Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 237/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2013-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 3, art. 11, art. 77 par.1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczenie społeczne za okres X 2010 r. - XII 2011 r., III - VI 2012 r., X - XII 2012 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres IX - XII 2010 r., III - IV 2011, VI 2011 r., VIII - XII 2011 r., III - VI 2012 r., X - XII 2012 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

1. Pani B. B. (dalej powoływana także jako: "Skarżąca") z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie wywiązała się z ustawowego obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Łączna wysokość zaległości wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia wynosi [...] zł.

Wnioskiem z dnia 24 stycznia 2013 r. Skarżąca wystąpiła o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W okresie od października do grudnia 2012 r. nie osiągnęła żadnego dochodu z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej. Wskazała również, że ze względu na stan zdrowia musiała zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej. Działalność ta została zawieszona w okresie od [...].01.2013 r.

do [...].06.2013 r.

2. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie stwierdzono istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie.

3. Z powyższą decyzją nie zgodziła się Skarżąca i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosła o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową, wskazała że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnego dochodu i jest zarejestrowana

jak osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. bez prawa

do zasiłku. Wskazała, że nie posiada żadnego majątku, który mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia.

4. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżąca nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję należności wobec ZUS. Dotychczas jednak zadłużenie

nie było objęte postępowaniem egzekucyjnym. W tej sytuacji nie można stwierdzić zdaniem Organu, że w przypadku Skarżącej mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością, opisaną w art. 28 ust. 3, pkt. 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585

ze zm.), to jest: naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził

brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz jest oczywiste,

że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ wskazał także, że z uwagi, iż Skarżąca powołała się we wniosku

o umorzenie zaległości na trudną sytuację materialną, należało go rozpatrzyć

na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Biorąc pod uwagę treść § 3 tegoż rozporządzenia, organ uznał, że Skarżąca wymaga stałej opieki lekarskiej, jednakże nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności czy niezdolności do pracy.

Nie można zatem przyjąć, że choroba Skarżącej uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Organ wskazał przy tym, że Skarżąca jedynie zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, a zatem nie można wykluczyć jej podjęcia w późniejszym terminie,

a tym samym pozyskania środków na spłatę zaległości.

Organ wskazał także, że Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających, fakt poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej

lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Jednocześnie korzystanie

przez wnioskodawcę z pomocy finansowej państwa świadczy o trudnej sytuacji finansowej i stanowi dodatkową okoliczność mogącą przemawiać za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Nie można jednak od tego czy dana osoba ma przyznane świadczenia pieniężne, czy też nie uzasadniać umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

5, Na powyższą decyzję, Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W uzasadnieniu wskazała, że opłacenie zaległości pozbawi ją oraz jej rodzinę jakichkolwiek możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczyła, iż oboje z mężem pozostają bez pracy oraz są osobami chorymi. Ich dochodem jest pomoc z MOPR

w wysokości około 700,00 zł miesięcznie. Nie posiada środków finansowych

na pokrycie zadłużenia jak również nie otrzymała renty, o którą ubiegała się wnioskiem Nr [...].

6. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

7. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku

z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

(Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie,

że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z normą zawartą w art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok

po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał,

że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego

w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

8. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania,

o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności

z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek.

9. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona

tak w doktrynie, jak i w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Reguły posługiwania się uznaniem decyzyjnym nie są wyrażone wprost

w regulacjach prawnych. Jednak wyważone korzystanie z luzów decyzyjnych powinno być utożsamiane z pewnymi standardami postępowania urzędnika (organu) wobec konieczności zastosowania uznania administracyjnego.

Warto w tym miejscu podkreślić, iż wobec niemożności uregulowania w prawie wszystkich sytuacji wymagających interwencji administracji (skutkiem byłaby bowiem nadmierna objętość przepisów prawnych, jak też ich kazuistyka) koniecznym

jest wyznaczenie standardów określających sposób korzystania z istniejących luzów decyzyjnych. Stan polskiej regulacji prawnej w tym zakresie nie różni się znacząco od sytuacji występującej w innych państwach europejskich. Próbę wypełnienia luki podjął Komitet Ministrów Rady Europy w Rekomendacji z dnia 11 marca 1980 r.

w sprawie wykonywania przez organy administracji władzy dyskrecjonalnej,

w której podjęto próbę zdefiniowania i wyliczenia reguł odnoszących się do uznania administracyjnego (Rekomendacja Nr R (80) 2. Stanowi ona rozwinięcie wcześniejszej Rezolucji Komitetu Ministrów Rady Europy nr (77) 31, z 1977 r.

o ochronie jednostki przed aktami administracji). W rekomendacji pojęcie władzy dyskrecjonalnej powiązano z przyznaniem organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych alternatyw jednej, którą organ uważa na najwłaściwszą. Reguły sformułowane w rekomendacji mają walor ogólnych standardów determinujących sposób działania administracji w sytuacji prawnie określonego luzu decyzyjnego. Zgodnie z rekomendacją organy administracji w sferze stosowania luzu decyzyjnego powinny:

1) działać zgodnie ze swoim ustawowym celem, do realizacji którego

je powołano, (pożądane jest równocześnie, by cel ten był w sposób jawny

i jasny oznaczony; jeśli prawodawca nie konstruuje wyraźnie tego celu, właściwe jest uwzględnienie celu odpowiadającemu interesowi publicznemu);

2) postępować bezstronnie, biorąc pod uwagę tylko okoliczności mające znaczenie dla sprawy, (czyli postępować niezależnie od subiektywnych odczuć, bez faworyzowania i popierania kogokolwiek lub czegokolwiek);

3) przestrzegać zasady równości wobec prawa i unikać dyskryminacji, (odmienne traktowanie nie stanowi naruszenia tej reguły, jeśli jest oparte na rozsądnych motywach, mogących – z uwagi na realizowany cel – obiektywnie usprawiedliwić takie postępowanie), reguła ta nie wyklucza też modyfikacji wcześniejszego postępowania władzy administracyjnej, jeśli przemawiają

za tym racje interesu publicznego albo gdy poprzednia praktyka okaże się bezprawna lub niestosowna;

4) zachować właściwe relacje między negatywnymi skutkami decyzji dla praw, wolności i interesów jednostki a celem przesądzającym o jej wydaniu, (ograniczenia praw, wolności czy interesów nie mogą być nadmierne

w zestawieniu do realizowanego celu, niekiedy wymaga to powstrzymania się od podjęcia działania);

5) rozstrzygnąć sprawę w rozsądnym terminie;

6) stosować ogólne zasady administrowania w sposób konsekwentny i stały, biorąc pod uwagę szczególne okoliczności każdej sprawy.

Korzystanie z władzy dyskrecjonalnej wymaga bazowania na właściwym (bezstronnym, wszechstronnym i rzetelnym) ustaleniu stanu faktycznego. Zdaniem

A. Błasia niedopuszczalna jest wszelka instrumentalizacja faktów przez organ administracyjny, a także manipulacja faktami dokonywana w celu obejścia prawa, jednostronnej, urzędowej interpretacji prawa, w celu ustalenia rozstrzygnięcia odpowiadającego jedynie pewnej opcji politycznej, stanowisku lub oficjalnej opinii

w rozstrzyganej sprawie (A. Błaś, Dyskrecjonalne uprawnienia administracji publicznej w państwie prawa, w Z. Janku (red.), M. Szewczyk, M. Waligórski,

K. Wojtczak, K. Ziemski, Z problematyki prawa administracyjnego i nauki administracji publicznej, Poznań 1999 r.). Podobne stanowisko wyrażone zostało także w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 września 1993 r.: "Zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego (...) nie może być mowy

o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach nie związanym prawem

i nie kontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodę, nie związaną niczym możliwość rozstrzygania, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji,

która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia" (K 17/92, OTK 1993/II/33). Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 grudnia 1990 r. uznanie administracyjne nie tworzy wcale ani uprawnienia do dowolności

ani do nadużywania kompetencji, ani też – co jest oczywiste – do dyskryminacji dowolnie określonych osób czy ich grup (I PR 170/90, Wokanda 1991/7). Zgodnie

ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku

z dnia 26 maja 1981 r., użycie przez prawodawcę określeń prawnie niezdefiniowanych (tzw. wyrażeń nieostrych) zobowiązuje organ sprawujący kontrolę legalności decyzji na podstawie przepisów używających takich określeń –

do rozważenia, czy dokonana przez organ administracji ocena okoliczności sprawy nie nosi cech dowolności lub nie przekroczyła granic swobody interpretacji takich określeń na tle konkretnego stanu faktycznego (SA 974/81, ONSA 1981/1/57).

Słusznie konkludował A. Błaś: "uznanie administracyjne jest zjawiskiem nieodłącznym od administracji, jest jakby przejawem jej natury, gdyż administracja

ze swej istoty nie poddaje się wyczerpującej regulacji prawnej. Można to nazywać niedoskonałością ustawodawstwa, ale też można widzieć w tym zjawisku obiektywną prawidłowość, polegającą na tym, iż prawo może dać jedynie częściowy obraz administracji. Uznanie administracyjne nie podważa zasady praworządności,

nie jest zjawiskiem pozaprawnym, zaś pojęcie uznania administracyjnego

nie jest negacją prawa, gdyż mieści się w funkcji stosowania norm prawnych. Zjawiska uznania administracyjnego nie można wyeliminować, dopóki będą istnieć normy ustawowe zawierające upoważnienie dla organu administracyjnego

do samodzielnego określania treści aktu administracyjnego" (por. A. Błaś, Prawne formy działania administracji publicznej, w J. Boć (red.) Prawo administracyjne, Wrocław 2003, s. 291).

Jednak w ocenie Sądu stosowanie uznania administracyjnego wymaga

od organów administracji publicznej samodzielnego działania wyznaczonego prawem i zgodnie z celem ustawowym, polegającego na zbadaniu wszystkich okoliczności danej sprawy w celu wyszukania najbardziej właściwych, odpowiadających prawdzie obiektywnej i celowi rozstrzygnięcia. Przy czym działanie urzędnika (organu administracji) powinno być oparte na kryteriach wszechstronności, bezstronności

i rzetelności (por. P.J. Suwaj, Gwarancje bezstronności organów administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Wrocław 2004 r.). Bowiem jak słusznie podkreśla E. Smoktunowicz, "nadawanie kompetencjom organu administracji publicznej – określonym w przepisie uznaniowym – charakteru łaski tegoż organu jest całkowicie sprzeczne z porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, godzi

w podstawy ustrojowe naszego Państwa, a przede wszystkim w godność obywateli

i równość wobec prawa oraz charakter powszechnie obowiązujących źródeł prawa; jest rezultatem zlekceważenia płynących ze sformułowań Konstytucji

oraz wypracowanych przez orzecznictwo sądowe i doktrynę zasad wykładni prawa" (E. Smoktunowicz, glosa do wyroku NSA z dnia 2 marca 1994 r., III SA 1001/93, Glosa 1998/10).

10. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero

w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać w sytuacji, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt

II GSK 345/06, wyrok NSA z 6 czerwca 2012 r., sygn. II GSK 685/11).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do normy zawartej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego,

do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tą normą ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, postanowił w § 3 ust. 1,

że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże,

że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego

i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki

nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w hipotezie tej normy mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w niej określone, tj. przypadki,

gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego

pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

11. Zatem w przypadku stosowania instytucji umorzenia zaległych należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania

są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia z 2003 r. Wspomniana regulacja określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Jak wskazano powyżej, w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. W ust. 3a art. 28 u.s.u.s. dopuszczono natomiast możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach,

tj. w sytuacji, gdy przewidziana w powołanym przepisie całkowita nieściągalność

nie zachodzi. O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to faktu, o którym już wspomniano, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego

z perspektywy określonych w przepisach przesłanek (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 243/12).

12. Przechodząc na gruncie powyższego do meritum rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że decyzja umorzeniowa, choć jest decyzją uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Jeśli organ podejmuje decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, to zasadniczym jego zadaniem jest dokładne i rzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej strony. Organ zobowiązany jest dokonać ustaleń w zakresie sytuacji wnioskodawcy pod kątem przesłanek umorzenia,

o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz przesłanek zawartych w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia, według stanu na dzień wydania przez organ decyzji. Zobligowany jest zatem uwzględnić na dzień podejmowania decyzji

w II instancji sytuację majątkową dłużnika.

Niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Organ ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (por. wyrok NSA

z 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 17/10, wyrok WSA w Bydgoszczy

z 21 września 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 458/11).

W ocenie Sądu w tej sprawie Organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Wyczerpujący sposób rozpatrzenia materiału dowodowego nie może polegać na fragmentarycznej ocenie faktów.

Nie powinno budzić wątpliwości, iż Organ zobowiązany był w tej sprawie

do uwzględnienia w decyzji wszystkich istotnych okoliczności.

Niewątpliwie uzyskiwane przez Skarżącą dochody stanowią istotną okoliczność. Stanowią one bowiem bazę dla oceny ważnego interesu zobowiązanej,

w szczególności możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonując ostatecznego rozstrzygnięcia należało zatem uwzględnić aktualny,

a nie przyszły stan faktyczny, aktualne dochody, dochody osiągane przez Skarżącą na dzień wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W realiach tej sprawy Organ przyjął w decyzji utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą umorzenia (z dnia [...] kwietnia 2013 r.), że stan zdrowia Skarżącej

nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej oraz, że Skarżącej zostanie przyznane od lipca 2013 świadczenie emerytalne.

Jak wynika z akt sprawy Skarżąca złożyła oświadczenie obrazujące jej sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkowo-dochodową wskazując przy tym jako podstawę umorzenia trudną sytuację materialną i zdrowotną. Poinformowała także, że od lipca 2013 r. zostanie jej przyznane świadczenie emerytalne.

Skonstatować wobec powyższego wypada, że w niniejszej sprawie Zakład dokonał błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy na dzień podjęcia ostatecznego rozstrzygnięcia oraz dokonał błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, nieuwzględniającej aktualnej na dzień rozstrzygania sytuacji dochodowej Skarżącej, przyjmując w dniu wydania decyzji ostatecznej, że Skarżąca w przyszłości uzyska świadczenie emerytalne oraz, że w przyszłości może jeszcze podjąć pracę zarobkową.

Wydanie przez Organ w sprawie decyzji związanej (odmowa umorzenia

bez uznania istnienia przesłanki umorzenia), przy nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych związanych z sytuacja majątkową Wnioskodawczyni, narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

13. Nie można także podzielić racji Organu, zgodnie z którą "umorzenie należności na podstawie oświadczenia osoby zobowiązanej, że nie jest w stanie zaspokoić potrzeb życiowych nie jest wystarczające", szczególnie w sytuacji, w której Skarżąca przedstawia oświadczenie o swojej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej

oraz dochodowo-majątkowej. Organ bowiem uznając, iż "oświadczenie nie jest wystarczające" powinien był żądać informacji lub dokumentów, które w pełni zobrazowałyby sytuację.

Ze względu na naruszenia przepisów o postępowaniu podnieść wobec powyższego należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a., to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 k.p.a., to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest

w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych

w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych

dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej.

Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej

w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.

NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia

w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

14. Również za nietrafne, jako dowolne, w ocenie Sądu, uznać należy stanowisko Organu odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności składkowej z podkreśleniem jako argumentu koronnego uznaniowego charakteru decyzji

w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 marca 2012 r. (II GSK 203/11), "W sytuacji wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji Prezesa ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu Skarżącej Organ przeciwstawiłby i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania

przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności.

Bez wykazania przez Organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych".

W tej sprawie Organ nie wykazał, czy w sprawie zaistniał ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku Skarżącej o umorzenie wnioskowanej należności składkowej. W każdym

zaś razie, zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, odmowy umorzenia należności składkowych nie uzasadnia sam tylko wzgląd na zdyscyplinowanie wnioskodawców-dłużników do terminowego płacenia swych należności względem ZUS,

a w szczególności dokonywanie przez nich wpłat na poczet należności składkowych (w ramach układu ratalnego), o których umorzenie występują. Po pierwsze, prowadziłoby to do pogłębiania po stronie takich wnioskodawców-dłużników

i ich rodzin i tak już głębokiego stanu niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po drugie, takie stanowisko Organu w swej istocie niweczyłoby sam sens istnienia przepisów zezwalających na umorzenie należności składkowych względem osób będących w stanie głębokiego ubóstwa (tak NSA w wyroku z dnia 14 marca 2012 r.; II GSK 203/11).

Reasumując, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności składkowych ZUS, stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony.

15. Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3

i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 77

§ 1 i art. 80 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jego błędnej oceny.

16. Reasumując, w ponownym postępowaniu Organ zobowiązany będzie

do ustalenia stanu faktycznego na dzień podjęcia decyzji ostatecznej,

w szczególności z uwzględnieniem dochodów Skarżącej oraz rzetelnej oceny tego stanu zgodnie z regułami postępowania dowodowego.

Organ dokona także analizy, czy w sprawie zaistniał ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku Skarżącej, mimo wykazania przez nią istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.,

17. Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono

na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.