Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 164/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 7,  art. 80,  art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Dariusz Chaciński Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2015 r. sprawy ze skarg J. Z. i A. G. oraz Powiatu B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. ze skargi J. Z. i A. G. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktu 3; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w zakresie opisanym w punkcie pierwszym sentencji wyroku nie podlega wykonaniu; 3. oddala skargę Powiatu B.; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących J. Z. i A. G. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/ Wa 164/ 14

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołań J. Z. i A. G., od decyzji Wojewody [...] z [...] r., nr [...] w części dotyczącej pkt 2 tej decyzji:

- uchylił pkt 2 decyzji Wojewody [...] w części dotyczącej działki nr [...] o powierzchni [...] ha oraz działki nr [...] o powierzchni [...] ha;

- stwierdził, że działki wskazane w pkt 1 decyzji nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.);

- utrzymał w mocy pkt 2 decyzji Wojewody [...] w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda [....] decyzją z [...] r. nr [...] :

1) stwierdził, że działki oznaczone : nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]o pow. [...] ha wraz z budynkami, nr [...] o pow. [...] ha, wchodzące w skład majątku "[...]", nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

2) stwierdził, że działki oznaczone: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha (powstałe z podziału działki nr [...], w części o pow. [...] ha, wskazanej na zdjęciu numer [...] stanowiącym załącznik do geodezyjno-prawnej rekonstrukcji zasięgu dóbr [...] w S. sporządzonej przez inż. W. K. i inż. B. A.), nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha (powstałe z podziału działki nr [...], w części o pow. [...] ha, wskazanej na zdjęciu numer [...] stanowiącym załącznik do geodezyjno-prawnej rekonstrukcji zasięgu dóbr [...] w S. sporządzonej przez inż. W K. i inż. B. A.), nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, wchodzące w skład majątku "[...]", podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

J. Z. i A. G. złożyli odwołania od powyższej decyzji w części dotyczącej punktu 2 rozstrzygnięcia.

Rozpatrując niniejszą sprawę Minister wskazał, że decyzja została wydana na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51; dalej: "rozporządzenie"), przewidującego orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zgodnie z powołanym przepisem na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie tak opisane nieruchomości ziemskie przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1, część druga dekretu.

Minister wyjaśnił, że cele reformy rolnej obejmowały:

• upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych,

• tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,

• tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej,

• zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

• zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Działki objęte wnioskiem pochodzą z nieruchomości [...] stanowiącej własność K. Z. Wymienione są one w kompleksach gruntów, wyznaczonych w dokumentacji geodezyjno-prawnej sporządzonej przez geodetę uprawnionego C. L., dla obszaru objętego planem [...]. W aktach sprawy znajduje się plan klasyfikacji gruntów nieruchomości [...], z której wynika, że grunty te położone były w granicach administracyjnych miasta. Organ podkreślił, że położenie nieruchomości w granicach administracyjnych miasta samo przez się nie sprawia, że nieruchomość pozbawiona jest ziemskiego charakteru.

Organ wyjaśnił, że wnioskodawcy wskazali, iż część majątku ziemskiego "[...]" objęta pkt 2 decyzji Wojewody [...], oznaczona jako [...], położona w granicach miasta, była objęta zatwierdzonym planem parcelacji na działki budowlane sporządzonym w [...] r. przez mierniczego przysięgłego B. i według tego planu właściciel dokonywał zbycia działek i placów. W tym kontekście Minister wskazał na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. (sygn. akt W 3/89), z której wynika, że: "Zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców". Minister podniósł, że z dniem wejścia w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą, jednak nie oznacza to, że nie można się odwoływać do takiej uchwały, dokonując wykładni. Uchwała Trybunału Konstytucyjnego dotyczyła parcelacji na podstawie przepisów ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz.U. z 1926 r. Nr 1, poz. 1). Przepis art. 2 ust. 2 tej ustawy stanowił, że grunty położone w granicach miast nie podlegały jej działaniu. Podział nieruchomości miejskich regulowały inne przepisy - rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz. U. Nr 42 poz. 372, ze zm.) oraz rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202, ze zm.).

Mając powyższe na uwadze Minister wskazał, że plan nieruchomości [...] sporządzony w [...] r. przez mierniczego przysięgłego B. nie zachował się, istnieją natomiast analogiczne plany sporządzone przez tę samą osobę i w tym samym czasie dla nieruchomości [...] oraz [...]. Oznaczone są one jako "odrysy pomiaru gruntów" i zawierają oznaczenia numerowe parcel, wskazanie ich powierzchni oraz istniejącej zabudowy. Nazwa planów i sposób przedstawienia informacji pozwalają twierdzić, że stanowią one odzwierciedlenie istniejącego wówczas stanu faktycznego, a nie projekt, który miałby być dopiero zatwierdzany i realizowany w toku postępowania parcelacyjnego. Minister przyjął, że ten sam charakter miał plan nieruchomości [...] sporządzony w [...] r. przez mierniczego przysięgłego B., tym bardziej że brak jest jakiejkolwiek wzmianki o jego zatwierdzeniu. Takiej informacji nie zawierają także akty notarialne z [...] r. (sprzedaż na rzecz P. L.) oraz z [...] r. (sprzedaż na rzecz W. i A. Ż.), gdzie wspomina się wprawdzie o tym, że zbywane działki z nieruchomości [...] oznaczone są określonymi numerami na planie sporządzonym przez geometrę rządowego B., ale bez wskazania, że projekt parcelacji został zatwierdzony. W ocenie organu plany z [...] r. (w tym plan dotyczący nieruchomości [...] służyły jedynie oznaczeniu działek, które były następnie sprzedawane lub darowane innym osobom. Skoro brak jest dowodów, że prowadzono jakiekolwiek postępowanie parcelacyjne w odniesieniu do nieruchomości [...] - to bezprzedmiotowe, zdaniem organu, byłyby rozważania oparte na wspomnianej uchwale Trybunału Konstytucyjnego.

Minister uznał, że oceniając charakter gruntów w kontekście spełniania przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, sięgnąć należy do sporządzonego w latach [...] planu klasyfikacji gruntów nieruchomości [...] o powierzchni [...] ha, położonej na obszarze miasta S. Zgodnie z art. 1 dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z 4 listopada 1936 r. o zmianie przepisów o państwowym podatku gruntowym (Dz.U. Nr 85, poz. 593) państwowemu podatkowi gruntowemu podlegały wszelkie grunty z wyjątkiem wymierzonych w art. 2. Natomiast stosownie do art. 2 pkt 1 tego dekretu od państwowego podatku gruntowego wolne były m.in. grunty podlegające państwowemu podatkowi od nieruchomości. Z kolei podatkowi od nieruchomości w gminach miejskich podlegały wszelkiego rodzaju nieruchomości, z wyłączeniem gruntów niezabudowanych o powierzchni ponad 5.000 metrów kwadratowych, użytkowanych stale jako pola uprawne, łąki, pastwiska, sady i ogrody, jak również znajdujących się pod lasami lub wodami, użytkowanymi dla celów hodowli ryb albo rybołówstwa, stosownie do art. 1 ust. 1 pkt A dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z 14 stycznia 1936 r. o podatku od nieruchomości (Dz.U. Nr 3, poz. 14). Plan z [...] r. poszczególne grunty w miasteczku S. klasyfikuje bądź jako podlegające podatkowi gruntowemu, tj. grunty rolne (orne - R, łąki - Ł), bądź jako wyłączone spod tego podatku (zacieniowane i oznaczone skrótem Wł).

W związku z tymi ustaleniami organ zbadał przeznaczenie poszczególnych działek wskazanych w pkt 2 decyzji organu I instancji.

Minister wyjaśnił, że działka nr [...] o powierzchni [...] ha pochodzi z kompleksu [...] o powierzchni [...] ha, natomiast działka nr [...] o powierzchni [...] ha pochodzi z kompleksu [...] o powierzchni [...] ha (oba kompleksy uwidocznione na arkuszu [...] mapy ewidencyjnej - karta [...] tomu [...] dokumentacji). Na planie klasyfikacyjnym z [...] r. obie te działki są oznaczone jako grunty niepodlegające podatkowi gruntowemu, a zatem nie stanowiły one użytków rolnych. Powierzchnia obu kompleksów jest niewielka, położone są w centralnej części miasteczka i odizolowane od pozostałych kompleksów stanowiących byłą własność K. Z. W związku z tym Minister uznał, że nie mogły one stanowić nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, a zatem nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W tym zakresie decyzję Wojewody [...] uchylił i orzekł co do istoty sprawy.

Natomiast pozostałe działki ewidencyjne objęte postępowaniem odwoławczym uwidocznione są w kompleksach [...],[...],[...],[...] i [...]. Na planie klasyfikacyjnym z [...] r. całe te kompleksy oznaczone są jako grunty orne bądź łąki. W związku z tym Minister przyjął, że stanowiły one nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym. Ze względu na swój charakter mogły być więc przeznaczone na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 ust. 2 lit. a)-c) dekretu. Organ podniósł, że przynajmniej część gruntów została w ten sposób wykorzystana, o czym świadczy pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. do Ministerstwa Rolnictwa z [...]r. (karta [...] tomu [...] dokumentacji) dotyczące gruntów stanowiących byłą własność K. Z. znajdujących się w S., gdzie wskazuje się, że [...] ha rozparcelowano zgodnie z dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tym samym piśmie podano, że [...] ha przewidziano na rozbudowę miasta w formie osiedla robotniczego, a [...] ha posiada szkoła rolnicza, a zatem spełniono cele z art. 1 ust. 2 lit. d) i e) dekretu. Choć wspomniane obszary przeznaczone na poszczególne cele nie dają się odnieść bezpośrednio do działek będących przedmiotem postępowania, to informacje zawarte w tym piśmie spójne są z ustaleniami dokonanymi na postawie planu klasyfikacyjnego z [...] r. Znajdują one także potwierdzenie w części opisowej dokumentacji geodezyjno- prawnej, gdzie podano, że w nieruchomości [...] znajdowały się tereny wyłącznie związane z produkcją rolną, np. kompleks [...] i [...]. Kompleks [...] i [...] stanowił grunty położone w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki, jeśli chodzi natomiast o kompleks [...], to był on dzielony na działki budowlane dopiero od [...] r. Mając na uwadze rolny charakter tych działek i możliwość przeznaczenia ich na cele reformy rolnej, a także fakt, że stanowiły one część nieruchomości K. Z. przekraczającej normy powierzchniowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu ([...] ha powierzchni ogólnej, w tym [...] ha użytków rolnych) - działki wskazane w pkt 2 zaskarżonej decyzji, z wyjątkiem działek [...] i [...], podlegały przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie tego przepisu. W tym zakresie pkt 2 zaskarżonej decyzji Wojewody [...] Minister utrzymał w mocy.

Odnośnie odwołania, w którym skarżący powołują się na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie B. z [...] r. (nr [...]), a w którym znajduje się stwierdzenie "opierając się li tylko na uchwale rady miejskiej m. S. uznającej te grunty za place budowlane" Minister wskazał , że przytoczone zdanie, zamieszczone na stronie trzeciej uzasadnienia, jest jedynie fragmentem wypowiedzi pełnomocnika jednej ze stroń tamtego postępowania, który kwestionował budowlany charakter nieruchomości. Poza tym, to nie rada miejska była uprawniona do zatwierdzania planu parcelacji, lecz magistrat (zarząd miejski). Minister wyjaśnił, że orzeczenie dotyczyło wykupu gruntów, w trybie ustawy z 18 marca 1932 r. o wykupie gruntów, podlegających ustawie w przedmiocie ochrony drobnych dzierżawców rolnych (Dz.U. z 1938 r. Nr 42, poz. 354). Niezależnie od powyższego organ podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie przedmiotowej nieruchomości wyroku z dnia 8 września 2006 r. (sygn. akt I OSK 203/06) stwierdził, że w orzeczeniu z dnia [...] r. organ niczego nie ustalił w zakresie rolnego bądź budowlanego charakteru nieruchomości, uchylając orzeczenie Starosty Powiatowego w B. z innych niż rodzaj gruntów przyczyn.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r. skargi złożyli J. Z. i A. G. (w sprawie sygn. I SA/Wa 164/14) oraz Powiat B. ( w sprawie I SA/Wa 165/14).

Skarżący J. Z. i A. G. zaskarżyli decyzję Ministra w pkt 3 i wnieśli o uchylenie pkt 3 decyzji Ministra utrzymującego w mocy pkt. 2 decyzji Wojewody [...] z [...] r. Zaskarżonej decyzji zarzucili: '

1. naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 2 ust.2 lit. e) dekretu z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez uznanie, iż grunty miejskie wchodzące w skład majątku [...] położone w S. podpadają pod działanie dekretu .

2. naruszenie przepisów prawa procesowego w tym art. 7, 77,107 § 3 kpa, gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w przepisie przez to, że nie wyjaśnia podjętego rozstrzygnięcia - brak jest analizy materiału dowodowego oraz art. 170 kpa, gdyż organ całkowicie pominął kwestie rozstrzygnięte w wyrokach zapadłych w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu wskazali, że fakt zniszczenia księgi wieczystej [...] oraz zatwierdzonego planu parcelacji, nie zwalnia organu z przestrzegania przepisu art. 7 kpa. Tymczasem organ w niniejszej sprawie nie tylko nie poszukuje dowodów, ale pomija te, które znajdują się w aktach sprawy.

Skarżący zarzucili, że stosowanie analogii poprzez uznanie, iż osoba autora i zbieżność daty pozwala przyjąć, iż w stosunku do gruntów miejskich K. Z. nie został sporządzony plan parcelacyjny jest absolutnie niedopuszczalne i niczym nieuzasadnione. Dla organów fakt sprzedaży konkretnych działek przez K. Z. nie jest dowodem, że działki wymienione we wniosku z [...] r. stanowiły place budowlane objęte zatwierdzonym planem parcelacji. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast ustanawiało absolutny zakaz jakichkolwiek działań dotyczących nieruchomości miejskich przed zatwierdzeniem planu podziału przez zarząd miejski.

Skarżący przytoczyli treść art. 20 tego rozporządzenia. Wskazali, że bezspornym jest iż w okresie [...] K. Z. przeniósł prawo własności (sprzedaż, darowizna) [...] placów. Wynika to z repertoriów notariusza B. U. oraz zachowanych aktów notarialnych. Każdy akt notarialny przenoszący własność odwoływał się do oznaczeń znajdujących się na planach z [...] r. mierniczego B. Powyższe dowody, zdaniem skarżących, świadczą w sposób jednoznaczny i ewidentny, iż grunty objęte księgą wieczystą [...] były gruntami stricte miejskimi. Powyższą tezę potwierdza również to, że po zakończeniu działań wojennych pełnomocnik K. Z. – K. H. sprzedał pewną ilość działek budowlanych. Spotkało się to z interwencją władz państwowych - łącznie ze sprawą karną w Sądzie w B. syg.akt. 1514/58 w wyniku której został uniewinniony.

Zdaniem skarżących również fakt nabycia przez władze miasta S. w latach [...] placów budowlanych po [...] m2 pod budowę osiedla robotniczego jest zdaniem organów obojętny dla ustalenia istnienia lub jego braku zatwierdzonego planu parcelacyjnego.

Skarżący postawili pytanie, czy burmistrz miasta w roku [...] zdecydowałby się na działania wbrew prawu, a notariusz na legalizację takich działań. Zarówno burmistrz jak i notariusz nie ryzykowaliby odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej oraz nieważnością transakcji. W aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające istnienie zatwierdzonego planu parcelacji nieruchomości miejskich K. Z., w szczególności są to:

- decyzja Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w B. z [...] r. (Nr. [...])

- wyrok Sądu Grodzkiego w B. z 1950 r. - sygn. akt Co 275/48

- pismo PWRN Wydział Rolnictwa i Leśnictwa kierowane do Departamentu Urządzeń Rolnych z [...]r. nr [...]

- zaświadczenie Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...]r. poświadczające fakt, iż grunty Z. położone w obrębie Miasta S. w niczym nie były związane z podlegającą reformie rolnej nieruchomością ziemską K. Z.

Zdaniem skarżących wyżej wskazane fakty i dokumenty nie pozwalają w najmniejszym stopniu na konstruowanie twierdzenia, iż grunty miejskie K. Z. nie zostały w sposób prawidłowy rozparcelowane przed 1 września 1939 r.

Zdaniem skarżących konstrukcja i uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala na wyjaśnienie, jakim to sposobem dwie działki w środku miasta nie podlegają reformie rolnej, a wszystkie inne podlegają. Jakie zdarzenie prawne spowodowało, iż działki będące własnością tej samej osoby, położone na terenie jednego miasta w bliskiej odległości, uregulowane w jednej księdze wieczystej są tratowane w sposób odmienny.

W ocenie skarżących uzasadnienie decyzji całkowicie pomija twierdzenia zawarte w opracowaniu biegłych W. K. i B. A. "Geodezyjno-Prawna rekonstrukcja zasięgu miejskich dóbr [...] w S. W opracowaniu tym wskazane są granice terenów w S., które miały miejski charakter, wskazane jest część dominium Z. w S., które miało i ma jednoznacznie charakter miejski, wskazany jest ich areał, wskazano nieruchomości miejskie przejęte na cele reformy rolnej, jak również w sposób jednoznaczny wskazano, iż sporządzone w [...] r. plany "geometry rządowego" A. B. miały charakter dokumentów urzędowych i stanowiły podstawę do sporządzania aktów notarialnych sprzedaży działek.

Drugim argumentem stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym

pkt 3 decyzji jest uznanie, iż działki nr [...] i [...], uwidocznione w kompleksach [...],[...] nie

podlegały podatkowi gruntowemu, a zatem nie stanowiły użytków rolnych. Natomiast pozostałe działki miejskie uwidocznione są w kompleksach [...],[...],[...],[...],[...] znajdują się na planie klasyfikacyjnym z [...] oznaczone są jako grunty orne bądź łąki. Oznacza to dla organu, iż stanowiły one nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym.

Zdaniem skarżących konstruowanie tezy, iż np. grunty leżące nad rzeką nie są działkami

budowlanymi, bo położone są nad rzeką jest niczym nieuprawnione, podobnie jak brak wzmianki o rodzaju płaconego podatku z [...] r. ma wskazywać, iż sporne działki są działkami rolnymi. Brak jest jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, jakiego rodzaju podatek był płacony od nieruchomości objętych księgą wieczystą [...]. Nie ma, więc żadnego usprawiedliwienia dla zaproponowanej konstrukcji w zaskarżonej decyzji. Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. ( syg.akt W 3/89) wskazuje w sposób jednoznaczny zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN i to właśnie jest jedyna uprawniona podstawa prawna pozwalająca w sposób prawidłowy na konstruowanie stanu faktycznego w niniejszej sprawie, a co za tym idzie na wydanie orzeczenia odpowiadającemu prawu.

Skarżący wskazali na moc wiążącą wyroków wydanych w niniejszej sprawie.

Powiat B. wniósł skargę w części dotyczącej pkt 2 decyzji Wojewody [...] zarzucając naruszenie art. 2 ust 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że działka nr [...] podlegała wyłączeniu spod działania dekretu. Zarzucił ponadto błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Skarżący Powiat wniósł o uchylenie pkt 1 decyzji w zakresie działki nr [...].

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że stanowisko organu co do działki nr [...] nie jest właściwe. Skarżący wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa1213/0, z którego wynika, że pojęcie nieruchomości ziemskiej, nie może być utożsamiane z pojęciem gruntów bądź użytków rolnych a decydującym i jedynym kryterium pozwalającym na stosowanie jego przepisów było i jest tzw. kryterium obszarowe. Dlatego dokonana ocena charakteru działki nr [...] jako działki nie wykorzystywanej do celów rolnych (nie podlegała podatkowi gruntowemu) jest oceną zbyt pobieżną. Zdaniem skarżącego ocena winna być daleko głębsza, albowiem należałoby ustalić czy przedmiotowa działka miała związek z zorganizowaną całością gospodarczą przejmowanych nieruchomości na cele reformy rolnej, czy istniało powiązanie między nią a pozostałymi działkami terytorialne, organizacyjne i finansowo.

Pobieżna ocena charakteru spornej działki dokonana przez organ II instancji jest, w ocenie skarżącego, niewłaściwa i wymaga dokonania ponownej analizy i ustalenia związku funkcjonalnego z przejmowaną nieruchomością, a ograniczenie się do stwierdzenia, że nieruchomość jako niepodlegająca podatkowi gruntowemu nie jest nieruchomością rolną nie jest należytym wyjaśnieniem sprawy.

Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 26 stycznia 2015 r. Sąd z mocy art. 111 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "ppsa") zarządził połączenie spraw o sygn. I SA/Wa 164/14 i I SA/Wa 165/14 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego ich prowadzenia pod sygn. I SA/Wa 164/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zasadna jest skarga J. Z. i A. G.. Natomiast niezasadna jest skarga Powiatu B.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że majątek ziemski należący do K. Z. posiadał cztery księgi wieczyste, w tym księgę [...], obejmującą grunty położone na terenie miasta S.

Bezsporne jest również, że w [...] r. mierniczy rządowy A. B. sporządził plan parcelacyjny nieruchomości opisanych w księdze [...]. Zarówno księga wieczysta jak i dołączony do niej plan parcelacyjny zaginęły.

Słuszne jest także stanowisko organów, że samo położenie nieruchomości w granicach miasta nie oznacza, że nie mogła ona mieć charakteru rolnego i po spełnieniu koniecznych przesłanek podpadać pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Jednakże stan faktyczny w niniejszej sprawie jest o tyle odmienny, że z powołaniem się na plan mierniczego B. były zawierane akty notarialne dotyczące sprzedaży, darowizn nieruchomości podzielonych na podstawie tego planu. Jak wynika z pism Archiwum Państwowego w B. z 16 września 2002 r. oraz z 16 lipca 2013 r. skierowanych do J. Z. i złączników do tego ostatniego pisma, w Archiwum zachowały się akty notarialne z lat [...] zawierane przed notariuszem B. U. oraz wpisy do repertorium z kancelarii tego notariusza - bez aktów notarialnych - z lat w latach [...]. Jak wskazują pisma Archiwum, na podstawie zawartych aktów założone były księgi hipoteczne, w tym [...] oraz, że do każdej z ksiąg był sporządzony plan geodety B. Również plan ten powołany jest w umowach notarialnych sprzedaży przez K. Z. działek na rzecz małżonków W. i A. Ż. ( z [...] r. rep [...]) i A. J. ( z [...] r. rep [...]). Zgodnie z art. 30 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz. U. Nr 42, poz. 372) podział nieruchomości, położonych w granicach administracyjnych miasta, nastąpić może tylko na podstawie planu podziału, zatwierdzonego przez magistrat (a po zmianie rozporządzenia w 1936 r. - przez zarząd miejski - art. 10 rozporządzenia). Przed uzyskaniem tego zatwierdzenia nie mogą być dokonywane wpisy hipoteczne podziału nieruchomości, a umowy w sprawie odstąpienia części nieruchomości nie mają mocy prawnej.

Należy podkreślić, że tylko w latach [...] były właściciel K. Z. sprzedał bądź darował umowami notarialnymi [...] place na terenie miasta. Co istotne, sprzedał [...] place po [...] m. kw. władzom miasta S. z przeznaczeniem na budowę osiedla robotniczego. Wszystkie akty powołują się na plan mierniczego rządowego B. Trudno przyjąć, aby władze miasta nabyły tak dużą ilość działek nielegalnie, tj. bez zatwierdzonego planu przez magistrat, czy później (od [...] r.) przez zarząd miejski. Trudno również przyjąć, aby notariusz sporządził umowy bez zatwierdzonego planu. Dlatego okoliczność niezamieszczenia w akcie notarialnym informacji o zatwierdzeniu planu nie może oznaczać, że faktycznie zatwierdzonego planu nie było. Postępowanie nie wykazało, że zawarte w formie aktów notarialnych umowy okazały się wadliwe. Na ich podstawie zostały dokonane wpisy do ksiąg wieczystych. Nie ma też żadnych dowodów, że wystąpiły przeszkody do dokonania tych wpisów.

Jak wyżej zaznaczono to, że nie odnaleziono dokumentu zatwierdzającego plan parcelacyjny nie oznacza, że takiego zatwierdzenia nie było. Od sporządzenia planu i czasu zawartych umów notarialnych minęło ponad lub prawie 80 lat. Nie zachowały się wszystkie dokumenty archiwalne. Jednakże skuteczne dokonanie tak wielu czynności notarialnych i dokonanie na ich podstawie wpisów do ksiąg wieczystych przemawia za przyjęciem, że działania te były zgodne z prawem. Należy również wskazać, że skoro w [...] r. sporządzony został plan parcelacyjny przez uprawnionego mierniczego, to stanowisko organu, że miał on jedynie odzwierciedlać stan faktyczny jest nieuprawnione. Umowy w formie aktów notarialnych zawierane były z powołaniem się na ten plan. Nie można przyjmować, że plan podziału był dokonany bez realnej potrzeby w sytuacji, gdy w niedalekiej przyszłości, a następnie przez wiele kolejnych lat dokonywano zbycia poszczególnych działek w formie prawem przewidzianej z powołaniem się właśnie na ten plan.

Wskazać trzeba, że organ dokonując oceny dowodów (tym bardziej z lat tak odległych, kiedy wręcz niemożliwe okazało się zgromadzenie wszystkich dokumentów), powinien kierować się zasadami logicznego rozumowania, opierając się na innych dowodach, przy założeniu, że podejmowane przez władze czynności miały określone cele, a nie były podejmowane bez koniecznej przyczyny oraz bezprawnie. Skoro bezsporne jest, że był dokonany plan podziału nieruchomości opisanej w księdze [...], położonej w granicach miasta oraz, że były dokonane liczne transakcje sprzedaży w formie prawem nakazanej, które nie zostały nigdy uznane za wadliwe, to nie sposób przyjąć, że nie dokonano parcelacji nieruchomości w mieście. Zatem wadliwe jest stanowisko organu, że nieruchomość pochodząca z tej księgi podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Wobec tego kwestia, jakim planem podatkowym były objęte działki nie ma istotnego znaczenia.

Należy zauważyć, że w okresie powojennym, a także znacznie później (po zmianach ustrojowych) dla ówczesnych władz i sądów sprawa przejęcia nieruchomości położonych w S. z mocy dekretu o reformie rolnej nie była wcale oczywista. Grunty te bowiem były traktowane jako mienie opuszczone. Otóż z decyzji z [...]r. Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w B. wynika, że działka położona w S. przy ul. [...] była uznana za przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Również Sąd Grodzki w B. w wyroku z 1 sierpnia 1950 r., sygn. Co 275/48 w sprawie o wprowadzenie K. Z. w posiadanie wyżej wskazanej nieruchomości uznał, że stanowi ona mienie opuszczone. To samo wynika z odwołania pełnomocnika K. Z. z [...] r. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] r. Natomiast w zaświadczeniu z [...] r. Burmistrz Miasta i Gminy w S. stwierdził, że wymienione w nim nieruchomości w chwili przejmowania w [...] r. (a potem w [...] r.) na cele reformy rolnej nie były związane z nieruchomością ziemską K. Z. – w pkt 3 wskazuje [...] ha gruntów miejskich. Wprawdzie organ w odpowiedzi na skargę podnosi, że zaświadczenie to nie ma waloru dokumentu urzędowego z uwagi na brak uprawnień organu do stwierdzania wyżej wskazanych okoliczności, to jednakże do dowodu tego nie odniósł się w uzasadnieniach swoich decyzji Wyżej podane okoliczności oraz wskazane dowody, w szczególności dotyczące zawartych w formie aktów notarialnych umów rozporządzających przemawiają za tym, że nieruchomość stanowiąca własność K. Z. położona w granicach miasta S. nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Została przed 1 września 1939 r. rozparcelowana, a znaczna część z niej sprzedana lub darowana.

Wobec powyższego organ naruszył przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz przepisy art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez wadliwe ustalenie, że działki położone na terenie S., a objęte pkt 3 zaskarżonej decyzji podlegały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) tego dekretu.

Mając powyższe na uwadze, uwzględniając skargę J. Z. i A. G., Sąd orzekł jak w pkt 1, 2 i 4 sentencji wyroku, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę z wniosku skarżących organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu i wyda rozstrzygnięcie co do istoty sprawy

Odnośnie skargi Powiatu B. wskazać należy, że jest ona niezasadna. Rozstrzygnięcie organu co do działki nr [...], której skarga dotyczy, jest prawidłowe z przyczyn wyżej omówionych. Działka ta położona jest na terenie miasta, w jego części centralnej. Objęta była planem mierniczego rządowego B., tak jak inne działki miejskie. Wbrew stanowisku skarżącego Powiatu, przy ocenie czy dana nieruchomość podpada czy też nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej, nie jest decydujące tylko kryterium powierzchni. Dekret nie zdefiniował pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej. W orzecznictwie sądowo administracyjnym ugruntowany został pogląd, że pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości o charakterze rolniczym. Za nieruchomość ziemską należy więc uznać nieruchomość wykorzystywaną i przeznaczoną na cele rolnicze. Niewątpliwie działka nr [...] takich kryteriów w nie spełnia, jak również nie jest położona na trenie nieruchomości ziemskiej. Natomiast powoływanie się przez Powiat na wyrok IV SA/Wa 1213/07 tutejszego Sądu w innej sprawie i ponadto uchylony przez NSA, nie mogło być skuteczne.

Wobec powyższego Sąd orzekł jak w punkcie 3 sentencji wyroku z mocy art. 151 ppsa.