Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 619/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2014 poz 1206
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

SENTENCJA

Dnia 17 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 roku sprawy ze skargi H. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich - oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.) oraz art. 1-4, art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2014 r., poz. 1206 – dalej jako: ustawa) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania H. K. uprawnień kombatanckich.

Jak wynika z akt sprawy, w piśmie z dnia 15 lipca 2000 r., H. K. wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich. Organ I instancji po ustaleniu, iż strona uchybiła terminowi wynikającemu z art. 22 ust. 3 ustawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r., umorzył postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu wyjaśnił stronie, że uchybiony termin jest terminem prawa materialnego, co oznacza, iż nie ma do niego zastosowania tryb przywrócenia uchybionego terminu. Co za tym uchybienie temu terminowi skutkuje bezskutecznością czynności podjętej przez stronę i prowadzi do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Opisana decyzja z dnia [...] grudnia 2000 r., została w toku kontroli instancyjnej utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] września 2001 r. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2004 r., organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] kwietnia 2004 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Jednakże, decyzją z dnia [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na podstawie art. 154 § 1 i § 2 k.p.a. uchylił decyzję z dnia [...] września 2001 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2000 r. Organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r., w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 22 ust. 3 ustawy jest niezgodny z konstytucją, co oznacza, że nie może pozostać w obrocie prawnym orzeczenie wydane w oparciu o ten przepis, tj. decyzje z dnia [...] września 2001 r. oraz z dnia [...] grudnia 2000 r.

Analizując na nowo wniosek strony w świetle materiału dowodowego organ stwierdził, iż okoliczność podniesiona przez stronę – urodzenie się w obozie dla byłych pracowników przymusowych po zakończeniu wojny - nie jest okolicznością zawartą w ustawie, która określa dokładnie okoliczności, za które uprawnienia te przysługują. W świetle ustalonych okoliczności faktycznych i prawnych organ stwierdził brak przesłanek uprawniających stronę do wnioskowanych uprawnień, czemu dał wyraz w decyzji z dnia [...].

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. K. wniósł o pozytywne jej załatwienie. Podkreślił, iż w ustawie z 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, mówi się tylko o urodzonych po wojnie, natomiast nic nie wspomina się o dzieciach poczętych podczas wojny i zmuszanych wraz z matką przeżywać wszystkie okropności wojny. Strona powołała również pogląd obecnie rządzącej partii politycznej, w szczególności stanowisko, iż dzieckiem jest się od poczęcia, co za tym organ podległy obecnie rządzącej władzy dysponując instrumentami prawnymi winien pozytywnie załatwić sprawę.

W piśmie z dnia 25 maja 2016 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. zwrócił się do strony, przytaczając odpowiednie zapisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego o wskazanie tytułu, z którego wnioskodawca wywodzi swoje uprawnienie.

W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia 21 czerwca 2016 r., H. K. wskazał na zapis, który odpowiada brzmieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. Dodał, iż po zajęciu Polski rodzice zostali wysiedleni ze swojego gospodarstwa rolnego i poprzez obóz przejściowy w Ł. wywiezieni do obozu pracy w głąb Niemiec. Powtórzył, iż urodził się po wojnie, lecz poczęty był podczas wojny, zaś okoliczność urodzenia na terenie Niemiec spowodowała, iż przez lata był traktowany jako element niepewny, musiał starać się o obywatelstwo polskie.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania H. K. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ podkreślił, iż w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w art. 1 - art. 4 wymienione zostały enumeratywnie tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną oraz kategorie represji uzasadniające przyznanie uprawnień. Okoliczności, na które wskazuje strona – urodzenie się w obozie dla byłych pracowników przymusowych po zakończeniu wojny - nie jest w ocenie organu represją lub działalnością w rozumieniu przepisów ustawy i nie stanowi podstawy do przyznania stronie uprawnień określonych w ustawie. Organ dodał, iż nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń odnośnie tego jakie tytuły uprawniają do przyznania uprawnień przewidzianych w ustawie, uregulowanie ustawowe wyklucza możliwość dowolnego interpretowania jej przepisów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. K. powtórzył argumenty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdzie odwoływał się w szczególności do stanowiska, iż dzieckiem jest się od poczęcia, co za tym organ podległy obecnie rządzącej władzy winien dążyć do zmiany przepisów, aby były zgodne z tym poglądem. Podkreślił, iż w łonie matki był poddany represjom poprzez niedożywienie i jej przymusową pracę.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., przytoczywszy wszystkie ustawowe przesłanki uprawniające do przyznania uprawnień kombatanckich podtrzymał stanowisko, iż w niniejszej sprawie nie znalazł podstawy uzasadniającej pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego.

Na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. skarżący złożył pisemne oświadczenie, podkreślając w nim m.in., iż ustawa z 1991 roku nie zawiera zapisu, który uniemożliwiałby przyznanie uprawnień osobom urodzonym po wojnie. Nadto, że wprawdzie urodził się 2 miesiące po wojnie, ale oznacza to jednocześnie, iż został poczęty w czasie wojny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a.

W ocenie sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich.

Tytułem wstępu przypomnieć należy, iż stosownie do zasady praworządności, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej – art. 7 k.p.a.). Organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno także znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Organy administracji mają zatem obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, gdyż prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem poprawnego zastosowania normy prawa materialnego.

W ocenie sądu, analiza okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy, znajdujących potwierdzenie w materiale dowodowym, nie pozostawia wątpliwości, iż organ administracji działał z poszanowaniem powyższym regułom. Nie budzi również wątpliwości, iż prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Ustaliwszy, że okoliczność, na którą wskazuje skarżący nie jest przesłanką pozwalającą na przyznanie uprawnień kombatanckich zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania wnioskowanego uprawnienia.

Podkreślić trzeba, iż ustawodawca w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w przepisach art. 1 – art. 4 wymienił tytuły uprawniające do przyznania uprawnień kombatanckich. Oznacza to, iż jedynie wystąpienie jednej z okoliczności wymienionych w tym katalogu uprawnia organ administracji do przyznania przedmiotowego uprawnienia. W tego rodzaju sprawach ustawodawca nie pozostawił organowi żadnej swobody, co oznacza, iż nie podejmuje on rozstrzygnięć w oparciu o uznanie administracyjne. Co za tym bez znaczenia pozostają przesłanki, czy też okoliczności nie wymienione w ustawie.

W niniejszej sprawie skarżący podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich upatruje w fakcie, iż wprawdzie urodził się w obozie dla byłych pracowników przymusowych po zakończeniu wojny, lecz został poczęty podczas wojny kiedy matka strony została przymusowo wywieziona do Niemiec, gdzie pracowała niewolniczo w dużym gospodarstwie rolnym. Dążąc do jednoznacznego ustalenia tytułu wnioskowanego uprawnienia i czyniąc zadość zasadom postępowania, w toku kontroli instancyjnej, skarżący został wezwany do wskazania tytułu, z którego wywodzi swoje uprawnienie. W stosownym piśmie organ przytoczył wszystkie ustawowe przesłanki, umożliwiając tym samym wskazanie stronie podstawy, która według niej stanowi podstawę żądania. W odpowiedzi skarżący wskazał na zapis, który odpowiada brzmieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy.

Wskazany przepis stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy).

W świetle powyższego zdaniem sądu, po pierwsze należy wyjaśnić, iż wbrew ocenie skarżącego przeszkodą do przyznania uprawnień kombatanckich nie była okoliczność poczęcia w czasie wojny, a urodzenia już po zakończeniu wojny. Judykatura wypracowała bowiem pogląd, podzielany przez tutejszy sąd, iż na mocy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z lit. c ustawy w zw. z art. 4461 k.c. uprawnienia określone w tej ustawie przysługują także dziecku poczętemu, którego matka przebywała w okresie ciąży z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, bądź w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W konsekwencji z woli samego ustawodawcy, uprawnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy, przysługiwać muszą także dziecku poczętemu, które w łonie matki doznawało cierpień w wymienionych w tym przepisie miejscach kaźni (por. wyroki NSA: z dnia 5 kwietnia 2007 r., sygn.akt II OSK 596/06; z dnia 23 marca 2006 r., sygn.akt II OSK 602/05 i z dnia 20 lipca 2006 r., sygn.akt II OSK 986/05 – dostępne, jak i pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Po wtóre, okolicznością czyniącą niedopuszczalnym przyznanie skarżącemu uprawnień jest fakt, iż trudno zrównać pobyt w obozie dla osób przemieszczanych na terenie Niemiec, gdzie urodził się skarżący i gdzie matka strony wykonywała niewolniczą pracę w gospodarstwie rolnym, z pobytem w innym miejscu odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy). Nie umniejszając cierpieniom jakich doznała matka skarżącego, co za tym skarżący, ciężkich warunków bytowych w jakich musieli żyć, jednakże nie budzi wątpliwości, iż pobyt tam nie miał charakteru eksterminacyjnego tj. takiego, jaki miał pobyt w obozach koncentracyjnych czy obozach zagłady. Sam fakt przesiedlenia i przymusowego przebywania w trudnych warunkach bytowych nie stanowi samodzielnej przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn.akt II SA/Ol 813/08; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn.akt II SA/Go 155/08).

W okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy prawidłowo ustalił organ, w oparciu o analizę materiału dowodowego, iż nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich. Jak zostało wcześniej wyjaśnione bez wpływu na ocenę materiału dowodowego miał zarówno czas poczęcia, jak i urodzenia się skarżącego. Podkreślić należy, że organy administracji rozważają każdy indywidualny wniosek w oparciu o ustalenia faktyczne i przepisy prawa materialnego dotyczące konkretnego wniosku. Ustawodawca nie pozostawił organom żadnej swobody działania, co oznacza, iż organ nie miał podstawy przyznać skarżącemu uprawnienia wobec ustalenia braku ku temu przesłanek i niezależnie od subiektywnego przekonania strony, iż inny podmiot takie uprawnienie otrzymał. Organ nie posiada również instrumentów prawnych, które uprawniałyby do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich w oderwaniu od przepisów materialnych ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi wobec braku podstaw do jej uwzględnienia.

LS