Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2538/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 11 ust.2a, art. 24 ust.11, art. 23 ust.1 pkt 38
journal: Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia[...] lutego 2014 r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz S. D. kwotę 757 zł (słownie: siedemset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

W dniu 2 maja 2011 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. wpłynęło, złożone przez S. D. – dalej "Skarżący", zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010 (PIT-37), w którym Skarżący wykazał podatek należny po zaokrągleniu do pełnych złotych w wysokości 51.895 zł. Ponadto w dniu 9 sierpnia 2010 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. wpłynęły trzy deklaracje w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC-3) złożone przez Skarżącego w związku z umową sprzedaży udziałów w kapitale zakładowym spółki D. Sp. z o.o. z siedzibą w W.

Pismem z dnia 27 marca 2013 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. zawiadomił Skarżącego o zamiarze wszczęcia postępowania kontrolnego w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 rok, a także rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od czynności cywilnoprawnych za 2010 rok. Przedmiotowe postępowanie wszczęto postanowieniem organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2013 r.

W następstwie przeprowadzonego postępowania Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. wydał decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. określającą Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. w kwocie 52.675.649 zł w miejsce zadeklarowanego zobowiązania podatkowego w kwocie 51.895 zł. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010 (PIT-37) nie zadeklarował przychodu w postaci częściowo odpłatnych świadczeń, o których mowa w art. 11 ust. 2b ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) zwana dalej "u.p.d.o.f." z tytułu nabycia 470 udziałów w kapitale zakładowym D. Sp. z o.o., których wartość rynkowa jest większa niż wskazano w umowie sprzedaży tych udziałów. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. przyjął, że cena rynkowa zakupionych przez Skarżącego w dniu 26 lipca 2010 r. udziałów wyniosła 164.912.280,70 zł = (200.000.000 zł - 570 udziałów) x 470. Z racji zaś nabycia ich za cenę 470.000 zł organ pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący zgodnie z art. 11 ust. 1 i ust. 2b u.p.d.o.f. uzyskał przychód w postaci częściowo nieodpłatnego świadczenia w kwocie 164.442.280,70 zł (wartość rynkowa 470 udziałów 164.912.280,70 zł - kwota zapłacona za udziały 470.000 zł), którego nie zadeklarował w zeznaniu za 2010 r. jako przychodu z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. uznał ponadto, że wobec nieudokumentowania prawa do skorzystania z odliczenia od podatku w kwocie 2.224,08 zł wykazanej w części C załącznika PIT/O złożonego przez Skarżącego wraz z zeznaniem PIT-37 za 2010 r., Skarżącemu nie przysługiwało przedmiotowe odliczenie stanowiące ulgę na dwoje dzieci. W konsekwencji Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. określił Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. w kwocie 52.675.649 zł.

Pismem z dnia 21 marca 2014 r. Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, w którym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia i umorzenie postępowania w sprawie. Przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisów i zasad postępowania, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

- art. 121 O.p., art. 122 O.p., art. 180 O.p., art. 187 § 1 O.p. i art. 191 O.p., poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób mający na celu jedynie potwierdzenie założonej z góry przez organ pierwszej instancji bezprawnej tezy dowodowej, iż cena zapłacona przez Skarżącego, w związku z nabyciem spornych 470 udziałów spółki D. Sp. z o.o., była niższa od ich wartości rynkowej, w efekcie czego zawarta w decyzji ocena wadliwie zgromadzonego materiału dowodowego ma stricte arbitralny i dowolny charakter;

- art. 120 O.p., poprzez ustalenie pozaustawowych przesłanek/zasad opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych przysporzeń (przychodów) o charakterze definitywnym, uzyskiwanych przez podatników tego podatku w związku z nabyciem udziałów w spółkach kapitałowych dokonanym w okolicznościach wskazujących, iż zapłacona cena nabycia udziałów odbiegała od ich wartości rynkowej;

- art. 120 O.p., poprzez wielokrotne naruszenie wskazanych przepisów prawa;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 i ust. 2 u.p.d.o.f., art. 10 ust. 1 pkt 1, pkt 2 oraz pkt 9 u.p.d.o.f, art. 11 ust. 1, ust. 2a pkt 4 oraz ust. 2b u.p.d.o.f., poprzez:

- rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z przyjętym z góry oczywiście wadliwym stanowiskiem, iż sam fakt nabycia spornych udziałów po cenie odbiegającej, zdaniem Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B., od ceny rynkowej oznacza, iż Skarżący jako nabywca udziałów uzyskał, podlegający opodatkowaniu na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychód z innych źródeł w postaci częściowo odpłatnego świadczenia;

- bezprawne i dokonane wbrew fundamentalnym zasadowym przewidzianym w u.p.d.o.f. w zakresie klasyfikowania uzyskiwanych przez podatników przychodów do jednej z ustawowo określonych kategorii źródeł przychodów, wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8 u.p.d.o.f., uznanie, iż nabywając sporne 470 udziałów D. Skarżący uzyskał częściowo nieodpłatne świadczenie, o którym mowa w art. II ust. 1 u.p.d.o.f., podlegające zaliczeniu do kategorii tzw. innych źródeł przychodów o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.;

- uznanie, iż uzyskane przez Skarżącego, w związku z nabyciem udziałów w spółce kapitałowej, częściowo odpłatne świadczenie mieści się w katalogu świadczeń objętych normą art. 11 ust. 2a pkt 4 u.p.d.o.f. i powinno być kwalifikowane jako "udostępnienie prawa majątkowego", podczas gdy tego rodzaju twierdzenie pozostaje w jaskrawej sprzeczności z literalnym brzmieniem przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ugruntowanymi poglądami przedstawicieli doktryny prawa podatkowego oraz zostało jednoznacznie zakwestionowane mocą ugruntowanej linii orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie interpretacji użytego w art. 11 u.p.d.o.f. pojęcia "otrzymanych nieodpłatnych (lub częściowo odpłatnych) świadczeń."

Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu stwierdził, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. słusznie uznał, iż nabycie udziałów w spółce kapitałowej po cenie odbiegającej od ich wartości rynkowej oznacza uzyskanie przychodu z innych źródeł w postaci częściowo odpłatnego świadczenia. Prawidłowość powyższego stanowiska potwierdza także treść art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., zgodnie z którym dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie, nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia tych akcji. Zasadę tę stosuje się odpowiednio do dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Nabycie w ww. warunkach udziałów, wobec jednoznacznego brzmienia przywołanego przepisu stanowiącego jedynie o akcjach nabytych w określony sposób, nie zostało zatem wolą ustawodawcy wyłączone z opodatkowania.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że w ramach postępowania prowadzonego przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. nie doszło do ustalenia istotnych elementów stanu faktycznego w stopniu umożliwiającym rozstrzygnięcie spornej kwestii na etapie postępowania odwoławczego. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego mogącego przyczynić się do ustalenia ceny rynkowej nabytych w dniu 26 lipca 2010 r. przez Skarżącego udziałów w kapitale zakładowym spółki D. Sp. z o.o., w związku z czym naruszył art. 122 O.p. w związku z art. 187 O.p. i art. 191 O.p. Nie został bowiem zgromadzony materiał dowodowy, który pozwoliłby na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia.

Powołując się na treść art. 11 ust. 2b u.p.d.o.f. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał, że w zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. stwierdził, iż cena rynkowa nabytych przez Skarżącego w dniu 26 lipca 2010 r. udziałów w kapitale zakładowym D. Sp. z o.o. na dzień zakupu wynosiła łącznie 164.912.280,70 zł. Organ pierwszej instancji uznał bowiem, że wartość Spółki ustalona na dzień 31 października 2010 r. i przyjęta do wyceny aportu wniesionego w 2011 r. stanowi wartość rynkową, o której mowa w art. 11 ust. 2a pkt 4 u.p.d.o.f. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie można zweryfikować prawidłowości ustaleń Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B., bowiem w aktach sprawy, oprócz przedłożonej przy piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 10 maja 2013 r. i piśmie Pełnomocnika Strony z dnia 20 czerwca 2013 r., kopii "Raportu z wyceny przedsiębiorstwa spółki D. Sp. z o.o. oraz znaku towarowego D." sporządzonego przez P. w dniu 18 stycznia 2011 r., brak jest innych dokumentów dotyczących oszacowania wartości przedsiębiorstwa D. Sp. z o.o., w szczególności wycen dokonanych przez samą Spółkę, o których mowa w przekazanych przy piśmie Sądu Rejonowego dla m. W., Sąd Gospodarczy Krajowy Rejestr Sądowy z dnia 25 października 2013 r. "Opiniach z badania Sprawozdania Zarządu D. S.A. w sprawie wniesienia aportu" z dnia 10 czerwca 2011 r. oraz z dnia 8 lipca 2011 r. Zgromadzone w sprawie dowody, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w W., nie uprawniały organu pierwszej instancji w szczególności do przyjęcia, że wartość przedsiębiorstwa w kwocie 200.000.000 zł uznana dla potrzeb wniesienia aportu została ustalona na dzień 31 października 2010 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że na ww. dzień została dokonana jedynie wycena przez P., zgodnie z którą wartość przedsiębiorstwa określono w przedziale od 290.000.000 zł do 329.800.000 zł, zaś wartość znaku towarowego w przedziale od 44.000.000 zł do 52.100.000 zł (łącznie 334.000.000 zł - 335.100.000 zł). Organ pierwszej instancji nie wyjaśnił podstaw przyjęcia, iż dodatkowa wycena przedsiębiorstwa została dokonana przez Spółkę także na dzień 31 października 2010 r. W przywołanej opinii z dnia 10 czerwca 2011 r. biegły rewident stwierdził jedynie, że przedstawiono mu Sprawozdanie Zarządu D. S.A. z dnia 27 maja 2011 r., zgodnie z którym przewidywano podwyższenie kapitału zakładowego ww. Spółki poprzez emisję 55.000.000 nowych akcji. Sprawozdanie Zarządu było zmieniane poprzez aneksy z dnia 1 czerwca 2011 r., z dnia 6 czerwca 2011 r. oraz z dnia 10 czerwca 2011 r. w związku z uaktualnianiem "stanu składników majątkowych, w szczególności nieruchomości, które mają wchodzić w skład aportu przedsiębiorstwa, a także - końcowo - zmiany wartości przedsiębiorstwa dla celów wniesienia aportu.'' Z przedmiotowej opinii wynika ponadto, że w Sprawozdaniu, którego również brak w aktach sprawy, wartość aportu przedsiębiorstwa została określona na 290.000.000 zł w oparciu o jego wycenę dokonaną przez P. "(...) ponadto, wycena dokonana przez D. Sp. z o. o. metodą majątkową wykazała wartość co najmniej 220.000.000, (...) złotych. Z związku, z powyższym, Zarząd w pierwotnej wersji Sprawozdania dla celów podwyższenia kapitału zakładowego przyjął wartość przedsiębiorstwa jako 220.000.000 (...) złotych. Ostatecznie, w wyniku zmian wprowadzonych do Sprawozdania Zarząd określił wartość aportu na kwotę 249.000.000 (...) złotych". W opinii z dnia 8 lipca 2011 r. biegły rewident wskazał z kolei, iż w dniu 21 czerwca 2011 r. dokonano kolejnej zmiany w Sprawozdaniu Zarządu D. S.A. między innymi w związku z przyjęciem niższej wartości przedsiębiorstwa D. Sp. z o.o. dla celów wniesienia aportu. Odnosząc się zaś do wyceny dokonanej przez samą Spółkę biegły stwierdził jedynie, iż według zastosowanej metody majątkowej wartość przedsiębiorstwa wraz ze znakiem towarowym wyniosła 200.000.000 zł. Brak w aktach sprawy wycen własnych Spółki sprawia, że organ odwoławczy nie ma możliwości zapoznać się ze szczegółami przedmiotowych szacunków, ustalić dat na które zostały dokonane, a w szczególności stwierdzić, mając na uwadze, że wartość przedsiębiorstwa była zmieniana, czy są właściwe do ustalenia ceny rynkowej udziałów w kapitale zakładowym Spółki w dniu 26 lipca 2010 r.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem aportu w 2011 r., na który powołano się w zaskarżonym rozstrzygnięciu, a także przedmiotem wyceny dokonanej na dzień 31 października 2010 r. przez P. było przedsiębiorstwo prowadzone przez spółkę pod firmą D. Sp. z o.o., nie zaś udziały w jej kapitale zakładowym, których dotyczyła umowa sprzedaży z dnia 26 lipca 2010 r. Organ odwoławczy przytaczając definicję przedsiębiorstwa z art. 551 kc, a także pojęcie udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością podkreślił, że oba pojęcia nie są tożsame, a wartość przedsiębiorstwa prowadzonego przez spółkę nie musi automatycznie odpowiadać wartości 100% udziałów w jej kapitale zakładowym.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w W. wątpliwości budzi również sformułowana przez organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. teza w zakresie braku istotnych zdarzeń, które mogłyby spowodować zmianę wartości majątku D. Sp. z o.o. pomiędzy dniem nabycia udziałów, tj. 26 lipca 2010 r., a dniem wyceny przedsiębiorstwa spółki, tj. 31 października 2010 r., przy czym z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że na ww. dzień została dokonana jedynie wycena przez P., według której wartość przedsiębiorstwa wraz ze znakiem towarowym zawierała się w przedziale od 334.000.000 zł do 381.900.000 zł. Z przekazanych przy pismach Skarżącego z dnia 8 lipca 2013 r., z dnia 5 września 2013 r. oraz z dnia 24 września 2013 r. kopii wezwań do zapłaty, umów ugody, pism banku, oświadczeń o poddaniu się egzekucji, poręczeń spłaty kredytu, deklaracji wekslowych (w części niepotwierdzonych za zgodność z oryginałem) wynika bowiem, że pismami z dnia 12 lipca 2010 r., a zatem opatrzonymi datą sprzed nabycia spornych udziałów, Bank Gospodarstwa Krajowego wystosował do D. Sp. z o.o. wezwania do zapłaty. Jako powód wypowiedzenia umów Bank Gospodarstwa Krajowego wskazał przy tym utratę przez kredytobiorcę zdolności kredytowej, występujące zaległości w spłacie kredytu, brak źródeł spłaty kredytu oraz złą sytuację ekonomiczno-finansową Spółki. Również zbywcy udziałów w kapitale zakładowym D. Sp. z o.o. Pan M. K., Pan J. M. i Pan J. D. przesłuchiwani w dniu 5 listopada 2013 r. w charakterze świadków zeznali, że posiadali wiedzę o zadłużeniu spółki i jej złej sytuacji finansowej.

W ocenie organu odwoławczego przedstawione nieprawidłowości i niejasności w ustaleniach stanu faktycznego niniejszej sprawy, a także niepełny materiał dowodowy jednoznacznie wskazują, iż rozstrzygnięcie kluczowej kwestii, jaką stanowi wartość rynkowa nabytych przez Skarżącego w dniu 26 lipca 2010 r. udziałów w kapitale zakładowym D. Sp. z o.o., wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, co wyczerpuje przesłankę zastosowania trybu wynikającego z art. 233 § 2 O.p. W konsekwencji zaistniała konieczność uchylenia w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2014 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał na konieczność przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w części dotyczącej ustalenia, zgodnie z dyspozycja art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f., wartości rynkowej nabytych w dniu 26 lipca 2010 r. przez Stronę udziałów.

Pismem z dnia 16 lipca 2014 r. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie:

1. przepisów o postępowaniu, mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj.:

- art. 233 § 1 ust. 2 lit. a) O.p. w związku z art. 223 § 2 O.p., poprzez wydanie decyzji kasacyjnej w sytuacji, gdy istniały podstawy do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości i wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy;

- art. 121 O.p., art. 122 O.p., art. 180 O.p., art. 187 § 1 O.p. i art. 191 O.p., poprzez uznanie, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wystarcza do wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy;

- art. 210 § 1 pkt 6 O.p., poprzez wskazanie w uzasadnieniu decyzji nieistotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, które organ podatkowy pierwszej instancji powinien zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, jako narzut ewentualny podniesiony z ostrożności procesowej;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 i ust. 2 u.p.d.o.f., art. 10 ust. 1 pkt 1, pkt 2 oraz pkt 9 u.p.d.o.f., art. 11 ust. 1, ust. 2a pkt 4 oraz ust. 2b u.p.d.o.f., poprzesz ich błędną wykładnię skutkująca wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji akceptacją wadliwego stanowiska Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B., zgodnie z którym nabycie udziałów w spółce kapitałowej po cenie odbiegającej od ich wartości rynkowej oznacza uzyskanie przychodu z innych źródeł w postaci częściowo odpłatnego świadczenia, podczas gdy tego rodzaju twierdzenie narusza przewidzianą w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych zasadę klasyfikowania uzyskiwanych przez podatnika przychodów do jednej z ustawowo określonych kategorii źródeł przychodów wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1 -8 u.p.d.o.f.

Zdaniem Skarżącego, dokonana przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. i zaakceptowana przez organ odwoławczy klasyfikacja przychodu uzyskanego przez Skarżącego w związku z nabyciem udziałów w spółce kapitałowej jako częściowo odpłatnego świadczenia w rozumieniu art. 11 ust. 2a pkt 4 u.p.d.o.f., pozostaje w jaskrawej sprzeczności zarówno z literalnym brzmieniem przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak też ugruntowanymi poglądami przedstawicieli doktryny prawa podatkowego oraz poglądami prezentowanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych. Regulacje art. 11 u.p.d.o.f. każdorazowo należy bowiem interpretować w powiązaniu z przepisami art. 10 u.p.d.o.f. oraz art. 12 - 20 u.p.d.o.f., co powala na ustalenie czy dana kwota lub świadczenie przynależy do któregokolwiek ze źródeł przychodów podatkowych. Jeżeli przyporządkowanie danego świadczenia do jakiegokolwiek źródła przychodu, w tym do "innych źródeł przychodu" nie będzie możliwe, to tego rodzaju przysporzenie nie będzie mogło być uznane za przychód podatkowy, choćby nawet odpowiadało ogólnej definicji przychodu zawartej w art. 11 u.p.d.o.f. Jeśli nie można powiązać przysporzenia z żadnym ze źródeł przychodu, to należy przyjąć że nie zachodzi obowiązek podatkowy. Tego rodzaju sytuacja, zdaniem Skarżącego zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący wskazał ponadto, iż zgodnie z art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową udziałów objętych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) nie powstaje w momencie nabycia udziałów. Przywołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2013 r. sygn. akt II FSK 111/12 stwierdził również, że objęcie udziałów w zamian za wkład pieniężny, za cenę niższą od rynkowej bądź nieodpłatnie, nie stanowi przychodu z innego źródła i podlega opodatkowaniu w momencie odpłatnego zbycia udziałów, kiedy ujawnia się rzeczywisty przychodów. Wyliczenie nieodpłatnych świadczeń zawarte w art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f. ma wyczerpujący charakter, a co za tym idzie źródłem "innych nieodpłatnych świadczeń" mogą być wyłącznie bezpłatne usługi bądź bezpłatnie udostępnienie określonych przez ustawodawcę rzeczy lub praw. Zawarte w pkt 4 przedmiotowego przepisu sformułowanie "w pozostałych przypadkach" odnosi się przy tym tylko do usług i udostępnienia rzeczy i praw, których nie wyliczono w punktach 1-3. Tym samym, zdaniem Skarżącego, nie można rozszerzyć katalogu źródła przychodu z innych nieodpłatnych świadczeń o nieodpłatne (częściowo odpłatne) nabycie rzeczy lub praw.

Skarżący podniósł również, iż zastosowanie art. 233 § 2 O.p. przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. było niewłaściwe. Organ odwoławczy winien bowiem, w oparciu o art. 233 § 1 pkt 2 lit a) O.p., uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzec co do istoty sprawy "potwierdzając prawidłowość bezzasadnie zakwestionowanego przez DUKS rozliczenia rocznego Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. Zdaniem Skarżącego organ dysponował bowiem wszelkimi niezbędnymi do tego danymi. Jako wadliwe i bez znaczenia dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie Skarżący uznał zatem wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności faktyczne, które organ pierwszej stancji powinien zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Brak jest bowiem podstaw prawnych uzasadniających podjęcie czynności dowodowych zmierzających do ustalenia Skarżącemu przychodu z tytułu częściowo nieodpłatnych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości zaprezentowane wcześniej stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014r. Pomimo uchylenia decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organ odwoławczy podzielił stanowisko DUKS zgodnie, z którym nabycie udziałów w spółce kapitałowej po cenie odbiegającej od ich wartości rynkowej oznacza uzyskanie przychodu z innych źródeł w postaci częściowo odpłatnego świadczenia. Stanowisko takie, zdaniem organu, potwierdza treść art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., który wyłącza z opodatkowania dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie). W konkluzji DIS uznał, że Skarżący nabywając 470 udziałów w spółce D. sp. z o.o. uzyskał podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych przychód z tzw. innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust.1 pkt 9 u.p.d.o.f. w postaci częściowo odpłatnego świadczenia, zgodnie z treścią art. 11 ust.1 u.p.d.o.f.

Według przeciwnego poglądu Skarżącego, objęcie udziałów (nieodpłatnie, częściowo nieodpłatnie) jest neutralne podatkowo w dacie tego zdarzenia, ale podlega opodatkowaniu w momencie odpłatnego zbycia udziałów (akcji), stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Dopiero w tym momencie ujawnia się bowiem rzeczywisty przychód z objęcia udziałów (akcji). Ponadto Skarżący uważa, że analiza art. 11 ust. 2a w związku z art. 11 ust. 2b u.p.d.o.f. prowadzi do wniosku, że katalog przychodów ze świadczeń nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych ma charakter zamknięty, a w związku z tym przychodem z częściowo odpłatnych świadczeń może być wyłącznie wartość świadczeń, które podatnik uzyskał w formie częściowo odpłatnych usług lub umożliwienia mu korzystania ze składników cudzego majątku za częściową odpłatnością. W ocenie Skarżącego objęcie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością poniżej ich wartości rynkowej nie odpowiada żadnej z wymienionych we wskazanym przepisie kategorii.

W ocenie Sądu racje w tym sporze należy przyznać stronie Skarżącej.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. przychodami – z zastrzeżeniem art. 14–16 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. – są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych rozróżnia się źródła przychodów. Zostały one wymienione w art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f.. Przyporządkowanie przychodu do właściwego źródła ma istotne znaczenie dla ustalenia wysokości dochodu (dochód oblicza się z każdego źródła odrębnie – art. 9 ust. 1a i ust. 2 u.p.d.o.f.). Dochód z tego samego tytułu może być opodatkowany tylko raz i może być, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f., przyporządkowany tylko do jednego źródła przychodów. Jeżeli ustawodawca chce zaliczyć dany rodzaj przychodów do innego źródła niż to, na które wskazywałby charakter przychodu, stanowi o tym wyraźnie w przepisie.

Jednym ze źródeł przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych, innych niż wymienione w art.10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f.. Pojęcie przychodów z kapitałów pieniężnych doprecyzowano w art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f., wymieniając w nim enumeratywnie, co uważa się za przychody z tego źródła i w art. 24 ust. 5, wskazującym, co należy uważać za dochód z udziałów w zyskach osób prawnych. Wśród przychodów z kapitałów pieniężnych wymieniono między innymi nominalną wartość udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną objętych w zamian za wkład niepieniężny (art.17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.). Objęcie udziałów (akcji) zostało zatem uznane za przychód z kapitałów pieniężnych. Konieczne jest jednak, aby objęcie akcji nastąpiło w zamian za wkład niepieniężny. Nie oznacza to jednak, aby objęcie akcji w zamian za wkład pieniężny bądź akcji za cenę niższą od rynkowej bądź nieodpłatnie stanowiło przychód z innego źródła.

Takie stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12, z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. II FSK 640/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego), a sąd orzekający w niniejszym składzie pogląd ten w pełni podziela.

Zgodnie z poglądami wyrażony we wskazanych wyżej wyrokach, treść art.17 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust.1 i art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. daje podstawy do wyprowadzenia wniosku, że objęcie akcji (również w zamian za wkład pieniężny) jest neutralne podatkowo w dacie tego zdarzenia, ale podlega opodatkowaniu w momencie odpłatnego zbycia udziałów (akcji), stosownie do art.17 ust.1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. Dopiero w tym momencie ujawnia się bowiem rzeczywisty przychód z objęcia akcji.

Za zasadnością tego wniosku przemawia treści art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., w myśl którego kosztów uzyskania przychodu nie stanowią wydatki poniesione na nabycie udziałów w spółce posiadającej osobowość prawną, ale jednocześnie wydatki takie, stanowią koszt uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów

Należy zwrócić uwagę, iż przepis ten dotyczy zarówno objęcia jak i nabycia akcji. W obu tych przypadkach, zgodnie ze wskazanym przepisem, poczynione wydatki (również, tak jak w niniejszej sprawie, poniżej cen rynkowych) mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. W ocenie Sądu, uregulowanie zawarte w art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. stanowi istotny argument za przyjęciem, że również w przypadku objęcia udziałów po wartości nominalnej niższej niż realna ich wartość, podlegający opodatkowaniu ("rzeczywisty dochód") pojawia się dopiero w momencie zbywania udziałów

Rację ma także Skarżący, że opisane przez niego zdarzenie nie jest objęte zamkniętym katalogiem zdarzeń wymienionych w art. 11 ust. 2a u. p.d.o.f., a jednocześnie nie ma uzasadnionych przesłanek usprawiedliwiających dokonanie rozszerzającej wykładni tego przepisu.

W ocenie Sądu, stanowiska Ministra Finansów nie wspiera odwołanie się do art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., który stanowi, że dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) tych akcji.

Brak tożsamej regulacji odnoszącej się do objęcia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nie oznacza jeszcze (co akcentuje DIS), że opodatkowanie przychodu następuje już w momencie objęcia udziałów, poniżej ich wartości rynkowej. Wprowadzenie odrębnej regulacji dotyczącej momentu powstania przychodu z tytułu objęcia akcji związane jest z przede wszystkim z odmiennym sposobem wyceny wartości rynkowej akcji i udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jako praw majątkowych zbywalnych. O ile konsekwencją nabycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest stosowny (zależny od ilości nabytych udziałów) zakres decydowania o sprawach spółki, to dla określenia ilości tych udziałów obojętna jest wartość bilansowa majątku spółki, która jest wartością zmienną. Jednak wahania tej wartości nie mają wpływu na prawa wspólnika inkorporowane w posiadanych przez niego udziałach, wahania te nie mają też wpływu ma wysokość kapitału zakładowego spółki. Kapitał zakładowy spółki stanowi określona wartość formalna stanowiąca sumę udziałów w kapitale zakładowym, ale nie jest on równoważony przez wartość bilansową majątku spółki. Z kolei wartość tego świadczenia można ustalić bez trudności już w momencie objęcia akcji np. spółek akcyjnych będących w obrocie giełdowym, ponieważ codzienne notowania giełdowe stanowią jednocześnie rynkową wycenę akcji (por. J. Marciniuk. Podatek dochodowy od osób fizycznych. Komentarz. Wydanie 16, Wyd. C.H. BECK, W-wa 2015, s.701). Jak zauważono w orzecznictwie wartość akcji z dnia objęcia, jest jednak tylko wyceną wartości akcji, która zmienia się wraz ze zmianą kursu akcji (wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., II FSK 925/11, LEX nr 1367120). Z tych powodów uzasadnione było wprowadzenie odrębnej regulacji w art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f.

Na tle przedstawionych wyżej rozważań, za wadliwe należy uznać stanowisko DIS, zgodnie z którym w świetle obowiązującego prawa w wyniku nabycia przez Skarżącego udziałów w spółce D. sp. z o.o. po cenie niższej od ceny rynkowej, po stronie S. D. powstało podlegające opodatkowaniu przysporzenie majątkowe, a tym samym przychód z częściowo odpłatnych świadczeń.

Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że nie było prawidłowe zastosowanie przez DIS przepisu art. 233 § 2 O.p. Organ winien bowiem w oparciu o przepis art. 233 § 1 pkt 2 lit. 2 O.p. uchylić decyzję DUKS i orzec co do istoty.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 135, 145 § 1 lit. a i c, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a."), orzekł jak w sentencji.