Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1912/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA: Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Barbara Pasternak Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2005 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] 2001 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] 2001 r. II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego Z. P. o kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu [...] 2000r. na wniosek Z. P. o przyznanie świadczenia pieniężnego za pracę przymusową wykonywaną na terenie Niemiec, po wybuchu wojny w 1939r.

Do kwestionariusza wnioskodawca dołączył poświadczone za zgodność z oryginałami: ankietę [...] do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w N., postanowienie weryfikacyjne nr [...] Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Oddział Wojewódzki w N. z dnia [...] 1990r., arbeistkarte oraz czterech stron dowodu osobistego.

Decyzją z dnia [...] 2001r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) organ pierwszej instancji umorzył postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, stwierdzając złożenie przez Z. P. wniosku po dniu [...] 1999r.

W uzasadnieniu tej decyzji, nawiązując do brzmienia art. 61 §1 i 3 k.p.a. określającego moment wszczęcia postępowania administracyjnego, jak również art. 4 ust. 5 powołanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym ustanawiającego dla złożenia przez zainteresowanych wniosku o przyznanie uprawnień w niej przewidzianych do dnia 31.12.1999r., organ pierwszej instancji wskazał na materialnoprawny charakter tego niepodlegającego przywróceniu terminu, którego niezachowanie powoduje bezskuteczność czynności, a w konsekwencji umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105§1 k.p.a

Kwestionując zasadność tej decyzji we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z daty [...] 2001r., nadanym w urzędzie pocztowym [...] 2001r., Z. P. zarzucał, iż jest ona krzywdząca, podawał okoliczności dotyczące pracy wykonywanej po deportacji do Niemiec, wskazywał trzech świadków powyższego, którzy podobnej sytuacji pobierają dodatek do emerytury, podkreślał swoją trudną sytuację finansową oraz dołączył przedłożone uprzednio - arbeistkarte i ankietę.

Decyzją z dnia [...] 2001r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podstawie art. 127 § 3 i art. 138§1 oraz art. 105 § 1 k.p.a. i art. 4 ust.5 ustawy z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku Z. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy , organ pierwszej instancji utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2001r., podając w uzasadnieniu analogiczną argumentację oraz wskazując na nieprzedstawienie przez wnioskodawcę dowodów, iż wniosek został złożony w ustawowym terminie do dnia 31.12.1999r.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w K. z daty [...] 2001r. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2001r. utrzymującą w mocy decyzję własną nadanej w urzędzie pocztowym [...]2001r. Z. Piasecki domagał się uchylenia zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji, zarzucając naruszenie art. 127§1,7, 8, 9, 11, 65§1, 61§2 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust.1 ustawy z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Skarżący wskazywał, iż wielokrotnie, jeszcze przed dniem złożenia przedmiotowego wniosku upominał się o swoje uprawnienia, które wynikały z faktu, iż w czasie okupacji zmuszany był do prac i osadzony w obozach, składał w tym celu stosowne wnioski m. in. do Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" w W., gdzie poinformowano go, że nie przysługują mu żadne uprawnienia, w szczególności z uwagi na brak wystarczających dowodów pracy przymusowej, pomimo przedstawienia dwóch świadków. Obecnie skarżący odnalazł taki niepodważalny dowód w postaci arbeitskatre i na obecnym etapie postępowania organ nie może powoływać się na uchybienia wywołane brakiem stosownych pouczeń ze strony innych organów, w których składano wnioski, zaś w przypadku gdy wniosek taki został złożony w niewłaściwym urzędzie, winien być przesłany zgodnie z właściwością. Z. P. podnosił także, że jest wieloletnim członkiem Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, co zdaniem skarżącego winno skutkować wszczęciem przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postępowania z urzędu ze względu na szczególnie ważny interes strony. Z. P. podkreślał, iż jest osobą starszą , schorowaną, jego sytuacja materialna jest szczególnie ciężka, dotychczasowe postępowanie organów administracji sprzeczne z podstawowymi regułami KPA, co na skutek niewłaściwego ich działania czyni ze skarżącego niewątpliwie osobę poszkodowaną.

Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu obu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje .

Zgodnie z treścią art. 97§1 ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Właściwym do rozpoznania skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. oznaczana dalej jako p.s.a.) uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi ( art. 134 p.s.a. ).

Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na skutek wniosku S. K. z dnia [...] 2000r. postępowania administracyjnego, w toku którego wydano powołane na wstępie decyzje. Wbrew temu co zarzuca skarżący kwestionowane orzeczenia należy uznać za odpowiadające prawu w datach ich wydania, co do stosowania powołanych w decyzjach przepisów prawa, a w szczególności art.1 ust.1 i art. 4 ustawy z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm. ).

Artykuł 1 ust.1 powołanej ustawy stanowił, że świadczenie pieniężne, zwane dalej "świadczeniem", przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - doprecyzowując w ust. 2. - iż świadczenie przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku: kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, za tajne nauczanie, przysługującego na podstawie odrębnych przepisów, oraz w ust. 3 - że osobie uprawnionej równocześnie do świadczenia i do dodatku określonego w przepisach: o ubezpieczeniu społecznym rolników, o uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu - przysługuje świadczenie albo jeden z dodatków - wyższy lub wybrany przez uprawnionego. Artykuł 2 tej ustawy - definiował pojęcie represji, art. 3 - określał zasady ustalania wysokości świadczenia, zaś art. 4 - tryb stwierdzania uprawnień stanowiąc: ust. 1 - uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zwanego dalej "Kierownikiem Urzędu", na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji; ust. 2 - Kierownik Urzędu może upoważnić inne osoby będące pracownikami Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do wydawania decyzji, o których mowa w ust. 1., ust. 3 - Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia, dokumenty i dowody potwierdzające rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowy tryb postępowania w sprawie składania i rozpatrywania wniosków, o których mowa w ust. 1, ust. 4 - w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego; ust. 5 - wnioski, o których mowa w ust. 1, zainteresowane osoby mogą składać do Kierownika Urzędu do dnia 31 grudnia 1999 r., ust. 6 - w stosunku do osób, które uzyskały stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po dniu 30 września 1999 r., nie stosuje się przepisu ust. 5.

Na tle brzmienia cytowanego art. 4 ust. 1 oraz 5 i 6 bezzasadnym jest stanowisko skarżącego dotyczące powinności wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiotowej sprawie, zaś nadto wskazuje on jednoznacznie na istnienie przesłanek do odstąpienia od merytorycznego rozpoznania kwestii spełnienia materialnoprawnych przesłanek pozytywnych i negatywnych uzyskania świadczenia za wskazane w ustawie represje, w sytuacji złożenia przez zainteresowanego wniosku po dacie 32.12.1999r., chyba że spełnione zostały przesłanki z ust. 6, o których istnieniu skarżący nie wspomina. W aktach postępowania administracyjnego brak dokumentów dotyczących złożenia przez skarżącego do jakiegokolwiek organu administracji publicznej wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego z ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich lub nawiązującego do tej regulacji, dokumenty takie nie zostały dołączone do skargi, co czyni podnoszone w niej twierdzenia dowolnymi, oraz z uwzględnieniem już poczynionych uwag - bezzasadnymi zarzuty naruszenie przepisów postępowania wymienionych w skardze.

Pomimo powyższego stanu rzeczy skarga w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu, bowiem wprowadzający termin składania wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z 1998 r. Nr 162, poz. 1118, z 1999 r. Nr 28, poz. 257 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1788) ) został uznany za niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17.06.2003 r. P)24 (Dz.U. Nr 110, poz.1060) oraz zgodnie z tym wyrokiem utracił moc z dniem 27.06.2003 r. Wskazana okoliczność oznacza w istocie sprzeczność z Konstytucją orzeczeń wydanych na jego podstawie, otwierając drogę do wznowienia postępowania administracyjnego na zasadach przewidzianych w art. 145 kpa.

Powyższe - stosownie do treści art.145 § 1 pkt 1 b p.s.a - uzasadnia uwzględnienie skargi, co mając na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny biorąc za podstawę wskazane uprzednio przepisy oraz odnośnie kosztów postępowania art. 200 p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.