Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 135/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i  art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania adwokata R. N. reprezentującego J. S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] października 2011 r. nr [...], orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. w rejonie ulicy [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], wywodzącej się z nieruchomości oznaczonej jako dawna działka nr [...] z obrębu [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] grudnia 1975 roku znak [...] wywłaszczono przez odjęcie prawa własności na rzecz Państwa, nieruchomości o ogólnej powierzchni [...] m2 położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr: [...] w obrębie [...] o pow. [...] m2 oraz [...] w obrębie [...] o pow. [...] m2. Zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji z dnia [...] października 1973 r. nr [...] roku przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod budowę bazy magazynowo - sprzętowej dla [...]. Decyzją z dnia [...] maja 1976 roku znak [...] uchylono wskazaną powyżej decyzję w części dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość oraz ustalono odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości. Zaznaczyć należy, że prawo własności nieruchomości ustalono na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] czerwca 1973 roku nr [...] rep. [...], z którego wynika, że właścicielami nieruchomości w dniu jej wywłaszczenia byli A. i W. małżonkowie S.

J. S., W. D., W. S., J. S., E. K., T. P. oraz J. P. wystąpili o zwrot opisanej wyżej wywłaszczonej nieruchomości. Wniosek ten został następnie uzupełniony przez M. P., występującą również w imieniu I. P. oraz przez wniosek A. D.

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] marca 2004 r., nr [...] wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wnioski w części dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...] z obr. [...] zostały przekazane przez Starostę [...] postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. Legitymację do udziału w postępowaniu ww. osób ustalono na podstawie postanowień sądowych o stwierdzeniu nabycia spadku. Prezydent W. wskazał również, że dawnej działce nr [...] z obr. [..] odpowiadają obecnie działki ewidencyjne nr [..] oraz działka nr [..] z obr. [..] stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania. Ponadto z informacji z rejestru gruntów z dnia [...] kwietnia 2011 r., wynika, że właścicielem działki nr [...] jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym [...] Przedsiębiorstwo [..]. Działka nr [..] ujawniona jest w księdze wieczystej Nr [...] .Organ wyjaśnił również, że prawo użytkowania wieczystego zostało nabyte przez [..] Przedsiębiorstwo [...] S.A. z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 roku, co potwierdza decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1992 roku, nr [...]utrzymana w mocy decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] maja 1993 roku znak: [...]. Prezydent W. wskazał, że stosownie do treści przepisu art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 Nr 124 poz. 1361 ze zm.) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania. Powołując się na treść przepisu art. 136 ust. 3 oraz przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 roku Nr 102 poz. 651 z późn. zm.) dalej jako u.g.n. organ pierwszej instancji wyjaśnił, że jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r., to jest przed dniem wejścia w życie u.g.n. rozporządzono wywłaszczaną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi (następcy prawnemu) choćby spełnione były przesłanki do zwrotu z art. 137 tej ustawy. W rozpoznawanej sprawie organ uznał, że zostały spełnione przesłanki z art. 229 u.g.n.

Mając na uwadze powyższe Prezydent W. decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej w W. w rejonie ulicy [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...] , wywodzącej się z nieruchomości oznaczonej jako dawna działka nr [...] z obrębu [...].

Od powyższej decyzji adwokat R. N. reprezentujący J. S. wniósł odwołanie do organu wyższej instancji, w którym zakwestionował prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, wnosząc o jego uchylenie.

W toku postępowania odwoławczego Wojewoda [...] stwierdził, że z treści pisma Biura Geodezji i Katastru z dnia [...] lipca 2011 r. wynika, iż dawnej działce nr [...] z obrębu [...] odpowiadają obecnie działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] oraz działka nr [...] z obrębu [...] stanowiące przedmiot niniejszego postępowania. Z informacji z rejestru gruntów z dnia [..] kwietnia 2011 r. wynika, że właścicielem działki nr [...] jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym [...] Przedsiębiorstwo [...] S.A. Stan prawny działki ujawniony jest w księdze wieczystej [...]. Prawo użytkowania wieczystego zostało nabyte przez [..] Przedsiębiorstwo [...] S.A. z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 roku, co zostało potwierdzone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1992 r. Nr [...] utrzymanej w mocy decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej decyzją z dnia [...] maja 1993 r. Powołując się na treść przepisu art. 136 ust.3 i art. 229 u.g.n. oraz treść przepisu art. 242 u.g.n. organ odwoławczy wskazał, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu nieruchomości wywłaszczonej jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jeśli jednak przed dniem 1 stycznia 1998 r., (to jest przed dniem wejścia w życie u.g.n.) nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, zwrot nie przysługuje. Wojewoda [...] zauważył, że w księdze wieczystej Nr [...] prowadzonej dla nieruchomości obejmującej działkę ewidencyjną nr [...] ujawniona została decyzja uwłaszczeniowa Wojewody [...] z dnia [....] czerwca 1992 roku nr [...]. Z odpisu zupełnego księgi wieczystej z dnia [...] marca 2011 r. wynika, że wniosek o ujawnienie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego decyzją z dnia [...] czerwca 1992 roku Nr [...] został złożony w dniu [...] sierpnia 1993 r. do księgi wieczystej Nr [...], a rozpoznany i wpisany w dniu 1 grudnia 1993 r. Wojewoda [...] zauważył, że zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Z 2001 Nr 124 poz. 1361 ze zm.) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania. Organ odwoławczy podkreślił, że przepis art. 229 u.g.n. stanowiący negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym, a zatem odnosi się do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i ma na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. W tym przepisie nie zawarto regulacji, iż użytkownik wieczysty lub nabywca nieruchomości muszą ją użytkować zgodnie z celem wskazanym w decyzji wywłaszczeniowej. Dlatego za niezasadne organ uznał zarzuty odnoszące się do nie zrealizowania celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości, bowiem zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 229 u.g.n. znosi, obowiązek badania przesłanek merytorycznych wymienionych w art. 136 tej ustawy. Zaznaczył, że pozbawienie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma charakter bezwzględny, gdy prawo własności nieruchomości zostało przeniesione na osobę trzecią w drodze sprzedaży. Jeżeli natomiast na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, to roszczenie o zwrot nie przysługuje tylko wówczas, gdy prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z powyższym Wojewoda [...] uznał, że negatywne przesłanki zawarte w art. 229 u.g.n., zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione. Tym samym w jego ocenie Prezydent W. prawidłowo ustalił, iż nastąpił obrót prawami rzeczowymi do przedmiotowej nieruchomości na rzecz osób trzecich, w przedstawionych okolicznościach zwrot nieruchomości nie jest możliwy.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...], orzekającą o odmowie zwrotu opisanej w decyzji nieruchomości.

Na powyższą decyzję J. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła:

- rażące naruszenie przepisu art. 47 ust. 4 w zw. z art. 69 ust 1 u.g.n. poprzez przeznaczenie nieruchomości wywłaszczonej na inny cel niż ten, na który została wywłaszczona, mimo obowiązku jej zwrotu na rzecz następców prawnych dawnych współwłaścicieli,

- naruszenie przepisów prawa materialnego to jest art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n. poprzez orzeczenie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na ww. okoliczności,

- naruszenie przepisu art. 107 § 3 w zw. z art. 9 i 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia podstaw prawnych rozstrzygnięcia w uzasadnieniu,

- obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 8 i 77 § 1 i 4 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego okoliczności sprawy,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przekroczeniu zasad swobodnej oceny wyrażonej w przepisie art. 80 k.p.a.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca wyjaśniła, że w jej ocenie zaskarżona decyzja Wojewody [...] nie może być uznana za prawidłową w kontekście obowiązujących przepisów prawa materialnego i zasad prowadzenia postępowania administracyjnego. Skarżąca zaznaczyła, że stosownie do treści aktu własności ziemi z dnia [...] czerwca 1973 r., nr [...] właścicielami spornej nieruchomości byli A. i W. małżonkowie S. Nieruchomość ta została wywłaszczona na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 1975 roku znak [...] w celu przeznaczenia gruntu pod budowę bazy magazynowo — sprzętowej dla [...]. W związku z brakiem realizacji celu wywłaszczenia następcy prawni dawnych właścicieli wystąpili o zwrot nieruchomości. W toku toczącego się postępowania zwrotowego użytkownikiem wieczystym gruntu ustanowiono [...] Przedsiębiorstwo [...] S.A., które uwłaszczone zostało z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 roku, co zostało potwierdzone stosowną decyzją administracyjną. Skarżąca podkreśliła, że dopiero uznanie, że najpóźniej w dniu 5 grudnia 1990 roku nieruchomość wywłaszczona nie była zbędna na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, umożliwiało wydanie decyzji o nabyciu prawa użytkowania wieczystego przez [..] Przedsiębiorstwo [..] S.A. Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości strony zainteresowane złożyły w dniu [...] kwietnia 1990 roku. Na ten dzień nieruchomość była już zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej - w ciągu 7 lat od dnia wydania decyzji wywłaszczeniowej nie podjęto prac związanych z realizacją i budową bazy magazynowo - sprzętowej dla [...]. Nadto w ciągu 10 lat od dnia w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, cel wywłaszczeniowy ostatecznie nie został zrealizowany. Brak jest również planu realizacyjnego, który inwestor powinien złożyć w terminie 1 roku od daty wydania decyzji lokalizacyjnej. Zadaniem skarżącej w tej sytuacji, wobec zgłoszonego wniosku o zwrot, organ administracyjny, do którego wpłynęło podanie miał obowiązek w pierwszej kolejności wszcząć postępowanie zwrotowe i ustalić czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Następnie, wobec stwierdzenia jej zbędności, winien powiadomić poprzedniego właściciela o możliwości jej zwrotu i dopiero brak zgody na zwrot nieruchomości uprawniał organ administracyjny do podejmowania dalszych czynności w sprawie, w tym przekazania nieruchomości w użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz osoby trzeciej. Skarżąca wskazała, że z uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 1999 r. sygn. akt OPS 15/98 (ONSA 1999/3/75) wynika, że w przypadku gdy organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe stwierdzi, iż wniosek o uwłaszczenie dotyczy nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub Gminę w drodze wywłaszczenia, rozstrzygnięcie tego wniosku i wydanie decyzji kończącej postępowanie uwłaszczeniowe nie może nastąpić bez wcześniejszego ustalenia, czy nieruchomość ta została wykorzystana na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Skoro jednak ustalenie to jest możliwe wyłącznie w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a postępowanie takie może być wszczęte wyłącznie na wniosek poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy, należy przyjąć, że organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe stosownie do ogólnej zasady postępowania administracyjnego zawartej w art. 9 k.p.a., nakładającej na organ prowadzący postępowanie obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków - powinien poinformować poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o roszczeniu przysługującym mu na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Osoby te mają bowiem interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. wynikający z postanowień art. 47 ust. 4 tej ustawy i powinny być traktowane jako strony we wszystkich dotyczących tej nieruchomości postępowaniach, które mogłyby utrudnić realizację roszczenia o zwrot nieruchomości. Uwłaszczenie [...] Przedsiębiorstwa [...] S.A. bez wyjaśnienia kwestii zbędności części nieruchomości na dzień komunalizacji gruntów, zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa jest traktowane jako naruszenie praw osób trzecich. Jej zdaniem zarówno Prezydent W., jak również Wojewoda [...] nie wykonali ciążących na nich obowiązków, wynikających z norm prawnych zawartych w przepisach k.p.a., bowiem nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i stwierdził, że w skardze nie wskazano na żadne nowe okoliczności sprawy, które mogłyby wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna, a podniesione w niej zarzuty w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych ustawowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r., nr [...], którą organ odmówił zwrotu nieruchomości położonej w W. w rejonie ulicy [...] oznaczonej jako działka ewidencyjna [...]. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie i po rozważeniu podniesionych przez skarżącą zarzutów sąd uznał, że nie dają one podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji organu II i I instancji, gdyż rozstrzygnięcie to nie narusza przepisów prawa. Zdaniem sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że spełnione zostały negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, o których mowa w przepisie art. 229 u.g.n.. Nie budzi sporu, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na mocy decyzji Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] grudnia 1975 r., nr [...]. Następnie na mocy decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1992 r., nr [...] opisany wyżej grunt został przekazany w użytkowanie wieczyste z dniem 5 grudnia 1990 r. [...] Przedsiębiorstwu [...] S.A. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy odpisu zupełnego księgi wieczystej z dnia [...] marca 2011 r., wynika, że wniosek o ujawnienie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego decyzja uwłaszczeniową został złożony w dniu [...] sierpnia 1993 r., do księgi wieczystej nr [...], rozpoznany i wpisany w dniu 1 grudnia 1993 r. W myśl przepisu art. 229 u.g.n. roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n. (to jest roszczenie o zwrot nieruchomości) nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy - to jest przed 1 stycznia 1998 roku - nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W sprawie niniejszej w ocenie sądu zostały łącznie spełnione wszystkie elementy zapisane w ww. przepisie, w tym ten, który stanowi o dacie dokonania wpisu prawa do księgi wieczystej. W związku z czym, tak ustalony stan prawny nieruchomości stanowi przeszkodę do zwrotu nieruchomości. Wspomnieć jedynie należy, że wyrażone wyżej stanowisko pozostaje w zgodzie z literalnym brzmieniem tego przepisu i jego gramatyczną wykładnią, ale również utrwalonym w tej mierze orzecznictwem i poglądami doktryny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r. w sprawie I OSK 648/08). Powyższe ustalenia przesądzają o tym, że decyzje organu I i II instancji należy uznać za prawidłową. Podkreślić również należy, że zaistnienie przesłanek z art. 229 u. g. n. zwalnia organ od badania, czy w danej sprawie zaistniały, określone w art. 137 ust. 1 u. g. n. przestanki zbędności nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1414/10). Podzielając zawarte poglądy zawarte w zaskarżonych decyzjach, w związku z zarzutami skargi sąd wskazuje, że choć skarżący mają jak najbardziej uzasadnione powody aby czuć się pokrzywdzonymi, to jednak w świetle obowiązujących przepisów, których obowiązek stosowania ma organ, ich wniosek o zwrot nieruchomości nie może być rozstrzygnięty pozytywnie.

Reasumując wobec powyższego należy wskazać, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz decyzja Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r., - z uwagi na postanowienia art. 229 u.g.n.- są zgodne z prawem i tym samym brak jest powodów i przesłanek prawnych do ich usunięcia z obrotu prawnego.

Wobec powyższego sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).