Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 952/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par 3 ust.1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 8 grudnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) . Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant st. asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 121 ze zm.) - dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], znak [...] o odmowie umorzenia G. K. należności z tytułu składek;

1) na ubezpieczenia społeczne:

-25.399,57 zł - z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność za okres 10.2005-01.2006, 02.2006, 07.2006, 08-09.2006, 01-05.2008, 03.2009, 06.2009-03.2012 oraz 05-08.2012;

-14.019,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 14 stycznia 2015r.;

-402,83 zł - z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek za okres 10.2005-02.2006 oraz 08.2010;

-376,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 14 stycznia 2015r;

- 382,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne za okres 10.2005-01.2006 oraz 08.2010 w części finansowanej przez ubezpieczonych, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 14 stycznia 2015r.;

-167,20 zł kosztów upomnienia;

2) na ubezpieczenie zdrowotne:

-11.895,18 zł - z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność za okres 11.2005-02.2006, 05-07.2006, 01-02.2008, 04-12.2008, 03-10.2009, 12.2009- 08.2010, 01.2011-03.2012, 05-08.2012;

-6.764,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 14 stycznia 2015 r.;

- 141,00 zł- z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 11.2005-01.2006 oraz 08.2010 w części finansowanej przez ubezpieczonych, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 14 stycznia 2015r;

-299,20zł tytułem kosztów upomnienia;

3) na Fundusz Pracy:

- 2.169,81 zł - z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność za okres 05-09.2006, 01-05.2008, 03.2009, 06.2009-03.2012 oraz 05-08.2012;

-1.148,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 14 stycznia 2015 r.;

-14,56 zł - z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i FGŚP w części finansowanej przez płatnika za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek za okres 08.2010;

-8,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu o umorzenie, tj. 14 stycznia 2015 r.;

-149,60zł tytułem kosztów upomnienia.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 19 stycznia 2015r. (data wpływu wniosku do organu) G. K. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek za okres prowadzenia działalności gospodarczej, tj. od dnia 1 października 2005r. do dnia 10 sierpnia 2012r.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji organ odwołując się do treści art. 28 ust. 2 i 3 i 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s., wskazał, że podstawą umorzenia zaległości jest obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznacza przepis art. 28 ust. 3 ustawy, a w sytuacji braku stanu nieściągalności – w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie – ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. Z treści ww. przepisów wynika, że decyzje o umorzeniu należności z tytułu składek oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do umorzenia, ZUS nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie. Zasadą jest opłacanie składek na ubezpieczenie. Wszelkie ulgi, a także umorzenie należności ZUS mają charakter wyjątkowy.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia należności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., organ wskazał, że obecnie w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, wobec strony prowadzona jest egzekucja administracyjna przez Dyrektora Oddziału ZUS w T. i Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., a także egzekucja sądowa. Postępowanie egzekucyjne, które jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ocena dotycząca braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. W związku z powyższym, zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie obecnie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Brak jest także podstaw do uznania za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Biorąc natomiast pod uwagę wysokość objętych wnioskiem nieopłaconych składek i zakres przedmiotowy wniosku organ stwierdził, że nie została również spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.. Z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wynika, że do powstania stanu nieściągalności zdefiniowanego w powołanym przepisie poza zaprzestaniem działalności gospodarczej konieczne jest jednocześnie m.in. ustalenie braku majątku, z którego można egzekwować należności. Należy w związku z tym wskazać, że w myśl art. 1a pkt 12 tiret czwarte ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych zalicza się m.in. egzekucję z rachunków bankowych. W analizowanej sprawie istnieje majątek, z którego można egzekwować należności z tytułu składek. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zostały zajęte m.in. dwa rachunki bankowe w A SA i B SA. Wobec powyższego organ uznał, że w sprawie nie zachodzi przypadek stanu całkowitej nieściągalności, o którym mowa w analizowanym przepisie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Odnosząc się do regulacji zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. organ podkreślił, że w świetle § 3 ust. 1 rozporządzenia umorzenie należności może nastąpić tylko wtedy, gdy wynikająca ze stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej niemożność ich opłacenia bez spowodowania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny zostanie wykazana przez zobowiązanego. Takim zbyt ciężkim skutkiem byłaby w szczególności sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych albo przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przytoczonych przepisów wynika więc, że ciężar udowodnienia zaistnienia okoliczności, które ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej uzasadniają umorzenie należności, spoczywa na wnioskodawcy. Wykazanie, że zaistniały okoliczności uzasadniające zwolnienie zobowiązanego z obowiązku opłacenia należności składkowych, obciąża zobowiązanego występującego z wnioskiem o umorzenie tych należności.

W toku postępowania skarżąca nie powołała się na wskazane powyżej okoliczności, które wskazywałyby na zaistnienie określonej wyżej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Rozpatrując z kolei zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ wskazał, przepisy nie wyjaśniają, co należy rozumieć pod pojęciem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Dokonując jednak wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie.

W toku postępowania skarżąca nie udzieliła informacji dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej. Pomimo, że dwukrotnie została zobowiązana do wypełnienia i złożenia formularza oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej, wraz z pouczeniem o treści przepisów normujących kwestię umorzenia należności oraz o możliwości skorzystania z prawa wypowiedzenia się - przed wydaniem decyzji - co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazała jedynie, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z rodzicami i jest osobą samodzielną finansowo. W przypadku ubiegania się o umorzenie zadłużenia wobec ZUS muszą istnieć konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną (uniemożliwiającą osiąganie dochodu) wnioskodawcy, bądź członka rodziny. Ciężar udowodnienia zaistnienia okoliczności, które ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej uzasadniają umorzenie należności, spoczywa na wnioskodawcy. Skoro umorzenie należności może - w myśl analizowanego § 3 ust. 1 rozporządzenia - ewentualnie nastąpić, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, (ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny), to jeśli nie podaje żadnych przemawiających ku temu argumentów i nie udziela mimo wezwania organu właściwego do załatwienia sprawy informacji pozwalających na ustalenie, czy zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za umorzeniem, nie można uznać, że w sprawie zachodzi przesłanka umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Brak zdolności do zapłaty zaległych składek w przypadku braku całkowitej nieściągalności musi wynikać z określonych sytuacji wyjątkowych takich jak: nagłe zdarzenie losowe, choroba pozbawiająca dłużnika możliwości uzyskania dochodu, czy sytuacja, gdy spłata zadłużenia naruszałaby podstawy egzystencji zobowiązanego i jego rodziny. W niniejszej sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności wynikający z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W rozpatrywanym przypadku brak jest także podstaw do stwierdzenia, że wystąpiła podstawa umorzenia należności z tytułu składek określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W dniu 30 marca 2015r. (data wpływu wniosku do organu) G. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że dokonała częściowej spłaty zadłużenia, jednakże od roku 2012 jest osobą bezrobotną, nie posiada majątku, ani żadnego zabezpieczenia finansowego, by móc spłacić powstałe zadłużenie. Wniosła o umorzenie zaległości wraz z odsetkami i możliwość skorzystania po raz pierwszy z pomocy publicznej, z której nigdy wcześniej nie korzystała. W ocenie skarżącej spełniła wymagania prawne wynikające z art. 83 ust. 1 oraz art. 28 ust. 1, 2, 3 u.s.u.s., z Ordynacji podatkowej oraz z art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreśliła, że spełnia także przesłanki wynikające z art. 28 ust.2-4, tj. ust. 3 pkt 2,3 oraz 5 powodujące możliwość umorzenia przez ZUS w całości należnych składek. Wskazała, że nie mogła złożyć wniosku o ogłoszenie upadłości albowiem nie spełnia warunków formalnych, tj. nie posiada żadnego majątku, który stanowiłby jej własność lub współwłasność i wystarczyłby na zaspokojenie kosztów postępowania. Podniosła, że organ pierwszej instancji błędnie wskazał datę zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Stwierdziła, że spełnia w całości wymogi wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ od dnia 10 sierpnia 2012r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku, z którego można egzekwować zaległe należności. Jest osobą samotną (niezamężną) nie ma następców prawnych ani osób trzecich, na których zgodnie z obowiązującymi przepisami istniałaby możliwość przeniesienia odpowiedzialności. Odnosząc się do możliwości umorzenia należności na postawie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wskazała, że dokumentacja będąca w posiadaniu poborcy skarbowego oraz komornika sądowego zawiera informacje o jej sytuacji materialnej, tj. że nie posiada majątku w postaci ruchomości, nieruchomości, czy zgromadzonych środków pieniężnych. Nie posiada też żadnego "środka egzekucyjnego" pozwalającego na prowadzenie skutecznej egzekucji. Posiada dwa rachunki bankowe, przy czym tylko jednego jest właścicielem, a drugiego współwłaścicielem. Na rachunkach bankowych nie są dokonywane żadne transakcje. Nadmieniła natomiast, że posiada zaległość za prowadzenie konta, która wynosi około 2 000 zł. Do wniosku skarżąca załączyła dokumenty w postaci; wypisu z CEiDG, oświadczenia majątkowego i dwóch wyciągów bankowych z B, które pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że spełnione są przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżąca podniosła, że w toku niniejszego postępowania nie udzieliła informacji dotyczących jej sytuacji materialnej, ponieważ nie mogła jednoznacznie opisać sytuacji finansowej z uwagi na sformułowania zawarte w oświadczeniu. Podkreśliła, że nie jest w stanie prognozować sposobu wyjścia z kryzysu finansowego, może natomiast jedynie stwierdzić, że nie chciałaby posiadać żadnych zaległości wobec ZUS oraz urzędu skarbowego. Znalezienie zatrudnienia nie jest jedynym wyjściem, by zapewnić wyjście z kryzysu, równie istotne jest, zdaniem skarżącej godne wynagrodzenie pozwalające na spłatę zadłużenia. Potencjalni pracodawcy nie chcą zatrudniać osoby posiadającej problemy finansowe. Wskazała, że przez dłuższy czas zmagała się (i nadal zmaga) z problemami zdrowotnymi. W związku z powyższym, że nie posiada środków pieniężnych ani ubezpieczenia, nie może liczyć na pomoc specjalisty, a jedynie na dobro i pomoc innych ludzi.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując powyższą decyzję w mocy wskazał, że z akt sprawy wynika, że z dniem 10 sierpnia 2012r. skarżąca zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Od dnia 15 kwietnia 2015r. do dnia 1 czerwca 2015r. była zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej. Podejmuje prace dorywcze i osiąga z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 300 zł miesięcznie. Nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Nie korzysta z pomocy społecznej. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą samodzielną finansowo. W latach 2010-2012 posiadała stałe źródło dochodów, nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem, na które składają się miesięczne opłaty, ani kosztów związanych z leczeniem. Poza zobowiązaniami wobec ZUS posiada zadłużenie wobec innych wierzycieli na łączną kwotę około 34 000 zł. Zadłużenie nie jest spłacane. Część zobowiązań dochodzona jest w trybie egzekucyjnym. Wskazała, że zadłużenie powstałe w latach 2012-2015 w kwocie 11 000 zł stanowią pożyczki od znajomych i przyjaciół, które umożliwiają jej skromne codzienne utrzymanie. Postanowieniem z dnia [...] marca 2015r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji. Obecnie celem wyegzekwowania zadłużenia z tytułu składek prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dokonano zajęcia rachunków bankowych. Na poczet zadłużenia na przestrzeni ostatnich sześciu miesięcy nie zostały dokonane żadne wpłaty. Skarżąca nie posiada majątku, który mógłby stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności wobec ZUS.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę) mogą zostać umorzone tylko w razie ich całkowitej nieściągalności. Przy czym możliwość umorzenia należnych składek nie dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek - art. 30 ustawy. Całkowita nieściągalność składek ubezpieczeniowych zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w ustawie tj.:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt l ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, póz. 926, ze zm.),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych wypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania w uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku

klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym l członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za rodzinę, o której w ust. 1 pkt 1 uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Podstawą umorzenia zaległości jest więc obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznacza przepis art. 28 ust. 3 ustawy, a w sytuacji braku stanu nieściągalności (w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek to jest należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika) określona sytuacja majątkowa i rodzinna, z powodu której płatnik nie ma zdolności do spłaty należności składkowych. Ten brak zdolności do zapłaty zaległych składek w przypadku braku całkowitej nieściągalności musi wynikać z określonych sytuacji wyjątkowych takich jak: nagłe zdarzenie losowe, choroba pozbawiająca dłużnika możliwości uzyskania dochodu, czy sytuację, gdy spłata zadłużenia naruszałaby podstawy egzystencji zobowiązanego i jego rodziny. To, czy spełnione są przesłanki umorzenia, należy oceniać w bliskim związku czasowym z datą podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności ZUS i na podstawie aktualnego stanu faktycznego.

Przepisy nie wyjaśniają, co należy rozumieć pod pojęciem "zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych", o których stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ wskazał, że należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie, zaś wskaźnikiem służącym do oceny tego kryterium może być kwota określająca minimum socjalne. Zgodnie z treścią informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 14 kwietnia 2015r. minimum socjalne w 2014r. dla gospodarstwa 1-osobowego wynosiło 1.070,99zł.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne organ zauważył, że decyzja o umorzeniu należności ZUS jest tzw. decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do umorzenia Zakład nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie. Zasadą jest bowiem opłacanie składek ubezpieczeniowych, natomiast wszelkie ulgi, w tym także umorzenie należności ZUS mają charakter wyjątkowy. Nie można zgodzić się z organem pierwszej instancji, że w przypadku skarżącej nie wystąpił stan całkowitej nieściągalności, gdyż nie zaistniała żadna z okoliczności stanowiących podstawę umorzenia. Skarżąca zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i nie posiada majątku, z którego można egzekwować należności, nie ma małżonka i następców prawnych, co oznacza, że nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a samo posiadanie rachunku bankowego nie oznacza istnienia majątku, z którego można egzekwować należność. Dany rachunek istotnie podlega zajęciu, ale przy braku środków nie ma możliwości prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego. Pomimo stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek w trybie art.28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, opierając się na uznaniu administracyjnym.

Organ podkreślił, że umorzenie należności przez ZUS stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z obowiązkiem opłacania składek. Zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. W interesie społecznym jest ściąganie zaległych składek. Ze środków pochodzących z opłaconych składek finansowane są m.in. świadczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe, zasiłki dla bezrobotnych, czy zasiłki przedemerytalne, a także świadczenia na rzecz obywateli z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Jest więc sprawą istotną dla obecnych i przyszłych świadczeniobiorców uzyskany przez poszczególne fundusze przychód. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór, zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

W rozpatrywanym przypadku podjęcie pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek byłoby przedwczesne, gdyż działalności gospodarczej skarżąca nie prowadzi od sierpnia 2012r. W okresie tym kilkakrotnie podejmowała zatrudnienie, zarówno na podstawie umowy zlecenia, jak i umowy o pracę. Nie można zatem stwierdzić, że trudna sytuacja, w jakiej obecnie znajduje się skarżąca ma charakter długotrwały. Tym bardziej, że z przedłożonych przez skarżącą informacji wynika, że podejmuje prace dorywcze, była także zatrudniana na podstawie umowy zlecenia. Oznacza to, że posiada potencjalne możliwości zarobkowania przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek ograniczenia do podjęcia zatrudnienia. Tym samym, biorąc dodatkowo pod uwagę wiek skarżącej, stwierdzić należy, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej poprzez podjęcie stałej pracy zarobkowej. W sprzeczności ze wskazanym przez skarżącą brakiem możliwości spłaty zadłużenia stoi zawarte w oświadczeniu z dnia 14 stycznia 2015r. stwierdzenie, że jest osobą samodzielną finansowo i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe.

Ponadto organ podkreślił, że zadłużenie z tytułu nieopłaconych w terminie składek nie jest jedynym zobowiązaniem finansowym skarżącej. Brak jest informacji, z których wynikałoby, że zobowiązania wobec innych wierzycieli zostały umorzone. Są dochodzone w trybie egzekucyjnym. Nie do przyjęcia jest więc taka sytuacja, w której ZUS dokona umorzenia należnych składek, podczas gdy pozostali wierzyciele dochodzą swoich należności. Z analizy zgromadzonego w toku materiału dowodowego nie wynika, by skarżąca korzystała z pomocy właściwego ośrodka pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia nie jest obowiązkowe, jednak dla prowadzącego postępowanie organu stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, przesłuchanie jej w charakterze świadka i dopuszczenie dowodów z załączonych do skargi dokumentów w postaci m.in.; oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku dochodach i źródłach utrzymania, zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] lutego 2003r., decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] września 2006r., zaświadczenia o wpisie do ewidencji z dnia [...] września 2006r., zaświadczenia o nr identyfikacyjnym REGON z dnia [...] września 2006r., decyzji o wykreśleniu z ewidencji, zestawienia okresów zatrudnienia, zestawienia okresów zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych w latach 2012-2015, druków ZUS RMUA, kserokopii świadectwa pracy, postanowienia z dnia [...] maja 2015r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, informacji o zmianie należności z dnia 18 maja 2015r., wniosku wierzyciela w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z dnia 18 maja 2015r. oraz pism informacyjnych z dnia 28 kwietnia 2015r, 28 maja 2015r. i 29 kwietnia 2015r. Wniosła również o zobowiązanie ZUS, Urzędu Skarbowego w P., Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w P., Urzędu Miejskiego w S. i Miejskiego Ośrodka Społecznej w S. do złożenia dowodu z dokumentów zawierających informacje o stanie zadłużenia, stanie majątkowym, wykazie dokonywanych wpłat na poczet zaległych składek i udzielonej pomocy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że wbrew twierdzeniom organu umowa cywilnoprawna została zawarta w okresie od 15 kwietnia 2015r. do 31 maja 2015r., a wynagrodzenie za kwiecień i maj 2015r. wynosiło 20 zł brutto miesięcznie. Podała, że zawierane umowy o charakterze cywilnoprawnym, jak i umowy zlecenia nie miały charakteru stałego, zawierane były sporadycznie, a średnie miesięczne wynagrodzenie w roku 2015 oscylowało w przedziale od 20 do 30 zł brutto miesięcznie. Wskazała, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, ponieważ w okresie od dnia 15 kwietnia 2015r. do dnia 31 maja 2015r. świadczyła pracę na podstawie ww. umowy. Podała, że w sierpniu 2015r. zaczęła kompletować dokumenty niezbędne do zarejestrowania się jako osoba bezrobotna. Nadmieniła również, że pomiędzy decyzją organu odwoławczego, a decyzją organu I instancji istnieją różnice dotyczące okresów umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W decyzji z dnia [...] nie wskazano czerwca 2006r. w przypadku składki na Fundusz Pracy, podczas gdy w decyzji z dnia [...] okres ten został wymieniony. Podobnie w decyzji z dnia [...] nie wskazano grudnia 2005r w zakresie składki na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast w decyzji z dnia [...] okres ten występuje. Odwołując się natomiast do danych statystycznych GUS wskazała, że w skrajnej biedzie żyje ponad 2,8 mln Polaków, co stanowi 7,4% mieszkańców kraju i oznacza, że muszą przeżyć za kwotę mniejszą niż 540 zł miesięcznie. Wskazując na zasady konstytucyjne wyrażone w art. 2 i art. 32 Konstytucji RP, wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] odmawiające G. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W ocenie Sądu, organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak więc uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem to strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 K.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przedmiotem wniosku skarżącej o umorzenie były nieopłacone składki; na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność wraz z odsetkami, składki w części finansowanej przez płatnika za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek wraz z odsetkami, z tytułu odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych naliczonych na dzień wpływu wniosku, na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność wraz z odsetkami i z tytułu odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych naliczonych na dzień wpływu wniosku; na Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność wraz z odsetkami, z tytułu składek na FP i FGŚP w części finansowanej przez płatnika za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek wraz odsetkami za zwłokę.

Organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej G. K. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 K.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 K.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca była dwukrotnie wzywana do wykazania swojego stanu majątkowego, sytuacji rodzinnej i zdrowotnej ( pismem z dnia 26 stycznia 2015r i pismem z dnia 13 lutego 2015 r.) . Skarżąca wykonała wezwanie, ale uczyniła to dopiero po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w oświadczeniu złożonym w dniu 15 kwietnia 2015r. Oświadczenie potwierdziło w ocenie organu podnoszone przez stronę okoliczności i stanowiło podstawę do uznania, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny. Opierając się na dokumentach przedłożonych przez stronę w toku postępowania ustalono, że z dniem 10 sierpnia 2012r. skarżąca zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, którą prowadziła od dnia 1 października 2005r. Od dnia 15 kwietnia 2015r. do dnia 1 czerwca 2015r. była zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej. Podejmuje prace dorywcze i osiąga z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości około 300 zł miesięcznie. Nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, jako osoba bezrobotna i nie korzysta z pomocy społecznej. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, tj. mieszka w domu, stanowiącym własność matki i jest, jak sama wskazała "osobą samodzielną finansowo". W latach 2010-2012 posiadała stałe źródło dochodów, nie ponosi kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem, na które składają się miesięczne opłaty, ani kosztów związanych z leczeniem. Poza zobowiązaniami wobec ZUS w wysokości około 40 000 zł, posiada zadłużenie z tytułu zobowiązań podatkowych w kwocie około 6 000 zł, opłat bankowych w wysokości około 2 000 zł, z tytułu pożyczki zaciągniętej u osób fizycznych w wysokości około 11 000 zł oraz nakaz sądowy wystawiony na kwotę 15 000 zł. Zadłużenie nie jest spłacane. Część zobowiązań dochodzona jest w trybie egzekucyjnym. Postanowieniem z dnia [...] marca 2015r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji. Obecnie celem wyegzekwowania zadłużenia z tytułu składek prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dokonano zajęcia rachunków bankowych. Na poczet zadłużenia na przestrzeni ostatnich sześciu miesięcy nie zostały dokonane żadne wpłaty. Skarżąca nie posiada majątku, który mógłby stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności wobec ZUS. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie ustalono, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu zdarzeń losowych lub katastrof naturalnych.

Analizując ponownie ustalony stan faktyczny organ wbrew stanowisku wyrażonemu w decyzji I instancji prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem skarżąca zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, nie posiada majątku, z którego można egzekwować należności i nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na osoby trzecie. Natomiast postanowieniem z dnia [...] marca 2015r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność. Samo zaś posiadanie rachunków bankowych nie oznacza istnienia majątku, z którego można egzekwować należność. Dany rachunek bankowy istotnie podlega zajęciu, ale w przypadku braku środków nie ma możliwości prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego. Pomimo jednak stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w art.28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek stwierdzając w ramach uznania administracyjnego, że nie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Swoje stanowisko o braku możliwości umorzenia należności z tytułu składek organ zasadnie umotywował tym, że umorzenie należności przez ZUS stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek, a prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z obowiązkiem opłacania składek. Podjęcie pozytywnej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek byłoby w niniejszej sprawie przedwczesne ponieważ, jak wskazał organ skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej dopiero w sierpniu 2012r. Po zaprzestaniu prowadzenia działalności kilkakrotnie podejmowała zatrudnienie, zarówno na podstawie umowy zlecenia, jak i umowy o pracę. Trudna sytuacja, w jakiej się obecnie znajduje nie ma więc charakteru długotrwałego. Zdaniem organu skarżąca posiada potencjalne możliwości zarobkowania przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek ograniczenia do podjęcia stałego zatrudnienia. Mając bowiem na uwadze wiek skarżącej (35 lat) i brak jakichkolwiek ograniczeń (takich jak np. długotrwała choroba, czy niepełnosprawność), organ stwierdził, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej skarżącej poprzez podjęcie stałej pracy zarobkowej. W sprzeczności natomiast z twierdzeniem skarżącej o braku możliwości spłaty zadłużenia stoi zawarta w oświadczeniu z dnia 14 stycznia 2015r. podana przez skarżącą informacja, że jest osobą samodzielną finansowo i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe.

Ponadto organ podkreślił, że zadłużenie z tytułu nieopłaconych w terminie składek nie jest jedynym zobowiązaniem finansowym skarżącej. Brak jest informacji, z których wynikałoby, że zobowiązania wobec innych wierzycieli zostały umorzone. Są dochodzone w trybie egzekucyjnym. Nie do przyjęcia jest więc taka sytuacja, w której ZUS dokona umorzenia należnych składek, podczas gdy pozostali wierzyciele dochodzą swoich należności. Z analizy zgromadzonego w toku materiału dowodowego nie wynika, by skarżąca korzystała ze środków pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z form wsparcia, jakie oferuje pomoc społeczna nie jest obowiązkowe, jednak dla prowadzącego postępowanie organu stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dana osoba znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jej dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu, organ II instancji dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącej przez pryzmat przesłanek umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek prawidłowo ocenił i wywiódł, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka, o której w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Z uwagi jednak na fakt, że umorzenie składek ma charakter wyjątkowy i przewidziane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą, odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotnej i Fundusz Pracy.

Sformułowany w § 3 rozporządzenia katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźba pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Rzeczą skarżącej było wykazać, czego nie uczyniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami.

W kontekście przedstawionych okoliczności podkreślić również należy przedmiotem niniejszego postepowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżąca tych składek nie opłacała. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13).

Bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostają również podniesione przez skarżącą w skardze okoliczności, że zawierane umowy o charakterze cywilnoprawnym, jak i umowy zlecenia nie miały charakteru stałego, zawierane były sporadycznie, a średnie miesięczne wynagrodzenie w roku 2015 oscylowało w przedziale od 20 do 30 zł brutto miesięcznie, jak również fakt, że dopiero w sierpniu 2015r. zaczęła kompletować dokumenty niezbędne do zarejestrowania się jako osoba bezrobotna. Wskazać bowiem należy, że z przedstawionych przez stronę dokumentów nie wynika, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby skarżąca możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że skarżąca nie korzystała ze środków o których stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 182 ze zm.), które przysługują osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej, a podane przez nią okoliczności nie są spójne i przekonujące. Skarżąca twierdzi, że jest osobą samodzielną finansową i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, podczas gdy, jak sama również wskazała mieszka w domu należącym do matki, która ponosi wszystkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem. Nie jest także możliwe zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb za kwoty uzyskane z tytułu podejmowanego zatrudnienia, co oznacza, że skarżąca musiała dysponować jeszcze innymi dochodami aby się utrzymać. Istotną okolicznością jest również to, że skarżąca nie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej tj. od sierpnia 2012 r. i nie wyjaśniła skąd czerpała środka na swoje utrzymanie. Argumentem przemawiającym za umorzeniem należności nie może być chęć wyjścia z trudnej sytuacji materialnej w celu, jak wskazała skarżąca rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej w sytuacji, gdy nie wykazała ona, że podjęła wszelkie możliwe w jej sytuacji środki aby podjąć zatrudnienie i spłacić swoje zobowiązania wobec ZUS i innych wierzycieli. Logiczne i przekonujące są w ocenie sądu wnioski organu. Skarżąca jest osobą młodą, pełnosprawną, co pozwala przypuszczać, że może w przyszłości będzie w stanie spłacić swoje zadłużenie przynajmniej w pewnym stopniu.

Podnoszona przez skarżącą różnica, jaka występuje pomiędzy decyzją organu odwoławczego, a decyzją organu I instancji polega na tym, że w zaskarżonej decyzji gdy chodzi o należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie wskazano okresu zadłużenia – luty 2006r., który został ujęty w ogólnej kwocie zadłużenia.

W ocenie sądu, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącą, na podstawie których wnikliwie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową przedstawioną przez skarżącą. Skarżąca miała w toku postępowania administracyjnego prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismem z dnia 28 kwietnia 2015r. ZUS poinformował skarżącą o prawie do czynnego udziału w postępowaniu i do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji. Skarżąca w toku postępowania nie podważyła prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organy administracji. Skarżąca nie wykazała, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Mając powyższe uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, że materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

m.m.