Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1812/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7  ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Marta Kołtun – Kulik (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. nieruchomości w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...] poza obecnymi granicami RP.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 27 grudnia 1990 r. M. S. złożyła do Urzędu Rejonowego Administracji Państwowej w [...] wniosek o ekwiwalent za pozostawione parcele gruntowe nr [...] położone w [...] koło [...]. Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. S. zmarłej w dniu [...] września 1996 r. w [...] na podstawie ustawy nabyła wprost córka M. S.

Ww. decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia M. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. nieruchomości w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. wniosła M. S.

Minister Skarbu Państwa, powołaną wyżej decyzją z dnia [...] września 2016 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 ze zm.). Zgromadzony materiał dowody nie daje podstaw do uznania, że właścicielka położonych w [...] nieruchomości – M. S., spełniła przesłanki miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP w jej znowelizowanym brzmieniu (art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty). Zdaniem organu, dokumenty zebrane w sprawie jednoznacznie wskazują, że miejscem zamieszkania M. S. była [...] pod [...] - miejscowość położona w obecnych granicach RP. Powyższe potwierdzają dokumenty zebrane w aktach sprawy, w tym dokumenty wypełnione oraz podpisane przez M. S., tj.: 1) dowód osobisty wydany w dniu [...] kwietnia 1930 r. przez Starostwo w [...], z którego wynika, iż w dacie jego wydania miejscem zamieszkania M. S. była [...], byłe woj. [...]; 2) wypis umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego, nr Rep. [...], zawartej w dniu [...] lipca 1937 r. przed K. L. - notariuszem w [...], z której wynika, iż M. S. w 1937 r. zamieszkiwała w [...] (dawny pow. [...] w woj. [...]); 3) wniosek złożony w dniu [...] lipca 1937 r. do Sądu Grodzkiego w [...] o wpis prawa własności, w którym wskazano [...], byłe woj. [...] - jako miejsce zamieszkania M. S.; 4) policyjne zameldowanie, z którego wynika, iż w dniu [...] lipca 1939 r. właścicielka nieruchomości zamieszkiwała w [...]; 5) ankieta Nr [...] złożona przez M. S. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych celem otrzymania dowodu osobistego, w której jako adresy zamieszkania M. S. podała: do 1939 r. - [...], w czasie okupacji - [...], obecnie, tj. w dacie składania ankiety [...] maja 1952 r. [...]; 6) karta osobowa M. S. nr [...] złożona [...] czerwca 1951 r., z której wynika, iż wyżej wymieniona zarówno do dnia [...] września 1939 r., jak i w czasie okupacji zamieszkiwała w [...].

Organ odwoławczy wskazał, że z ww. uwierzytelnionej kserokopii wypisu umowy sprzedaży z dnia [...] lipca 1937 r. wynika, iż M. S. kupiła od N. T. parcele gruntowe [...] o łącznym obszarze [...] morgów [...] sążnie kwadratowe w gminie katastralnej [...]. Zatem, M. S. pozostawiła poza obecnymi granicami RP jedynie nieruchomości gruntowe, na których nie było budynków murowanych. Powyższe w ocenie Ministra potwierdza, że wyżej wymieniona nie mieszkała w miejscowości, gdzie położone były jej nieruchomości. Wbrew twierdzeniom strony, w ocenie organu, pobyt M. S. we [...] nie miał charakteru stałego, a jej obecność na Kresach Wschodnich była związana z podtrzymywaniem relacji rodzinnych (we [...] zamieszkiwała bowiem babcia strony postępowania oraz sama M. S., która pozostawała pod jej opieką). Zdaniem Ministra Skarbu Państwa to w miejscowości [...] koncentrowało się życie zawodowe M. S., gdzie w 1928 r. jako inż. podjęła pracę w żeńskiej szkole rolniczej. Zgodnie z protokołem przesłuchania M. S., w 1934 r. M. S. wyszła za mąż we [...] i po ślubie powróciła wraz z mężem Z. S. do miejsca pracy. Powyższe okoliczności wskazują zatem, że to w [...] M. S. przebywała z zamiarem stałego pobytu.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Ministra Skarbu Państwa, [...] była miejscem, w którym skupiało się życie rodzinne oraz osobiste M. S. W opinii organu, najbardziej wiarygodne przy ocenie przesłanki miejsca zamieszkania M. S. na byłych terenach RP są dokumenty wypełnione lub podpisane przez wyżej wymienioną bądź dokumenty zatwierdzone przez urzędnika do spraw ewidencji ludności ewentualnie notariusza. W opinii organu drugiej instancji znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje, iż miejsce zamieszkania właścicielki pozostawionych nieruchomości nie znajdowało się na Kresach Wschodnich.

Skargę na decyzję z dnia [...] września 2016 r. wniosła, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. S. - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej:

1) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że M. S. nie miała w dniu 1 września 1939 r. miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego niezastosowanie w zakresie, w jakim daje on możliwość ubiegania się o rekompensatę osobom, które z przyczyn związanych z wybuchem wojny nie mogły na terytorium byłej RP powrócić;

3) naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego ustalenia miejsca zamieszkania M. S. w dniu 1 września 1939 r.;

b) art. 8 k.p.a. poprzez działanie, które powoduje brak zaufania obywateli do organów państwa.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji potwierdzającej, że M. S. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Państwa Polskiego w m. [...], pow. [...], woj. [...] a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nie narusza prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Decyzja organu pierwszej instancji została wydana m.in. w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz. U. z 2014 r. Nr 169, poz. 1090 ze zm.) - dalej: "ustawa". Przepis ten stanowi, że w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W sprawie bezsporne jest, że M. S. (zmarła [...] września 1996 r. w [...]) była właścicielką niezabudowanych parceli gruntowych nr [...] o łącznym obszarze [...] morgi [...] sążni kwadratowych w gminie katastralnej [...], które nabyła w dniu [...] lipca 1937 r. (uwierzytelniona kserokopia kontraktu kupna sprzedaży ww. parceli - karta 19 akt adm.) i pozostawiła je poza granicami byłego terytorium Państwa Polskiego.

Nie jest również sporna przesłanka posiadania przez M. S. obywatelstwa polskiego.

Natomiast organy administracji uznały, że nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zauważyć należy, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie definiuje, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", ale odsyła w znowelizowanym art. 2 pkt 1 do przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489).

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r., miejscem zamieszkania (według ustawy niniejszej) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania-właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności (...). Z § 3 pkt 2 ww. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja1934 r. wynika, że przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. Ponadto, stosownie do § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r., za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania.

Z powyższego wynika więc, że miejscem zamieszkiwania obywatela polskiego jest miejscowość, w której on mieszka z zamiarem stałego pobytu. Zaznaczenia wymaga, że zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. O ile jednak ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zazwyczaj trudności, o tyle przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności, które wskazują na skupianie się aktywności życiowej danej osoby w określonym miejscu, kreującym z tym miejscem jej więź o charakterze emocjonalnym, zawodowym, towarzyskim itp.

Zgodnie zatem z powyższym, w prowadzonym postępowaniu należało ustalić, czy M. S. pozostawiwszy niezabudowane parcele na byłym obszarze terytorium Polski w miejscowości [...] spełniała zarówno tzw. corpus (faktycznie tam zamieszkiwała) oraz animus (posiadała wolę stałego pobytu w niej).

Ustalając stan faktyczny w przedmiotowej sprawie organy uznały, że M. S. przed wojną (już w 1928 r.) dobrowolnie opuściła byłe terytorium Rzeczzpospolitej i zamieszkała na [...] pod [...] w związku z zatrudnieniem w szkole rolniczej (potwierdziła to też córka M. S.). Sąd podziela stanowisko organów, że należy przyjąć, iż w tym miejscu koncentrowało się życie zawodowe M. S. ale i także osobiste, skoro po ślubie zamieszkiwała tam z mężem a jeszcze przed ślubem, w dniu [...] kwietnia 1930 r., otrzymała dowód osobisty wydany przez Wójta Gminy [...], Powiat [...] potwierdzający jej zamieszkiwanie i zameldowanie na tym terenie. Materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy wskazuje, że tereny obecnego Państwa Polskiego ([...] pod [...]) były miejscem zamieszkania M. S. także w dniu 1 września 1939 r. Potwierdzają to m.in.: 1) policyjne zameldowanie, z którego wynika, iż w dniu [...] lipca 1939 r. właścicielka ww. parceli zamieszkiwała w [...]; 2) ankieta z [...] maja 1952 r. Nr [...] złożona przez M. S. (pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań) do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych w [...] celem otrzymania dowodu osobistego, w której jako adresy zamieszkania podała: do 1939 r. - [...], w czasie okupacji - [...], obecnie - [...]; 3) karta osobowa nr [...] z [...] czerwca 1950 r., z której wynika, iż do dnia 1 września 1939 r., jak i w czasie okupacji M. S. zamieszkiwała w [...].

Sąd nie kwestionuje faktu, że po narodzinach córki – M. w 1936 r., Pani M. S. przyjeżdżała częstokroć do matki do [...], która wychowywała wnuczkę jak również i tego, że urlopy spędzała u swojej matki w rodzinnych stronach. Jednakże, zdaniem Sądu, te okoliczności nie mogą przesądzać, że wolą zamiaru stałego pobytu były Kresy Wschodnie. Jak już bowiem podkreślono wyżej, życie zawodowe M. S. już od 1928 r. było skoncentrowane na terenie powiatu ciechanowskiego i tam też od 1930 r. była zameldowana, zaś od 1934 r. (od ślubu) zamieszkiwała ze swoim mężem. Ponadto co istotne w sprawie i na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, pozostawione nieruchomości nie były zabudowane, a przecież okoliczność tzw. corpus - faktycznego zamieszkiwania w danej miejscowości, na tej nieruchomości musi być wykazana obok woli tam przebywania. Jednocześnie, w ocenie składu orzekającego, twierdzenia strony, że po śmierci matki M. S. miała objąć spadek i połączyć wraz z zakupionymi parcelami – świadczą tylko o planach i zamiarach matki skarżącej, nie są natomiast okolicznościami wypełniającymi przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania faktyczne i prawne wskazać należy, że przedstawione stanowisko organu administracji skład orzekający w całości aprobuje. Nie można uznać za uzasadnione zarzuty naruszenia wyżej wskazanych przepisów prawa materialnego i procesowego tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy są inne, niż twierdzenia strony.

Biorąc powyższe pod uwagę, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w sentencji wyroku.