Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 481/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608  art. 4 ust. 1 lit. a i b
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549  art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. F. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2019 oddala skargę


UZASADNIENIE

A. F. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca, rolnik), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor, organ odwoławczy) z "[...]", nr "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (dalej: organ I instancji, Kierownik) z "[...]" w sprawie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami i naturalnymi i innymi szczególnymi (ONW) na rok 2019.

W motywach decyzji podano, że 15 maja 2019 r. do Kierownika za pomocą aplikacji eWniosekPlus wpłynął w formie elektronicznej wniosek o przyznanie płatności na rok 2019 (dalej: jako eWniosek) strony. Po rozpoznaniu sprawy Kierownik na mocy decyzji odmówił wnioskodawcy przyznania płatności na rok 2019, o którą strona ubiegała się, uznając, że w niniejszej sprawie zostały sztucznie stworzone warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznawanej w ramach wnioskowanych płatności, powołując się na art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (DzU.UE. L.1995.312.1, dalej jako rozporządzenie nr 2988/95).

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 2 ust. 1, ust 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015r, poz. 364 ze zm., dalej jako rozporządzenie ONW), art. 3 pkt. 1-3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1853) wskazując, że z cytowanych przepisów, beneficjentem jakiejkolwiek pomocy z ARiMR, może być osoba, która jest rolnikiem, która posiada i prowadzi gospodarstwo rolne, która produkuje żywność lub pasze.

Tymczasem, zdaniem organu odwoławczego, przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty świadczą, że nie spełnił on żadnego z przymiotów beneficjenta wskazanych w wyżej wzmiankowanych przepisach prawa. Strona nie posiada infrastruktury w postaci budynków, maszyn czy urządzeń rolniczych. Nie posiada własnego majątku i korzysta z podmiotów zewnętrznych, o czym świadczy dostarczona umowa świadczenia usług zawarta 2 kwietnia 2019 r. pomiędzy stroną, a "[...]" M. G. Umowa ta zawiera m.in. zapewnienie niezbędnych materiałów do produkcji rolniczej (nasiona, nawozy, odżywki itp.) oraz świadczenie kompleksowych usług związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego strony przez zleceniobiorcę. Umowa z jednostką certyfikującą, faktury VAT za przeprowadzenie kontroli i certyfikacji produkcji rolniczej metodami ekologicznymi, czy faktura za przygotowanie dokumentacji gospodarstwa - planu działalności ekologicznej przedstawione przez stronę, nie stanowią dokumentacji potwierdzającej ponoszenie nakładów finansowych związanych z działalnością rolniczą, a jedynie wskazują na podejmowanie przez wnioskodawcę działań polegających na złożeniu wniosku, opracowaniu planu działalności ekologicznej oraz uzyskaniu certyfikatu produkcji rolniczej metodami ekologicznymi. Natomiast kontrole wykonywane przez jednostki certyfikujące mają na celu stwierdzenie czy produkty z gospodarstwa producenta rolnego mogą być wprowadzone do obrotu jako produkty rolnictwa ekologicznego i odnoszą się one wyłącznie do zakresu wymagań zawartych w rozporządzeniu Rady WE nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych i znakowania produktów ekologicznych uchylające rozporządzenie EWG nr 2092/91 (Dz. Urz. WE L 189 z 2007 r., ze zm.) oraz przepisów wykonawczych do ww. rozporządzenia. Inspektorzy wykonujący kontrole gospodarstw pod kątem realizacji wymogów dla rolnictwa ekologicznego nie dokonują pomiarów działek, jak i stanu zastanego na nich, i w tym zakresie opierają się na oświadczeniu rolnika. Zatem, tym bardziej, w ocenie Dyrekotra, nie ustalają czy producent jest ich posiadaczem. Z tej też przyczyny, w ocenie organu , protokół z kontroli gospodarstwa rolnego z 23 lipca 2019 r. nie może stanowić dowodu w sprawie na okoliczność spełnienia kryterium posiadania gruntów rolnych. Dodatkowo przedstawione wraz z odwołaniem przez stronę faktury i potwierdzenia przelewów zostały stworzone w miesiącach listopad - grudzień 2019 r. co budzi wątpliwości, co do ich wiarygodności i czy nie zostały sztucznie stworzone pod to konkretne postępowanie. Strona przedstawiła wraz z odwołaniem m.in. fakturę wystawioną dopiero w dniu 21 listopada 2019 r. na zakup nasion kukurydzy, a przecież strona musiała zakupić nasiona dużo wcześniej celem dokonania siewu w roku 2019, zastosować nawozy lub odżywki,

W ocenie organu odwoławczego pozostała dokumentacja złożona wraz z pismem odwoławczym nie wnosi do sprawy nowych okoliczności, które mogłyby świadczyć o prowadzeniu przez stronę samodzielnie gospodarstwa rolnego. Dostarczone do odwołania faktury za suszenie kukurydzy i zakup nasion zostały wystawione przez brata strony postępowania (powiązania osobowe), który był pełnomocnikiem strony do dnia wydania przez organ I instancji wezwania do wyjaśnień w sprawie sztucznych warunków. Z chwilą otrzymania ww. wezwania strona wycofała pełnomocnictwo. Ponadto prowadzenie działalności rolniczej rozumiane jest m.in. jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. Na podstawie załączonych do odwołania faktur i przelewów, trudno stwierdzić, że strona pobierała korzyści z rzekomo prowadzonej przez beneficjenta działalności rolniczej.

Po analizie materiału dowodowego organ odwoławczy stwierdził, że trudno uznać stronę za producenta rolnego. Wpis do ewidencji producentów miał tylko wywołać pozorność, że jest ona producentem samodzielnie prowadzącym działalność rolniczą na wydzierżawionych gruntach rolnych. Gospodarstwo rolne nie jest odrębnym i samodzielnym podmiotem gospodarczym pod względem technicznym i ekonomicznym.

W ocenie Dyrektora umowa dzierżawy zawarta dnia 21 marca 2019 r. pomiędzy stroną (dzierżawcą), a M. W. i E. W. (wydzierżawiający) na grunty rolne usytuowane na działkach ewidencyjnych o numerach: "[...]";"[...]" i "[...]" nie przekłada się na posiadanie gospodarstwa. Należy zwrócić uwagę, że wydzierżawiający oświadczają w § 1 umowy, że są poddzierżawcami gruntów rolnych o powierzchni łącznej 200,4429 ha, zaś wskazane w tej umowie grunty są własnością Spółki A (dalej jako Spółka) , która w ostatnich paru latach wygenerowała parędziesiąt spraw sądowych w temacie sztucznych warunków. Organ wskazał, że Państwo M. i E. W. wydzierżawili od Spółki grunty rolne i w celu zmaksymalizowania otrzymanych płatności grunty te podzielili pomiędzy trzy osoby, tj. stronę, O. W oraz K S. Konstrukcja w której poddzierżawcy stają się nagle wydzierżawiającymi jest zdaniem Dyrektora zdumiewająca. To znaczy, że między właścicielem, a ostatnim posiadaczem ma być łańcuszek podmiotów. Rzekome wydzierżawienie ma jedynie na celu pozyskanie płatności z pominięciem ograniczenia, co do deklaracji powierzchni i degresywnych stawek płatności w programach (pobierania zwiększonych dopłat do gruntów rolnych) poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez cztery podmioty.

Rozpatrując łącznie trzy sprawy organ stwierdził, iż ww. osoby nie prowadzą osobiście utworzonych gospodarstw rolnych, a przedstawione w sprawach dokumenty są jedynie utworzone w celu upozorowania prowadzenia działalności rolniczej. Organ stwierdził, iż osoby te jedynie stwarzają pozory prowadzenia odrębnej działalności gospodarczej.

Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności dla producenta rolnego, wskazywał zawsze na posiadanie gospodarstwa rolnego, jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosków o płatności (pomoc finansowa), a orzecznictwo odniosło to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (art. 336 Kc). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd (wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., II GSK 1012/08, II GSK 260/07 z 11 stycznia 2007 r., II GSK 258/06 z 7 marca 2012 r.), iż niewątpliwie istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwałe ich użytkowanie.

W ocenie organu odwoławczego osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo rolne osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa. Natomiast, jako zorganizowaną całość gospodarczą należy przyjąć, że są to składniki, które stanowią pewien zorganizowany, spójny system gospodarczy zdolny do osiągania założonych celów. Gospodarstwo przestaje stanowić zorganizowaną całość, jeżeli brak jednego z elementów tego systemu uniemożliwia prowadzenie normalnej działalności w zakresie produkcji rolnej lub hodowlanej. Tym samym w niniejszym przypadku prawidłowo organ I instancji ocenił, że samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego nie miało miejsca. Skarżący brał udział w procederze tworzenia sztucznych warunków, a co za tym idzie nie prowadził działalności rolniczej (w myśl art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oraz nie jest producentem rolnym (w myśl art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013).

Dodatkowo wskazano, że zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r., działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Powyższa wykładnia znajduje swoje zastosowanie również w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013. Organ odwoławczy wskazał, że problematyka tworzenia sztucznych warunków była także przedmiotem orzekania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-432/12 wskazał, że aby można było mówić o sztucznych warunkach, niezbędne jest istnienie dwóch przesłanek - obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem.

Mając na uwadze powyższe Dyrektor ocenił, że w świetle zebranego materiału w sprawie, działania wnioskodawcy miały na celu obejście prawa. Wystąpił bowiem ogół obiektywnych okoliczności świadczących, że pomimo formalnego spełnienia przesłanek przewidzianych w przepisach prawa, cel ten nie zostałby osiągnięty, tj. zastosowanie degresywnych stawek płatności, gdyby płatność ta miała zostać przyznana. Równolegle zważywszy na ogół ww. przesłanek, wystąpił także element subiektywny, przejawiający się w woli uzyskania korzyści poprzez sztuczne stworzenie niezbędnych dla jej uzyskania warunków, polegających na stworzeniu innych podmiotów, w tym strony de facto stanowiących jeden podmiot gospodarczy. W tym stanie faktycznym i prawnym, stosowanie do art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013, w nawiązaniu do z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 2988/5 organ I instancji w sposób prawidłowy odmówił przyznania żądanej płatności.

Od powyższej decyzji strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie koszów postępowania na rzecz skarżącego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady [UE] nr 1306/2013 oraz

art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE,EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18.12.1995r. poprzez próbę zastosowania jako podstawy rozstrzygnięcia pomimo braku wykazania określonych w tych przepisach przesłanek;

2. art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako kpa) poprzez brak spełnienia standardów uzasadnia decyzji, w szczególności wyrażenie przez organ szeregu nieprawdziwych przekonań, że skarżący nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej i nie jest osobą która faktycznie użytkuje zadeklarowane do płatności grunty rolne;

3. art. 7 kpa w zw. z art. 77 i 80 kpa poprzez dowolne i wybiórcze potraktowanie zebranego materiału dowodowego i dowolne ustalenie stanu faktycznego, iż w sprawie zostały stworzone sztuczne warunki, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia;

4. art. 7,8 i 11 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i pominięcie dowodów istotnych w sprawie w postaci zeznań strony i M. W., bez podania przyczyny ich pominięcia;

5. art. 80 kpa poprzez nieudowodnienie braku posiadania i samodzielnego użytkowania przez skarżącego gruntów rolnych, a także braku udowodnienia okoliczności odpowiadających przesłankom z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013.

W uzasadnieniu dodatkowo wskazano, że żaden z dołączonych do akt sprawy dokumentów nie wykazuje na jakiekolwiek powiązania ekonomiczne, prawne, personalne czy kapitałowe pomiędzy skarżącym a jakimikolwiek innymi podmiotami. Podkreślono, że ani organ I instancji, ani tez organ odwoławczy, nie zdołały ustalić żadnych powiązań skarżącego z innymi osobami wymienionymi przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Każda z wymienionych osób prowadzi gospodarstwo rolne na własny rachunek. Osoby te nie łączy nawet osoba wspólnego pełnomocnika ani żadna inna umowa o współpracy.

Organy zarzucając skarżącemu brak własnej infrastruktury technicznej, w ogóle nie odniosły się do kwestii podnoszonej przez stronę, a mianowicie, iż jest ona młodym rolnikiem "na starcie". Stąd też skarżący złożył wniosek w programie pomocowym dla młodych rolników (fakt ten winien być znany organom z urzędu). Taka osoba nigdy nie ma od razu własnej ziemi ani sprzętu rolniczego, chyba że odziedziczy gospodarstwo po rodzicach. W niniejszym przypadku zarówno ojciec , jak i starszy brat skarżącego są rolnikami i każdy z nich prowadzi własne gospodarstwo rolne. Natomiast skarżący nie ma własnej ziemi, dlatego też postanowił na początku ją dzierżawić. Zakup własnego gruntu rolnego, to inwestycja bardzo kosztowna wymagająca wsparcia kredytowego. Jednak bez wkładu własnego trudno jest uzyskać taki kredyt. Tak więc w pierwszym roku działalności skarżący po prostu nie miał innej możliwości, jak rozpocząć własną działalność rolną na dzierżawionych gruntach.

W ocenie skarżącego nie mógł on także wydzierżawić ziemi bezpośrednio od Spółki, co zarzuca skarżącemu organ, ponieważ warunkiem wydzierżawiającego była dzierżawa gospodarstwa w całości tj. ok.200 ha. Ponadto wymagane było zabezpieczenie majątkowe, którego skarżący nie posiadał jako młody rolnik. W związku z tym skarżący wydzierżawił część w/w gruntów (przyległe do siebie 3 działki o pow.49 ha), ale od M. W., który prowadzi od wielu lat bardzo duże gospodarstwo rolne i z tego względu spełniał on warunki pierwszego wydzierżawiającego - Spółki. Ponadto podkreślono, iż wydzierżawione przez skarżącego 3 działki rolne były to jedyne wolne grunty rolne najbliżej miejsca zamieszkania skarżącego.

Organ odwoławczy nie zwrócił także w ogóle uwagi na pismo z dnia 04.06.2020r przesłane przez skarżącego (wraz z załącznikami) tj. przed wydaniem zaskarżonej decyzji, które potwierdzało fakt kontynuowania działalności rolniczej przez skarżącego w kolejnym roku.

Organy nie zwróciły w ogóle uwagi na cel i formę współpracy skarżącego z firmą A oraz z bratem – F. F., traktując tę współpracę jako zarzut braku własnego sprzętu rolniczego.

W ocenie skarżącego nieprzeprowadzenie przez organy dowodów osobowych na okoliczność wykazania samodzielnego bądź pozornego prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego skutkuje naruszeniem art. 80 kpa, a także brakiem udowodnienia okoliczności odpowiadający przesłankom z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. W tym kontekście nieudowodnione pozostaje również przyjęcie przez organy tezy, że grunty rolne zgłoszone do płatności przez skarżącego są zarządzane przez M. W. i stanowią część posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał swoją decyzję, jak również wcześniejszą argumentację i wniósł o oddalenie skargi , wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Zarządzeniem z 26 października 2020 r. Przewodniczący Wydziału stosownie do brzmienia art. 15 ZZS4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 , 576, 568 i 695) oraz pkt 10 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1829), z uwagi na stan epidemii, a także intensyfikację jej rozwoju i zaliczenie miasta na prawach powiatu Olsztyn do strefy czerwonej, uznając rozpoznanie niniejszej sprawy za konieczne i przyjmując jednocześnie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, wobec braku możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnych bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zarządził, skierować sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszaniem prawa, zaś poniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Skarżący wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie płatności ONW. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył ustalenia, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącemu przyznania ww. płatności z uwagi na naruszenie klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa wyrażonej w art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013.

Warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć ONW określają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2015 r., poz. 364 ze zm.).

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., str. 608, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013; łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Według § 2 ust. 2 płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych, na których jest: położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia nr 1306/2013, o powierzchni co najmniej 0,1 ha, zwana dalej "działką rolną"; prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013; położonych na obszarach ONW.

W myśl § 2 ust. 3 rozporządzenia płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, (....) ,

Rozporządzenie w § 3 wprowadza dodatkowe ograniczenia w zakresie procentowej wysokości stawek podstawowych płatności. W ustępach od 1 do 6 stanowi, że:

1. Wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn stawek płatności na 1 ha użytków rolnych i powierzchni użytków rolnych, do których przysługuje płatność ONW, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności.

2. Przy ustalaniu wysokości płatności ONW uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

3. Płatność ONW jest przyznawana rolnikowi w wysokości: 179 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu nizinnego strefy nizinnej I, 264 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu nizinnego strefy nizinnej II, 264 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu ze specyficznymi utrudnieniami, 450 zł na 1 ha - na obszarze ONW typu górskiego - stanowiących stawki podstawowe.

4. Płatność ONW jest przyznawana w wysokości: 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 25 ha; 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 25 ha do 50 ha; 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 75 ha.

W odniesieniu do szeregu pojęć użytych w tym rozporządzeniu, w tym pojęcia "rolnik" czy "gospodarstwo rolne", mają zastosowanie definicje określone w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L z 2013 r. Nr 347, str. 608 ze zm.).

Rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE oraz która prowadzi działalność rolniczą.

Gospodarstwo rolne stosownie do art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013 oznacza zaś wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Prawodawstwo unijne zawiera także normy odnoszące się do przypadków obchodzenia prawa, wprowadzając sankcje w postaci przyznania płatności w zmniejszonym wymiarze, zwrotu przyznania płatności przyznanej oraz odmowy przyznania płatności. Normę, o której mowa w ostatnim z wymienionych przypadków, zawiera art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013.

Zgodnie zaś z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W oparciu o art. 2 ust. 1 lit f w/w rozporządzenia nr 1306/2013 "sektorowe prawodawstwo rolne" oznacza wszelkie mające zastosowanie akty przyjęte w ramach WPR na podstawie art. 43 TFUE (Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), a także, w stosownych przypadkach, wszelkie akty delegowane lub wykonawcze przyjęte na podstawie takich aktów.

Wskazać należy, że zarówno Trybunał Sprawiedliwości Unini Europejskiej jak i Naczelny sad Administracyjny wielokrotnie wypowiadały się w temacie definicji "sztucznych warunków" (por. wyrok TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, opubl. http://eur-lex.europa.eu; a także wyroki NSA: z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 563/19; z 8 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1621/18; z 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1227/18; z 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 917/18; z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 736/18; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). We wskazanych orzeczeniach zaznacza się, że przytoczone przepisy zawierają tzw. klauzulę generalną pozwalającą organom administracyjnym podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejściu prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego. W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone", a jego znaczenie ma miejsce wyłącznie w ściśle określonym stanie faktycznym. Prawodawca określił cel "sztucznego stworzenia warunków", którym – jak wskazano wyżej – jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Przyjmuje się, że warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. Przy czym klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie konkretnej płatności. Bowiem z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu. Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie.

Przytoczone argumenty zostały oparte przede wszystkim na wykładni prawa przedstawionej w uzasadnieniu wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. W motywach tego wyroku TSUE wskazał, że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Ponadto dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", TSUE wskazał, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Co prawda wskazany wyrok TSUE odnosił się do art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, jednak ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu aktualny oraz ma pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Mając na uwadze powyższe ogólne rozważana Sąd w całości podziela ustalenia organów, że w niniejszym przypadku doszło do stworzenia sztucznych warunków. Organy ustaliły bowiem, że skarżący zgłosił się do ARiMR jako producent rolny z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów rolnych. Po złożeniu 3 wniosków o płatności, podczas badania sprawy w postępowaniu administracyjnym ustalono, że grunty rolne deklarowane przez skarżącego są własnością Spółki. Tytułem posiadania w/w gruntów przez skarżącego ma być umowa dzierżawy zawarta przez niego z M. i E. W. Jak wskazał dodatkowo organ odwoławczy tytuł państwa W. do wydzierżawiania nieswoich gruntów jest nieznany - nie przedłożono jakiegokolwiek dokumentu, z którego te uprawnienie by wynikało. Małżonkowie W. wydzierżawili grunty rolne od Spółki o powierzchni 175,92 ha i zamiast włączyć je do swojego gospodarstwa rozdzielili je pomiędzy skarżącego, swoją 16-letnią córkę i 20 letnią K. S. M. W. jest wujkiem K. S. (córka siostry), ojcem O. W. oraz sąsiadem państwa F. Powyższa trójka w 2019 r. zostaje producentami rolnymi w oparciu o zupełnie niejasne posiadanie ziemi - jednocześnie bez parku maszynowego, środków produkcji, itd. Skarżący zadeklarował do płatności - 49,95 ha, K. S.51,76 ha, a O. W. (małoletnia) 51,03 ha.

Wszystkie te okoliczności, jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy za organem I instancji, świadczą o tym, że w rzeczywistości jest to faktycznie jedno gospodarstwo, które stanowi jeden kompleks, wspólnie zarządzany przez jedną osobę – M.W. Jak bowiem wskazano w zaskarżonej decyzji umowa dzierżawy zawarta dnia 21 marca 2019 r. pomiędzy skarżącym a małżonkami W. nie przekłada się na posiadanie gospodarstwa, jej treść odbiega znacznie od standardowych umów dzierżawy i budzi wątpliwości co do tego kto jest wydzierżawiającym, kto dzierżawcą czy poddzierżawcą, pewna jest jedynie osoba właściciela - tj. Spółki. Tym samym podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że umowa ta miała na celu jedynie pozyskanie płatności z pominięciem ograniczenia, co do deklaracji powierzchni i degresywnych stawek płatności w programach (pobierania zwiększonych dopłat do gruntów rolnych) poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez cztery podmioty.

W ocenie Sądu deklarowane grunty nie stanowią gospodarstwa rolnego. Jednocześnie podkreślić należy, że wszelkie płatności powiązane są z obowiązkiem posiadania gospodarstwa. Ustalenie więc, że w niniejszym przypadku doszło do stworzenia sztucznych warunków determinuje ocenę, że skarżący w istocie nie prowadzi działalności rolniczej i nie produkuje produktów rolnych. Nie może wiec być podmiotem, do którego kierowana jest pomoc i nie ma legitymacji do ubiegania się o tę pomoc. Wbrew zarzutom skargi zebrany w sprawie materiał dowodowy świadczy o fakcie, że skarżący nie kieruje gospodarstwem sam. Gospodarstwo nie jest wyodrębnione pod względem technicznym ani ekonomicznym. Wydzierżawienie działek rolnych skarżącemu, miało na celu pobieranie zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez kilka podmiotów na wydzierżawionych gruntach.

Sąd nie podzielił także zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Zauważyć należy, że przepisy art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 ( j.t. Dz. U. 2017 poz. 562 ze zm.) wprowadzają szczególne w stosunku do przepisów kpa reguły postępowania. W postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie : stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom na ich żądanie , niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom , na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie przed wydaniem decyzji administracyjnej umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepisu art. 81 kpa nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w postępowaniach w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych na podstawie przepisów ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów, albowiem to na stronie ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy. Ustawodawca oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym, przeniósł ciężar dowodu na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z 25 października 2011r., sygn. akt GSK 1075/10; wyrok NSA z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 88/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W istocie więc na stronie ubiegającej się o płatności spoczywa ciężar wykazania, że w sposób rzeczywisty spełnia warunki do ich uzyskania. Równocześnie w świetle art. 27 ust. 2 wskazanej ustawy , to na organie, który wywodzi skutki prawne z zarzutu tworzenia sztucznych warunków (odmawiając płatności) ciążył obowiązek wykazania, że warunki do uzyskania płatności zostały stworzone sztucznie. Z tego obowiązku organ się wywiązał. W ocenie sądu, przeprowadzone w tym zakresie przez organ postępowanie dowodowe potwierdziło w sposób nie budzący wątpliwości fakt stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności.

Strona skarżąca kwestionując dokonaną ocenę nie podważyła ustaleń faktycznych, w oparciu o które wydano decyzję, w szczególności nie przedstawiła dowodów, które zaprzeczałyby rzetelności ustaleń organów. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego, w istocie nie sprowadzają się do kwestionowania wskazanych już ustaleń faktycznych, lecz stanowią polemikę z dokonaną przez organ oceną ustalonych okoliczności.

Uzasadnienie decyzji spełnia wymagania wynikające z art. 107 § 3 kpa. Uzasadnienie decyzji jest wyczerpujące, wszechstronne, a wnioski spójne i logiczne. Organ szczegółowo opisał i ustalił stan faktyczny oraz zawarł uzasadnienie prawne, omawiając wszystkie wskazane w podstawie prawnej przepisy. Organ odniósł się do wszystkich dowodów zebranych w sprawie, uzasadniając, dlaczego jednym dowodom daje wiarę, a innych pozbawia waloru wiarygodności albo, dlaczego odmawia przyjęcia określonych dowodów w poczet dowodów. Ustalenia organów obu instancji znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna. Organ nie przekroczył granic swobodnej oceny materiału dowodowego. Skarżący nie przedstawił logicznej, spójnej i przekonywającej argumentacji ani obiektywnych dowodów na poparcie tezy, że prowadzone przez nią gospodarstwo jest samodzielne.

Podsumowując należy stwierdzić, że istnienie powiązań o charakterze osobowym, majątkowym, ekonomicznym pozwala na ustalenie istnienia zamierzonej koordynacji działań przez skarżącego w celu uzyskania korzyści wynikających z systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez zwiększenie rozmiaru płatności i obejście przepisów wprowadzających modulacje bądź degresywność płatności. Trafnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę na fakt, iż odpowiedzialność za spełnienie warunków przyznania płatności zgodnie z celami przewidzianymi dla danego programu ciąży wyłącznie na wnioskującym o płatność producencie rolnym, a zakres tej odpowiedzialności obejmuje zarówno spełnienie warunków w trakcie realizacji programu, jak i w momencie ubiegania się o pomoc z danego programu. Wnioskujący producent rolny musi się w konsekwencji liczyć z tym, że jeśli złożył wniosek w warunkach które nie uprawniały go do płatności rolnych, w tym cele programu nie są realizowane, to przyznana mu płatność będzie zakwalifikowana jako płatność nienależna i podlegającą zwrotowi (por. wyrok NSA z 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 1705/19, CBOSA).

Reasumując, uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.