Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2299/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.),, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Anna Mruk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2006 sprawy ze skargi S. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. D. kwotę 455 zł (czterysta pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. ([...]) mocą której orzeczono, że nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha położone w Z. zapisane pod numerem rep.hip. "D." Lit. [...] podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. c dekretu PKW z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3 z 1945 r. poz. 13).

Jeśli chodzi natomiast o działki wymienione w punkcie drugim decyzji organu I – ej instancji o łącznej powierzchni [...] ha to postępowanie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe, albowiem w dniu wejścia w życie w/w dekretu PKWN były one własnością osób trzecich i nie stanowiły części składowej dóbr Z.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazano, iż decyzja Wojewody [...] była słuszna.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że sporna nieruchomość powstała w latach 1928-34 z parcelacji majątku ziemskiego K. R.

Dokonano jej na podstawie przepisów artykułu 65 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 1 z 1926 r. poz. 1).

Z treści art. 65 tejże ustawy wynikało, że właściciele nieruchomości ziemskich powinni przed przystąpieniem do parcelacji uzyskać każdorazowo zezwolenie właściwego okręgowego urzędu ziemskiego. Organ podkreślił, że zezwolenie na parcelację wydane w dniu [...] września 1928 r. przez Okręgowy Urząd Ziemski w K. zezwalało na dokonanie parcelacji [...] ha użytków leśnych należących do K. R. z częściowym prawem zmiany użytkownika. To z kolei mogło jedynie prowadzić do powstania parceli czy działek leśnych z częściowym prawem do zmiany przeznaczenia, lub działek rolnych służących do powiększania gospodarstw. Parcelacja nie mogła natomiast prowadzić do powstania działek budowlanych służących do zabudowy miejskiej.

Identyczne rozstrzygnięcia zawiera następne zezwolenie Okręgowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] lipca 1934 r., które zezwala na podział kolejnych [...] ha użytków rolnych i leśnych z nieruchomości ziemskiej Z. z jednoczesnym zastrzeżeniem przeprowadzenia parcelacji w myśl rozporządzenia Ministra Reform Rolnych, Robót Publicznych i Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 1929 r. w sprawie zasad tworzenia osiedli wiejskich przy przebudowie ustroju rolnego.

W ocenie organu taki podział [...] ha użytków rolnych i leśnych dokonany zgodnie z w/w rozporządzeniem mógł doprowadzić jedynie do powstania działek rolnych i leśnych z prawem częściowej zmiany przeznaczenia i posadowienia budynku mieszkalnego, a także budynków gospodarczych.

To zaś pozwala na stwierdzenie, że w chwili wejścia w życie dekretu PKWN o reformie rolnej niesprzedane przez K. R. działki rolne i leśne stanowiące własność jednej osoby fizycznej nie były działkami budowlanymi i podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa ze względu na rozmiar łączny przekraczający 100 ha powierzchni ogólnej.

Działki te nie były dopuszczone do zabudowy do roku 1970. Także obecnie nie są działkami budowlanymi, albowiem zgodnie z ewidencją gruntów są to działki rolne i leśne. Stan taki odpowiada regulacjom i warunkom parcelacji przeprowadzonej w latach 1928-34.

W związku z tym nietrafne jest powoływanie się na rozstrzygnięcia zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (W3/89) ponieważ działki powstałe w przeprowadzonej przed wojną parcelacji majątku ziemskiego K. R. nie otrzymały statusu działek budowlanych.

Decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżył S. D. działający w imieniu własnym, oraz w imieniu i na rzecz K. D., B. K., E. C., E. D., M. B., J. R., A. R., i I. D.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) rażące naruszenie art. 153 ppsa przez brak respektowania oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego toku postępowania zawartych w treści wyroków: WSA w Warszawie z dnia 19 września – IV SA 3887/04, oraz NSA z dnia 2 kwietnia 2001 r. – IV SA 1727/99 do tej pory zapadłych w sprawie,

2) rażące naruszenie art. 7, 77 oraz 107 § 3 kpa polegające na:

• braku ustaleń i analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie która umożliwiłaby w sposób jasny i nie budzący wątpliwości ustalenie przedmiotu postępowania;

• braku uzasadnienia faktycznego decyzji co jest konsekwencją braku jakiejkolwiek analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

3) rażące naruszenie przepisów działu VI, oraz art. 65 i nast. Ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy polegające na błędnej wykładni wskazanych przepisów całkowicie sprzecznej z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i NSA

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi II instancji w celu ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i oświadczył, że nie znajduje podstaw do jej zmiany.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona i jako taka pociąga za sobą konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I – ej instancji.

Na wstępie wypada zauważyć, iż w przedmiotowej sprawie decyzje organów administracji były już dwukrotnie uchylane przez Sądy. W wyroku który był chronologicznie drugi (z dnia 10 września 2004 r. – sprawa IV SA 3887/02 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W-wie), a mówiąc precyzyjniej w jego uzasadnieniu zawarte zostały jasne i oczywiste wskazówki co do tego jakie czynności i jakie ustalenia winny być poczynione przez organ przy rozpoznawaniu sprawy po raz kolejny.

Owe wskazówki jak również sugerowana ocena prawna jakiej organ powinien dokonać na gruncie poczynionych ustaleń była dla organu wiążąca, co nie może budzić wątpliwości ze względu na treść przepisu art. 153 ppsa.

Otóż stanowi on, że właśnie ta ocena jak i wskazania co do dalszego toku postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Odnosząc powyższe uwagi z jednej strony do treści wytycznych zawartych w wyroku jaki zapadł w sprawie IV SA 3887/02, z drugiej zaś do treści zaskarżonej decyzji, oraz decyzji ją poprzedzającej jak również do ich uzasadnień stwierdzić należy, iż wytyczne zostały zupełnie zignorowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 września 2004 r. (IV SA 3887/02) uznał, że istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest ustalenie czy sporna nieruchomość była w dniu wejścia w życie reformy rolnej wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej, czy też stanowiła ona działki budowlane. Istotna była więc ocena możliwości wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc i nie mogła być przeznaczona na cele dekretu.

W uzasadnieniu powyższego wywodu przywołano stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. – W 3/89 (OTK 1990/1/26) podnosząc, iż Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę stanowisko to akceptuje i uznaje za istotne, a więc i przydatne dla rozstrzygnięcia.

Mimo powyższego wskazania organ stwierdził, że powoływanie się na rozstrzygniecie zawarte w w/w uchwale Trybunału Konstytucyjnego jest nietrafne gdyż działki powstałe z przeprowadzonej przed wojną parcelacji majątku ziemskiego K. R. nie otrzymały statusu działek budowlanych i to w sytuacji kiedy Sąd w sposób bardzo wyraźny sugerował przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji i kartografii, który na podstawie projektu parcelacji zatwierdzonego stosownymi orzeczeniami winien określić charakter i przeznaczenie działek objętych projektem.

Nie dość, że dowodu tego nie przeprowadzono to jeszcze odstąpiono od wykorzystania opinii biegłego, która została sporządzona w sprawie cywilnej toczącej się przed Sądem Okręgowym w C. ([...]), o co wnosił pełnomocnik skarżących. Niechęć do przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie sugerowanym przez Sąd doprowadziła do wydania decyzji identycznej treści jak te które wydane zostały przed orzeczeniami NSA i WSA w sprawach IV SA 1727/99, IV SA 3887/02. Dotknięte są one jednak nadal tymi samymi mankamentami, które powodują konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Organy w dalszym ciągu nie wyjaśniły jaka część nieruchomości została zbyta przed wybuchem wojny. Nie wyjaśniono ani nie uzasadniono także dlaczego część nieruchomości o powierzchni [...] ha podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wywody poczynione przez organ II instancji w kwestiach dotyczących obszaru parcelowanych nieruchomości oraz przyjętych na cele reformy rolnej nie tylko nie prowadzą do wyjaśnienia istniejących rozbieżności, ale je wręcz potęgują.

Świadczy o tym stwierdzenie, że jedno zezwolenie na parcelację (z dnia [...] września 1928 r.) dotyczyło [...] ha użytków leśnych, zaś drugie ( z dnia [...] lipca 1931 r.) kolejnych [...] ha użytków rolnych i leśnych, oraz rekapitulacja organu, że taki podział [...] ha użytków rolnych i leśnych mógł doprowadzić tylko do powstania działek rolnych i leśnych. Wskazanie w powyższym kontekście areału [...] ha jest niejasne i niezrozumiałe, albowiem organ nie uzasadnia dlaczego wymienił taką właśnie powierzchnię.

Na obecnym etapie postępowania aktualne są nadal zarzuty, iż organy obu instancji nie ustosunkowały się do wszystkich dowodów przedstawionych przez skarżącego, a w każdym razie nie uczyniły tego zgodnie z wymogami jakie stawia kpa.

Szczególnie rażące było nienależyte odniesienie się do planów podziału, oraz zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji i kartografii który w swojej opinii powinien poddać analizie przeznaczenie rozparcelowanych nieruchomości na podstawie całokształtu zebranych dowodów w tym zwłaszcza w oparciu o orzeczenie zatwierdzające projekty parcelacji oraz plany parcelacyjne. Trzeba bowiem pamiętać, iż istotne znaczenie z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy będzie miało to co działo się ze spornymi nieruchomościami przed dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie zaś to jakie było ich przeznaczenie w okresie późniejszym.

Z tego względu za oczywiście błędne uznać należy argumenty organu II – ej instancji, które jego zdaniem przemawiały za słusznością podjętej przez organ I – ej instancji decyzji, a które sprowadzały się do swoistego zastąpienia rzetelnej i dogłębnej analizy planów parcelacji ogólnym stwierdzeniem o ich zgodności z aktualną ewidencją gruntów.

Trzeba wreszcie podkreślić, iż niewątpliwie skomplikowana materia z jaką mamy do czynienia w sprawie wymagała przeprowadzenia nie tylko rzetelnego i wyczerpującego postępowania dowodowego ale i pełnego odniesienia się do wszystkich wniosków i zarzutów jakie w toku postępowania formułowała strona.

Braki w omawianym zakresie przesądzają o tym, że uzasadnienia decyzji obu organów nie mogą być uznane za wyczerpujące, a co za tym idzie i przekonujące.

Na koniec wypada jeszcze raz podkreślić, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie nie tylko ten Sąd, ale i organ którego działanie było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 ppsa).

Organy w sprawie będącej przedmiotem osądu sprawiają wrażenie jakoby powyższa reguła ich nie dotyczyła. Konsekwencją tego jest powielanie już wcześniej popełnionych błędów do jakich doszło w toku postępowań toczących się przed wydaniem wyroków sądowych, a także wyprowadzenia wniosków nie znajdujących oparcia zarówno w materiale dowodowym jak i w obowiązujących przepisach prawa.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uchylono zaskarżoną decyzją, oraz poprzedzającą ją decyzję organu I – ej instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.

Niejako na marginesie powyższych uwag tut. Sąd sygnalizuje również konieczność zapoznania się przez organy rozstrzygające podmiotową sprawę z rozważaniami NSA zawartymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06