Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 768/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 122a par. 1, art. 122g, art. 145  par. 1 pkt 4 i 5
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 83f
journal: Dz.U. 2020 poz 55
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant referent stażysta Natalia Paulina Kielak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie wniesienie sprzeciwu na usunięcie drzewa we wznowionym postępowaniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] marca 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej E. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

E. K. zgłoszeniem z [...] stycznia 2020 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta B. o uzyskanie zezwolenia na usunięcie jednego drzewa z gatunku jesion wyniosły, wskazując, że rośnie ono na nieruchomości położonej przy ul. [...] w B., ozn. nr geod. [...], obręb [...] - [...]. Organ udzielił zezwolenia na usunięcie drzewa, nie wnosząc sprzeciwu, stosując tryb tzw. milczącego załatwienia sprawy. Oględziny zgłoszonego drzewa miały miejsce w dniu [...] stycznia 2020 r., a więc zezwolenie na usunięcie drzewa załatwione w ww. trybie stało się ostateczne z dniem [...] stycznia 2020 r. W dniu [...] lutego 2020 r. dokonano usunięcia przedmiotowego drzewa.

W dniu [...] lutego 2020 r. do organu wpłynęło pismo M. S., właściciela działki nr geod. [...], w którym wskazał, że dokonano nielegalnego usunięcia drzewa. Właścicielka działki nr geod. [...] dokonując zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa do organu poświadczyła bowiem nieprawdę, że drzewo rosło wyłącznie na jej nieruchomości, w sytuacji gdy faktycznie drzewo rosło na granicy działek nr geod. [...] i [...]. M. S. wskazał, że jest współwłaścicielem przedmiotowego drzewa i nie wyrażał zgody ani chęci wycięcia przedmiotowego drzewa oraz nie był informowany o zamiarze jego ścięcia. Nadto wskazał, że na przedmiotowych nieruchomościach, po ścięciu drzewa, zostały przeprowadzone w lutym 2020 r. prace geodezyjne w wyniku których przesunięto granice nieruchomości na właściwe miejsce, tj. 40 cm w głąb nieruchomości nr geod. [...]. Zdaniem M. S. ogrodzenie między ww. działkami było postawione nieprawidłowo.

W dniu [...] lutego 2020 r. wznowiono postępowanie administracyjne dotyczące zgłoszenia przez E. K. zamiaru usunięcia przedmiotowego drzewa. W celu potwierdzenia faktycznego przebiegu granicy pomiędzy działkami i ustalenia położenia drzewa, zlecono wykonanie usługi geodezyjnej polegającej na wyznaczeniu punktów granicznych oraz określeniu położenia pozostałego na gruncie pnia drzewa względem granicy ww. działek w oparciu o wyznaczone punkty graniczne - w formie rysunku, szkicu lub operatu. Opinia uprawnionego geodety M. Z. została złożona w dniu [...] września 2020 r. Organ postanowieniem z [...] września 2020 r. dopuścił operat geodety jako dowód z opinii biegłego.

W oparciu o powyższe organ pierwszej instancji stwierdził, że przyczyny wznowienia postępowania wskazane w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. zostały w sprawie udowodnione. Biorąc pod uwagę potwierdzone przez geodetę faktyczne położenie granicy działek nr geod. [...] (po podziale [...] i [...] i położenie przedmiotowego drzewa, uznano, że M. S. jako współwłaściciel przedmiotowego drzewa nie brał bez własnej winy udziału w postępowaniu w przedmiocie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa, a ponadto wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydania zezwolenia na usunięcie drzewa, ale nie były znane organowi, który wydał decyzję. Następnie organ uznał, że należy uchylić decyzję wydaną w trybie milczącego załatwienia sprawy, uprawomocnioną dnia [...] stycznia 2020 r. znak [...] i wydać nowe rozstrzygnięcie w sprawie, tj. wnieść sprzeciw do zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa z gatunku jesion wyniosły, złożonego dnia [...] stycznia 2020 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. K. i zarzuciła naruszenie:

- art. 83f ust 4 ustawy, przez jego błędną wykładnię prowadzącą do wniosku, że zgłoszenie zamiaru wycięcia drzewa powinno być dokonane przez wszystkich współwłaścicieli tego drzewa, kiedy z wykładni literalnej tego przepisu wynika, że w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3 a art. 83 f ustawy właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, co w połączeniu z faktem, że elementem obligatoryjnym zgłoszenia zamiaru wycięcia drzewa nie jest zgoda pozostałych współwłaścicieli powoduje, że wykładnia dokonana przez organ jest niewłaściwa;

- art. 83f ust 15 pkt 2 w zw. z art. 83f ust 9 i art. 83f ust 5 ustawy, przez ich niewłaściwe zastosowanie i wezwanie E. K. do dostarczenia pisemnej zgody współwłaściciela drzewa, pomimo tego, że przepis art. 83f ust 5 ustawy jako obligatoryjne elementy zgłoszenia zamiaru wycięcia drzewa wskazuje jedynie imię i nazwisko wnioskodawcy, oznaczenie nieruchomości, z której drzewo ma być usunięte, oraz rysunek albo mapkę określającą usytuowanie drzewa na nieruchomości, a nie zgodę współwłaściciela, która obligatoryjna nie jest.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że tryb zgłoszenia z art. 83f ust. 4 ustawy, ma charakter uproszczony względem podstawowego trybu zezwoleniowego, jednakże nie modyfikuje generalnej zasady usuwania drzew za zgodą właściciela oraz ogólnej regulacji Kodeksu cywilnego dotyczącej współwłasności. W obu trybach potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli – art. 199 K.c. Usuwanie drzew to czynność przekraczająca zwykły zarząd. Zgodę na jej wykonanie muszą wyrazić wszyscy współwłaściciele, a w przypadku jej braku wymagane jest stosowne orzeczenie sądu zastępujące zgodę pozostałych współwłaścicieli. Współwłasność jest prawem własności, tyle że przysługującym niepodzielnie kilku osobom w stosunku do tej samej rzeczy (art. [...]5 K.c.) w związku z czym przepisy art. 83 ust. 1 oraz art. 83f ust. 4 ustawy, w pełni się do niej odnoszą. Organ rozpatrując zgłoszenie czy wniosek o udzielnie zezwolenia na usuniecie drzew, zobligowany jest do badania, czy w sprawie zgodę na usunięcie drzew wyrazili, poza wnioskodawcą, wszyscy pozostali współwłaściciele nieruchomości lub jedyny właściciel nieruchomości. Celowi temu służy niewątpliwie obowiązek załączenia do wniosku stosownej zgody właścicieli oraz wskazanie w samym wniosku informacji dotyczących imienia i nazwiska wnioskodawcy oraz oznaczenia nieruchomości. W związku z powyższym prawidłowe zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa powinno zawierać dane wszystkich współwłaścicieli i ich zgody. Stąd też braki w tym zakresie należy usuwać w trybie określonym w art. 83f ust. 9 ustawy. A zatem, aby usunąć przedmiotowe drzewo, zgłoszenia zamiaru jego usunięcia powinni byli dokonać wszyscy współwłaściciele tego drzewa, tj. właściciele wszystkich działek, na których to drzewo rosło. Zgłoszenia dokonała jedynie E. K.. M. S., pomimo, że prawnie był współwłaścicielem drzewa, z powodu niewiedzy o dokonanym zgłoszeniu nie miał możliwości uczestniczenia w postępowaniu i wyrażenia swojego zdania co do zgody lub jej braku na usunięcie drzewa. Wszyscy współwłaściciele są stronami ww. postępowania, niezależnie od tego, czy wszyscy złożą wniosek, czy wniosek złoży tylko jeden z nich. Nie ma zatem znaczenia, że w art. 83f ust. 5 ustawy ustawodawca nie nakazał dołączenia zgody pozostałych współwłaścicieli. Jako, że takiego przypadku ustawa o ochronie przyrody nie reguluje, dlatego należy sięgnąć do postanowień art. 199 K.c, który wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli na podejmowanie czynności przekraczających zwykły zarząd.

Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego wniosła E. K. i zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 6 K.p.a., przez sankcjonowanie bezprawnego działania organu pierwszej instancji polegającego na żądaniu od wnioskodawcy spełnienia wymogów oraz podania danych lub złożenia oświadczeń, które nie wynikają z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, w postaci przedstawienia zgody współwłaściciela nieruchomości, na której posadowione jest drzewo;

- art. 7, 77 i 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu żadnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy;

- art. 8, 9, 11 i 107 § 3 K.p.a., polegające na naruszeniu przez organ zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, zasady informowania.

2. przepisów prawa materialnego:

- art. 83f ust 4 ustawy, przez jego błędną wykładnię prowadzącą do wniosku, że zgłoszenie zamiaru wycięcia drzewa musi być dokonane przez wszystkich współwłaścicieli tego drzewa, kiedy z wykładni literalnej treści tego przepisu wynika, że w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a art. 83f ustawy, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, co w połączeniu z faktem, że elementem obligatoryjnym zgłoszenia zamiaru wycięcia drzewa nie jest zgoda pozostałych współwłaścicieli powoduje, że wykładnia dokonana przez organy jest niewłaściwa;

- art. 83f ust 14 i 15 w zw. z art. 83f ust 9 i art. 83f ust 5 ustawy, przez ich niewłaściwe zastosowanie i wezwanie E. K. do dostarczenia pisemnej zgody współwłaściciela drzewa, pomimo tego, że przepis ar. 83 f ust 5 ustawy jako obligatoryjne elementy zgłoszenia zamiaru wycięcia drzewa wskazuje jedynie imię i nazwisko wnioskodawcy, oznaczenie nieruchomości, z której drzewo ma być usunięte, oraz rysunek albo mapkę określającą usytuowanie drzewa na nieruchomości, a nie zgodę współwłaściciela, która obligatoryjna nie jest.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów odwołania, w szczególności nie odniósł się do kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy zarzutu dotyczącego enumeratywnie wymienionych w ustawie o ochronie przyrody przesłanek skutkujących wniesieniem sprzeciwu do zamiaru wycięcia drzewa. W przypadku dokonywania zgłoszenia zgodnie z nowym art. 83f ust. 5 ustawy, musi ono zawierać jedynie imię i nazwisko wnioskodawcy, oznaczenie nieruchomości, z której drzewo ma być usunięte, oraz rysunek albo mapkę określającą usytuowanie drzewa na nieruchomości. Do skutecznego dokonania zgłoszenia nie jest wymagane wykazanie, że zgłoszenia dokonuje posiadacz nieruchomości oraz, że czyni to za zgodą właściciela, czy też współwłaściciela nieruchomości (jeśli jest ona wymagana). Również wśród wymienionych w art. 83f ust. 14 i 15 ustawy fakultatywnych i obligatoryjnych przesłanek uzasadniających wniesienie sprzeciwu (w efekcie wniesienia którego zgłaszający przed usunięcie drzew lub krzewów zgodnie z art. 83f ust. 16 ustawy będzie musiał wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia) nie wymieniono braku legitymowania się przez zgłaszającego uprawnieniami do nieruchomości, na której znajdują się drzewa. W związku z tym organy otrzymujące zgłoszenie nie mają podstaw do badania praw zgłaszającego do usunięcia drzew lub krzewów oraz z powodu braku tytułu do nieruchomości nie mogą wnieść sprzeciwu (katalog przesłanek, które to uzasadniają ma charakter zamknięty – vide: K. Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. II 2020). Pomimo tego w niniejszym postępowaniu taka sytuacja zaistniała. Wezwanie skarżącej do złożenia zgody współwłaściciela drzewa w oparciu o ust. 9 art. 83f ustawy, nie daje podstaw do żądania takiego dokumentu. Zgodnie z tym przepisem organ prowadzący postępowanie może żądać jedynie danych opisanych w ust 5 tego przepisu czyli podania imienia i nazwiska wnioskodawcy, oznaczenie nieruchomości, z której drzewo ma być usunięte, oraz rysunku albo mapy określającą usytuowanie drzewa na nieruchomości. W przepisie tym nie wskazuje się na konieczność okazania dokumentu potwierdzającego prawo własności ani jakiegokolwiek innego dokumenty z tym związanego. Końcowo stwierdzono, że podnoszone w uzasadnieniu decyzji kwestie związane z regulacjami prawa własności z Kodeksu cywilnego pozostają, w świetle ww. przepisów, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a mogą ewentualnie powodować odpowiedzialność odszkodowawczą, którą może ponosić wnioskodawca wobec współwłaścicieli nieruchomości.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu.

Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja wydana w trybie wznowieniowym na podstawie której uchylono zezwolenie wydane w trybie "milczącego załatwienia sprawy", dotyczące zgody na usunięcie jednego drzewa z gatunku jesion wyniosły wskazanego jako rosnące na nieruchomości ozn. nr geod. [...], obręb [...] – [...] przy ul. [...] w B. i wniesiono sprzeciw do tego zgłoszenia.

W pierwszej kolejności na kanwie tej sprawy, pomimo treści art. 122g K.p.a., sąd rozważał czy dopuszczalne jest wznowienie postępowania w sprawie zakończonej w sposób milczący (czyli bez wydania aktu administracyjnego). Przepis art. 122g K.p.a. stanowi, że "do spraw załatwionych milcząco przepisy rozdziałów 12 i 13 w dziale II stosuje się odpowiednio. Przyjmuje się, że skutek wydania decyzji ostatecznej powstał w terminie czternastu dni od dnia upływu terminu, o którym mowa w art. 122c § 1". W świetle tej regulacji przyjęcie, że nie można wznowić postępowania zakończonego w sposób milczący stanowiłoby wykładnię contra legem. Sąd jednak przychyla się do wyrażanego w doktrynie stanowiska, że należałoby się zastanowić nad dopuszczalnością tezy o zupełnym wykluczeniu trybów nadzwyczajnych do stanów zaistniałych na skutek zastosowania milczącego załatwienia sprawy, opierając to między innymi na argumencie potrzeby ochrony praw nabytych (vide: stanowisko prezentowane przez H. Knysiak – Sudyka, Komentarz do art. 122g K.p.a., pub. Lex). Taka wykładnia była między innymi reprezentowana przez sądy administracyjne w odniesieniu do instytucji zgłoszenia robót budowlanych z art. 30 ustawy – Prawo budowlane. Sądy wskazały, że w sytuacji nabycia z mocy prawa uprawnienia do wykonania robót poprzez niezłożenie sprzeciwu do zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych nie dochodzi do wydania decyzji administracyjnej i z tego powodu nie może zostać wszczęte postępowanie dotyczące wznowienia postępowania, które może dotyczyć jedynie ostatecznej decyzji administracyjnej. W takim wariancie organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o wznowienie powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania, gdy żądanie wznowienia będzie dotyczyło sprawy rozstrzygniętej przez organ w innej formie prawnej niż decyzja czy postanowienie. W tym przypadku sytuacja strony jest kształtowana bowiem z mocy prawa, a więc bez konieczności wydawania decyzji (vide: wyrok WSA w Warszawie z 12 kwietnia 2017 r., VII SA/Wa 1403/16, pub. LEX nr 2287114). Niemniej jednak jak wskazano powyżej z uwagi na treść art. 122g K.p.a. stwierdzić należy, że dopuszczalne było wznowienie postępowania w sprawie niniejszej. Zachodziły też, zdaniem sądy, podstawy wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. Wobec ustalenia we wznowionym postępowaniu, w oparciu o opinię biegłego geodety, że drzewo rosło po granicy działek nr [...] (dawniej [...]) i [...] stroną postępowania zgłoszeniowego powinien być także właściciel działki nr [...] i zarazem współwłaściciel drzewa – M. S. Jako, że nie brał on bez własnej winy udziału w tym postępowaniu stąd podstawa wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Jako, że okoliczność ustalenia przebiegu granicy i położenia drzewa wyszła na jaw po milczącym załatwieniu sprawy stwierdzić należy, że także zaszła w sprawie podstawa wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., tj. wyszła na jaw nowa okoliczność istniejąca w dniu milczącego załatwienia sprawy nie znana organowi.

W ocenie sądu brak było jednak podstaw do wniesienia sprzeciw do zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa z gatunku jesion wyniosły, złożonego w dniu [...] stycznia 2020 r. przez jego współwłaścicielkę E. K.r.

Zasadniczym zagadnieniem w sprawie niniejszej jest udzielenie odpowiedzi na pytanie czy możliwe jest konwalidowanie legitymowania się przez zgłaszającego uprawnieniami do nieruchomości na której znajdowało się drzewo.

Rozważania w tym zakresie należy rozpocząć od wyjaśnienia relacji pomiędzy instytucją milczącego załatwienia sprawy uregulowaną w K.p.a. a ustawą z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 55 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Zgodnie z art. 122a § 1 K.p.a. sprawa może być załatwiona milcząco, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. Taki charakter mają właśnie rozwiązania wynikające z art. 83f ustawy, gdyż w ust. 8 określono, że usunięcie drzew może nastąpić jeśli organ nie wniesie sprzeciwu w terminie 14 dni licząc od dnia przeprowadzenia oględzin. Jak wskazuje się w doktrynie w ustawie o ochronie przyrody w autonomiczny sposób określono zasady wniesienia sprzeciwu i skutki milczenia organu administracji ale nie ustalono, jakie są relacje między nimi a rozwiązaniami wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego. Przyjmuje się, że z uwagi na to, że w ustawie o ochronie przyrody nie unormowano wszystkich zagadnień związanych z dokonaniem zgłoszenia oraz wniesieniem sprzeciwu zastosowanie będą miały ogólne reguły z K.p.a. (vide: K. Gruszecki, Komentarz do art. 83f ustawy o ochronie przyrody, pub. Lex).

Następnie należy przedstawić relację pomiędzy zezwoleniem na usunięcie drzew lub krzewów a zgłoszeniem. Zgłoszenie uregulowane w art. 83f ustawy stanowi wyjątek od obowiązku uzyskania zezwolenia o którym mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości. Z regulacji tej wynika, że wszyscy posiadacze nieruchomości co do zasady zobowiązani byli do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów. Wyjątek od tej zasady wprowadził przepis art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy, dodany nowelą z 16 grudnia 2016 r. Zgodnie z tym przepisem z obowiązku uzyskania zezwolenia zwolnione jest "usuwanie drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej". Wynika z niego, że co do zasady osoby fizyczne usuwające drzewa z nieruchomości stanowiących ich własność zwolnione są z obowiązku uzyskania zezwolenia. Zwolnieniem tym zostały objęte osoby fizyczne usuwające drzewa lub krzewy z terenu nieruchomości stanowiącej ich własność. Nie wskazano w nim posiadaczy nieruchomości, tak jak to uczyniono w art. 83 ust. 1 ustawy, przy określaniu podmiotów mogących uzyskać zezwolenie. W doktrynie przyjmuje się, że był to celowy zabieg legislacyjny w sposób uprzywilejowany traktujący jedynie pewną kategorię posiadaczy nieruchomości – właścicieli (vide: K. Gruszecki, Komentarz do art. 83f ustawy o ochronie przyrody, pub. Lex). Oznacza to, że uprawnienia takie nie będą przysługiwały osobom fizycznym wówczas, gdy są one co prawda posiadaczami nieruchomości, ale nie są jej właścicielem. Przepis art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy reguluje kwestie podmiotowe zgłoszenia. Powiązany jest z nim przepis art. 83f ust. 4 ustawy, który określa zakres przedmiotowy dokonania zgłoszenia, przy czym też posługuje się zwrotem właściciel nieruchomości. Przepis ten stanowi, że przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:

1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego;

2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego;

3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.

Jeżeli chodzi o zakres przedmiotowy zgłoszenia stwierdzić należy, że usunięcie wszystkich drzew o mniejszych obwodach będzie zwolnione nawet z dokonania zgłoszenia. Natomiast jeżeli chodzi o zakres podmiotowy zgłoszenia to z treści art. 83f ust. 4 w zw. z ust. 1 pkt 3a ustawy, należy wywieść, że uprawnienie to przysługuje jedynie właścicielowi nieruchomości (współwłaścicielom nieruchomości).

Treść art. 83f ust. 5 ustawy, może jednak doprowadzić do sytuacji w której zgłoszenia dokona podmiot nie będący właścicielem nieruchomości (lub tylko jeden ze współwłaścicieli jak miało to miejsce w sprawie niniejszej). Przepis ten stanowi, że zgłoszenie, o którym mowa w ust. 4, zawiera imię i nazwisko wnioskodawcy, oznaczenie nieruchomości, z której drzewo ma być usunięte, oraz rysunek albo mapkę określającą usytuowanie drzewa na nieruchomości. Inaczej niż w przypadku zezwolenia do zgłoszenia nie dołącza się oświadczenia o posiadanym tytule prawnym do władania nieruchomością (vide: art. 83b ust. 1 pkt 2 ustawy). Oznacza to, że do skutecznego dokonania zgłoszenia nie jest wymagane wykazanie, że zgłoszenia dokonuje właściciel nieruchomości. Jak słusznie podnosił organ pierwszej instancji w postępowaniu zgłoszeniowym organ właściwie musi opierać się na informacjach podanych przez wnioskodawcę. Z przepisu dotyczącego oględzin wynika, że dokonuje się ich w celu ustalenia, odpowiednio:

1) nazwy gatunku drzewa;

2) obwodu pnia ustalonego na wysokości 5 cm, a w przypadku gdy na tej wysokości drzewo:

a) posiada kilka pni - obwodu każdego z tych pni,

b) nie posiada pnia - obwodu pnia poniżej korony drzewa.

Z treści tego przepisu wynika, że generalnie oględziny mają na celu ustalenie parametrów drzewa a nie kwestii legitymacji podmiotu zgłaszającego.

W sprawie niniejszej po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego we wznowionym postepowaniu i ustaleniu, że zgłaszająca jest współwłaścicielką drzewa organ zobowiązał ją w trybie art. 83f ust. 9 ustawy do uzupełnienia zgłoszenia o pisemną zgodę współwłaściciela. Wobec nie uzupełnienia zgłoszenia organ na podstawie art. 83f ust. 15 pkt 2 ustawy wniósł sprzeciw do zgłoszenia jako nieuzupełnionego o zgodę współwłaściciela. Jednocześnie pouczył, że konsekwencją wniesienia sprzeciwu będzie wszczęcie odrębnego postępowania w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w związku z usunięciem drzewa pomimo sprzeciwu.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że w doktrynie zwraca się uwagę, że treść art. 83f ust. 5 ustawy może generować takie stany faktyczne jak w sprawie niniejszej, tj. dokonywania zgłoszeń przez podmioty nie mające żadnych praw lub wyłącznych praw do drzewa. Jednocześnie podnosi się, że wśród wymienionych w art. 83f ust. 14 i 15 fakultatywnych i obligatoryjnych przesłanek uzasadniających wniesienie sprzeciwu nie wymieniono braku legitymowania się przez zgłaszającego uprawnieniami do nieruchomości, na której znajdują się drzewa.

Przyjmuje się, że jakkolwiek katalog przesłanek uzasadniających wniesienie sprzeciwu wymienionych w tej regulacji nie wydaje się wystarczający, chociażby właśnie z powodu braku wśród nich konieczności legitymowania się prawem do nieruchomości, z terenu której zgłoszono zamiar usunięcia drzew, to ma on charakter zamknięty i nie może być w żaden sposób przez organy administracji poszerzany. W pierwszym z tych przepisów zostały wymienione fakultatywne przesłanki uzasadniające wniesienie sprzeciwu, które należy podzielić na dwie kategorie, to jest te związane z lokalizacją drzewa (art. 83f ust. 14 pkt 1 ustawy) oraz te związane z jego indywidualną wartością przyrodniczą (art. 83f ust. 14 pkt 2). Jeżeli chodzi o przesłanki obligujące organ do wniesienia sprzeciwu z art. 83f ust. 15 ustawy to pierwsza z nich z nich została określona dość ogólnie i będzie konkretyzowała się w tych wszystkich przypadkach, w których występuje konieczność uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew. W doktrynie przyjmuje się, że przesłanką uzasadniającą wniesienie sprzeciwu na przedmiotowej podstawie będzie tylko wykazanie, że usunięcie drzewa będzie związane z działalnością gospodarczą albo teoretycznie zgłaszający nie jest osobą fizyczną (raczej przypadek hipotetyczny). Druga przesłanka obligatoryjnego wniesienia sprzeciwu, zastosowana w sprawie niniejszej, dotyczy sytuacji nieuzupełnienia zgłoszenia o elementy o których mowa w art. 83f ust. 5 ustawy. Brak wśród katalogu przesłanek uzasadniających wniesienia sprzeciwu konieczności legitymowania się prawem do nieruchomości może doprowadzić do sporów sąsiedzkich. W takiej sytuacji jednak będzie brak możliwości zgłoszenia sprzeciwu przez organ przyjmujący zgłoszenie. Rozwiązanie to oceniane jest negatywnie i sugeruje się rozważanie poszerzenia zakresu informacji, jakie muszą być zawarte w zgłoszeniu o te związane z prawem do nieruchomości, na której znajdują się drzewa objęte zgłoszeniem (vide: K. Gruszecki, Komentarz do art. 83f ustawy o ochronie przyrody, pub. Lex).

Pewne rozwiązanie stanów faktycznych dotyczących braku legitymacji do zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa proponuje NSA w wyroku z 28 lipca 2021 r. wydany w sprawie III OSK 4153/21. Wyrażono w nim pogląd, że organ w toku postępowania wywołanego zgłoszeniem zamiaru usunięcia drzewa nie tyle jest uprawniony do przeprowadzenia oględzin o których mowa w art. 83f ust. 6 w celu ustalenia nazwy gatunku drzewa i obwodu pnia, ale jest także zobowiązany do sprawdzenia czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy. W tym celu organ powinien przeprowadzić z urzędu postępowanie wyjaśniające, czemu nie sprzeciwia się odformalizowana forma milczącego załatwienia sprawy. NSA podniósł, że ustawodawca wprowadzając instytucję zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa nie wprowadził domniemania zgodności danych zawartych w zgłoszeniu ze stanem faktycznym dotyczącym gatunku drzew lub objętości ich pni zgłaszanych do wycięcia, czy też ze stanem prawnym nieruchomości. Wręcz przeciwnie zobligował organ do przeprowadzenia oględzin w terminie 21 dni od dnia doręczenia zgłoszenia, który jest terminem instrukcyjnym, w celu ustalenia gatunku drzewa i obwodu pnia. Nie jest też wyłączona możliwość żądania dokumentów, oświadczeń woli czy też podejmowania innych działań w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Jednocześnie NSA stwierdził, że w trybie wezwania do uzupełnienia zgłoszenia usunięcia drzewa mogą podlegać uzupełnieniu tylko i wyłącznie elementy wskazane w art. 83f ust. 9 ustawy, a które zgodnie z ust. 5 winny znaleźć się w takim zgłoszeniu. Natomiast przesłanka podmiotowa z art. 83f ust. 1 pkt 3a powinna być ustalana w postepowaniu wyjaśniającym. Spełnienie przesłanek materialnych uzasadniających skorzystanie przez właściciela nieruchomości z instytucji zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa następuje już w tracie dalszych czynności podejmowanych przez organ w toku instancji. W przypadku stwierdzenia, że przesłanki te nie zostały spełnione wniesienie sprzeciwu powinno nastąpić w oparciu o art. 83f ust. 15 pkt 1 a nie pkt 2 ustawy. Wyrok ten został wydany w nieco odmiennym stanie faktycznym niż w sprawie niniejszej. Sprawa zgłoszenia była rozstrzygana w trybie zwykłym. W sprawie tej na etapie zgłoszenia powstały wątpliwości dotyczące legitymacji wnioskodawcy. Organ postanowieniem wydanym na podstawie art. 83f ust. 9 ustawy, wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia zgłoszenia przez wskazanie właścicieli nieruchomości. Wobec braku uzupełnienia zgłoszenia organ na podstawie art. 83f ust. 15 pkt 2 ustawy wniósł sprzeciw. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę natomiast NSA uchylił ten wyrok i decyzję zgłaszającą sprzeciw, stwierdzając wadliwość zastosowanego trybu.

Z powyższych rozważań wynika, że doktryna stoi na stanowisku, że aktualnie obowiązujące przepisy nie dają podstawy do wniesienia sprzeciwu w przypadku braku spełnienia przesłanek materialnych uzasadniających skorzystanie przez właściciela nieruchomości z instytucji zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa. Natomiast w orzecznictwie proponuje się rozwiązanie dopuszczające możliwość prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu spełnienia przesłanki podmiotowej zgłoszenia, a w przypadku braku jej spełnienia wskazuje się podstawę wniesienia sprzeciwu z art. 83f ust. 15 pkt 1 a nie pkt 2 ustawy.

Przenosząc te rozważania na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że toczy się ona w trybie wznowieniowym a nie w trybie zwykłym. Skarżąca dokonała w dniu [...] stycznia 2020 r. skutecznego zgłoszenia do którego organ nie wniósł sprzeciwu i poinformował ją, że może usunąć drzewo od [...] stycznia 2020 r. do [...] lipca 2020 r. W sprawie niniejszej na etapie postępowania zwykłego organ nie miał żadnych podstaw do kwestionowania legitymacji skarżącej. Dopiero na etapie postępowania wznowieniowego, po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego geodety, ustalono że drzewo rosło na granicy działek a M. S. było jego współwłaścicielem. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z konfliktem sąsiedzkim. W sprawie usunięto drzewo, odnośnie którego przesłanki przedmiotowe zgłoszenia były spełnione. Wniesienie sprzeciwu w sprawie niniejszej nie rozwiązuje tego konfliktu sąsiedzkiego. W efekcie wniesienia sprzeciwu skarżąca będzie musiał wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia (aczkolwiek organ pierwszej instancji pouczył już ją, że w związku z usunięciem drzewa pomimo sprzeciwu zostanie wszczęte odrębne postepowanie w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej). Taka sytuacja, zdaniem sądu, jest niedopuszczalna, albowiem skarżąca nabyła skuteczne prawo do usunięcia drzewa. We wznowionym postępowaniu uruchomiono tryb administracyjny (tryb prawa publicznego) do zaistniałego konfliktu sąsiedzkiego. Ustawa o ochronie przyrody (stanowiąca prawo publiczne) określa cele, zasady i formy ochrony przyrody żywej i nieożywionej oraz krajobrazu – art. 1 ustawy nie może służyć do rozwiązywania konfliktów sąsiedzkich. Odpowiednim trybem, na co słusznie wskazuje pełnomocnik skarżącej, będzie cywilny tryb odszkodowawczy. W niniejszej sprawie, zdaniem sądu, niedopuszczalne było wniesienie sprzeciwu. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko sądu wyrażone w uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze sąd uchylił zaskarżoną decyzje i decyzje organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 20[...] r., poz. 2325 ze zm.). Zwrot kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz skarżącej orzeczono w oparciu o art. 200 ww. ustawy. Do kosztów zaliczono wpis sądowy (200 zł) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł) - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).