Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 740/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64c par. 1, par. 4, par. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 5 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2019 roku sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] , nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącego P. S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia (...) nr (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r., poz. 1257 ze zm.) oraz w związku z art. 17 § 1, art. 18 i art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017r., poz. 1207 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia P. S. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z dnia (...) nr (...) w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 26 listopada 2010 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) wpłynęły - przekazane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) A. J. przy postanowieniu o przekazaniu sprawy z dnia 22 listopada 2010r. w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej - akta sprawy (...) dotyczące egzekucji sądowej prowadzonej wobec J. K. celem wyegzekwowania wierzytelności pieniężnej w kwocie 70 000 zł wraz z odsetkami za zwłokę przysługującej P.S. w oparciu o tytuł wykonawczy: Protokół z ugody Sądu Rejonowego w (...) z dnia 16 czerwca 2009r. sygn. akt (...) zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dnia 6 stycznia 2010 r.

Ze stanowiącego tytuł wykonawczy Protokołu z ugody Sądu Rejonowego w (...) z dnia 16 czerwca 2009r. sygn. akt (...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 6 stycznia 2010r., wynika, że J. K. zobowiązał się zapłacić na rzecz P. S. w 27 miesięcznych ratach, płatnych do ostatniego dnia każdego kolejnego miesiąca począwszy od dnia 1 lipca 2009r., z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat - 70.000,00 zł, jako należność główną oraz kwotę 9.494,10 zł tytułem umownych odsetek od tej należności w wysokości 10% rocznie za okres od dnia 6 lutego 2008r. do dnia 16 czerwca 2009r. Ponadto, z Protokołu tego wynika, że strony przyjęły klauzulę postawienia całej wskazanej wyżej należności w stan natychmiastowej wymagalności w przypadku zalegania J.K. z zapłatą przynajmniej 3 kolejnych rat przedmiotowego zadłużenia.

Ze złożonego w dniu 2 lutego 2010r. u Komornika Sądowego w (...) wniosku wierzyciela – P. S. (reprezentowanego przez radcę prawnego D. B.) o wszczęcie egzekucji z dnia 20 stycznia 2010r. wynika, że podlegającymi zaspokojeniu z majątku dłużnika – J. K. są następujące należności:

- należność główna w wysokości 70 000,00 zł;

- odsetki umowne w wysokości 9 494,10 zł;

- odsetki ustawowe liczone od kwoty 70 000,00 zł od dnia 1.07.2009r. do dnia zapłaty;

- koszty klauzuli w wysokości 18,00 zł;

- koszty postępowania egzekucyjnego, w tym koszty zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Organ wskazał, że koszty ww. zastępstwa w wysokości 900 zł zostały przyznane wierzycielowi postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) z dnia [...], oraz że wskazane przez wierzyciela w powyższym wniosku dane dotyczące podlegających wyegzekwowaniu należności zostały ujęte na założonej dla potrzeb prowadzenia egzekucji sądowej karcie rozliczeniowej.

Z postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) z [...] o przekazaniu sprawy (...) Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w (...) (w związku z przejęciem przez tegoż Naczelnika łącznego prowadzenia egzekucji, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w (...) o sygnaturze (...)) wynika z kolei, że przekazując tę sprawę Komornik Sądowy ustalił (oprócz obciążających dłużnika kosztów egzekucji) zaległość dłużnika na łączną kwotę 91 581,42 zł wg wyliczenia na dzień 22 listopada 2010r., w tym dla wierzyciela 70 918,00 zł + odsetki 20 663,42 zł.

W toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego m.in. w odniesieniu do sprawy (...), dniu 14 czerwca 2012r., organ egzekucyjny skierował zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego o numerach: (...) nr (...) do Banku Ax 10. w (...), (...) nr (...) do Bx Centrala w (...).

Zawiadomienia te doręczono dłużnikom zajętych wierzytelności w dniach (odpowiednio): 18 czerwca 2012 r. i 20 czerwca 2012 r., natomiast J. K. otrzymał je zastępczo - w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 2 lipca 2012 r.

W udzielonej pismem z dnia 20 czerwca 2012r. numer sprawy: (...) odpowiedzi na ww. zajęcie Bank Ax poinformował, że na rachunkach prowadzonych na rzecz J. K. brak jest środków umożliwiających całkowitą lub częściową realizację zajęcia.

Bezskutecznym okazało się z kolei zajęcie wierzytelności dokonane w Bx, gdyż jak wynika z pisma tego Banku z dnia 20 czerwca 2012r. znak: (...) nie prowadzi on rachunku bankowego na rzecz zobowiązanego.

Następnie w oparciu o zawartą w piśmie innego wierzyciela (tj. Dyrektora Izby Celnej w (...)) z dnia 6 sierpnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) skierował do Cx w (...) zawiadomienie z dnia 23 sierpnia 2012r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu polisy ubezpieczeniowej. Zawiadomienie to doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 29 sierpni 2012r., a zobowiązanemu w dniu 27 sierpnia 2012r. Wskazane wyżej zajęcie było nieskutecznym, gdyż pismem z dnia 5 września 2012r. Spółka Cx poinformowała, że zobowiązanemu nie przysługują wobec niej jakiekolwiek wierzytelności z tytułu posiadanych polis.

W dniach: 14 września 2012r., 12 maja 2013r. oraz 6 listopada 2014r. poborca skarbowy spisał protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego.

Powyższe czynności organu egzekucyjnego skutkowały powstaniem kosztów egzekucyjnych, które organ egzekucyjny naliczył w łącznej wysokości 5 322,68 zł, przy czym na koszty te składają się: opłata za zajęcie w dniu 14 czerwca 2012r. rachunku bankowego w kwocie 5 319,68 zł oraz opłata za spisanie w dniu 6 listopada 2014r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w kwocie 3,00 zł.

Wcześniej, tj. w dniu 27 czerwca 2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) wydał: postanowienie nr (...) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. K. na podstawie tytułu wykonawczego "(...)", którego niedopuszczalność (z tego powodu, iż nie weszło ono do obrotu prawnego) została następnie stwierdzona postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w (...) z dnia [...] nr (...); postanowienie nr (...) o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. K. w sprawie (...), którego niedopuszczalność stwierdził następnie Dyrektor Izby Skarbowej w (...) postanowieniem z dnia [...].

W dniu 11 grudnia 2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) wydał postanowienie nr (...), którym orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. K. na podstawie tytułu wykonawczego "(...)". Postanowienie to - wskutek rozpatrzenia zażalenia zostało uchylone postanowieniem z dnia [...].

Ponadto w dniu [...] Naczelnik wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 5 051,75 zł, powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec J. K. na podstawie ww. tytułu wykonawczego.

Dyrektor Izby Skarbowej w (...) postanowieniem z dnia [...] orzekł o uchyleniu w całości wydanego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych postanowienia organu I instancji i umorzeniu postępowania tego organu z uwagi na brak ostatecznego zakończenia prowadzonego względem zobowiązanego postępowania egzekucyjnego.

W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) wydał postanowienia o numerach: (...) w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem J. K. w sprawie (...) oraz (...) w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 5 054,75 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego.

W wyniku rozpatrzenia zażaleń na ww. postanowienia, Dyrektor Izby Skarbowej w (...) postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy wydane w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowienie organu I instancji, a postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2016 r. uchylił w całości orzeczenie organu I instancji dotyczące kosztów egzekucyjnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W wymienionym wyżej orzeczeniu kasacyjnym organ odwoławczy wskazał m.in. na konieczność przeprowadzenia postępowania przez organ I instancji mającego na celu ustalenie w pierwszej kolejności, w oparciu o zawarte w posiadanych aktach sprawy dane, jakiego rodzaju odsetki, od jakiej należności i od jakiego terminu winny zostać w tej sprawie naliczone, a następnie odsetki te naliczyć w prawidłowej wysokości. Po czym, uwzględniając wszystkie składniki tworzące w niniejszej sprawie egzekwowaną należność, winien ustalić wysokość obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty za zajęcie rachunku bankowego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) wydał w dniu (...) postanowienie, w którym orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 5 322,68 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego J. K. w sprawie (...).

W zażaleniu strona wniosła o jego uchylenie i umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazano, że czynność zajęcia rachunku bankowego uprawniała organ egzekucyjny do pobrania opłaty w wysokości 5% kwoty egzekwowanej, wyliczonej przez ten organ na 70.000,00 zł plus odsetki, oraz że podstawę obciążenia wierzyciela tymi kosztami - wobec niemożności ściągnięcia ich od zobowiązanego - daje przepis art. 64c § 4 u.p.e.a. Według pełnomocnika strony, organ egzekucyjny błędnie zastosował w niniejszej sprawie przepisy art. 64c § 4 oraz art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż nie zachodzą wskazane w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia przesłanki. Organ poprzestał na pozbawionym podstaw gołosłownym twierdzeniu, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, gdyż w jego ocenie, okoliczności sprawy wskazują, że postępowanie było prowadzone nieprawidłowo, wręcz nieudolnie, co więcej istnieją niejasności pomiędzy twierdzeniami o podjętych czynnościach a udzielanymi wierzycielowi informacjami, w tym znajdującej się w aktach sprawy pisemnej informacji z dnia [...]. Powołując się na dyspozycję art. 64e § 3 i § 4a u.p.e.a., pełnomocnik skarżącego podniósł dalej, że koszty egzekucyjne winny zostać umorzone, gdy występuje ku temu podstawa, ponieważ wierzyciel żadnych kwot w wyniku toczącego się postępowania nie uzyskał. Wskazał także na regulacje zawarte w art. 64c § 1 i art. 64c § 4b ww. ustawy, cytując ich treść, oraz podniósł, że na zasadzie art. 64e § 4a tej ustawy organ egzekucyjny z urzędu umarza koszty z tytułu opłat, o których mowa w art. 64 § 1 i 6, jeżeli opłaty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i powstały w zgodnie z prawem wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący. Zdaniem pełnomocnika wierzyciela, organ bezpodstawnie ww. regulacje pominął.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (...) utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz określone wart. 64b ww. ustawy wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te, co do zasady, obciążają zobowiązanego. Organ podkreślił, że ustawodawca wprowadził jednak wyjątki od powyższej regulacji, przewidując odpowiedzialność wierzyciela (niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym) za przedmiotowe koszty, m.in w sytuacji gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, o czym stanowi art. 64c § 4 powołanej ustawy. Dyspozycja ww. art. 64c § 4 znajduje zastosowanie nie tylko wówczas, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn (faktycznych lub prawnych). Jedną z sytuacji wypełniających tę dyspozycję jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza jego zakończenie z woli wierzyciela lub na skutek przyczyn powodujących niedopuszczalność, bezprzedmiotowość lub niecelowość prowadzenia egzekucji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego czyni niemożliwym ściągnięcie przez organ egzekucyjny od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego.

DIAS wskazał, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) wydał postanowienie, którym - na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. - umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec J. K. w sprawie (...). Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w (...) z dnia [...]. DIAS wyjaśnił, że wydanie ww. orzeczenia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ odwoławczy poprzedził szczegółową analizą istniejącego w sprawie stanu faktycznego (co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu tego orzeczenia), w ramach której nie stwierdził nieprawidłowości w prowadzeniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) tegoż postępowania.

Zatem, skoro - z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowane jego bezskutecznością - niemożliwym było ściągnięcie od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych w kwocie 5 322,68 zł, powstałych w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec niego w sprawie (...), zasadnym było - stosownie do dyspozycji art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów. Organ wskazał, że na koszty składają się:

- opłata w kwocie 5 319,68 zł za dokonane zawiadomieniem z dnia 14 czerwca 2012r. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w Banku Ax w (...). Opłata ta, zgodnie z dyspozycją z art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 9 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, a obowiązek jej uiszczenia powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. W niniejszej sprawie opłatę tę naliczono na dzień 14 czerwca 2012r., a obowiązek jej uiszczenia powstał w dniu 18 czerwca 2012r., kiedy doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności wymienione wyżej zawiadomienie o zajęciu.;

- opłata w kwocie 3,00 zł za spisanie w dniu 6 listopada 2014r. na miejscu u zobowiązanego protokołu o jego stanie majątkowym, do naliczenia której upoważnia organ egzekucyjny przepis art. 64 § 1 pkt 14 ww. ustawy, a obowiązek jej uiszczenia (stosownie do § 9 pkt 11 art. 64) powstaje z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności. W rozpatrywanej sprawie obowiązek uiszczenia tej opłaty powstał w dniu jego spisania, czyli w dniu 6 listopada 2014r. Organ podniósł, że podstawę obliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowiła kwota egzekwowanej należności w łącznej wysokości 106 393,57 zł, składająca się z: należności głównej w kwocie 70.000,00 zł, odsetek umownych w kwocie 9 494,10 zł oraz odsetek ustawowych w kwocie 26 899,47 zł, naliczonych od dnia 1 lipca 2009r. do dnia wystawienia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (tj. do dnia 14 czerwca 2012r.), przy czym obowiązek uiszczenia tych należności na rzecz wierzyciela wynika ze znajdującego się w aktach sprawy, wystawionego przeciwko J. K. tytułu wykonawczego w postaci Protokołu z ugody Sądu Rejonowego w (...) z dnia [...] sygn. akt (...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 6 stycznia 2010r. Tytuł ten stanowił podstawę złożenia w dniu 2 lutego 2010r. u Komornika Sądowego w (...) wniosku wierzyciela – P.S. o wszczęcie egzekucji.

Kwestię uwzględnienia przy obliczeniu przedmiotowej opłaty za zajęcie oprócz należności głównej, także odsetek za zwłokę reguluje przepis § 7 cyt. wyżej art. 64 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 września 2016r.), w myśl którego, w sytuacji gdy wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty (§ 7 cyt. wyżej ustawy).

Organ podkreślił, że żaden z przepisów zawartych w Rozdziale 6 Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulujących kwestię kosztów egzekucyjnych, nie uzależnia zasadności naliczenia wskazanych wyżej opłat egzekucyjnych, czy też ich wysokości, od tego - czy w wyniku dokonania czynności egzekucyjnych, za które opłaty te są naliczane, doszło do wyegzekwowania i przekazania na rzecz wierzyciela jakichkolwiek kwot.

W świetle przedstawionych wyżej okoliczności, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podzielił stanowiska pełnomocnika strony, jakoby organ I instancji błędnie zastosował w analizowanej sprawie przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64c § 4 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika strony o lapidarności uzasadnienia zaskarżonego postanowienia z dnia [...] organ I instancji w uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśnił szczegółowo, jakie działania organu egzekucyjnego doprowadziły do powstania spornych kosztów egzekucyjnych, jaka jest wysokość i sposób ich wyliczenia, oraz które przepisy prawa znalazły w tej sprawie zastosowanie.

Bezzasadnym jest także wyrażone w ww. zażaleniu stanowisko pełnomocnika skarżącego o istnieniu podstawy do zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepisu art. 64c § 4b u.p.e.a., w myśl którego nieściągnięte od zobowiązanego wydatki egzekucyjne, poniesione w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny lub rekwizycyjny pokrywa bezpośrednio z budżetu państwa. W związku z tym, że postępowania egzekucyjnego wobec J. K., w toku którego powstały przedmiotowe koszty egzekucyjne, nie prowadzono ani w oparciu o jednolity tytuł wykonawczy (wystawiony przez państwo członkowskie), ani o zagraniczny tytuł wykonawczy (wystawiony przez państwo trzecie), lecz w oparciu o Protokół z ugody Sądu Rejonowego w (...) z dnia [...] sygn. akt (...) zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dnia 6 stycznia 2010 r. - wskazany wyżej przepis zdaniem organu nie znalazł zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W postępowaniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie mogły być również zastosowane wskazane w zażaleniu przepisy art. 64e § 3 i § 4a ww. ustawy, gdyż zawarte w nich regulacje dotyczą odrębnej instytucji, jaką jest umorzenie kosztów egzekucyjnych. Z tego też względu, pozbawionym uzasadnionych podstaw jest podniesiony w zażaleniu zarzut odnoszący się do pominięcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego przywołanych wyżej regulacji.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, art. 64 § 4 ww. ustawy, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej oraz art. 64 § 8 ww. ustawy, w zakresie w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa wart. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy oraz opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Organ podkreślił, że nie jest uprawniony do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom. Podkreślił, że TK odnosząc się do skutków tegoż wyroku zaznaczył, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa wart. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa wart. 64 § 6 ww. ustawy, ale także maksymalną wysokość innych kosztów egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w tej sprawie. W związku z powyższym, zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...), w realiach analizowanej sprawy do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych - zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

W skardze pełnomocnik P. S. wniósł o uchylenie postanowienia DIAS z dnia (...), zarzucając naruszenie art. 6 i 7 k.p.a., a nadto art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64c § 4b, i § 6 u.p.e.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, że jest wadliwe i wydane zostało niesłusznie, jest niesprawiedliwe i zapadło z naruszeniem wskazanych powyżej i w uzasadnieniu niniejszej skargi przepisów. Strona powołała się na wyrok sygn. SK 31/14, wskazując na niekonstytucyjność przepisów będących podstawą zaskarżonego postanowienia.

Ponadto pełnomocnik skarżącego powołując się na treść art. 64e § 3 i 4a podniósł, że skarżący wnosi o umorzenie kosztów egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej p.p.s.a.), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji w (...) z (...) utrzymująca w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z (...) w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 5 322,68 zł.

Podstawą naliczenia opłaty za zastosowanie środka egzekucyjnego oraz opłaty manipulacyjnej stanowiły przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość ustalenia przez organ wysokości kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego celem wyegzekwowania wierzytelności pieniężnej wraz z odsetkami przysługującej skarżącemu.

Wobec powyższego przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 14 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r., poz.1201 ze zm), dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr; za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że w dniu 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi powyższych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na powyższy wyrok Trybunału, w ocenie sądu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W wymienionym wyroku Trybunał stwierdził między innymi, że :

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W swoim orzeczeniu Trybunał wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.

Należy zaznaczyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jak i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie, organ II instancji nie uwzględnił tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane, jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych przepisów. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, a także w wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 30 sierpnia 2018 r. sygn. II FSK 2481/16, z dnia 11 maja 2018 r. sygn. II FSK 3071/17 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ) . Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszy pogląd ten podziela.

Sąd w obecnym składzie podziela także argumentację powołaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Podnieść należy, że skutkiem wyroku Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Pogląd taki jest powszechnie przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 6 marca 2018r. w spr. II FSK 2206/17 i z 11 maja 2018r. w spr. II FSK 3071/17, wyroki WSA w Gliwicach z 20 marca 2018r. w spr. I SA/Gl 1299/17 i z 10 kwietnia 2018r. w spr. I SA/Gl 1330/17, wyroki WSA w Gdańsku z 10 kwietnia 2018r. w spr. I SA/Gd 165/18, z 16 października 2018r. w spr. I SA/Gd 684/18 i z 13 grudnia 2018r. w spr. I SA/Gd 1421/17, wyrok WSA w Kielcach z 22 lutego 2018r. w spr. I SA/Ke 661/17 i wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 16 listopada 2017r. w spr. I SA/Go 378/17, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W rozpoznawanej sprawie organy administracji obliczyły koszty egzekucyjne zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem rachunku bankowego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy przywołał wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego powołując się na pominięcie prawodawcze, lecz nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Organ nie odniósł się również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobrania tej opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji a czynnościami organów za podjęcie których, opłata ta została naliczona (z uwzględnieniem m. in. nakładu pracy, stopnia ich skomplikowania, czasochłonności czy efektywności postępowania), tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

W prowadzonym ponownie postępowaniu ustalając wysokość kosztów organy winny zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłata ta została naliczona, tak aby opłata ta nie przekroczyła maksymalnego rozsądnego pułapu. Okoliczności winny być wskazane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono szczególnie wierzyciela, są adekwatne także ze względu na efektywność podjętych działań, czy długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Podkreślenia wymaga także, że miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Naliczone koszty postępowania nie mogą bowiem stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skoro przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie zostały zmienione, to organy administracji winny orzekać na ich podstawie w obecnym brzmieniu. Organy egzekucyjne ustając wysokość kosztów egzekucyjnych winny uwzględnić argumenty, które w ocenie Trybunału zadecydowały o niekonstytucyjności wymienionych przepisów. Koszty te winny być ustalone z zachowaniem standardów określonych w wyroku Trybunału. Ich wysokość nie może pozostawać w oderwaniu do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy i czasochłonności przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu. Pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu w tym zakresie nie jest zasadny.

Reasumując Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wzięły pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów określony w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 81 Konstytucji. Nie zostało wyjaśnione, czy koszty określone wobec skarżącego pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny. Stanowi to naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Za zasadne natomiast Sąd uznał stanowisko organu, że w postępowaniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie mogły być zastosowane przepisy art. 64e § 3 i § 4a ww. ustawy, gdyż zawarte w nich regulacje dotyczą odrębnej instytucji, jaką jest umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., na które złożyły się: wpis od skargi w wysokości 100 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł.

B.K.