Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 585/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33 ze znaczkiem 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz A. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości – organ - decyzją z dnia [...] stycznia 2009r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania - skarżącego – A. K. od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 1 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Organ ustalił, że uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna nr 1 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską A. K. W jej ocenie skarżący uzyskał z testu wyboru 189 punktów a zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. W jej ocenie uzyskana przez skarżącego liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu od uchwały z dnia [...] września 2008 r. skarżący wniósł o uznanie za prawidłowe udzielonych przez niego odpowiedzi na pytania o nr 98, 99, 187, 193, 206 i w związku z tym wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały poprzez ustalenie, iż uzyskał wynik pozytywny z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

Zdaniem organu odwołanie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast art. 339 ust. 3 tejże ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Rozpoznając odwołanie, organ II instancji poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem organ II instancji ustalił, iż egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, z późn. zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości , zgodnie z art. 339 ust. 5 ustawy. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zdaniem organu z ustaleń Komisji Egzaminacyjnej i po ponownym przeliczeniu punktacji przez organ II instancji, skarżący uzyskał z egzaminu 189 punktów, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z cytowanym wyżej przepisem ustawy o radcach prawnych.

Wskazano, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Odnosząc się do szczegółowych zarzutów merytorycznych skarżącego w odniesieniu do pytań Minister Sprawiedliwości stwierdził:

1. nr 98, brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym

terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w

wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd."

Skarżący udzielił na ww. pytanie odpowiedzi "A", podczas gdy zdaniem organu prawidłową odpowiedzią, wynikającą z klucza odpowiedzi jest odpowiedź "C".

Skarżący w odwołaniu podniósł, iż pomimo że w kluczu testu jako prawidłowa wskazana jest odpowiedź "C", za prawidłową należy uznać udzieloną przez skarżącego odpowiedz "A". Podniósł, że zagadnienie, którego pytanie dotyczy jest sporne, skoro wypowiedział się w tej sprawie Sąd Najwyższy w związku z zapytaniem Sądu Okręgowego.

Zdaniem organu, pytanie sformułowane jest w sposób jasny i precyzyjny, a odpowiedź na nie wynika wprost z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c, art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c.

Stosownie do treści przepisu art. 130 § 1 k.p.c, "jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym".

Zgodnie z art. 370 k.p.c. "sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie". Stosownie do treści art. 133 § 3 k.p.c, "jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom".

Z powyższych przepisów zdaniem organu wynika jednoznacznie, że w opisanej w pytaniu sytuacji, przewodniczący wzywa pełnomocnika strony (art. 133 § 3 k.p.c.) do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie (art. 130 § 1 k.p.c.) pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 k.p.c).

Zdaniem organu argumentacja skarżącego sprowadza się do tego, że prawidłowa była także odpowiedź "A", gdyż na podstawie art. 370 k.p.c. sąd odrzuca apelację nieopłaconą niezależnie od tego, czy wnosi ją strona osobiście czy też pełnomocnik. Twierdzi także, że zastosowanie ma tu też art. 1302 § 3 k.p.c, który stanowi, że "sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego środki odwoławcze lub środki zaskarżenia (apelację, zażalenie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza sądowego) podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia". W ocenie organu taki pogląd jest zupełnie nieuzasadniony. Zdaniem organu art. 370 k.p.c. odróżnia dwie grupy wypadków. Pierwsza dotyczy przyczyn związanych z upływem terminu do złożenia apelacji - apelacja jest niedopuszczalna z mocy ustawy i braku tego nie można sanować (np. gdy od danego orzeczenia nie przysługuje w ogóle środek zaskarżenia lub gdy apelację wniósł podmiot nielegitymowany). Druga - to wypadki, w których apelacja jest dopuszczalna, ale ma ona braki, które w zasadzie dają się usunąć. Przewodniczący wzywa wówczas stronę do uzupełnienia braków, których usunięcie jest możliwe, tzn. odnoszących się do strony formalnej, a nie treści. W ramach art. 370 k.p.c. kontroli podlega zdaniem organu prawidłowe opłacenie apelacji. Dopiero apelacja, której braków strona nie uzupełniła w terminie podlega odrzuceniu. Tak więc w ocenie organu nietrafne jest twierdzenie skarżącego, że ze sformułowania art. 370 k.p.c. wynika, że w przypadku nieopłacenia apelacji sąd odrzuca ją bez wzywania do wniesienia opłaty niezależnie, czy wniosła ją sama strona, czy profesjonalny pełnomocnik.

W ocenie organu w przypadku, gdy środki odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia wnosi adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy, pismo takie sąd odrzuca bez wezwania do uiszczenia opłaty (art. 130 2 § 3 k.p.c.).

W ocenie organu gdyby przychylić się do poglądu skarżącego, że art. 370 k.p.c. stanowi samoistną podstawę odrzucenia nieopłaconej apelacji bez wzywania do uiszczenia opłaty, to zbędne byłoby wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 26 czerwca 2008 r., w którym stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 1302 § 4 k.p.c, nota bene właśnie na gruncie odrzucenia apelacji (jak w niniejszym pytaniu, aczkolwiek w sprawach gospodarczych).

Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu wadliwej podstawy prawnej, wskazanej w kluczu odpowiedzi, należy podkreślić, że artykuł 130 § 1 normuje sytuację, kiedy pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, a więc tych, które są przewidziane w przepisach ogólnych (w art. 126 i 1261) i szczególnych (np. art. 127, 187, 312, 368, 409, 47912 i 485) lub nieuiszczenia stosownej opłaty (art. 1262). W ocenie organu przepis art. 1302 § 3 k.p.c. ma zastosowanie a contrario, bowiem odnosi się do skutku wniesienia nieopłaconego środka odwoławczego przez profesjonalnego pełnomocnika, a nie przez stronę będącą osoba fizyczną.

Zdaniem organu zastosowanie przepisu art. 133 § 3 k.p.c. jest niewątpliwe, gdyż zgodnie z tym przepisem "jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom". Przepis ten dotyczy doręczania wszystkich pism procesowych. Podkreślenia wymaga, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika procesowego lub osoby uprawnionej do odbioru pism, doręczenia muszą być dokonywane do rąk tych osób, niezależnie od tego, czy osoba fizyczna podjęła czynności procesowe osobiście, czy też przez pełnomocnika. W przeciwnym razie doręczenie takie jest bezskuteczne.

Na marginesie uwag o powołanych podstawach prawnych dodano, że przytoczenie podstawy prawnej w tzw. kluczu odpowiedzi nie jest wymogiem prawidłowości testu i ustawa o radcach prawnych nie wymaga podania podstaw prawnych prawidłowych odpowiedzi. Ich wskazywanie ma służyć ułatwieniu m. in. zdającym w sytuacji, gdy pragną skontrolować prawidłowość udzielonych przez siebie odpowiedzi.

Dlatego też zdaniem organu wnioski skarżącego o uznanie jako prawidłowej udzielonej przez niego odpowiedzi "A" na pytanie nr 98, która jest oczywiście błędna, lub też przyznanie mu punktu w związku brakiem jednoznacznej odpowiedzi spośród w podanych w pytaniu są zupełnie bezzasadne.

2. Pytanie nr 99 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, merytorycznie niezasadny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji w sprawie o rozwód, sąd:

A. oddala na posiedzeniu niejawnym,

B. odrzuca na posiedzeniu niejawnym,

C. oddala na rozprawie."

Skarżący na ww. pytanie udzielił odpowiedzi "A".

Prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C".

Właściwa odpowiedź na to pytanie wynikała zdaniem organu wprost z uregulowań art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c.

Argumentacja skarżącego w ocenie organu oparta jest na błędnym założeniu, że skoro przepis art. 168 § 1 k.p.c. stanowi podstawę do wydania postanowienia o przywróceniu terminu do dokonania czynności prawnej na posiedzeniu niejawnym, to - przez analogię - stanowi też podstawę do wydania na posiedzeniu niejawnym postanowienia oddalającego taki wniosek. Organ wskazał, że zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu, przy czym postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Wykładnia gramatyczna tego przepisu zdaniem organu wskazuje tylko na możliwość uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym. W ocenie organu brak jest przepisu, który pozwalałby oddalić wniosek o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym.

Zdaniem organu według art. 148 § 1 k.p.c, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. W świetle art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c. nie sposób przyjąć możliwość takiej wykładni, przy której sąd także na posiedzeniu niejawnym mógłby oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji i to w sprawie rozwodowej, która podlega rozpoznaniu na rozprawie.

3. Pytanie nr 187 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego, wniesienie odwołania z uchybieniem terminu skutkuje wydaniem przez organ odwoławczy:

A. postanowienia o odrzuceniu odwołania,

B. postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania,

C. decyzji o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania".

Skarżący jako prawidłową zaznaczył odpowiedź "A", lecz za prawidłową uznać należało odpowiedź "B".

Skarżący podniósł, iż jeżeli strona złoży prośbę o przywrócenie terminu, organ odwoławczy postanowienie o uchybieniu terminu wydać może dopiero po ostatecznym rozpatrzeniu takiej prośby. Jeżeli organ przychyli się do prośby, wyda postanowienie o przywróceniu terminu, a wówczas wydanie postanowienia o uchybieniu terminu jest niedopuszczalne. Zarzuty zdaniem organu są chybione i opierają się na dokonaniu dodatkowych założeń, gdyż w pytaniu nie było mowy o złożeniu wniosku o przywróceniu terminu, a tak zakłada skarżący. Należy zdaniem organu wskazać, iż odpowiedź na wskazane pytanie zawarta jest w art. 134k.p.a. Z treści tego przepisu wynika, że w postępowaniu wstępnym organ odwoławczy podejmuje czynności zmierzające do ustalenia, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. W jednym i drugim przypadku organ odwoławczy rozstrzyga o tym postanowieniem, które jest ostateczne. Odpowiedź na pytanie, nie wymaga wykładni, a wynika wprost z treści przepisu. Takie rozumienie treści art. 134 k.p.a. nie wywołuje żadnych sporów zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie.

4. Pytanie nr 193 brzmiało:

"Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje:

A. w formie postanowienia,

B. w formie zawiadomienia,

C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej

czynności w sprawie."

Skarżący rozwiązując test zaznaczył na ww. pytanie odpowiedź "C", podczas gdy odpowiedzią prawidłową wynikającą z klucza odpowiedzi jest odpowiedź "A" oparta na treści art. 165 § 2 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zarzut skarżącego w odniesieniu do powyższego pytania jest zdaniem organu bezzasadny. Zgodnie z art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej -wszczęcie postępowania z urzędu następuje w formie postanowienia.

Brzmienie powyższego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Skarżący w uzasadnieniu zarzutów do przedmiotowego pytania wskazał, iż istnieją przewidziane ustawowo wyjątki od zasady wyrażonej w art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej (gdy wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego z urzędu nie jest wymagane). Należy zdaniem organu mieć na uwadze, iż przedmiotowe pytanie było sformułowane w jasny sposób i dotyczyło zasady wyrażonej w art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej. Zatem należy stwierdzić, iż jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A".

5. Pytanie nr 206 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, maksymalną stawkę opłaty targowej, będącej opłatą lokalną, określa:

A. ustawa,

B. uchwała rady gminy,

C. wójt (burmistrz, prezydent) zarządzeniem."

Skarżący udzielił odpowiedzi "B", zdaniem organu jedyną prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "A".

Odnosząc się do zarzutów skarżącego w odniesieniu do ww. pytania należy wskazać, iż treści art. 19 pkt 1 lit. a) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że rada gminy określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, z tym że stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 631,94 zł dziennie. Pod lit. a) ustawodawca wprost w ustawie zawarł stwierdzenie, że stawka opłaty lokalnej w danym roku nie może przekroczyć określonej kwoty.

Oczywistym w związku z tym jest, że maksymalną stawkę opłaty targowej określa ustawa. Tego rodzaju rozwiązanie, którego ratio legis nie może nasuwać wątpliwości, podyktowane jest ograniczeniem dowolności w kształtowaniu polityki fiskalnej przez organy samorządowe. Odpowiedź na przedmiotowe pytanie wynika z art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

W związku z powyższym należy jednoznacznie stwierdzić, iż jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 206 jest odpowiedź "A".

W ocenie organu żadne z pytań zawartych w teście nie wykraczało poza zakres materiału określony w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten stanowi, iż egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

W ocenie organu, brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej o co wnosił skarżący.

Skargę na tę decyzję wniósł skarżący zarzucając błędne ustalenie, że wybrane pytania wskazane przez niego w odwołaniu tj. pytania nr 98, 99, 193, 206 zostały sformułowane zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 33 [9] ust. 1 ustawy o radcach prawnych, co miało być podstawą do nieuznania prawidłowości udzielonych odpowiedzi.

Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Podniósł, że w odwołaniu od uchwały nr [...] podjętej przez Komisję Egzaminacyjną nr 1 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. wskazywał, że udzielone przez niego odpowiedzi na wskazane przez niego pytania z konkursu na aplikację radcowską powinny zostać uznane jako prawidłowe z uwagi na wątpliwości co do jednoznaczności odpowiedzi bądź występujących w doktrynie/judykaturze sporów. W odwołaniu skarżący przytoczył każde z pytań, do których jego zdaniem istniały rozbieżności i starannie argumentując dążył do przekonania organu co do swoich racji.

Odnosząc się do sformułowania ze strony Ministra Sprawiedliwości, że skarżący zakreślając tak odpowiedzi (np.pyt.98) pokazał swój brak wiedzy na temat zasad postępowania z pismami procesowymi, w stosunku do osoby, która dopiero stara się uzyskać praktyczną wiedzę są niesprawiedliwe i krzywdzące. Wskazał, że tej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 17 marca 2008 r. stwierdził, ze "kandydat na aplikanta powinien reprezentować szeroki, ale podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie o radcach prawnych dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie pogłębiać w trakcie ponad 3 i pół letniej aplikacji. Nie jest więc prawidłowe formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego. Egzamin na aplikacją nie jest bowiem momentem, w którym tego typu wiedza jest konieczna dla dalszego efektywnego kształcenia aplikanta".

Odnosząc się do pytania nr 98 skarżący podniósł, że swoją wiedzę na temat postępowania cywilnego opanował w sposób należyty.

Jego zdaniem przytoczony przez niego fragment komentarza prof. A. Jakubeckiego, stanowi, że "ze sformułowania art. 370 Kpc wynika, że w razie nieopłacenia apelacji sąd odrzuca ją bez wzywania do wniesienia opłaty. W tym przypadku nie ma znaczenia apelację sporządziła sama strona, czy też adwokat lub radca prawny" (A. Jakubecki, Kodeks postępowania cywilnego, Komentarz, Warszawa, s 499). Treść przytoczona z doktryny była tym, czym skarżący zasugerował się podczas udzielania odpowiedzi na powyższe pytanie. W jego ocenie całkowicie nieuzasadnione jest wymaganie od kandydata na aplikanta radcowskiego na tyle szerokiej, praktycznej wiedzy, żeby ten ostatni potrafił w sposób bezbłędny odpowiedzieć na tego typu pytanie. Ponadto przytoczony powyżej fragment z komentarza uzasadnia tezę, że stawianie takich pytań mija się z celem wyselekcjonowania przyszłych aplikantów radcowskich, skoro w doktrynie istnieją rozbieżności co do toku jednolitego rozumowania. Skarżący wskazał, że sugerując się tezą z piśmiennictwa przy udzielaniu odpowiedzi nie może być w żaden sposób poszkodowany. Powyższe kwestie znalazły swój oddźwięk w postępowaniach sądowych, czego przykładem może być wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2008 r. (II GSK326/2007) stwierdzający, że" stawianie w teście pytań, na które odpowiedź w doktrynie i judykaturze nie jest jednoznaczna, stoi w sprzeczności z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację radcowską mają być bowiem tak sformułowane, by zrealizować ustawowy wymóg określony w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a zatem na które jest tylko jedna prawidłowa i niebudząca wątpliwości odpowiedź ". Z całą pewnością należy uznać, że teza prof. A Jakubeckiego wprost wywodzącego, że nieopłacona apelacja podlega odrzuceniu bez względu na to przez kogo jest wnoszona przemawia za niejednoznacznością powyższego pytania, a rozstrzygnięcie w takim razie winno zostać uznane na korzyść skarżącego. Organ w uzasadnieniu do tego pytania wskazuje także liczne orzecznictwo oraz przywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność z Konstytucją powołanych przepisów. W tym miejscu należy podnieść, że jednoznaczność formułowanych pytań powinna się opierać na treści przepisów prawa a nie interpretacji przez doktrynę i orzecznictwo, co też potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 kwietnia 2008 r. (Sygn. akt II GSK 512/07).

W uzasadnieniu do pytania nr 99 organ przytoczył art. 148 § 1 Kpc oraz 168 § 1 Kpc, z których miała by wynikać prawidłowość odpowiedzi "C". Pytanie to zostało sformułowane w taki sposób, aby kandydat nie mający na co dzień praktyki w sądach nie mógł na nie odpowiedzieć. Zdaniem skarżącego odpowiedź wynika jedynie pośrednio z przepisów postępowania (a więc nie jest to odpowiedź sformułowana w sposób jednoznaczny w przepisach prawa) a ponadto wykracza ono daleko poza umiejętności nabyte w trakcie 5 letnich studiów prawniczych. Taki stan rzeczy budzi uzasadnione wątpliwości co do zasadności tego rodzaju pytań i powinien być w sposób jednoznaczny sankcjonowany.

Pytanie 193 w teście na aplikacje radcowską dotyczyło formy wszczęcia z urzędu postępowania podatkowego, które następuje w formie postanowienia, co wynika wprost z art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej. Jednakże nie jest to jedyna odpowiedź prawidłowa. Mając na względzie fakt, że wyjątki od tej ogólnej zasady zostały sformułowane w § 5 tegoż artykułu, który jednoznacznie wskazuje, że w przytoczonych w tymże paragrafie sytuacjach wszczęcie postępowania z urzędu w formie postanowienia nie stosuje się, jest uzasadnieniem wybranej przez skarżącego odpowiedzi jako prawidłowej. Dwuznaczność postawionego przez egzaminatorów pytania nr 193 stoi ze sprzecznością z linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, który to m.in. wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r., (II GSK 355/2007) stwierdził, że "z przepisu art, 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek zachowania najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu trzech pytań, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie. Jeżeli takiego nawiązania nie ma, to wówczas za prawidłową należy uznać odpowiedź obejmującą nie tylko zasady, lecz również dopuszczone w normach prawnych wyjątki kształtujące łącznie z nim stan prawny".

Jego zdaniem w żadnym momencie nie może mieć wątpliwości co do zakresu stawianego mu pytania, a jasno sformułowane pytanie w tejże materii winno brzmieć np. "Nie uwzględniając wyjątków przewidzianych w ustawie Ordynacja podatkowa, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje:...", bądź też " Generalnie wszczęcie postępowania podatkowego na podstawie Ordynacji podatkowej następuje w formie:...". Wtedy dopiero można by było uznać, że pytanie jest sformułowane w sposób jasny i nie budzący wątpliwości. W wypadku przytoczonego pytania nr 193 postawionego na teście dla kandydatów na aplikantów radcowskich forma nie jest jednoznaczna, a odpowiedź C zaznaczona przez skarżącego, którego intencją było wykazanie istniejących w prawie wyjątków od zasady sformułowanych wprost w art. 165 § 5 Ordynacji podatkowej, winna zostać uznana jako prawidłowa.

Zdaniem skarżącego pytanie nr 206 jest sformułowane w sposób niejednoznaczny. Faktem jest, że wysokość maksymalna opłaty targowej jest wykazana w ustawie i wynosi maksymalnie 631,94 dziennie. Jednakże wskazanie w pytaniu formy dookreślającej poprzez użycie słowa "określa" mającej na celu wyjaśnić, kto tak naprawdę stoi za ustaleniem wysokości opłaty targowej wskazuje, że udzielenie przez skarżącego odpowiedzi poprzez zakreślenie, że to uchwała rady gminy określa m.in. wysokość stawek opłat określonych w ustawie jest jak najbardziej prawidłowe. Wszak to z samego literalnego brzmienia ustawy - art. 19 pkt. 1 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że "rada gminy, w drodze uchwały określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie (...). Tak sformułowane zdanie przez ustawodawcę jednoznacznie wskazuje, że jego intencją było także ustalanie, że możliwe jest określenie uchwałą rady gminy wysokości stawek opłat, która to także może być stawką maksymalną wynoszącą 631,94 dziennie. Podkreślił, że forma pytania nie powinna budzić dla kandydata na aplikanta radcowskiego żadnych wątpliwości tym bardziej, że zakres wymaganej wiedzy jest bardzo obszerny.

Odnosząc się do zakwestionowanego w odwołaniu od uchwały pytania nr 187 skarżący przyznaje, że po zapoznaniu się z uzasadnieniem organu jego forma nie budzi wątpliwości, toteż podnoszenie przed sądem argumentów mających wskazać jego niejednoznaczność zostały przez niego zaniechane.

W odpowiedzi na skargę organ potrzymał stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wniosk ami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację winny być testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez skarżącego skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji, zdaniem sądu, doszło bowiem do naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego.

Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości m.in. na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast art. 339 ust. 3 tejże ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Rozpoznając odwołanie, organ II instancji poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. Przepis 1a. wspomnianego artykułu wskazuje, że prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego.

W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd uznał za trafny zarzut skarżącego polegający na wadliwym skonstruowaniu pytania nr 98, które brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym

terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd."

Skarżący udzielił na ww. pytanie odpowiedzi "A", podczas gdy prawidłową w ocenie organu jest odpowiedź, wynikającą z klucza odpowiedzi t.j. odpowiedź "C". Sąd podziela stanowisko organu, że taka jest prawidłowa odpowiedź. Zdaniem sądu z powodów podanych niżej odpowiedź na to pytanie nie powinna być oceniana negatywnie. Zagadnienie, którego pytanie dotyczy jest wątpliwe, skoro wypowiedział się w tej sprawie Sąd Najwyższy. W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 98, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.

Pytania testowe na aplikację winny być bowiem testem zgodnie z przepisem 1a. artykułu 33 ustawy o radcach prawnych oceniane są według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego, a nie oceniane jak wyżej wskazano według reguł wykładni. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze. Organ cytuje przepisy art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c, art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c. Niemniej jednak na tym etapie szkolenia wymagania stawiane kandydatowi na aplikanta nie mogą polegać na takim działaniu.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytania nr 99, 187, 193, 206 uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi na te pytania było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jego własnej interpretacji przepisów.

Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] podjętej przez Komisję Egzaminacyjną nr 1 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, a jedno z pytań, zdaniem Sądu, zostało sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stosownie do przepisu art. 152 p.s.a. orzeczono o niewykonywaniu zaskarżonej uchwały do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi