero dom pomocy społecznej, który, jak wskazano w katalogu zawartym w art. 36 pkt 2 (o) ustawy o pomocy społecznej stanowi osobną od schronienia formę świadczenia pomocowego niepieniężnego, zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej a dnia 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. Nr 217, poz. 1837), i zapewnia swoim podopiecznym miejsce zamieszkania.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wbrew stanowisku Wójta Gminy Braniewo, należy uznać, iż J. G. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, bowiem w chwili obecnej nie zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym przeznaczonym na pobyt stały w celu zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych, bowiem od dnia 2 września 2009 r. przebywa w schronisku dla mężczyzn MAR-KOT, w P. przy ul. [...], o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru zawiadomienia o terminie rozprawy (k. 28 akt sprawy), jak również nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Zatem błędne jest wobec tego wnioskowanie Wójta Gminy Braniewo o możliwości zastosowania w tej sprawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który uzależnia właściwość organów od miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o pomoc. Faktem jest, iż wymieniony zamieszkiwał przez pewien okres czasu w miejscowości [...] gmina Miedzichowo, u znajomej Pani S., a po jej śmierci za zgodą wnuczki, jednakże to nie przesądza o tym, iż [...] jest miejscem, w którym postanowił ustanowić centrum zamieszkania. Wielokrotnie już Naczelny Sąd Administracyjny wyrażał niekwestionowany pogląd, iż o stałym pobycie danej osoby na terenie określonej miejscowości decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowy interesów. Ze stanu faktycznego sprawy bezspornie wynika, iż J. G. jest osobą, która wymaga opieki. Nie przebywa obecnie na terenie miejscowości[...], nie ma również rodziny i znajomych na terenie gminy Miedzichowo a także nie ma możliwości powrotu do byłego miejsca zamieszkania, bowiem właściciele nieruchomości [...] nie zgadzają się na to. Trudno w takim wypadku byłoby uznać, że w w/w miejscowości J. G. skupił swoją aktywność życiową. Tym bardziej, iż jak oba organy wskazywały, J. G. przebywał także w placówkach takich jak: Szpital w N. T. od 7 lipca do 15 lipca 2009 r., Zakład Opiekuńczo - Leczniczy w O. od 15 lipca do 19 sierpnia 2009 r., Fundacja Pomocy Wzajemnej [...] w Ch. od 19 sierpnia do 2 września 2009 r.

Reasumując, należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie J. G. do domu pomocy społecznej jest organ według ostatniego miejsca zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie tj. Wójt Gminy Braniewo, gdyż ostatnim miejscem zameldowania jego była miejscowość [...] gmina Braniewo.

Z tego względu na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.