Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 137/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 145 § 1 pkt 1 lit a i c , art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] uznającą świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna, wskazując, że jest to jego kolejne dziecko. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] przyznał wnioskowane świadczenie w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie.

W dniu [...] września 2018 r. wpłynął do organu I instancji prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2006 r., sygn. akt [...] zasądzający od wnioskodawcy tytułem alimentów na rzecz dwójki małoletnich dzieci kwotę po 650 zł miesięcznie na każde z nich. Wójt Gminy zawiadomił wnioskodawcę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych na syna w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. i następnie decyzją z dnia [...] października 2018 r. uznał świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązał wnioskodawcę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] złożył odwołanie. W uzasadnieniu wskazał, że brak orzeczenia w sprawie opieki naprzemiennej nie przesądza istnienia tej opieki nad córką wskazaną we wniosku z dnia [...] sierpnia 2017 r. jako pierwsze dziecko.

Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy przywołał treść art. 25 ust. 1 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.). Wyjaśnił, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy) i przysługuje ono do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy). Świadczenie wychowawcze jest świadczeniem okresowym przyznawanym - po spełnieniu warunków ustawowych - w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Organ II instancji stwierdził, że w dniu [...] września 2018 r. do organu I instancji wpłynął odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2006 r. zasądzającego od skarżącego tytułem alimentów na rzecz dwójki małoletnich dzieci kwotę po [...] miesięcznie na każde z nich. Następnie organ odwoławczy przywołał treść art. 5 ust. 2a powołanej ustawy dotyczący opieką naprzemienną oraz art. 2 pkt 16 zawierający definicję pojęcia rodzina. Organ odwoławczy uznał, że z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca co do zasady nakazuje zaliczać do rodziny jedynie dzieci wspólnie zamieszkujące z małżonkami, rodzicami, opiekunami faktycznymi. Jednakże, w końcowej części definicji rodziny ustawodawca przewidział, że w przypadku dziecka, które zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Następnie organ omówił pojęcie opieki naprzemiennej, odwołując się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z powyższym, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego syn skarżącego powinien zostać uznany za jego pierwsze dziecko i z uwagi na to świadczenie wychowawcze na to dziecko mogło być przyznane w okresie od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. jedynie po spełnieniu kryterium dochodowego. Skarżący nie wnioskował natomiast o przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko.

Organ II instancji omówił pojęcie nienależnie pobranego świadczenia, odwołując się do orzecznictwa sądowego. Organ podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia ze świadomością, że jej się one nie należały, a więc determinowany jest uprzednim ustaleniem istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie, co pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu. W postępowaniu dotyczącym pobrania nienależnie świadczenia organ I instancji powinien zatem dokonać ustaleń w zakresie stanu świadomości (woli) lub określonych działań (zaniechań) zainteresowanego. Zdaniem judykatury nie sposób bowiem przyjąć, aby intencją ustawodawcy, który na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", było nałożenie obowiązku zwrotu pobranego świadczenia, będącego świadczeniem nienależnym, w każdej sytuacji. W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która była świadoma okoliczności, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w przypadku świadomego zaniechania w przekazaniu organowi posiadanych informacji wywierających wpływ na prawo do świadczenia.

Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego zawiera pouczenie dotyczące definicji składu rodziny. Pouczenie zawarte w tym wniosku jest pouczeniem jasnym i czytelnym, z którego jednoznacznie wynikają obowiązku osób, którym przyznane zostaje świadczenie wychowawcze. Zatem z uwagi na to, że skarżący został zaznajomiony z przepisami prawa i definicją składu rodziny, z której wynika, że musi istnieć orzeczenie sądu dotyczące opieki naprzemiennej bez względu na to, czy rodzice dziecka byli uprzednio w związku małżeńskim, czy też nie, nie miał prawa występować z wnioskiem o przyznanie świadczenia na syna, wskazując go jako kolejne dziecko.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył [...]. W uzasadnieniu zarzucił zaskarżonej decyzji wydanie jej z naruszeniem:

I - prawa materialnego poprzez:

- błędną wykładnię definicji rodziny i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez uznanie, że faktyczne wykonywanie władzy naprzemiennej przez rodziców dziecka, wobec braku orzeczenia Sądu w tym zakresie, uniemożliwia zaliczenie tego dziecka jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców;

- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez uznanie pobranego przez skarżącego świadczenia wychowawczego za nienależne, pomimo braku istnienia przesłanek do uznania, że skarżący miał świadomość, że świadczenie wychowawcze na syna mu nie przysługuje i działał niezgodnie z prawem;

II - przepisów postępowania, czyli art. 7-9, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć wpływ na ocenę, czy skarżący był świadomy, a jeśli tak, to od kiedy był świadomy braku prawa do pobierania przedmiotowego świadczenia wychowawczego.

Ponadto skarżący wskazał, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, że nawet w przypadku uznania niemożności zaliczenia córki do jego rodziny, świadczenie pobrane przez skarżącego na rzecz syna nie może zostać uznane za nienależnie pobrane. Nie można bowiem stwierdzić, że jakiekolwiek twierdzenia skarżącego były nieprawdziwe. Skarżący działał w przekonaniu, że wykonując władzę naprzemienną wobec swojej córki, może on zaliczyć ją do członków swojej rodzony i uzyskać świadczenie na drugie dziecko, czyli syna. Nawet w przypadku uznania, że córka nie może być zaliczona do rodziny skarżącego, nie można mu przypisać winy w uzyskaniu świadczenia nienależnie pobranego. Wykonując faktycznie władzę naprzemienną wobec córki, mógł mieć on uzasadnione przekonanie wskazujące na trafność przekonania o możliwości zaliczenia córki do członków swojej rodziny i uzyskania świadczenia wychowawczego na rzecz syna. Nie sposób uznać, że uzyskał świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia i z tych względów nie można uznać tego świadczenia za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił, jak wynika z komparycji decyzji organu I instancji, art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2134, ze zm.). Zgodnie z treścią art. 25 ust. 1-3 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

Przede wszystkim w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, która w jaskrawy sposób narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a przede wszystkim art. 107 § 3 kpa. Czyniąc w ten sposób organ odwoławczy naruszył art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 15 kpa, zgodnie z którym postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Organ II instancji pozbawił bowiem skarżącego merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez dwie instancję. Przypomnieć należy, że w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno bowiem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne mogące znaleźć wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Sąd stoi na stanowisku, że niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r. uznająca świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi jako podstawę prawną powołuje cały art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, mimo że przepis ten posiada rozbudowaną strukturę. Złożony on jest z 12 ustępów, przy czym z ust. 2 tego artykułu wynika, że ustawodawca stworzył 6 rodzajów nienależnie pobranego świadczenia. Każdy z tych przypadków jest inny i do jego wystąpienia określone są odrębne ustawowe przesłanki. Za całkowicie niewystarczające w tej sytuacji uznać należy powołanie się przez organ I instancji w komparycji wydanej decyzji na cały przepis art. 25, nawet jeśli przyjmiemy, że ze szczątkowego uzasadnienia wydanej decyzji organu I instancji można by wywnioskować, że w rozpatrywanej sprawie organowi I instancji chodziło o ustęp 2 tego przepisu. Strona postępowania administracyjnego, szczególnie w sytuacji, kiedy organ zarzuca jej nienależne pobranie świadczenia i w konsekwencji zobowiązuje ją do jego zwrotu wraz z odsetkami, ma prawo wiedzieć jakie, naganne przecież postępowanie, zarzuca jej organ administracyjny. Strona ma bowiem prawo dowodzenia swoich racji i zwalczania stanowiska organu I instancji, musi jednak poznać konkretne zarzuty stawiane przez organ oraz ich jednoznaczną kwalifikację prawną. W rozpatrywanej sprawie z treści wydanej decyzji nie sposób ustalić, spełnienie których (a może wszystkich) określonych w art. 25 ust. 2 ustawowych przesłanej zaistnienia nienależnie pobranego świadczenia organ I instancji zarzuca skarżącemu. Każdy zaś z punktów ust. 2 art. 25 zawiera zupełnie inne przypadki nienależnie pobranego świadczenia. Już samo takie postępowanie organu I instancji uzasadniało, zdaniem Sądu orzekającego, uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. Jednakże w rozpatrywanej decyzji organ I instancji naruszył również art. 107 § 3 kpa. Analiza uzasadnienia tej decyzji wskazuje, że organ I instancji jedynie w dwóch zdaniach przedstawił w nim stan faktyczny sprawy. Następnie przywołał w całości treść art. 25 ust. 2 oraz ust. 3 oraz ust. 9 powołanej ustawy, podał sumy, które skarżący powinien zwrócić wraz z odsetkami, konto bankowe, na które winien je wpłacić oraz pouczenie o przysługujących stronie środkach zaskarżenia. Próżno szukać w tym uzasadnieniu takich jego obowiązkowych elementów jak: wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w zakresie uzasadnienia prawnego – poza przytoczeniem przepisów prawa - wyjaśnienia podstawy prawnej wydanej przez organ I instancji decyzji. Czyniąc w ten sposób, organ I instancji naruszył przepis art. 107 § 3 kpa.

Ponadto ani organ I, ani organ II instancji nie wyjaśniły, jakie znaczenie prawne oraz zawiązek z nienależnie pobranym (w ocenie organów) świadczeniem ma "ujawniony" po przyznaniu świadczenia wychowawczego fakt, że w 2006 r. Sąd Rejonowy orzeczeniem z dnia [...] października 2006 r. zasądził od skarżącego alimenty na rzecz dwójki małoletnich dzieci. Kwestia zasądzenia przez Sąd alimentów nie jest przecież ustawową przesłanką uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu którejkolwiek z sytuacji określonej w pkt 1-5 ust. 2 art. 25 powołanej ustawy.

Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 107 § 4 i § 5 kpa organ możne odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony; nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania oraz w przypadkach, w których z dotychczasowych przepisów ustawowych wynikała możliwość zaniechania lub ograniczenia uzasadnienia ze względu na interes bezpieczeństwa Państwa lub porządek publiczny. Żadna z tych sytuacji nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie.

Również z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika, dlaczego tak wadliwe postępowanie organu I instancji uznał on za prawidłowe.

Ponadto, jak można domniemywać z treści uzasadnienia wydanej decyzji, organ II instancji stanął arbitralnie i samodzielnie na stanowisku, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki określone w art. 2 pkt 16 powołanej ustawy, w zakresie sprawowania przez skarżącego nad córką opieki naprzemiennej. Jednakże na tę okoliczność organ II instancji nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego. W uzasadnieniu natomiast wydanego rozstrzygnięcia poza przywołaniem obszernych fragmentów wyroków sądów administracyjnych dotyczących rozumienia pojęcia opieka naprzemienna, organ II instancji nie wyjaśnił, dlaczego tak postąpił, na czym oparł swoje twierdzenia, nie wskazał także faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Nie wyjaśnił zatem, na podstawie jakich dokumentów i przesłanek ustalił, że w rozpatrywanej sprawie nie występuje przypadek opieki naprzemiennej. Niewątpliwie dokumentem takim nie może być jedynie wyrok ustalający alimenty. Organ nie wyjaśnił zresztą jaką w jego ocenie doniosłość prawną ma on w rozpatrywanej sprawie. Nadto organ II instancji nie wyjaśnił w żaden sposób, na czym oparł swoje przekonanie, że pobrane przez skarżącego świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym. Domniemywać jedynie można, że organ odwoławczy uznał, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi przypadek określony w art. 25 ust. 2 pkt 1 lub pkt 2 omawianej ustawy. W tej sytuacji podkreślić należy, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia ze świadomością, że jej się one nie należały, a więc determinowany jest uprzednim ustaleniem istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie, co pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu. W postępowaniu dotyczącym pobrania nienależnie świadczenia organ powinien zatem dokonać ustaleń w zakresie stanu świadomości (woli) lub określonych działań (zaniechań) zainteresowanego. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która była świadoma okoliczności, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w przypadku świadomego zaniechania w przekazaniu organowi posiadanych informacji wywierających wpływ na prawo do świadczenia. Takich działań nie podjął jednak ani organ I, ani II instancji. Skład orzekający podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarte w wyroku z dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 649/18, zgodnie z którym o ile pojęcie "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym np. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, to "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje. Taka jest generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego. Skoro jest to zasada ogólna, to przez jej pryzmat należy rozważać każdą z ustalonych przez organ podstaw uznania świadczenia za "nienależnie pobrane". Powołany pogląd oznacza w praktyce, że nawet ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie wychowawcze w świetle dowodów, ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Podkreślić należy, że organ II instancji nie przedstawił żadnego dowodu ani logicznego uzasadnienia, które mogłoby obalić zawarte w uzasadnieniu złożonej skargi oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym wykonując faktycznie opiekę naprzemienną wobec córki mógł mieć on uzasadnione przekonanie wskazujące na trafność przekonania o możliwości zaliczenia córki do członków swojej rodziny i uzyskania świadczenia wychowawczego na rzecz syna.

Na zakończenie wskazać należy, że na stronie 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego mylnie zostało podane nazwisko skarżącego. Zamiast "[...]" wpisane jest "[...]". Ta pomyłka również nie świadczy o prawidłowości i rzetelności działań organu II instancji.

W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia, czym naruszyły zasady postępowania określone w art. 7., art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Organy naruszyły także przepisy prawa materialnego (art. 25 ust. 2 oraz art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) poprzez brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i nieuzasadnione, nie poparte żadnymi dowodami przyjęcie, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przypadek opieki naprzemiennej skarżącego nad córką oraz że skarżący pobrał nienależnie świadczenie wychowawcze na syna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku oraz w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego organ, ponownie ustali stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy, uzupełni postępowanie wyjaśniające we wskazanym w niniejszym orzeczeniu zakresie dotyczącym ustalenia okoliczności związanych z koniecznością wyjaśnienia istnienia przesłanek (lub ich braku) wynikających z art. 2 pkt 16 oraz z art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Na podstawie poczynionych ustaleń organ dokona ponownej analizy sprawy, a następnie wyda, w zgodzie z art. 107 § 3 kpa, rozstrzygnięcie w którym szczegółowo wyjaśni ustalony stan faktyczny i prawny oraz wskaże fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w zakresie uzasadnienia prawnego – poza dokładnym przywołaniem konkretnego przepisu prawa wyjaśni, dlaczego w jego ocenie ma on zastosowanie w sprawie i może stanowić podstawę prawną wydanej decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.