Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 92/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 230 par. 4;  art. 242 par. 4;  art. 246 par. 1;  art. 247;  art. 248
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi J. R., Ł. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; 3) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. L. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją znak [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej: "DIC", "organ"), działając m.in. na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, zwana dalej "O.p."), art. 246 § 1, art. 248 § 1 i § 2, art. 242 § 4 i § 5 pkt 1, art. 262, art. 2621 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm., zwana dalej "Kodeks celny"), § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170, poz. 1653 ze zm.) w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), po rozpatrzeniu po raz wtóry wniosku J. R. i Ł. W. (dalej: "skarżący") z dnia [...] kwietnia 2005 r. orzekł o odmowie umorzenia należności celnych wymierzonych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego [...] ("NUC") w W. nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ podał, iż w dniu [...] października 2001 r. na podstawie dokumentu JDA SAD nr [...] skarżąca zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu samochód ciężarowy marki [...], nr nadwozia [...], rok produkcji – [...], deklarując zastosowanie obniżonej stawki celnej na podstawie świadectwa przewozowego EUR 1 nr [...] z dnia [...] października 2001 r. Należności celne w wysokości [...] zł. oraz podatkowe w wysokości [...] zł., tj. w kwotach deklarowanych, zostały uiszczone. Jako odbiorców towaru wskazano skarżących.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. NUC uznał zgłoszenie celne zawarte w JDA SAD nr [...] z dnia [...] października 2001 r. za nieprawidłowe w zakresie kraju pochodzenia towaru, zastosowanej stawki celnej, określonej kwoty cła oraz kwoty podatku od towarów i usług i zmienił stosowne zapisy zgłoszenia; określił w prawidłowej wysokości kwotę należności celnych - [...] zł oraz kwotę należności podatkowych - [...] zł, ciążących na przedmiotowym towarze celnym, wymierzył odsetki wyrównawcze w kwocie [...] zł, uiszczoną kwotę należności celno-podatkowych w wysokości [...] zł, wynikającą ze zgłoszenia celnego, zarachował na poczet długu celnego i zobowiązania podatkowego, wezwał dłużników do uiszczenia różnicy cła w kwocie [...] zł, różnicy w podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł oraz kwoty odsetek wyrównawczych.

Na skutek złożonego odwołania DIC decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. uchylił ww. decyzję w części dotyczącej obciążenia skarżących odsetkami wyrównawczymi i w tym zakresie umorzył postępowanie, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 października 2004 r. w sprawie V SA/Wa 2361/04 oddalił wniosek skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na powyższą decyzję organu odwoławczego. Następnie postanowieniem z dnia 4 lutego 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na powyższe postanowienie (sygn. sprawy GZ 149/04).

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2005 r. skarżący zwrócili się do NUC o umorzenie określonych decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. należności celnych oraz podatkowych w łącznej wysokości [...] zł na podstawie art. 67 § 1 O.p., z uwagi na trudną sytuację materialną oraz brak majątku o znacznej wartości. Ponadto podnieśli, że przyczyną powstania zaległości było wpisanie przez władze [...] błędnego kraju pochodzenia towaru. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r. DIC odmówił umorzenia przedmiotowych należności z uwagi na brak przesłanek do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z przedłożonym wnioskiem, zwłaszcza w oparciu o wskazany art. 67 O.p., który nie ma zastosowania do umarzania należności celnych. Ponownie rozpoznając sprawę, DIC decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na skutek skargi skarżących Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 433/09, uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję z uwagi na naruszenie przepisów postępowania (art. 121 O.p.). Nie ustalono bowiem zakresu żądania skarżących oraz czy zobowiązanie skarżących jest wymagalne. Sąd uznał, że skoro strona wskazała w swym wniosku nieprawidłową podstawę prawną, a analiza sprawy była dokonywana na tle przepisów innej ustawy (kodeks celny), niż wskazywana przez strony (art. 67 § 1 O.p.), to obowiązkiem organu było udzielenie stronie stosownych wyjaśnień co do stanu sprawy, zgodnie z art. 121 § 2 O.p. Sąd wskazał przy tym, że fakt ustalenia długu celnego w ostatecznej decyzji nie przesądza od niemożności ustalenia w toku postępowania związanego z rozpatrywaniem wniosku o umorzenie długu celnego istnienia pozytywnych przesłanek umorzenia, wymienionych w szczególności w art. 246 § 1 i § 2 kodeksu celnego. Sąd zwrócił również uwagę, że organy nie przeprowadziły z urzędu analizy tego, czy w sprawie nie doszło do przedawnienia długu celnego.

Wyrokiem z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie II FSK 1323/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, wniesioną od powyższego wyroku WSA.

Ponownie rozpoznając sprawę DIC stwierdził, iż dług celny powstał w dniu [...] marca 2003 r., a więc przed uzyskaniem przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej. Zatem do rozpatrzenia wniosku skarżących z dnia [...] kwietnia 2005 r. zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (wraz z wydanymi z upoważnienia ustawowego przepisami wykonawczymi) oraz zgodnie z art. 262 tegoż aktu odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy Działu IV O.p. Następnie pismem z dnia [...] lipca 2012 r. organ wezwał skarżących do sprecyzowania i wskazania podstawy prawnej rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności (wskazanie trybu załatwienia sprawy) oraz jego uzupełnienia przez przedstawienie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które organ winien uwzględnić przy rozpatrywaniu sprawy. Wyjaśnił jednocześnie skarżącym stan sprawy ze wskazaniem konsekwencji uruchomienia poszczególnych trybów załatwienia sprawy.

Organ ustalił, iż zobowiązanie celne określone zostało decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Z tą też datą nastąpiło zarejestrowanie długu celnego, o czym skarżący zostali powiadomieni o tej czynności w dniu [...] listopada 2003 r. Przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło wskutek wszczęcia egzekucji wobec skarżącej w dniu [...] maja 2005 r., natomiast wobec skarżącego w dniu [...] października 2006 r. Roszczenie nie uległo więc przedawnieniu, bowiem wszczęcie egzekucji prawnie należnej i nieuiszczonej kwoty długu celnego nastąpiło w ciągu kilkunastu miesięcy, licząc od dnia jej zarejestrowania, przerywając bieg 5 letniego terminu przedawnienia (art. 242 § 4 i § 5 pkt 1 Kodeksu celnego).

Odnosząc się do meritum wniosku organ ocenił, iż skarżący nie spełniają ustawowych przesłanek umorzenia należności celnych. Z regulacji art. 246 § 1 Kodeksu celnego wynika, że należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna lub gdy doszło do niezgodnego z prawem retrospektywnego zaksięgowania należności (art. 229 § 3 Kodeksu celnego). Jak wynikało z materiału dowodowego sprawy poprzedzającego wydanie decyzji z dnia [...] listopada 2003 r., zadeklarowane w zgłoszeniu celnym preferencyjne unijne pochodzenie towaru nie odpowiadało rzeczywistości (towar pochodził z Polski, nie zaś z [...]). Wszczęcie postępowania celnego oraz korekta kwoty długu celnego były zatem uzasadnione i zgodne z prawem, ponieważ określono należności celne (i w konsekwencji podatkowe) w wysokości zgodnej ze stosownymi regulacjami Taryfy celnej. W zakresie prawidłowości retrospektywnego zaksięgowania należności DIC podał, iż błędne określenie długu celnego nastąpiło w deklaracji celnej przez skarżącą, natomiast wydana na skutek postępowania wyjaśniającego decyzja organu prawidłowo określała jego wysokość.

DIC wskazał następnie, iż zgłoszenie celne nie jest decyzją, jest swoistą deklaracją o samoopodatkowaniu się podmiotu z tytułu dokonanego obrotu towarowego z zagranicą. Przyjęcie zgłoszenia przez organ celny powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, a także objęcie towaru procedurą celną oraz określenie kwoty wynikającej z długu celnego. Natomiast organ celny nie ma obowiązku weryfikowania każdego zgłoszenia celnego przed jego przyjęciem. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zgłosiła na dokumencie SAD importowany z [...] samochód ze stawką obniżoną UE (pole 47 zgłoszenia SAD) i zadeklarowała zastosowanie preferencji celnych, a więc obniżoną stawkę celną (dla towarów z krajów, z którymi Rzeczpospolita Polska zawarła dwu- lub wielostronne umowy o preferencjach lub wzajemnym zniesieniu przeszkód w handlu (pole 36 dokumentu SAD). Wśród załączników do zgłoszenia celnego strona przedłożyła świadectwo przewozowe EUR 1 nr [...], potwierdzające preferencyjne unijne pochodzenie wskazanego w nim samochodu. Świadectwo to odpowiadało wymogom formalnym przewidzianym w przepisach Protokołu 4 UE.

Organ celny dokonał kontroli zgłoszenia celnego w trybie art. 70 § 1 Kodeksu celnego poprzez weryfikację dokumentów oraz przeprowadzenie rewizji towaru. Po weryfikacji zgłoszenia celnego miał prawo uznać, że strona spełniła formalny warunek udokumentowania pochodzenia towaru dla zastosowania obniżonej stawki celnej, zgodnie z wymogami obowiązujących przepisów umowy międzynarodowej, w związku z tym objął towar wnioskowaną procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym z zastosowaniem obniżonej stawki celnej.

Jednocześnie organ celny wywiódł, iż w sprawie nie mają zastosowania art. 247 i 248 Kodeksu celnego, bowiem pierwszy dotyczy stanu faktycznego, w którym unieważniono zgłoszenie celne na wniosek osoby zainteresowanej, a drugi towaru objętego procedurą celną i nie przyjętego przez osobę wprowadzającą ze względu na to, iż w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano ich przywozu.

Skarżący nie spełniają także przesłanek umorzenia określonych w § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 1653 ze zm.).

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli skarżący, wnosząc o jej uchylenie, ponieważ wydana decyzja jest dla nich rażąco krzywdząca i godzi w ich poczucie sprawiedliwości i praworządności. Wskazali, iż na skutek niedbalstwa organu celnego przy dokonywaniu odprawy w październiku 2001 r., NUC zobowiązał skarżących do zapłaty ogromnego cła, podatku i odsetek znacznie przekraczających wartość samochodu. Gdyby organy celne działały starannie i uświadomiły im ich błąd w zgłoszeniu celnym, to mieliby szanse odstąpić od importu samochodu i umowy jego zakupu. Podnieśli nadto, iż jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w swoim wyroku w sprawie VIII SA/Wa 433/09, przedawnieniu uległy cło, podatek i odsetki wyrównawcze.

Decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 2012 r. DIC, biorąc za podstawę art. 233 § 1 pkt 1 O.p., orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie oraz treści przepisów regulujących przedmiotową materię, organ uznał zasadność zaskarżonej decyzji. Podał, iż decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. NUC uznał zgłoszenie celne zawarte w dokumencie SAD z dnia [...] października 2001 r. za nieprawidłowe w zakresie kraju pochodzenia, zastosowanej stawki celnej, określonej kwoty cła oraz kwoty podatku od towarów i usług, zmienił stosowne zapisy zgłoszenia oraz określił w prawidłowej kwocie należności celno-podatkowe ciążące na przedmiotowym towarze celnym, wymierzając jednocześnie odsetki wyrównawcze. NUC poinformował dłużników celnych - skarżących o zarachowaniu uiszczonych kwot cła i podatku, wynikających z dokumentu SAD, tj. kwoty [...] zł na poczet powstałych należności i wezwał do wpłaty różnicy cła w kwocie [...] zł, różnicy w podatku VAT w kwocie [...] zł, odsetek wyrównawczych w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę w terminie 10 dni od dnia otrzymania decyzji. W dniu [...] listopada 2003 r. nastąpiło zarejestrowanie kwoty długu celnego. Ww. decyzję skarżący odebrali w dniu [...] listopada 2003 r.

Tym samym powiadomienie dłużnika o prawidłowej kwocie długu celnego nastąpiło w terminie wynikającym z art. 230 § 4 Kodeksu celnego, tj. przed upływem 3 lat od dnia powstania długu celnego, który datuje się od [...] października 2001 r. (tj. od dnia zgłoszenia celnego). Natomiast od dnia [...] listopada 2003 r. (data zarejestrowania kwoty długu celnego stanowiącego różnicę pomiędzy kwotą należną a deklarowaną w SAD) rozpoczął bieg termin wynikający z art. 242 § 4 Kodeksu celnego na dochodzenie należności celnych. W dniu [...] kwietnia 2005 r. organ celny wystawił tytuł wykonawczy nr [...], wszczynający postępowanie egzekucyjne w sprawie nieuiszczonych należności wynikających z decyzji NUC z dnia [...] listopada 2003 r. Odpis ww. tytułu wykonawczego dostał doręczony skarżącej w dniu [...] maja 2005 r., natomiast skarżącemu w dniu [...] października 2006 r. Należności celne nie uległy przedawnieniu na mocy art. 242 § 4 Kodeksu celnego, bowiem wszczęcie egzekucji kwoty długu celnego nastąpiło w ciągu 18 miesięcy w stosunku do skarżącej oraz w ciągu 34 miesięcy (2 lata 10 miesięcy) w stosunku do skarżącego, licząc od dnia jej zarejestrowania, co przerwało bieg 5 letniego terminu przedawnienia.

Ponadto w niniejszej sprawie w dniu [...] stycznia 2009 r. DIC wystawił zawiadomienie nr [...] o zajęciu prawa majątkowego (świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego), co skutkowało realizacją ww. zajęcia przez ZUS w okresie [...] kwietnia 2009 r. do [...] sierpnia 2010 r. Zatem w sprawie nie upłynął 5 - letni termin na dochodzenie należności, który w tym przypadku biegnie od dnia ostatniej wpłaty, tj. od dnia [...] sierpnia 2010 r. Jak z powyższego wynika, w sprawie nie doszło do przedawnienia należności celnych. Uwzględniając stanowisko zawarte w wyroku sądowym, iż fakt ustalenia długu celnego w ostatecznej decyzji nie przesądza o niemożności ustalenia, w toku postępowania związanego z rozpatrywaniem wniosku o umorzenie długu celnego, istnienia pozytywnych przesłanek umorzenia (wymienionych w szczególności w art. 246 § 1 i art. 248 § 1 i 2 Kodeksu celnego), DIC, pomimo braku uzupełnienia przez skarżących wniosku w zakresie wskazania podstawy prawnej żądania oraz nie przedstawienia dodatkowych argumentów na obronę stanowiska o niezasadnym wymierzeniu długu celnego w kwocie wyższej niż deklarowana, dokonał analizy w postępowaniu I instancji zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego pod kątem istnienia pozytywnych przesłanek umorzenia.

Wskazał, iż należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3 (art. 246 § 1 Kodeksu celnego). Pierwsza z sytuacji będzie miała miejsce wówczas, gdy w wyniku błędnego określenia wartości celnej, niewłaściwej klasyfikacji taryfowej, zastosowania niewłaściwej stawki celnej, niezastosowania "preferencji taryfowych" lub zwolnienia od należności, określona została i zaksięgowana kwota cła, która nie była prawnie należna lub kwota ta została obliczona i zaksięgowana w wysokości wyższej niż prawnie należna. Druga sytuacja obejmuje przypadki, gdy doszło do niezgodnego z przepisami art. 229 § 3 Kodeksu celnego retrospektywnego zaksięgowania należności.

Analizując w kontekście powołanego przepisu wniosek o umorzenie należności celnych organ wskazał, iż do zgłoszenia celnego z dnia [...] października 2001 r. skarżąca dołączyła przewidziany w Protokole 4 UE dowód pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego EUR 1 nr [...], potwierdzającego, że zgłaszany towar celny (samochód) posiada preferencyjne unijne pochodzenie, uprawniające do zastosowania obniżonej stawki celnej UE. Zgłoszenie celne zostało przyjęte jako odpowiadające wymogom formalnym i po uiszczeniu deklarowanych należności celnych towar zwolniono do wnioskowanej procedury dopuszczenia do obrotu. NUC dokonał weryfikacji zgłoszenia celnego w trybie art. 70 § 1 Kodeksu celnego poprzez kontrolę części pól zgłoszenia celnego, załączonych dokumentów oraz rewizję celną towaru. Po stwierdzeniu dołączenia do zgłoszenia świadectwa EUR 1, organ celny miał prawo uznać, że spełniony został formalny wniosek udokumentowania pochodzenia towaru dla zastosowania obniżonej stawki celnej, zgodnie z wymogami obowiązujących przepisów umowy międzynarodowej, w związku z tym objął towar wnioskowaną procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym z zastosowaniem wnioskowanej obniżonej stawki celnej. Następnie w wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż zadeklarowany samochód posiada polskie pochodzenie, nie może on zatem korzystać z preferencji celnych w postaci obniżonej stawki celnej UE. Organy celne nie zakwestionowały formalnej prawidłowości przedmiotowego świadectwa EUR 1, przedłożonego do zgłoszenia SAD, natomiast jest bezsporne, iż weryfikacja przeprowadzona w trybie art. 32 Protokołu 4 UE zakwestionowała jednoznacznie prawidłowość materialną tego dokumentu, tzn. wykazała, że towar faktycznie nie posiada preferencyjnego unijnego pochodzenia. Władze [...] przyznały, że w polu 4 świadectwa omyłkowo wpisały: "[...]" jako kraj pochodzenia towaru, podczas gdy w rzeczywistości towar posiadał polskie pochodzenie. Uzyskanie przez organ celny informacji, że przedmiotowy towar nie posiada preferencyjnego pochodzenia, stanowiło podstawę do wydania decyzji określającej kwotę cła w prawidłowej wysokości, z uwzględnieniem nowych danych, co miało miejsce w dniu [...] listopada 2003 r. W konsekwencji DIC uznał, iż kwota długu celnego wynikająca z decyzji NUC była w chwili jej zarejestrowania prawnie należna i wynikała z obowiązujących przepisów, zatem pierwsza z przesłanek określonych w art. 246 § 1 Kodeksu celnego nie została w sprawie spełniona.

Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki umorzenia należności celnych, tj. przypadku, gdy doszło do niezgodnego z art. 229 § 3 Kodeksu celnego retrospektywnego zaksięgowania należności, DIC stwierdził, iż retrospektywne zarejestrowanie długu celnego miało miejsce w dniu [...] listopada 2003 r., o czym skarżący poinformowani zostali decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., doręczoną w dniu [...] listopada 2003 r., a zatem przed upływem 3-letniego terminu, licząc od dnia powstania długu celnego, tj. od dnia [...] października 2001 r., daty złożenia zgłoszenia celnego. Ponadto ustalona ww. decyzją kwota należności celnych nie została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Powyższe wywiódł z faktu, iż organy celne nie określiły pierwotnie kwoty długu celnego. Kwotę długu celnego określili w deklaracji skarżący. W toku weryfikacji zgłoszenia celnego okazało się, że zrobili to błędnie, co doprowadziło do wydania przez organy celne decyzji, w której kwotę długu celnego określono już prawidło. A zatem: po pierwsze - to dłużnicy, a nie organ celny, pierwotnie określili kwotę długu celnego; po drugie - przy pierwotnym określeniu długu celnego błąd popełnili dłużnicy, a nie organ celny; po trzecie - organ celny określił dług celny prawidłowo. W konsekwencji prowadzi to wniosku, że nie została spełniona pierwsza i zasadnicza przesłanka odstąpienia od retrospektywnego zarejestrowania długu celnego, od którego spełnienia uzależnione jest ewentualne badanie spełnienia pozostałych przesłanek.

Tak więc, w ocenie DIC, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności celnych z art. 246 § 1 Kodeksu celnego, ponieważ organ celny nie popełnił błędu, przyjmując zgłoszenie celne i księgując należności celne w kwocie zadeklarowanej przez zgłaszającego, który przedłożył prawidłowe pod względem formalnym świadectwo pochodzenia EUR 1. W sprawie nie mają również zastosowania art. 247 i 248 Kodeksu celnego, bowiem pierwszy z nich dotyczy stanu faktycznego, w którym unieważniono zgłoszenie celne na wniosek osoby zainteresowanej, a drugi – towaru, objętego procedurą celną i nie przyjętego przez osobę wprowadzającą ze względu na to, iż w chwili, o której mowa w art. 69 Kodeksu celnego (przyjęcia zgłoszenia celnego) towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. W sprawie też, zdaniem organu, nie mają zastosowania przepisy § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz.U. Nr 170, poz. 1653 ze zm., zwane dalej "rozporządzeniem").

Jednocześnie DIC stwierdził, że Kodeks celny nie przewiduje podmiotowych przesłanek warunkujących umarzanie należności celnych, tj. przesłanek odnoszących się do sytuacji ekonomicznej strony zobowiązanej do ich uiszczenia. Zatem powoływanie się na trudną sytuację rodzinną i majątkową nie może spowodować uwzględnienia wniosku skarżących o umorzenie tych należności.

Skargę do sądu administracyjnego na powołaną decyzję złożyli skarżący, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący wnieśli o uznanie, iż należności celne i podatkowe uległy przedawnieniu, ponieważ ich skuteczna egzekucja była podjęta po upływie 5 lat. Wnieśli o ustalenie, dlaczego DIC żąda zapłaty kwot, które mu się nie należą, podnosząc, że od kwietnia 2009 r. dokonywano bezprawnego potrącenia należności z emerytury.

Podali, iż zaskarżona decyzja jest dla nich krzywdząca i rażąco narusza przepisy w zakresie przedawnienia roszczeń. W niniejszej sprawie, pomimo zgłoszenia zarzutu

przedawnienia, komornik nadal bezprawnie ściąga należności. Ponadto decyzja podaje nieprawdziwe dane dotyczące wysokości zobowiązania, gdyż potrącenia należności dokonywane były od kwietnia 2009 r. Wyjaśnili w tym zakresie, że pierwsza skuteczna egzekucja nastąpiła w kwietniu 2009 r. z emerytury skarżącej, a więc po upływie 5 lat, co jest niezgodne z prawem. Od skarżącego do chwili obecnej nic wyegzekwowano, gdyż nie posiada on żadnego majątku.

W dalszej części skargi skarżący przytoczyli argumentację wydanych w sprawie wyroków, w których wskazano, iż w toku postępowania doszło do uchybień przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ był bowiem zobowiązany do zbadania, czy w sprawie doszło do przedawnienia długu celnego, bo okoliczność tę uwzględnia się z urzędu. Ponadto zdarzenie, z którym było związane ustalenie długu celnego (import samochodu) miało miejsce w 2001 r., a pierwsza czynność egzekucyjna nastąpiła w 2006 r. Natomiast skuteczna egzekucja, gdy komornik bezprawnie pobrał pieniądze z emerytury nastąpiła w kwietniu 2009 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest sprawa umorzenia długu celnego, który powstał w dniu [...] października 2001 r., czyli przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622), jednak zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), przepisy dotychczasowe zawarte w Kodeksie celnym stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli powstał on przed dniem 1 maja 2004 r.

W związku z tym w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie dotychczasowe przepisy Kodeksu celnego, które, na co zwrócił uwagę DIC w zaskarżonej decyzji, nie przewidują podmiotowych przesłanek warunkujących umorzenie należności celnych, tj. odnoszących się do trudnej sytuacji ekonomicznej strony, zobowiązanej do ich uiszczenia. Takie samo stanowisko zawarł w wyroku z dnia 18 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie VIII SA/Wa 433/09, kiedy stwierdził, że przepis art. 67 §1 O.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia tego wniosku), nie ma w sprawie zastosowania, gdyż kwestię umorzenia przedmiotowego długu celnego regulują przepisy Kodeksu celnego z 1997 r. oraz przepisy wykonawcze do tego Kodeksu, zamieszczone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych. W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd uznał, że wobec wskazania przez skarżących wyraźnie błędnej podstawy prawnej wniosku o umorzenie należności celnych, należy jednak dać szansę skarżącym na rozwinięcie argumentacji na obronę wniosku w kwestiach przedmiotowych, dotyczących istnienia pozytywnych przesłanek umorzenia, wymienionych w szczególności w art. 246 § 1 i art. 248 § 1 i § 2 Kodeksu celnego. DIC wystosował w związku z powyższymi wytycznymi do skarżących obszerne pismo z dnia [...] lipca 2012 r., w którym przedstawił tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych w sprawach celnych oraz podstawy do umorzenia lub zwrócenia należności celnych. Pomimo wezwania skarżących do sprecyzowania i wskazania trybu, w jakim winna być rozpoznana sprawa, w piśmie z dnia [...] lipca 2012 r. wypowiedzieli się jedynie w ten sposób, że dług celny uległ przedawnieniu, co potwierdziły orzekające w sprawie sądy administracyjne (WSA w Warszawie i NSA, rozpatrujący skargę kasacyjną), więc sprawa powinna być dawno umorzona.

Takie samo stanowisko skarżący zajęli w przedmiotowej skardze. Jednak w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym tę sprawę, WSA w Warszawie w wyroku z dnia 18 lutego 2010 r. w sprawie VIII SA/Wa 433/09 nie wypowiedział się jednoznacznie pozytywnie, że należny od skarżących dług celny uległ przedawnieniu. Zalecenie przeprowadzenia przez DIC analizy tego, czy w sprawie nie doszło do przedawnienia długu celnego, co było obowiązkiem organu, zgodnie z art. 242 § 7 Kodeksu celnego ("przedawnienie uwzględnia się z urzędu"), stanowiło jedynie jedną z przyczyn uchylenia zaskarżonych decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, w wyroku z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie II FSK 1323/10 również przyznał, że sąd I instancji wskazał na konieczność zbadania okoliczności związanych z przedawnieniem, nie przesądzając jednak do jakich wniosków mają dojść organy celne. Jeszcze raz należy więc podkreślić, że Sąd nakazał przeprowadzenie analizy w kierunku zbadania przedawnienia, a nie stwierdził jednoznacznie, że dług celny uległ przedawnieniu.

Ponownie rozpoznając sprawę DIC, będąc związany wytycznymi Sądu, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., dokonał dokładnej analizy przedmiotowej sprawy pod kątem ewentualnego przedawnienia roszczeń oraz przesłanek umorzenia należności celnych w przypadku skarżących.

Zgodnie z art. 230 § 1 i § 4 Kodeksu celnego, po zarejestrowaniu kwoty należności organ celny powiadamia o tym dłużnika, co nie może nastąpić po upływie 3 lat, licząc od dnia powstania długu celnego. W przedmiotowej sprawie powstanie długu celnego nastąpiło w dniu [...] października 2001 r., a jego zarejestrowanie w dniu [...] listopada 2003 r., tj. w dacie wydania decyzji przez NUC określającej kwotę należności celnych. Organ powiadomił dłużników o zarejestrowaniu przedmiotowego długu w dniu [...] listopada 2003 r. (k. [...] akt administracyjnych). Wskazać w tym miejscu należy, że celem instytucji powiadamiania w rozumieniu art. 230 § 4 Kodeksu celnego nie jest powiadamianie strony o istnieniu abstrakcyjnego obowiązku celnego, ale o konkretnych, obliczanych przez organ celny, kwotach należności wynikających z długu celnego. Niewątpliwie więc organ celny zmieścił się w terminie 3 lat od dnia powstania długu celnego z powiadomieniem skarżących o wysokości należności celnych.

Kolejny istotny przepis dotyczący instytucji przedawnienia długu celnego zawiera się w art. 242 § 4 Kodeksu celnego, z którego wynika, że kwot należności można dochodzić w ciągu 5 lat, licząc od dnia, w którym zostały zarejestrowane. W przedmiotowej sprawie od dnia [...] listopada 2003 r. biegł termin 5 lat na dochodzenie należności celnych, ale przez doręczenie tytułu wykonawczego, wszczynającego postępowanie egzekucyjne w sprawie nieuiszczonych należności celnych, wynikających z decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2003 r., bieg ww. terminu uległ przerwaniu (art. 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego). Jak wynika z akt administracyjnych, w dniu [...] maja 2005 r. organ doręczył Tytuł Wykonawczy nr [...] J. R. (k. [...] akt), tj. w ciągu 18 miesięcy od daty zarejestrowania, natomiast w dniu [...] października 2006 r. Ł. R. (obecnie W., k. [...] akt ), tj. po upływie 2 lat i 10 miesięcy.

Należności celne nie uległy więc przedawnieniu na mocy art. 242 § 4 Kodeksu celnego, natomiast stosownie do art. 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego, został przerwany bieg terminu przedawniania dochodzenia należności celnych. Jak to bowiem wynika z treści powołanego wyżej przepisu, bieg przedawnienia terminu przerywa "wszczęcie egzekucji". Zgodnie z art. 243 Kodeksu celnego, w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (...). Z kolei z art. 26 § 5 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) jasno wynika, że "wszczęcie egzekucji" administracyjnej następuje z chwilą "doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego" (...).

Ponadto w niniejszej sprawie DIC dokonał analizy art. 242 § 6 pkt 2 Kodeksu celnego, z którego wynika, że po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo, począwszy od dnia ściągnięcia ostatniej wpłaty w trybie egzekucji administracyjnej lub stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że egzekucja stała się bezskuteczna. Bezsporne w sprawie jest, że na skutek zajęcia egzekucyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. od kwietnia 2009 r. wprowadził potrącenie ze świadczenia skarżącej. Ostatnia wpłata z tego tytułu wpłynęła natomiast w dniu [...] sierpnia 2010 r. Mając na uwadze art. 242 § 6 pkt 2 Kodeksu celnego, należy zgodzić się z organem, że ściągnięcie ostatniej wpłaty stanowi przesłankę warunkującą rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia na nowo, począwszy od dnia ściągnięcia ostatniej wpłaty w trybie egzekucji administracyjnej lub stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że egzekucja stała się bezskuteczna (przy czym dotychczas nie wydano postanowienia o bezskuteczności egzekucji w trybie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekający stoi na stanowisku, że w świetle wyżej przytoczonych przepisów zarzut skargi odnośnie przedawnienia wymaganych należności celnych jest niezasadny. Tak samo skarżący nie mają racji mówiąc, że od kwietnia 2009 r. dokonywano bezprawnie potrąceń z emerytury skarżącej.

Skarżący w dniu [...] maja 2005 r. złożyli wniosek o umorzenie należności celnych wynikających z decyzji NUC z dnia [...] listopada 2003 r., a więc uczynili to w terminie, o którym mowa w art. 246 § 4 Kodeksu celnego (w ciągu 3 lat od dnia powiadomienia o należnościach). Jednak powoływanie się na trudną sytuację rodzinną i majątkową nie może spowodować uwzględnienia wniosku o umorzenie tych należności. Taką podstawą byłoby wykazanie, że w sprawie zachodzą pozytywne przesłanki umorzenia, wynikające z art. 246 § 1 w związku z art. 229 § 3 oraz art. 247 i 248 Kodeksu celnego, jak również § 2 i § 4 w. cyt. rozporządzenia. Organ celny orzekający w przedmiotowej sprawie, rozpoznając wniosek skarżących po raz drugi, wszechstronnie rozważył i dokładnie uzasadnił te przesłanki w zaskarżonej decyzji. Wywody poczynione przez DIC w tym zakresie Sąd orzekający podziela i uznaje je za własne. Skarżący nie wskazali we wniosku o umorzenie należności celnych żadnych okoliczności wskazujących na istnienie pozytywnych merytorycznych przesłanek umorzenia należności, nie wypowiedzieli się również co do tych okoliczności, będąc wezwanymi na piśmie, jak również nie zawarli w skardze od decyzji DIC z dnia [...] listopada 2012 r. żadnych zarzutów na ten temat.

Mając powyższe wywody na uwadze Sąd uznał, że skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw. Nie ma również powodów, aby badając skargę w granicach sprawy Sąd stwierdził naruszenie prawa w stopniu mającym wpływ na jej wynik. Dlatego też w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach zastępstwa procesowego pełnomocników działających z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).