Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2901/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 listopada 2022 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 23 września 2021 r. nr KKU-107/19 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 września 2021 r. nr KKU-107/19 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody Śląskiego

z dnia 13 maja 2019 r. nr NWXVa.7532.698.2017 w przedmiocie nabycia

prawa własności nieruchomości.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją z dnia 13 maja 2019 r. Wojewoda Śląski stwierdził nieodpłatne nabycie

przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., prawa własności nieruchomości, położonej w granicach administracyjnych Miasta [...],

obrębie ewidencyjnym Nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...]

Sądu Rejonowego w [...] .

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż przedmiotowa nieruchomość, oznaczona

jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa, co potwierdza treść księgi wieczystej

numer [...] ustalonej w dniu 25 kwietnia 2019 r. w systemie Elektronicznych Ksiąg Wieczystych na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Nabycie przez Skarb Państwa własności ww. nieruchomości

nastąpiło przed 27 maja 1990 r., na co wskazuje analiza wpisów w dziale II przywołanej księgi wieczystej.

Wojewoda powołał się na znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Naczelnika Wydziału Geodezji i Kartografii Urzędu Miejskiego w [...] - Geodety Powiatowego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], z którego wynika,

że w ewidencji gruntów według stanu na dzień 27 maja 1990 r. istniała działka nr [...] oznaczona symbolem "dr" (drogi). Obecnie działka nr [...] oznaczona jest również symbolem użytku "dr". Z akt sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość zajęta jest pasem drogi publicznej ulicy [...] oraz przebiega przez nią linia kolejowa

o znaczeniu państwowym nr [...], pozostająca we władaniu spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Ulica [...] w [...] zaliczona była

do dróg lokalnych miejskich na podstawie uchwały nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1987 r. Ponadto, jak wynika z treści oświadczenia Prezydenta Miasta [...] wykonującego zadania z zakresu administracji publicznej z dnia 19 czerwca 2017 r., nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających, aby przedmiotowy grunt został oddany w zarząd

lub użytkowanie na rzecz przedsiębiorstwa państwowego lub zakładu - na podstawie decyzji administracyjnej, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ponadto,

Wojewoda wskazał, iż w myśl art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.,

mienie ogólnonarodowe (państwowe), należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego (z wyłączeniem mienia określonego w art. 11 i 12 ww. ustawy) staje się w dniu jej wejścia w życie

tj. 27 maja 1990 r., z mocy prawa, mieniem właściwych gmin. Natomiast zgodnie

z art. 34 Kodeksu cywilnego, w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r.,

w powiązaniu z ówczesnym brzmieniem art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.

o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14,

poz. 74), mieniem należącym do wyżej opisanych podmiotów były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się pod zarządem innych niż

Państwo państwowych osób prawnych.

Z uwagi na fakt, że w niniejszym postępowaniu nie stwierdzono dokumentów potwierdzających, aby przedmiotowa nieruchomość Skarbu Państwa

w dniu 27 maja 1990 r. obciążona była prawem zarządu na rzecz innych niż Państwo państwowych osób prawnych oraz aby podlegała wyłączeniu z komunalizacji stosownie do art. 11 i 12 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., tym samym w ocenie Wojewody

należała ona do podmiotów wyszczególnionych w art. 5 ust. 1 pkt 1.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka Polskie Koleje Państwowe S.A.

z siedzibą w [...].

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrując sprawę wskazała, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji Wojewody stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy

z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie

mienie ogólnonarodowe (państwowe).

Komisja podkreśliła, że decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej

z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący

w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), tj. w dniu 27 maja 1990 r.

Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że opisana na wstępie nieruchomość,

w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdza

księga wieczystej KW nr [...].

Kolejną kwestią niezbędną do wyjaśnienia przyczyn komunalizacji mienia

na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...)

jest ustalenie, czy przedmiotowe mienie w dniu 27 maja 1990 r.

należało do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Dla ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość należała

do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej

stopnia podstawowego niezbędne jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "należące do". "Należenie" jest kategorią prawną odmienną od stanu faktycznego wyrażanego w pojęciach typu "posiadanie", "władanie", "dysponowanie"

- co jest prawnie obojętne dla komunalizacji. Toteż pojęcie "należenie" trzeba rozumieć w kategoriach prawnych, zwłaszcza gdy mienie takie nie "należało" faktycznie

do określonych organów samorządowych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy

z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

(Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.) grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane

przez terenowy organ administracji państwowej.

Komisja powołała się na treść art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej, zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej

o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa

o nabyciu nieruchomości. Analogiczne regulacje dotyczące obowiązku formalnego przekazania terenu państwowego m.in. przedsiębiorstwom państwowym

w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem) występowały również

we wcześniejszym stanie prawnym (por. art. 3 ust. 1 i 8 ust. 1 ustawy

z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach,

czy też art. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U.

z 1952 r. poz. 31).

Stanu powyższego nie zmienił przejściowy art. 80 ust. 1 ustawy gruntowej

(w brzmieniu z dnia 27 maja 1990 r.), zgodnie z którym grunty państwowe będące

w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Przepis ten odnosił się bowiem w istocie

do analogicznego do zarządu z ustawy gruntowej formy władztwa przedsiębiorstw państwowych, w ramach zasady jednolitej własności Skarbu Państwa,

w postaci "użytkowania".

Komisja wskazała, że w jednobrzmiących tezach uchwał z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16, oraz z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17, NSA przyjął,

że "pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa (...)

bez udokumentowanego prawa w sposób określony wart. 38 ust. 2 ustawy

z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

(Dz. U. Nr 22, poz. 99 z późn. zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu (...) maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm.)". Z treści uchwał wynika jednoznacznie, że nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa (...)

nie są nieruchomościami "należącymi do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego", o ile prawo do tych nieruchomości może być udokumentowane w sposób określony w ort. 38 ust. 2 ustawy z dnia (...) kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości,

tj. decyzją organu administracji publicznej, na mocy której (...) uzyskała

grunt państwowy w zarząd albo umową, zawartą za zezwoleniem organu,

o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi

bądź umową o nabyciu nieruchomości.

Komisja wskazała, że z akt sprawy nie wynika, ażeby w formie prawem przewidzianej, przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz spółki PKP S.A., a tylko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Żadnego z tytułów prawnych wskazanych w ww. art. 38 ustawy o gospodarce gruntami skarżąca spółka

nie przedstawiła. Faktyczne władanie mieniem przez skarżącą bądź przez jej poprzedników prawnych nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację, która w trybie ww. przepisu ustawy komunalizacyjnej następuje z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r., tym bardziej,

że wydana decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę. Zarząd zaś, to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2011 r., I SA/Wa 1196/11).

Nawet faktyczne władanie nieruchomością odpowiada bowiem przesłance wymienionej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające

(...)" tj. że mienie należało do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia podmiot faktycznie mieniem tym władający musiał

w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niego w sensie prawnym, a nie faktycznym. Udowodnienie władania mieniem w sensie prawnym

(także mieniem wykorzystywanym na infrastrukturę kolejową) wymagało przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej lub aktów (np. decyzji administracyjnych, protokołów przekazania mienia) wydanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów z zakresu gospodarki gruntami, dokumentujących określony tytuł prawny (użytkowanie, zarząd

i użytkowanie, zarząd). Tymczasem, z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie wynika istnienie dokumentów potwierdzających,

na dzień 27 maja 1990 r., prawo zarządu do nieruchomości opisanej na wstępie jakiemukolwiek podmiotowi.

Komisja wskazała również, iż ustalenie charakteru działek nie ma znaczenia

dla niniejszej sprawy, istotny jest fakt "należenia" wskazanych działek w rozumieniu

art. 5 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w dniu 27 maja 1990 r., nie jako dróg ale jako gruntu, co podkreślił w swoim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2008 r. (sygn. akt I SA/Wa 253/08). Stan faktyczny i prawny przedmiotowych działek wskazuje, że mieszczą się one w kryterium określonym przepisem art. 6 ust. 1 powołanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości".

Komisja podkreśliła, że prawo zarządu PKP do przedmiotowej nieruchomości

nie powstało z mocy samego prawa, bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Na stanowisko to wskazuje ukształtowana linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok z 01.09.2006 r.,

sygn. akt I OSK 1947/06, z 15.10.2007 r., sygn. akt I OSK 1456/06 i z 18.12. 2007 r., sygn. akt I OSK 1457/06 oraz z 20.02.2008 r., sygn. akt I OSK 187/07),

w którym wyrażono pogląd, że przepisy ustawy o przedsiębiorstwie państwowym PKP, jako aktu o charakterze ogólnym (abstrakcyjnym), nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, ale mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia. Z kolei akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa PKP oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie, których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i również nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości,

lecz mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. Natomiast PKP nie wykazało, aby dysponowało takim indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 1080/09 (dostępny

na http:/orzeczenia.nsa.gov.pl), przepis art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", stanowi w sposób ogólny, że "wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei, stanowią z chwilą nabycia ich przez przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe własność Skarbu Państwa, a przedsiębiorstwo to zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i zarządzie. Nie można skutecznie twierdzić, by powstanie tego prawnorzeczowego tytułu po stronie PKP następowało z mocy prawa, bez potrzeby konkretyzacji tej normy w akcie administracyjnym. Analogiczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2585/14

(nie publ.).

W niniejszej sprawie w ocenie Komisji nie znajduje również zastosowania

art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), zgodnie z którym składniki mienia ogólnonarodowego, o których mowa

w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym jeżeli służą wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej.

Wykaz przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. o tym samym tytule (Dz. U. Nr 51, poz. 301).

W rozporządzeniu tym brak jest przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, które w dniu 27 maja 1990 r. nie wykonywały zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Fakt, iż organem założycielskim przedsiębiorstwa był minister nie oznacza,

że wykonywane przez nie zadania należą do właściwości organów administracji rządowej (vide: wyrok NSA z 13.05.2008 r., sygn. akt I OSK 760/07, Lex nr 505356).

Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...] zarzucając jej:

naruszenie przepisów postępowania, tj.:

art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych

do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,

art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a.

poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy

z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym

i ustawę o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.)

w związku z art. 11 ust. 1 poprzez bezzasadne przyjęcie, że Gmina [...]

z dniem 27 maja 1990 r. nabyła prawo własności nieruchomości, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie jest wystarczający dla dokonania takiego ustalenia, nadto w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wyłączenia możliwości komunalizacji, stąd nieruchomość nie mogła stać się mieniem komunalnym w oparciu

o art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1

ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę

za niezasadną.

W toku postępowania administracyjnego zakończonego zakwestionowaną decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej stwierdzono, że Miasto [...] nabyło

z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własność nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha.

Nabycie to nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a wynikało z ustalenia, że przedsiębiorstwu państwowemu PKP S.A. nie przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo zarządu tej nieruchomości,

a to oznacza, że jako składnik mienia państwowego należała ona wówczas

do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Zdaniem Sądu stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej jest prawidłowe

i znajduje uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa.

W myśl art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...), jeżeli dalsze przepisy

nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy

(tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, podzielanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie, użyte w tym przepisie sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego

do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym (vide wyrok NSA

z 23 lutego 2010 r., I OSK 593/09, Lex nr 595433; wyrok WSA w Warszawie

z 7 grudnia 2010 r., I SA/Wa 1109/10, Lex nr 750573). W tym stanie rzeczy

samo faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1

powołanej ustawy następowała z mocy prawa z dniem jej wejścia w życie,

tj. 27 maja 1990 r.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe (poprzednik prawny skarżącej spółki)

nie dysponowało żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby na niej zarząd bądź użytkowanie.

Potwierdza to pośrednio sama skarżąca, która do takiego dokumentu się nie odwołuje.

Należy jednak zauważyć, że sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo

z nieruchomości co do zasady tego prawa zarządu nie kreował i nie kreuje. Zarząd ów (dziś trwały zarząd) jest bowiem prawną forma władania nieruchomością.

Dla oceny kwestii jego istnienia (jako przeszkody komunalizacji) mają znaczenie

dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy oraz obowiązujące wówczas przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych pod określonym tytułem prawnym. Obowiązująca w tym czasie ustawa

z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

- jak zasadnie podniosła Komisja - przewidywała powstanie zarządu w ściśle określony sposób. Stosownie do jej art. 38 ust. 2 mogło to więc nastąpić w drodze:

1) decyzji terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd,

2) zawartej za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości

między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) względnie umowy o nabyciu nieruchomości. Tylko zatem dysponowanie przez PKP tego rodzaju tytułem prawnym świadczyłby, że nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych

i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegała komunalizacji z mocy prawa. Tymczasem jak już zaznaczono,

tego rodzaju indywidualnym aktem skarżąca nie dysponuje.

To natomiast, że przy ustaleniu przysługiwania przedsiębiorstwu państwowemu

prawa zarządu w odniesieniu do pozostającego w jego dyspozycji mienia nieruchomego decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy legitymuje się ono decyzją

o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania), względnie stosowną umową,

jeszcze przed 2017 r. było niemal powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Pojawiające się niekiedy odmienne zapatrywania na to zagadnienie (czego przykładem może być pogląd sformułowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2010 r., I OSK 1401/09, Lex nr 745005) miały charakter odosobniony. Ostatecznie kwestia ta rozstrzygnięta została w dwóch uchwałach składów 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r., I OPS 2/16 (ONSAiWSA 2017/4/59) oraz z 26 lutego 2018 r., I OPS 5/17 (ONSAiWSA 2018/3/42), w których stwierdzono, że "Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2

ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r.

do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej

stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych". Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że od czasu uchylenia ustawą z 1960 r. o kolejach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

z 1926 r. (ze zmianami) o utworzeniu przedsiębiorstwa "PKP", nie został uchwalony żaden akt prawny przyznający PKP nabycie prawa zarządu ex lege.

Skład orzekający w sprawie pogląd wyrażony w uchwałach i przedstawioną

na jego poparcie argumentację podziela.

Sąd podziela także stanowisko przyjęte w orzecznictwie sądowym,

że o tytule prawnym do konkretnie oznaczonej nieruchomości nie mogą stanowić

akty ogólne regulujące status przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy nie zostało ustalone,

aby zostały wydane decyzje uprawnionych organów państwowych o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie przedsiębiorstwa. Akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa PKP oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych

i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego.

Dodać należy, że zgodnie z art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie

ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie

lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organem administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy stanowiąc, iż ilekroć w ustawie jest mowa

o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej

do spraw geodezji i gospodarki gruntami. Brak zatem tytułu prawnego PKP

w dniu 27 maja 1990 r. do stanowiącej własność państwową spornej nieruchomości, potwierdzonego decyzją administracyjną względnie umową, o których mowa

w art. 38 ust. 2 u.g.g., oznacza - jak stwierdzono w uchwałach z 2017 i 2018 r.

- że należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r.

do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

W niniejszej sprawie nie miał zastosowania także art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy

z dnia 10 maja 1990 r. – wyłączający spod komunalizacji mienie należące

do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym. Otóż po pierwsze, określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym – to jest posiadanie określonego tytułu prawnego (którego PKP do przedmiotowej nieruchomości nie miało), a po drugie przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie określonym przez Radę Ministrów zgodnie

z art. 11 ust. 2 ustawy.

W wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r.

w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz.U. Nr 15, poz. 301) nie zostało ujęte przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe.

Za niezasadne należy również uznać powoływanie się przez skarżącego na przepis art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe.

W wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt K 30/03 Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że art. 1 pkt 9 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r.

o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami

(Dz.U. Nr 80, poz. 720) nie dotyczy komunalizacji z mocy prawa, o której mowa

w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej (OTK-A 2005, nr 4, poz. 35).

Wskazać należy, iż art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r.

został wprowadzony do powołanej wyżej ustawy z dnia 8 września 2000 r. przepis

art. 34a w następującym brzmieniu: "Grunty, o których mowa w art. 34,

z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów

ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191

ze zm.)". Odesłanie do art. 34 oznacza, że omawiany przepis (art. 34a) dotyczy gruntów będących nadal własnością Skarbu Państwa, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej

i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Grunty te stały się z dniem wejścia w życie ustawy z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego.

Prawidłowe rozumienie powyższych przepisów z uwzględnieniem stanowiska Trybunału oznacza więc, iż przepisy art. 34 i 34a nie dotyczą gruntów,

których komunalizacja nastąpiła z mocy prawa (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej), lecz gruntów o których mowa w art. 5 ust. 3 i 4 tej ustawy

(por. wyrok NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1417/11).

Wobec powyższego zasadnie Komisja uznała, że w sprawie niniejszej wystąpiły wszystkie materialnoprawne przesłanki warunkujące komunalizację przedmiotowej nieruchomości. Stąd zarzut naruszenia przez nią art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy

z 10 maja 1990 r., oparty na kwestionowaniu "należenia" w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomości do terenowego organu administracji stopnia podstawowego oraz tezie

o przynależeniu jej wówczas (w ramach zarządu) do PKP, uznać należy za chybiony. Nie doszło również do naruszenia wskazanych w skardze przepisów

prawa materialnego jak też przepisów kodeksu postępowania administracyjnego

w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie

art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,

innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.

Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).