Postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 120/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-05-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: +zwolniono od kosztów sądowych w części
Powołane przepisy: article: art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 246 § 1 pkt 2, art. 199
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń 2008 r. postanawia: p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 50 (pięćdziesiąt) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 2.000 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]. w przedmiocie podatku akcyzowego Z. P. reprezentowany przez adwokata M. C. złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z synem w wieku 18 lat i córką w wieku 22 lat. Jako posiadany majątek skarżący wykazał samochód ciężarowy SCANIA 113 rok prod. 1996 o wartości 13.000 zł, samochody osobowe VW PASSAT rok prod. 2002 o wartości 10.000 zł oraz DAEWO LANOS rok prod. 2000 o wartości 1.000 zł. Skarżący oświadczył, że auto ciężarowe jest w zastawie bankowym, dodatkowo wszystkie auta są zajęte RKS 236/08. Jako miesięczny dochód rodziny skarżący wskazał wynagrodzenie za pracę w kwocie 1750 zł brutto. Dodatkowo w uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że córka jest studentką, syn uczniem liceum, co wiąże się z dużymi wydatkami. Wskazał, że z uzyskiwanego wynagrodzenia dokonuje bieżących opłat oraz spłaca kredyt. Nie posiada oszczędności, ani majątku, który mógłby spieniężyć celem opłaceni kosztów wpisu sądowego.

Dane zawarte w złożonym wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, z uwagi na powyższe na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej ustawa p.p.s.a. skarżący został wezwany pismem z dnia 9 marca 2015 r. do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez:

- udokumentowanie wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego za 2014 r., w przypadku uzyskania dochodu lub straty z działalności gospodarczej wraz ze wskazaniem przychodów oraz kosztów uzyskania dochodu/straty;

- przedłożenie zaświadczenia o zarobkach skarżącego z uwzględnieniem zarobków z ostatnich trzech miesięcy,

- przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego, rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy - jeżeli skarżący nie jest posiadaczem/właścicielem konta/rachunku bankowego udokumentowanie, że wynagrodzenie za pracę skarżący otrzymuje w gotówce do rąk własnych;

- udokumentowanie wskazanych zobowiązań kredytowych wraz ze wskazaniem wysokości miesięcznych rat kredytu;

- udokumentowanie wskazanego zajęcia oraz zastawu bankowego wykazanych pojazdów;

- przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres zamieszkania tj. S. 129, 37-415 Z.;

- wskazanie, czy dzieci skarżącego otrzymują jakiekolwiek świadczenia np. alimenty, renta, zasiłek; jeżeli tak to udokumentowanie jakie i w jakiej wysokości;

- oświadczenie, czy skarżący oraz jego rodzina korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie wraz ze wskazaniem oraz udokumentowaniem otrzymywania jakichkolwiek ewentualnych zasiłków przez skarżącego i jego dzieci.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący w dniu 7 kwietnia 2015 r. złożył kserokopię informacji PIT 11 z dochodem własnym ze stosunku pracy uzyskanym za rok 2014 w wysokości 12.127,28 zł, kserokopię listy płac z wynagrodzeniem skarżącego za miesiące grudzień 2014, styczeń 2015, luty 2015 odpowiednio w kwocie 662,69 zł, 1250,37, 1152,45 zł wraz z informacją o otrzymywaniu wynagrodzenia w gotówce, oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych, nadesłał kserokopię postanowienia o włączeniu materiałów do odrębnego postępowania z dnia 19 sierpnia 2014 r. RKS 236/08, wyjaśnił, że właścicielem nieruchomości, w której zamieszkuje wraz z rodziną była jego zmarła babcia, skarżący nie jest spadkobiercą tej nieruchomości. Oświadczył, że dzieci nie otrzymują świadczeń alimentacyjnych, rent oraz zasiłków, jego rodzina nie korzysta z pomocy społecznej.

Po dokonaniu przez skarżącego uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych o powyższe dokumenty i oświadczenia skarżący został ponownie pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r. wezwany do:

- wskazania i udokumentowania przyczyn nie posiadania przez dzieci skarżącego prawa do jakichkolwiek świadczeń np. alimenty, renta, zasiłek;

- wskazania i udokumentowanie kwoty jaką matka dzieci przeznacza miesięcznie na ich utrzymanie – w przypadku nieotrzymywania środków finansowych od matki wskazać przyczynę tego stanu;

- udokumentowania – poprzez złożenie stosownych dokumentów z właściwego urzędu stanu cywilnego - trwania lub ustania związku małżeńskiego skarżącego z J. T.;

- udokumentowania – poprzez złożenie stosownych dokumentów z właściwego urzędu stanu cywilnego – aktualnego stanu cywilnego skarżącego;

- w przypadku pozostawania skarżącego w związku małżeńskim – przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony skarżącego zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF;

- przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczność, że wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli skarżący prowadzi działalność gospodarczą (nie dokonał jej wyrejestrował, bądź nie zawiesił jej wykonywania) – do przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy.

W odpowiedzi na kolejne wezwanie Sądu skarżący w dniu 13 maja 2015 r. wyjaśnił , że przyczyną nie posiadania przez jego dzieci prawa do jakichkolwiek świadczeń jest przekroczenie dochodów na jednego członka rodziny pomimo niskich zarobków, wyjaśnił, że matka dzieci przeznacza kwotę ok. 600 zł miesięcznie na utrzymanie dzieci, ponadto skarżący przedłożył zaświadczenie o stanie cywilnym z dnia 8 maja 2015 r., z którego wynika, że skarżący jest kawalerem oraz informację z CEIDG na okoliczność, że skarżący zaprzestał wykonywanie działalności gospodarczej w dniu 17 września 2012 r.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa.

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych.

Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym.

Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego przedstawioną w złożonym wniosku oraz dodatkowych dokumentach nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie.

Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.

Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, bowiem jego rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, wykazuje stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, ponadto skarżący pomimo niepozostawania w związku małżeńskim kosztami utrzymania dzieci dzieli się z matką dzieci.

Skarżący nie wykazuje również, aby ponosił nadzwyczajne wydatki, posiadał zadłużenia lub zobowiązania kredytowe, których nie jest w stanie spłacić, czy też miał jakiekolwiek trudności z regulowaniem bieżących wydatków. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja materialna rodziny skarżącego jest stabilna i posiada on dostateczne środki na zapewnienie rodzinie minimum egzystencji.

W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący jest w stanie uiścić część każdorazowej ewentualnej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 50 zł, przy czym na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi w kwocie 2.000 zł (wpisy od trzynastu wniesionych przez stronę skarżącą skarg w łącznej wysokości 22.426 zł). Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości - 22.426 zł rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową rodziny skarżącego. Zdaniem orzekającego, skarżący jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi tj. w kwocie 50 zł. W tej sytuacji wpisy od trzynastu wniesionych przez stronę skarżącą skarg stanowią łączną kwotę 650 zł, taka kwota mieści się w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy i stanowi jedynie niespełna 3% łącznej kwoty, którą skarżący musiałby uiścić tytułem wpisów w sprawie niniejszej oraz w dwunastu pozostałych sprawach w sytuacji, w której jego wniosek (wnioski) o zwolnienie od kosztów zostałby całkowicie oddalony.

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.