Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 709/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 9 listopada 2011 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2011 r., nr [...], 2. orzeka, że uchylone w pierwszym punkcie decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 kwietnia 2010 r., nr [...] Burmistrz C. przyznał O. K. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią T. M. w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od dnia 13 kwietnia 2010 r. do dnia 31 maja 2012 r. oraz z tego samego tytułu składkę na ubezpieczenie społeczne w wysokości 132,70 zł.

Następnie organ ten, po wszczętym z urzędu postępowaniu w przedmiocie wyżej przyznanego świadczenia, decyzją z dnia 10 lutego 2010 r., nr [...], uchylił decyzję z dnia 12 maja 2010 r. od dnia 23 października 2010 r. do dnia 31 maja 2012 r. Uzasadnieniem dla powyższego rozstrzygnięcia była powzięta przez organ informacja o nowej okoliczności w postaci urodzenia przez O. K. w dniu 23 października 2010 r. syna Ł. K., wyłączająca, zdaniem organu, możliwość sprawowania opieki .

W następstwie rozpoznania wniesionego przez O. K. odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 maja 2011 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wyjaśniło, że skutkiem zaistnienia w toku pobierania przyznanego świadczenia okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych organ administracji winien zastosować dyspozycję art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ewentualne uchylenie decyzji przyznającej świadczenie nastąpić winno nie z mocą wsteczną, ale od daty orzeczenia. Dodatkowo organ wskazał, że brak było w ogóle podstaw do wszczęcia postępowania o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, gdy świadczenie to zostało przyznane O. K., w sytuacji niespełnienia wszystkich przesłanek ustawowych. Świadczenie to bowiem przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W niniejszej sytuacji natomiast obowiązek alimentacyjny wnuczki O.K. nie uległ aktualizacji wobec pozostawania osób we wcześniejszej kolejności zobowiązanych do alimentacji wobec T. M., czyli jej dzieci M. K., J. M. oraz E. M..

Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 29 kwietnia 2010 r. Nr [...], przyznającej O. K. świadczenie pielęgnacyjne na okres od 13 kwietnia 2010 r. do 31 maja 2012 r. oraz składkę na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją z dnia 9 maja 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdziło nieważność decyzji z dnia 29 kwietnia 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił powołując się na dyspozycję art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne mogą osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. K.r.i.o. ustala kolejność zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie z art. 128 k.r.i.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Art. 129 § 1 k.r.i.o. przesądza, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z kolei w myśl art. 132 k.r.i.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym obowiązek taki powstaje w ścisłym związku z kolejnością osób zobowiązanych określoną w k.r.i.o. Istnienie obowiązku alimentacyjnego krewnych w pierwszym stopniu pokrewieństwa wyłącza taki obowiązek u krewnych drugiego stopnia. W świetle powyższego organ stwierdził, że obowiązek alimentacyjny wobec T. M. obciąża jej dzieci. Ich obowiązki bez wątpienia wyprzedzają obowiązek alimentacyjny wnuczki O. K.. Obowiązek alimentacyjny po stronie wnuczki nie powstaje dopóki zstępni mogą zadośćuczynić temu obowiązkowi. Organ ustalił, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, a w szczególności z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 27 stycznia 2011 r. wynika, że opiekę nad T. M. sprawuje wnuczka O. K., która odwiedza babcię i świadczy usługi pielęgnacyjne oraz robi zakupy. Z notatki służbowej sporządzonej przez pracownika ośrodka w dniu 27 stycznia 2011 r. wynika, że wnuczka O. K. do godz. 14.00 przebywa w swoim domu i opiekuje się swoim synkiem urodzonym w dniu 23 października 2010 r., a po godz. 14.00 zostawia dziecko pod opieką swojej matki M. K., a następnie udaje się do babci T. M.. Aktualny stan faktyczny sprawy powoduje, że opieka sprawowana w powyższy sposób przez wnioskodawczynię jest nie do przyjęcia, zważywszy także na fakt, że wnuczka nie zamieszkuje razem z babcią. Organ uznał, że to na córce w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec matki. Organ stwierdził, że pomoc jakiej udziela wnioskodawczyni swojej babci, jest pomocą doraźną, wykonywaną tylko w określonych godzinach popołudniowych. Nie jest to więc stała lub długotrwała opieka wymagająca całodobowej bezpośredniej opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, o jakiej mowa w przepisie art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem przedstawione w materiale dowodowym okoliczności dotyczące przemieszczania się do miejsca zamieszkania osoby wymagającej stałej opieki w godzinach popołudniowych nie stanowią, że opieka sprawowana w ten sposób przez wnioskodawczynię ma cechy stałej i bezpośredniej opieki, niezależnie od tego, jak często wnioskodawczyni odwiedza swą babcię i wspomaga ją w czynnościach życia codziennego tj. robienie zakupów i towarzyszenie jej w wizytach do lekarzy i na badania. Organ wskazał, że to na córce M. K. w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec swojej matki T. M., która winna uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu.

W konsekwencji, organ stwierdził decyzja z dnia 29 kwietnia 2010 r., Nr [...], dotycząca przyznania O. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad T. M. (babcią) oraz składkę na ubezpieczenie społeczne została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro O. K. nie spełniała ustawowej przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią, to w tych okolicznościach, zasadne było wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji, gdyż organ I instancji wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa i jako dotkniętą wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i wystąpiła konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy O. K. wskazała, że żadne z trojga dzieci babci nie może się nią opiekować. Jedna z córek mieszka w W. i zajmuje się pięciorgiem dzieci. Druga córka (matka wnioskodawczyni) ma również pięcioro dzieci (w tym dwuletnie) i musiała wrócić do pracy by je utrzymać. Babcią nie może także opiekować się syn T. M., który mieszka w C., ma czworo dzieci i pracuje. Wnioskodawczyni oświadczyła, że urodzenie przez nią dziecka nie koliduje ze sprawowaniem opieki na babcią, do której może przychodzić w rożnych porach dnia według potrzeb.

Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 czerwca 2011 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wyjaśnił, że z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż jednym z podstawowych elementów warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu ustawy k.r.i.o. wobec osoby wymagającej opieki. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.i.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi a wstępnych przed rodzeństwem. Art. 132 k.r.i.o. przesądza, iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w dalszej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Wyjaśniono, iż niemożność uczynienia zadość swemu obowiązkowi musi mieć charakter obiektywny (np: niepełnosprawność lub ciężka choroba, uniemożliwiające sprawowanie opieki nad drugą osobą) i dotyczyć wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji. Praca, odległość miejsca zamieszkania czy konieczność opieki nad własną rodziną nie stanowi obiektywnej niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Stan ten może być bowiem zmieniony wolą zainteresowanych, dlatego prawidłowo Kolegium uznało, iż po stronie wnuczki T. M. obowiązek alimentacyjny nie powstał. W konsekwencji organ uznał, że przyznanie O. K. świadczenia pielęgnacyjnego rażąco naruszyło normę art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji określoną wart. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

O. K. w skardze na powyższą decyzję wyjaśniła, że urodzenie dziecka w niczym nie zmieniło sytuacji, nadal może ona bowiem sprawować opiekę nad chorą babcią T.M. jak dotychczas. Dzieci T. M. nie mają możliwości zaopiekowania się matką. Syn – J.M. mieszka w C., ma czworo dzieci. Sam utrzymuje rodzinę pracując fizycznie w firmie budowlanej i częstokroć późno wraca z pracy. Córka E. M. mieszka w W. i ma pięcioro dzieci. Z powodu choroby alkoholowej miała odebrane prawa rodzicielskie i została poddana leczeniu. W tej chwili zajmuje się rodziną, ale jest pod stałym nadzorem kuratorskim. Natomiast mama skarżącej, druga córka T. M. – M. K. opiekuje się jeszcze dwójką swoich dzieci, z których najmłodsze ma 2 lata. M. K. wróciła do pracy po okresie urlopu wychowawczego, a obecnie po operacji kręgosłupa przebywa na zwolnieniu lekarskim, przyjmuje leki przeciwbólowe. Cierpi również na cukrzycę i nadciśnienie. Stan jej zdrowia nie pozwala na zaopiekowanie się babcią. W ocenie skarżącej z powyższego wynika, że dzieci T. M. nie są w stanie się nią zaopiekować, a opiekę tę nadal sprawuje skarżąca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, iż z przedstawionych przez skarżącą okoliczności wynika, że co najmniej po stronie syna T. M. nie występują okoliczności wyłączające jego obowiązek alimentacyjny wobec matki. Za taką okoliczność nie sposób bowiem uznać jego sytuacji rodzinnej i pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd uznał, iż narusza ona prawo materialne i procesowe. Przy rozpoznaniu skargi Sąd miał również na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę prawną stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 29 kwietnia 2010 r. przyznającej O. K. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad T. M. na okres od dnia 13 kwietnia 2010 r. do dnia 31 maja 2012 r. wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne, stanowił przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych(t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Art. 17 ust. 1 i ust. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast przepis art. 17 ust. 1a ustawy przewiduje, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Zgodnie z dyspozycją art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Za rażące naruszenie prawa rozumie się takie naruszenie prawa, które jest oczywiste, dotyczy przepisu o istotnym charakterze i powoduje skutki, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasad praworządności. Konieczność eliminowania decyzji w trybie stwierdzenia jej nieważności musi dotyczyć ustalenia w niej wad nie jakichkolwiek, ale wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. (vide: B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie 8. Wydawnictwo C. H. Beck. Warszawa 2006r. str. 745-746) Za "rażące naruszenia prawa" uznać należy oczywistą sprzeczność wydanej decyzji z przepisem prawa, przy czym stan prawny powinien być możliwy do ustalenia na podstawie treści przepisów prawnych bez takich rozbieżności wykładni, które mogą być usunięte tylko na zasadzie wyboru równorzędnych dla siebie rozwiązań prawnych, czyli konsekwencje prawne obowiązywania norm prawnych powinny być w nich wyrażone w sposób dostatecznie precyzyjny dla praktyki ich stosowania w określeniu praw lub obowiązków stron postępowania administracyjnego.

Stwierdzenie przez organ nieważności decyzji w niniejszej sprawie z uwagi na rażące naruszenie prawa nastąpić mogło jedynie w sytuacji ustalenia, iż organ wydający decyzję w sposób rażący naruszył przepisy regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 1a ustawy dopuszcza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z art. 129 § 1 k.r.i.o. wynika obowiązek alimentacyjny zstępnych. Stwierdzenie rażącego naruszenia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1a ustawy mogło nastąpić jedynie w przypadku ustalenia, iż inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny były w stanie sprawować opiekę nad T. M.. W takiej bowiem sytuacji brak byłoby podstaw do przyznania tego świadczenia skarżącej.

Z ustaleń organu wynika, że T. M. posiada trójkę dzieci: M. K., J. M. oraz E. M.. Sam fakt istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec T. M. nie mógł stanowiąc przesłanki stwierdzenia nieważności badanej przez organ decyzji. Stwierdzenie nieważności takiej decyzji wymagało bowiem jednoznacznego ustalenia, iż osoby te (bądź jedna z nich) były w stanie sprawować opieką nad T. M. i w związku z tym po stronie O. K. nie powstało prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Stwierdzenie przez organ, iż inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny były w stanie sprawować opiekę nad T. M. wymagało dokonania przez organ ustaleń opierających się na materiale dowodowym. Organ nie zebrał żadnego materiału dowodowego na okoliczność możliwości sprawowania opieki nad T. M. przez jej dzieci. Organ nie zbadał sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, majątkowej tych osób. Zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze, O. K. wyjaśniała, że żadne z dzieci T. M. nie jest w stanie, z różnych przyczyn, sprawować opieki nad T. M.. Skarżącą wskazywała na okoliczności dotyczące sytuacji życiowej dzieci T. M. takie jak pozostawanie jedynym żywicielem wielodzietnej rodziny przez J. M., choroba alkoholowa E. M., schorzenia, na które cierpi M. K. i konieczność opieki nad dwójką dzieci. Organ ustalił, iż przynajmniej syn T. M.– J. M. może sprawować nad nią opiekę. Organ nie zasięgnął u J. M. żadnych informacji na temat jego sytuacji i możliwości sprawowania przez niego opieki, ani nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustalenia dotyczące sytuacji J. M. nie zostały poczynione na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak tego wymaga art. 80 k.p.a. i mają w związku z tym charakter ustaleń dowolnych. Ocena prawna, zgodnie z którą J. M. jako osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z T. M. jest w stanie sprawować nad nią opiekę jest zatem przedwczesna.

Nadto zwrócić należy uwagę na fakt, iż w świetle art. 17 ust. 1a ustawy rozważenia przez organ wymagało znaczenie sformułowania, iż osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie są w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Sformułowanie "nie są w stanie sprawować opieki" nie zostało zdefiniowane w przepisach ustawy i jego treść podlega interpretacji. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Nie ulega wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osoba niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. W orzecznictwie sądowodministracyjnym przyjmuje się, iż przez niemożność sprawowania opieki należy rozumieć przede wszystkim okoliczności o charakterze obiektywnym w postaci braku fizycznej możliwości sprawowania opieki spowodowanej stanem zdrowia. Sytuacja taka zachodzi, gdy żadna z osób powołanych w pierwszej kolejności do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie może z uwagi na stan zdrowia sprawować stałej opieki nad inną osobą.

Wskazać jednak należy na istnienie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym także wykładni akcentującej konieczność oceny realnej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, nie sprowadzającej się wyłącznie do oceny jej sytuacji zdrowotnej umożliwiającej podejmowanie czynności opiekuńczych, lecz rozważanej w ogólnym kontekście jej sytuacji życiowej. W wyroku z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt III S.A./Kr 1048/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, iż zły stan zdrowia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu może stanowić przeszkodę w sprawowaniu przez nich opieki, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności. Nie mniej ustawodawca nie wykluczył jako przeszkody w opiece nad osobą tego wymagającą innych przyczyn, w tym pozostawania w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, co z kolei otwiera drogę do starań o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, oczywiście pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (LEX nr 852469). Podobnie w wyroku z dnia 6 października 2011 r. sygn. akt II S.A./Gd 687/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, iż niewątpliwie zły stan zdrowia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu może stanowić przeszkodę w sprawowaniu przez nich opieki, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, niemniej jednak, ustawodawca nie wykluczył jako przeszkody w opiece nad osobą tego wymagającą innych przyczyn, w tym pozostawania w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, co z kolei mogłoby otworzyć drogę do starań o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności. (wyrok dostępny na stronie internetowej www.cbois.nsa.gov.pl) W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 listopada 2010 r. sygn. II SA/Łd 1068/10 wskazano, natomiast, że "rysująca się w sposób wyraźny linia orzecznicza w sprawach, których przedmiotem jest uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazuje na zasadę subsydiarności państwa (w tym władz samorządowych), które ma za zadanie jedynie wspierać, nie zaś zastępować rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych i wychowawczych. Skoro zaś rodzina nie pozostawia najbliższego krewnego, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na barkach instytucji publicznych, lecz sama stara się zapewnić mu pełnię opieki w formie osobistych starań, w ramach obowiązku alimentacyjnego, przeto realizowany jest cel, określony w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 533/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 518238, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 210/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 528082, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1792/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 533362)." Powyższy wyrok zapadł w stanie faktycznym, w którym organ przyjął, iż posiadanie przez osobę wymagającą opieki pracującej córki wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce, bez dokonania jakichkolwiek szczegółowych ustaleń faktycznych odnośnie sytuacji osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu i możliwość sprawowania przez nią opieki. (LEX nr 75569) Podobne stanowisko wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 931/10, zgodnie z którym, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu jej stanu zdrowia, "nie jest w stanie sprawować opieki", pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować opiekę, nie mogą zostać pozbawieni możliwości uzyskania świadczenia, które uzyskaliby gdyby innych członków rodziny nie było." Inna interpretacja – zdaniem tegoż Sądu - byłaby w sprzeczności z przepisami Konstytucji RP, które doprowadziły do wydania orzeczeń w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego przez Trybunał Konstytucyjny, w szczególności: wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07, postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r., P 38/09 czy też postanowienia sygnalizacyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. S 1/10. (wyrok dostępny na stronie internetowej www.cbois.nsa.gov.pl)

Wobec powyższego, wskazać należy, iż stwierdzenie rażącego naruszenie prawa przez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego O. K. nie mogło sprowadzać się do ustalenia istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z T. M., lecz wymagało ustalenia, iż osoby te były w stanie sprawować opiekę nad T. M.. W tym celu niezbędne było dokonanie szczegółowych ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji tych osób, opartych na zebranym uprzednio materiale dowodowym. Następnie organ winien rozważyć czy świetle dopuszczalnych interpretacji przewidzianego w art. 17 ust. 1 pkt 1a ustawy pojęcia "nie jest w stanie sprawować opieki", w zaistniałym w sprawie stanie faktycznym, można mówić o rażącym naruszeniu ten normy prawnej.

Podkreślić nadto należy, iż kwestia nieważności decyzji rozważana jest przez organ na dzień wydawania badanej decyzji. Stwierdzając nieważność organ administracji wskazuje na ciężką wadliwość decyzji od dnia wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej. To na dzień wydawania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem poczynić w sprawie ustalenia faktyczne. Okoliczność urodzenia dziecka przez Oliwię Keister, która nastąpiła już po wydaniu decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie może mieć zatem wpływu na ocenę prawidłowości wydanej decyzji w prowadzonym postępowaniu nieważnościowym.

W rozpoznawanej sprawie decyzje organu zapadły w stanie faktycznym, który, w ocenie Sądu, nie został dostatecznie wyjaśniony. Kontrolowane rozstrzygnięcia są wydane przedwcześnie, bez ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Organy naruszyły przepisy postępowania art. 7 i 77 i 80 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe rozważania na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Brak jest bowiem w niniejszej sprawie aksjologicznych podstaw do wykonania wadliwych i uchylonych decyzji.