Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1054/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 4, 13l ust. 1 pkt 2, art. 13ha ust. 1 ust. 6
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. spraw ze skarg J. R. na decyzje Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2013 r.: 1. nr [...] 2. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2012 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. w pozostałym zakresie skargę oddala; 4. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego J. R. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Transportu Drogowego (zwany dalej "GITD") dwoma decyzjami z dnia [...] lutego 2013 r. utrzymał w mocy swoje dwie decyzje z dnia [...] grudnia 2012r., którymi, na podstawie art. 13k ust. 4 i art. 131 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007r. Nr 19, poz. 115 ze zm., zwanej dalej "u.d.p.") oraz na podstawie art. 104 w związku z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej "K.p.a."), nałożono na J. A. R. (zwanego dalej "Skarżącym") kary pieniężne w wysokości 3.000zł i w wysokości 3.000zł za przejazdy po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011r., Nr 80, poz. 433, zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie stawek"), bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. W powyższych decyzjach przedstawiono następujący stan faktyczny.

W dniu [...] grudnia 2012r., na autostradzie A4, będącej drogą krajową, która została wyszczególniona w załączniku nr 1 pkt 3 lit. a do rozporządzenia w sprawie stawek, inspektor transportu drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów, tj. samochód ciężarowy marki F. o nr rejestracyjnym [...] wraz przyczepą marki R. o nr rejestracyjnym [...]. Zespołem pojazdów kierował Skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5t. Przed zatrzymaniem do kontroli drogowej dokonano skanowania przy pomocy skanera DSRC, zainstalowanego w pojeździe służbowym mobilnej jednostki kontrolnej. W wyniku skanowania stwierdzono brak urządzenia służącego do poboru opłat elektronicznych (jednostki pokładowej viaBox). Po dokonaniu sprawdzenia w systemie centralnym ustalono, że na kontrolowany zespół pojazdów nie zostało zarejestrowane żadne urządzenie viaBox. Również Skarżący nie przedstawił stosownej umowy, ani odpowiedniego urządzenia.

GITD stwierdził, że Skarżący w dniu [...] grudnia 2012r. o godzinie 06:02:27 i o godzinie 06:45:05 poruszał się po autostradzie A4, na odcinku Z. (granica państwowa) - węzeł B. W. bez urządzenia viaBox, zaś za przejazdy na kontrolowanych odcinkach drogi krajowej nie uiszczono opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. W ocenie GITD konsekwencją powyższego była konieczność nałożenia kary pieniężnej na Skarżącego - stosownie do art. 13 k ust. 1 pkt 1 u.d.p. Natomiast Skarżący wyjaśniał, że nie był świadomy istnienia obowiązku posiadania urządzenia viaBox w pojeździe. Nie będąc zawodowym kierowcą nie zdawał sobie sprawy z konsekwencji przejazdu bez takiego urządzenia. Również podczas wypożyczania przyczepy nie został poinformowany o takim obowiązku.

W konsekwencji GITD, działając jako organ I instancji, dwoma decyzjami z dnia [...] grudnia 2012r. nałożył na Skarżącego kary pieniężne w wysokości 3.000zł i w wysokości 3.000zł.

Skarżący we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł ponownie, że nie był świadomy istnienia obowiązku uiszczania opłaty elektronicznej, posiadania w związku z tym stosownej umowy oraz urządzenia viaBox. Skarżący podkreślił, że nie zajmuje się zawodowo transportem, zaś podczas wypożyczania przyczepy nie został poinformowany o konieczności uiszczenia opłaty elektronicznej za korzystanie z płatnych odcinków dróg krajowych. Skarżący stwierdził, że dokonał płatności przy wjeździe na autostradę, co spowodowało jego przekonanie, że uiszczona opłata jest opłatą wystarczającą. Wskazał także na swoją trudną sytuację materialną.

GITD dwoma decyzjami z dnia [...] lutego 2013r. utrzymał w mocy dwie decyzje z dnia [...] grudnia 2012r.

Organ odwoławczy wskazał, że z dniem 1 lipca 2011r. zastąpiono system "winietowy" elektronicznym systemem poboru opłat. Obowiązek ponoszenia opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków użytkowniku pojazdu samochodowego. Za pojazdy samochodowe, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm., zwanej dalej "Prawem o ruchu drogowym"), uważa się zaś także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Stosownie natomiast do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty, wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000zł.

W ocenie GITD z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało, że kontrolowany zespół pojazdów poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu w sprawie stawek i za przejazdy te nie zostały uiszczone opłaty, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Strona postępowania administracyjnego została przy tym ustalona prawidłowo – była nią osoba, która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym.

Zdaniem organu odwoławczego podnoszone przez Skarżącego okoliczności nie mogły stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. W ocenie GITD przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona nie były zatem okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy.

GITD podniósł przy tym, że kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów u.d.p. są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń, zaś stopień ewentualnego zawinienia nie jest przesłanką odpowiedzialności administracyjnej. Kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem obiektywnego zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Organ, rozstrzygając sprawę, nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tych przepisach stan faktyczny.

Według organu odwoławczego obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia, tzw. viaBOX. Brak zainstalowania w pojeździe ww. urządzenia, w toku wykonywania przejazdu po drogach wskazanych w załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia w sprawie stawek skutkuje tym, iż opłata elektroniczna nie zostaje uiszczona, zaś organ administracji publicznej obowiązany jest do wymierzenia kierującemu pojazdem samochodowym kary administracyjnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. Zatem Skarżący, nie posiadając urządzenia viaBOX, nie powinien poruszać się po odcinkach dróg krajowych, o których mowa w rozporządzeniu w sprawie stawek.

GITD stwierdził ponadto, odnosząc się do oświadczenia Skarżącego o uiszczeniu opłaty za przejazd autostradą, że uiszczenie opłat za przejazd po płatnych odcinkach autostrad na podstawie ustawy z dnia z dnia 27 października 1994r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2004r., Nr 256, poz. 2571 ze zm.) nie czyniło zadość obowiązkowi uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych (opłaty elektronicznej) wskazanej w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p., która może być uiszczona wyłącznie za pomocą urządzenia przeznaczonego do jej poboru.

W konkluzji zdaniem GITD, skoro Skarżący, wykonując przejazd był obowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. i powyższego obowiązku nie dopełnił, organ I instancji słusznie i zgodnie z prawem nałożył na niego kary pieniężne w wysokości 3.000zł i 3.000zł.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności obu decyzji z dnia [...] lutego 2013r., jako decyzji tożsamych ze sobą.

W ocenie Skarżącego został on dwukrotnie ukarany za jeden przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej po płatnym odcinku autostrady A4 Z. (granica państwowa) - węzeł B. W., zaś zaskarżone decyzje mają tożsamą ze sobą treść. Skarżący podniósł, że nie wiedział o obowiązku uiszczania opłat elektronicznych, a organ nałożył na niego karę pieniężną zamiast go pouczyć o tym obowiązku.

Według Skarżącego pierwsze nieumyślne nieuiszczenie opłaty za przejazd po płatnym odcinku autostrady A4 automatycznie spowodowało nieuiszczenie opłaty za przejazd kolejnymi płatnymi odcinkami autostrady A4, co w konsekwencji doprowadziło do nałożenia na niego kar pieniężnych.

Skarżący wskazał ponadto, że w czasie zarejestrowania incydentów polegających na nieuiszczeniu wymaganej opłaty elektronicznej dokonywał przewozu samochodu dostosowanego do przewozu osób niepełnosprawnych, który to pojazd ma służyć organizacji pozarządowej celem transportu osób niepełnosprawnych.

Skarżący zarzucił także, iż w postępowaniu odwoławczym nie miał możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów, co naruszało art. 10 § 1 K.p.a.

W odpowiedziach na skargi GITD wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po połączeniu spraw o sygn. VI SA/Wa 1054/13 i VI SA/Wa 1055/13 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego ich rozpoznania pod sygn. VI SA/Wa 1054/13 Sąd w składzie orzekającym uznał, iż skarga na decyzję nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu nr [...] (przejazd o godz. 6.45:05 autostradą A4 – na odcinku Z. – węzeł B. W.) była uzasadniona, natomiast decyzja nr [...] (przejazd o godz. 6.02:27 tym samym odcinkiem tej drogi) odpowiadała prawu.

Jak nadmieniono wcześniej, kontrolę przejazdu wykonywanego przez J. R. po autostradzie A4, na odcinku węzeł K. – węzeł M. rozpoczęto w systemie kontroli mobilnej. W kontroli tej ustalono, że Skarżący o godz. 8.30 na wymienionym odcinku autostrady, poruszał się bez uiszczenia wymaganej opłaty, gdyż nie posiadał podpisanej umowy z operatorem Systemu Viatoll, co umożliwiałoby pobór opłaty. Ustalono także, iż tego samego dnia wcześniej, gdyż o godz. 6.02:27 oraz o godz. 6.45:05, na odcinku Z. – węzeł B. W. tej samej drogi (autostrady A4), również wykonywał przejazd bez uiszczenia opłaty.

Stosownie zatem do przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 u.p.d. Skarżący był obowiązany wnieść opłatę za skorzystanie z wymienionej drogi, gdyż poruszał się po niej zespołem pojazdów przekraczających DMC 3,5t, a wymieniona droga była drogą płatną, zgodnie z wymienionym rozporządzeniem w sprawie dróg krajowych, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. W myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p. opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Brak wniesienia wymaganej opłaty za przejazd o godz. 6.02:27 skutkował nałożeniem kary pieniężnej, zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. (za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł) i taka kara pieniężna została za to naruszenie prawidłowo orzeczona.

W ocenie Sądu, należy w konsekwencji uznać, iż organy Inspekcji Transportu Drogowego wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 K.p.a). Nadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w spornej decyzji, GITD uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa zawartą w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. W związku z tym Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez ten organ wskazanych powyżej przepisów k.p.a., ale również art. 10 K.p.a. przywołanego w skardze.

Sąd nie dopatrzył się również istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez ten organ.

Inaczej natomiast należy postrzegać decyzję o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd w tym samym dniu, na tej samej drodze płatnej i na tym samym jej odcinku o godz. 6.45:05. Zacytowany przepis art. 13ha ust. 1 u.d.p. wprost wskazuje, że opłata elektroniczna jest pobierana "za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach". Na mocy ust. 6 art. 13ha u.d.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie dróg krajowych, w którego załączniku nr 1 pkt 3) jednoznacznie określiła odcinki autostrady A4, za przejazd którymi, zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia i art. 13ha ust. 1 u.d.p., pobierana jest opłata elektroniczna. Stosownie do pkt 3 lit. a) załącznika nr 1 do rozporządzenia i § 2 pkt 1 rozporządzenia opłatę elektroniczną pobiera się na wskazanym odcinku autostrady A4 – Z. (granica państwowa) – węzeł B. W., przez co należy rozumieć, że opłata ta, zgodnie z art. 13ha ust. 1 u.d.p., jest pobierana za przejazd tym odcinkiem drogi, a więc za przejazd całym odcinkiem tej drogi, przy czym przez określenie opłata za przejazd danym odcinkiem należy rozumieć opłatę naliczoną przez wszystkie bramownice opłatę tę naliczające na tym odcinku. Będzie to zatem jedna opłata za konkretny odcinek drogi. Zdaniem składu orzekającego Sądu w niniejszej sprawie uprawnione staje się w związku z tym stwierdzenie, iż w świetle powołanych przepisów, skoro za przejazd konkretnym odcinkiem drogi jest naliczana jedna opłata elektroniczna, to za brak wniesienia tej opłaty za przejazd tym samym konkretnym odcinkiem drogi w tym samym dniu, może zostać naliczona tylko jedna kara pieniężna w podanej przez przepis art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

W tych warunkach Skarżący mógł zostać ukarany za przejazd wykonany dnia [...] grudnia 2012 r. o godz. 6.02:27 na odcinku autostrady A4, Z. (granica państwowa) – węzeł B.W. Natomiast ukaranie go niejako dodatkowo za kontynuowanie przejazdu tego samego dnia tym samym odcinkiem drogi, tak jak gdyby faktycznie o godz. 6.45:05 wykonał następny przejazd, naruszało wskazane przepisy, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

Tak więc w niniejszej sprawie organy Inspekcji Transportu Drogowego dopuściły się naruszenia prawa materialnego tj. art. 13k ust. 1 u.d.p. nakładając na Skarżącego po raz drugi karę pieniężną za przejazd po tej samej drodze krajowej. Sąd podkreśla, że za przejazd po płatnym odcinku drogi krajowej bez uiszczenia opłaty można nałożyć tylko jedną karę.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga na decyzję z dnia 7 lutego 2013 r. o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd o godz. 6.02:27 została oddalona, natomiast na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 152 p.p.s.a. decyzja z dnia [...] lutego 2013 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] grudnia 2012 r. o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd o godz. 6.45:05 zostały uchylone z orzeczeniem o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.