Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1884/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono sprzeciw
Powołane przepisy: article: art. 34 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1752
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2024 r. sprawy ze skargi S. M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 29 sierpnia 2023 r.nr SKO.404.GG.1551.55.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 29 sierpnia 2023 r. nr SKO.404.GG.1551.55.2023 wydana w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego.

W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

J. P. wystąpiła do Wójta Gminy [...] (dalej: "Organ I instancji", "Wójt") z wnioskiem o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy działką nr [...] i działką nr [...] w obrębie nr [...].

Czynności związane z wykonaniem operatu z rozgraniczenia, ustaleniem przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...] i nr [...], powierzono geodecie uprawnionemu Ł. S. zgodnie z treścią umowy z 1 października 2021 r. nr [...].

Wójt [...] postanowieniem z 6 grudnia 2021 r. nr IN.II.6830.1.2021 wszczął postępowanie rozgraniczeniowe, celem ustalenia na gruncie przebiegu linii granicznej pomiędzy działką nr [...] (KW [...]) stanowiącą własność J. P. z działką nr [...] (KW [...]) stanowiącą własność M. M. w udziale wynoszącym ⅔ części oraz S. M. w udziale wynoszącym ⅓ części, w punktach styku z działkami ewidencyjnymi nr [...] (KW [...]) i nr [...] (decyzja N-VII.7532.1.39.2016) stanowiącymi własność Gminy [...] i w punkcie styku z działką ewidencyjną nr [...] będącą we władaniu samoistnym [....].

W trakcie postępowania przeprowadzono rozprawę rozgraniczeniową, na której stawiły się: J. P., S. M. oraz K. M. jako pełnomocnik M. M. Podczas rozprawy ustalono granicę będącą przedmiotem rozgraniczenia na podstawie szkiców z założenia ewidencji w 1967 r. i wyniku zgodnego oświadczenia stron. Z treści protokołu granicznego w punkcie 9.2. wynika, że strony postępowania obecne na gruncie podczas czynności ustalenia granic oświadczyły, że przebieg granicy akceptują bez zastrzeżeń zgodnie ze szkicem granicznym nr 1.

Przebieg granicy oznaczono na szkicu granicznym od punktu 100P (stanowiącego czwórmiedzę działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]) przez punkty 103P- 104P-105P do punktu 103 P (stanowiącego trójmiedzę działek nr [...], nr [...] i nr [...]). Punkt początkowy nr 100P i punkt końcowy nr 103P znajdują się w istniejących słupkach ogrodzenia. Punkty pośrednie nr 103P, nr 104P i nr 105P zastabilizowano granicznikami betonowymi. Z treści protokołu granicznego w punkcie 11.2 wynika, że punkty wspólne (stanowiące trójmiedzę i czwórmiedzę) ustalono na podstawie ostatniego spokojnego stanu na gruncie. Podczas rozprawy protokół został podpisany przez J. P., S. M. i K. M., jako pełnomocnika M. M.

Następnie w dniu 7 września 2022 r. dokumentacja z rozgraniczenia została przyjęta do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego Starostwa Powiatowego w [....] pod nr [...].

Organ I instancji zawiadomił następnie strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym sprawy.

Następnie w dniu 26 października 2022 r. K. M. zwróciła się o wykonanie kserokopii dokumentów, a następnie pismem z 30 października 2022 r. wniosła zastrzeżenia do położenia punktów granicznych oraz dopisaniu odległości o wartościach 0,45 cm i 0,30 cm (na wysokości narożników budynku mieszkalnego) na szkicu granicznym po podpisaniu go przez strony postępowania. Jako dowód przedłożyła zdjęcie szkicu granicznego zrobione 11 lipca 2022 r., na którym nie ma wskazanych w piśmie miar.

Wobec powyższego Wójt zwrócił się do geodety – T. S. – o ustosunkowanie się do podnoszonych zarzutów. W odpowiedzi geodeta poinformował, że przy budynku mieszkalnym nie ma żadnych dodatkowych punktów, a przebieg granicy nie uległ zmianie w stosunku do przeprowadzonej procedury rozgraniczenia. Geodeta powołał Rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów, zgodnie z którym na szkicu granicznym przedstawia się miary czołowe do nowych lub istniejących punktów załamania granic od istniejących stałych szczegółów terenowych I klasy, a takimi puntami są punkt 100P od ulicy, dalej punkt 103P, 104P, 105P i 103P, zastabilizowane kamieniami betonowymi w obecności stron. Ponadto geodeta wyjaśnił, że przy miarach od budynku o wartościach 0,30 m i 0,45 m nie ma dodatkowych punktów, jest to linia prosta między punktem 100P (stanowiącym słupek ogrodzenia) a punktem 103P (kamień graniczny za budynkiem). Dopisane odległości stanowią rzut prostopadły narożników budynku na linię wyznaczonej granicy uzupełnione w celach informacyjnych, aby można było prawidłowo wybudować ogrodzenie na tym odcinku. W związku z przedstawionymi zarzutami geodeta poinformował, że procedura rozgraniczenia zostanie powtórzona.

Podczas ponownie przeprowadzonej rozprawy stawiły się: J. P., S. M. oraz K. M., jako pełnomocnik M. M. Z protokołu granicznego wynika, że przebieg granicy na odcinku oznaczonym na szkicu granicznym w następujący sposób 100P - 103P - 104P - 105P -101P, nie został ustalony. J. P. nie wyraziła zgody na żaden przedstawiony wariant granicy, K. M., jako pełnomocnik M. M. odmówiła podpisania oświadczenia, natomiast S. M. wyraziła zgodę na przebieg granicy według dokumentacji o znaku [...].

Następnie w dniu 17 maja 2023 r. operat techniczny z przeprowadzonych ponownych czynności rozgraniczenia przedmiotowych nieruchomości został przyjęty do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego Starostwa Powiatowego w [...] pod numerem [...].

Z uwagi na fakt, że w trakcie drugiej rozprawy nie doszło do zawarcia ugody, nie ustalono przebiegu granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron ani zebranych dowodów oraz biorąc pod uwagę istnienie sporu, co do przebiegu granicy działki nr [...] z działką nr [...] w obrębie [...] i złożonych oświadczeń woli o sprzecznej treści, Organ I instancji stwierdził, że uzasadnione w tych okolicznościach jest, by przebieg granicy został ustalony w drodze postępowania sądowego.

Mając powyższe na uwadze, Wójt Gminy [...] decyzją z 16 czerwca 2023 r. nr IN.II.6830.1.2021 umorzył postępowanie rozgraniczeniowe i przekazał sprawę z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w [....].

Od powyższej decyzji K. M., jako pełnomocnik M. M. i S. M. wniosła odwołanie, w którym podniosła, że ujawniony w niniejszym postępowaniu spór co do przebiegu granicy nie uzasadnia umorzenia postępowania, ponieważ istnieją dokumenty oraz mapy, które pozwoliłyby Organowi I instancji na wydanie decyzji o rozgraniczeniu. Jej zdaniem umowa z 18 października 1996 r. zawarta między poprzednimi właścicielami spornych działek stanowi dowód braku sporu od 70 lat o przebieg granicy i granica ustalona na podstawie ww. umowy powinna pozostać nietknięta. W opinii odwołującej, dokument (umowa) umożliwił organowi ustalenie przebiegu granicy i nie powinna być wydana decyzja o umorzeniu postępowania i przekazaniu sprawy do rozpatrzenia sądowi powszechnemu.

Wobec powyższego wniosła o ustalenie granicy, zgodnie z umową z 18 października 1996 r. oraz decyzją Prezydenta Miasta [...], których wyznacznikiem był postawiony płot, który został zdewastowany przez J. P.

W wyniku rozpoznania ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, opisaną na wstępie decyzją z 29 sierpnia 2023 r. nr SKO.404.GG.1551.55.2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium wyjaśniło, że decyzja wydana na podstawie art. 34 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.; dalej: "p.g.i.k.") nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, a jedynie kończy bieg postępowania administracyjnego w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości. Treścią decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy sądowi nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące przebiegu granic, lecz jedynie wymienione proceduralne powody uniemożliwiające zakończenie sprawy w postępowaniu administracyjnym, od których zaistnienia ustawodawca uzależnił możliwość umorzenia postępowania. Ponadto, wzajemna relacja przepisów art. 33 i art. 34 p.g.i.k. pozwala na stwierdzenie, że umorzenie postępowania administracyjnego o rozgraniczeniu i przekazaniu sprawy sądowi na podstawie art. 34 ust. 2 p.g.i.k. nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Decyzja wydana w powyższym zakresie jest zgodna z prawem tylko wówczas, gdy nie zawarto ugody i gdy zebrane dowody nie dają podstaw do ustalenia przebiegu granicy i nie można tego przebiegu przyjąć także w oparciu o zgodne oświadczenie stron. Umorzenie postępowania rozgraniczeniowego i przekazanie sprawy sądowi może dotyczyć tylko tych granic, których rozgraniczyć w postępowaniu administracyjnym z wyżej wskazanych przyczyn nie można.

SKO podtrzymało przyjęte w sprawie stanowisko Organu I instancji, że zachodziły przesłanki umorzenia postępowania w oparciu o art. 34 ust. 2 p.g.i.k. i przekazania sprawy sądowi powszechnemu, gdyż odpowiada to treści dowodów zebranych w sprawie. W niniejszej sprawie strony nie zawarły ugody przed geodetą (co skutkuje rozstrzygnięciem sporu granicznego i umorzeniem postępowania administracyjnego) ani nie było podstaw do wydania przez właściwy organ decyzji o rozgraniczeniu na podstawie art. 33 ust. 1 p.g.i.k. Zatem Wójt nie miał kompetencji do dokonania rozgraniczenia nieruchomości i miał obowiązek umorzenia postępowania administracyjnego oraz przekazania sprawy o rozgraniczenie z urzędu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Wówczas sąd w formie postanowienia wydanego w postępowaniu nieprocesowym, rozstrzygnie spór graniczny z wykorzystaniem kolejno wszystkich kryteriów określonych w art. 153 k.c.

W rozpoznawanej sprawie geodeta zgromadził materiał dowodowy, znajdujący się w operatach technicznych, tj.: identyfikator ewidencyjny zasobu [...] został przyjęty do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego Starostwa Powiatowego w [...] w dniu 7 września 2022 r. oraz identyfikator ewidencyjny zasobu [...] został przyjęty do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego Starostwa Powiatowego w [...] w dniu 17 maja 2023 r.

Kolegium podkreśliło, że fakt, że dokumentacja z rozgraniczenia została przyjęta do ewidencji Powiatowego Zasobu Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej oznacza, że została sporządzona zgodnie z obowiązującymi standardami.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z uzasadnienia decyzji Organu I instancji wynika, że stwierdzono brak możliwości zakończenia zaistniałego sporu granicznego w postępowaniu administracyjnym, o którym mowa w art. 33 ust. 1 p.g.i.k., w aktach sprawy znajdują się oświadczenia woli, które następnie zostały zmienione oraz brak jest właściwych dokumentów pozwalających na jednoznaczne określenie granicy.

Kolegium podało, że w złożonym odwołaniu K. M. wskazała, że spór graniczny nie występuje od 70 lat, a przebieg granicy został ustalony umową z 18 października 1996 r. pomiędzy byłymi właścicielami działek nr [...] i nr [...]. Dowodem na istnienie sporu granicznego są pisma składane przez K. M. w toku prowadzonego postępowania oraz protokół graniczny sporządzony w dniu 13 kwietnia 2023 r., w którym w punkcie 9.2. strony złożyły oświadczenia. J. P. nie wyraziła zgody na żaden przedstawiony wariant, natomiast K. M. odmówiła podpisania oświadczenia mimo nakłaniania stron do zawarcia ugody. Upoważniony geodeta w sporządzonej opinii wykazał dokumenty, na podstawie których przystąpił do rozgraniczenia. Stwierdził, że punkty nr 100 i nr 103 pochodzą z założenia ewidencji gruntów i budynków i pokrywają się z danymi z modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz ustalenia granic nr [...]. Ponadto geodeta stwierdził, że podczas modernizacji egib przyjętej do PZGiK pod numerem [...] granicę przyjęto nieprawidłowo według istniejącego ogrodzenia, które nie stanowiło linii prostej, tylko załamywało się. W opinii geodety prawidłowy przebieg granicy wynika z założenia ewidencji w 1967 r. (szkic z obliczeń [....]).

Zdaniem Kolegium z powyższego wynika, że w dokumentacji geodezyjnej istnieją dwa warianty położenia linii granicznej pomiędzy działkami nr [...] i nr [...]. Kolejnym wariantem przebiegu linii granicznej jest umowa, przedłożona przez K. M., zawarta w 1996 r. pomiędzy byłymi właścicielami przedmiotowych działek ewidencyjnych. Stabilizacja punktów, które strony przyjęły za obowiązujące na podstawie zgodnego oświadczenia w protokole granicznym z 11 lipca 2022 r. (które zostało następnie zmienione w protokole granicznym z 14 kwietnia 2023 r.) zastabilizowano granicznikami betonowymi. Skrajne punkty graniczne stanowią istniejące słupki ogrodzenia.

W dalszej kolejności Organ II instancji wyjaśnił, że K. M. w złożonym odwołaniu wniosła o ustalenie granicy zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta o [....]. Pismem z 18 lipca 2023 r. SKO w Tarnobrzegu zwróciło się do strony o przesłanie kopii powołanej decyzji. Decyzja z 31 lipca 2015 r. znak: ABS.6740.23.2015.1.3.R, nr 422/2015 wydana przez Prezydenta [...] dotyczy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę na działce nr [...] stanowiącej własność J. P. W punkcie 1 decyzji znajduje się zapis, aby ścianę budynku mieszkalnego usytuowaną w granicy z działką nr [...] należy wykonać jako ścianę oddzielenia przeciwpożarowego.

Zdaniem SKO wydana decyzja o pozwoleniu na budowę nie stanowi podstawy do ustalenia przebiegu granicy ewidencyjnej pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] w Obr. [...]. Pozwolenie na budowę to decyzja administracyjna, która jest niezbędną do rozpoczęcia i prowadzenia budowy lub wykonywania robót budowlanych.

Kolegium wyjaśniło również, że w rozpoznawanej sprawie brak było właściwych dokumentów pozwalających na jednoznaczne określenie granicy, a stanowiska stron, co do przebiegu granicy były sprzeczne, a zatem organ nie miał kompetencji do dokonania rozgraniczenia nieruchomości.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosły S. M. i M. M. reprezentowane przez pełnomocnika – K. M., zaskarżając ww. decyzję SKO w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nieprawidłowym rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ nieprawidłowej oceny materiału dowodowego a w szczególności poprzez:

– nieuwzględnienie i całkowite pominięcie treści dowodowych zawartych w decyzji Prezydenta Miasta [...] (znajdującej się w aktach sprawy), na mocy której zostały wydane warunki rozbudowy dla J. P. W decyzji tej ustalono, że granica przebiega wzdłuż ściany budynku J. P., co potwierdza ostatni spokojny stan posiadania;

– nieuwzględnienie i całkowite pominięcie podczas badania materiału dowodowego treści zawartych w umowie z 18 października 1996 r., którą to umowę zawarli poprzedni właściciele, aby raz na zawsze zakończyć spory o granicę, gdzie jasno ustalono przebieg granicy stawiając w ustalonym miejscu płot. Ta granica stanowiła brak sporu od 70 lat. Dokument ten i zeznania żyjących świadków pozwoliłby organowi na wyciągnięcie właściwych wniosków a granica ustalona zostałaby według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Organ nie uwzględnił i nie odniósł się w żaden sposób do wniosku K. M. o ustalenie granicy właśnie zgodnie z ostatnim spokojnym stanem posiadania a tym samym zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżące wniosły o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez ustalenie granicy nieruchomości położonych w obrębie nr [....] w gminie [...] pomiędzy działką nr [...] i działką nr [...] zgodnej z ostatnim spokojnym stanem posiadania, który trwał od 70 lat, a ostatecznie został udokumentowany umową z 18 października 1996 r. zawartą pomiędzy dawnymi właścicielami działek i wyznaczony raz na zawsze postawieniem płotu, który to płot został zdewastowany przez J. P., który został rozwalony wkraczając na teren K. M. i tym czynem niedozwolonym spowodowała spór, którego od 70 lat nie było i doprowadził do niepotrzebnego procesu lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia; o przesłuchanie żyjącego, naocznego świadka G. H. na okoliczność udowodnienia istnienia granicy wzdłuż ściany budynku J. P., która została uznana również w decyzji Prezydenta Miasta [...], na okoliczność udowodnienia, że później przesunięto granicę umownie na podstawie zawartej umowy o 16 cm i wyznaczając ją poprzez postawienie płotu aby w przyszłości nie było sporów, na okoliczność zniszczenia płotu i zdewastowania go przez J. P., a także o zobowiązanie J. P. do ustawienia płotu, w miejscu, który na podstawie ww. umowy był granicą ostatniego spokojnego stanu posiadania.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżących wyjaśnił, że w lipcu 2021 r. J. P. z nieznanych przyczyn zdewastowała płot graniczny a potem wystąpiła o warunki rozbudowy domu. W stosownej decyzji ustalającej warunki rozbudowy jaką J. P. otrzymała od Prezydenta Miasta [....] wyraźnie zaznaczono, że granica między działkami przebiega po ścianie budynku J. P. Jednak tego faktu oraz ustalonej umową granicy J. P. nie uszanowała i wykonywała prace remontowe wchodząc na teren sąsiedniej działki. W momencie kiedy ww. została poproszona przez K. M. o naprawienie szkody, wszczęła postępowanie rozgraniczeniowe.

Podała, że podczas rozpraw rozgraniczeniowych nikt nie brał pod uwagę ostatniego spokojnego stanu posiadania na który wielokrotnie powoływała się K. M. Nie doszło również do zawarcia ugody, bowiem geodeci nigdy nie przedstawili dokumentów, na podstawie których miało odbyć się rozgraniczenie. K. M. znając pierwotną granicę działki, jaką stanowiła ściana domu sąsiada nie mogła zrozumieć dlaczego geodeta i na jakiej podstawie odszedł od granicy ściany domu sąsiada na 45 cm, a więc na odległość na jakiej J. P. już wcześniej położyła kostkę brukową i w tym celu rozwaliła płot, nie czekając na żadne ustalenia i nie zgadzała się także na żadne ugody.

W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. Zm.; dalej: " p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Decyzja ta zapadła w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości.

Tryb postępowania w tego rodzaju sprawach uregulowany został w rozdziale 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1752; dalej: "p.g.ik.") oraz w rozporządzeniu Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45, poz. 453; dalej: "rozporządzenie w sprawie rozgraniczenia" ), a także uzupełniająco w kodeksie cywilnym.

Zamieszczone tam przepisy stanowią, że rozgraniczenie przeprowadzają wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) z urzędu lub na wniosek strony, natomiast czynności ustalania przebiegu granic wykonuje upoważniony geodeta.

Rozstrzygnięcie sporu o przebieg granicy między nieruchomościami nie zależy od swobodnego uznania właścicieli. Dokonywane we właściwym postępowaniu, ma na celu jednoznaczne ustalenie granicy w sposób wiążący dla właścicieli.

Rozgraniczenie nieruchomości zmierza w istocie do ustalenia przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów.

W pierwszej kolejności dokonywane jest w postępowaniu administracyjnym. Jeżeli sąsiedzi nie dojdą do porozumienia (nie zawrą ugody), albo nie zaakceptują stosownej decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu, spór o granicę przenosi się przed sąd cywilny.

Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (art. 31 ust. 2 p.g.ik.). Jeżeli jest brak tych danych lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (art. 31 ust. 3 p.g.ik.). W takiej sytuacji może dojść do zawarcia przez strony ugody o ustaleniu przebiegu granicy, mającej moc ugody sądowej, stosownie do art. 31 ust. 4 tej ustawy, i w takim wypadku postępowanie administracyjne podlega umorzeniu na mocy art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe. Jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a przebieg granicy został ustalony na podstawie zebranych dowodów (art. 31 ust. 2 p.g.ik.) lub zgodnego oświadczenia stron (art. 31 ust. 3 p.g.ik.), wójt (burmistrz, prezydent miasta) na podstawie art. 33 ust. 1 p.g.ik. wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości i wówczas, stosownie do art. 33 ust. 3 p.g.ik., strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji przekazania sprawy sądowi. Jeżeli natomiast nie dojdzie do zawarcia ugody i nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu, wójt (burmistrz, prezydent miasta) w trybie art. 34 ust. 2 p.g.ik. wydaje decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpoznania sądowi.

W trakcie ustalania przebiegu granic na gruncie geodeta, po sprawdzeniu stawiennictwa stron i ewentualnych pełnomocników, przeprowadza wywiad terenowy, w toku którego odszukuje znaki graniczne, a także określa położenie przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych oraz punktów granicznych, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich położenia.

Za podstawę ustalenia przebiegu granic nieruchomości geodeta zobowiązany jest przyjąć dokumenty stwierdzające stan prawny nieruchomości (odpisy z ksiąg wieczystych lub odpisy dokumentów znajdujących się w zbiorze dokumentów, wypisy aktów notarialnych, prawomocne orzeczenia sądu i ugody sądowe, oraz ostateczne decyzje administracyjne) i dokumenty określające położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości (np. szkice graniczne, wcześniejsze protokoły graniczne i akty ugody, szkice wyznaczenia granic działek wydzielonych w wyniku scalenia, wymiany gruntów lub w wyniku podziału nieruchomości, a także mapy i plany obejmujące granice albo inne elementy pozwalające na odtworzenie lub analizę przebiegu granic).

Jeżeli geodeta ustali przebieg granicy na podstawie zebranych dowodów, to następnie wskazuje jej przebieg właścicielom, stabilizuje punkty graniczne, sporządza protokół graniczny i wykonuje pomiar granicy oraz trwałych elementów zagospodarowania terenu mających znaczenie dla określenia jej przebiegu. Przy czym, punkty graniczne utrwala się znakami naziemnymi (wykonywanymi z betonu, kamienia naturalnego lub innego trwałego materiału) i równocześnie znakami podziemnymi (np. z rurek drenarskich, płytek betonowych lub innych trwałych przedmiotów).

W przypadku gdy dotychczasowe czynności zmierzające do ustalenia przebiegu granicy nie są jednak wystarczające, bądź zgromadzone dane pozostają w sprzeczności ze sobą, geodeta ustala przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia właścicieli lub na podstawie oświadczenia jednego z nich, gdy drugi właściciel nie składa w toku postępowania oświadczenia, ale i przy tym nie kwestionuje przebiegu granicy.

Jeżeli właściciele nieruchomości pozostają w sporze co do przebiegu granicy, geodeta nakłania ich do zawarcia ugody, mającej moc ugody sądowej (tzn. że ugoda podlega egzekucji sądowej i może być kwestionowana tylko przed sądem cywilnym). Podczas negocjacji między właścicielami, geodeta przedstawia wszystkie dowody i argumenty za proponowanym przebiegiem granicy, a także informuje, że w razie braku ugody i dalszego pozostawania w sporze, do rozstrzygnięcia sprawy rozgraniczenia właściwy będzie już tylko sąd cywilny.

Z regulacji tych wynika jednoznacznie, że w przypadku istniejącego sporu granicznego, który jest w istocie sporem o zasięg własności, czy to wynikającego z braku zawarcia ugody czy też z niezadowolenia strony z treści decyzji o rozgraniczeniu - następuje przekazanie sprawy rozgraniczenia sądowi powszechnemu. Różnica polega na tym, że w pierwszym z wymienionych przypadków, dotyczącym także niniejszej sprawy, przekazanie to następuje z urzędu, w drugim natomiast jest to prawo strony, które wiąże się jednak z określonymi obowiązkami i jest obwarowane 14-dniowym terminem.

Zawsze jednak jest to zgodne z ogólnym założeniem prawodawcy, że co do zasady rozstrzyganie wszelkich sporów o własność należy do kompetencji sądów powszechnych.

Jak wynika z akt, postępowanie w niniejszej sprawie zainicjował wniosek J. P., właścicielki działki nr [...]. Jak wynika z pisma Starosty [....] z 2 sierpnia 2021 r. przed tym Organem toczyło się postępowanie aktualizujące w zakresie przebiegu granicy działki nr [...]. Z dokumentacji wynika, że poszczególne odcinki granicy zostały ustalone na podstawie dokumentacji z założenia ewidencji. Dane nie zostały wprowadzone w związku ze stwierdzeniem sporu granicznego z współwłaścicielkami działki sąsiedniej nr [...] - Skarżącymi.

W toku postępowania rozgraniczeniowego, po uprzednim prawidłowym wezwaniu stron postępowania, przeprowadzono oględziny, z których sporządzono protokół graniczny z 11 lipca 2022 r., z którego wynikało, ze obecne strony wyraziły zgodę na ustalony przebieg granicy. Wobec cofnięcia złożonego oświadczenia o wyrażeniu zgody na przebieg granicy przez K. M. działającą jako pełnomocnik M. M., przeprowadzono ponowne oględziny, których przebieg utrwalono w protokole granicznym z 13 kwietnia 2023 r., z którego wynika, że nie osiągnięto kompromisu.

Słuszne jest stanowisko Organów, że w sprawie brak było podstaw do ustalenia przebiegu granicy. Mapa z założenia ewidencji różniła się bowiem od mapy z przeprowadzenia modernizacji ewidencji gruntów, a między stronami ewidentnie istniał spór co do prawidłowego jej przebiegu. Zlikwidowane ogrodzenie i próba ustalenia prawnego przebiegu granicy przez właścicielkę działki nr [...] przeczy twierdzeniom Skarżących o spokojnym stanie posiadania, istniejącym od lat 70-tych.

Wbrew twierdzeniom Skarżących, podstawy do ustalenia przebiegu granicy nie mogła stanowić zawarta 18 października 1996 r. umowa w sprawie ustalenia granicy pomiędzy posesjami [...] i [....] .

Umowne ustalenie przebiegu granicy, nie zatwierdzone ugodą sądową nie zostało wymienione wśród dokumentów o jakich mowa w § 3 – 7 rozporządzenia w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, stanowiących podstawę do ustalania przebiegu granicy. W związku z powyższym nie ma znaczenia prawnego dla ustalenia przebiegu granicy, zwłaszcza w sytuacji gdy nie potwierdza stanu spokojnego posiadania, a pomiędzy stronami istnieje spór graniczny.

W świetle przedstawionych okoliczności istnienie sporu granicznego nie budzi wątpliwości. Strony nie doszły do porozumienia. W zasobie geodezyjnym i kartograficznym brak jest dokumentów, na podstawie których można by jednoznacznie wskazać granicę pomiędzy działkami będącymi przedmiotem postępowania, a strony takich dokumentów nie przedstawiły. Taki stan rzeczy uprawnia do zastosowania art. 34 ust. 2 p.g.ik. i umorzenia postępowania z jednoczesnym przekazaniem sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Z wszystkich tych przyczyn, uznając, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargi oddalił.