Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 349/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Marek Stojanowski Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. Spółka z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Go 68/05 w sprawie ze skargi L. Spółka z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem ponadnormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz L. Sp. z o.o. Spedycja Transport Międzynarodowy w [...], kwotę 320 zł (trzysta dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Go 68/05 oddalił skargę "L." Sp. z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.), w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262) i art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) w związku z ustaleniami zawartymi w protokole Nr 3671/2003 z dnia [...] z kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, obciążył Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością "L." z siedzibą w [...], karą pieniężną w wysokości 720 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka wskazała, że zgodnie z dokumentami przewozowymi towar na naczepie załadowany był prawidłowo i z zachowaniem niezbędnych parametrów oraz równomiernie rozłożony podczas załadunku. Ponadto strona skarżąca wskazała, że od dnia 30 czerwca 2002 r. zgodnie z art. 11 i 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 154, poz. 1800) utraciło moc zarządzenie Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r.

W odwołaniu podważono także wiarygodność pomiaru drugiej osi napędowej z powodu braku możliwości zweryfikowania szybkości pojazdu oraz możliwości dodania gazu przez kierowcę w momencie przejazdu drugiej, ciągnącej osi przez wagę, co miałoby niewątpliwy wpływ na prawidłowość wskazań wagi oraz brak weryfikacji pomiarów na wadze statycznej. Odwołująca się spółka podniosła także, że kierowca zgłaszając reklamacje dokonanych pomiarów nie miał możliwości ponownego (kontrolnego) dokonania pomiaru nacisków. Jednocześnie podniesiono zarzut, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w [...] pozbawiona jest podstaw prawnych, gdyż opiera się na rozporządzeniach niezgodnych z delegacją zawartą w ustawie o drogach publicznych, przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 7/98 oraz wyrok NSA sygn. akt III RN 9/2000.

Pismem z dnia 7 stycznia 2004 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] poinformował Spółkę o przysługującym jej prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz przeglądania akt, sporządzania notatek i odpisów, w terminie 7 dni.

Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b, art. 40b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze .zm.) oraz § 4 ust. 1 i § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262), zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podczas kontroli środka przewozowego – ciągnika wraz z naczepą o nr rej. [...], należącego do firmy "L." Sp. z o.o., przeprowadzonej w dniu [...] przez funkcjonariuszy Oddziału Celnego w [...] i dokonanego pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu i jego wymiarów oraz masy całkowitej – stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego nacisku na drugą oś, a osoba wykonująca transport nie posiadała zezwolenia na przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego. W związku z tym organ celny decyzją nr [...] z [...] obciążył przewoźnika karą pieniężną w wysokości 720,00 zł za przejazd jednorazowy pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Organ odwoławczy wskazał uzasadnienie prawne dla nałożenia kary pieniężnej w związku z przekroczeniem dopuszczalnego nacisku na oś o 4,98 kN. Ponadto, szczegółowo opisał przebieg czynności pomiarowych i działanie oraz świadectwa legalizacyjne urządzeń stosowanych do dokonywania pomiarów podkreślając, że urządzenia te posiadały ważne świadectwa legalizacyjne. Wyjaśniono, że wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest efektem przetworzenia danych komputerowych, a w celu uniknięcia ewentualnego obarczenia przewoźnika karą wynikłą z dopuszczalnego błędu pomiarowego urządzenia, otrzymany wynik ważenia pomniejszony jest o 200 kg masy oraz o dodatkowe 2% zmierzonego nacisku. Dla zapewnienia prawidłowego procesu ważenia specjalnie zamontowane urządzenia pomiarowo-kontrolne monitorują parametry (zakres prędkości 3–5 km/h) przejazdu przez pomost wagi, które w przypadku nieprawidłowego przejazdu przez punkt kontrolny sygnalizuje tę nieprawidłowość przerywając proces ważenia, a ukazujące się wyniki pomiaru muszą być uznane za błędne. W ocenie organu brak sygnalizacji oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i jego powtórzenie nie jest potrzebne. W przedmiotowej sprawie na podstawie wydruku komputera uzyskanego z wagi ustalono, że w procesie ważenia nie miały miejsca żadne nieprawidłowości, co oznaczało, że nie zachodziła konieczność ponownego dokonania pomiaru.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego szybkości z jaką pojazd przejeżdżał przez wagę podano, że strefa ważenia na przejściu granicznym w Olszynie jest oznaczona zgodnie z określonymi wymogami. Osoba dokonująca przewozu towaru jest poinformowana o wymogach dotyczących przejazdu przez wagę poprzez umieszczone przed stanowiskiem wagowym tablice informacyjne, m.in. o wadze dynamicznej i sposobie przejazdu. Organ odwoławczy wskazał także, że przed wjazdem na wagę znajdują się znaki ograniczające prędkość do 5 km/h, co w jego ocenie oznacza, że instrukcja dla kierowcy winna zawierać się w przestrzeganiu znanych mu przepisów drogowych, gdyż innych wymogów co do takiego przejazdu nie ma.

W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji wyjaśnił także, że stanowiska prezentowane w powołanym przez stronę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r. sygn. akt P.7/98 oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2000 r., nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż orzeczenia te dotyczyły stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP przepisów nieobowiązujących już rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. oraz z dnia 17 marca 1998 r. w sprawie opłat drogowych. Natomiast zaskarżona decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Olszynie wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, które nie zostały zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny.

Organ zgodził się wprawdzie z prezentowanym w odwołaniu stanowiskiem strony, że na podstawie przepisów art. 11 oraz art. 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 154, poz. 1800), z dniem 30 czerwca 2002 r. utraciło moc zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz.Urz.Miar i Probiernictwa Nr 6, poz. 40), wskazał jednak, że na mocy przepisu art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz.U. Nr 63, poz. 636 ze zm.), zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną Prezesa GUM i dokąd decyzja taka nie utraciła ważności, pomiary mogą być dokonywane, gdyż waga posiada ważne do 31 października 2004 r. świadectwo legalizacji i w dalszym ciągu obowiązuje decyzja Nr ZT 314/97, wydana przez ww. organ.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Spółki do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła zarzut naruszenia przez organ odwoławczy przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach w związku z art. 11 oraz art. 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 154, poz. 1800), skutkiem wydania decyzji w oparciu o wyniki ważenia pojazdu dokonanego na urządzeniu wagowym, którego stosowanie nie miało w świetle powyższych przepisów podstawy prawnej. Ponadto zgłoszono także zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.:

– nieprawidłowy przebieg procesu ważenia, które odbywało się w trakcie ruchu pojazdu, co spowodowało, że wynik ważenia nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy,

– art. 40 § 1 i 45 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez doręczenie decyzji organu pierwszej instancji w sposób sprzeczny z tymi przepisami, do rąk kierowcy samochodu, zamiast osoby upoważnionej do reprezentowania spółki,

– art. 9 Kpa poprzez niepoinformowanie strony o okolicznościach faktycznych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Strona skarżąca podniosła także, że ważenie na wagach dynamicznych jest niezgodne z zapisami ustawy zasadniczej – Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż z uwagi na stosowanie na różnych przejściach wag albo dynamicznych albo statycznych, powoduje rozbieżność wyników pomiarów i nierówne traktowanie przewoźników, a co najmniej jest naruszeniem podstawowych praw firm transportowych. Zarzucono także bezprawność odmowy funkcjonariuszy celnych w sprawie powtórnego ważenia pojazdów wskazując, że Szef Służby Celnej wydał w dniu 3 lutego 2004 r. decyzję w sprawie postępowania funkcjonariuszy celnych podczas kontroli pojazdów przekraczających granicę państwową oraz pobierania kar pieniężnych za wydawanie zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych po drogach publicznych, która była utajniona, gdyż dopiero w niej dano możliwość wnioskowania kierowcy o powtórne ważenie pojazdu.

Główny Inspektor Transportu Drogowego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto, nie zgodził się ze stanowiskiem strony skarżącej dotyczącym naruszenia przepisu art. 9 K.p.a. wskazując, że strona brała udział w postępowaniu, gdyż w czasie zatrzymania i kontroli pojazdu stronę reprezentował kierowca, któremu doręczono następnie wyniki ważenia oraz protokół z kontroli, stanowiący integralną część decyzji doręczonej stronie. Pierwszą czynność w postępowaniu wszczętym przez organ celny pierwszej instancji z urzędu, stanowiło rozpoczęcie i przeprowadzenie procesu ważenia. Organ wskazał także, że organ dał stronie także możliwość wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów, z czego strona nie skorzystała.

W piśmie z dnia 30 lipca 2004 r. pełnomocnik strony skarżącej, uzupełnił skargę oraz przedstawiał dodatkowe zarzuty naruszenia art. 107 § 1 K.p.a. polegającego na braku podpisu osoby upoważnionej do wydawania decyzji w imieniu organu administracji oraz art. 81 K.p.a. polegającego na uznaniu za udowodnione okoliczności faktycznych pomimo tego, że strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

W piśmie z dnia 4 listopada 2005 r. organ wskazał, że upoważnienia funkcjonariuszy ówczesnego Urzędu Celnego w [...] do wykonywania czynności służbowych wynikały z kart zakresu obowiązków i uprawnień wydanych na podstawie Decyzji Nr 3 Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 10 czerwca 2002 r., zatem starszy kontroler S. M. posiadał upoważnienie m.in. do wymierzania kar pieniężnych, ustalonych zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (pkt II.6 Karta zakresu obowiązków i uprawnień).

Niezależnie od powyższego organ wskazał, że upoważnionym do podejmowania decyzji w ramach służby zmianowej (w tym podpisywanie decyzji administracyjnych) był kierownik zmiany (pkt IV Karty zakresu obowiązków i uprawnień). Ponieważ w dniu [...] kierownik zmiany był nieobecny w służbie, starszy kontroler celny Sławomir Masiak, w oparciu o pkt II.9 oraz III.6 Karty zakresu obowiązków i uprawnień pełnił obowiązki kierownika zmiany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził, że skarga nie jest zasadna, gdyż wydane w sprawie decyzje prawa nie naruszają. Materialnoprawną podstawę decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] stanowiły przepisy art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania, zgodnie z którymi za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia określonego przepisami o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu, wymierza się karę pieniężną, której wysokość określa załącznik do ustawy. W myśl przepisu art. 40b ust. 1 i 2 ww. ustawy do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym uprawnione są osoby upoważnione przez naczelnika urzędu celnego.

W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 200, poz. 1953), w dacie orzekania przez organ odwoławczy podstawę prawną wymierzenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia stanowił przepis art. 13g ustawy o drogach publicznych. Jednakże zgodnie z brzmieniem przepisu art. 10 ww. ustawy zmieniającej, do postępowań administracyjnych wszczętych, a niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy (24 listopada 2003 r., 9 grudnia 2003 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wskazana przez organ odwoławczy podstawa prawna była prawidłowa.

Z kolei dopuszczalne masy, wymiary i naciski na osie pojazdów regulują przepisy działu II rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262), w tym dopuszczalne naciski na osie określono w § 4 i § 5. Zgodnie z przepisem art. 61 ustawy z dnia 20 marca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu (ust. 1), zaś ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę (ust. 2 pkt 1). W świetle przepisu art. 64 ust. 1 cyt. ustawy ruch pojazdu lub zespołu pojazdów, którego masa, naciski osi lub wymiary wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach określających warunki techniczne pojazdów, jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania stosownego zezwolenia.

Z akt sprawy wynika, iż w samochodzie należącym do skarżącej Spółki przekroczony był nacisk na oś drugą o 4,98 kN, a jednocześnie kierowca nie posiadał i nie przedłożył do kontroli właściwego zezwolenia.

W ocenie Sądu pierwszej instancji wbrew zarzutom skargi, ważenie zostało przeprowadzone prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa oraz przy użyciu dopuszczonych do użytku urządzeń pomiarowych, posiadających stosowne atesty (świadectwo legalizacji wagi samochodowej do ważenia pojazdów w ruchu znak fabr. PD 1, znak typu RPT 97-114 z dnia 29 października 2002 r. nr dziennika zgłoszeń 95/3602/2002, przymiaru wstęgowego stalowego ZT 1189/99, z dnia 12 lutego 2003 r. nr dziennika zgłoszeń 95/600/2003 oraz decyzje o zatwierdzeniu do użytku urządzeń danego typu z dnia 28 kwietnia 1997 r. nr ZT 314/97). Dowody te nie budzą zastrzeżeń zarówno w zakresie wiarygodności jak i poprawności formalnej.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zastosowanie wobec skarżącej obligatoryjnej sankcji ustawowej za niezgodne z przepisami prawa wykonywanie transportu drogowego było uzasadnione.

Sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszenia przez organy przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, uznając, że wyczerpująco zbadano wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadzono dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej. Ponadto, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organy wydając obydwie decyzje nie dopuściły się obrazy zasady swobodnej oceny dowodów, gdyż oparły się na materiale prawidłowo zebranym przez funkcjonariuszy celnych podczas kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dokonując jego wszechstronnej oceny. Odnosząc się do podnoszonego faktu naruszenia w toku postępowania administracyjnego art. 7, art. 10 i art. 61 § 3 K.p.a. Sąd pierwszej instancji podkreślić, że nie można uznać, aby strona postępowania administracyjnego była pozbawiona czynnego w nim udziału na jakimkolwiek jego etapie, także w zakresie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów czy materiałów. Słuszne jest w tym zakresie stanowisko organu, iż postępowanie zostało wszczęte w momencie przystąpienia przez funkcjonariuszy celnych do kontroli i został o tym powiadomiony uczestniczący w czynnościach kontrolnych kierowca – osoba upoważniona przez przewoźnika do wykonywania przewozu i w tym zakresie także reprezentowania go w trakcie kontroli drogowej czy też celnej.

Sąd pierwszej instancji potwierdził, że w dacie dokonywania pomiaru, tj. [...] nie obowiązywało już zarządzenie Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dz.Urz.Miar i Probiernictwa Nr 6, poz. 40), wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w przepisie art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach (Dz.U. Nr 56, poz. 248 ze zm.), które co prawda nie należało do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, lecz miało charakter aktu wewnętrznego obowiązującego jednostki podległe organowi je wydającemu. Jednakże, mając na uwadze, to, że przepisy ww. aktu wewnętrznego nie stanowiły powszechnie obowiązującego prawa oraz to, że nie stanowiły one podstawy orzekania przez organy w przedmiotowej sprawie należało uznać, że okoliczność ta nie wpłynęła na legalność zaskarżonej decyzji administracyjnej. Zagadnienia z zakresu prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych od dnia 1 stycznia 2003 r. regulowane są w ustawie Prawo o miarach z dnia 11 maja 2001 r., która pozwalała na stosowanie legalizowanych, na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów urządzeń pomiarowych, do czasu ustanowienia przez upoważnione organy nowych aktów wykonawczych dotyczących przepisów metrologicznych (art. 9 i art. 27). Szczegółowe przepisy metrologiczne w zakresie wymagań, jakim powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, zostały wprowadzone rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy, Płacy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r., które weszło w życie z dniem 13 marca 2004 r. Przepisy te nie mogły jednak stanowić podstawy orzekania przez organy administracji w przedmiotowej sprawie. Nie oznacza to, że w okresie, kiedy na skutek opóźnienia właściwego ministra w wydaniu odpowiednich aktów wykonawczych do nowej ustawy Prawo o miarach, nie obowiązywały szczegółowe normy prawnej kontroli metrologicznej, uprawnione organy nie mogły dokonywać kontroli i ważenia pojazdów przy pomocy legalizowanych urządzeń pomiarowych posiadających ważne świadectwa legalizacji oraz dopuszczonych uprzednio do dokonywania tych pomiarów.

Ponadto Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że na mocy art. 16 ust. 3 ustawy Prawo o miarach zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną i dopóki nie utraci ona ważności, można dokonywać na niej pomiarów stanowiących następnie podstawę wymierzenia kar lub opłat. Wobec tego nie nastąpiło zarzucane zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, naruszenie przepisu art. 8 ustawy Prawo o miarach z dnia 3 kwietnia 1993 r. w związku z art. 11 i art. 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie (...), gdyż w dacie orzekania przepisy tej ustawy nie obowiązywały.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, strona skarżąca niesłusznie wywodzi, że proces ważenia samochodu przebiegał nieprawidłowo, gdyż odbywał się w trakcie ruchu pojazdu, co spowodowało, że wyniki ważenia nie odzwierciedlały rzeczywistego stanu rzeczy. Ważenie odbywało się przy pomocy wagi dynamicznej, która wskazuje obciążenia, jakie wywierają osie pojazdu na pomost wagi podczas jego ruchu z ustaloną prędkością. Jako nieuzasadnione uznano twierdzenie, że zastosowanie w tej sprawie wagi dynamicznej do ważenia pojazdów w ruchu wpłynęło na uzyskanie przez stronę niekorzystnych wyników.

Odnosząc się do treści zarzutu, iż kierowcy pojazdu skarżącej spółki w trakcie dokonywania kontroli w dniu [...] nie umożliwiono weryfikacji uzyskanych wyników ważenia poprzez dokonanie ponownego pomiaru nacisku na osie pojazdu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, gdyż brak w nich wniosku kierowcy w tym zakresie. Osoba wykonująca transport w imieniu przedsiębiorcy, nie zgłosiła go ani zapoznając się z wynikami ważenia na wadze dynamicznej (k.7), ani też zapoznając się z protokołem z kontroli nr 3671/2003 z dnia [...], zastrzegając jedynie, że nie zgadza się z wykonanymi pomiarami.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko przedstawione przez organ orzekający odnośnie możliwości upoważnienia przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...] podległych funkcjonariuszy celnych do dokonywania czynności kontrolnych oraz wydawania decyzji (w tym decyzji administracyjnych) poprzez określenie ich Kart zakresów i obowiązków.

Zgodnie z przepisem art. 268a K.p.a. organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń.

W myśl przepisu art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, osoby upoważnione przez naczelnika urzędu celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym, a w razie przekroczenia dopuszczalnych ww. parametrów, urzędy celne pobierają opłaty i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust. 4 oraz 13 ust. 2b.

Mając na uwadze złożoną strukturę organizacyjną urzędu celnego kierowanego przez naczelnika, szeroki zakres uprawnień tego organu regulowanych różnorodnymi aktami prawnymi oraz fakt wykonywania czynności kontrolnych przez wielu funkcjonariuszy celnych, a w przypadkach wskazanych w ustawie także konieczność obligatoryjnego nakładania opłat, czy wymierzania kar w drodze decyzji administracyjnych należy uznać, że naczelnik urzędu celnego, jako organ administracji pierwszej instancji, może upoważnienie do wydawania w jego imieniu decyzji administracyjnych przekazać także w formie pisemnego określenia zakresu uprawnień i obowiązków podległych pracowników. Wprawdzie przedstawione zakresy obowiązków nie wymieniają wśród uprawnień funkcjonariusza celnego, który z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w [...] podpisał decyzję tego organu z dnia [...] nr [...], wprost upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w zakresie spraw uregulowanych ww. przepisami, jednakże jednoznacznie wskazują, że wolą organu było w przypadku nieobecności kierownika zmiany zastępowanie go we wszystkich powierzonych mu czynnościach (pkt II 9), dla zapewnienia sprawnego wykonywania obowiązków grupy zmianowej. W dniu kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w niniejszej sprawie starszy kontroler celny, w związku z nieobecnością Kierownika zmiany zastępował go.

Skoro zgodnie z decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia 10 czerwca 2002 r., wydaną na podstawie art. 283 Kodeksu celnego w sprawie upoważnienia Zastępcy Naczelnika oraz Kierowników Oddziałów do wykonywania zadań i podejmowania decyzji w imieniu Naczelnika Urzędu oraz do przekazywania nadanych uprawnień kierownikom komórek organizacyjnych, a także kartą zakresu obowiązków i uprawnień z dnia 15 lipca 2002 r. był on uprawniony do wykonywania czynności zleconych administracji celnej odrębnymi przepisami (pkt II.6) oraz zastępowania kierownika zmiany podczas jego nieobecności, należy uznać, iż Naczelnik Urzędu Celnego w tej formie upoważnił starszego kontrolera celnego do wydawania w jego imieniu decyzji administracyjnych w czasie, gdy pełni on obowiązki Kierownika Zmiany.

Jednocześnie Sąd zważył, że forma udzielenia przez Naczelnika Urzędu Celnego podległym funkcjonariuszom upoważnień do wykonywania czynności w jego imieniu, w tym wydawania decyzji administracyjnych, nie stanowi w niniejszej sprawie uchybienia procedurze administracyjnej, skutkującego uchyleniem decyzji organu pierwszej instancji, to niewątpliwie winny one być bardziej precyzyjne, aby nie powodowały konieczności ich wykładni z uwzględnieniem różnorodnych i zmieniających się ustawowych kompetencji organu administracji celnej.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła "L." sp. z o.o. i zaskarżając go w całości zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na niewzięciu pod uwagę z urzędu wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy, a w szczególności faktu, że decyzja organu celnego I instancji została oparta na okolicznościach, które nie zostały udowodnione, została oparta na niewłaściwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji nie stwierdzono dlaczego nie uwzględniono wyników ważenia na wadze stacjonarnej przez co uzasadnienie tych decyzji nie odpowiada przepisom postępowania administracyjnego, decyzja II instancji utrzymywała w mocy decyzję, która nie posiadała właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego,

2) art. 106 § 3 i 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego mającą istotny wpływ na wynik sprawy, polegająca na niewłaściwej ocenie materiału dowodowego i przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów z dokumentów zawnioskowanych przez stronę, oraz obrazę prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że osoba podpisująca decyzję w imieniu Naczelnika UC [...] była prawidłowo upoważniona do wydawania decyzji administracyjnych.

Powołując się na powyższe naruszenia prawa Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd winien był z urzędu wziąć pod uwagę fakt, że decyzja została oparta na jednym dowodzie, tj. protokole ważenia i przed jej wydaniem Spółka nie mogła się wypowiedzieć co do przeprowadzonego dowodu i co za tym idzie, zdaniem Spółki, okoliczności z niego wynikające nie zostały udowodnione.

Podniesiono również, iż Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił, iż kontrolowany kierowca był reprezentantem Spółki, gdyż jest on jedynie jej pracownikiem i nie posiada stosownych upoważnień do jej reprezentowania. Zatem decyzja nie była oparta na prawidłowo przeprowadzonym dowodzie, gdyż nie został z nim zapoznany upoważniony przez Spółkę reprezentant.

Wskazano, że złożenie przez kierowcę na protokole kontroli uwagi, że "nie zgadza się z wykonanymi pomiarami" winno być przez organy celne potraktowane jako wniosek dowodowy. Tej okoliczności Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę i nie rozważył, czy nie ma podstaw do uznania, że oświadczenie to było wnioskiem o powtórne dokonanie pomiaru.

Zarzucono to także, iż Sąd pierwszej instancji z urzędu nie wziął pod uwagę tego, że w treści decyzji uwzględniono tylko wyniki ważenia pojazdu na wadze dynamicznej, a nie uwzględniono wyników ważenia na wadze stacjonarnej, pomimo że ważenie takie przeprowadzono. Zdaniem Spółki, nie wzięto również pod uwagę tego, że decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera pełnego uzasadnienia prawnego, albowiem nie wskazano dokładnie właściwego przepisu ustawy na podstawie, którego wymierzono karę pieniężną w takiej, a nie innej wysokości.

W ocenie Spółki, Sąd pierwszej instancji dopuścił się obrazy przepisu art. 106 § 3 i 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego albowiem przekroczona została zasada swobodnej oceny dowodów.

Sąd pierwszej instancji niesłusznie uznał, że funkcjonariusz celny był właściwie upoważniony do wydawania decyzji administracyjnych. Zgodnie z prawem upoważnienie winno mieć precyzyjny charakter i fakt zajmowania przez osobę określonego stanowiska nie pociąga za sobą upoważnienia do wydawania decyzji. Natomiast Sąd uznał, że skoro funkcjonariusz celny podpisujący decyzję organu pierwszej instancji zastępował kierownika zmiany podczas jego nieobecności w pracy, to tym samym przejął także prawo wydawania decyzji administracyjnych. W ocenie Spółki przedstawione przez stronę dokumenty nie stanowią upoważnienia w rozumieniu art. 268a K.p.a. albowiem nie są z tym przepisem zgodne. Przejęcie przez osobę podpisującą decyzję organu pierwszej instancji obowiązków kierownika zmiany podczas jego nieobecności w pracy dotyczy jedynie obowiązków służbowych i nadzoru nad innymi funkcjonariuszami celnymi., natomiast w przypadku każdorazowej zmiany kompetencji organów celnych powinny być niezwłocznie aktualizowane dokumenty wewnętrzne, w tym przypadku upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych.

Spółka podniosła, że w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji z jednej strony umniejszył wpływ na wynik sprawy niedopełnienia przez organ celny jego ustawowego obowiązku w postaci prawidłowego upoważnienia pracowników do wydawania decyzji administracyjnych, z drugiej zaś, uznał, że strona skarżąca powinna upoważnić wszystkich swoich pracowników do reprezentacji Spółki, podczas gdy nie ma ona takiego prawnego obowiązku i z tej okoliczności wysunięte zostały niekorzystne dla strony skutki.

Dyrektor Izby Celnej w [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że oświadczenie kierowcy, że nie zgadza się on z wynikiem ważenia, w sytuacji, gdy cała czynność była dokonana prawidłowo o czym świadczy protokół ważenia, nie jest podstawą do dokonania powtórnego ważenia.

Odnośnie zarzutu strony, że urzędnik celny, który to podpisał decyzję I instancji, nie miał do tego stosownego umocowania, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że wobec uprawnień ustawowych do wykonania pomiarów pojazdów i wymierzania kar za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia, forma udzielenia przez Naczelnika Urzędu Celnego upoważnienia w takiej formie, jak w niniejszej sprawie nie stanowi uchybienia skutkującego uchylenie decyzji organu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty Sąd uznał za trafne.

Rozważanie oceny zasadności wniesionej skargi kasacyjnej należy rozpocząć od zarzutu naruszenia prawa procesowego, tj. art. 106 § 3 i 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Przypomnieć należy, że istotą sądowej kontroli administracji publicznej jest badanie legalności zaskarżonych do sądu aktów według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jej podjęcia. Co do zasady sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego, gdyż orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.

Tylko w takim przypadku P.p.s.a. przewiduje odpowiednie stosowanie w sprawie Kodeksu postępowania cywilnego (por. art. 106 § 5 P.p.s.a.). Wskazany w skardze kasacyjnej jako naruszony art. 233 § 1 K.p.c. dotyczący swobodnej oceny dowodów miałby zastosowanie tylko wtedy, gdyby sąd administracyjny przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Sąd administracyjny nie ma obowiązku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, a dopuszczalność przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów ma charakter wyjątkowy i jest możliwa wówczas, gdy sąd poweźmie istotne wątpliwości co do ustaleń poczynionych przez organy, a postępowanie to nie naruszy określonej w art. 7 P.p.s.a. zasady szybkości postępowania sądowego. Podkreślić należy, że postępowanie w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. nie może zmierzać do ponownego rozpatrzenia sprawy.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd pierwszej instancji nie miał żadnych wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy. W toku postępowania sądowego skarżąca Spółka nie zgłosiła żadnych wniosków dowodowych. Zatem zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 K.p.c. jest zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny.

Jako nietrafny oceniono również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a. W świetle tego przepisu obowiązkiem sądu jest rozstrzygnięcie sprawy na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Za naruszenie tego przepisu nie można zatem uznać zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji, jako zgodnej z przepisami postępowania, oceny materiału dowodowego i przyjęcie za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny.

Natomiast za zasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego. Wprawdzie autor skargi kasacyjnej wskazał, że przepis art. 268a K.p.a. jest przepisem prawa materialnego, mimo, że jest przepisem procesowym, to jednak ta nieprawidłowość nie miała charakteru istotnego. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wprawdzie w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odniósł się do zarzutu skargi kwestionującego uprawnienia osoby zastępującej kierownika zmiany do wydania decyzji administracyjnej w pierwszej instancji, lecz wyrażona w tej kwestii ocena jest wadliwa. Zgodnie z art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Oznacza to, że upoważnienie do załatwiania spraw powinno być sporządzone na piśmie, skierowane do konkretnego pracownika jednostki organizacyjnej, określające rodzaj spraw, które z upoważnienia organu mogą oni załatwiać. Upoważnienie ma charakter indywidualny.

Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia 10 czerwca 2002 r. wydaną na podstawie art. 283 Kodeksu celnego w sprawie upoważnienia Zastępcy Naczelnika oraz Kierowników Oddziałów do wykonywania zadań i podejmowania decyzji w jego imieniu oraz do przekazywania nadanych uprawnień kierownikom jednostek upoważnił Kierowników Zmiany zgodnie z "kartą zakresu obowiązków i uprawnień" z dnia 15 lipca 2002 r. do wydania decyzji administracyjnej, to w przypadku jego nieobecności osobą uprawnioną do wydania decyzji administracyjnej w tej sprawie był starszy kontroler celny.

Jednak w przedmiotowej sprawie nie rozważono, czy wymieniona decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia 10 czerwca 2002 r. wydana na podstawie art. 283 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), obejmowała upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Przepis ten określał zadania naczelnika urzędu celnego w tym wykonywanie innych zadań zleconych w przepisach odrębnych (art. 283 pkt 5 Kodeksu celnego).

Zauważyć należy, iż w rozpoznawanej sprawie uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, że ze znajdujących się w aktach sprawy zakresów uprawnień i obowiązków zarówno kierownika zmiany jak i jego zastępcy wynika, iż byli oni uprawnieni jedynie do wydawania decyzji fakultatywnych. Niewątpliwie taką decyzją nie była decyzja wymierzająca karę pieniężną za przejazd po drodze publicznej pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd pierwszej instancji przeprowadzi dowód z dokumentu w postaci decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...], zawierającej upoważnienie pracowników do wydawania decyzji administracyjnych, uwzględniając jego zakres przedmiotowy i podmiotowy, a następnie oceni, czy wydanie w tej sprawie decyzji organu pierwszej instancji zostało dokonane przez upoważnionego pracownika.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 209 tej ustawy, a ich wysokość określono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).