Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2499/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Sędziowie asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "Prezes IPN" lub "organ") z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja") utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] lipca 2019 r., nr [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia, że E. O. (dalej: "skarżący" lub "wnioskodawca") spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 319 z póź. zm. dalej: "u.o.d." lub "ustawa o działaczach opozycji").

II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

II.1. Wnioskiem z dnia 23 marca 2017 r. skarżący zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Prezes IPN decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...] odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Pismem z dnia 30 września 2017 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał między innymi, że pomimo nacisków nigdy nie zapisał się do partii. Jako rekrut w wojsku nie mógł nie wykonywać rozkazów, gdyż groził mu sąd wojskowy. Powołał się także na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego oraz 9 i 10 maja 2007 r., w których wskazano pięć przesłanek decydujących o współpracy z organami bezpieczeństwa państwa (świadome przekazywanie informacji, tajny charakter współpracy, współpraca związana z operacyjnym zdobywaniem informacji, urzeczywistnianie się współpracy w konkretnych działaniach). Jak podkreślił wnioskodawca Trybunał uznał również za niewystarczające samo wyrażenie zgody na nawiązanie współpracy i zakres przyszłej współpracy. Wnioskodawca nigdy później nie spotkał podczas służby wojskowej człowieka, który dał mu do podpisania deklarację. Okolicznością przemawiającą na jego korzyść jest fakt, że został wyeliminowany ze współpracy w dniu [...] grudnia 1962 r. z powodu braku potrzeby wykorzystania. Wnioskodawca podkreślił, że podpisał zobowiązanie do zachowania tajemnicy wojskowej, a nie "kapowania" kogokolwiek. Zastępca Prezesa IPN decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa IPN z dnia [...] września 2017 r., nr [...] Pismem z dnia 20 listopada 2017 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Zastępcy Prezesa IPN z dnia [...] października 2017 r., nr [...] W przedmiotowej skardze skarżący zarzucił m.in., że organ stosuje nieprecyzyjne słownictwo w decyzji, gdyż w aktach nie występuje określenie "T.W." tylko "inf". To zdaniem skarżącego, świadczy o wydumanej i na siłę przypisywanej mu tajnej współpracy. Ponadto, w ocenie skarżącego, nie ma najmniejszej wzmianki, że zniszczone dokumenty w dniu [...] września 1968 r. zawierały jakiekolwiek informacje pochodzące od niego. Skarżący wskazał, że podpisał zobowiązanie do zachowania tajemnicy wojskowej, a nie "kapowania" kogokolwiek. Podkreślił, że jego działalność opozycyjna została szczegółowo udokumentowana przed sądami między innymi na podstawie dokumentów zgromadzonych przez Służbę Bezpieczeństwa. IPN bazuje na szczątkowych dokumentach, a nie na rzeczywistych dokumentach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/17 uchylił decyzję Zastępcy Prezesa IPN z dnia [...] października 2017 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa IPN decyzję z dnia [...] września 2017 r., nr [...] W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Naruszenie to dotyczy art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a., tj. zasady swobodnej oceny dowodów oraz wymogu przedstawienia rzetelnej argumentacji na poparcie stanowiska organu. Zdaniem Sądu, nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Naruszenie ww. zasad oraz nieprawidłowe zastosowanie ww. przepisu prawa materialnego doprowadziło do wydania negatywnej decyzji przez Prezesa IPN. Znalezione w zasobach IPN dokumenty nie wykazały zdaniem Sądu związku pomiędzy wytworzeniem dokumentów, udziałem skarżącego w ich wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora i przydatnością dokumentów do operacyjnego zdobywania informacji przez organy bezpieczeństwa. Treść dokumentów wskazujących na istnienie "śladu", a więc prawdopodobieństwa współpracy. Tylko takie znaczenie mogły mieć odnalezione w zasobach IPN adnotacje ewidencyjne. W ocenie Sądu wobec braku możliwości ustalenia na podstawie dokumentów odnalezionych w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej obiektywnego związku, nawet pośredniego, między aktywnością Skarżącego, a powstaniem tych dokumentów, nie jest zasadna ocena, że dokumenty stanowiące materiał dowodowy spełniają przesłanki określone w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W dniu 27 sierpnia 2018 r. Prezes IPN złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z 21 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną Prezesa IPN jako wniesioną z uchybieniem terminu.

II.2. Prezes IPN decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycyjnych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności zaznaczył, iż ponownie rozpatrując wniosek skarżącego z dnia [...] marca 2017 r. należy wziąć pod uwagę to, iż uległ zmianie stan prawny, a mianowicie przepis art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 992) zmienił brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji na podstawie której Prezes IPN wydaje decyzje. W myśl obecnie obowiązującego brzmienia art. art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Natomiast zgodnie z dodanym art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. W ramach niniejszej sprawy, Prezes IPN ustalił, iż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono następujące dokumenty ewidencyjne potwierdzające zarejestrowanie skarżącego jako T.W. organów bezpieczeństwa państwa:

1) kartę E-l z kartoteki MON, z której wynika, że skarżący w dniu 14 grudnia 1961 r. został zwerbowany jako informator o pseudonimie "[...] " nr rejestracyjny[...] przez kpt J. M. St. Pomocnika Szefa Wydz. [...] jako agentura sygnalizacyjna na obiekcie specjalnym. Wyeliminowany ze współpracy w dniu [...] grudnia 1962 r. z powodu "braku potrzeby wykorzystania";

2) kartę [...] w której znajduje się informacja, że skarżący został zwerbowany jako tajny współpracownik ps. "[...] do numeru [...] po wyeliminowaniu ze współpracy akta o numerze archiwalnym [...] zostały przekazane do Archiwum Wydziału [...] Oddziału [...] Szefostwa WSW,

3) akt zniszczenia nr [...] z dnia [...] września 1968 r. sporządzony przez Oddział [...] Szefostwa WSW pod pozycją [...] w którym znajduje się informacja o zniszczeniu [...]teczki pracy i [...] teczki personalnej, nr archiwalny akt [...] dotyczących skarżącego - informatora o pseudonimie "[...] ";

4) akt zniszczenia nr[...] z dnia [...] maja 1984 r. sporządzonym przez Oddział [...]Szefostwa WSW pod pozycją [...] w którym znajduje się informacja o zniszczeniu teczki personalnej i teczki pracy - dokum. podstaw, informatora ps. "[...] - skarżącego, nr arch. [...]

5) Ponadto nazwisko skarżącego zostało umieszczone w Centralnym Rejestrze Współpracowników i ww. występuje tam jako informator ps. "[...] zarejestrowany w dniu [...] grudnia 1961 r. przez [...] Dywizję [...];

6) W komputerowym zbiorze danych byłej Służby Bezpieczeństwa (ZSKO) znajdują się informacje, z których wynika, że skarżący został zwerbowany jako tajny współpracownik, zdjęty z ewidencji w dniu [...] maja 1962 r. z powodu rezygnacji. Materiały archiwalne [...] zostały złożone w Wydz. [...]Zarz. [...]Szefostwa WSW – W..

W ocenie Prezesa IPN, wskazane karty ewidencyjne [...] Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych (ZSKO), mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...] Wskazane wyżej dokumenty, tj. karty ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, potwierdzają również fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie. Nadto Prezes IPN zaznaczył, że protokoły zniszczenia zwane również protokołami brakowania dotyczyły akt przechowywanych w Wydziale[...] Biura [...]Wydziale [...]. Protokoły brakowania były sporządzane przez komisję złożoną z funkcjonariuszy pionu [...] dokonującą niszczenia akt (w pewnych przypadkach do komisji tej wchodzili również oficerowie operacyjni z jednostek SB, których akta zostały złożone do archiwum), zawierały dane o czasie zniszczenia akt, składzie komisji, krótki opis przeznaczonych do zniszczenia akt (najczęściej w formie spisu załączonych do protokołu wykazów zniszczonych akt). Protokoły brakowania były oznaczone numerem (łamanym przez dwie ostatnie cyfry daty rocznej); numer protokołu wraz z numerem pozycji w wykazie akt zniszczonych oraz datą zniszczenia akt wpisywano do dziennika archiwalnego w rubryce "rok brakowania akt" wzgl. "uwagi". Protokoły brakowania zgodnie z Instrukcją 1985a winny być prowadzone na formularzu (określonym wzorem nr 4 załączonym do instrukcji), jednakże w wielu przypadkach były sporządzane w zwykłym maszynopisie, najczęściej zawierającym następujące rubryki: numer/liczba porządkowa, numer archiwalny (oraz numer tomu akt), liczba zniszczonych teczek/tomów (w przypadku akt OZI oddzielnie liczba zniszczonych teczek personalnych i teczek pracy), nazwisko, imię i data urodzenia osoby, której dotyczyły akta lub tytuł teczki (w przypadku akt administracyjnych), pseudonim/kryptonim, jednostka SB, która zdała akta do archiwum, uwagi. Prezes IPN stwierdził, iż regułą było wskazanie numeru kolejnego w wykazie, numeru archiwalnego i tytułu teczki lub nazwiska osoby. Wzór protokołu brakowania ustalony Instrukcją 1985a zawierał formułę "zatwierdzam" oraz miejsce na podpis kierownika jednostki - funkcjonariusza, który powołał komisję brakującą akta, miejsce na wpisanie miejsca i daty czynności komisji, nagłówek "Protokół brakowania nr ..." oraz formułę: "Komisja w składzie: Przewodniczący ..., członkowie ..., przeprowadziła w dniu ... brakowanie akt jednostki organizacyjnej i zakwalifikowała do zniszczenia akta kat. [...] wg niżej podanego zestawienia, zawierającego pozycji ..., w tym teczek, ksiąg, paczek ..." oraz tabelę [...]kolumnami: [...]. "L.p.", [...]. "Nr znak teczki, księgi" [numer archiwalny], [...]. "Tytuł teczki (księgi)", [...]. "Ilość teczek", [...]. "Kategoria", [...]. "Rok powstania" [...]. "Uwagi". Protokół brakowania rejestrowano w księdze protokołów akt zniszczonych. Prezes IPN zaznaczył jednocześnie, że Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych (ZSKO) to zbiór informacji kartotecznych przeniesionych na nośniki komputerowe. Istnieje w dwóch wersjach: 88 obejmującej zapisy z roku 1988 i 90 - z roku 1990. Zarówno z jednej, jak z drugiej wersji szereg zapisów usunięto, tym niemniej niekiedy stanowią one jedyne źródło informacji o osobie. Prezes IPN oświadczył także, że w świetle obowiązujących przepisów Wojskowa Służba Wewnętrzna zaliczona jest do organów bezpieczeństwa państwa. Wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Prezes IPN dodał także, że organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności skarżącego, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Organ dodał także, że do jego kompetencji nie należy ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria w ustawie o działaczach opozycji nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy osoby, które np. tak jak skarżący były internowane z powodu prowadzonej działalności opozycyjnej. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa. Prezes IPN jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Wobec powyższego, organ skonstatował, iż w opisanym stanie faktycznym i prawnym nie można więc potwierdzić, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

II.3. W dniu 22 lipca 2019 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Prezesa IPN z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...]. W uzasadnieniu swojego pisma skarżący określił ww. decyzję jako absurdalną, nie mającą żadnych podstaw prawnych i wydaną wbrew prawomocnemu wyrokowi z dnia 13 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 3409/17. W swoim odwołaniu domagał się ponownego i rzetelnego rozpatrzenia sprawy i niezwłocznej realizacji ww. wyroku przez wydanie decyzji, zgodnej z treścią jego pism. Stwierdził, iż ponownie wbrew wszelkiemu prawu i prawomocnym wyrokom Trybunału Konstytucyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w oparciu o Naczelny Sąd Administracyjny, został któryś raz bezpodstawnie obrzucony błotem działalności agenturalnej. Zarzucił IPN próbę samoczynnego przekształcenia się w zakamuflowaną Policję Polityczną, nie dla prawdy ale dla obłędnej walki politycznej, aby podkreślić swoją rangę, wbrew szczytnym celom, dla których został powołany. Zarzucił urzędnikom, iż jego działalność opozycyjna oraz cały ogrom poniżenia oraz cierpienia całej rodziny nie ma dla nich najmniejszego znaczenia oraz powołanie się na nieobowiązujący zapis, zakwestionowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wnioskodawca zarzucił, że stosowanie ustawy o działaczach opozycji w obowiązującym brzmieniu nie ma zastosowania w jego sprawie, ponieważ zapis literalny nie obowiązuje wstecz, a wyrok w jego sprawie został wydany przed nowelizacją ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, która nastąpiła 12 kwietnia 2019 r., a weszła w życie po 14 dniach od jej uchwalenia, natomiast wyrok został wydany 13 czerwca 2018 r., uprawomocnił się 19 kwietnia 2019 r. Ustawę o działaczach opozycji w obowiązującym brzmieniu określił jako wadliwą. Zarzucił, iż interpretacja art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji według Biura Prawnego IPN, prowadzi do sytuacji w której następuje odmowa potwierdzenia spełnienia warunków z art. 4 ww. ustawy, gdy współpracy nie było lub nie ma na nią dowodów. Według skarżącego celem wprowadzenia ww. zapisu miało być wyeliminowanie z grona działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych - osób, które współpracowały w charakterze tajnego współpracownika lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Zarzucił, że dokumenty archiwalne były sporządzane bez jego wiedzy i udziału. Skarżący nadmienił, że podpisał, jak wszyscy pracownicy kancelarii, zobowiązanie do zachowania tajemnicy wojskowej żołnierza z poboru obowiązkowego. Nastąpiło to w sposób jawny, w obecności wszystkich pracowników kancelarii. A co potem z podpisanym kwitem działo się i przez kogo był on wielokrotnie przetwarzany, było poza wiedzą wnioskodawcy. Ponadto, ww. wskazał, że przytoczona w wydanej przez IPN decyzji, karta pracy kompletnie bez żadnego zapisu, świadczy o braku jakichkolwiek kontaktów, co absolutnie przeczy insynuacjom organu. Podniósł, że wszystkie inne rzekome dokumenty ewidencyjne są przepisane z wyżej opisanego kwitu Pana Burdy i jako nie zawierające oprócz danych osobowych, żadnych zapisów z rzekomo jego tajnych informacji, nie mają najmniejszej wartości dowodowej. W ocenie strony większość kwitów ewidencyjnych na które powołuje się IPN zostało wytworzonych przez powielenie tych samych zapisów, co w kwicie [...] czy [...] W ocenie wnioskodawcy jednostronne notatki przy braku zobowiązania do współpracy czy pobierania wynagrodzenia nie stanowią o jego świadomej współpracy. Przywołuje w tym kontekście wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego, nie wskazując na ich sygnatury. Zdaniem wnioskodawcy działania Biura Prawnego IPN mają wyraźny charakter obstrukcji urzędniczo-procesowej, liczącej na naturalne wyeliminowanie działacza opozycji z życia wbrew szumnym deklaracjom jak to RP dba o ludzi, którzy walczyli o jej powstanie. Sugeruje, że IPN próbował mącić w aktach, że uprawomocnienie wyroku w jego sprawie nastąpiło od dnia [...] kwietnia 2019 r. Twierdzi, iż zacietrzewienie Biura Prawnego IPN w samouwielbieniu wszelkich kwitów wytworzonych w czasach PRL nie ma granic.

II.4. Prezes IPN zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji, Prezes IPN ponownie przytoczył treść przepisów, które stanowiły podwaliny wydanej przez niego decyzji w pierwszej instancji. Dodatkowo wskazał ponownie dokumenty dotyczące osoby skarżącego. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, dot. jego bezpodstawnego obrzucenia błotem działalności agenturalnej, braku znaczenia dla urzędników jego działalności opozycyjnej oraz braku dokumentów wytworzonych przez stronę lub przy jej udziale w przedmiotowej sprawie, Prezes IPN stwierdził, iż w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności skarżącego, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. W nawiązaniu do zarzutu wnioskodawcy, że interpretacja treści art. 4 pkt 2 cytowanej ustawy przez Biuro Prawne IPN prowadzi do sytuacji w której następuje odmowa potwierdzenia spełnienia warunków z art. 4 ww. ustawy oraz że ww. dokumenty sporządzone przez SB nie mają najmniejszej wartości dowodowej Prezes IPN wskazał, iż z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 ust 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś - czy w archiwum IPN znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach IPN istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy. Prezes IPN podniósł nadto, iż decyzja przez niego wydana ma jedynie charakter deklaratoryjny, tj. jest aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w cytowanych przepisach. Konkludując swoje rozważania, Prezes IPN w kontekście zarzutu błędnego stosowania przez organ obowiązującego brzmienia ustawy o działaczach opozycji Prezes IPN wskazał, że jeżeli przepisy prawa materialnego ulegają zmianie - zachowując tożsamość sprawy - organ obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego. Ustawodawca w przypadku zmiany przepisu art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie dodał przepisów intertemporalnych, co oznacza, że zgodnie z zasadą bezpośredniego działania prawa w sprawach niezakończonych decyzją ostateczną mają zastosowanie przepisy nowe. Zgodnie z wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą praworządności, organy działają na podstawie przepisów prawa. Stosowanie tej zasady implikuje powinność rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez organy administracji na gruncie obowiązującego aktualnie (tj. na dzień orzekania przez dany organ) stanu prawnego.

III.1. Pismem z dnia 16 września 2019 r. skarżący wywiódł skargę na decyzje Prezesa IPN z[...] sierpnia 2019 r., nr [...] Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, została zarzucona bezprawnośći sprzeczność z prawomocnym wyrokiem z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/17. Skarżący podniósł, iż doświadczył ze strony urzędników Prezesa IPN moralnego znęcania się nad schorowanym, zasłużonym dla Polski starym człowiekiem, zamiast powszechnego szacunku za uczciwe i godne życie. Przytoczył tu przepisy Konstytucji RP, tj. art. 2, art. 7, art. 19, art. 30, art. 32, art. 42 ust. 3, art. 45 oraz art. 51 ust. 3, które jego zdaniem organ zignorował. Zarzucił organowi złamanie zasad prawa po raz czwarty, kierując się wyłącznie złośliwością w stosunku do jego skromnej osoby, w celu podtrzymania mniemania o nieomylności przy określaniu pierwszej decyzji z 2017 r. Ponownie zarzucił błędną interpretację złożonego przez niego zobowiązania do przestrzegania tajemnicy wojskowej, jako pracownika w stopniu starszego szeregowego w LWP. W ocenie skarżącego jednostronne notatki przy braku zobowiązania do współpracy czy pobierania wynagrodzenia nie stanowią o jego świadomej współpracy. Zarzucił organowi powoływanie się w swoich decyzjach na różne wyroki, które zdaniem skarżącego nie mają nic wspólnego z meritum sprawy. Powielił swoje zarzuty z poprzednich pism dotyczące braku konkretnych dowodów na współpracę z organami bezpieczeństwa oraz zignorowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym wskazano pięć przesłanek decydujących o współpracy z organami bezpieczeństwa państwa (świadome przekazywanie informacji, tajny charakter współpracy, współpraca związana z operacyjnym zdobywaniem informacji, urzeczywistnianie się współpracy w konkretnych działaniach). Powołał się w swej skardze na zasadę domniemania niewinności, która ustanowiona jest w art. 5 § 1 k.p.k. Wielokrotnie podkreślił zarzut braku stosowania przez organ wyroków sądów oraz Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem skarżącego decyzje wydane przez organ naruszyły przepisy art. 7a §1 oraz art. 81 a § 1 k.p.a. Skarżący podkreślił, że Biuro Prawne IPN nie ustosunkowało się do załączonych przez niego dowodów rzeczowych, ponieważ jest organem niezawisłym i "próbuje stosować prawo jak chce". Zarzucił nowelizacji ustawy o działaczach opozycji dopisanie w art. 4 ust. 2 w celu zawężenia katalogu kwitów, których istnienie powoduje konieczność wydania decyzji odmownej. Ponownie podkreślił, że organ stosuje prawo wstecz. Zarzucił organowi, w świetle posiadanych w archiwach organu dokumentów, podważenie prawdy materialnej poprzez pomówienie skarżącego o współpracę. Skarżący stwierdził, iż organ nadinterpretuje przepisy ustawy o opozycji antykomunistycznej. Przytoczył cytaty dotyczące postępowania lustracyjnego, zarzucając organowi brak stosowania ich w niniejszej sprawie. Ponownie zarzucił organowi, iż w odnalezionych dokumentach, znajdujących się w zasobach IPN, nie ma dowodów na jego współpracę z organami bezpieczeństwa, poddając pod wątpliwość ich autentyczność oraz zarzucając im wtórność. Zarzucił organowi działania na polityczne zamówienie, aby ten wykazał się efektywnością w piętnowaniu rzekomych współpracowników SB, do grona których, zdaniem skarżącego, organ zaliczyłby połowę społeczeństwa żyjącego w czasach PRL.

III.2. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

III.3. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 26 lutego 2020 r. nikt się nie stawił.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

IV.2.1. Sąd analizując niniejszą sprawę, w pierwszej kolejności pragnie podkreślić, że organ prawidłowo przyjął, iż w ramach niniejszego postępowania zastosowanie będą miały przepisy obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia. Stan prawny towarzyszący wydaniu zaskarżonej decyzji uległ zmianie w stosunku do stanu prawnego, na kanwie którego zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/19. W ocenie Sądu organ zasadnie przyjął, iż należy uwzględnić nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji jako punkt wyjścia do rozważań na temat zasadności zgłoszonego przez skarżącego żądania. Przypomnieć trzeba, że powyższy przepis został znowelizowany przez art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 992 dalej: "ustawa nowelizująca") a nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji zaczęło obowiązywać od 12 czerwca 2019 r. Co ważne, ustawa nowelizująca nie zawiera zapisów o charakterze intertemporalnym, co koreluje jednak bezpośrednio z zasadą legalizmu zawartą w art. 6 k.p.a., w ramach której formułuje się pogląd, że organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy prawa obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia, o ile przepisy intertemporalne nie stanowią inaczej (por. np. wyr. NSA z 1 grudnia 2001 r., I SA 1333/00, niepubl.; wyr. WSA w Gdańsku z 28 września 2011 r., II SA/Gd 505/11, Legalis; wyr. TK z 16 października 2012 r., K 4/10, OTK-ZU 2012, Nr 9, poz. 106; wyr. NSA z 17 maja 2019 r., II OSK 1196/17, Legalis). Milczenie ustawodawcy co do reguł intertemporalnych należy uznać za przejaw jego woli, by uznać za zasadne przyjęcie bezpośredniego działania nowego prawa. Jednocześnie należy dodać, że postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję, nie dotyczy zastosowania wobec skarżącego sankcji. Postępowanie to prowadzone było natomiast w związku z ubieganiem się przez skarżącego o przyznaniu mu uprawnienia w postaci statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, z którym to statusem związane są określone świadczenia pieniężne oraz niepieniężne (zob. art. 7 i n. ustawy o działaczach opozycji). Reasumując, na gruncie niniejszej sprawy nie można było odejść od zasady bezpośredniego działania ustawy nowej. W szczególności, w postępowaniu tym nie mogła znaleźć zastosowania zasada stosowania ustawy względniejszej dla sprawy (lex severior retro non agit) , która to zasada w orzecznictwie (zob. np. uchwałę 7 sędziów NSA z 10.4.2006 r., I OPS 1/06, ONSAiWSA 2006, Nr 3, poz. 71) była odnoszona do kar administracyjnych. Warto dodać, że regułę tę potwierdził ustawodawca wprowadzając w 2017 r. art. 189c k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony.

IV.2.2. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., tj. wydania orzeczenia sprzecznego z ocenami prawnymi sformułowanymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/19. Wskazać należy, że przepis art. 153 p.p.s.a. co prawda wyraża zasadę związania oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu, ale równocześnie w przepisie tym zastrzeżono, że związanie to nie obowiązuje, gdy przepisy prawa uległy zmianie.

IV.3. W dalszej kolejności należy wskazać, że w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, odmowa potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o którym mowa w art. 4 tej ustawy, jest oczywiście uzasadniona. Stosownie do treści art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Jednocześnie przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Nie sposób nie dostrzec, że dodanie wspomnianego art. 4 ust. 2 było reakcją ustawodawcy na kształtującą się linię orzeczniczą, zgodnie z którą zapisy ewidencyjne potwierdzające rejestrację w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa nie są wystarczające do wydania decyzji odmownej (zob. np. wyrok NSA 30 października 2018 r., z II OSK 2078/18). Należy podkreślić, że skarżący błędnie utożsamia postępowanie prowadzone w oparciu o art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji z postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w oparciu o ustawę z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 306). W ramach postępowania prowadzonego w oparciu o art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji Prezes IPN ogranicza się do badania stanu zachowanych archiwów. W postępowaniu tym nie prowadzi się dowodów ze źródeł osobowych lub opinii biegłych, podobnie jak nie stosuje się kryteriów tajnej i świadomej współpracy wypracowanych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, do których to kryteriów odwoływał się skarżący. Przypomnieć zatem należy, że w niniejszej sprawie, w ramach przeprowadzonej kwerendy zasobów archiwalnych IPN doszło do odnalezienia m.in. zapisów na karcie[...]z kartoteki MON, z których wynika, że skarżący w dniu [...] grudnia 1961 r. został zwerbowany jako informator o pseudonimie "[...] nr rejestracyjny [...] przez kpt J.M. St. Pomocnika Szefa Wydz. WSW[...] Dyw. Art. [...] jako agentura sygnalizacyjna na obiekcie specjalnym. Wyeliminowany ze współpracy w dniu [...] grudnia 1962 r. z powodu "braku potrzeby wykorzystania". Na karcie [...] znajduje się informacja o zwerbowaniu skarżącego jako tajnego współpracownika ps. "[...] do numeru [...]. Po wyeliminowaniu ze współpracy akta o nr archiwalnym [...] przekazano do Archiwum Wydziału I Oddziału IV Szefostwa WSW. W akcie zniszczenia nr [...] z [...] września 1968 r. sporządzonym przez Oddział [...] Szefostwa WSW zawarto informację o zniszczeniu [...] teczki pracy i [...] teczki personalnej, nr archiwalny akt [...] dotyczących Skarżącego – informatora o pseudonimie [...] W kolejnym akcie zniszczenia nr [...] z [...] maja 1984 r. sporządzonym przez ww. Oddział zawarto informację o zniszczeniu teczki personalnej i teczki pracy Skarżącego. Ponadto nazwisko skarżącego zostało umieszczone w Centralnym Rejestrze Współpracowników jako informatora ps. "[...] zarejestrowany [...]grudnia 1961 r. przez [...] Dywizję [...]. W świetle przepisów obowiązujących od 12 czerwca 2019 r., a konkretnie w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, zasadnym jest przyznanie racji organowi, iż dokumenty przez niego zgromadzone posiadają cechy dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego. Ustawodawca precyzując treść obowiązujących przepisów, używając zwrotu "rozumie się także" zwrócił uwagę, że do katalogu dokumentów, które de facto blokują możliwość nadania status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, włączają się dokumenty takie jak pomoce ewidencyjne, dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

IV.3. Bezzasadne okazały się również zarzuty niezastosowania art. 7a oraz 81a k.p.a. Po pierwsze, przedmiotowe postępowanie nie dotyczyło nałożenia na skarżącego obowiązku ani odebrania lub ograniczenia przyznanego mu wcześniej uprawnienia, ale przyznania uprawnienia w postaci nadania statusu działacza opozycji. Po drugie, w sprawie nie występowały niedające się usunąć wątpliwości ani co do normy prawnej, ani co do stanu faktycznego (istotnego z punktu widzenia zastosowania art. 4 ustawy o działaczach opozycji).

IV.4. Na marginesie niniejszego rozstrzygnięcia, Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż postępowanie prowadzone przez Prezesa IPN służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Jednakże wydaje się, że osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, może być uznana za podmiot uprawniony do żądania wszczęcia postępowania autolustracyjnego, jakim jest osoba publicznie pomówiona o fakt pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w okresie od dnia [...] lipca 1944 r. do dnia [...] lipca 1990 r. na podstawie ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U z 2020 r., poz. 306).

IV.5. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.