Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 192/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Zofia Skrzynecka, sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Protokolant referent stażysta Jakub Gosk, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek Oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]"w sprawie odmowy umorzenia J.S. należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu 16 listopada 2011r. wpłynął do Oddziału ZUS wniosek J.S. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, w łącznej wysokości 14.201,30 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją nr "[...]" z dnia "[...]" odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy.

Pismem z dnia 26 stycznia 2012r. wnioskodawca zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał on, że nie osiągnął on dochodów , które pozwalałyby na spłatę zadłużenia.

Zakład wskazał, że zgodnie z art.28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U z 2009r. Nr 205, poz. 1071 ze zm.) , należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Zakład wskazał, że w ust. 3 powołanego przepisu określono ściśle przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność.

Ponadto przeanalizowano inną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, tą podstawę stanowi art.28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z powoływanym przepisem w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym, sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zakład wskazał, że wnioskodawca posiada stałe dochody i jego sytuacja nie ma charakteru wyjątkowego.

Zakład, rozpatrując wniosek, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie wniosku. Z informacji z Urzędu Miejskiego wynikało, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 01.03.2001r. do 31.05.2003r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej pismem z dnia 07.11.2011r. poinformował, że nie korzysta on ze świadczeń pomocy społecznej tut. Ośrodka. Z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych wynika, że jest on współwłaścicielem nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę o numerze "[...]". Skarżący zatrudniony jest w S. i uzyskuje dochód w wysokości 3 445,88zł brutto. Biorąc pod uwagę fakt, iż wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości oraz osiąga dochód z tytułu zatrudnienia, Zakład przyjął, że brak było przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Wobec powyższego Zakład dokonał ponownej oceny wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Stosownie do zapisów w/w przepisu prawnego, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z postanowieniami wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Z materiału zgromadzonego w trakcie postępowania wynika, że obecnie skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę w S. i osiąga dochód w wysokości 3218,62 zł brutto miesięcznie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną E.S. i synem. Żona zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 01.01.2004r., w P. i uzyskiwała średnie wynagrodzenie w wysokości 1066,32zł netto), a od 12.02.2011 roku przebywa ona na zasiłku chorobowym do dnia dzisiejszego. Skarżący podał, że z początkiem roku, żona będzie przebywać na urlopie wychowawczym. Łączna wysokość ponoszonych kosztów z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, gaz, energia, telewizja) wynosi ok. 534,36zł miesięcznie. Natomiast z dokumentacji przesłanej w dniu 10.02.2012r., wynika, iż żona skarżącego leczy się z powodu Zespołu Bólowego Lędźwiowego, a także otrzymała skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne. Nie wskazał on wysokości kosztów ponoszonych z tytułu zakupu lekarstw, gdyż nie posiada paragonów potwierdzających zakup lekarstw. Skarżący wskazał, iż posiada kredyt hipoteczny, z tytułu którego płaci miesięczne raty w wysokości 166,46 zł. Oświadczył również, iż posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych, jednakże nie wskazał wysokości kwoty zadłużenia.

W wyniku ponownej analizy finansowej Zakład stwierdził, iż dochód miesięczny na jednego członka rodziny wnioskodawcy wynosi ok. 946,11 zł. Zatem w opinii Zakładu nie można uznać, iż znalazł się on w trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji rodziny, a w szczególności nie wykazał , iż trudności mają charakter stały i pogłębiający się, zatem nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Wobec zaprzestania przez niego prowadzenia działalności gospodarczej nie stwierdzono wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia. Zdaniem Zakładu nie wystąpiła również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia. Nie wykazał on bowiem wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W konsekwencji nie wykazał on, że jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład wskazał, że jest obecnie on zatrudniony na pełny etat, a zatem problemy zdrowotne jego żony nie uniemożliwiają mu osiągania stałego dochodu. W związku z powyższym, Zakład stwierdził, iż nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. Odnosząc się do zawartego we wniosku żądania przekazania sprawy do Prezesa ZUS organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z § 2 ust. 4 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 93) Prezes Zakładu realizuje zadania należące do zakresu jego działania za pomocą komórek organizacyjnych Centrali Zakładu oraz terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu. Ponadto zgodnie z § 2 ust. 2 statutu, Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia dalszych pełnomocnictw oraz może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach. W związku z powyższym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podlega rozpatrzeniu przez Dyrektora Oddziału ZUS działającego z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W związku z powyższym nie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie należności określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. .

Dokonując rozstrzygnięcia wzięto pod uwagę interes publiczny, przez który należy rozumieć dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Natomiast o istnieniu którejkolwiek z wymienionych przesłanek zawsze decyduje nie subiektywne przekonanie płatnika, a kryteria obiektywne ustalone zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają życie i zdrowie, niezdolność zapewnienia minimum egzystencji sobie i rodzinie, wystąpienie klęsk żywiołowych, losowa utrata majątku.

Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek dochodzenia w trybie przymusowym składek nieuregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia. Przez okres uprawniający Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dochodzenia należności istnieje więc ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania powstałego zadłużenia z tytułu składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że odsetki za zwłokę nie mają charakteru samodzielnego, lecz pełnią rolę akcesoryjną w stosunku do zobowiązania głównego. Pełnią też funkcję kompensacyjną, stanowiąc wyrównanie, zapłatę na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z powyższym Organ wyjaśnił, że rozpatrując wniosek rozważył możliwość umorzenia powstałego zadłużenia w całości lub części.

Dokonując ponownej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy, Organ stwierdził, iż wskazane okoliczności w sprawie nie przemawiają za uchyleniem decyzji o odmowie umorzenia należności.

W skardze wniesionej do Sądu J.S. podniósł, że w decyzji o umorzeniu zaległości ZUS nie wziął pod uwagę , że negatywna decyzja ZUS uderza w jego młodą rodzinę, która od dwóch lat jest nękana fizycznie i psychicznie wydawanymi decyzjami. Wskazał, że prowadząc działalność gospodarcza , miał zaledwie 23 lat i nie osiągnął żadnych dochodów. Wskazał, że po zakończeniu działalności gospodarczej ożenił się , dokonał zakupu 45 - letniego mieszkania, wymagającego kapitalnego remontu, który został wykonany. Podkreślił, że przyjęta kwota brutto wynagrodzenia niczemu nie służy. Powinna być podawana kwota netto wynagrodzenia. Skarżący zarzucił, że ZUS nie uwzględnił faktu, że w grudniu 2010r. dokonał on częściowej spłaty zadłużenia – wpłacił 2.520 zł.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U.2012.270 j.t. - dalej jako "p.p.s.a.").

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia 16 listopada 2011 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009, nr 205, poz.1585 j. t. z późn. zm.) należności z tytułu składek - pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) - mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Na wstępie należy wskazać, iż organ orzekający w sprawie trafnie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę o numerze "[...]". Skarżący zatrudniony jest w S. i uzyskuje dochód w wysokości 3218,62 zł brutto miesięcznie. Biorąc pod uwagę fakt, iż wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości oraz osiąga dochód z tytułu zatrudnienia, Zakład zasadnie przyjął, że brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Odrębnej oceny zaś wymaga przyjęte przez organ uzasadnienie niezastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu. W art. 28 ust. 3b. została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz.U.03.141.1365) z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący ma 34 lata, posiada stałe zatrudnienie. Żona skarżącego jest zatrudniona, na podstawie umowy o pracę, na czas nieokreślony. Mają oni na utrzymaniu jedno dziecko. A zatem nie można uznać, że skarżący jest w trudnej sytuacji. Nie można uznać, że skarżący nie jest w stanie opłacić zaległych należności z tytułu składek. Nie można też uznać, że świetle przedstawionej sytuacji osobistej i majątkowej, spłata należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, z uwagi na posiadanie przez skarżącego nieruchomości oraz osiągania dochodów, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.