Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 817/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2016 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Prezydent Miasta J. odmówił H.P. (dalej skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E.P. (ur. [...] r.). Uzasadniając decyzję organ powołał się na treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 114 z późn. zm., zwanej dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych") i podniósł, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia, jak również w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia, w związku z tym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zakwestionowała stanowisko organu wskazując na konieczność sprawowania całodobowej opieki na niepełnosprawnym mężem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji oraz treść wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, który orzekł, że takie rozstrzygnięcie jest "niezgodne z Konstytucją".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwanej dalej w skrócie jako: "K.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu zaznaczyło, że decyzja pierwszoinstancyjna jest poprawna merytorycznie z powodu wystąpienia przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem niepełnosprawność męża skarżącej w stopniu znacznym powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia i istnieje od dnia 3 sierpnia 2011r., kiedy osiągnął wiek 56 lat (por. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r.) Odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdziło, że jest mu znane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K/38/13, jednakże jak w nim stwierdzono "skutkiem orzeczenia nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki." (cytat str. 2 zaskarżonej decyzji). Z tego powodu, organ pierwszej instancji był związany obowiązującymi przepisami prawa i prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia związanego z opieką nad niepełnosprawnym mężem skarżącej, którego niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa ani też do ukończenia przez niego 25 roku życia.

W skardze z dnia 3 sierpnia 2015 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem, gdyż jej zdaniem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podniosła, że samodzielnie opiekuje się mężem, który od 2009 r. choruje na [...] i wymaga wielu konsultacji, a w 2011 r. przeszedł [...], dlatego nie potrafi wykonywać podstawowych czynności życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Stosownie do treści art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć w niej zastosowanie niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. W tym zakresie uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola jej legalności wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na jej wynik i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik, zatem obie decyzje organów orzekających powinny być wyeliminowane z obrotu prawnego. Jednak ta kontrola nie obejmuje oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r. o sygn. akt I OSK 1403/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA, pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOS), jak również nie pozwala na przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na przywołany zakres uprawnień sądów administracyjnych.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem tak rozumianej kontroli była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w K. z dnia [...] r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Analiza akt sprawy wskazuje, że skarżąca złożonym do organu I instancji wnioskiem z dnia 19 czerwca 2015 r. domagała się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r. (znak [...]) został uznany za osobę niepełnosprawną od dnia 3 sierpnia 2011 r., w tym w stopniu znacznym w okresie od dnia 21 października 2011r. do dnia 29 lutego 2016 r., ze wskazaniami zawartymi w punkcie 5-7 i 9 (k. 4 akt administracyjnych). Niepełnosprawność w stopniu znacznym męża skarżącej istnieje zatem od dnia 21 października 2011 r., kiedy to osiągnął wiek 55 lat, albowiem urodził się w dniu [...] r. (k. 1 i 3 akt administracyjnych).

W ocenie obu organów orzekających w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w przypadku męża skarżącej data powstania jego niepełnosprawności nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Przyjdzie w tym miejscu zaznaczyć, że z treści art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującego, w dacie złożenia przez skarżącą wniosku z dnia 19 czerwca 2015 r., jak i wydania obu decyzji organów orzekających w sprawie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1) oraz osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).

Dodatkowo świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do

ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Skarżąca w odwołaniu i skardze podniosła, że w sprawie znaczenie ma treść sentencji i uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014r. o sygn. K 38/13 (opublikowanego w dniu 23 października 2014 r. w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443), w którym uznano, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Nie mniej jednak oba organ orzekające argumentowały, że z przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, iż skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii, powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki (cytat str. 2 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Dostrzec należy, że na dzień rozstrzygania sprawy nie poczyniono żadnych zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że w uzasadnieniu wspomnianego wyroku Trybunał Konstytucyjny podniósł, że jednym z głównych założeń zmian legislacyjnych wprowadzonych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.) było dostosowanie systemu pomocy udzielanej rodzinom do możliwości finansowych państwa, bowiem chodziło o takie ukształtowanie przesłanek przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, by przysługiwało ono rodzicom dzieci niepełnosprawnych, którzy rzeczywiście sprawują nad nimi opiekę (uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej, druk sejmowy 724/VII kadencja, s. 1-3). Założono zatem pomoc rodzicom dzieci niepełnosprawnych, którzy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej tylko i wyłącznie w jednym celu - sprawowania nad dziećmi opieki (por. art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Nadmienić przyjdzie, że w rozpatrywanej sprawie nie ustalono wyraźnego i bezpośredniego związku czasowego między rezygnacją przez skarżącą z podjęcia zatrudnienia a koniecznością opieki nad mężem. Organy orzekające nie zajęły w tym zakresie żadnego stanowiska, jak również brak jest informacji na ten temat w aktach administracyjnych przedłożonych tut. Sądowi.

Nie budzi też wątpliwości, że świadczenie, o które może ubiegać się osoba sprawująca opiekę na osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała w innym czasie, to specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Specjalny zasiłek opiekuńczy jest świadczeniem wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548 z późn. zm.). Powyższa nowelizacja wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca począwszy od dnia 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie, nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, uregulowane szczegółowo w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie w intertemporalnym przepisie art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej, wprowadzono wspomnianą wyżej regulację, iż osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu wskazanego w ust. 1, zatem do dnia 30 czerwca 2013 r. (por. art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej).

W tym zakresie w rozstrzygnięciach organów obu instancji nie ma żadnych wyjaśnień, czy też informacji o sytuacji skarżącej.

Zgodnie brzmieniem art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli w dacie złożenia wniosku przez skarżącą kwoty 583,00 zł., a obecnie 764,- zł. (por. art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Dodatkowo z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie nowa regulacja zastępująca dotychczas wypłacane do dnia 1 lipca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne, wynikająca z art. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567). Powstały z tym dniem nowe możliwości złożenia wniosku o przyznanie nowego świadczenia nazwanego zasiłkiem dla opiekuna.

Ustawa o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nie wyklucza toczenia się równolegle postępowań o oba te świadczenia opiekuńcze, a jedynie zastrzega, że zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1, art. 2 ust. 5 pkt 1 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów).

W kontrolowanej sprawie w aktach administracyjnych brak jest informacji, czy skarżąca już wcześniej do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, na co wskazywać może dzień 20 grudnia 2012 r. jako data złożonego przez nią wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności męża, podana w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r. (k. 4 akt administracyjnych). W takim przypadku organ zobowiązany byłby do stosownego pouczenia skarżącej w trybie art. 8 ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów o możliwości złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna oraz warunków nabywania do niego prawa.

Przyjdzie w tym miejscu odnieść się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (opublikowanego w dniu 23 października 2014 r. w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443). W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł: "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji".

Powyższe oznacza, że Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, bowiem wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, ale w niniejszej sprawie zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104). Istotą rozstrzygnięcia tego wyroku jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał Konstytucyjny upatruje w niedopuszczalnym sposobie zróżnicowania prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Tak więc, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości stanowi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Nie jest zatem właściwa ocena organu odwoławczego, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienia sytuacji prawnej skarżącej. Przeciwnie, wynika z niego, że organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym (tj. dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organy z tego obowiązku się nie wywiązały, skupiając swoją uwagę wyłącznie na uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygnaturze K 38/13, bez analizy jego wiążącej sentencji.

Nadmienić należy, że stanowisko sądów administracyjnych w przypadkach analogicznych jak w niniejszej sprawie jest stosunkowo jednolite (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r. o sygn. akt I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., II SA/Bd 366/15; z dnia 16 czerwca 2015 r., II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15; w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Go 818/14; w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., IV SA/Po 969/14; w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., II SA/Bk 1022/14; w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1034/14; w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15; w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3139/14, z dnia 21 października 2015 r., VII SA/Wa 237/15; w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., III SA/Gd 551/15; w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1029/14; w Gliwicach z dnia 10 marca 2016 r., IV SA/Gl 869/15; wyjątek stanowią jedynie wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: q Lublinie z dnia 15 marca 2016 r., II SA/Lu 677/16 i w Łodzi z dnia 18 marca 2016 r., II SA/Łd 41/16 - wszystkie orzeczenia są dostępne w CBOS).

Odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej przez organ odwoławczy wskazać należy, że przepis uznany przez ten Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie, stąd też wymaga wykładni systemowej i fakt ten musi być brany pod uwagę zarówno przy wydawaniu decyzji, jak i przy jej kontroli. Tym nie mniej zaznaczyć przyjdzie, że ograniczenie jedynie do rozważań poczynionych w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji organu I instancji doprowadziło do braku wyjaśnienia całokształtu omówionej powyżej sytuacji faktycznej i prawnej skarżącej.

Przyjdzie zaznaczyć, że organy przyjmą, że z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką (tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny, co wynika z sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygnaturze K 38/13).

Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organu I instancji będzie wyjaśnienie, czy skarżąca już wcześniej do dnia złożenia przedmiotowego wniosku w dniu 19 czerwca 2014 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej i czy decyzja o przyznaniu prawa do tego świadczenia wygasła w dniu 30 czerwca 2013 r. z mocy prawa, na podstawie art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej. Powyższe ustalenia zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższej argumentacji pozwolą na merytoryczną ocenę, czy dla załatwienia sprawy niezbędne będzie badanie spełnienia przesłanek nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, czy też okaże się to bezprzedmiotowe. Dopiero później organ powinien zbadać, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia określonego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną, a zatem czy skarżąca jest osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec którego spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny. Ze swej istoty stwierdzenie niekonstytucyjności tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że Trybunał Konstytucyjny wydając wyrok skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z tej możliwości. W konsekwencji merytorycznej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższej argumentacji przyjdzie wyjaśnić, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia pozostałe przesłanki wynikające z normy art. 17, jak również ewentualnie daje podstawę do zastosowania normy art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych (specjalny zasiłek opiekuńczy).

W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.