Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 165/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi "A" na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 14 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 7 listopada 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego – M.S. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - Funduszu [...] z siedzibą w W. o nr: [...] oraz [...].

W celu wyegzekwowania należności organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego podejmował działania celem zastosowania środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych w dniach 29 kwietnia 2014 r. i 19 kwietnia 2017 r. Przedmiotowe zajęcia okazały się skuteczne, bank pismami z dnia 14 czerwca 2014 r., 19 kwietnia 2017 r. poinformował organ egzekucyjny, że prowadzi rachunki bankowe dla zobowiązanego, jednak na rachunkach bankowych brak jest środków niezbędnych do realizacji zajęć.

Organ egzekucyjny podjął również inne czynności egzekucyjne zmierzające do zaspokojenia wierzyciela, które okazały się bezskuteczne.

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego. Powodem wydania ww. rozstrzygnięcia było ustalenie, że zobowiązany zmienił miejsca zamieszkania, zatem organ egzekucyjny nie był właściwy miejscowo do prowadzenia egzekucji.

Jednocześnie zawiadomieniem z dnia 24 października 2017 r. (doręczonym wierzycielowi w dniu 26 października 2017 r.) Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował wierzyciela o obciążeniu go kosztami egzekucyjnymi w kwocie 52.097,07 zł.

Pismem z dnia 27 października 2017 r. Prezes Funduszu [...] z siedzibą w W., wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, na podstawie art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a.".

Postanowieniem z dnia [...] 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie wskazanych na wstępie tytułów wykonawczych w łącznej kwocie 52.097.07 zł.

W zażaleniu na to postanowienie, wierzyciel zakwestionował zasadność obciążenia go kosztami egzekucyjnymi w kwocie 33.459,65 zł, które powstały w wyniku zastosowania zajęć rachunków bankowych, z uwagi na brak istnienia wierzytelności na zajętych rachunkach bankowych.

Postanowieniem z dnia [...] 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ wyjaśnił, że z art. 64c § 4 u.p.e.a. wynika, że wierzyciel pokrywa niekiedy całe koszty postępowania egzekucyjnego. Taka sytuacja zachodzi wówczas, gdy koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego może nastąpić także, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych. Bowiem zobowiązany, który - co do zasady - odpowiada z tytułu kosztów egzekucyjnych określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponosić je może w trakcie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie podkreślono, że na podstawie art. 64c § 6 ww. ustawy koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tą należność, chyba, że przepisy ustawy stanowią inaczej.

W ocenie organu w związku z wydaniem przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego w oparciu o wskazane tytuły wykonawcze, na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. - ziściła się przesłanka do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi niewyegzekwowanymi od zobowiązanego w toku przedmiotowego postępowania - stosownie do dyspozycji art. 64c § 4 u.p.e.a.

W badanej sprawie naczelnik urzędu skarbowego po uwzględnieniu wymogów proceduralnych ustanowionych treścią art. 64c § 6a wydał zaskarżone postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 52.097,07 zł, przy czym treść przedmiotowego postanowienia wskazuje, iż na koszty te złożyły się: opłata manipulacyjna, opłaty za czynności egzekucyjne wykonane w sprawach o nr: [...] oraz [...], opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym oraz wydatek egzekucyjny.

Na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty (art. 64 § 7 ww. ustawy). Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego - stosownie do art. 64 § 10 cytowanej ustawy.

Ponadto na mocy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. za zajęcie innych, niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - pobiera się opłatę w wysokości 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

W niniejszej sprawie dotyczy to zajęć: prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tj. w "A" S.A. dokonanego zawiadomieniem z dnia 29 kwietnia 2014 r., prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę u pracodawcy "B" Sp. z o.o. dokonanego zawiadomieniem z dnia 19 września 2014 r., prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności w "C" Sp. z o.o. dokonanego zawiadomieniem z dnia 19 kwietnia 2014 r., innej wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Skarbowym dokonanej zawiadomieniem z dnia 21 maja 2015 r., wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "D" S.A. dokonanego zawiadomieniem z dnia 19 kwietnia 2017 r. Przy czym w myśl art. 64 § 4 u.p.e.a. opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Organ wskazał, że opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych (art. 64 § 3 u.p.e.a.).

Stosownie do art. 64 § 5 u.p.e.a. jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr.

W przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku zobowiązanego powstała też opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym na miejscu u zobowiązanego w dniu 12 marca 2015 r., stosownie do art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. w kwocie 3,- zł.

Do kosztów egzekucyjnych zalicza się także wydatki egzekucyjne, czyli koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, o których mowa w art. 64b u.p.e.a. (w pkt 1 wymieniono wydatki na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora).

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że na koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 52.097,07 zł złożyły się:

1) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 3.874,72 zł (w obciążeniu wierzyciela uwzględniona została rozliczona kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości 1.135.38 zł), w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 799,30 zł (1 % łącznej kwoty 79.929,69 zł na dzień 29.04.2014 r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.05.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 3.996,48 zł (5% łącznej kwoty 79.929,69 zł na dzień 29.04.2014r. - art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 100,90 zł (5% łącznej kwoty 81.947,53 zł na dzień 07.10.2014r., tj. 4.097,37 zł) i 113.42 zł (5% łącznej kwoty 84.216.02 zł na dzień 21.05.2015r., tj. 4.210,80 zł),

2) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 4.811,31 zł. w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 766,67 zł (1 % łącznej kwoty 76.666,69 zł na dzień 29.04.2014r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.05.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 3.833,33 zł (5% łącznej kwoty 76.666,69 zł na dzień 29.04.2014r. -art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 99,48 zł (5% łącznej kwoty 78.656,16 zł na dzień 07.10.2014r., tj. 3.932,80 zł) i 111,83 zł (5% łącznej kwoty 80.892,77 zł na dzień 21.05.2015r., tj. 4.044,63 zł),

3) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 4.690,25 zł, w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 746,36 zł (1 % łącznej kwoty 74.635,83 zł na dzień 29.04.2014r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.05.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 3.731,79 zł (5% łącznej kwoty 74.635,83 zł na dzień 29.04.2014r. -art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 99,85 zł (5% łącznej kwoty 76.632,81 zł na dzień 07.10.2014r., tj. 3.831,64 zł) i 112,25 zł (5% łącznej kwoty 78.877,85 zł na dzień 21.05.2015r., tj. 3.943,89 zł).

4) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 4.593,58 zł, w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 730,09 zł (1 % łącznej kwoty 73.009,43 na dzień 29.04.2014 r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.05.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 3.650,47 zł (5% łącznej kwoty 73.009,43 zł na dzień 29.04.2014r. -art. 64 § 1 'pkt 4 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 100,28 zł (5% łącznej kwoty 75.015,04 zł na dzień 07.10.2014 r. tj. 3.750,75 zł) i 112,74 zł (5% łącznej kwoty 77.269,81 zł na dzień 21.05.2015r.r tj. 3.863,49 zł),

5) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 4.178,68 zł, w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 663,46 zł (1 % łącznej kwoty 66.345,52 zł na dzień 29.04.2014r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.05.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 3.317.28 zł (5% łącznej kwoty 66.345.52 zł na dzień 29.04.2014 r. -art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 93,18 zł (5% łącznej kwoty 68.209,19 zł na dzień 07.10.2014r., tj. 3.410,45 zł) i 104,76 zł (5% łącznej kwoty 70.304,38 zł na dzień 21.05.2015r.. tj. 3.515,21 zł),

6) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 1.849,48 zł, w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 293,42 zł (1 % łącznej kwoty 29.342,19 zł na dzień 29.04.2014r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.05.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 1.467,11 zł (5% łącznej kwoty 29.342,19 zł na dzień 29.04.2014r. - art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 41,87 zł (5% łącznej kwoty 30.179,65 zł na dzień 07.10.2014r., tj. 1.508,98 zł) i 47,08 zł (5% łącznej kwoty 31.121,15 zł na dzień 21.05.2015r., tj. 1.556,06 zł),

7) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 900,85 zł (w obciążeniu wierzyciela uwzględniona została rozliczona kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości 3.075,68 zł), w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 647,35 zł (1 % łącznej kwoty 64.735,11 zł na dzień 19.09.2014 r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.10.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.589,40 zł (4% łącznej kwoty 64.735,1 1 zł na dzień 19.09.2014 r. - art. 64 § 1 pkt 3 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 655,72 zł (5% łącznej kwoty 64.902.23 zł na dzień 07.10.2014 r.. tj. 3.245,11 zł) i 84,06 zł (5% łącznej kwoty 66.583,57 zł na dzień 21.05.2015.1%, tj. 3.329,18 zł).

8) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 4.466,95 zł. w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 726,84 zł (1 % łącznej kwoty 72.684,03 zł na dzień 19.09.2014 r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.10.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.907,36 zł (4% łącznej kwoty 72.684,03 zł na dzień 19.09.2014 r. - art. 64 § 1 pkt 3 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 736,42 zł (5% łącznej kwoty 72.875,63 zł na dzień 07.10.2014 r., tj. 3.643,78 zł) i 96,33 zł (5% łącznej kwoty 74.802,20 zł na dzień 21.05.2015 r. tj. 3.740,11 zł),

9) w sprawie nr [...]- łączna kwota kosztów egzekucyjnych 5.494,32 zł. w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 892,89 zł (1 % łącznej kwoty 89.288.58 zł na dzień 19.09.2014r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 07.10.2014 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę w kwocie 3.571.54 zł (4% łącznej kwoty 89.288,58 zł na dzień 19.09.2014r. - art. 64 § 1 pkt 3 ww. ustawy) oraz opłaty za dokonanie kolejnych czynności egzekucyjnych z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (pomniejszone o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną): za zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwotach: 904.92 zł (5% łącznej kwoty 89.529,19 zł na dzień 07.10.2014 r.. tj. 4.476.45 zł) i 120,97 zł (5% łącznej kwoty 91.948.00 zł na dzień 21.05.2015 r., tj. 4.597.40 zł). W sprawie również znajduje zastosowanie art.64 § 1 pkt 14 u.p.e.a., zgodnie z którym naliczono opłatę za spisanie protokołu o stanie majątkowym sporządzonym z zobowiązanym w dniu 12.03.2015 r. w kwocie 3,00 zł oraz wydatek egzekucyjny za dojazd w kwocie 1,00 zł,

10) w sprawie [...] - łączna kwota kosztów egzekucyjnych 17.236,90 zł, w tym: opłata manipulacyjna w kwocie 2.852,68 zł (1 % łącznej kwoty 287.684,95 zł na dzień 19.04.2017 r., której obowiązek uiszczenia powstał w dniu doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, tj. 08.05.2017 r. - art. 64 § 6 ww. ustawy); opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 14.384,25 zł (5% łącznej kwoty 287.684,95 zł na dzień 19.04.2017 r. - art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy).

Dyrektor izby skarbowej wskazał, że wspólną cechą zasad ponoszenia i odpowiedzialności zobowiązanego lub wierzyciela za koszty egzekucyjne unormowane w art. 64c § 1 lub w § 4 ww. ustawy jest pobieranie opłat niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Opłatę wylicza się bowiem od kwoty "egzekwowanych należności", a nie "wyegzekwowanych należności" Okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma żadnego znaczenia dla skuteczności zajęcia rachunku bankowego, bowiem ustawodawca nie ustanowił wymogu posiadania przez dłużnika środków na tych rachunkach dla skuteczności zajęcia, a jedynie wymaga zastosowania środka uniemożliwiającego dłużnikowi swobodne korzystanie z rachunku bankowego i ewentualnych przyszłych środków na tym rachunku. Doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wywołuje zatem skutki zajęcia, a zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, zaś bezpośrednim skutkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest zakaz dokonywania wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego i bezzwłoczne wpłacenie zajętej kwoty do organu egzekucyjnego. W konsekwencji więc zajęcie rachunku bankowego stanowi czynność egzekucyjną zmierzającą do zaspokojenia wierzyciela.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Fundusz [...] wniósł o uchylenie postanowień organów I i II instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jednocześnie zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków, nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy postanowienia pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że dokonanie przez organ odwoławczy weryfikacji wysokości kosztów ustalonych przez organ egzekucyjny w oparciu o przepisy, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) uznane zostały za niezgodne z Konstytucją. Postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydane przez organ I instancji zostało wydane w dniu 7 listopada 2017 r., tj. po dacie opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dniu 16 sierpnia 2016 r. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia wyrok TK był już ogłoszony, co oznacza, że w świetle regulacji art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma moc powszechnie obowiązującą. Tym samym, organ odwoławczy, powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.

Na poparcie własnego stanowiska w sprawie skarżący powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo stwierdził, że TK nie przesądził, jak należy stosować normy uznane za niekonstytucyjne do czasu ich zmiany przez prawodawcę. W szczególności Trybunał nie przesądził, iż do czasu dokonania zmian w przepisach należy stosować wyłącznie stawki minimalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W złożonej skardze skarżący będący wierzycielem wierzyciel kwestionuje jedynie część zaskarżonego postanowienia w zakresie możliwości stosowania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym brak jest środków finansowych.

Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Przedmiotowa regulacja nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. W orzecznictwie wskazuje się, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 687/12). Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty, z zastrzeżeniem art. 64d - za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Analizując treść powyższych przepisów należy mieć na uwadze, że postanowienia organów I i II instancji zostały wydane w czasie, gdy przepisy będące postawą naliczenia kosztów egzekucyjnych nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, co zostało stwierdzone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Tymczasem organy naliczając koszty egzekucyjne nie odniosły się do powyższej kwestii, co zdaniem sądu miało istotne znaczenie dla oceny ich prawidłowości. Do powyższej kwestii organ II instancji ustosunkował się dopiero w odpowiedzi na skargę uznając, że przepisy te należy nadal stosować, gdyż ustawodawca do tej pory nie wprowadził nowego uregulowania.

W ocenie sądu stanowisko organu jest częściowo błędne.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty. Zgodzić się należy z organem co do tego, że wyrok ten nie skutkuje uchyleniem zaskarżonego przepisu, albowiem przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy. Jednakże organ nie dostrzegł, że przepis taki od chwili ogłoszenia orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w granicach takich jakie zostały określone w wyroku Trybunału. Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności przepisu, a w pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał należy go nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r. II FSK 2206/17.

Nadto zdaniem sądu organy powinny uwzględniać skutki tego orzeczenia z uwagi na treść art. 190 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Tym samym stwierdzenie niekonstytucyjności zastosowanego przez organy w niniejszej sprawie przepisu skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez sąd jak i przez organ w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Zatem bierna postawa ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania prawa z naruszeniem Konstytucji. Z uwagi na powyższe, do momentu gdy ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Reasumując, organ ustalając wysokość opłaty egzekucyjnej ma obowiązek również rozważenia kwestii, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 lipca 2017 r. III SA/Wr 420/17, LEX nr 2365498, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 110/18).

W niniejszej sprawie organy całkowicie pominęły kwestę niekonstytucyjności wskazanych przepisów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie przyjętej wysokości kosztów egzekucyjnych. Organy w żaden sposób nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania, jak również nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych, uwzględniającymi m. in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie stanowiły sankcji finansowej.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Tymczasem w zakresie kwestionowanym przez stronę efektywność działań organu była zerowa.

Sąd podziela poglądy zaprezentowane w wyrokach: NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. II FSK 693/15 oraz WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2014 r. I SA/Po 638/14 i z dnia 21 czerwca 2017 r. I SA/Po 1694/16, w których wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Stanowiska organu nie uzasadnia treść art. 80 i następnych u.p.e.a. Zauważyć należy, że z art. 80 § 2 wynika, że zajęcie wierzytelności obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że mimo iż w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęć rachunku bankowego zobowiązanego, to jednak w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty. Dopiero zatem w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Natomiast przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. W tej sytuacji, jeżeli nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma także podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W świetle powyższych wywodów, w opinii sądu trafne jest stanowisko strony skarżącej, która podnosi, że koszty egzekucyjne powinny być naliczane tylko w przypadku faktycznego zajęcia środków na rachunku bankowym, co również wpisuje się w tezy płynące z wyroku Trybunału.

Uwzględniając powyższe sąd uznał, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło w istocie do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ obciążając wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię przyjmując, zgodnie z orzeczeniem Trybunału, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ww. ustawy.