Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 615/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. K. (zwaną dalej: Skarżącą) decyzją z [...] lutego 2009 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Ł.Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie omowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej.

Powyższe decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym:

A. K. [...] czerwca 2008r. złożyła do Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013".

Dyrektor Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wydał w dniu [...] sierpnia 2008r. decyzję nr [...], w której odmówił przyznania A. K. pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" uzasadniając to niespełnieniem przez Skarżącą warunku określonego w § 26a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, póz. 1443, z p. zm. - zwanego dalej rozporządzeniem).

Organ podał, że z akt sprawy wynika, iż A. K. w dniu [...] marca 2003r. stała się współwłaścicielką w części [...] gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. (akt not. Rep. A nr [...] z [...] maja 2008r. - Postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] listopada 2007r.). Udział ten Skarżąca nabyła z chwilą otwarcia spadku w związku ze śmiercią T. B. – ojca Skarżącej. Na podstawie przekazanych przez wnioskodawczynię dokumentów stwierdzono więc, iż A.K. rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej wcześniej niż 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku.

Skarżąca wniosła odwołanie od przedmiotowej decyzji, w którym zarzuciła, że po śmierci ojca T. B. stała się z rodzeństwem współwłaścicielką w [...] części nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni [...] ha, co oznacza, że jej własność w tejże nieruchomości wynosi [...] ha. Wskazała, że jej część spadku nie tworzy gospodarstwa rolnego, gdyż powierzchnia użytków rolnych nie daje 1 ha. Ponadto bez przeprowadzenia sprawy spadkowej nie mogła prowadzić działalności rolniczej, na przypadającej jej części spadku. Powołała się na załączone do aktu notarialnego zaświadczenie z Sądu Rejonowego w K. V Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] marca 2008 roku nr [...] w którym stwierdza się, że nie figuruje wraz z rodzeństwem w bieżącej kartotece jako współwłaściciel nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Wskazała, że nie występowała o przyznanie płatności bezpośrednich na ww. nieruchomość, nie korzystała z pomocy finansowej w ramach SAPARD lub objęte Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004- 2006 lub innych. W ocenie skarżącej brak jest podstaw, aby można było uznać jej przynależność, jako współwłaściciel w [...] części gospodarstwa o powierzchni [...] ha po jej zmarłym ojcu, za posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha, skoro jej udział w spadku daje tylko [...] ha i nawet w rozumieniu przepisów o podatku rolnym nie tworzy gospodarstwa rolnego. Na tej podstawie wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku i uchylenie ww. decyzji, która odmawia jej przyznania pomocy. Skarżąca podkreśliła, że działalność rolniczą rozpoczęła w dniu [...] maja 2008r., po otrzymaniu darowizny od siostry i mamy, wtedy to po raz pierwszy stała się właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych wyższej niż 1 ha, stanowiącej gospodarstwo rolne. Ponadto do odwołania od ww. decyzji dołączyła decyzję nr [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2008 wystawionej przez Wójta Gminy S. na jej siostrę I. R. jako użytkującą grunty rolne. Dołączyła również potwierdzenie przyjęcia wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 wydane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biuro Powiatowe w K. potwierdzające, iż na opisaną nieruchomość nie składała wniosku o dopłaty bezpośrednie.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] lutego 2009 r. Prezes ARiMR utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Prezes podkreślił, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie § 26 a ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym w 2008 r., w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą się ubiegać również inne niż określone w ust. 1 osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania, z tym że do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyznawania pomocy osobom fizycznym, o których mowa w § 7 ust. 1 rozporządzenia. Jednocześnie zgodnie z treścią § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha.

W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie dla wskazania daty rozpoczęcia działalności rolniczej podstawowe znaczenie ma zastosowanie przepis art. 925 k.c., zgodnie z którym spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Chwilą otwarcia spadku, zgodnie z artykułem 924 k.c., jest chwila śmierci spadkodawcy. Oznacza to, że z chwilą śmierci spadkodawcy (otwarcia spadku) spadkobierca wchodzi z mocy prawa w ogół praw i obowiązków należących do spadku. W związku z tym organ uznał, że rozpoczęcie przez stronę prowadzenia działalności rolniczej, w rozumieniu § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, miało miejsce w dniu [...] marca 2003 r. wraz z nabyciem udziału w spadku po śmierci spadkodawcy. Organ wskazał przy tym, że strona była współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni przekraczającej 1 ha. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 206 k.c. współwłaściciel włada całą rzeczą w takim zakresie, w jakim daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Odnosząc się do zarzutów Skarżącej organ stwierdził, iż A. K. stała się współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Jej prawa odnoszą się do całej nieruchomości, a nie do [...] jej części. Dlatego należy uznać, iż weszła w posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych, co najmniej 1 ha w dniu [...] marca 2003 r., a tym samym zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia, rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej. Fakt niewystępowania przez stronę o dopłaty bezpośrednie nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. W związku z powyższym organ stwierdził, iż data wskazana w odwołaniu ([...] maja 2008 r.) nie znajduje potwierdzenia w świetle wskazanych przepisów. Mając na uwadze powyższe organ uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" określone w § 26a ust. 2 rozporządzenia, w związku z czym nie można przyznać Skarżącej pomocy.

Powyższą decyzję A. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Regionalnego Oddziału ARiMR w Ł. i zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, i 77 § 1 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 206 k.c. i art. 140 k.c. oraz § 7 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 .

W uzasadnieniu skargi Skarżąca ponownie podniosła, że organ błędnie przyjął, iż stała się współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha w dniu [...] marca 2003r. wraz z nabyciem udziału wynoszącego [...] części spadku po śmierci spadkodawcy. Organ nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, kto był posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie dokonał oceny przedłożonych przez nią dowodów. Zarzuciła, że organ nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy prawem własności, a posiadaniem i błędnie utożsamił nabycie własności części nieruchomości z wejściem w posiadanie całej nieruchomości rolnej. Podkreśliła, że weszła w posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych wyższej niż 1 ha dopiero po dokonaniu na jej rzecz darowizny przez siostrę i mamę.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z 23 września 2009r. sygn. akt V SA/Wa 511/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę A. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r., w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej, uchylając zaskarżoną decyzję.

Wyjaśniając powody uwzględnienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" przyznawana jest co do zasady osobie fizycznej, która do dnia złożenia wniosku nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55 k.c. oraz spełnia pozostałe wymogi. Przepis § 7 ust. 1 rozporządzenia z 17 października 2007 r. dopuszcza przyznanie pomocy osobie fizycznej, która przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym nabytym między innymi w drodze spadku. Jednocześnie ust. 2 tego przepisu stanowi, że osobie fizycznej, o której mowa w ust. 1 pomoc przyznaje się, jeżeli od dnia rozpoczęcia działalności rolniczej do dnia złożenia wniosku o udzielenie pomocy nie upłynęło więcej niż 12 miesięcy, a do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy - więcej niż 18 miesięcy.

Wyjątek od powyższej zasady został przewidziany w § 26 a ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym w 2008 r., w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą ubiegać się osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo zgodnie z warunkami określonymi w § 7 ust. 1, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

Sąd I instancji podkreślił, że za dzień rozpoczęcia działalności rolniczej uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha. Skarżąca twierdzi, że rozpoczęła działalność rolniczą w dniu [...] maja 2008 r. (po dokonaniu na jej rzecz darowizny udziałów w spadku przez matkę i siostrę) natomiast według organu nastąpiło to w dniu [...] marca 2003 r., z chwilą otwarcia spadku po zmarłym ojcu.

Posiadanie jest stanem faktycznym, na który składają się dwa elementy, to jest faktyczna władza (corpus possessionis) i wola wykonywania tego władztwa dla siebie (animus rem sibi hebendi). Przepis art. 336 k.c. stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Takie określenie posiadacza uwypukla przede wszystkim element władztwa faktycznego. Nie można mówić o posiadaniu bez podstawowego jego elementu określonego jako "corpus", to jest bez faktycznego władania rzeczą, a sama wola władania rzeczą jako właściciel (animus) do istnienia posiadania nie jest wystarczająca. Może powstać sytuacja, w której mamy do czynienia z posiadaniem bez prawa własności, a także może się zdarzyć, że właściciel nie będzie wykonywał jednego ze swoich najistotniejszych uprawnień, jakim jest uprawnienie do posiadania własnej rzeczy.

Sąd I instancji uznał za wadliwe stanowisko organów, które przyjęły, że od chwili nabycia w drodze dziedziczenia udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego, Skarżąca faktycznie posiadała to gospodarstwo.

Zdaniem Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy Skarżąca władała gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku, a w szczególności czy miała wyodrębniony fizycznie obszar gruntu (o powierzchni przekraczającej 1 ha) i prowadziła na nim działalność rolniczą, o jakiej mowa w § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a rozporządzenia z 17 października 2007 r. Samo bowiem dziedziczenie udziału w gospodarstwie rolnym potwierdzone prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku nie oznacza ani posiadania tego udziału w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ani prowadzenia działalności rolniczej, o jakiej mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu.

Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skierował na powyższe rozstrzygnięcie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając orzeczeniu naruszenie:

– § 7 ust. 3 pkt 1 oraz w zw. z § 26 a ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż do zaistnienia negatywnych przesłanek uniemożliwiających przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w postaci rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w okresie przekraczającym 14 miesięcy przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowej pomocy finansowej konieczne jest faktyczne władztwo nad gospodarstwem rolnym, w szczególności polegające na posiadaniu przez ubiegającą się o pomoc finansową wyodrębnionego fizycznie obszaru gruntu (o powierzchni przekraczającej 1 ha) i prowadzenie na nim działalności rolniczej.

– art. 21 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. nr 64, poz. 427 z p. zm., dalej powoływanej jako ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), poprzez brak jego zastosowania, a w konsekwencji nakazanie organowi administracji przeprowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia faktu władania gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku, a w szczególności posiadania przez ubiegającą się o pomoc finansową wyodrębnionego fizycznie obszaru gruntu (o powierzchni przekraczającej 1 ha) i prowadzenia na nim działalności rolniczej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. K. wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 2 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 176/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wsparcie na podejmowanie działalności przez młodych rolników na gruncie przepisów prawa wspólnotowego zostało uregulowane w Rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L. 2005.277.1) oraz w Rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. U. UE. L. 2006.368.15). Zgodnie z art. 22 ust.1a Rozporządzenia Rady Nr 1698/2005 wsparcia na podejmowanie działalności przez młodych rolników udziela się osobom, które mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem. W myśl natomiast art. 13 ust. 1 Rozporządzenia Komisji Nr 1974/2006 warunki otrzymania wsparcia dla podjęcia działalności przez młodych rolników, o których mowa w art. 22 ust.1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 muszą być spełnione w chwili złożenia wniosku o wsparcie. Odstępstwo od tej zasady, określone w dalszej części powołanego przepisu obejmujące jedynie spełnienie wymogów odnoszących się do umiejętności i kompetencji zawodowych, w tej sprawie nie ma zastosowania. Przepisy prawa wspólnotowego nie definiują pojęcia "podjęcia działalności" pozostawiając to państwom członkowskim, co wynika z pkt 5.3.1.1.2. załącznika nr 2 do omawianego Rozporządzenia Komisji.

W krajowym porządku prawnym wsparcie na podejmowanie działalności przez młodych rolników zostało określone jako działanie "Ułatwienie startu młodym rolnikom" – art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej na to działanie regulują przepisy rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. W § 2 ust. 2 tego rozporządzenia prawodawca uznał własność lub posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha za równoznaczne z prowadzeniem działalności rolniczej. Jeżeli zatem ubiegający się o pomoc finansową w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" przed dniem złożenia wniosku był właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha, to stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. prowadził działalność rolniczą w rozumieniu przepisów tego rozporządzenia.

NSA podkreślił, że warunkiem przyznania wsparcia jest podjęcie po raz pierwszy działalności w gospodarstwie rolnym. Warunek ten został określony w art. 22 ust. 1 a Rozporządzenia Rady Nr 1698/2005 i powtórzony w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. Zgodnie z przepisem prawa krajowego nie jest on spełniony co do zasady wówczas, gdy ubiegający się o wsparcie był właścicielem lub posiadaczem użytków rolnych o powierzchni co najmniej 1 ha przed złożeniem wniosku o pomoc.

Odstępstwa od zasady nieprowadzenia działalności rolniczej do dnia złożenia wniosku zostały określone m.in. w § 7 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2 i § 26 a ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. Stosownie do pierwszego z powołanych przepisów dopuszcza się przyznanie pomocy osobie fizycznej, która przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy rozpoczęła prowadzenie działalności w gospodarstwie rolnym nabytym w drodze spadku, jeżeli od dnia rozpoczęcia działalności rolniczej do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie upłynęło więcej niż 12 miesięcy, a do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy – więcej niż 18 miesięcy. Z kolei § 26 a ust. 1 stanowi, że w 2008 r. w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą ubiegać się osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo zgodnie z warunkami określonymi w § 7 ust. 1, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, z tym że pomoc przyznaje się, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że prawodawca krajowy jako odstępstwo od zasady nieprowadzenia działalności rolniczej do dnia złożenia wniosku traktuje sytuację, gdy przed tą datą, ale nie dłużej niż przez okres 12 miesięcy (§ 7 ust. 2) lub 14 miesięcy (§ 26 a ust. 1) ubiegający się o pomoc prowadził działalność rolniczą w gospodarstwie nabytym w drodze spadku. Za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w takiej sytuacji uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha, o czym stanowi § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 17 października 2007 r.

Przepis ten, podobnie jak § 2 ust. 2 omawianego rozporządzenia, wprowadza domniemanie prowadzenia działalności rolniczej poprzez wskazanie, iż sam fakt wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości oznacza, iż nastąpiło rozpoczęcie prowadzenia działalności rolniczej. Inaczej rzecz ujmując, ustalenie, że ubiegający się o pomoc przez złożeniem wniosku był właścicielem nieruchomości rolnej o określonej powierzchni lub posiadał taką nieruchomość jest wystarczające do przyjęcia, że prowadził uprzednio działalność rolniczą bez konieczności ustalania faktycznego prowadzenia takiej działalności. Dlatego też, zadaniem NSA, rację ma autor skargi kasacyjnej twierdząc, że "rozporządzenie nie przewiduje ustalenia rzeczywistej daty, w której dana osoba podjęła czynności składające się na pojęcia prowadzenia działalności rolniczej - wprowadza natomiast zamknięty katalog sytuacji, które uznaje za równoznaczne z podjęciem działalności rolniczej".

Dalej NSA wyjaśnił, że omawiane rozporządzenie z dnia 17 października 2007 r. zostało wydane w oparciu o delegację ustawową zawartą w ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Przepis art. 21 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 3 in fine ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przyjęta w tym przepisie klauzula ciężaru dowodu nie odbiega od klauzuli ciężaru dowodu regulowanej przepisem art. 6 k.c. i stanowi, przewidziane w art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich, odstępstwo od stosowania przepisów k.p.a.

W aspekcie istotnym dla sprawy klauzula ta oznacza, że to na ubiegającym się o pomoc w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" spoczywa ciężar udowodnienia, że będąc właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha, przed dniem złożenia wniosku o pomoc nie prowadził działalności rolniczej w ogóle, lub nie prowadził przez okres dłuższy niż określony w przepisach § 7 ust. 2 czy też § 26 a ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. Jak już bowiem wskazano, prawodawca uznał sam fakt posiadania, czy też własności gospodarstwa rolnego, za równoznaczny z prowadzeniem działalności rolniczej. Obalenie tego domniemania, zgodnie z klauzulą ciężaru dowodu, spoczywa zatem na stronie ubiegającej się o pomoc.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził tym samym, że w wyroku objętym skargą kasacyjną Sąd I instancji z pominięciem regulacji zawartej w art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich uznał, że to organ jest zobligowany do ustalenia, czy "wnioskodawca władał gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku, a w szczególności czy miał wyodrębniony fizycznie obszar gruntu (o powierzchni przekraczającej 1 ha) i prowadził na nim działalność rolniczą". Zdaniem NSA stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku narusza przepis art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za usprawiedliwiony należało uznać także zarzut naruszenia § 7 ust. 3 pkt 1 oraz § 26 a ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. poprzez błędną wykładnię tych przepisów w zakresie, w jakim Sąd I instancji w ich treści upatruje element faktycznego prowadzenia działalności rolniczej. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd zaprezentowany przez Prezesa ARiMR w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż przepisy rozporządzenia zawierają "swego rodzaju system domniemań, zapobiegający ryzyku przyznania pomocy osobie, co do której istnieć może (z racji posiadania określonych uprawnień do gospodarowania) supozycja faktycznego prowadzenia działalności rolniczej".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z p. zm., dalej p.p.s.a. ), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżony akt i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego. Sąd nie przejmuje bowiem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego.

Jednocześnie, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie nie doszło do wskazanych naruszeń – skargę oddala.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż postępowanie w sprawie było już przedmiotem kontroli tutejszego Sądu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 23 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie oznaczonej sygnaturą akt V SA/Wa 511/09 uwzględnił skargę Skarżącej.

Wyrok ten został następnie uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie o sygnaturze akt II GSK 176/10, sprawa zaś została przekazana Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Uchylając przedmiotowy wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zawarł w uzasadnieniu powyższego wyroku wskazania dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który miał ponownie prowadzić postępowanie w sprawie.

Stosownie do przepisu art. 190 ustawy p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Sąd wyjaśnia, że sformułowanie "w tej sprawie" oznacza tożsamość sprawy ocenianej przez sąd formułujący ocenę prawną oraz sprawy będącej przedmiotem ponownego postępowania sądowoadministracyjnego zarówno pod względem podstawy prawnej jak też stanu faktycznego.

Sąd w niniejszej sprawie pozostaje związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie o sygnaturze akt II GSK 176/10. W przedmiotowej sprawie – po wydaniu ww. wyroku nie nastąpiła zmiana prawa, ani zmiana stanu faktycznego, dlatego wytyczne zawarte w powyższym wyroku pozostają aktualne i obowiązujące.

Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Nie obejmuje natomiast ocen dotyczących stanu faktycznego (patrz: J.P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi..., ; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 342/05, niepubl.). Ponadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Tak więc wojewódzki sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, nie może stosować postanowień art. 134 § 1 i art. 135 bez uwzględnienia brzmienia przepisów art. 168 § 3, art. 183 § 1 oraz art. 190 p.p.s.a. Sąd nie może zatem wykraczać poza zakres kognicji i orzekania, wyznaczony zasadą związania granicami skargi kasacyjnej (patrz: wyrok NSA z dnia 20 września 2006 r., sygn. II OSK 1117/05, niepubl.).

Wyraźnie wynika z orzecznictwa, że pojęcie "wykładni prawa" użyte w art. 190 p.p.s.a. należy rozumieć wąsko jako ustalenie znaczenia przepisów prawa. Związanie sądu pierwszej instancji wykładnią dokonaną przez NSA nie obejmuje zatem kwestii będących jej przedmiotem, lecz wykraczających poza przesłanki pozytywnego lub negatywnego ustosunkowania się do podstaw kasacyjnych, poglądów prawnych wypowiedzianych na marginesie orzeczenia, a także ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy. Sąd pierwszej instancji jest związany dokonaną przez NSA wykładnią prawa odnośnie takiego, a nie innego rozumienia określonych przepisów prawa w zakresie sformułowanych w skardze kasacyjnej jej podstaw, co nie odnosi się jednak do oceny prawidłowości ustaleń stanu faktycznego (patrz: wyrok NSA z dnia 4 września 2007 r., sygn. I FSK 1130/06, LEX nr 384165).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy podkreślić, że z wyroku NSA wyraźnie wynika, iż żaden z zarzutów podniesionych przez Skarżąca w skardze skierowanej na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lutego 2009 r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie omowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej, nie powinien zasługiwać na uwzględnienie, gdyż organy orzekające w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zastosowały obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa powszechnie obowiązującego i nie naruszyły przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Z tych względów orzeczono jak na wstępie na podstawie art. 151 p.p.s.a.