Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1232/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 136 i 137
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi D.D., G. D, J. D., K. D., R. D., S. D., W. D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzjami z [...] r., z [...] r. oraz z [...] r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem na rzecz Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T. nieruchomości rolne P. D. położone w T. o łącznej powierzchni [...] ha. Wywłaszczenia dokonano na podstawie art. 9 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Następcy prawni P. D., a mianowicie D. D. , J. D. , W. D. , K. D. , S. D. , R. D. i G. D. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpili do Prezydenta Miasta T. o zwrot wszystkich nieruchomości wywłaszczonych.

Postanowieniem z [...] r. nr [...] Wojewoda Śląski wyznaczył do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku Starostę [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. Decyzją z [...] r. nr [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości niezabudowanej, położonej w T. przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr 1 o pow. 1,2189 ha w obrębie ewidencyjnym T., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] na rzecz wnioskodawców. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw kwestie związane z wywłaszczeniem, a następnie działania następców prawnych zmierzające do ustalenia następstwa prawnego, a także przybliżył czynności procesowe zmierzające do odzyskania przedmiotowej nieruchomości przez wnioskodawców w drodze innego postępowania administracyjnego prowadzonego przed Ministrem Infrastruktury. Cały obszar objęty wnioskiem, w tym także jego część obejmująca nieruchomość wskazaną w sentencji tej decyzji, został wywłaszczony w trybie przepisów dekretu Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Regulacja ta nie przewidywała konieczności precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia ani w dokumentacji wymaganej dla uzyskania pozwolenia na nabycie (wywłaszczenie) nieruchomości ani w dokumentacji sporządzonej na potrzeby procesu wywłaszczeniowego jak i w samym orzeczeniu wywłaszczeniowym. Uściślenie celu wywłaszczenia nastąpiło zatem w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w sprawie. W dniu 4 października 1950 r. Prezydium Rządu Rzeczpospolitej Polskiej podjęło uchwałę w sprawie rozbudowy T. . Uchwała ta stała się podstawą do wykonania planu generalnego (perspektywicznego) miasta, który powstał w 1951 roku i został zatwierdzony przez ówczesne Prezydium Rządu 19 marca 1953 roku. Na podstawie tegoż planu opracowany został miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta T., zatwierdzony przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...] roku. Szczegółowe nazwy oraz daty tworzonych dokumentów planistycznych znalazły potwierdzenie w zapisach umieszczonych na oryginalne rysunku Planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta T. - Perspektywa 1980 rok, przechowywanym w dziale Historii Muzeum Miejskiego w T., udostępnionym organowi oraz stronom postępowania w trakcie oględzin dokumentów zgromadzonych w Muzeum 4 sierpnia 2017 r.

Zgodnie z treścią orzeczenia o wywłaszczeniu z [...] r. Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S., wywłaszczenie nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem nastąpiło na rzecz Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T. Podmiot ten uzyskał zezwolenie Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w W. z [...] roku znak: [...] na nabycie pod budowę osiedla mieszkalnego nieruchomości położonej w T. przy ulicy [...] o powierzchni około 26,43 ha. Wśród tych nieruchomości znajdowała się nieruchomość należąca do P. D. , oznaczona numerami działek 2 i 3. Zezwolenie to poprzedzone było zaświadczeniem lokalizacyjnym "wstępnym" wydanym przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S., Wydział Budownictwa nr [...] z [...] roku wyrażającym zgodę na lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego na osiedlu B i C w Nowych T. wraz z załącznikami w postaci map, na których zaznaczono zasięg gruntów objętych planowaną inwestycją.

Plan ogólny zagospodarowania przestrzennego zatwierdzony w 1955 roku przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. przeznaczył przedmiotowy grunt na cele rekreacyjno-sportowe. Z uwagi na brak oryginału treści oraz rysunku planu, swoje ustalenia organ oparł między innymi na opracowaniu sporządzonym przez generalnego projektanta miasta prof. dr K. W. pod tytułem "Nowe T.", wydanym staraniem Miejskiej Rady Narodowej w T., w 1960 roku. Zawiera ono liczne rysunki i dokumentację fotograficzną, w tym plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta oraz plany szczegółowe poszczególnych zespołów osiedlowych wraz z towarzyszącą infrastrukturą i zaprojektowaną zielenią. Wszystkie rysunki oraz fotografie opatrzone są stosownymi opisami. Wskazują one, w sposób jednoznaczny, na przeznaczenie omawianego obszaru pod budowę między innymi boiska z bieżnią skomunikowanego z istniejącymi ulicami [...] i [...] (wówczas [...] ) oraz szeregu boisk treningowych i kąpieliska z plażą. Wobec brak oryginału dokumentu planistycznego za dowód jego istnienia organ przyjął Uchwałę nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] roku wraz z Wyciągiem z Opisu technicznego Aktualizacji Planu Ogólnego Nowe T., której kopia pozyskana została z Archiwum Państwowego w K. . Organ oparł się również na planszy studialnej "Miasto Nowe T." 1:2000 wykonanej w 1961 roku, znajdującej się w zbiorach Działu Historii Miasta - Muzeum Miejskiego w T. Przedstawia ona zrealizowaną oraz przyszłą zabudowę miasta, między innymi obiekt stadionu sportowego wraz z pozostałymi obiektami sportowymi wraz z towarzyszącą infrastrukturą.

Dla udokumentowania realizacji celu wywłaszczenia Starosta [...] do akt sprawy włączył dokumentację projektową sporządzoną w 1975 roku przez Biuro Projektów Budownictwa Ogólnego – Miasto projekt Nowe T.. W skład tej dokumentacji wchodzi drobiazgowy opis terenu, na którym realizowana ma być nowa inwestycja w postaci budowy dojazdu, dojść pieszych oraz ukształtowania terenu, zagospodarowania zieleni oraz drenażu i regulacji stawów wraz z hydrologią oraz mapy geodezyjne, na którym umieszczone są obiekty istniejące (stadion, boisko sportowe, bieżnie, stawy wraz z tzw. "miasteczkiem komunikacyjnym") oraz obiekty projektowane (korty tenisowe, zieleń, drenaż). Zgodnie z wiedzą organu, mapy geodezyjne, na których umieszcza się obiekty projektowane do realizacji, zawierają w sobie obiekty istniejące, podlegające inwentaryzacji geodezyjnej. Data sporządzenia dokumentacji oraz jej zakres, w ocenie organu, jednoznacznie wykazują, że na terenie objętym postępowaniem już w roku 1975 zlokalizowane były obiekty rekreacyjno-sportowe. Dla porównania treści rysunku planu z istniejącym zagospodarowaniem terenu, organ pierwszej instancji jako dowody w sprawie dopuścił zdjęcia lotnicze z lat 1973, 1978 i 1981 fragmentów miasta T., obrazujące między innymi obszary objęte niniejszym postępowaniem, na których wyraźnie widoczne są ścieżki wybudowane w identycznym kształcie, jak na rysunku szczegółowego planu zawartym w przywołanym powyżej opracowaniu Nowe T.

Badając stan prawny nieruchomości wywłaszczonej organ stwierdził, iż prawo własności do niej przysługiwało od chwili nabycia w 1956 roku Skarbowi Państwa, a od 8 lutego 1991 roku, kiedy to na podstawie decyzji Wojewody [...], nr [...], własność przyznana została Gminie Miejskiej T.. Tym samym teren ten od dnia wywłaszczenia stanowi własność podmiotu publicznego. Przedmiotowa działka, wchodząca w skład terenów określonych jako tereny rekreacyjno-wypoczynkowe o łącznym obszarze 12,273 ha początkowo użytkowany był przez klub sportowy [...] T., a od 1994 roku pozostawał w użytkowaniu i zarządzie jednostki organizacyjnej Miasta - Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji, bez zmiany właściciela. W dacie rozstrzygnięcia przedmiotowa działka pozostaje do wyłącznej dyspozycji Miasta T.. Prezydent Miasta T. zarządzeniem z [...] r. odebrał administrowanie Miejskiemu Ośrodkowi Sportu i Rekreacji, przywracając działkę do zasobu nieruchomości gminnych.

Oględziny nieruchomości przeprowadzone 22 listopada 2013 r. wykazały, że objęty postępowaniem o zwrot, grunt położony od wjazdu na parking przy ul. [...] , w okolicy skrzyżowania z ulicą [...] , porośnięty trawą, wykorzystywany do nauki gry w golfa. Przez działkę przebiega kanalizacja deszczowa o średnicy 800 i 600. Teren w całości ogrodzony, funkcjonujący jako teren rekreacyjny. Zatem obecne zagospodarowanie nieruchomości wskazuje, że wykorzystano ją zgodnie z celem wywłaszczenia, jakim była rozbudowa miasta T.. W konkluzji decyzji uznano, że przedmiotowa działka wykorzystywana jest zgodnie z celem wywłaszczenia.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyli wnioskodawcy. Zakwestionowali oni realizację celu wywłaszczenia, a organ nie zbadał przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie odwołujących się cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całej nieruchomości i istnieje możliwość zwrotu przynajmniej jej części. Dodatkowo zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 w związku z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nadto zarzucono naruszenie postanowień art. 107 § 3 w związku z art. 11 i w związku z art. 8 powyższego Kodeksu poprzez sformułowanie uzasadnienia decyzji w sposób niepełny i zaniechaniem odniesienia się do podstawowych okoliczności sprawy i precyzyjnego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ. W rozbudowanym uzasadnieniu odwołania zamieszczono argumentację przemawiającą za jego zasadnością.

Wojewoda Śląski decyzją z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania uznał, że zarówno ustalenia Starosty [...] , jak i wywiedzione z nich skutki prawne są prawidłowe. W pierwszej kolejności organ ten odniósł się do postanowień art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozważył kwestie związane z możliwością jego zastosowania i uznał, że terminy wskazane w art. 137 tej ustawy nie mają w sprawie tej zastosowania. Następnie organ odwoławczy odniósł się do katalogu stron tego postępowania i uznał, że działania organu pierwszej instancji w tym zakresie są prawidłowe. W analogiczny sposób odniesiono się do zakresu przedmiotowego tego postępowania. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja wywłaszczeniowa wydana została w [...] r. (a zatem ponad 60 lat temu w całkowicie odmiennych od obecnie panujących warunkach ustrojowych). Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego organ ten stwierdził, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia winny być oceniane "proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania kontroli". Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Należy bowiem zaznaczyć, że inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle procesu stałego jej rozwoju i precyzowania norm przez Trybunał Konstytucyjny, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się z zasady z kwestiami natury historycznej.

Zdaniem organu odwoławczego przyjąć w sprawie należy (jak prawidłowo uczynił to organ I instancji), iż celem wywłaszczenia była budowa miasta T., które, jak wynika z treści uchwały z [...] r. Prezydium Rządu Rzeczypospolitej Polskiej, miało w okresie planu sześcioletniego osiągnąć poziom 30 tysięcy mieszkańców, a w dalszej perspektywie 100 tysięcy mieszkańców i przejąć "część funkcji centralnych w stosunku do Centralnego Zagłębia Węglowego dla odciążenia K.".

Miasto T. niewątpliwie powstało, zaś działka stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania znajduje się w jego granicach i stanowi - zgodnie z pierwotnymi założeniami tj. planem ogólnym tego miasta - tereny sportowo - rekreacyjne. Przeprowadzona ponownie analiza zgromadzonych przez organ pierwszej instancji materiałów źródłowych pozwoliła organowi odwoławczemu uznać, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, a jego obecne wykorzystanie odmienne od uwidocznionego na zdjęciach satelitarnych także jest zgodne z celem wywłaszczenia. W konkluzji swoich rozważań organ wyższego stopnia odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych nie podzielił argumentacji zawartej w odwołaniu i nie zgodził się z zarzutami w nim formułowanymi. W ocenie tego organu zarzuty o charakterze procesowym także nie mogły zyskać akceptacji.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyli adresaci decyzji reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. W skardze tej zarzucili Wojewodzie Śląskiemu naruszenie:

- art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (a także art. 77 § 1 art. 80 oraz art. 136 tej ustawy) poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie i dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, tj. w szczególności poprzez: - zaniechanie precyzyjnego ustalenia, jaki był cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, mimo iż jak sam organ przyznał, nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem określonym w orzeczeniu wywłaszczeniowym; - niedopuszczalne ustalenie rzekomego zrealizowania celu wywłaszczenia określonego w orzeczeniu wywłaszczeniowym na podstawie opracowania K. W. "Nowe T." oraz na podstawie planszy studialnej "Miasto Nowe T." oraz innych dokumentów pośrednich, w sytuacji, gdy do zagospodarowania spornej działki nie doszło; - bezpodstawne uznanie, że wystarczającym doprecyzowaniem celu wywłaszczenia jakim miała być realizacja narodowych planów gospodarczych jest ustalenie, że na nieruchomości zrealizowany został teren rekreacyjno-sportowy, który faktycznie stanowi obszar jedynie porośnięty trawą; - nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 wyżej wymienionego Kodeksu w celu ustalenia rzeczywistego celu wywłaszczenia, mimo iż organ I instancji w zasadzie nie przeprowadził w tym względzie w ogóle postępowania dowodowego (i kilkukrotnie rażąco naruszył zasady jego prowadzenia określone w powyższym akcie), jak również mimo wniosku skarżących i zarzutów odwołania. Podczas gdy obowiązkiem organu jest dokładne ustalenie, jaki był cel wywłaszczenia nieruchomości; brak odniesienia się do wydzierżawienia spornej nieruchomości jak również oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym. Dodatkowo w skardze tej zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Starosty [...] , podczas gdy wobec istotnych braków postępowania wyjaśniającego i nieustalenia rzeczywistego celu wywłaszczenia oraz ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego organ drugiej instancji winien był albo uchylić ww. decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Nadto zarzucono naruszenie art. 136 ust. 1, a także art. 137 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez; - bezzasadną odmowę zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną 1 podczas gdy odmowa zwrotu nieruchomości może nastąpić dopiero po ustaleniu przez organ, jaki był rzeczywisty cel wywłaszczenia oraz czy cel ten został na nieruchomości zrealizowany; - całkowicie bezpodstawną odmowę zwrotu nieruchomości należącej do skarżących podczas gdy, organ pierwszej jak i drugiej instancji w żadnym zakresie nie zbadał wskazanych w art. 136 ust 3 wyżej wymienionej ustawy przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; - ich niezastosowanie, podczas gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na spornej działce, pomimo upływu terminów określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 przywoływanej ustawy, wobec tego nieruchomość powinna zostać zwrócona skarżącym; - nieuwzględnienie faktu, iż przedmiotowa nieruchomość przez cały okres wywłaszczenia nie była wykorzystywana na żadne cele publiczne, a była oddana w dzierżawę osobie prywatnej. Decyzji tej zarzucono naruszenie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 15 i art. 107 § 3 tego aktu poprzez opacie zaskarżonej decyzji jedynie na ustaleniach poczynionych przez organ pierwszej instancji i zaniechanie przez organ wyższego stopnia przeprowadzenia postępowania uzupełniającego. Kolejnym zarzutem uczyniono naruszenie art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez pominięcie przez organ, iż skarżący nie zostali zawiadomieni o zamiarze wykorzystania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, podczas gdy celem wywłaszczenia nieruchomości była budowa miasta T., natomiast przedmiotowa nieruchomości oddana była osobie prywatnej w dzierżawę. Wskazanej decyzji zarzucono naruszenie art. 11 i art. 104 § 2 wyżej wymienionego Kodeksu, poprzez zaniechanie obowiązku całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Kolejnym zarzutem uczyniono naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 i art. 8 w związku z art. 107 § 3 a także w związku z art. 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie przez organ sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasadą proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Ostatnim zarzutem uczyniono naruszenie Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej zgodnie z brzmieniem sporządzonej do niniejszego dokumentem preambuły jest ona dodatkowym potwierdzeniem praw wynikających z Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zgodnie z jej art. 17 "Każdy ma prawo do władania, używania, rozporządzania i przekazania w drodze spadku mienia nabytego zgodnie z prawem". W rozbudowanym uzasadnieniu skargi przedstawiono motywy, które w ocenie skarżących uzasadniają uwzględnienie wniesionej skargi. W motywach tych odwołano się do licznych orzeczeń sądów administracyjnych.

Odpowiadając na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 wyżej wymienionej ustawy tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami, wnioskami i powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.) "nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości". Jednocześnie w świetle ust. 3 tego przepisu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 wskazanej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Prosta analiza powyższych przepisów wskazuje, iż możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji gdy zostanie wykazane, iż nie została ona wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Dla ustalenia takiego stanu, konieczne jest dokonanie dwojakiego rodzaju ustaleń, po pierwsze - jaki był cel wywłaszczenia, a po drugie jakie jest faktyczne wykorzystanie nieruchomości.

W ocenie składu orzekającego wypowiadającego się w niniejszej sprawie, organy administracji w sposób prawidłowy i wyczerpujący ustaliły cel wywłaszczenia. Oparły się przy tym o szereg dokumentów zarówno programowych, odnoszących się do kierunków rozwoju miasta T. w okresie wywłaszczenia, jak i dokumentów bardziej szczegółowych, dookreślających zamierzenie inwestycyjne. Były to: - uchwała Prezydium Rządu Rzeczpospolitej Polskiej z [...] r. w sprawie rozbudowy T.; - plan generalny (perspektywiczny) rozwoju T. z [...] r zatwierdzony przez Prezydium Rządu [...] r.; - miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta T., zatwierdzony przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...] roku,; - rysunek Planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta T. - Perspektywa [...] rok oraz - orzeczenie o wywłaszczeniu z [...] r. Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S.

Dokumenty powyższe wskazują jednoznacznie, w ocenie Sądu, iż nieruchomość, której zwrotu domagają się skarżący została przeznaczona na cele rekreacyjno-sportowe. Dostrzec należy, że dla ustalenia celu wywłaszczenia, organ I instancji pomocniczo wykorzystał opracowanie sporządzone przez generalnego projektanta miasta prof. dr K. W. pod tytułem Nowe T., wydanym staraniem Miejskiej Rady Narodowej w T. w [...] roku. Zawiera ono liczne rysunki i dokumentację fotograficzną, w tym plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta oraz plany szczegółowe poszczególnych zespołów osiedlowych wraz z towarzyszącą infrastrukturą i zaprojektowaną zielenią. Wszystkie rysunki oraz fotografie opatrzone są stosownymi opisami. Wskazują one, w sposób jednoznaczny, na przeznaczenie omawianego obszaru pod budowę między innymi boiska z bieżnią, skomunikowanego z istniejącymi ulicami [...] i [...] (wówczas [...] ) oraz szeregu boisk treningowych i kąpieliska z plażą. Brak oryginału planu uzasadnił sięgnięcie do uchwały nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] roku wraz z Wyciągiem z Opisu technicznego Aktualizacji Planu Ogólnego Nowe T. oraz planszy studialnej "Miasto Nowe T." 1:2000 wykonanej w 1961 r. Starosta [...] do akt sprawy włączył wreszcie dokumentację projektową sporządzoną w 1975 roku przez Biuro Projektów Budownictwa Ogólnego – Miasto projekt Nowe T. W skład tej dokumentacji wchodzi drobiazgowy opis terenu, na którym realizowana ma być nowa inwestycja w postaci budowy dojazdu, dojść pieszych oraz ukształtowania terenu, zagospodarowania zieleni oraz drenażu i regulacji stawów wraz z hydrologią oraz mapy geodezyjne, na którym umieszczone są obiekty istniejące (stadion, boisko sportowe, bieżnie, stawy wraz z tzw. "miasteczkiem komunikacyjnym") oraz obiekty projektowane (korty tenisowe, zieleń, drenaż). W ocenie organu pierwszej instancji data sporządzenia dokumentacji oraz jej zakres wykazują, że na terenie objętym postępowaniem już w 1975 r. zlokalizowane były obiekty sportowo-rekreacyjne. Na mapach geodezyjnych z 1979 r. wskazany sposób zagospodarowania przedmiotowej działki został potwierdzony. Wskazane wykorzystanie przedmiotowej nieruchomości znalazło potwierdzenie w dokumentacji satelitarnej z 1973, 1978 r. i z 1981 r. Na zdjęciach tych ścieżki są widoczne w identycznym kształcie jak na rysunku szczegółowego planu.

W świetle powyższych ustaleń, nie są zasadne zarzuty skargi, iż nie ustalono w sposób wystarczający celu wywłaszczenia. Co ważne, skarżący nie kwestionują powyższych okoliczności, stwierdzają jednak, że są one niewystarczające. Tu Sąd zwraca uwagę, że dokonywana jest analiza zamierzeń, które miały miejsce ponad 60 lat temu, w zupełnie innej sytuacji gospodarczej, politycznej i prawnej. Zatem przenoszenie dzisiejszej wiedzy oraz modelu regulacji (czasem bardzo kazuistycznej) na rozstrzygnięcia zapadłe ponad pół wieku temu nie jest uzasadnione. Stąd za niezasadne należy uznać zarzuty określone w poszczególnych punktach skargi odnoszących się do tej problematyki.

Sąd nie dopatrzył się w sprawie naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem "ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw". Skarżącym nikt ich praw dochodzenia zwrotu nieruchomości nie ograniczył. Nie stanowi takiego ograniczenia to, że zgodnie z obowiązującym prawem ich żądanie było niezasadne.

Nie można się również zgodzić zarzutem naruszenia w sprawie art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Pełnomocnik skarżących przytacza jedynie część tego przepisu. Stanowi on bowiem, że "każdy ma prawo do władania, używania, rozporządzania i przekazania w drodze spadku mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za słusznym odszkodowaniem za jej utratę wypłaconym we właściwym terminie. Korzystanie z mienia może podlegać regulacji ustawowej w zakresie, w jakim jest to konieczne ze względu na interes ogólny". Jak widać, przepis powyższy dopuszcza możliwość odjęcia prawa własności (za słusznym odszkodowaniem). Niezależnie od tego rozstrzygana sprawa nie dotyczy kwestii dziedziczenia, czy też wywłaszczenia ale zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie Sądu dla rozstrzyganej sprawy bezprzedmiotowe są okoliczności dotyczące wydzierżawienia części przedmiotowej działki osobie prywatnej, skoro na tym terenie prowadzona była aktywność zgodna z celem wywłaszczenia, a za taką uznać należy utworzenie na tym terenie miejsca do grania w golfa, czyli do aktywności sportowej. Na marginesie można zauważyć, że aktualnie działka ta przeznaczona jest pod budowę nowego obiektu sportowego, a mianowicie stadionu lekkoatletycznego.

Podnoszone w skardze zarzuty o charakterze procesowym także nie mogą być uwzględnione, ponieważ działania organu pierwszej instancji pod wieloma względami nie były standardowe i przyczyniały się do zebrania niezbędnego materiału dowodowego. Postępowanie wyjaśniające uznać należy za prawidłowe, a wyprowadzone wnioski nie dają podstaw dla ich kwestionowania. Tym samym zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego uznać należy za bezzasadny.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.