Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1113/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 września 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 czerwca 2020 r. (nr [...]) Burmistrz Miasta – działając na podstawie art.17, art. 20 ust. 1-3 i art. 24 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej zwanej w skrócie "uś.r.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej zwanej "k.p.a.") w zw. z zarządzeniem Burmistrza Miasta Nr [...] z dnia 1 września 2015 r. w sprawie upoważnienia Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. do prowadzenia postępowań w sprawach świadczeń rodzinnych a także do wydawania w tych sprawach decyzji – orzekł o odmowie ustalenia J. M. (zwanej dalej "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich nie podejmowaniem w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem – J. K.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 28 maja 2020 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – J. K. (urodzonym dnia [...] 1936 r.), legitymującym się orzeczeniem z dnia 10 kwietnia 2020 r. (nr [...]) o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem o konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 28 stycznia 2020 r. a niepełnosprawność istnieje od 64-go roku życia. Wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki innej osoby.

Organ stwierdził, że w związku z powyższym nie została spełniona jedna z przesłanek, aby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazująca na to, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Ponadto organ wskazał, że stan faktyczny stanowiący podstawę wydania decyzji ustalono na podstawie całości materiału dowodowego i przedstawia się następująco:

1/ J. M. jest córką J. K., z którym zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe;

2/ nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem;

3/ J. K. jest osobą legitymującą się całkowitą niezdolnością do pracy i samodzielnej egzystencji, przy czym niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia 18. roku życia i później niż w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Na podstawie art. 23 ust. 4aa u.ś.r. w dniu 10 czerwca 2020 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że J. K. choruje przewlekle na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, choroby wieńcowe, dna moczowa, zwyrodnienie stawów; ponadto jest osobą niedosłyszącą i ma problemy z chodzeniem ze względu na zwyrodnienie stawów biodrowych.

Z oceny pracownika socjalnego wynika, że J. K. jest osobą dobrze zorientowaną, świadomą co do sytuacji, miejsca, samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, sam wychodzi i przebywa w ogrodzie przy domu; jest zorientowany co do dawkowania leków bo są szczegółowo opisane w specjalnym pudełku przez córkę; nie jest osobą leżącą i obłożnie chorą, doskonale radzi sobie sam przy pomocy i przygotowaniu niektórych niezbędnych czynności przez córkę; wizyty u lekarza odbywają się raz w miesiącu, zabiegi higieniczne wykonuje sam, również sam się ubiera.

Z zebranych informacji i oceny pracownika socjalnego wynika, że J. M. od czerwca 2019 r. nie pracuje i od tego czasu zajmuje się ojcem lecz ta opieka nie umożliwia jej podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub na umowę zlecenie.

Organ zaznaczył, że omawiana opieka musi być związana wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, sprzątaniu, gotowaniu, itp., ponieważ prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyłącza podjęcia zatrudnienia. Istotne jest wobec tego ustalenie, na ile chory jest samodzielny, czy jest osobą leżącą na stałe, czy może się poruszać samodzielnie lub z pomocą sprzętu rehabilitacyjnego, czy wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, czy może sam pozostać w domu - na kilka godzin, czy jest zdolny do spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw itp. Nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W związku z powyższym rezygnacja z aktywności zawodowej nie jest wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad ojcem, zaś rozmiar tej opieki nie jest na tyle duży, że uniemożliwia podjęcie zatrudnienia nawet na 3/4 etatu lub umowę zlecenie.

Organ stwierdził, że zgodnie z powyższym nie zostały spełnione dwie z przesłanek, aby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, tj. przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1b i ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Dokonując subsumcji ustalonego stanu faktycznego do obowiązujących przepisów prawa należy wskazać, że skoro zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a stroną jest córką J. K., to niewątpliwie zalicza się do tej grupy osób uprawnionych, tj. spełnia przesłankę pozytywną. Podstawowym jednak warunkiem nabycia prawa do świadczenia jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem: konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencja oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie organu J. M. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością stałej i długotrwałej opieki nad ojcem – J. K. mającym ograniczoną możliwość do samodzielnej egzystencji, jednak z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona może podjąć zatrudnienie lecz nie w pełnym wymiarze ze względu na stan zdrowia ojca.

Trzecia z przesłanek, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. określa, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Skoro jednak niepełnosprawność J. K. powstała w wieku późniejszym niż określony w przywołanym przepisie, to opiekunowi nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 28 września 2020 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przytoczył art. 2 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., a następnie stwierdził, że J. M. jest córką J. K. - osoby wymagającej opieki, wymienionej we wniosku z dnia 26 maja 2020 r. o ustalenie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego, a w związku z tym należy do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem jako córka, spokrewniona jest w pierwszym stopniu ze swoim ojcem, który jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności i zarazem wymagającą opieki. Dlatego też, zgodzić się należy, że ze względu na pierwszy stopień pokrewieństwa pomiędzy wnioskodawczynią a osobą wymagającą opieki, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mieści się ona w kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W dalszej kolejności organ podkreślił, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawodawca ustanowił jednak szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowanie w tymże celu. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania permanentnej opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar tej opieki musi być natomiast na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Kolegium zwróciło uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego, nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki (zob. wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06; z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 558/11; z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 101/12; z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Uszczegóławiając, przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z J. K., przy udziale strony – J. M. nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na wnioskodawczyni rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. J. K. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, jest zdolny samodzielnie się ubrać, umyć, spożywać posiłki czy lekarstwa. Czynności opiekuńcze związane z osobą chorą to przygotowanie lekarstw i rozłożenie ich do właściwych, opisanych pojemników; przygotowanie posiłków, pomoc w wejściu do wanny, czy towarzyszenie podczas wizyt lekarskich (1 raz na miesiąc). Pozostały czas wypełniony jest czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, praniem, sprzątaniem, zakupami. Z takiego opisu opieki wynika, że czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorym nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia (są realizowane w pewnych odstępach czasowych), aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, w szczególności w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Kolegium czynności te nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu osoby wykonującej opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, by nie można było podjąć zatrudnienia, a część z podanych czynności równie dobrze wykonują osoby aktywne zawodowo, m.in. zakupy czy wizyty u lekarza. Przypomnieć należy, że opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. sprzątaniu, gotowaniu, itp., bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem podejmowania przez wnioskodawczynię zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, dlatego też brak związku przyczynowego pomiędzy nieaktywnością zawodową wnioskodawczyni a wymogiem sprawowania nad ojcem opieki, przesądza o niespełnieniu przesłanki do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

J. M. zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała lub długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Innymi słowy, z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną (np. ojcem) – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która pozostaje ściśle związana z zakresem sprawowania rzeczywistej i koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W ocenie Sądu, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy w sposób przekonujący przyjęły, że taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Jak wynika z dokonanych w dniu 10 czerwca 2020 r. ustaleń w ramach wywiadu środowiskowego ojciec skarżącej – J. K. (ur. w 1936 r.) choruje przewlekle na cukrzycę, prostatę, choroby wieńcowe, dnę moczanową, zwyrodnienie stawów oraz niedosłyszy. Ma problemy z chodzeniem ze względu na zwyrodnienie stawów biodrowych – porusza się jedynie w domu i koło domu za pomocą laski. Pozostaje jedynie pod opieką medyczną lekarza rodzinnego, do którego na wizytę córka zawozi go samochodem raz w miesiącu. Córka przygotowuje mu leki, które on sam przyjmuje. Zabiegi higieniczne wykonuje sam (potrzebuje pomocy przy wejściu i wyjściu z wanny); sam się ubiera.

We wnioskach z przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny stwierdził, że niepełnosprawny – J. K. jest osobą dobrze zorientowaną, świadomą co do sytuacji i miejsca, samodzielnie poruszającą się w obrębie mieszkania, a także samodzielnie wychodzącą i przebywającą w ogrodzie przy domu; jest zorientowany co do dawkowania leków (bo są szczegółowo opisane w specjalnym pudełku przez córkę). W ocenie pracownika socjalnego ojciec skarżącej wymaga pomocy jedynie w niektórych czynnościach dnia codziennego (przygotowywanie leków i opisanie ich dawkowania, pomoc w trakcie kąpieli, przygotowywanie posiłków i robienie zakupów). Nie jest osobą obłożnie chorą; doskonale radzi sobie sam przy pomocy i przygotowaniu niektórych niezbędnych czynności przez córkę.

W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych ustaleń podczas wywiadu środowiskowego, organy słusznie przyjęły, że rozmiar obowiązków skarżącej związanych z opieką nad ojcem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie ojcu podczas wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagającej stałej (pełnej) dyspozycyjności skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania skarżącej z ojcem nie może usprawiedliwiać skarżącej w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Podkreślenia wymaga, że z akt sprawy nie wynika, by ojciec skarżącej wymagał ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru ze strony skarżącej. Zgodzić należy się zatem z organami, że czynności odnoszące się do opieki nad ojcem wykonywane przez skarżącą mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Z taką sytuacją - jak przyjęły organy na podstawie dokonanych w postępowaniu ustaleń faktycznych, których skarżąca w toku postępowania w żaden sposób nie zakwestionowała - nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku.

Mając powyższe na uwadze Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę.

Niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).