Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 61/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1, par. 14 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
article: art. 138 par. 1 pkt 2, art. 139
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]. Nr [...]Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W., po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z dnia [...]. Nr [...] o odmowie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za 2008 r., uchylił w całości zaskarżoną decyzję I instancji oraz odmówił przyznania M. W. płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przedstawił przebieg postępowania w sprawie, wszczętej dnia [...] wnioskiem strony o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na 2008 r., do którego załączyła oświadczenie o przejęciu od P. R. części zobowiązań oraz dokument o nazwie "Porozumienie w sprawie wspólnego użytkowania gruntów rolnych zawarte 29 września 2008 r.". Wniosek producenta obejmował pakiet "Rolnictwo ekologiczne" realizowany w ramach wariantu uprawy sadownicze, w tym jagodowe bez certyfikatu zgodności (S02d01) na powierzchni 49,97 ha, zadeklarowany na 9 działkach rolnych oznaczonych literami od A do I, na których znajdowała się plantacja orzecha włoskiego. Przejęte przez stronę zobowiązania obejmowały działki ewidencyjne w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, o następujących nr.:

1) [...],[...],[...],[...],[...]w gminie B. K., obrębie Z., na których zadeklarowane były działki [...],[...],[...],[...]i [...];

2) [...]w gminie K. , obrębie B., na której zadeklarowana była działka [...];

3) [...]w gminie K., obrębie W., na której zadeklarowana była działka I;

4) [...],[...]w gminie M., obrębie D. G., na których zadeklarowane były działki [...] i [...].

W dniu [...] do Biura Powiatowego ARiMR we W. wpłynęło pismo, w którym P. R. w ramach zawartego "porozumienia" z dnia [...] wyraził zgodę na składanie wniosków i na realizację przedsięwzięć rolnośrodowiskowych przez stronę odnośnie powyższych nieruchomości. Organ I instancji uznał, że spełniono przesłanki z § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 174, poz. 1809 ze zm., dalej zwane także rozporządzeniem rolnośrodowiskowym). Przepis ten stanowi, że jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie płatności rolnośrodowiskowej nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje temu producentowi rolnemu, na rzecz którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych, jeżeli w terminie 35 dni od dnia tego przeniesienia złoży on wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji i zobowiąże się do kontynuowania realizacji programu rolnośrodowiskowego do końca roku objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust 1 rozporządzenia, złożonym przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego oraz dołączy do wniosku kopię umowy sprzedaży lub innej umowy, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych.

Organ I instancji uznał, że strona skuteczne przejęła część zobowiązań rolnośrodowiskowych rozpoczętych przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa w 2007 r., dla których termin realizacji zakończy się z upływem lutego 2012 r.

W dniach [...]. oraz [...]. w gospodarstwie P. R. przeprowadzono kontrolę na miejscu z zakresu płatności obszarowych, obejmującą także działki przejęte przez stronę. Wyniki kontroli uwzględniono podczas weryfikacji sprawy z wniosku strony z dnia [...] Powiadomiono o tym P. R. w dniu [...]. Tego dnia P. R. w imieniu strony złożył w BP ARiMR we W. zmianę do wniosku o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, zmniejszającą powierzchnię realizacji zobowiązania. Zmiany tej nie uwzględnił organ I instancji, jako złożonej w dniu, gdy P. R. (pełnomocnika strony oraz producenta, od którego strona przejęła zobowiązania rolnośrodowiskowe) poinformowano o kontroli na miejscu, jaka odbędzie się w jego gospodarstwie. W trybie art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.) uwzględniono jedynie zmianę powierzchni działek rolnych G i H, jako wynikającą z błędu pisarskiego producenta.

W dniu [...] do BP ARiMR we W. wpłynął raport z kontroli, z którego wynikało, że przedmiotem kontroli były wszystkie działki rolne, które strona przejęła od P. R..

Podczas kontroli stwierdzono następujące nieprawidłowości:

- na działkach rolnych [...],[...],[...],[...] i [...] stwierdzono, że zadeklarowane przez producenta powierzchnie działek użytkowanych rolniczo oraz deklarowany rodzaj uprawy (orzech włoski) są zgodne z powierzchnią stwierdzoną podczas kontroli na miejscu oraz stwierdzonym rodzajem uprawy. Do działek rolnych [...],[...],[...] i [...]kontrolerzy dodatkowo przypisali kod informacyjny DR29, który oznacza, że działka rolna jest położona na niezadeklarowanych działkach ewidencyjnych, niekwalifikujących się do płatności (stwierdzono, że działki rolne leżą również na działkach ewidencyjnych nr [...]i [...]);

- na działce rolnej [...], położonej na działce ewidencyjnej nr [...] (oznaczenie działki w raporcie z kontroli na miejscu - [...],[...]) wykazano, że zadeklarowana przez producenta powierzchnia działki użytkowana rolniczo (2,80 ha) jest większa od powierzchni stwierdzonej (1,66 ha). Zastosowano kod nieprawidłowości DR13+ wskazujący, że zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej. Deklarowany przez producenta rodzaj uprawy (orzech włoski) jest zgodny z rodzajem uprawy stwierdzonym podczas kontroli na miejscu. Do działki rolnej [...] kontrolerzy przypisali kod informacyjny DR29, który oznacza, że działka rolna jest położona na niezadeklarowanych działkach ewidencyjnych, nie kwalifikujących się do płatności (działka rolna leży również na działce ewidencyjnej nr [...]);

- na działce rolnej [...], położonej na działce ewidencyjnej nr [...] (oznaczenie działki w raporcie z kontroli na miejscu - AK, AK1), na której producent zadeklarował realizację wariantu S02d01 z uprawą orzecha włoskiego na powierzchni 1,70 ha, podczas kontroli na miejscu stwierdzono plantację orzecha włoskiego na powierzchni 1,27 ha. W związku z tym do działki przypisano kod nieprawidłowości DR13+ wskazujący, że zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej. Na pozostałej powierzchni (0,43 ha) kontrolerzy stwierdzili uprawę należącą do innej grupy upraw, niż uprawa deklarowana (łąkę);

- na działce rolnej [...], położonej na działce ewidencyjnej nr [...] (oznaczenie działki w raporcie z kontroli na miejscu - AL i ALI), na której producent zadeklarował realizację wariantu S02d01 na powierzchni 22,52 ha z deklarowanym rodzajem uprawy - orzech włoski - na całej powierzchni stwierdzono ugór . W związku ze stwierdzeniem innego rodzaju uprawy niż zadeklarowany we wniosku, zastosowano kod pokontrolny DR6 (w przypadku jednolitej płatności obszarowej zadeklarowanej na działce AL), który oznacza, że nie stwierdzono deklarowanej uprawy, a stwierdzona uprawa należy do tej samej grupy upraw, do której należy roślina deklarowana. W przypadku zadeklarowanej na działce rolnej AL. uzupełniającej płatności obszarowej, zastosowano kod pokontrolny DR7 (zgodnie z kodami błędów dotyczącymi płatności obszarowych), który oznacza, że na obszarze całej działki rolnej nie stwierdzono deklarowanej grupy uprawy, a stwierdzona uprawa należy do innej grupy upraw niż deklarowana. Podczas weryfikacji raportu pod kątem realizacji pakietu rolnictwo ekologiczne w związku ze stwierdzeniem podczas kontroli na działce rolnej G "ugoru" zastosowano kod pokontrolny DR03, który oznacza, że na całej działce rolnej stwierdzony rodzaj rolniczego użytkowania nie kwalifikuje się do płatności rolnośrodowiskowej;

- na działce rolnej [...], położonej na działce ewidencyjnej nr [...] (oznaczenie działki w raporcie z kontroli na miejscu - AN i ANI), na której producent zadeklarował realizację wariantu S02d01 na powierzchni 8,59 ha z deklarowanym rodzajem uprawy - orzech włoski – stwierdzono łąkę na powierzchni 7,60 ha. W związku ze stwierdzeniem podczas kontroli na miejscu innego rodzaju uprawy niż zadeklarowany we wniosku, inspektorzy terenowi zastosowali kod pokontrolny DR6 (w przypadku jednolitej płatności obszarowej zadeklarowanej na działce AN we wniosku obszarowym), który oznacza, że nie stwierdzono deklarowanej uprawy, a stwierdzona uprawa należy do tej samej grupy upraw, do której należy roślina deklarowana. W przypadku zadeklarowanej we wniosku obszarowym na działce rolnej ANI uzupełniającej płatności obszarowej, inspektorzy terenowi zastosowali kod pokontrolny DR7 (zgodnie z kodami błędów dotyczącymi płatności obszarowych), który oznacza, że na obszarze całej działki rolnej nie stwierdzono deklarowanej grupy uprawy, a stwierdzona uprawa należy do innej grupy upraw, niż deklarowana. Podczas weryfikacji raportu pod kątem realizacji pakietu rolnictwo ekologiczne, w związku ze stwierdzeniem podczas kontroli na działce rolnej I "łąki", zastosowano kod pokontrolny DR03, który oznacza, że na całej działce rolnej stwierdzony rodzaj rolniczego użytkowania nie kwalifikuje się do płatności rolnośrodowiskowej, gdyż łąka w pakiecie rolnictwo ekologiczne jest dotowana w ramach wariantu S02b01/02 (trwałe użytki zielone bez certyfikatu zgodności/z certyfikatem zgodności), a nie w ramach wariantu S02d01 (uprawy sadownicze w tym jagodowe bez certyfikatu zgodności), jaki zadeklarował producent we wniosku rolno środowiskowym. W związku ze stwierdzeniem mniejszej powierzchni uprawy w porównaniu z powierzchnią deklarowaną, do działki rolnej I przypisano kod nieprawidłowości DR13+ wskazujący, że zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej. Do działki rolnej I kontrolerzy przypisali kod informacyjny niemający wpływu na płatność (DR22), który wskazuje, że działka rolna jest niespójna (zadeklarowano jako jedną działkę rolną kilka działek rolnych, niesąsiadujących ze sobą, na których prowadzona jest jedna uprawa).

W dniu [...]. pełnomocnik strony złożył oświadczenie o utrzymywaniu minimalnej obsady drzew i krzewów, z którego wynikało, że producent uzupełnił obsadę orzecha włoskiego do 75 szt./ha, zgodnie z nowelizacją z dnia 24 lutego 2009 r. rozporządzenia rolnośrodowiskowego (Dz.U. z 2009 r., Nr 33, poz. 255).

Organ powołał art. 9 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz.U. Nr 93, poz 898 ze zm.), według którego upoważniona jednostka certyfikująca (JC) przesyła do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wykaz producentów spełniających wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym. Z wykazu przekazanego ARiMR przez jednostkę certyfikującą [...] Sp. z o.o., wynikało, że strona spełnia wymogi rolnictwa ekologicznego na powierzchni 49,97 ha w ramach wariantu S02d01.

Organ I instancji w wyniku weryfikacji wniosku, po uwzględnieniu ustaleń kontroli na miejscu w ramach wniosku o przyznanie płatności obszarowych na 2008 r., nie przyznał płatności dla pakietu rolnictwo ekologiczne - wariant S02d01 - uprawy sadownicze w tym jagodowe bez certyfikatu zgodności ze względu na niezgodność na części zadeklarowanych do płatności gruntów uprawy wskazanej przez wnioskodawcę (orzech włoski) ze stwierdzoną podczas kontroli, a w konsekwencji w związku z przedeklarowaniem powierzchni, na której znajdowała się plantacja. Stwierdzono na działce rolnej [...] rodzaj użytkowania - ugór, nieobjęty wsparciem z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na podstawie § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z tym przepisem płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, użytkowanych jako grunty orne, łąki lub pastwiska, a w przypadku pakietu rolnictwo ekologiczne, użytkowanych również jako sady. Ponadto na działce I stwierdzono łąkę i pastwisko, które należy do innej grupy upraw niż ta, do której należy roślina deklarowana przez wnioskodawcę. Na działce [...] stwierdzono sadzonki orzecha w ilości (odpowiednio 19 szt./ha i 24 szt./ha), niekwalifikującej takiej działki jako plantacji orzecha włoskiego, zgodnie z art. 15 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz.U. L 345 Z 20.11.2004, str. 1). Według tego przepisu, w przypadku orzecha włoskiego do płatności kwalifikują się działki rolne, na których liczba drzew orzechowych na hektar nie będzie mniejsza od 50 sztuk.

Organ I instancji powołał ponadto art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.Urz. WE Nr L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18 ze zm.), który stanowi, iż w przypadku, gdy różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną wynosi 20% lub więcej, odmawia się przyznania płatności, natomiast procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną wyniosła 190,11%.

Organ I instancji wydał [...] decyzję nr [...] odmawiającą płatności rolnośrodowiskowych. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie kwestionując wyniki kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie producenta oraz zarzucając rozstrzygnięciu i postępowaniu prowadzonemu przez organ I instancji:

- naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie wszystkich zgromadzonych dowodów w sprawie;

- pominięcie w rozpatrzeniu sprawy dokumentów dotyczących gospodarstwa P. R. (kopia raportu z kontroli Jednostki Certyfikującej (JC) [...] Sp. z o.o., faktura zakupu sadzonek, umowa wykonania usługi sadzenia, kopie rozliczenia wykonania usługi uzupełnienia braków po kontroli JC [...] Sp. z o.o., notatka z przeprowadzonej inwentaryzacji na ww. działkach, celem stwierdzenia prawidłowości oceny nasadzeń dokonanych przez BKM, zdjęcia wykonane w kwietniu 2009 r. na działkach obrazujące sadzonkę), który przekazał część gruntów objętych zobowiązaniem stronie postępowania, przez co naruszono art. 107 § 3 k.p.a.

W dalszej części odwołania wskazano, iż stwierdzone braki w obsadzie nie wynikają ze stanu faktycznego, ale z mało wnikliwej obserwacji i rozpoznaniu uprawy przez inspektorów ARiMR wykonujących kontrolę. Typy drzewek na poszczególnych działkach są bardzo zróżnicowane pod względem wielkości czy warunków panujących na danym obszarze. Wynika to z przeprowadzonych dosadzeń po suszy w 2008 r. oraz przed zimą na przełomie 2008 i 2009 r. Część sadzonek pomalowano wapnem, co utrudniło ich identyfikację na polu, w szczególności poza okresem wegetacji, kiedy przeprowadzono kontrolę na miejscu. Część sadzonek celowo posadzona w odległości do 1 m od palików, które poprzednio przyciągały zwierzynę, niszczącą sadzonki. Zapisy w protokole, w którym wskazano, że wysokość drzewek nie przekracza 20 cm, dowodzą, że inspektorzy nie wzięli pod uwagę sadzonek o wysokości 35 cm, posadzonych w pewnej odległości od palików. Odwołujący się zarzucił, iż kontrolerzy zastosowali wynik uśredniony z wykonanych siedmiu prób. Nie pozwala to jednoznacznie ustalić, iż całość obszaru, który nie ma wyraźnych granic, nie spełnia wymogów minimalnej obsady. Wartość średnia może eliminować obszary spełniające kryteria minimalnej obsady. W przypadku zróżnicowanej obsady powinno się wyeliminować jedynie obszar niespełniający wymogów, a nie uśredniać pomiary i eliminować cały areał działki. Nowelizacja rozporządzenia z dnia 24 lutego 2009 r. jednoznacznie wskazuje, iż w 2009 r. płatność nie podlega zmniejszeniu z tytułu nie utrzymania minimalnej obsady. Jedynie nakłada na producenta obowiązek uzupełnienia obsady i złożenia odpowiedniego oświadczenia, co strona uczyniła dnia [...]

Organ II instancji włączył do materiału dowodowego dokumenty, wskazane w odwołaniu, które złożono w ramach sprawy rolnośrodowiskowej P. R.. Włączono także pisma, wyjaśnienia i notatki służbowe, sporządzone przez regionalne Biura Kontroli na Miejscu we W. w związku ze skargą P. R. na wyniki kontroli przeprowadzonej w jego gospodarstwie.

Organ II instancji rozpatrując odwołanie stwierdził, że podstawą prawną określającą warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności z tytułu realizowania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.).

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, prowadzącemu działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiązującemu się do:

1) przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 160 z 26 czerwca 1999, ze zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004);

2) realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

3) prowadzenia rejestru działań realizowanych w ramach programu rolnośrodowiskowego (rejestru działalności rolnośrodowiskowej), zawierającego wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, z tym, że rejestr ten w odniesieniu do zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego; rejestr działalności rolnośrodowiskowej prowadzi się na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzaqi i Modernizacji Rolnictwa, zwaną dalej "Agencją".

Otrzymanie płatności przez rolnika przejmującego gospodarstwo od innego producenta rolnego, który wcześniej podjął zobowiązania rolnośrodowiskowe, jest uzależnione od spełnienia przesłanek zawartych w § 14 ust. 1-3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Według tego przepisu, jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie płatności rolnośrodowiskowej nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych na rzecz innego producenta rolnego, w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje producentowi rolnemu, na rzecz którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych, jeżeli w terminie 35 dni od dnia tego przeniesienia złoży on wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji i zobowiąże się do kontynuowania realizacji programu rolnośrodowiskowego do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego (ust. 1). Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, dołącza się kopie umowy sprzedaży lub innej umowy, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych (ust. 2).

Organ II instancji powołał się na art. 6 k.p.a., według którego organy administracji publicznej obowiązane są do działania zgodnie z prawem. Działanie organu administracji publicznej jest zatem niezgodne z prawem zarówno wówczas, gdy zostało ono podjęte niezgodnie z obowiązującym prawem, jak i wówczas, gdy nie było podstawy prawnej do tego działania.

Według organu II instancji, organ I instancji błędnie przyjął, że strona skutecznie przejęła zobowiązanie od P. R., spełniając warunki określone w § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Organ wskazał, że dnia [...]. strona złożyła w BP ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych przez przejęcie zobowiązań rolnośrodowiskowych od innego rolnika, który rozpoczął uczestnictwo w tym programie w 2007 r. Przekazaniu podlegała część gruntów (49,97 ha) przekazującego o łącznej całkowitej powierzchni 337,65 ha. Do wniosku strona przejmująca część działek rolnych dołączyła porozumienie w sprawie wspólnego użytkowania gruntów rolnych, z którego wynika, że P. R. (przekazujący część gospodarstwa) oświadczył, iż jako posiadacz działek znajdujących się we wniosku strony podejmuje z nią współpracę w zakresie wspólnego użytkowania gruntów w celu prowadzenia działalności rolniczej. Do wniosku przejmującego działki rolne dołączono oświadczenie strony, że zobowiązuje się przejąć zobowiązania rolnośrodowiskowe podjęte przez poprzedniego posiadacza, oraz zgodę P. R. na składanie wniosków w ramach działek zgłoszonych we wniosku z dnia [...]. przez stronę.

Organ II instancji stwierdził, że według § 14 ust. 1 rozporządzenia, płatność przysługuje przejmującemu gospodarstwo, co do którego przekazujący podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli nastąpi przeniesienie posiadania tego gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych. Spełnieniem tego wymogu ma być zgodnie z § 14 ust. 2 dołączona do wniosku kopia umowy sprzedaży lub innej umowy, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych, którą przejmujący ma obowiązek złożyć w terminie 35 dni od dnia przeniesienia posiadania. Organ uznał, że na mocy dołączonego do wniosku strony "Porozumienia w sprawie wspólnego użytkowania gruntów rolnych" nie nastąpiło przeniesienie posiadania działek zadeklarowanych przez stronę we wniosku z dnia [...] Zgodnie z treścią tego "Porozumienia", P. R. zobowiązał się jako posiadacz nieruchomości do wspólnego użytkowania tych gruntów w celu prowadzenia działalności rolniczej ze stroną. Organ podkreślił, że rozporządzenie nie dopuszcza skutecznego przejęcia zobowiązań i przekazania uprawnienia do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych w oparciu o inną umowę niż taka, na podstawie której nastąpi przeniesienie posiadania. Bez znaczenia jest, że P. R. w piśmie z dnia [...]. wyraził zgodę na realizację przez stronę przedsięwzięć i składanie wniosków w odniesieniu do działek ewidencyjnych o numerach 79[...][...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...]. Powołane przepisy regulujące kwestie przekazania zobowiązań i uprawnień do płatności nakazują bowiem expressis verbis, aby przeniesienie posiadania wynikało z umowy, którą przejmujący gospodarstwo lub jego część obowiązany jest dołączyć do wniosku o przyznanie płatności.

Organ powołał się na art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), według którego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest stanem faktycznym władztwa nad rzeczą. W przypadku posiadania zgodnego z prawem stanowi ono element treści prawa podmiotowego. W piśmiennictwie przyjęto pogląd, iż posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą oraz zamiaru władania rzeczą dla siebie. Posiadanie może być przedmiotem obrotu. Ustawodawca dopuszcza bowiem możliwość przeniesienia posiadania, czyli przejścia władztwa faktycznego nad rzeczą z jednego podmiotu na drugi. Zgodnie z art. 348 k.c., przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy. Podstawowym sposobem przeniesienia posiadania jest wydanie rzeczy. Ustawodawca zrównuje jednak w skutkach prawnych z wręczeniem rzeczy także wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą. Artykuł 348 k.c. dotyczy zarówno przeniesienia samoistnego, jak i zależnego. Organ stwierdził, że do nabycia posiadania w drodze wydania rzeczy i to niezależnie od tego, czy nastąpi ono przez wręczenie dokumentów lub innych środków, konieczne jest spełnienie trzech przesłanek:

1. Zostanie zawarta umowa między zbywcą a nabywcą.

2. Rzecz zostanie wydana nabywcy.

3. Rzecz zostanie objęta przez nabywcę.

Jak wynika z treści "Porozumienia" pomiędzy stroną a P. R., tych przesłanek nie spełniono. Po pierwsze, zbywca nie wyraził woli przeniesienia przedmiotu posiadania na stronę. Po drugie, nieruchomości objęte "porozumieniem dnia [...]. nie zostały M. W. wydane. Po trzecie, z umowy tej nie wynika, że strona miała zamiar objęcia w posiadanie przedmiotowych gruntów.

Organ podkreślił, że z tego wywodu wynika, że strona nie spełniła wymogów skutecznego ubiegania się o płatności, gdyż nie spełniła wszystkich przesłanek § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Stąd ustalenia organu I instancji, że strona spełniła warunki określone w tym przepisie są niezgodne z treścią tych regulacji i pomimo, że w istocie rozstrzygnięcie odmawiające stronie płatności jest prawidłowe, to jednak ustalenia organu, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję, organ II instancji uznał za całkowicie nietrafne. W świetle tych ustaleń oraz na podstawie § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie było bowiem podstaw do weryfikowania, czy zgłoszone działki rolne kwalifikują się do płatności na podstawie § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, skoro brak uprawnień do uzyskania płatności istniał już po stronie strony, która na podstawie złożonych dokumentów nie mogła być uznana za posiadaczkę zadeklarowanych przez nią gruntów rolnych.

Wobec tego organ II instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł co do istoty sprawy, wskazując na konieczność skorygowania wad prawnych tej decyzji, polegających na niewłaściwie zastosowanych przepisach prawa materialnego oraz wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych. Niecelowe było zatem odnoszenie się do zarzutów strony dotyczących nieprawidłowych wyników kontroli w ramach przeprowadzonej w gospodarstwie wizytacji terenowej. Okoliczności te nie mają bowiem znaczenia w świetle poczynionych ustaleń faktycznych i oceny stanu prawnego sprawy.

Płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt stanowią jeden z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej. Mogą być zatem przyznawane producentom rolnym, spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takiej wysokości, w jakiej zostały one konkretnie określone przez Unię Europejską. Wszelkie odstępstwa, na korzyść jak i na niekorzyść producenta rolnego, stanowią rażące naruszenie prawa. Sprawia to, że uwzględnienie odwołania i przekazanie środków finansowych zgodnie z wnioskiem w sprawie płatności rolnośrodowiskowych na 2008 r. stronie nie jest możliwe. Prawodawca bowiem wyraźnie wskazał, jakie warunki musi spełnić producent rolny, aby skutecznie starać się o uzyskanie płatności rolnośrodowiskowych do gruntów rolnych, które wcześniej zgłosił do tych płatności inny producent rolny. W konkluzji organ podkreślił, że strona nie jest uprawniona do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych jako osoba kontynuująca zobowiązania rolnośrodowiskowe, podjęte przez P. R., na podstawie złożonych przez siebie dokumentów.

W skardze na decyzję II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. zarzucono, że zaskarżona została ona wydana z naruszeniem:

1) przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni § 14 ust 1-3 rozporządzenia rolno środowiskowego, a w konsekwencji ustalenie przez organ II instancji, że nie nastąpiło przeniesienie posiadania części gospodarstwa P. R. na rzecz skarżącej;

2) przepisów postępowania poprzez naruszenie art.7, art.8, art.9 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a polegało na:

- braku wezwania skarżącej przez organ II instancji do wyjaśnienia zagadnień związanych z zawartą umową, o której mowa w § 14 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego; w ocenie skarżącej w przypadku powzięcia jakichkolwiek wątpliwości przez organ II instancji, powinien on wezwać stronę do złożenia wyjaśnień, tym bardziej, że organ I instancji wielokrotnie zapewniał o poprawności i skuteczności tej umowy, co znalazło odzwierciedlenie wprost w decyzji organu I instancji;

- braku wezwania skarżącej do złożenia pozostałych dokumentów, które mają istotne znaczenie dla wyjaśnienia pełnego stanu faktycznego, a które nie zostały złożone przez skarżącą, ponieważ do dnia wydania decyzji II instancji nie istniały jakiekolwiek wątpliwości co skuteczności przeniesienia posiadania części gospodarstwa rolnego;

- niepoinformowaniu skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych dotyczących sprawy (organy administracji publicznej zobowiązane są udzielać stronie z urzędu całokształtu informacji, dotyczących praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ciążący na organach administracji z mocy art. 9 k.p.a. obowiązek udzielania informacji obejmuje zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, przy czym zgodnie z art. 9 in fine organ nie może ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej poprzez wskazanie bądź cytowanie przepisu, lecz musi podać również "niezbędne wyjaśnienia" co do treści przepisów oraz udzielać "wskazówek", jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody;

- nierozpoznaniu przez organ II instancji merytorycznych zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniu (zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych obowiązkiem organu odwoławczego jest m.in. wyczerpujące odniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Brak takiego odniesienia stanowi o wadliwości decyzji administracyjnej i naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego poprzez brak rozpoznania tych samych zagadnień przez dwie instancje.

3) przy wydaniu decyzji organ II instancji naruszył art. 139 k.p.a., to jest orzekł na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie pomimo braku przesłanek do odstąpienia od zakazu reformationis in peius. W uzasadnieniu decyzji II instancji nie wskazano, że w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w art. 139 k.p.a. Jak wynika z orzecznictwa NSA organ odwoławczy uznając, że zachodzi wyjątek uzasadniający odstępstwo od zakazu reformationis in peius, winien szczegółowo wykazać i uzasadnić, w jakich okolicznościach upatruje wystąpienie w decyzji I instancji rażącego naruszenia prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie bądź stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

W szczegółowym uzasadnieniu skarżąca przedstawiła przebieg postępowania w sprawie, zwracając szczególną uwagę na to, że jej zdaniem, skutecznie przejęła cześć zobowiązań rolnośrodowiskowych. Była zatem uprawniona do złożenia wniosku o płatności rolnośrodowiskowe 2008 r. oraz spełniła wszystkie warunki do otrzymania płatności rolnośrodowiskowych za ten rok. Zdaniem skarżącej, porozumienie z dnia [...] które P. R. zawarł ze skarżącą, jest umową, której celem było umożliwienie skarżącej prowadzenie działalności rolnej na wskazanych w tym porozumieniu działkach, a w szczególności realizację przejętego programu rolnośrodowiskowego. W wyniku zawarcia porozumienia nastąpiło przeniesienie posiadania części gospodarstwa rolnego P. R.. Dodatkowo w celu szczegółowego określenia stanu przejmowanych nieruchomości rolnych strony dnia [...]. sporządziły Protokół przekazania, w którym szczegółowo określiły stan poszczególnych działek oraz stan plantacji na dzień przejmowania przez skarżącą części gospodarstwa rolnego P. R.. W związku z tym, że skarżąca rozpoczynała prowadzenie działalności rolnej, a P. R. posiadał odpowiednie doświadczenie i wiedzę oraz dysponował niezbędnym sprzętem rolnym, strony nazwały umowę "Porozumieniem w sprawie wspólnego użytkowania gruntów rolnych". Istotne jest, że skarżąca i P. R. są przyrodnim rodzeństwem. Uzasadnia to zawarcie porozumienia takiej treści. Porozumienie podpisano po nieformalnym skonsultowaniu projektu porozumienia z pracownikiem BP ARiMR, który uznał je za prawidłowe i spełniające przesłanki umowy, określonej w § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Po podpisaniu wszystkich dokumentów z dnia [...]., dokumenty uznane za wystarczające do spełnienia przesłanek z § 14 rozporządzenia, złożono w Biurze Powiatowym ARiMR we W.. Organ I instancji na podstawie złożonych dokumentów wydał decyzję, w której stwierdził, że nastąpiło skuteczne przejęcie części zobowiązań rolnośrodowiskowych przez skarżącą.

Dnia [...] w gospodarstwie rolnym P. R. odbywała się kontrola ARiMR, podczas której P. R. przedłożył Rejestr działalności rolnośrodowiskowej, podpisany przez inspektora ARiMR i opatrzony datą na pierwszej i ostatniej stronie. W tym rejestrze na str. 6 odnoszącej się do drugiego półrocza 2008 r. zapisano, że przekazano części gospodarstwa, w tym działki wymienione w porozumieniu zawartym pomiędzy skarżącą a P. R.. Skarżąca podkreśliła, że rejestr jest dokumentem wymaganym przepisami prawa, który zawiera chronologiczny spis zabiegów i czynności wykonywanych w gospodarstwie objętym programem rolnośrodowiskowym. Jest to dodatkowy dowód na to, że wolą stron porozumienia było przeniesienie posiadania części gospodarstwa P. R. na skarżącą. Według skarżącej, z komplementarnych dokumentów: porozumienia między skarżącą a P. R., protokołu przekazania gruntów oraz oświadczeń obydwu stron odnośnie programu rolnośrodowiskowego, a dotyczących odpowiednio zobowiązania się do kontynuowania realizacji programu oraz wyrażenia zgody na podejmowanie przez skarżącą czynności związanych z realizacją przedsięwzięć rolnośrodowiskowych wynika niewątpliwie, że celem i zamiarem stron porozumienia było przeniesienie na skarżącą części gospodarstwa w celu realizacji przez skarżącą programu rolnośrodowiskowego.

Skarżąca przyznała, że porozumieniu nie nadano cech żadnego ze stosowanych powszechnie w obrocie gospodarczym kontraktów. Według niej należy jednak mieć na względzie brzmienie przepisu art. 65 k.c, który w procesie interpretacji oświadczeń woli nakazuje brać pod uwagę okoliczności, w jakich dane oświadczenia są składane, a przede wszystkim opierać się raczej na zgodnym zamiarze stron i celu umowy, niż na jej dosłownym brzmieniu. Stronom porozumienia zależało na takim ukształtowaniu wzajemnych relacji, aby uczynić możliwe zarówno korzystanie z gruntów w celu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i kontynuację programu rolnośrodowiskowego. Do realizacji obu zadań konieczne było faktyczne przekazanie gruntów. Należy zatem uznać, że intencją stron porozumienia było przeniesienie posiadania. Jednoznacznie potwierdza to Protokół przekazania gruntów z dnia [...]

Skarżąca podkreśliła, że działała w zaufaniu do działań organu I instancji, które podlega ochronie prawnej. W przypadku wątpliwości co do zakresu umowy lub twierdzeń strony, organ II instancji powinien był wezwać ją do wyjaśnienia stanu faktycznego. W związku z brakiem wezwania ze strony organu II instancji, a także z brakiem wątpliwości organu I instancji w zakresie skuteczności porozumienia, protokołu przekazania gruntów nie dołączono do dokumentów w sprawie. Istotne jest, że protokół przekazania strony sporządziły w celu zabezpieczenia ich wzajemnych interesów i ewentualnych roszczeń (co do stanu przekazywanych gruntów). Zawarte w nim dane dotyczące rolnego stanu nieruchomości i stanu nasadzeń nie były dla ARiMR istotne.

W konsekwencji, na podstawie całości okoliczności faktycznych i prawnych, skarżąca stwierdziła, że nastąpiło przeniesienie posiadania części gospodarstwa rolnego P. R. na skarżącą. W rezultacie skarżąca skutecznie przejęła zobowiązania rolnośrodowiskowe od P. R. i była legitymowana do złożenia wniosków o płatności rolnośrodowiskowe za 2008 r. i lata następne. Przyjęcie odmiennego poglądu doprowadziłoby do naruszenia podstawowych zasad obowiązujących w państwie prawa i do sankcjonowania działań obywatela podjętych w zaufaniu do prawa i organów państwa.

W dalszej części uzasadnienia rozwinięto sformułowane na początku skargi zarzuty naruszenie przez organ II instancji zasad ogólnych k.p.a. oraz zakazu reformationis in pius, sformułowanego w art. 139 k.p.a., a także nieuwzględnieniu przez organ II instancji argumentów skarżącej dotyczących kontroli przeprowadzonej przez organ I instancji i wyników tej kontroli.

W konkluzji skargi stwierdzono, że w obszernym uzasadnieniu skargi wskazano najistotniejsze błędy organu II instancji w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji. Analiza sprawy prowadzi do wniosku, że stronę pozbawiono możliwości weryfikacji ustaleń organu I instancji, a część dokumentów, na które powołuje się skarżąca, nie została nawet przeczytana ani przez organ I instancji, ani II instancji, a jedynie przekazywana wraz z aktami sprawy. Z orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach wynika, że organy mają obowiązek informowania i wyjaśnia stronie okoliczności faktycznych i prawnych, a nawet wskazywania na ryzyko wiążące się planowanymi działaniami. Skarżącą pozbawiono tych uprawnień. W rozpatrywanej sprawie organy (w szczególności organ II instancji) rozstrzygały sprawę arbitralnie, bez udziału strony, obarczając ją dotkliwymi sankcjami. Skarżąca podejmowała natomiast jedynie takie działania, które były akceptowane przez organy państwa. W rezultacie może doprowadzić do powstania znacznej szkody po stronie skarżącej i naruszenia jej słusznych interesów.

Biorąc pod uwagę przedstawioną argumentację, skarżąca podtrzymała wniosek o uchylenie bądź stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Organ II instancji w odpowiedzi na skargę podtrzymał natomiast argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.).

Podstawą materialnoprawną rozpatrywanej sprawy jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem). Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, prowadzącemu działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiązującemu się do:

1) przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 160 z 26 czerwca 1999, ze zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004);

2) realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

3) prowadzenia rejestru działań realizowanych w ramach programu rolnośrodowiskowego (rejestru działalności rolnośrodowiskowej), zawierającego wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, z tym, że rejestr ten w odniesieniu do zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego; rejestr działalności rolnośrodowiskowej prowadzi się na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Kwestię otrzymania płatności przez rolnika przejmującego gospodarstwo od innego producenta rolnego, który wcześniej podjął zobowiązania rolnośrodowiskowe, będącą przedmiotem sporu między stronami, regulują przepisy § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z tą regulacją, jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie płatności rolnośrodowiskowej nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych na rzecz innego producenta rolnego, w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje tylko producentowi rolnemu, na rzecz którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych, jeżeli w terminie 35 dni od dnia tego przeniesienia złoży on wniosek do kierownika biura powiatowego ARiMR i zobowiąże się do kontynuowania realizacji programu rolnośrodowiskowego do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego (ust. 1). Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, dołącza się kopie umowy sprzedaży lub innej umowy, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych (ust. 2).

Z powołanych przepisów wynika, że warunkiem niezbędnym do uzyskania przedmiotowych płatności jest załączenie do wniosku umowy, określonej w § 14 ust. 2 rozporządzenia. Należy zatem ocenić, czy porozumienie z dnia [...] w sprawie wspólnego użytkowania gruntów rolnych, zawarte między P. R. a skarżącą, załączone do wniosku z dnia [...] stanowiło podstawę przeniesienia posiadania określonych tam działek rolnych. Organ I instancji przyjął, że mogło stanowić, organ II instancji zajął natomiast w tej kwestii stanowisko negatywne, które było podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanych płatności.

Sąd stwierdza, że organ II instancji trafnie powołał się na art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.), z którego wynika, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie ma miejsce wtedy, gdy istnieje równocześnie fizyczny element władania rzeczą oraz zamiar władania rzeczą dla siebie.

Przeniesienie posiadania jest formą nabycia pochodnego, które polega na dwustronnym akcie przekazania faktycznego władztwa nad rzeczą nowemu posiadaczowi. Może to nastąpić przez wydanie rzeczy - wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy (art. 348 zd. 1 k.c.); wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy (art. 348 zd. 1 k.c.). Przeniesienie posiadania samoistnego może nastąpić także w ten sposób, że dotychczasowy posiadacz samoistny zachowa rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny albo jako dzierżyciel na podstawie stosunku prawnego, który strony jednocześnie ustalą (art. 349 k.c.). Jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo dzierżeniu osoby trzeciej, przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela (art. 350). Przeniesienie posiadania samoistnego na posiadacza zależnego albo na dzierżyciela następuje na mocy samej umowy między stronami (art. 351 k.c.).

Powołany § 14 ust. 2 rozporządzenia wymaga, aby przeniesienie posiadania nastąpiło w formie umowy. Może to być umowa dzierżawy, użytkowania, najmu, zastawu, a także zgodnie z zasadą swobody zawierania umów, wyrażoną w art. 353¹ k.c. – także w formie umowy nienazwanej. Sąd stwierdza, że porozumienie zawarte dnia [...]. między skarżącą a P. R. można zaliczyć do kategorii umów nienazwanych. W porozumieniu tym P. R. zobowiązał się, jako posiadacz wymienionych tam gruntów, do ich wspólnego użytkowania wraz ze skarżącą, polegającego na prowadzeniu działalności rolniczej.

Sąd stwierdza, że z treści porozumienia nie wynika, że strony wyraziły zamiar przeniesienia posiadania na rzecz skarżącej czy by na jego podstawie zostało bądź mogło być przeniesione posiadanie. Jak już bowiem stwierdzono, w porozumieniu P. R. nie wyraził woli przeniesienia posiadania na rzecz skarżącej. Przeniesienie posiadania nie mogło także nastąpić na podstawie protokołu przekazania z dnia [...] r., na który powołuje się skarżąca. Nie wynika to bowiem ani z treści porozumienia, które nie przewidywało przeniesienia posiadania, ani też z treści protokołu. Sama skarżąca twierdzi, że protokół ten sporządzono w celu szczegółowego określenia stanu nieruchomości rolnych oraz stanu plantacji na dzień przejmowania przez skarżącą części gospodarstwa rolnego P. R.. Stąd nie może to stanowić dowodu potwierdzającego przeniesienie posiadania. Sąd zwraca także uwagę na to, że w skardze podniesiono, że skarżąca dopiero rozpoczynała prowadzenie działalności rolnej, a P. R. posiadał odpowiednie doświadczenie, wiedzę oraz dysponował niezbędnym sprzętem rolnym. Strony nazwały więc umowę "Porozumieniem w sprawie wspólnego użytkowania gruntów rolnych". Sąd stwierdza, że brak niezbędnego doświadczenia skarżącej w prowadzeniu gospodarki rolnej stanowił w istocie przeszkodę dla przeniesienie na jej rzecz posiadania gruntów rolnych. Dla oceny prawniczej porozumienia bez znaczenia jest natomiast podnoszony przez skarżącą fakt, że skarżąca jest przyrodnią siostrą P. R., ani powoływanie się przez skarżącą na fakt konsultowania projektu porozumienia z pracownikiem BP ARiMR, który uznał porozumienie za prawidłowe i spełniające przesłanki umowy, o której mowa w § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Sąd uznał zatem, że na podstawie przedmiotowego porozumienia oraz protokołu przekazania nie nastąpiło przeniesienie posiadania części gospodarstwa rolnego na rzecz skarżącej, wymagane przez § 14 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Z uwagi na niespełnienie jednego z koniecznych warunków, określonego w tym przepisie, według Sądu organ II instancji zasadnie odmówił skarżącej uprawnienia do uzyskania wnioskowanych płatności. W tym stanie rzeczy organ II instancji, powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zgodnie z prawem uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł co do istoty sprawy. Biorąc to pod uwagę, Sąd uznaje za uzasadnione nieodniesienie się przez organ II instancji do merytorycznych zarzutów strony kwestionujących wyników kontroli na miejscu, przeprowadzonej w gospodarstwie P. R., które przesądziły o odmowie przyznania skarżącej płatności przez organ I instancji. W sytuacji, gdy skarżąca nie przejęła posiadania gruntów, będących przedmiotem porozumienia z [...]., zarzuty te są bezprzedmiotowe.

Sąd stwierdza, że skarżąca nie może się skutecznie powoływać na zasadę niepogarszania sytuacji strony. Zasada ta, wyrażona w art.. 139 k.p.a., stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Sąd stwierdza, że zarówno organ I, jak i II instancji (choć z innych przyczyn), nie przyznały skarżącej wnioskowanych płatności. Jeśli nawet przyjąć, że skarżąca uzyskała uznanie decyzją organu I instancji faktu przejęcia posiadania części przedmiotowego gospodarstwa rolnego, to takie ustalenie rażąco narusza prawo, gdyż postępowanie II instancji wykazało, że w istocie na skarżącą nie przeniesiono posiadania.

Według Sądu, w postępowaniu administracyjnym nie doszło do obrazy norm prawa proceduralnego, zarzucanych w skardze. Postępowanie administracyjne było prowadzone zgodnie z przepisami k.p.a. Skarżąca brała w nim czynny udział. Materiał dowodowy sprawy jest kompletny i pozwolił na wyczerpujące rozeznanie okoliczności faktycznych, na podstawie których organ wyprowadził trafne wnioski dokonując prawidłowej subsumcji stanu faktycznego sprawy do obowiązujących norm prawa materialnego. Zarówno decyzja I instancji, jak i zaskarżona decyzja II instancji zawierają wymagane przez art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne oraz prawne.

Jeśli idzie o zarzuty naruszenie prawa procesowego, czyli art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, a także art. 10 § 1 k.p.a. - poprzez nieumożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji w obu instancjach, Sąd oceniając postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie stwierdza, że było ono prowadzone zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Wyjaśniono stan faktyczny sprawy. Organy orzekające oceniły na podstawie całokształtu materiału dowodowego, że okoliczności faktyczne będące podstawą do wydania decyzji zostały udowodnione. Skarżący wzięli czynny udział w postępowaniu. Zarówno decyzja I instancji, jak i zaskarżona decyzja II instancji zawierają wymagane przez art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne oraz prawne.

Sąd podkreśla, że postępowanie administracyjne w sprawach o przyznanie dopłat czy pomocy ma specyfikę prawną, polegająca na odstępstwach od zasad określonych w k.p.a. Stąd odnośnie zarzutów naruszenia prawa proceduralnego należy wskazać na art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Według tego przepisu, organ administracji publicznej zapewnia stronom, ale tylko na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, oraz – również na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepisy tej ustawy ograniczyły więc zakres działania art. 10 k.p.a. Wprowadziły bowiem wymóg złożenia wyraźnego żądania strony, którego strona nie złożyła. Przepisy te wyłączyły też zastosowanie art. 81 k.p.a., który wskazuje, iż okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Zdaniem Sądu, w świetle powyższych ustaleń, organ II instancji uznał zasadnie te zarzuty skarżącej za chybione. Tam, gdzie skarżąca wypowiadała się w sprawie, organy orzekające ustosunkowały się do tych wypowiedzi.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd nie stwierdził zarzucanego przez skarżącą naruszenia prawa przez organy orzekające.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.