Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1853/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 133
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1031/10 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że Dyrektor Oddziału ZUS w C. wszczął postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania zaległości składkowych skarżącego należnych za okres od maja do lipca 1999 r. W toku postępowania egzekucyjnego zajęto świadczenie zobowiązanego pobierane z ZUS. Skarżący wniósł zarzuty, podnosząc m.in., że egzekwowany obowiązek uległ przedawnieniu. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Dyrektor Oddziału ZUS w C. stwierdził niedopuszczalność zarzutów. W wyniku rozpoznania zażalenia rozstrzygnięcie to zostało uchylone postanowieniem organu odwoławczego z dnia [...] września 2009 r. i sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W trakcie postępowania wyjaśniającego, działając w trybie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej jako: u.p.e.a., organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska. Postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. ZUS w C. wyraził swoje stanowisko, uznając zarzuty za nieuzasadnione i kolejnym postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. Dyrektor Oddziału ZUS w C. zarzuty złożone w postępowaniu egzekucyjnym uznał za nieuzasadnione.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako: k.p.a., oraz art. 17, art. 18, art. 34 u.p.e.a., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów wniesionych 18 czerwca 2009 r. przez M. B., na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. od nr [...] do [...], wystawionych na zaległości skarżącego w składkach należnych za okres od maja do lipca 1999 r. Jak wyjaśnił, zgodnie z nakazem wynikającym z art. 34 § 1 u.p.e.a., wypowiedź wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa m. in. w art. 33 pkt 1 tej ustawy jest wiążąca dla organu egzekucyjnego.

Sąd I instancji, oddalając podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a. skargę wniesioną przez M. B., wskazał, że przyjął stan faktyczny wynikający z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Dalej stwierdził, że w myśl art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako: u.s.u.s., od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Jeżeli do tego dodać dyspozycję zawartą w art. 34 § 1 u.p.e.a., że w zakresie zarzutów, o których mowa w jej art. 33 pkt 1-5 (a więc także co do zarzutu przedawnienia) "wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca", to okazuje się, że stanowiska wierzyciela, jakim jest ZUS, nie sposób podważyć ani w postępowaniu zażaleniowym, ze względu na art. 83 c ust. 2 u.s.u.s., ani w prowadzonym przez organ egzekucyjny postępowaniu w sprawie zgłoszonych zarzutów, przez wzgląd na art. 34 § 1 u.s.u.s.

Według Sądu I instancji organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] listopada 2009 r. odniósł się do zarzutów wniesionych przez skarżącego, powołując się na postanowienie ZUS z [...] października 2009 r., przywołując stanowisko wierzyciela i podkreślając wiążący charakter tego stanowiska. WSA wskazał również, że w uzasadnieniu postanowienia ZUS z [...] października 2009 r. odniesiono się poprawnie do zarzutów dłużnika. Oceniając zarzut przedawnienia zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wierzyciel wskazał na art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Również Dyrektor Izby Skarbowej w K. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przeanalizował zarzuty skarżącego, wskazując, że nie są one uzasadnione, a WSA tę ocenę podzielił.

Jeśli chodzi o kwestię przedawnienia zaległości składkowych wynikających z u.s.u.s. WSA stwierdził, że przepisy, które weszły w życie w dniu 1 stycznia 2003 r., miały zastosowanie do trwającego w momencie ich wejścia w życie zdarzenia w postaci niewykonania obowiązku uregulowania wspomnianych składek. Nie miały natomiast zastosowania do zaległości składkowych, które uległy przedawnieniu zgodnie z poprzednio obowiązującymi zasadami. Ponieważ zatem należności skarżącego z tytułu składek nie uległy przedawnieniu przed wejściem w życie nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s., czyli przed dniem 1 stycznia 2003 r., do należności tych miał zastosowanie znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowiący, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Oznacza to, że składki na ubezpieczenie społeczne za okres od maja do lipca 1999 r. przedawniały się odpowiednio w czerwcu, lipcu i sierpniu 2009 r. Z tym, że w rozpoznawanej sprawie w myśl art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia na skutek efektywnego zastosowania środka egzekucyjnego, aż do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego, a to spowodowało, że te należności składkowe nie przedawniły się do chwili obecnej.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu I instancji, nie mógł odnieść pożądanych skutków prawnych zarzut, że nie nadano biegu zażaleniu skarżącego z dnia 21 listopada 2009 r. na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w C. z [...] listopada 2009 r., albowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało w następstwie rozpoznania właśnie tego zażalenia skarżącego.

W skardze kasacyjnej M. B. domagał się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, względnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznania skargi, oraz uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r., a także przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Pełnomocnik oświadczył, że powyższe opłaty nie zostały w jakiejkolwiek części zapłacone. Wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 106 § 3 w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez oparcie wyroku wyłącznie na stanie faktycznym sprawy wynikającym z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. oraz stanowisku wierzyciela ZUS Oddział w C. wyrażonym w postanowieniu z dnia [...] października 2009 r., iż wszczęcie egzekucji nastąpiło według zasady wynikającej z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, co rzekomo nastąpiło w dniu [...] czerwca 2009 r., tj. przed datą doręczenia skarżącemu odpisu tytułów wykonawczych, bez dopuszczenia z urzędu dowodu z dokumentów z akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS w C., celem potwierdzenia tej okoliczności;

2. prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 26 ust. 5 pkt 1 u.p.e.a. oraz niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 4 u.s.u.s., wyrażające się przyjęciem, iż nie doszło do przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi z dnia [...] czerwca 2009 r. dotyczącymi należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące maj 1999 r.- lipiec 1999 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przy uwzględnieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. terminy przedawnienia egzekwowanych należności upłynęły odpowiednio z dniem: [...] czerwca 2009 r., [...] lipca 2009 r. i [...] sierpnia 2009 r. Tymczasem, jak wynika z treści tytułów wykonawczych, ich doręczenie skarżącemu nastąpiło w dniu [...] czerwca 2009 r. Przy uwzględnieniu więc art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. należałby zatem uznać, że wszczęcie egzekucji nastąpiło dopiero z tą chwilą, a więc po upływie terminu przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi dotyczącymi należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiąc maj 1999 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, iż skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a postawione w ramach wskazanych podstaw zarzuty, z uwagi na znajdujące oparcie w art. 183 § 1 p.p.s.a. związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej, wytyczają granice kontroli kasacyjnej, poza które z wyjątkiem przypadków nieważności postępowania (art. 183 § 2), Naczelny Sąd Administracyjny wyjść nie może. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza możliwość przeprowadzenia kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku wyłącznie z perspektywy przepisów, które podniósł kasator w ramach wybranych przez siebie podstaw kasacyjnych, przy czym ewentualna wadliwość wyroku ze względu na inne, niż powołane w kasacji przepisy nie daje możliwości rozszerzenia kontroli kasacyjnej na te normy (wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, wyrok z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 989/10, z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II FSK 62/10, wyrok z dnia 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 674/10).

Jak wynika z uzasadnienia postawionych na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzutów, autor skargi kasacyjnej kwestionuje zaaprobowany przez Sąd I instancji, a błędnie ustalony przez organ, stan faktyczny, który legł u podstaw przyjęcia, że nie doszło do przedawnienia należności składkowych skarżącego. Zdaniem kasatora, wszczęcie egzekucji w odniesieniu do należności za miesiąc maj 1999 r. nastąpiło na zasadzie art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. z chwilą doręczenia skarżącemu dnia [...] czerwca 2009 r. tytułu wykonawczego, podczas gdy 10 letni termin przedawnienia upływał [...] czerwca tego właśnie roku. Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny, podobnie jak organ, nie dokonując analizy akt administracyjnych, błędnie przyjął że wszczęcie egzekucji nastąpiło według zasady wynikającej z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, co rzekomo nastąpiło w dniu [...] czerwca 2009 r., tj. przed datą doręczenia skarżącemu odpisu tytułów wykonawczych.

Należy stwierdzić, iż opisana w uzasadnieniu wadliwość zaskarżonego orzeczenia oraz postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie wskazanych w pkt 2 petitum przepisów nie mogą zostać uwzględnione, bowiem nie znalazły oparcia w prawidłowo wywiedzionych zarzutach naruszenia prawa procesowego.

Zarzut naruszenia art. 106 § 3 w zw. z art. 135 p.p.s.a. nie może odnieść zamierzonego przez kasatora skutku. Jak stanowi pierwszy ze wskazanych przepisów sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Przede wszystkim podkreślić należy, że co do zasady w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie dokonuje się żadnych ustaleń faktycznych. Jedyny wyjątek może mieć miejsce właśnie w przypadku zastosowania przez sąd przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. co podnosi kasator, odwołując się do wypowiedzi komentatora (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, str. 369). Jednakże pamiętać należy, iż przepis ten nie nakazuje, a jedynie dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodu i to w bardzo ograniczonym zakresie. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym może bowiem dotyczyć wyłącznie dokumentu, musi mieć charakter uzupełniający w stosunku do postępowania dowodowego przeprowadzonego i udokumentowanego przez organ w aktach administracyjnych oraz nie może także wpłynąć na nadmierne przedłużenie postępowania. W istocie rzeczy przeprowadzony na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowód z dokumentu ma służyć potwierdzeniu lub podważeniu przyjętego zaskarżonym rozstrzygnięciem stanowiska organu, a więc dotyczyć musi istotnej dla wyniku sprawy okoliczności, która w ocenie sądu nie została w sposób pewny ustalona. Wyrażona w orzeczeniu sądowym ocena sądu administracyjnego co do prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w tym dowodowego, opiera się na analizie akt administracyjnych załączonych przez organ do skargi. Jak stanowi art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 (przekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę). Chcąc zakwestionować zaaprobowany przez sąd stan faktyczny, należało zatem zarzucić naruszenie w przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a, bowiem już tylko uważna lektura akt sprawy może uzasadniać ocenę naruszenia przez organ administracyjny prawa procesowego i w konsekwencji uzasadniać zastosowanie przez sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd nie mając żadnych wątpliwości co do znajdującego odbicie w aktach administracyjnych sprawy ustalonego stanu faktycznego, nie podejmie z urzędu inicjatywy dowodowej. Zatem w sytuacji, gdy jak wynika z uzasadnienia wyroku, skarżący nie zwracał się do sądu z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu, a Sąd nie miał wątpliwości co do poczynionych przez organ ustaleń, zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. należy uznać za całkowicie chybiony.

Nieporozumieniem jest zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. bowiem przepis ten dotyczy możliwości odniesienia się sądu do wszystkich postępowań w granicach danej sprawy. Przesłanką zastosowania wskazanego przepisu jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w akcie zaskarżonym ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko zostały podjęte w granicach danej sprawy (vide: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. R.Hausera, M.Wierzbowskiego, C.H.Beck wyd 1 str. 511). Fakt zastosowania przez Sąd I instancji przepisu art. 151 p.p.s.a. czyni niemożliwym zastosowanie przepisu art. 135 tej ustawy.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.