Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 388/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 21 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2022 roku sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Dnia 16 lutego 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. (zwanego dalej "MOPR") wpłynął wniosek G. M. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") o pomoc społeczną według prawa pomocy społecznej w zakresie zakupu żywności w kwocie [...]zł na miesiąc marzec-grudzień 2022 r. oraz zakupu leków, leczenia i rehabilitacji w wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni wskazała, że jej świadczenie emerytalne jest dla niej niewystarczające, dlatego wnosi o pomoc.

W dniu 25 lutego 2022 r. odbył się wywiad środowiskowy w formie rozmowy telefonicznej. Pracownik MOPR ustalił co następuje. Aktualna wysokość dochodu wnioskodawczyni to kwota [...]zł. Wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu jednorodzinnym, przewlekle chora, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, posiada uporczywe zaburzenia urojeniowe. Jak wskazano w rozmowie z wnioskodawczynią, jej oczekiwania to: [...] zł co miesiąc od marca do grudnia 2022 r., [...] zł na rehabilitację, leki i leczenie, [...] zł na opał, środki według uznania na zakup odzieży, [...] zł biletu kredytowanego, środki na opłacenie rachunków oraz [...] mln zł zadośćuczynienia.

Pracownik MOPR stwierdził, że wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych zaświadczeń lekarskich, które mogłyby wskazywać na zasadność dofinansowania jej pomocy. MOPR nie posiada wiedzy medycznej, według której można by ustalić jakie środki są potrzebna na jakie lekarstwa, a także jakich zabiegów medyczno-rehabilitacyjnych wymaga wnioskodawczyni.

Wnioskodawczyni od lat jest klientką MOPR i w żaden sposób nie stara się zmienić swojej sytuacji. Mieszka w dużym domu, utrzymuje go, ale jednocześnie regularnie wnosi o udzielenie jej pomocy.

Jeśli chodzi o rehabilitację, są one gwarantowane. Nie ma potrzeby udzielania wsparcia finansowego za coś co jest darmowe.

Zdaniem wnioskodawczyni, decyzje urzędowe zniszczyły jej dom, dlatego żąda przyznania bilety kredytowanego na kwotę [...]zł celem poczynienia niezbędnych napraw.

Z kolei kwota [...]mln zł miałaby stanowić zadośćuczynienie za wszystkie krzywdy, jakie doznała od Państwa, samorządu oraz ludzi.

Decyzjami z dnia 10 marca 2022 r. nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] Prezydent Miasta P. (zwany dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") odpowiednio przyznał wnioskodawczyni zasiłek celowy na zakup żywności w wysokość [...] zł na miesiąc czerwiec, maj, kwiecień 2022 r. oraz odmówił jej przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na: żywność od lipca do grudnia 2022 r. w wysokości [...] zł, leków, leczenia i rehabilitacji w wysokości [...] zł, opału w wysokości [...] zł, środków na odzież, biletu kredytowanego w wysokości [...] zł, rachunków za prąd oraz zadośćuczynienia w kwocie [...]mln zł. W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że pomoc, o którą wnioskuje wnioskodawczyni może być udzielona osobie, której dochody miesięczne w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekraczają kwoty 776 zł. Wnioskodawczyni posiadała natomiast dochód w wysokości [...] zł. To sprawiło, że pomoc jej nie przysługiwała na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zmianami, zwanej dalej "u.p.s."), jednakże należało rozważyć udzielenie jej pomocy w oparciu o art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. Udzielenie tej pomocy z kolei jest możliwe wyłącznie, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 41 u.p.s. Ponadto decyzja wydana w oparciu o powołany przepis ma charakter uznaniowy, co obliguje organ administracji publicznej do zbadania sytuacji wnioskodawczyni oraz uargumentowania, dlaczego podjęto takie rozstrzygnięcie, a nie inne.

Aby przyznać wnioskowaną pomoc, należy kierować się także zdolnościami organu pomocowego. Poza wnioskodawczynią są także inne osoby oczekujące na pomoc.

Prezydent wskazał, że świadczenie pomocowe nie może być przyznane na określony czas, gdyż jest to forma pomocy świadczona według bieżących potrzeb, a nie źródło utrzymania przez Państwo. Ponadto, wnioskodawczyni nadal pozostaje bierna co do poprawy swojej bytności, do czego jest akurat zdolna.

Jeśli chodzi o pomoc na zakup leków, Prezydent nie ma wiedzy, jakich leków potrzebuje wnioskodawczyni, w jakiej ilości, i jaka kwota powinna być przeznaczona na ten cel. Wnioskodawczyni nigdy nie wykazała jakie bierze lekarstwa. Bierność wnioskodawczyni w tej materii uniemożliwia przyznanie jej pomocy. Prezydent zwrócił się do lekarza rodzinnego z prośbą o przedstawienie aktualnych potrzeb zdrowotnych, ale lekarz wystawił jedynie zaświadczenie bez wskazania konkretnego dawkowania leków. Potrzeby medyczne wnioskodawczyni są nie do ustalenia bez wiedzy medycznej. Nie posiadają jej ani pracownik MOPR, ani Prezydent.

Prezydent podkreślił, że pomoc społeczna to jest jedynie pomocą w bieżących problemach osób borykających się z różnymi trudnościami, a nie źródło utrzymania socjalnego. Rolą Prezydenta nie jest utrzymywanie, wyręczanie w zapewnianiu codziennych potrzeb. Wnioskodawczyni pobiera emeryturę w wysokości [...] zł, co przewyższa kryterium dochodowe. Od lat korzysta z pomocy MOPR, a racjonalnie gospodarując swoim budżetem mogłaby przezwyciężyć swoje problemy. Od lat zauważa się, że nie robi nic w tym kierunku.

Pomoc w odniesieniu do rehabilitacji obejmuje zabiegi, które są wpisane na listę zabiegów gwarantowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Nie ma zatem potrzeby, aby finansować coś, co jest darmowe.

Zakup odzieży i obuwia byłby możliwy, gdyby wnioskodawczyni racjonalniej gospodarowała swoim budżetem. Sytuacja wnioskodawczyni jest dużo lepsza niż nie jednej rodziny, która korzysta z pomocy MOPR. Jeśli chodzi o kwotę [...]zł zakupu opału, to Prezydent spostrzegł, że w listopadzie 2021 r. przyznano jej oczekiwaną pomocy w tym charakterze, jednakże wnioskodawczyni zakupiła nie piec do palenia, ale grzejnik elektryczny. To oznacza, że środki są lub mogą być wykorzystywane nie na te cele, na jakie je przyznano.

Prezydent skonstatował, że posiadanie emerytury i dużego domu sprawia, że sytuacja wnioskodawczyni nie jest na tyle trudna, aby nie można było wyjść z problemów. Prezydent wskazał, że wnioskodawczyni może wynająć część domu albo go sprzedać, zakupić mieszkanie adekwatne do jej potrzeb i zapewnić sobie byt na długie lata. Mimo to, wnioskodawczyni nie robi nic, aby zmienić swoją sytuację materialną. Ponadto, wnioskodawczyni powinna współpracować w z organem, aby przezwyciężyć swoją sytuację.

Bilet kredytowany jest formą pomocy na inne cele, niż wskazała wnioskodawczyni – pomoc niepieniężna. Remont domu nie spełnia roli biletu kredytowanego.

Pokrywanie wszelkich rachunków również nie wpisują się w szczególnie uzasadnione przypadki udzielenia pomocy. Rachunki to nic nadzwyczajnego, nic co jest zaskakujące w codziennej egzystencji. Ta okoliczność wymyka się przesłance przyznania pomocy.

Kwota [...]mln zł także nie mieści się w ramach potrzeb życiowych, a krzywdy, jakie doznała wnioskodawczyni, są jej subiektywnym przekonaniem. Kwestia przyznania zadośćuczynienia pozostaje w kognicji sądów powszechnych.

Pomoc społeczna to subsydiarny przejaw działalności Państwa i samorządu. Nie jest celem instytucji publicznych utrzymywanie klientów ośrodków pomocy społecznej, tylko pomoc im w przezwyciężeniu kryzysów, w jakich się znaleźli.

W terminowo wniesionym odwołaniu od decyzji organu I instancji, wnioskodawczyni zarzuciła jemu naruszenie prawa i błędy w interpretacji stanu faktycznego. Jak twierdzi, już od lat przedstawia dowody na tendencyjne traktowanie jej, a krzywdy, jakie doznaje, są generowane z każdą kolejną decyzją. Prezydent nie dostrzega jej potrzeb, żyjąc w oderwaniu od prawdziwych problemów ludzi.

Naprawa domu wnioskodawczyni jest konieczna, ponieważ jest osobą niepełnosprawną. Dom musi być dostosowany do jej potrzeb.

Wszystkie doznane krzywdy muszą doprowadzić do stanu, w którym Państwo będzie utrzymywać wnioskodawczynię. Zbyt dużo krzywd wymierzono w nią i jej bliskich.

Decyzją z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO [...]", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że analiza akt sprawy doprowadziła ten organ do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Decyzja uznaniowa przy braku współpracy wnioskodawczyni w poprawie jej sytuacji nie może prowadzić do udzielenia jej większej pomocy, tak jak tego oczekuje. Kolegium uznało ustalenia Prezydenta za prawidłowe.

W odniesieniu do zadośćuczynienia SKO [...] wskazało, że wnioskodawczyni nie wykazała, z jakich przyczyn należy jej przyznać taką pomoc oraz z jakich przyczyn żąda takiej pomocy. Nie wykazano związku z działaniami, czy też zaniechaniem organu I instancji a skutkami negatywnymi, jakie wpływają na jej sytuację.

Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Skarżąca zarzuciła Kolegium dopuszczenie się błędnej wykładni, przez co wyciągnięto wnioski, że jej sytuacja nie odpowiada szczególnym przypadkom. Jako osoba schorowana ma co raz większe potrzeby. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zwrot kosztów postępowania.

Skarżąca uważa, że popełniono błędy w postępowaniu. Ustalenia Prezydenta były krzywdzące. Podobnie było w innej sprawie, w której występowała. Nie poczyniono ustaleń, dla których wyceniono wówczas poszczególne kwoty przyznane na zakup leków. Odmowa przyznania kwoty za rachunki są dla niej niezrozumiałe.

Od lat dostawca energii nie wystawia faktur, dlatego nie jest wiadomym jej, jakie są rachunki np. za prąd. K. jakie doznaje od lat ze strony sądów, organów, niezrozumiałych pozwów o zapłatę wielu faktur doprowadziły Skarżącą do rozstroju zdrowotnego i popadnięcia w niedolę.

Zlecenie badania psychiatrycznego odbiera jako znęcanie się i tortury. Stwierdzenie "nie ma myśli samobójczych" odbiera jako ingerencję w jej życie, co zresztą przenosi się także na jej bliskich.

W odpowiedzi na skargę SKO w P. wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji w pełni podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, a zarzuty skargi uznał za bezpodstawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż podniesiono w jej treści.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2091 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym, zarządzeniem z dnia 20 czerwca 2022 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II. tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2022 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem niniejszej kontroli sądowej jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego. W wyniku rozpoznania skargi, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

Analizę sprawy wywołanej skargą należy rozpocząć od prawidłowego ustalenia poczynionego przez Kolegium za Prezydentem, że Skarżąca istotnie przekracza kryterium dochodowe, które uprawniałoby ją do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Dochód Skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił [...] zł, co przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Z tego względu, zasadnie stwierdzono, że świadczenie z art. 39 u.p.s. nie przysługuje Skarżącej, ale należało rozpoznać możliwość przyznania Skarżącej pomocy określonej w art. 41 u.p.s. Powołany przepis stanowi: "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową".

Sąd zwraca uwagę Kolegium na wprowadzenie do wyliczenia zacytowanego przepisu. Mowa jest w nim o dwóch kwestiach, których zastosowanie przez SKO w [...] było dalece błędne. Po pierwsze, w przepisie jest mowa o uznaniowości, na co zasadnie zwrócił uwagę Prezydent. Organ administracji publicznej (rozpoznawczy jak i odwoławczy) mogą wydać decyzję o danej treści, jednakże musi być ona należycie uzasadniona, aby nie doszło do wydania decyzji arbitralnej. Druga kwestia, to zastosowanie przez ustawodawcę klauzuli generalnej w postaci zwrotu "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Nie dość, że muszą zaistnieć uzasadnione przypadki przyznania pomocy, to ustawodawca wprowadził postać kwalifikowaną w postaci przesłanek szczególnie uzasadnionych, co tylko wzmacnia obowiązek wyczerpującego zajęcia stanowiska przez organ administracji publicznej. Tylko w sytuacji, w której decyzja administracyjna czyni zadość dwóm wskazanym powyżej aspektom tj. uznaniowości i szczególności okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy, decyzję taką można uznać za zgodną z prawem, niezależnie od tego, czy pomoc przyznano i w jakiej wysokości.

Należy rozpocząć od kwestii uznaniowości. Organ administracji publicznej, mając na względzie zasady udzielania pomocy społecznej, ma swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy i jej wysokości. Organ pomocy społecznej zobligowany jest również wziąć pod uwagę wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osoby, których dochód jest niższy niż ustawowe kryterium dochodowe (wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 431/20, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Instytucja uznaniowości opiera się na założeniu, że każde rozstrzygnięcie w ramach niej jest zgodne z prawem, a więc zarówno decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego (niezależnie od wysokości przyznanej pomocy), jak i decyzja o odmowie przyznania tego zasiłku. Istotnym jest to, aby organ administracji publicznej (rozpoznawczy i odwoławczy) uzasadnił swoją decyzję w taki sposób, żeby ustrzec się od zarzutu arbitralności oraz dowolności. W tym miejscu godzi się zauważyć, że nie stanowi naruszenia zasady budzenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a."]) uzasadnienie, które nie przekonuje Skarżącą o trafności zapadłego rozstrzygnięcia. Wielokrotnie ta zasada ma charakter subiektywny. Jeżeli organ administracji publicznej uzasadnił swoją decyzję uznaniową, sąd administracyjny nie może uznać, że nie odpowiada ona prawu, mimo tego, czy uzasadnienie jest przekonujące czy nie.

Przechodząc do interpretacji wyrażenia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" należy podkreślić, iż jest to wyrażenie ogólne, nieostre, a jego treść wymaga każdorazowego ustalenia w odniesieniu do kontekstu sprawy. Niezmienne jest natomiast to, że ustawodawca wprowadza kwalifikowaną postać zastosowania przepisu. Nie wystarczy, aby zaistniały uzasadnione przesłanki. Muszą one być szczególne, a więc "jedyne w swoim rodzaju, odznaczające się czymś osobliwym, zwracające uwagę, niezwykłe, wyjątkowe" (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 986). Muszą zatem zaistnieć takie okoliczności w życiu Skarżącej, które są w zasadzie niespotykane albo rzadko spotykane. Warto podkreślić, że orzecznictwo podobnie rozumie komentowany zwrot. "»Szczególnie uzasadniony przypadek« to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest tak drastyczna w skutkach i ingerująca w plany życiowe, iż nie należy do zdarzeń codziennych, lecz do zdarzeń nadzwyczajnych." (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Go 1/22, dostępny w CBOSA). "Przyjmuje się, iż przesłanka ta [szczególnie uzasadnione przypadki – przyp. Sądu] występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości." (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Po 592/21, podobnie wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 313/21, dostępne w CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że decyzja Kolegium w żadnym stopniu nie odnosi się do opisanych przesłanek wydania decyzji z art. 41 u.p.s. Uwagę Sądu w składzie orzekającym zwróciło to, że poza zrelacjonowaniem stanu faktycznego sprawy, Kolegium nie poczyniło żadnych własnych ustaleń. Organ II instancji skonstatował jedynie, że ustalenia Prezydenta są prawidłowe i tym samym zaskarżona odwołaniem decyzja odpowiada prawu. Nie ma jednak żadnego wyjaśnienia, dlaczego ta decyzja odpowiada prawu. Organ II instancji nie wyjaśnił na czym polega uznaniowość decyzji, którą wydał ją w oparciu o art. 41 u.p.s. Nie było zatem uzasadnienia, dlaczego odmowa przyznania pomocy w takim kształcie, w jakim opisał to organ I instancji była zasadna. To, że Kolegium podzieliło pogląd Prezydenta jest niewystarczające dla poprawności wydania decyzji uznaniowej.

Druga okoliczność, która także zwróciła uwagę Sądu w składzie orzekającym jest taka, że Kolegium nie odniosło sytuacji życiowej Skarżącej do "szczególnie uzasadnionych przypadków". Nie zrekonstruowano znaczenia tego zwrotu, a więc niemożliwym było dokonanie analizy, czy sytuacja, w jakiej Skarżąca się znajduje od wielu lat wypełnia zakres wspomnianej klauzuli generalnej wyeksponowanej we wprowadzeniu do wyliczenia art. 41 u.p.s. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "Przesłanka »szczególnie uzasadnionego przypadku« występuje bowiem wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się oświadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych." (wyrok NSA z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2698/20, dostępny w CBOSA). Kolegium poprzestało na wyrażeniu aprobaty dla ustaleń Prezydenta, jednakże jako organ drugiej instancji postępowania administracyjnego, Kolegium jest tak samo zobligowane do przeprowadzenia własnych ustaleń jak Prezydent. Rola organu odwoławczego nie sprowadza się jedynie do oceny, czy dane ustalenia zostały poczynione prawidłowo czy nie. Kolegium powinno więc zająć własne stanowisko w sprawie. W tym bowiem przejawia się zasada dwuinstancyjności, o której mowa w art. 15 k.p.a. Nie jest wiadome dlaczego Kolegium podziela stanowisko Prezydenta i dlaczego uważa, że sytuacja Skarżącej nie jest nadzwyczajna.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: "Uznanie administracyjne obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Rozpoznając wniosek organ obowiązany jest wziąć pod uwagę nie tylko sytuację materialną skarżącego, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Zwłaszcza, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1866/19, dostępny w CBOSA). Poza wykazaniem spełnienia przez Skarżącą nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, Kolegium powinno także uzasadnić dlaczego mimo tej nadzwyczajności podejmuje takie a nie inne rozstrzygnięcie. Na ten moment decyzja SKO [...] całkowicie wymyka się kontroli sądowoadministracyjnej. Sąd w składzie orzekającym nie jest w stanie ocenić prawidłowości zaskarżonej decyzji, ponieważ ta nie wpisuje się w wymaganie stawiane przez art. 41 u.p.s.

W uzasadnieniu decyzji organu II instancji stwierdzono, że decyzja Prezydenta została wydana zgodnie z prawem, bowiem wydano ją w graniach uznania administracyjnego. Wzięto także pod uwagę brak współpracy Skarżącej. Kolegium wskazało także, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe zasadnie wskazało, że Skarżącej nie przysługuje żądana pomoc. Zasadą jest to, że w ramach dwuinstancyjności postępowania administracyjnego organ odwoławczy powinien przeprowadzić sam postępowanie wyjaśniające, a jeżeli jego wyniki będą zbieżne z ustaleniami organu rozpoznawczego i będą odpowiadać prawu, decyzję należy utrzymać w mocy. W niniejszej sprawie całkowicie zabrakło postępowania wyjaśniającego przez co doszło do naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 15 k.p.a. w taki sposób, który w pełni uzasadnia eliminację zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi per se. Kierując się wspomnianym już art. 134 § 1 p.p.s.a., znaleziono wystarczające podstawy dla stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Sąd wyjaśnia Skarżącej, że niemożliwym było zasądzenie od SKO [...] kosztów postępowania sądowego, ponieważ w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Skarżąca była zwolniona z obowiązków ponoszenia kosztów tego postępowania. Skoro Skarżąca nie poniosła kosztów w związku ze swoim udziałem w postępowaniu, a kosztów tych nie poniósł także organ II instancji, orzekanie o kosztach postępowania sądowego było i jest bezprzedmiotowe.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim organ II instancji wydając ponownie decyzję rozpozna odwołanie Skarżącej mając na uwadze obowiązek wyjaśnienia czym są szczególnie uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 41 u.p.s. Kolegium odniesie tak zrekonstruowane przypadki do sytuacji życiowej i materialnej Skarżącej, a następnie wyczerpująco uzasadni dlaczego, w ramach uznania administracyjnego, podjął takie a nie inne rozstrzygnięcie.