Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2358/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

III SA/Wa 2358/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2006 r. sprawy ze skargi B.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości; 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt 1 wyroku nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Sygn. akt IIISA/Wa 2358 /05

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P., po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2005r. nr [...]o odmowie umorzenia B.T. należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazano, iż podstawę prawną odmowy umorzenia zaległych składek stanowiły przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3a, art. 32 oraz art. 83 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - dalej ustawa o s.u.s.

W trakcie postępowania wyjaśniającego, w kwestii możliwościach płatniczych płatnika składek ustalono że: B.T. jest żonaty, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe (wraz z żoną), mieszka oraz jest zameldowany w domu, który stanowi własność małżeńską. Działalność gospodarczą skarżący prowadził w okresie od 09.1972r. do 12.1994 - natomiast wg informacji uzyskanej w 06.2003r z Urzędu Skarbowego oraz daty decyzji wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej działalność została zlikwidowana w 08/2001. , B.T. stwierdził, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy od 10.2001, a od 1994r. jedynym źródłem jego dochodu są prace dorywcze /nie podano kwot dochodu/. Skarżący korzysta z pomocy udzielanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w S. Jak twierdzi, ma zobowiązania w Urzędzie Skarbowym oraz w Urzędzie Miasta i Gminy i w Energetyce. Posiada podstawowe sprzęty wyposażenia mieszkania, oraz jest właścicielem /na zasadach wspólności ustawowej/ domu jednorodzinnego. Organ stwierdził, że w stosunku do skarżącego było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Rozpatrując sprawę w I instancji ZUS uznał, że nie zachodzi w niniejszej sprawie całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ustawy o s.u.s.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał na pominięcie jego aktualnej sytuacji finansowej i załączył stosowną dokumentację, z której jednak tylko część nie była wcześniej w posiadaniu organu.

Rozpoznając wniosek ZUS stwierdził, że decyzja z dnia 22.04.2005r. jest prawidłowa zarówno w zakresie powołanej podstawy prawnej jak i ustalonego stanu faktycznego.

Organ poinformował skarżącego, że przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do Zakładu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. Wyjaśnił, że każdy wniosek dotyczący umorzeń zaległości jest rozpatrywany indywidualnie, przy czym podstawy prawne zostały ściśle określone w ustawie o s.u.s.. Każdorazowo oceniana jest całość materiału dowodowego ze szczególnym uwzględnieniem zaświadczeń o stanie zdrowia, sytuacji materialnej oraz innych dokumentów dostarczonych przez zobowiązanego.

Jak wynika z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek, zobowiązany posiada zadłużenie w Urzędzie Skarbowym, zadłużenie za dostawy energii elektrycznej i z tytułu nieopłaconego podatku od nieruchomości. Zatem umorzenie należności z tytułu składek ZUS nie poprawiłoby sytuacji materialnej zobowiązanego, a jedynie spowodowałoby wcześniejsze zaspokojenie pozostałych wierzycieli.

Jak stwierdził ZUS skarżący kilkakrotnie powoływał się na okresy prowadzenia działalności gospodarczej oraz na fakt, iż trwająca od 20.12.1994 roku choroba spowodowała faktyczną likwidację firmy. W wyniku przeprowadzonej analizy dokumentacji stwierdzono jednak, że działalności gospodarcza była przez skarżącego prowadzona do dnia 20.08.2001 r. W Powiatowym Urzędzie Pracy był zarejestrowany się od 10.200l r., a zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych dokonał za okres od 01.1999r. do 20.08.200lr.

Zakład wyjaśnił, że miarodajnym źródłem informacji o stanie zdrowia, ewentualnie historii choroby są akta spraw rentowo-emerytalnych zgromadzonych przez organ rentowy. W wyniku postępowania ustalono, że zobowiązany zgłosił się pismem datowanym na dzień 30.08.2001r w celu ustalenia okresów zatrudnienia. Pismem znak 02-202694 został powiadomiony o zaliczonych okresach ubezpieczenia. Zobowiązany nigdy nie zgłosił się w ZUS w celu przyznania np. świadczenia rentowego z uwagi stopień niepełnosprawności. Z powyższego wynika, że przedstawiane w sprawie o umorzenie zaległości, potwierdzenia stanu zdrowia są wyrywkowe i jako takie nie mogą stanowić w pełni miarodajnego środka dowodowego.

Zakład stwierdził także, że należności z tytułu nieopłaconych składek zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej w KW zgodnie z ustawą z dnia 06 lipca 1982r.o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.).

Biorąc powyższe pod uwagę, ZUS uznał w zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2005r., iż rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r było prawidłowe.

Na powyższą decyzję B.T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której stwierdził, że uzasadnienie decyzji jest zbyt ogólnikowe i "szablonowe." Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem organu, że w jego przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność należności i wniósł o uchylenie wspomnianej decyzji jako stronniczej i wydanej bez oparcia w materiale dowodowym.

W odpowiedzi na skargę, ZUS [...] Odział w P. powtórzył argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, lub o jej odrzucenie w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych poprzez uzupełnienie brakującego pełnomocnictwa skarżącego dla doradcy podatkowego M.G.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a. ) - zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej powoływany jako "K.p.a.", jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 K.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność.

Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów.

Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.

Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego.

Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127§ 2 K.p.a.

W świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej.

W niniejszej sprawie, na skutek błędnego pouczenia, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy - Prezes ZUS.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 152 wyżej cytowanej ustawy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.