Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 268/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Odpady
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 10, art. 77 par. 1, art. 79, art. 80, art. 81, art. 85, art. 86, art. 107 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 236 poz 2008
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.
article: art. 362, art. 363
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. sprawy ze skargi [...] Spółki z siedzibą w N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie niewłaściwego prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz [...] Spółki z siedzibą w N kwotę 557 (pięćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], którą organ ten umorzył postępowanie w sprawie niewłaściwego prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej poprzez odprowadzanie przez A. W., właściciela działki nr [...], ścieków na działkę nr [...], będącą własnością gminy B.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W piśmie z dnia 12 września 2011 r., zatytułowanym jako "Skarga", "A" Sp. z o.o. w N. zwróciła się do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w L. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie działania A. W., właściciela działki nr [...] przy ul. P. w B., polegającego na odprowadzaniu ścieków z tej działki na działkę nr [...], stanowiącą własność gminy B., przez którą zapewniony jest dojazd do nieruchomości Spółki.

Powyższe pismo [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w L. przekazał Burmistrzowi Miasta B., który następnie w piśmie z dnia 5 grudnia 2011 r. zwrócił się o wyznaczenie organu właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wyznaczyło Wójta Gminy W. jako organ właściwy do załatwienia sprawy niewłaściwego prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej przez A. W.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] Wójt Gminy W. orzekł, iż nie stwierdza niewłaściwego prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej przez A. W. poprzez odprowadzanie ścieków z działki nr [...] na działkę nr [...]. Powyższa decyzja została następnie uchylona decyzją kasatoryjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], w uzasadnieniu której stwierdzono, że organ I instancji w sposób nieuprawniony ograniczył zakres prowadzonego postępowania. Zdaniem Kolegium, skoro Wójt Gminy W. prowadził postępowanie o pierwotnie wyznaczonym szerokim zakresie, tj. w sprawie niewłaściwego prowadzenia przez A. W. gospodarki wodno-ściekowej, to po ustaleniu, że w sprawie nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, powinien był ustalić również, czy nie zachodzą przesłanki zastosowania art. 5 ust. 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ponadto organ odwoławczy wytknął organowi I instancji naruszenie art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] umorzył postępowanie w sprawie niewłaściwego prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej poprzez odprowadzanie przez A. W., właściciela działki nr [...], ścieków na działkę nr [...].

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji stwierdził, że ze względu na charakter żądania wnioskodawcy, zakres niniejszego postępowania wyznaczać będą przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Biorąc jednak pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy organ dokonał oceny stanu faktycznego również pod kątem regulacji ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

Organ I instancji wyjaśnił, że z treści skargi "A" Sp. z o.o. wynika, iż A. W., prowadzący rolnicze gospodarstwo w zakresie hodowli koni, systematycznie wylewa na działkę nr [...] w B. zawartość szamba z terenu działki nr [...], będącej jego własnością. Zdaniem Spółki, duża ilość wylewanych ścieków powoduje zastoiny nieczystości na drodze, a także spływ ścieków na ul. P.

Mając na uwadze powyższe zarzuty organ I instancji w toku postępowania powołał Komisję, która w dniu 8 maja 2012 r. dokonała oględzin działek nr [...] i nr [...] w miejscowości B. Podczas tych oględzin ustalono, że na terenie posesji stanowiącej własność A. W., tj. działki nr [...], gospodarka wodno-ściekowa prowadzona jest w sposób prawidłowy. Posesja ta jest w całości skanalizowana instalacją sanitarną z odprowadzeniem do zbiornika bezodpływowego o pojemności 150 m3. Odchody zwierząt składowane są natomiast w bezpiecznym miejscu. Powołana przez organ Komisja nie zauważyła również, by na terenie działki [...] znajdowały się ścieki bądź inne nieczystości pochodzące z działki nr [...].

W toku postępowania organ I instancji nadto ustalił, że A. W. nie posiada umowy o świadczenie usług w zakresie transportu i unieszkodliwiania nieczystości płynnych, jednak umowę taką w dniu [...] listopada 2011 r. zawarła jego żona A. W., a z jej zapisów wynika, iż Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B. cyklicznie opróżnia szambo znajdujące się na terenie gospodarstwa rolnego należącego do A. W. (organ podkreślił, że do umowy strona załączyła potwierdzenia zapłaty za wywóz nieczystości w okresie od września 2009 r. do sierpnia 2012 r.). Wcześniej kwestię wywozu nieczystości z przedmiotowego gospodarstwa regulowała umowa z dnia [...] kwietnia 1998 r.

Jako dowód w sprawie organ uwzględnił również kopię protokołu kontroli gospodarstwa rolnego A. W., przeprowadzonej w październiku 2010 r. przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w [...], z którego wynika, że gospodarka wodno-ściekowa w przedmiotowym gospodarstwie prowadzona jest w sposób prawidłowy, a odpady komunalne są z niego wywożone w sposób zgodny z umową. Nadto w toku postępowania Wójt Gminy W. przesłuchał L. S. – Prezesa Zarządu "A" Sp. z o.o. oraz A. W.

Analizując materiał dowodowy sprawy organ obdarzył wiarą zgromadzone dowody z dokumentów. Zeznania stron postępowania uznał zaś za wiarygodne "w zakresie ustalonego przez siebie stanu faktycznego". Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego hydrologa, albowiem na gruncie należącym do A. W. nie doszło do zmiany stanu wody szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie. Okoliczność tę – jak podkreślił organ – potwierdza stanowisko biegłego mgr inż. F. Z. wyrażone w notatce z dnia 11 kwietnia 2012 r. oraz treść protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu 8 maja 2012 r. Odnosząc się do dokumentacji przedłożonej przez Spółkę "A", w tym do kopii zdjęć, organ stwierdził, że dowody te nie mogą pozostawać w sprzeczności ze stanowiskiem biegłego.

W konsekwencji organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do niewłaściwego prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej w rozumieniu art. 29 Prawa wodnego oraz, że nie zaistniały przesłanki do zastosowania przepisu art. 5 ust. 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

"A" z o.o. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła organowi I instancji naruszenie szeregu przepisów postępowania, w tym: art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie odwołującej czynnego udziału w postępowaniu. Nadto Spółka wytknęła Wójtowi Gminy W. również uchybienia w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, skutkujące naruszeniem przepisów art. 75 § 1, art. 76a § 1 oraz art. 78 § 1 k.p.a. Strona podniosła, iż przedmiotem jej skargi nie była zmiana stanu wód na gruncie, lecz wylewanie przez A. W. ścieków na działkę nr [...], przez co powołanie się przez organ I instancji na przepis art. 29 ustawy Prawo wodne było błędne.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy uznał w całości za prawidłowe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji, a w konsekwencji podzielił stanowisko tego organu, iż w niniejszej sprawie nie doszło do niewłaściwego prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej poprzez odprowadzanie przez A. W. – właściciela działki nr [...] – ścieków na działkę nr [...] w rozumieniu art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne. Nadto organ odwoławczy stwierdził, że w związku z prawidłowym wykonywaniem przez A. W. obowiązków uregulowanych w art. 5 ust. 6 pkt 1-4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, brak jest podstaw do zastosowania art. 5 ust. 7 tej ustawy. W ocenie Kolegium, z uwagi na brak podstaw do wydania decyzji administracyjnej, przedmiotowe postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

"A" Sp. z o.o. w N., reprezentowana przez Prezesa Zarządu tej Spółki – L. S., zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2012 r., a nadto o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania oraz o dopuszczenie jako dowodu uzupełniającego powołanych w uzasadnieniu skargi dokumentów, na okoliczności w nich wykazane. Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła:

1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy zamiast zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości;

- art. 10 w zw. z art. 85 § 2 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w oględzinach działek nr [...] i [...], a tym samym naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa statuowanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

- art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu;

- art. 6 i art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie rzeczywistego żądania strony oraz pominięcie jej twierdzeń o składowaniu przez A. W. w szambie na terenie działki nr [...] odpadów ciekłych i niepozbywaniu się tych odpadów zgodnie z obowiązującym Regulaminem utrzymania i porządku w gminie B.;

- art. 28 k.p.a. poprzez pominięcie wezwania do udziału w sprawie Pana P., który wedle twierdzeń strony wnoszącej skargę zrzucał ścieki do szamba znajdującego się na działce nr [...], które następnie były wylewane przez A. W. na drogę dojazdową;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez lakoniczność uzasadnienia faktycznego decyzji, nieodniesienie się do materiału dowodowego sprawy, niewykazanie dlaczego i w jakiej części organ odmówił wiarygodności zeznaniom świadków i w jakiej części, na jakich dowodach oparł konkretne ustalenia;

- art. 76a § 1 k.p.a. poprzez niezwrócenie się przez organ do wskazanych urzędów i osób prywatnych o przedłożenie wnioskowanych jako dowody dokumentów;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, nierozpatrzenie całego znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego i wybiórcze go potraktowanie, nieodniesienie się do wszystkich dowodów, a także pominięcie wnioskowanych przez stronę wniosków dowodowych, w tym niewyjaśnienie, jakie obowiązki wynikają z Regulaminu utrzymanie porządku i czystości w gminie B.;

- art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że w razie prawidłowego wykonywania przez posiadacza nieruchomości nałożonych na niego obowiązków, wydanie decyzji w sprawie jest bezprzedmiotowe, co stoi w sprzeczności z istotą pojęcia sprawy administracyjnej, gdyż w takim przypadku organ winien wydać decyzję odmowną;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, poprzez niewyjaśnienie, jakie obowiązki w zakresie częstotliwości i sposobu pozbywania się odpadów ciekłych ciążą na właścicielu nieruchomości, a w konsekwencji, czy w niniejszej sprawie obowiązki te wypełniane są prawidłowo;

3. naruszenie prawa materialnego i procesowego, a mianowicie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 3 w zw. z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne poprzez stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania, podczas gdy wobec bezzasadności postępowania należało odmówić wydania decyzji.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podkreśliła, że wydana w sprawie decyzja jest całkowicie niezgodna z treścią jej pisma – "skargi" z dnia 12 września 2011 r. i nie odpowiada zawartemu w tym piśmie żądaniu. Organy ograniczyły się bowiem do zbadania kwestii pozbywania się ścieków przez A. W. z szamba zlokalizowanego przy jego posesji, pomijając przy tym kwestię wylewania ścieków przy pomocy pompy i węża strażackiego z szamba zlokalizowanego na działce nr [...]. W przedmiotowym piśmie wskazywano natomiast na to ostatnie działanie, podkreślając, że narusza ono wymogi ochrony środowiska oraz postanowienia Regulaminu Utrzymania Czystości i Porządku na terenie Gminy B., a nadto zagraża bezpieczeństwu życia i zdrowia ludzi.

Skarżąca Spółka podniosła również, że w toku przedmiotowego postępowania organ I instancji dwukrotnie przeprowadził oględziny nieruchomości A. W. (w dniu 7 czerwca 2011 r. i następnie w dniu 8 maja 2012 r.), o czym Spółkę zawiadomił. Przedstawiciele Spółki, zarówno za pierwszym, jak i za drugim razem, nie zostali jednak dopuszczeni do udziału w tych czynnościach, bowiem A. W. nie wpuścił ich na teren swojej nieruchomości. Ponadto Spółce nie udostępniono protokołu z pierwszych oględzin z dnia 7 czerwca 2011 r.

Strona skarżąca zakwestionowała ustalenia zawarte w protokole z kontroli przeprowadzonej na terenie gospodarstwa A. W. przez Wojewódzką Inspekcję Ochrony Środowiska w L., który to protokół organy powołały w niniejszej sprawie jako dowód. Zdaniem Spółki "A", treść tego protokołu nie odpowiada prawdzie, m.in. w zakresie, w jakim stwierdza, że dokonana zmiana sposobu użytkowania obiektów wchodzących obecnie w skład gospodarstwa A. i A. małż. W. jest zgodna z postanowieniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jak również w części wskazującej, że ścieki z przedmiotowego gospodarstwa wywożone są przez prywatnego przewoźnika. Na poparcie swojego stanowiska Spółka powołała następujące dokumenty, załączając ich kopie do skargi: decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r., nr [...]; opinię urbanistyczną z dnia [...] stycznia 2012 r.; decyzję Burmistrza B. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...]; opinię biegłego T. W. oraz pismo Burmistrza B. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...].

Nadto strona skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu, że ten nie odniósł się do jej zarzutów podniesionych w odwołaniu, w tym pominął milczeniem dołączone do akt sprawy zdjęcia, zaś zeznania świadków uznał za wiarygodne jedynie w części odpowiadającej ustalonemu stanowi faktycznemu. Zdaniem Spółki, organ powinien był w sposób jasny wykazać, w jakiej części nie dał wiary tym zeznaniom i dlaczego.

Niezależnie od powyższego Spółka "A" stwierdziła, że nawet gdyby uznać jej żądanie wyrażone w "skardze" z dnia 12 września 2011 r. za bezzasadne, nie oznacza to bezprzedmiotowości postępowania w niniejszej sprawie. Bezzasadność żądania strony musi być zatem wykazana w drodze decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2013 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2012 r. umarzającą postępowanie w sprawie niewłaściwego prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej poprzez odprowadzanie przez A.W., właściciela działki nr [...] w B., ścieków na działkę nr [...], stanowiącą własność gminy B .

Dokonując kontroli legalności powyższych rozstrzygnięć Sąd doszedł do przekonania, iż zostały one wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest wyrażona w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, która obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 maja 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2741/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Reguła ta stanowi procesową gwarancję praw strony w postępowaniu dowodowym, a w dalszej kolejności umożliwia pełną realizację zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu, poprzez możliwość skonfrontowania stanowisk stron. Odstąpienie od zasady czynnego udziału stron jest możliwe tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny odstąpienia organ jest obowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji (art. 10 § 2 i 3 k.p.a).

W przedmiotowej sprawie wadliwość wydanych rozstrzygnięć wynika przede wszystkim z uchybienia przez organy administracji powołanej wyżej zasadzie czynnego udziału stron w postępowaniu.

Podkreślić należy, że zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym nie może sprowadzać się jedynie do zawiadomienia o wszczęciu postępowania, lecz zasada ta musi znaleźć swój wyraz we wszystkich czynnościach postępowania. Konkretyzacja zasady czynnego udziału strony w postępowaniu została uszczegółowiona w art. 79 k.p.a. i art. 81 k.p.a.

Przepis art. 79 § 1 k.p.a. nakłada na organ obowiązek zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych i oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Strona zaś ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu oraz składać wyjaśnienia (art. 79 § 2 k.p.a.). Z kolei art. 81 k.p.a. stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zachowanie wymagań art. 79 i 81 k.p.a., niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem organu administracji państwowej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mające istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 13 lutego 1986 r., sygn. akt II SA 2015/85, ONSA 1986/1/13).

W kontekście powyższych rozważań wskazać należy, iż jednym z podstawowych dowodów dla wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organów administracji, były przeprowadzone w dniu 8 maja 2012 r. przez pracowników organu I instancji oględziny działek nr [...] i nr [...]. Poza sporem pozostaje okoliczność, iż strona skarżąca o terminie przeprowadzenia tego dowodu została zawiadomiona. Spółka zarzuciła jednak organowi, iż ten nie zapewnił jej udziału w oględzinach działki [...] i na skutek niewpuszczenia jej przedstawicieli na teren tej działki przez jej właściciela A. W., została ona tego udziału pozbawiona. Zasadność powyższego zarzutu potwierdza treści protokołu z przedmiotowych oględzin, z którego istotnie wynika, że w oględzinach na terenie działki [...] nie brał udziału żaden z przedstawicieli Spółki "A". W odrębnym protokole oględzin, również z dnia 8 maja 2012 r., dotyczącym tylko działki nr [...] należącej do Gminy B., brali zaś udział przedstawiciele "A". Przyczyn sporządzenia dwóch odrębnych protokołów oględzin z tej samej daty i w tej samej sprawie organ nie wyjaśnił.

Podkreślić należy, że zapewnienie stronie realizacji jej prawa do uczestniczenia w przeprowadzeniu dowodu, stanowi bezwzględny obowiązek organu administracji, który winien być realizowany przy użyciu wszelkich dopuszczalnych środków prawnych. Organ obowiązek ten musi wypełniać również w sytuacji przeprowadzania na podstawie art. 85 § 1 k.p.a. dowodu z oględzin, a w przypadku gdy przedmiot oględzin znajduje się u osób trzecich, wezwać te osoby do jego okazania (art. 85 § 2 k.p.a.).

Niezapewnienie stronie skarżącej czynnego udziału w oględzinach działki nr [...] dokonanych w dniu 8 maja 2012 r. stanowi naruszenie obowiązku wynikającego z art. 10 oraz art. 79 § 2 k.p.a., które dyskwalifikuje tę czynność procesową jako dowód w sprawie. Brak realizacji przez organ tego obowiązku należy ponadto stanowczo zakwalifikować do kategorii istotnego uchybienia przepisom procesowym, skoro pogwałcenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, polegające na pozbawieniu jej udziału w decydujących dla rozstrzygnięcia czynnościach dowodowych, stanowi jedną z podstaw wznowienia postępowania w sprawie - art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1759/07, LEX nr 508447; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 502/07, LEX nr 459993; wyrok NSA z dnia 4 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1035/97, LEX nr 36901 oraz wyrok NSA z dnia 13 lutego 1986 r., sygn. akt II SA 2015/85, ONSA 1986/1/13).

W tym miejscu wypada wyjaśnić, że w skardze strona podnosiła, iż w ramach niniejszej sprawy dowód z oględzin działek nr [...] i nr [...]przeprowadzany był dwukrotnie, tj. we wskazanej przez organy dacie 8 maja 2012 r. oraz wcześniej, w dniu 7 czerwca 2011 r. Zgodnie z twierdzeniem skarżącej Spółki, podczas tych pierwszych oględzin również nie zapewniono jej w nich udziału. Biorąc jednak pod uwagę, iż niniejsze postępowanie zostało zainicjowane pismem Spółki z dnia 12 września 2011 r., uznać należy, że oględziny wykonane w dniu 7 czerwca 2011 r. nie były wykonywane w ramach tego postępowania, przez co ich legalność nie może być przez Sąd w tej sprawie oceniana.

Jednakowoż postępowanie dowodowe przeprowadzone w ramach niniejszej sprawy jest wadliwe również z innego powodu, tj. w zakresie przeprowadzonego przez organ I instancji dowodu z przesłuchania stron. Wskazać należy, że uprawnienie organu do przeprowadzenia w sprawie dowodu z przesłuchania stron wynika z art. 86 k.p.a., który stanowi, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu.

W literaturze wskazuje się, że przepis art. 86 k.p.a. jest wzorowany na przepisie art. 299 k.p.c. Należy podkreślić, że przepis art. 299 k.p.c. wyraźnie zobowiązuje sąd do zarządzenia dowodu z przesłuchania stron, natomiast przepis art. 86 k.p.a. stwierdza, że organ może przesłuchać stronę. Wydaje się jednak, że gdy w postępowaniu bierze udział więcej niż jedna strona, organ administracji publicznej powinien przesłuchać wszystkie strony (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz LEX, Wydanie 4, Warszawa 2011, s. 539).

W niniejszej sprawie organ I instancji, przeprowadzając na podstawie art. 86 k.p.a. dowód z przesłuchania stron, ograniczył się jedynie do przesłuchania w dniu 17 października 2012 r. Prezesa Zarządu Spółki "A" – L. S. oraz w dniu 19 października 2012 r. właściciela działki nr [...] – A. W. Organ odstąpił natomiast od przesłuchania pozostałych stron postępowania, czym naruszył dyspozycję powołanego wyżej przepisu art. 86 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika nadto, by o terminie i miejscu przesłuchania A. W. powiadomiona była strona skarżąca i pozostałe strony.

Z kolei dokonując w uzasadnieniu wydanej decyzji oceny przeprowadzonego dowodu z przesłuchania stron, organ I instancji uchybił wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. W świetle tego unormowania organ administracji zobowiązany jest bowiem w uzasadnieniu decyzji wskazać fakty, które uznał za udowodnione oraz – co wymaga podkreślenia – podać przyczyny, z powodu których określonym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tymczasem odnosząc się do przedmiotowego dowodu organ jedynie lakonicznie stwierdził, że zeznania świadków uznał za wiarygodne "w zakresie ustalonego przez siebie stanu faktycznego", nie precyzując przy tym, które ustalenia zakres ten obejmuje, ani nie wyjaśniając, dlaczego w pozostałym zakresie zeznaniom ww. świadków odmówił wiarygodności. Zasadny jest także zarzut nieodniesienia się przez organ do całości materiału dowodowego, w tym do przedstawionych przez stronę skarżącą materiałów fotograficznych.

Niezależnie od powyższych uchybień proceduralnych, które stanowią wystarczająca podstawę dla uchylenia decyzji organów obu instancji, za zasadny uznać należy również podniesiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia w niniejszej sprawie zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a. Zasada ta, której emanacją w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., kształtuje obowiązek wyczerpującego zbadania przez organ administracji wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem zastosowania właściwej normy prawa materialnego.

W niniejszej sprawie w sposób nierzetelny ustalono przede wszystkim zakres żądania Spółki "A" wyrażonego w piśmie z dnia 12 września 2011 r., zatytułowanym jako "skarga" i skierowanym pierwotnie do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony środowiska w L. Przedmiotem tego pisma była kwestia nieprawidłowego prowadzenia przez A. W. gospodarki wodno-ściekowej w obrębie jego nieruchomości, co uzasadniało prowadzenie postępowania w kontekście wypełniania przez ww. obowiązków uregulowanych w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2005 r. Nr 236, poz. 2008 ze zm.). Nadto skoro wskazane nieprawidłowości miały – zdaniem strony skarżącej – polegać na odprowadzaniu ścieków na grunt sąsiedni, słusznie organ prowadził postępowanie również w przedmiocie ewentualnego naruszenia przez A. W. zakazu określonego w art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.). Z przedmiotowego pisma z dnia 12 września 2011 r. wynika jednak także, iż wskazane w nim i udokumentowane na załączonych do niego fotografiach działania A. W., strona skarżąca utożsamia z bezprawnym działaniem negatywnie oddziałującym na środowisko. W tej sytuacji organ I instancji powinien był również rozważyć możliwość zastosowania w niniejszej sprawie właściwego przepisu z Działu III Tytułu VI ustawy z dnia z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz. 150 ze zm.) regulującego kwestie odpowiedzialności administracyjnej za niewłaściwe oddziaływanie na środowisko (tj. art. 362 lub art. 363 tej ustawy w zależności od ustalenia, czy działania te podejmuje podmiot korzystający ze środowiska, czy też osoba fizyczna niebędąca takim podmiotem) i także w tym kontekście przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Właśnie te przepisy mają bowiem zastosowanie do wszelkich postaci naruszenia środowiska w sposób prawem zakazany (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II OW 97/11, LEX nr 1145657).

Z uwagi na przedstawione wyżej uchybienia, które czynią wadliwą zarówno decyzję organu I instancji, jak i utrzymującą ją w mocy decyzję organu odwoławczego, koniecznym jest wyeliminowanie tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego i ponowne zbadanie sprawy w postępowaniu administracyjnym. Prowadząc ponownie przedmiotowe postępowanie organ I instancji uwzględni wszystkie wnioski zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim organ w zakresie zgodnym z intencją strony ustali wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, w tym również kwestię ewentualnego naruszenia przez A. W. zasad ochrony środowiska i w tym zakresie rozważy możliwość prowadzenia postępowania w trybie przepisów o odpowiedzialności administracyjnej ustawy Prawo ochrony środowiska. W ramach postępowania dowodowego organ ponownie przeprowadzi oględziny działek nr [...] i [...] w B., dbając w toku tej czynności o zachowanie zasady czynnego udziału w postępowaniu wobec wszystkich stron. Organ ponowi również dowód z przesłuchania stron, jeśli uzna to za konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W takiej sytuacji organ przesłucha jednak wszystkie strony postępowania, a w uzasadnieniu decyzji w sposób precyzyjny wyjaśni, które z odebranych zeznań uznał za wiarygodne, a którym wiarygodności tej odmówił, w jakim zakresie i z jakich powodów. O miejscu i terminie przesłuchania zawiadomi też pozostałe strony. W uzasadnieniu decyzji organ podda zaś wnikliwej ocenie całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z wymogami art. 77 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach postępowania, zawarte w pkt II sentencji, znajduje zaś uzasadnienie w art. art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.