Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1147/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1 i 2 art. 145 par. 1 pkt 1 lit c art. 174 pkt 1 art. 184 art. 204 pkt 1 art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 6 marca 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Renata Detka (spr.) Protokolant: starszy inspektor sądowy Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2020 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w B.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 588/17 w sprawie ze skargi [...] S.A z siedzibą w B.D na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od [...] S.A z siedzibą w B.D na rzecz Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 588/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą

w B. D. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu (DPWIS) z dnia [...] lipca 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

Kontrolowana przez Sąd pierwszej instancji decyzja zapadła w następstwie rozpatrzenia odwołania [...] S.A. w B. D. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wołowie z dnia [...] kwietnia 2017 r. stwierdzającej u K. K. chorobę zawodową - zatrucie ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne (poz. 1 wykazu chorób zawodowych).

Decyzją z [...] grudnia 2017 r. DPWIS we Wrocławiu uchylił decyzję organu

I instancji w całości i orzekł w ten sposób, że:

1. stwierdził u K.K. chorobę zawodową - zatrucie ostre rtęcią i jego następstwa (poz. 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych

w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych),

2. umorzył postępowanie I instancji w tej części, w jakiej odnosi się ono do stron:

- [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W.

- [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B.P.

W złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze kasacyjnej [..] S.A. z siedzibą w B.D. zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a., w zw. z art. 139 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. w zw.

z art. 140 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi pomimo naruszenia przez organ II instancji wskazanych przepisów;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a, art. 8 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 140 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi pomimo naruszenia przez organ II instancji wskazanych przepisów;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię tj. art. 2351 k.p. w zw. z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, co skutkowało oddaleniem skargi.

Podnosząc tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podniesiono, że "zmiana" rozpoznanej choroby zawodowej stanowi naruszenie zakazu reformationis in peius. Obiektywnie dochodzi bowiem do pogorszenia sytuacji prawnej podmiotu wnoszącego odwołanie. Nie sposób zgodzić się z poglądem Sądu pierwszej instancji, że organ II instancji nie dokonał takiej zmiany, a jedynie "doprecyzował" jednostkę chorobową.

Skarżący kasacyjnie wskazał, że zgodnie z poz. 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, chorobą zawodową są zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne. Mamy zatem do czynienia z różnymi chorobami, chociaż wymienionymi w jednej pozycji. Organ II instancji orzekł jedną z dwóch (wykluczających się) chorób zawodowych, podczas gdy decyzja I instancji w istocie prowadziła do niestwierdzenia choroby zawodowej (rozpoznanie "wykluczających się" chorób zawodowych oznacza, że żadna choroba nie została rozpoznana). Tym samym organ II instancji stwierdził chorobę zawodową "nieorzeczoną" przez organ I instancji, naruszając art. 139 k.p.a.

Uzasadniając pozostałe zarzuty skarżący kasacyjnie podkreślił, że w sprawie kluczową była odpowiedź na pytanie, czy u K.K. mogło dojść do ostrego zatrucia rtęcią w przypadku, w którym w zakładzie pracy brak jest przekroczenia NDS. Organ II instancji pominął (przy ocenie zupełności

i wiarygodności opinii) fakt nie ustosunkowania się przez Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (DWOMP) we Wrocławiu do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą w piśmie z dnia [...] marca 2017 r., a w szczególności nie odpowiedział na pytanie, czy wobec nie wystąpienia w spółce w okresie pracy uczestnika awaryjnego wycieku rtęci i nie przekroczenia NDS istnieją przesłanki dla stwierdzenia z wysokim prawdopodobieństwem związku pomiędzy warunkami pracy w spółce, a schorzeniem w postaci ostrego zatrucia rtęcią. W piśmie z dnia [...] marca 2017 r., DWOMP stwierdził jedynie, że "w dokumentacji mamy dwie sprzeczne informacje - strona postępowania twierdzi, że nie doszło do awaryjnego wycieku rtęci i nie został przekroczony NDS, natomiast pacjent podaje, że w zakładzie doszło do awaryjnego wycieku rtęci". Skoro z orzeczenia lekarskiego nie wynika wprost, czy kwestia ta jest bez znaczenia dla stwierdzonej zawodowej etiologii schorzenia, to warunkiem sine qua non prawidłowego postępowania było wyjaśnienie tej kwestii.

Skarżący kasacyjnie podniósł, że nie budzi wątpliwości, że przesłanką stwierdzenia choroby zawodowej jest ocena odnosząca się do stężeń danej substancji chemicznej. Bez zbadania czy dane stężenie może doprowadzić do powstania choroby zawodowej nie jest możliwe ustalenie związku pomiędzy warunkami pracy a schorzeniem. Oczywistym jest przy tym, że brak przekroczenia NDS nie stoi na przeszkodzie ustaleniu choroby zawodowej, jeżeli pomimo ich nieprzekroczenia dana jednostka chorobowa może powstać.

Ostre zatrucia rtęcią, zgodnie z wiedzą medyczną, występują przy stężeniach w powietrzu 1-3 mg/m3. Stężenia takie są niespotykane w środowisku pracy, stąd prawdopodobieństwo ostrego zatrucia jest minimalne (por. "Ocena ekspozycji na pary rtęci metalicznej ze szczególnym uwzględnieniem metod monitoringu biologicznego" - na którą powołuje się Sąd w uzasadnieniu wyroku). W okresie wykonywania pracy przez uczestnika nie doszło do żadnego awaryjnego wycieku rtęci. Nie sposób zatem przyjąć, że bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem rozpoznane schorzenie zostało spowodowane działaniem szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy (art. 2351 k.p.).

Skarżący kasacyjnie podkreślił, że nie neguje możliwości wystąpienia choroby zawodowej w przypadku braku przekroczenia NDS. Taka sytuacja może mieć miejsce w odniesieniu do przewlekłego zatrucia rtęcią. Do ostrego zatrucia rtęcią może jednak dojść tylko w sytuacjach wyjątkowych. Innymi słowy nie jest możliwe wystąpienie ostrego zatrucia rtęcią, jeżeli warunki pracy są bezpieczne (czyli nie dochodzi do przekroczenia NDS).

W ocenie autora skargi kasacyjnej, przyjęta przez organ II instancji i Sąd wykładnia art. 2351 k.p. zw. z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, która abstrahuje od oceny warunków pracy, jest zatem nieprawidłowa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., skutkujące nieważnością postępowania sądowego, kontrola zaskarżonego wyroku mogła być dokonana tylko w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 139 k.p.a., art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. oraz art. 140 k.p.a., polegający na oddaleniu przez Sąd pierwszej instancji skargi pomimo, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem zakazu reformationis in peius, ustanowionego w art. 139 k.p.a.

Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zakaz z art. 139 k.p.a. oznacza, że organ odwoławczy nie może pogarszać – określonej decyzją organu pierwszej instancji – sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia (por. Wróbel Andrzej. Art. 139.

w: Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego. System Informacji Prawnej LEX, 2019).

Nie można podzielić stanowiska, że w stanie sprawy doszło do naruszenia art. 139 k.p.a., o czym – zdaniem autora skargi kasacyjnej - ma przekonywać argumentacja, wedle której organ II instancji stwierdził u K.K. inną chorobę zawodową, aniżeli ta, co do której orzekał Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W.. Na potwierdzenie słuszności takiego wniosku kasator przywołuje treść sentencji decyzji z 24 kwietnia 2017 r., w której organ I instancji przytoczył dosłowne i pełne oznaczenie choroby zawodowej, zgodnie z poz. 1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz.U.

z 2013 r. poz. 1367), zwanego dalej "rozporządzeniem", tj. zatrucie ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne. Taki opis choroby zawodowej zawarty w sentencji decyzji organu I instancji był niewątpliwie nieprawidłowy, gdyż oczywistym jest - co słusznie zauważa skarżący kasacyjnie - że za chorobę zawodową może być uznane albo ostre zatrucie wywołane przez konkretną substancję chemiczną (w tym przypadku rtęć) albo przewlekłe zatrucie wywołane tą substancją oraz następstwa ostrego bądź przewlekłego zatrucia, jeśli zostały zdiagnozowane przez lekarza właściwego do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych i spełniającego warunki określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia. Podkreślić jednocześnie należy, że w uzasadnieniu decyzji z [...] kwietnia 2017 r. organ I instancji wskazał dowody, w oparciu o które rozstrzygnął sprawę tj. orzeczenie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Wrocławiu nr 100/2015 z 14 grudnia 2016 r. wraz z pismami uzupełniającymi to orzeczenie

(z 8 lutego 2017 r. i z 28 marca 2017 r.) oraz opinię Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, z których wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że

u K.K. rozpoznano chorobę zawodową pod postacią przebytego ostrego zatrucia rtęcią i jego następstw. W orzeczeniu DWOMP we Wrocławiu nr [...] zgłoszona została tak opisana jednostka chorobowa, na co zresztą powołał się organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z [...] kwietnia 2017 r.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a. integralnymi częściami składowymi decyzji administracyjnej są zarówno rozstrzygnięcie zawarte w sentencji, jak

i uzasadnienie decyzji. Oba te elementy łącznie decydują zatem o tym, jak należy rozumieć treść decyzji. Skoro z uzasadnienia decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wołowie wynika wyraźnie, że organ nie zakwestionował

w żaden sposób orzeczenia lekarskiego DWOMP we Wrocławiu, wręcz przeciwnie - rozstrzygając sprawę powołał się na to orzeczenie oraz na wypływające z niego wnioski i przytoczył rozpoznanie konkretnej jednostki chorobowej, to sama treść sentencji decyzji, w której zacytowano pełne brzmienie poz. 1 wykazu chorób zawodowych, nie może przesądzać o przyjęciu, że organ I instancji nie stwierdził jakiejkolwiek choroby zawodowej, jak próbuje to wykazać skarżący kasacyjnie.

W konsekwencji nie ma również podstaw do zaakceptowania poglądu, że w decyzji objętej skargą organ odwoławczy "zmienił" chorobę zawodową, będącą przedmiotem sprawy i stwierdził chorobę zawodową, o której nie orzekał organ I instancji. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, z którego wynikało, że jednostki orzecznicze rozpoznały u K.K. ostre zatrucie rtęcią

i jego następstwa. W tej sytuacji słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, że organ odwoławczy orzekając w sprawie merytorycznie, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a., miał obowiązek doprecyzować, jaka konkretnie choroba zawodowa wymieniona pod poz. 1 wykazu, została stwierdzona w toku postępowania. Raz jeszcze należy podkreślić, że określona w zaskarżonej decyzji jednostka chorobowa zdiagnozowana

u K.K.a wynika w sposób jednoznaczny z orzeczeń lekarskich, na podstawie których rozstrzygnął sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W., co w świetle przedstawionych wyżej okoliczności oznacza, że organ nie naruszył zakazu reformationis in peius, jak zarzuca autor skargi kasacyjnej.

Nie mogły także zostać uwzględnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania opisane w pkt II ppkt 1 lit. b) oraz zarzuty naruszenia prawa materialnego z pkt II ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej. Argumentacja w nich zawarta sprowadza się do twierdzenia, że skoro w toku postępowania nie wykazano, aby

w trakcie zatrudnienia K.K. w skarżącej spółce doszło do przekroczenia dopuszczalnego stężenia rtęci (NDS), to nie było podstaw do stwierdzenia u niego ostrego zatrucia tą substancją chemiczną. W skardze kasacyjnej zarzucono również, że DWOMP we Wrocławiu nie odniósł się do tej okoliczności i nie wyjaśnił, jakie znaczenie dla rozpoznania choroby zawodowej ma brak wykazania awaryjnego wycieku rtęci w okresie zatrudnienia K.K. w spółce i przekroczenia NDS, czego nie dostrzegł ani organ odwoławczy ani Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wyrażonego w skardze kasacyjnej poglądu, że istotne w sprawie okoliczności nie zostały wyjaśnione oraz, że nie dokonano należytej oceny faktu niewykazania podwyższonego stężenia NDS dla rtęci w trakcie zatrudnienia K.K. w skarżącej spółce.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, K.K. pracował w spółce [...] jako aparatowy produkcji na wydziale produkcji chloru w narażeniu na takie czynniki szkodliwe jak rtęć i jego związki. Do obowiązków aparatowego należało między innymi wybieranie rtęci z kanałów zalanych wodą ze specjalnych łapaczek również zalanych wodą przy pomocy specjalnej metalowej nabierki i przelewanie jej do pojemnika. W czasie tych czynności pracownik miał kontakt z chlorem, rtęcią i jej związkami, ługiem sodowym, kwasem solnym i hałasem. Jak wynika z karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej na użytek niniejszego postępowania, czynność zmywania piwnicy trwała około godziny, a czynność wybierania rtęci z kanałów i łapaczki - około 15 do 20 minut wykonywanych zmiennie przez pracowników hali elektrolizerów na każdej zmianie roboczej.

Ustaleń dotyczących warunków pracy K.K., wynikających z karty oceny narażenia zawodowego, skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje. Wynika z nich natomiast, że uczestnik pracował w narażeniu na szkodliwą substancję chemiczną, jaką jest rtęć i jej związki, przy czym wykonywane pomiary stężenia NDS potwierdzały bezpieczne warunki pracy i nie przekraczały dopuszczalnych stężeń. Okoliczności te znane były Dolnośląskiemu Wojewódzkiemu Ośrodkowi Medycyny Pracy we Wrocławiu, co wynika wprost z treści orzeczenia lekarskiego nr [...]. Mimo tego, jak podkreślono w orzeczeniu, przyjęto zawodową etiologię schorzenia uwzględniając potwierdzone narażenie na rtęć

w środowisku pracy badanego, udokumentowane objawy kliniczne charakterystyczne dla toksycznego działania rtęci oraz potwierdzony wysoki poziom rtęci w materiale biologicznym. Takie samo rozpoznanie tj. przebyte ostre zatrucie rtęcią wynika

z karty informacyjnej leczenia klinicznego Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, gdzie K.K. był hospitalizowany celem badań konsultacyjnych na wniosek DWOMP we Wrocławiu. IMP w Łodzi wnioskował

o przyjęcie zawodowej etiologii schorzenia bez względu na brak udokumentowanych przekroczeń wartości NDS dla rtęci na stanowisku pracy badanego.

Orzeczenie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Wrocławiu było kwestionowane przez [...]S.A. w B. D. w toku postępowania administracyjnego, wskutek czego orzekająca w sprawie jednostka medyczna dwukrotnie dodatkowo wypowiadała się w zakresie zastrzeżeń składanych przez skarżącą spółkę. W pismach z [...] lutego 2017 r. i z [...] marca 2017 r. podkreślono, że rozpoznanie ostrego zatrucia toksyczną substancją chemiczną zostało oparte na potwierdzonych klinicznie skutkach zdrowotnych odpowiadających zatruciu rtęcią przez kilka ośrodków, w których pacjent przebywał, w tym szpitalnych oraz niewątpliwej ekspozycji na rtęć w środowisku pracy. Z treści obu pism, a także

z orzeczenia nr [...] wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że jednostka orzecznicza miała pełną wiedzę o braku udokumentowanych przekroczeń NDS dla rtęci na stanowisku pracy K.K. i mimo to nie uznała, aby była to okoliczność wykluczająca możliwość rozpoznania u badanego choroby zawodowej w postaci ostrego zatrucia rtęcią. Zarówno DWOMP we Wrocławiu jak i IMP w Łodzi zwracały uwagę, że poza objawami klinicznymi i wysokim poziomem rtęci w moczu pacjenta, za zawodową etiologią choroby przemawiały potwierdzona ekspozycja na rtęć oraz zasada "przeważającego prawdopodobieństwa". Ponadto IMP w Łodzi podkreślił, że brak jest jakichkolwiek danych wskazujących na pozazawodowe narażenie K.K. na rtęć.

Nie mogły zatem odnieść zamierzonego skutku zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 80, art. 107 § 3 i art. 140 k.p.a., gdyż prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały przez organ wyjaśnione, w szczególności wyjaśniono, czy i jakie znaczenie dla rozpoznania zawodowego pochodzenia rozpoznanej u K.K. choroby ma okoliczność braku potwierdzonego przekroczenia stężeń NDS na jego stanowisku pracy.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (K.p.) w zw. z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, oparty o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

Zgodnie z treścią tego ostatniego przepisu, zarzut naruszenia prawa materialnego jako podstawa skargi kasacyjnej może mieć dwojaką formę: błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania. Wprawdzie autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię (czyli wadliwe rozumienie zawartych

w nich norm), jednak argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje na to, że omawiany zarzut opiera się zarówno na dokonaniu przez Sąd błędnej wykładni art. 235¹ K.p. w zw. z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, jak i - w konsekwencji - na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów w stanie faktycznym sprawy.

Art. 235¹ K.p. zawiera zasadę "przeważającego prawdopodobieństwa",

o której była mowa wyżej i na którą powoływały się jednostki orzecznicze tj. DWOMP we Wrocławiu oraz IMP w Łodzi, uzasadniając zawodowe pochodzenie choroby stwierdzonej u K.K.. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli

w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych narażeniem zawodowym.

Jak słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, istotą sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest ustalenie, czy dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy, a nie udowodnienie, że praca u konkretnego pracodawcy spowodowała chorobę zawodową. Z treści powołanego przepisu wynika, że dla rozpoznania danego schorzenia za chorobę zawodową wystarczy samo stwierdzenie wysokiego prawdopodobieństwa, że rozpoznana choroba, wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jest skutkiem oddziaływania na pracownika czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że chorobę spowodowały konkretne warunki pracy.

Z kolei zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego. Przepisu tego nie sposób wykładać pomijając normę zawartą w § 6 ust. 1, wedle której lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich

i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Ocena narażenia zawodowego, o jakiej mowa w § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, stanowi zatem jeden z kilku elementów, jakie lekarz orzecznik zobowiązany jest wziąć pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania. Orzeczenie to stanowi bowiem efekt końcowy procesu diagnostycznego i winno uwzględniać łącznie wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentację medyczną pracownika, dokumentację przebiegu jego zatrudnienia oraz ocenę narażenia zawodowego.

Taką też prawidłową wykładnię obu przepisów zaprezentował Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, zgodzić się należy z poglądem, że § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia nie wymaga dla rozpoznania choroby zawodowej wykazania, że w miejscu pracy wystąpiło przekroczenie stężenia toksycznej substancji chemicznej powyżej poziomu dopuszczalnego. Koniecznym jest natomiast stwierdzenie istnienia takiego czynnika w środowisku pracy. Tym samym, brak przekroczenia na danym stanowisku pracy wartości najwyższych dopuszczalnych natężeń lub stężeń nie wyklucza rozpoznania choroby zawodowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1518/15; dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżąca kasacyjnie nie negując możliwości wystąpienia choroby zawodowej w przypadku braku przekroczenia NDS dla rtęci twierdzi, że taka sytuacja może mieć miejsce jedynie w odniesieniu do przewlekłego zatrucia rtęcią, gdyż do zatrucia ostrego dochodzi w sytuacjach wyjątkowych. Zdaniem kasatora, stężenia rtęci

w powietrzu powodujące zatrucia ostre są na tyle wysokie i niespotykane

w środowisku pracy, że prawdopodobieństwo ich wystąpienia jest minimalne.

Przedstawiona wyżej argumentacja, niezależnie od tego, że nie można jej uznać za wykładnię art. 235¹ K.p. w zw. z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, nie uwzględnia okoliczności, że o powstaniu choroby zawodowej w konkretnym przypadku decydować może osobnicza wrażliwość na działanie narażenia i to bez względu na wielkość zmierzonych stężeń i natężeń substancji toksycznych

w środowisku pracy oraz stwierdzony fakt ich przekroczenia czy też nie. Ostatecznie o zawodowej etiologii choroby rozstrzyga każdorazowo uprawniony lekarz orzecznik. Jak powiedziano wyżej, ocena narażenia zawodowego, o jakiej mowa w § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, stanowi jeden z elementów wpływających na treść orzeczenia lekarskiego, podjętego w oparciu o dostępną wiedzę medyczną. Istotnym jest sam fakt narażenia na daną substancję toksyczną, czas ekspozycji, objawy kliniczne, wyniki badań diagnostycznych i dokumentacja medyczna. Wskazać jednocześnie należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy,

a chorobą (zob. wyroki NSA: z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06;

z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06 oraz powołany już wyżej wyrok

z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1518/15; dostępne j.w.).

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że obie wypowiadające się jednostki medyczne wskazywały na wysokie prawdopodobieństwo zawodowej etiologii choroby stwierdzonej u K.K., podkreślając bezsporną ekspozycję badanego pracownika na rtęć

i co istotne, brak okoliczności wskazujących na narażenie na tę substancję

w innym środowisku aniżeli pracownicze. W orzeczeniu lekarskim uwzględniono, że na stanowisku pracy nie zostały stwierdzone przekroczenia dopuszczalnych stężeń NDS dla rtęci i uznano, że jest to okoliczność, która nie ma znaczenia dla rozpoznania przebytego ostrego zatrucia rtęcią. Odmienny pogląd wyrażony

w skardze kasacyjnej stanowi jedynie polemikę z wnioskami orzeczenia DWOMP we Wrocławiu i jako taki nie może mieć przełożenia na ocenę zgodności

z prawem zaskarżonego wyroku.

W stanie faktycznym sprawy, przy jednoznacznej opinii lekarzy orzeczników, którzy ustosunkowali się do wątpliwości i zastrzeżeń zgłaszanych przez skarżącą spółkę, organ miał pełne podstawy, aby stwierdzić u K.K. chorobę zawodową przyjętą w orzeczeniu DWOMP we Wrocławiu. Tym samym, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji prawidłowo skargę oddalił, nie naruszając art. 235¹ K.p. w zw. z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia.

Z tych przyczyn skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.