Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 299/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 178  ust. 1, art. 190  ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 4 lutego 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2009 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej 1.uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. nr [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. na rzecz skarżącego M. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...] (znak: [...]), po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...], Nr [...] (znak: [...]) o odmowie stwierdzenia u M. M. choroby zawodowej pod postacią zatrucia przewlekłego substancjami chemicznymi.

Jak wynika z treści decyzji z dnia [...], organ I instancji odmówił stwierdzenia u M. M. choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia substancjami chemicznymi wymienionej w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 104 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 roku Nr 122, poz. 851 ze zm. ). W uzasadnieniu organ wskazał, że M. M. zatrudniony był w okresie od dnia 24 lipca 2000 roku do chwili obecnej w Zakładach "A." Z. K. na stanowisku specjalisty d/s programowania i technologii produkcji oraz na podstawie postępowania wyjaśniającego. W toku postępowania administracyjnego M. M. został przebadany w Poradni Chorób Zawodowych w Ł. (orzeczenie lekarskie Nr [...]) oraz w Klinice Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. (orzeczenie lekarskie Nr [...]). Oba orzeczenia stwierdzały brak podstaw do rozpoznania określonej choroby zawodowej.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji stwierdził brak podstaw do uznania u M. M. choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia substancjami chemicznymi, ponieważ nie został spełniony warunek konieczny zawarty w § 2 ust. 1 rozporządzenia. Przepis ten stanowi, iż przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanej "narażeniem zawodowym". Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakładzie pracy i ustalił, że do obowiązków zawodowych zainteresowanego należało programowanie i nastawianie szydełkarek płaskich, obrabianie wzorów dziewiarskich na maszynach, ustalanie parametrów technologicznych wyrobów dziewiarskich, nadzorowanie jakościowe i ilościowe bieżącej produkcji, współpraca produkcyjna z prasowaczkami elementów dziewiarskich i z oddziałem szwalni swetrowej, usuwanie prostych awarii na szydełkarkach płaskich. Charakter pracy strony wymagał przebywania na dziewiarni swetrowej i szwalni swetrowej. Raz w roku, w okresie od marca do czerwca, na dziewiarni swetrowej odbywało się czyszczenie szydełkarek płaskich, którym zajmowali się dziewiarze. Opis procesu czyszczenia, ilość zużytych substancji przy czyszczeniu szydełkarek wynika z karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej przez organ. W trakcie dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że M. M. z racji wykonywania obowiązków zawodowych, przebywał od 1/3 do 2/3 czasu pracy na dziewiarni swetrowej i szwalni swetrowej, a więc również mógł przebywać w czasie któregokolwiek z etapów czyszczenia maszyn lub jego części.

Załączone do akt administracyjnych orzeczenia lekarskie stwierdziły brak podstaw do potwierdzenia u strony wystąpienia choroby zawodowej. Z dokumentacji medycznej wynika, że M. M. był trzykrotnie hospitalizowany, kiedy to wykonano u niego szereg badań układu oddechowego (spirometrię, bronchoskopię z pobraniem biopsji i morfologiczną ocenę popłuczyn z drzewa oskrzelowego). Po obserwacjach szpitalnych rozpoznano przewlekłe zapalenie oskrzeli, torbiel prawej nerki, nerwicę wegetatywną oraz przebytą chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy. Wykonane w trakcie diagnostyki badania nie ujawniły cech przewlekłego zatrucia rozpuszczalnikami organicznymi. W wyniku wykonanych konsultacji specjalistycznych ustalono, że M. M. cierpi na zespół rzekomonerwicowy, w przebiegu którego mogą pojawiać się dolegliwości podobne do tych jakie zgłasza. Wykonane badanie elektronystagmograficzne (ENG) wykazało skompensowane uszkodzenie lewego błędnika. Nie można przyjąć, że stwierdzony zespół rzekomo nerwicowy, jak i skompensowane uszkodzenie błędnika jest następstwem narażenia na substancje toksyczne w miejscu pracy, ponieważ narażenie miało charakter sporadyczny z użyciem niewielkich ilości substancji chemicznych w niskich stężeniach nieistotnych w aspekcie toksykologicznym. Nadto, w orzeczeniu lekarskim podano, że wyniki konsultacji neurologicznej nie dają podstaw do rozpoznania encefalopatii toksycznej. Stwierdzona jednoczasowa dysfunkacja błędnika nie jest charakterystyczna dla następstw narażenia na rozpuszczalniki. Wyniki przeprowadzonej konsultacji psychologicznej i psychiatrycznej nie potwierdziły obecności zmian świadczących o organicznym uszkodzeniu obwodowego układu nerwowego, mogą natomiast sugerować istnienie schizofrenii.

Analiza narażenia zawodowego, przeszłości chorobowej oraz wyników badań, zdaniem organu I instancji, nie dają podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia. O rozpoznaniu choroby zawodowej decyduje nie tylko praca w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego, który został udokumentowany w karcie oceny narażenia zawodowego, ale również skutki zdrowotne o typowym obrazie klinicznym wywołane jego działaniem. W ocenie organu, w stanie faktycznym sprawy, ten drugi warunek nie został spełniony.

Jak wskazał organ w uzasadnieniu, nie ma podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, jeśli właściwe jednostki orzecznicze nie dokonały rozpoznania klinicznego choroby zawodowej i wypowiadają się w danej sprawie negatywnie, co w tej sprawie miało miejsce dwukrotnie.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wniósł o jej uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W motywach odwołujący się wskazał, że decyzja w części dotyczącej uzasadnienia została oparta na orzeczeniach lekarskich opartych na informacjach o zagrożeniach zawodowych oraz wynikach dochodzenia epidemiologicznego i środowiska pracy uzyskanych na podstawie postępowania przeprowadzonego przez organ z naruszeniem przepisów proceduralnych. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), ocenę narażenia zawodowego, jak stanowi § 2 ust. 4 rozporządzenia, sporządza się na formularzu określonym w przepisach w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób, przy – wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej na podstawie odrębnych przepisów przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej a także, jeśli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy. Zdaniem odwołującego się, orzeczenia lekarskie nie są zgodne ze stanem faktycznym mającym miejsce na dziewiarni swetrowej podczas okresowego czyszczenia maszyn oraz nie są zgodne z danymi zawartymi w karcie oceny narażenia zawodowego sporządzonego przez organ, jak również z zapisami w zgromadzonym materiale dowodowym. Jak ustalono do czyszczenia maszyn używano ok. 3 litry oleju opałowego na jedną maszynę, a podczas czyszczenia nie dokonywano pomiarów NDS substancji chemicznych, dlatego nie można ocenić czy były przekroczone dopuszczalne normatywy higieniczne. Jak ustalono w okresie od marca do czerwca, czyszczone były dwie maszyny długie lub trzy krótkie. Dlatego zużycie oleju opałowego wynosiło w tym okresie do 36 litrów.

Po rozpatrzeniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanej "narażeniem zawodowym". Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwy organ konieczne jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej wydane przez upoważnioną, zgodnie z § 5 w/w rozporządzenia, jednostkę organizacyjną służby zdrowia.

Z analizy przebiegu zatrudnienia i narażenia zawodowego wynika, że M.M. w latach 1996 – 2000 był zatrudniony u czterech pracodawców bez narażenia na substancje chemiczne. Od 2000 roku jest zatrudniony w Zakładach "A." Z. K. na stanowisku specjalisty ds. oprogramowania i technologii w narażeniu, w latach 2000 – 2005, na czynniki szkodliwe takie jak: oleje, benzyna ekstrakcyjna, denaturat, używane w procesie czyszczenia maszyn dziewiarskich. Do obowiązków zawodowych odwołującego się nie należało czyszczenie tych maszyn (robili to dziewiarze), a jego kontakt z tymi czynnikami szkodliwymi polegał jedynie na okresowym przebywaniu na sali produkcyjnej w okresie czyszczenia maszyn (w miesiącach III - VI) w związku z wykonywaniem swoich obowiązków zawodowych opisanych w karcie oceny narażenia zawodowego. Większą część 2005 roku przebywał on jednak na zwolnieniach lekarskich. Od 10 lutego 2006 roku, przebywa na urlopie wychowawczym. Informacja dotycząca charakterystyki wykonywanej pracy na poszczególnych stanowiskach i stosowanych substancji jest zawarta w karcie oceny narażenia zawodowego.

M. M., w toku postępowania, został poddany dwukrotnie badaniom specjalistycznym w uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach organizacyjnych służby zdrowia tj. Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. (orzeczenie Nr [...] z dnia [...]) oraz w Klinice Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. (orzeczenie lekarskie Nr [...] z dnia [...]). W wyniku przeprowadzonych badań specjalistycznych i konsultacji, analizie narażenia zawodowego i całości zgromadzonej dokumentacji medycznej M. M. uzyskał dwukrotnie orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zatrucia przewlekłego lub ich następstw wywołanych przez substancje chemiczne. W tak ustalonym stanie faktycznym organ I instancji stwierdził brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod określoną postacią.

W ocenie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. odwołanie M.M. nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zawiera merytorycznych argumentów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a jedynie stanowi polemikę z zapisami zawartymi w orzeczeniach co do ilości zużywanego do czyszczenia maszyn oleju opałowego. Odnosząc się do tego zarzutu, organ wskazał, że karta oceny narażenia z właściwym zapisem była znana jednostkom orzeczniczym, a o rozpoznaniu choroby zawodowej decydują objawy kliniczne charakterystyczne dla danego narażenia zawodowego. Organ nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji uznając, że materiał ten wyczerpująco uzasadnia brak podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej. Organ podkreślił, że w wyniku badań i konsultacji specjalistycznych, nie rozpoznano u odwołującego się cech klinicznych charakterystycznych dla określonej choroby zawodowej. Uzasadnienia tych orzeczeń są wyczerpujące. Wyniki badań lekarskich nie pozwalają przyjąć, że czynniki szkodliwe środowiska pracy z przeważającym prawdopodobieństwem spowodowały u odwołującego się rzeczoną chorobę zawodową. Natomiast pozwalają uznać, że co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem przyczyną rozpoznanych u strony schorzeń są czynniki pozazawodowe. Takie stwierdzenie wyklucza możliwość orzeczenia o wystąpieniu u odwołującego się choroby zawodowej, gdyż zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia, za chorobę zawodową można uznać chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych tylko wtedy, gdy można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić na podstawie wyników badań oraz oceny narażenia zawodowego, że została ona spowodowana czynnikami szkodliwymi środowiska pracy. Rekapitulując, Państwowy Inspektor Sanitarny nie może stwierdzić choroby zawodowej, jeżeli właściwe jednostki orzecznicze (I i II stopnia) nie dokonały rozpoznania klinicznego choroby zawodowej.

W skardze na powyższą decyzję M. M. wniósł o jej uchylenie wskazując, że w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności osoby, które występowały w imieniu pracodawcy nie złożyły stosownego pełnomocnictwa, powołani świadkowie nie zostali pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, organ zaniechał przesłuchania dwóch świadków powołanych przez skarżącego i bezpodstawnie uchylał jego pytania. Decyzje wydane w sprawie zostały oparte na orzeczeniach lekarskich, które zawierały wiele błędów w ustaleniach faktycznych, oparte zostały na nieprawdziwych ustaleniach w karcie oceny narażenia zawodowego. Błędnie w karcie oceny narażenia zawodowego ustalono czas narażenia na szkodliwe czynniki, wartości stężeń tych czynników oraz ilość szkodliwych substancji, które były wykorzystywane w trakcie czyszczenia maszyn. W orzeczeniach lekarskich wskazano, że u skarżącego zidentyfikowano zespół rzekomonerwicowy, który jest objawem charakterystycznym narażenia na rozpuszczalniki organiczne oraz przeciwwskazano mu pracę w narażeniu na związki o działaniu neurotoksycznym (czyli miedzy innymi w narażeniu na rozpuszczalniki organiczne). Nie uznano jednak, że schorzenia te są następstwem narażenia na substancje toksyczne w miejscu pracy, zapisując w uzasadnieniu orzeczenia nieprawdziwe informacje. W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego popełniono błąd w ustaleniach faktycznych stwierdzając, że narażenie było sporadyczne (raz w roku), a stężenia substancji chemicznych były niskie nieistotne w aspekcie toksykologicznym i nie przekraczały normatywów higienicznych. Medyczne jednostki orzecznicze, które wydały orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia (lub następstw zatrucia) substancjami chemicznymi, nie diagnozowały skarżącego pod kątem choroby nowotworowej, uszkodzenia układu krwiotwórczego objawu charakterystycznego przewlekłego narażenia na związki ropopochodne, ani pod kątem uszkodzenia układu oddechowego środkami chemicznymi na skutek przewlekłego zatrucia wziewnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga M. M. jest uzasadniona.

W myśl art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz.1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art.134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 154 poz.1270 z późn. zm.) sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r. w spr. P 23/07 (Dz.U. nr 116 poz.740). W wyroku tym Trybunał orzekł, iż zarówno art.237 § 1 pkt.2 i 3 Kodeksu pracy( w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia) jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132 poz.1115) są niezgodne z art.92 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2 lipca 2008r.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, iż art.237 § 1 pkt.2 i 3 Kodeksu pracy ani jego pozostałe przepisy nie zawierają jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. Takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy, w tym zwłaszcza z obowiązującego w dacie wydania rozporządzenia Rady Ministrów, art.7 ustawy z 12 czerwca 1975r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 30 z 1983r. poz.144 z późn. zm.) stanowiącego, że "za choroby zawodowe uprawniające do świadczeń przewidzianych w ustawie uważa się choroby określone przepisami wydanymi na podstawie art.231 pkt.2 Kodeksu pracy"(obecnie art.237 § 1 pkt.2 K.p.). Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art.237 § 1 pkt.2 i 3 K.p. z art.92 ust.1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją.

Zgodnie z treścią art.190 ust.1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

W myśl zaś art.190 ust.3 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy.

Wyrok Trybunału w sprawie P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008r. i z tym dniem wszedł on w życie. Od dnia 2 lipca 2008r. rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin po upływie którego tracą moc art.237 § 1 pkt.2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002r. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpi więc najpóźniej 3 lipca 2009r.

Trybunał Konstytucyjny uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów wskazał, iż "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzenia chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".

W rozpoznawanej sprawie decyzje organów administracji zostały wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002r., które wyrokiem Trybunału zostało uznane za niekonstytucyjne.

Należy zaznaczyć, iż w sytuacji gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego(art.145a § 1 kpa). Termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania wynosi 1 miesiąc od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału(art.145a § 2 kpa). W sytuacji kiedy Trybunał orzekł inną niż dzień ogłoszenia orzeczenia, datę utraty mocy obowiązującej przepisu, to termin miesięczny, o którym mowa w art.145a § 2 kpa, biegnie od dnia utraty mocy kontrolowanego przepisu. W przypadku orzeczenia Trybunału z 19 czerwca 2008r. oznacza to, iż termin miesięczny do złożenia skargi o wznowienie postępowania administracyjnego rozpocząłby bieg 3 lipca 2009r.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest to czy w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność rozporządzenia, odraczając jednocześnie termin utraty mocy obowiązującej aktu, to sądy mogą odmówić stosowania niekonstytucyjnego aktu czy też winny go dalej stosować. W orzecznictwie sądowym wyrażany jest pogląd, iż w razie stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu rozporządzenia z Konstytucją sąd może odmówić zastosowania tego przepisu również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu. Sądy mogą wówczas same zadecydować jakie przepisy należy zastosować kierując się dążeniem do zagwarantowania maksymalnego przestrzegania Konstytucji. W takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 lutego 2006r. w spr. II OSK 1403/05 (Wokanda nr 5 z 2006r. poz.35) oraz Sąd Najwyższy w wyroku z 7 grudnia 2007r. w spr. III CZP 125/07 (Lex nr 322105).

Również w piśmiennictwie przyjmuje się pogląd, iż w przypadku określenia przez Trybunał Konstytucyjny innego terminu uraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu sądy mają możliwość, w okresie "odroczenia", odmowy stosowania przepisu niekonstytucyjnego. Pogląd taki wyraził Janusz Trzciński w glosie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007r. w spr. P 10/07 (Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 1 z 2008r.) oraz Janusz Trzciński i Roman Hauser w "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego" (Wydawnictwo LexisNexis Warszawa 2008r. str. 70 i 85). Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach oraz w wymienionych publikacjach.

Zgodnie z treścią art.178 ust.1 Konstytucji sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W myśl zaś art.4 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z wymienionych przepisów wynika, iż w konkretnej sprawie sąd nie jest związany aktem wykonawczym. W każdej sprawie sąd bada czy akt wykonawczy jest zgodny z Konstytucją i ustawą. W przypadku stwierdzenia niezgodności takiego aktu z Konstytucją lub ustawą sąd może odmówić jego zastosowania mimo jego obowiązywania. Należy bowiem odróżnić kwestię obowiązywania aktu prawnego od odmowy jego stosowania przez sąd. Kwestia zgodności przepisów rozporządzenia z 30 lipca 200r. z Konstytucją została już rozstrzygnięta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 23/07. Skoro kwestia niekonstytucyjności wymienionego rozporządzenia została już przesądzona orzeczeniem Trybunału to sąd nie musi uzasadniać przyczyn niekonstytucyjności tego aktu prawnego.

W niniejszej sprawie sąd odmówił zastosowania niezgodnego z Konstytucją rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002r. Sąd wziął przy tym pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Mając na uwadze wszystkie wymienione okoliczności sąd uznał, iż w niniejszej sprawie należy uwzględnić orzeczenie Trybunału i odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z 30 lipca 2002r. mimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej. W sytuacji bowiem gdy skarżący cierpi na schorzenie, które nie zostało uznane za chorobę zawodową na podstawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia należy odmówić zastosowania tych przepisów zaś sprawa dotycząca stwierdzenia czy skarżący cierpi bądź nie cierpi na chorobę zawodową powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone w zgodzie z Konstytucją RP. Rozpoznanie niniejszej sprawy na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i odsyłanie na drogę ewentualnego wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Pogląd, iż sprawy dotyczące stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia choroby zawodowej nie powinny być rozpoznawane na podstawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z 30 lipca 2002r., mimo odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej tego aktu prawnego, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 listopada 2008r. w spr. II OSK 1435/08 (nie publikowany). Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w tym wyroku.

Reasumując sąd odmówił zastosowania w niniejszej sprawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z 30 lipca 2002r. W związku z czym sąd nie dokonał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Decyzja ta jak również poprzedzająca ją decyzja organu administracji I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1a.) ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...].

Organy administracji prowadząc ponownie postępowanie administracyjne powinny rozpatrzyć sprawę strony skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu przepisów regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art.200 ustawy z 30 sierpnia 2002r. w związku z § 18 ust.1 pkt.1c.) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163 poz.1348 z późn. zm.) sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

a.ł.