Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1000/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 3, art. 216 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 782
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi Miasta na decyzję Wojewody z dnia 11 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 11 sierpnia 2017 roku utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 23 czerwca 2017 roku [...] orzekającą w punkcie I o zwrocie na rzecz S. C. w 1/8 części, M. K. w [...] części, J. K. w [...] części i E. Z. w [...] części nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...] S. , arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. w P.. W udziale 6/8 części nieruchomość pozostaje zapisana jako własność Miasta [...]. W punkcie II organ I instancji nie zobowiązał S. C., M. K., J. K. i E. Z. do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Swoje rozstrzygnięcie Wojewoda oparł o poniższe ustalenia w zakresie stanu faktycznego. Aktem notarialnym z dnia [...] października 1958 r., [...] zstępni (dzieci) B. i S., tj. J. C., zd. H., S. H., K. K., M. H., M. N., S. H.. W. H. i M. H. zawarli pomiędzy następcami prawnymi B. i S. H. a Państwem Polskim (Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] umowę bezpłatnego przeniesienia własności nieruchomości. Przedmiotem umowy były nieruchomości składające się z gruntów objętych księgą wieczystą nr [...] i [...] Sądu Powiatowego w P.. Krąg współwłaścicieli nieruchomości notariusz ustalił na podstawie postanowień sądowych o stwierdzeniu nabycia spadku i pism organów finansowych.

Zgodnie z § 2 umowy, bezpłatne przeniesienie własności nieruchomości nastąpiło w oparciu o ustawę z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. z 1948 r. nr 35 poz. 240), dalej "ustawa o podziale". Do aktu notarialnego dołączono zezwolenie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej P. na odstąpienie na rzecz Skarbu Państwa z nieruchomości W. S. wykaz [...] działki o powierzchni 11242 m2 oraz zaświadczenie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej P. o tym, że masa spadkowa po B. , J. i S. H. składająca się z nieruchomości W. S. wykaz [...] oraz G. wykaz [...] wartości [...] tys. zł nie podlega podatkowi od nieodpłatnego nabycia praw majątkowych.

W archiwum Państwowym [...] nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących unieważnienia aktu notarialnego nr rep. [...] ani żadnej innej dokumentacji związanej z tym aktem, oprócz aktu notarialnego rep. [...] z dnia 19.05.1962 r., zawierającego sprostowanie numeru działki i aktu notarialnego nr rep. [...] z dnia 19.05.1962 r.- dotyczącego kolejnego zbycia przez te same osoby innej działki, związanego z urządzeniem lotniska [...].

Nabyciu przez Państwo Polskie (Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] podlegały działki oznaczone w planie podziału numerami: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni ok. 11.242 m2. Cel przeniesienia nieruchomości został oznaczony jako cel użyteczności publicznej, tj. urządzenie ulic.

Na podstawie pisma zarządu [...] i Katastru Miejskiego [...] ustalono, że:

- w 1956 r. jako współwłaściciele parceli [...] figurowali: J. C., S. H., K. K., M. H., M. H., S. H., W. H. i M. H.,

- w roku 1962 parcela [...] przy odnowieniu ewidencji podzielona została na działki [...] i [...] z ark. mapy [...],

- działka o numerze [...] o powierzchni ca.0.4299 ha z projektu podziału z dnia 05.03.1958 r. odpowiada działce ewidencyjnej [...].

Na podstawie materiałów źródłowych w postaci wykazu zmian gruntowych z roku 1962 i 1963, oraz rejestru gruntów z września 1964 r. oraz na podstawie kolejnego pisma zarządu GEOPOZ ustalono, że:

- dawnej parceli katastralnej [...] o pow. 5.0370 ha zapisanej w [...] odpowiadały działki ewidencyjne o numerach [...], [...] [...] i [...] z obrębu S. arkusz mapy [...],

- działka nr [...] została podzielona w roku 1963 na działki od [...] do [...],

- w roku 2013 działka [...] została podzielona na działki [...] i [...].

Na podstawie zapisów w księgach wieczystych ustalono następujący stan prawny dotyczący nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszej sprawy, objętej księgą wieczystą nr [...]: działka o nr ewid. [...] na wniosek S. H., z dnia 12 stycznia 1984 r. została przeniesiona z księgi wieczystej o nr [...] do księgi wieczystej o nr [...], podstawę tego przeniesienia stanowi postanowienie Sądu Powiatowego dla m. P. sygn. akt II Ns [...]. Wpis nastąpił w dniu 27 marca 1984 r. Wpisowi odpowiada wykreślenie działki [...] dokonane w dniu 27 marca 1984 r. w księdze wieczystej [...] (dotyczące poz. [...]).

Działka [...] w dniu 6 lutego 1985 r. zostaje przeniesiona z kw nr [...] do księgi o nr [...]. Wykreślenie następuje w dniu 6 lutego 1985 r. na podstawie aktu notarialnego sprzedaży z dnia 6 lutego 1985 r.

Nieruchomość stanowiąca działkę gruntu o nr [...] o pow. 0.4049 ha na podstawie ustawy z dn. 10 maja 1990 r.- Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stała się z mocy prawa własnością Gminy [...], a w dniu 26 kwietnia 2013 r. decyzją znak [...] Wojewoda stwierdził nabycie tejże nieruchomości przez gminę.

Na podstawie operatu szacunkowego, wykonanego przez rzeczoznawcę majątkowego B. W., powyżej ustalony stan faktyczny uzupełniono o ustalenia: nieruchomość objęta księgą wieczystą [...] posiadała powierzchnię 5.4362 ha, a objęta [...] powierzchnię 9.2328 ha. Obydwie księgi wieczyste obejmowały parcele o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębów S. i G. karta [...] i [...] o łącznej powierzchni 14.6690 ha. Na podstawie postanowień Sądu Powiatowego z dnia 29.06.1962 r. wydanych w sprawach o sygn. II Ns [...].[...], II Ns [...].[...] i sygn. II Ns [...].[...] zniesiono współwłasność nieruchomości, a ich podział dotyczył działek wydzielonych w planie podziału o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...].

W dniu 27 listopada 2012 r. Prezydent Miasta [...] wydał decyzję nr [...] znak [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej polegającej na budowie ulicy [...] w P., przewidzianej do realizacji m.in. na działce [...] z ark. [...] obręb S., której podział na dwie działki [...] i [...] został zatwierdzony tą decyzją.

Zarząd Dróg Miejskich [...] pismem datowanym 19 września 2013 r. udzielił informacji, że działka [...] nie znajduje się w liniach granicznych drogi publicznej ul. [...] i nie jest w administracji ZDM oraz, że działka [...] w całości jest zbędna na cele drogowe, a działka [...] stanowi drogę publiczną.

Pismami, datowanymi na dzień 12 kwietnia 2016 r. i 18 kwietnia 2016 r. pełnomocnik osób fizycznych, t.j. A. H., M. K., J. K., E. Z. i S. C. wniósł o zwrot nieruchomości, położonej w P., oznaczonej jako działka [...] z ark. mapy [...] obrębu S. . Wniosek został sprostowany. w ten sposób, że nastąpiła zmiana w przedmiocie żądania, a żądanie zwrotu dotyczy od tej daty nie działki nr [...], a wydzielonej z niej działki [...].

W toku postępowania uzyskano z akt sprawy znak [...] kopię ostatecznej decyzji z dnia 9 lipca 2015 r. orzekającej o odmowie zwrotu m.in. działki nr [...] ark. mapy [...] obrębu S. na wniosek złożony przez A. H..

W dniu 17 czerwca 2016 r. zostały przeprowadzone oględziny nieruchomości. Z ustaleń oględzin wynika, że działka [...] stanowi teren niezabudowany, porośnięty dziką roślinnością. Granica wschodnia i północna działki przebiega po ogrodzeniach sąsiadujących posesji.

Decyzją z dnia 5 sierpnia 2016 r. znak [...] Starosta [...] umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu S. w stosunku do A. H..

W trakcie postępowania pozyskano kserokopie dokumentów zawierających informacje na temat istniejących na nieruchomości fragmentów sieci przesyłowych, planów zagospodarowania przestrzennego, a także opinie Zarządu Zieleni Miejskiej, Zarządu Dróg Miejskich i Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta [...]. Z dokumentów wynika, że działka [...] w archiwalnym ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego z sierpnia 1975 r. znajduje się na obszarze oznaczonym symbolem [...], co oznacza tereny mieszkalnictwa niskiej intensywności, położone w rejonie strukturalnym [...], stanowiącym rejon wielofunkcyjny w przewadze funkcji mieszkaniowo - przemysłowej.

W sprawie został wykonany przez rzeczoznawcę B. W. operat szacunkowy nieruchomości, z którego z kolei wynika, że w dacie dokonywania wyceny, tj. w dniu 16 grudnia 2016 r. szacowana działka znajduje się na terenie nie posiadającym miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a zgodnie ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta [...], uchwalonym uchwałą Rady Miasta [...] nr [...] z dnia 23 września 2014 r. działka znajduje się na terenie oznaczonym symbolem rysunku studium [...] - tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej w formie wolno stojącej, bliźniaczej szeregowej lub zabudowy usługowej niskiej.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda dokonał oceny legalności rozstrzygnięcia organu I instancji. Uznał, że decyzja Starosty odpowiada prawu. Nie zgodził się z zarzutami odwołania Miasta [...], tj. naruszeniem art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.) poprzez uznanie, iż zaistniały przesłanki do zwrotu nieruchomości, podczas gdy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy; naruszeniem art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z uwagi na nie pozyskanie przez organ orzekający całości materiału dowodowego; naruszeniem art. 7, art. 8 § 1 K.p.a.

Oceniając legalność postępowania, organ odwoławczy nie stwierdził naruszeń postępowania, mających wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do rozstrzygnięcia w sferze merytorycznej, Wojewoda ocenił je jako prawidłowe, a zarzuty Skarżącego jako pozbawione podstaw.

Wyjaśnił, że instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy Rozdziału 6 Działu III ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. 2016.2147 j.t ) dalej . u.g.n.( art. od 136 do 142).

Podstawowymi przesłankami zwrotu nieruchomości są występujące łącznie okoliczności:

- stan prawny nieruchomości, kwalifikujący ją do zbioru nieruchomości mogących podlegać zwrotowi,

- wniosek właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców o zwrot nieruchomości,

- "zbędność" nieruchomości na cele wywłaszczenia.

Przepis art. 136 ust. 1 u.g.n. wprowadza ustawowy zakaz używania wywłaszczonych nieruchomości na cel inny niż ten, na który nastąpiło wywłaszczenie. Wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości na inny cel lub też niewykorzystanie nieruchomości na cel stanowiący powód wywłaszczenia w określonym czasie powoduje obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ratio legis przepisu art. 136 u.g.n. stanowi uniemożliwienie wykorzystywania wywłaszczonych nieruchomości na cele inne niż te, dla których zostały one wywłaszczone. Obowiązek zwrotu nieruchomości ma zapobiegać nadużywaniu instytucji wywłaszczenia i służy zabezpieczeniu konstytucyjnie chronionej własności, przepis art. 136 ust. 1 u.g.n. zawiera normę o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do treści art. 140 u.g.n.. W świetle art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. r

Dalej Wojewoda przytoczył treść art. 137 ust. 2 u.g.n., gdzie ustawodawca wskazał, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia zrealizowano tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Stosownie do art. 216 ust. 1 u.g.n, przepisy rozdziału 6 działu III ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z późn. zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Organ wskazywał, że stosownie do art. 216 ust. 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172); .2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31); 3)ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.).

Wojewoda skonstatował, że punktem wyjścia do przeprowadzenia oceny czy zaistniały w niniejszej sprawie przesłanki zwrotu jest zbadanie sytuacji prawnej nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania skoro 30 października 1958 r. doszło do zbycia przez właścicieli nieruchomości obejmującej działkę, później oznaczoną jako [...] na rzecz Państwa Polskiego (dalej pierwsza czynność prawna ), a 6 lutego 1984 r. S. H. zawarł umowę zbycia działki [...], podzielonej następnie na działkę [...] i [...] na rzecz Skarbu Państwa (druga czynność prawna).

Odnośnie pierwszej czynności prawnej, zgodnie z brzmieniem art. XXVI przepisów wprowadzających k.c., do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie kodeksu cywilnego stosuje się prawo dotychczasowe, chyba, że przepisy poniższe stanowią inaczej, a zgodnie z art. XXXVII tejże ustawy prawa rzeczowe istniejące w chwili wejścia w życie kodeksu cywilnego pozostają w mocy, chyba, że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wojewoda uznał, że zastosowanie do sytuacji prawnej zbywanej nieruchomości ma prawo dotychczasowe. Za prawo dotychczasowe przyjął dekret z 11.10.1946 r. prawo rzeczowe, dekret z 11.10.1946 r. prawo o księgach wieczystych i ustawę z 25.06.1948 o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli. Organ odwoławczy podkreślił znaczenie art. 43 prawa rzeczowego, który stanowił, że przeniesienie własności następuje z mocy samej umowy między właścicielem i nabywcą, zgodnie z brzmieniem art. 44 § 1 umowa o przeniesienie własności nieruchomości powinna obejmować podstawę prawną świadczenia, a zgodnie z art. 46 dla umowy zbycia nieruchomości przewiduje się formę aktu notarialnego pod rygorem nieważności.

Umowa zawarta aktem notarialnym z dnia 30 października 1958 r. zawiera wszystkie wymagane elementy, tj. została zawarta w formie aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza D. K. i zawiera przytoczenie podstawy prawnej świadczenia, a zatem była ona zawarta zgodnie z wymogami obowiązującego ówcześnie prawa rzeczowego. Wpis prawa własności nabywcy nieruchomości w księdze wieczystej miał charakter deklaratoryjny, więc nie był on konieczny do przeniesienia prawa własności nieruchomości. W tej sytuacji prawo własności działki nr [...], której odpowiada późniejsza działka [...], w skład której wchodzą działki [...] i [...] przeszło na rzecz Państwa Polskiego – Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] w dniu 20.10.1958 r.

Odnosząc się do drugiej czynności prawnej Wojewoda wskazał, że w dniu 6 lutego 1985 r. stan prawny dotyczący działki [...], ujawniony w księdze wieczystej (w tym momencie jest to kw nr [...]) przedstawiał jako jedynego właściciela nieruchomości S. H.. W związku z tym, zgodnie z domniemaniem zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wynikającym z dyspozycji art. 3 u.k.w.h., uprawnionym do rozporządzania nieruchomością jest S. H.. Na podstawie wpisów w [...] i [...] ustalono, że podstawą przeniesienia tej nieruchomości do drugiej z wymienionych powyżej ksiąg była umowa sprzedaży zawarta w dniu 6 lutego 1985 r. pomiędzy S. H. a Skarbem Państwa. Kwestia możliwości przeniesienia praw, których się nie posiada, na osobę trzecią była przedmiotem analizy licznych orzeczeń, w tym Sądu Najwyższego w sprawach sygn. akt. VCSK 148/10, wyrokach z 18.12.1996 r. sygn. akt. I CKN 27/96, z 11.12.1998 r. sygn. akt. II CKN 96/98 i z 22.05.2002 r. sygn. akt I CKN 237/00. Na podstawie analizy wskazanych orzeczeń Wojewoda przyjął, że sprzedaż nieruchomości przez osobę, która nie jest właścicielem, nie wywiera skutku rozporządzającego (przeniesienia prawa własności), za wyjątkiem sytuacji, gdzie osobę nabywającą nieruchomość od właściciela ujawnionego w księdze wieczystej, który w rzeczywistości nim nie jest, chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych zawarta w dyspozycji art. 5 u.k.w.h. Jednakże zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 skutek rozporządzający zbycia nieruchomości nie nastąpi, o ile nabywca działa w złej wierze, albo rozporządzenie jest nieodpłatne.

Organ odwoławczy wyjaśnił różnicę między złą i dobrą wiarą. Zgodnie z ust. 2 w złej wierze jest ten, kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, albo ten, kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć. Istota rzeczy polega na tym, że nabywcą nieruchomości w roku 1958 było Państwo Polskie (Prezydium Rady Narodowej Miasta [...], które na podstawie umowy z roku 1958 stało się właścicielem tejże nieruchomości. Nabywca (strona drugiej czynności prawnej tj. Skarb Państwa) wiedział, a jeżeli nie, co najmniej mógł się z łatwością dowiedzieć, że jest właścicielem nieruchomości.

Wnioskowanie organu I instancji w zakresie oceny stanu prawnego nieruchomości według czynności prawnej z roku 1958 jest – zdaniem Wojewody –prawidłowe.

Na skutek śmierci trzech ze współwłaścicieli nieruchomości z roku 1958, stroną postępowania składającą wniosek byli: S. C. - jedyny spadkobierca J. C., A. H. - jedyna spadkobierczyni W. H. oraz trzech spadkobierców K. K.: J. K., M. H. i E. Z..

W odniesieniu do wniosku A. H. postępowanie decyzją z dnia 5 sierpnia 2016 r. zostało umorzone. Jeżeli chodzi o pozostałych wnioskodawców, ich udziały w nieruchomości objętej wnioskiem zostały prawidłowo określone na: S. C. - 1/8 części, J. K., M. H. i E. Z. - każdy w 1/24 części. Wniosek o zwrot nieruchomości złożyły osoby uprawnione, tj. niektórzy ze spadkobierców właścicieli nieruchomości, występujących jako strona umowy jej zbycia w roku 1958.

Ostatnią konieczną przesłanką umożliwiającą zwrot nieruchomości jest jej "zbędność" na cele wywłaszczenia. Sytuacje, kiedy wywłaszczoną nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu wymienia art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ II instancji wskazał na tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2008 r. sygn. akt i SA/Wa 1272/07, zgodnie z którą użycie w przywołanym przepisie określenia "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. Jednocześnie ustawodawca w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nakazuje stosować przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych do nieruchomości nabytych lub przejętych na rzecz Skarbu Państwa lub gminy na podstawie wymienionych w tym przepisie enumeratywnie (wyczerpująco) aktów prawnych i konkretnych ich przepisów. Organ odwoławczy przyznał, że akt notarialny z roku 1958 zawiera jedynie przywołanie tytułu ustawy, będącej podstawą czynności prawnej zbycia nieruchomości i nie powołuje wprost przepisów art. 5 i 13 ustawy podziałowej, ale umowa zbycia, dołączone do niej załączniki oraz tekst ustawy nie pozostawiają żadnych wątpliwości w tym zakresie. Po pierwsze, zbycie jest nieodpłatne, po drugie załącznikiem do umowy jest zezwolenie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej P. na odstąpienie na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości w postaci działek o powierzchni 11.242 m2 objętej umową. Zatem zbycie nastąpiło na podstawie art. 5 i 13 ustawy o podziale, bowiem tylko te przepisy ustawy dotyczą nieodpłatnego zbycia nieruchomości. Jeżeli chodzi o przesłankę "zbędności", organ I instancji uzyskał obszerny materiał dowodowy w zakresie ustalenia, czy działka objęta postępowaniem była kiedykolwiek i w jakikolwiek sposób wykorzystywana na cel określony w umowie zbycia jako "urządzenie ulic". Informacje i opinie Zarządu Dróg Miejskich, Wydziału Gospodarki Nieruchomościami oraz Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta [...] jak i Zarządu Zieleni Miejskiej oraz archiwalne materiały zdjęciowe, w zestawieniu z oględzinami dokonanymi przez Organ I instancji jednoznacznie świadczą o tym, że działka nr [...] nigdy nie była używana i wykorzystywana na cel określony umową zbycia.

W odniesieniu do zarzutów zgłoszonych przez skarżącego, Organ II instancji uznał za całkowicie bezzasadny zarzut braku ustalenia przez organ I instancji podstawy nabycia nieruchomości i zarzut, że z uwagi na powołanie w akcie notarialnym ustawy z roku 1948 została zniweczona możliwość zastosowania w niniejszej sprawie dyspozycji art. 216 ust 2 u.g.n. Bezpłatne odstąpienie gruntów było możliwe tylko i wyłącznie na podstawie art. 13 tejże ustawy, co miało miejsce w niniejszym przypadku. Przytaczany przez Skarżącego tekst § 2 umowy zbycia (akt notarialny z roku 1958), rozwiewa wszelkie wątpliwości, skoro powołuje się on wyraźnie na podstawę prawną w postaci ustawy o podziale.

Za całkowicie bezzasadny uznany został również zarzut nie ustalenia przez organ I instancji wszystkich niezbędnych okoliczności wywłaszczenia. W sprawie przeprowadzono wzmożone poszukiwania, dotyczące rzeczonej umowy zbycia nieruchomości z roku 1958. Poszukiwania te były prowadzone również w drugiej sprawie dotyczącej rzeczonej nieruchomości, a mianowicie wszczętej na podstawie wniosku A. H. i prowadzonej pod sygn. [...], a mimo to żadnych innych dokumentów nie odnaleziono. Fakt braku odnalezienia dokumentów zaprzeczających stanowi rzeczy wynikającemu z aktu notarialnego z dnia 30 października 1958 r. nie może być traktowany jako przesłanka przyjęcia, że rzeczywisty stan prawny jest inny.

Wojewoda uznał, że w sprawie nie ma zastosowania treść art. 140 ust. 1 u.g.n., która stanowi, że w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego (...) ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Organ II instancji ocenił, że w niniejszej sprawie z uwagi na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 i 13 ustawy o podziale, przepis art 140 u.g.n. nie ma zastosowania, ponieważ przejęcie było nieodpłatne. Skoro nie miało miejsce żadne świadczenie na rzecz zbywców nieruchomości, nie mógł powstać obowiązek jego zwrotu.

Skargę na decyzję Wojewody z dnia 11 sierpnia 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] o zwrocie dz. [...], ark. [...], obr. S. złożyło Miasto [...]. Decyzji zarzucono naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 2147 ze zm.), na okoliczność uznania przez organ I instancji, iż zaistniały przesłanki do zwrotu nieruchomości, w sytuacji, gdy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy; art. 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) z uwagi na nie pozyskanie przez organ orzekający całości materiału dowodowego i art. 7, art. 8 § 1.kpa.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wojewody z dnia 11 sierpnia 2017 r. nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Uzasadniając zarzuty skargi wskazano, ,że Skarżący, w zasadzie podziela w większości ustalenia poczynione przez organ administracji, niemniej jednak nadal wątpliwości pozostają w zakresie domniemań przyjętych w niniejszym rozstrzygnięciu.

Skarżący się nie zgadza się z domniemaniem przyjętym przez organ orzekający iż skoro nie odnaleziono dokumentacji dot. unieważnienia aktu notarialnego z dnia 30 października 1958 r., na podstawie którego została przejęta przez Skarb Państwa przedmiotowa nieruchomość, to takiego unieważnienia nie było, i zatem, przyczyną powtórnego "wywłaszczenia" był brak przeniesienia działek do ksiąg wieczystych Skarbu Państwa. Przyjęcie takiego domniemania jest tym bardziej nieuzasadnione, skoro organ sam przyznał, iż zaniechał dalszych ustaleń w tej sprawie przyjmując, jż podstawą wywłaszczenia był ww. akt notarialny z 1958 r. Zdaniem skarżącego organ winien podjąć wszelkie możliwe czynności mające na celu ustalenie okoliczności związanych z bytem prawnym ww. aktu notarialnego z 1958 r., albowiem jego unieważnienie skutkowałoby tym, że nieruchomość została wywłaszczona na podstawie aktu notarialnego z dnia 6 lutego 1985 r., Nr rep. A[...]. Przesłanki do ewentualnego zwrotu przedmiotowej nieruchomości winny być wywiedzione z innych dokumentów.

Zdaniem skarżącego, przyjęty przez organ administracji stan sprawy, prowadziłby do wniosku, że ta sama osoba, tj. S. H. dokonała dwukrotnie sprzedaży tej samej nieruchomości, i trudno byłoby w świetle przepisów prawnych ocenić to jako działanie w dobrej wierze. S. H. był jedną ze stron aktu notarialnego z 1958 r., na podstawie, którego, jak to zostało przyjęte przez organ orzekający, Skarb Państwa nabył własność m in. aktualnej dz. [...]. Jednocześnie S. H. dokonał sprzedaży tej samej działki na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 6.02.1985 r. Zważywszy na powyższe, zdaniem skarżącego, organ administracji winien podjąć wszelkie możliwe czynności, mające na celu wyjaśnienie wszelkich okoliczności związanych z zaistniała sytuacją.

Skarżący zauważył, iż przyjmując nawet, iż organ dokonał właściwych ustaleń w przedmiotowym postępowaniu, w zakresie celu wywłaszczenia przedmiotowej działki, to nie zgadza się z przyjętymi przez organ wnioskami. Przede wszystkim, należy zwrócić uwagę na treść § 2 aktu notarialnego z dnia 6 lutego 1985 r., zgodnie z którym ówczesna dz. [...], z której powstały następnie dz. [...] i [...], w myśl opinii Miejskiego Biura Planowania Przestrzennego [...] z dnia 30.11.1983 r. nr [...] - w całości znajdowała się w liniach rozgraniczających ulicę, zgodnie z planem zagospodarowania Miasta [...] zatwierdzonym przez Wojewodę [...] w dniu 22 sierpnia 1975 r. i stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego województwa [...] zatwierdzonego uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 21 października 1977 r. nr [...] - Dziennik Urzędowy WRN w P. nr [...] poz. [...]. Tym samym należałoby uznać, iż nieruchomość ta była wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia, przyjętym z aktu notarialnego z 1958 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowa argumentację. Nie zgodził się z tezą uzasadnienia skargi, że przy rozpoznawaniu sprawy organ posługiwał się domniemaniem w zakresie braku czynności unieważnienia aktu notarialnego zawartego 30.10.1958 r. W sprawie jest wręcz odwrotnie to skarżący formułuje domniemanie , twierdząc, że fakt zbycia nieruchomości na podstawie aktu notarialnego zawartego 6.2.1985 r. świadczy o unieważnieniu umowy zbycia zawartej w 1958 r.

Na rozprawie sądowoadministracyjnej pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i jej zarzuty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - dalej powoływana jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty - w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 11 sierpnia 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia z 23 czerwca 2017 r. orzekająca o zwrocie odpowiednich udziałów we współwłasności działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd rejonowy w P.

Spór pomiędzy skarżącym Miastem [...] zapisanym w księdze wieczystej jako właściciel tegoż gruntu , a orzekającym organem sprowadza się do rozpatrzenia zarzutu , że nie ustalono wszystkich istotnych okoliczności sprawy , co spowodowało jak twierdzi skarżący do przyjęcia domniemania , że nie ma dokumentu unieważniającego akt notarialny z 30.10.1958 r..

W ocenie Sądu tak przedstawiony zarzut jest nietrafny. Przede wszystkim należy powiedzieć, że zadaniem organów było rozpoznanie wniosku zgłaszających się następców prawnych byłych właścicieli, którzy na podstawie aktu notarialnego z 30.10.1958 r. nieodpłatnie przekazali na rzecz Skarbu Państwa określoną nieruchomość na cele użyteczności publicznej urządzenie ulic. Organ na podstawie zgromadzonych dokumentów prawidłowo ustalił i przedstawił w uzasadnieniu w ujęciu historycznym na przestrzeni lat 1958 do dnia orzekania jak postępowały zmiany w zapisach ewidencyjnych odstąpionych działek. Tylko dla skrótowego przypomnienia należy powiedzieć, że ,że aktem notarialnym z 30.10.1958 r. odstąpiono na rzecz Państwa Polskiego bezpłatnie i bez długów niezabudowane działki wcześniej oznaczone na projekcie podziału numerami [...].[...],[...],[...],[...],i [...]. Ustalono, że działce Nr [...] odpowiada późniejsze oznaczenie działki [...], którą następnie podzielono na [...] wykorzystywaną na ulice i na [...] która w żaden sposób wykorzystywana nie jest. Działka [...] ma powierzchnie 0.2842 ha , w żaden sposób nie jest zagospodarowana, ani użytkowana. Z operatu szacunkowego wynika, że na dzień sporządzenia operatu wyceniana działka znajduje się na terenie nie objętym miejscowym planem .Natomiast zgodnie ze studium grunt ten znajduje się na terenie rysunku studium [...] – tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej – w formie wolno stojącej, bliźniaczej szeregowej lub zabudowy usługowej niskiej.

Podstawę materialnoprawną trafnie zastosowana przez organy orzekające jest przepis art. 136 ust. 3 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. z 2015 poz.782 ) dalej u.g.n. zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Dla dopuszczalności zwrotu zbędnej na cel wywłaszczenia części nieruchomości wystarczającym jest spełnienie jednego z wyżej wymienionych warunków. Jednocześnie zgodnie z art. 216 ust. 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie art.5 i art.13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli ( Dz.U. nr 35, poz.240 ) Art. 13ust. 1 wskazanej ustawy stanowi, że . Właściciel nieruchomości, podlegającej podziałowi, obowiązany jest odstąpić bezpłatnie na własność gminy grunty - przeznaczone w planie zagospodarowania przestrzennego pod ulice, place, drogi - na cele użyteczności publicznej, jak również na cele przyszłej polityki terenowej osiedla w ilości, nie przekraczającej 20% wartości wszystkich działek, obliczonej w myśl art. 16.

Ust.2. podaje, że Bezpłatne odstąpienie gruntów na własność gminy wolne jest od podatku od nabycia praw majątkowych, a koszty sporządzenia umów o przeniesieniu własności obciążają gminę.

Ustawodawca normując kwestię "odstąpienia" nieruchomości nie wskazał sposobu, w jaki odstąpienie to ma być zrealizowane, tj. czy odstąpienie przybiera formę umowy czy też stanowi jednostronną czynność prawną. W rezultacie uprawniony jest pogląd, że każda czynność prawna bez względu na jej charakter, o ile zachowana jest forma aktu notarialnego, której celem jest bezpłatne przeniesienie własności nieruchomości na rzecz gminy (Skarbu Państwa) w zamian za zgodę organu administracji na podział nieruchomości, stanowić może odstąpienie nieruchomości, o którym mowa w art. 13 ustawy o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli, jeśli okoliczności faktyczne na to wskazują. Należy więc uznać, że nic nie stało na przeszkodzie aby Skarb Państwa od tej chwili został ujawniony w księgach wieczystych jako właściciel wywłaszczonej nieodpłatnie działki nr [...]. Tak się jednak nie stało. Co więcej ówczesny właściciel S. H. użytkował rolniczo dalej ten grunt, przeniósł go do innej księgi wieczystej aby ostatecznie aktem notarialnym z dnia 6.02.1985 r. działkę nr [...] ,która powstała z działki nr [...] sprzedać w trybie art.6 ustawy z 12.3.1958 na rzecz Skarbu Państwa. Ponieważ jednak wpis prawa własności do księgi wieczystej miał charakter deklaratoryjny , więc nie był on konieczny dla skutecznego przeniesienia prawa w lasności działki nr [...] w dniu 30.10.1958 r. Skoro nie można zakwestionować faktu skutecznego nabycia przez Skarb Państwa działki nr [...], z której powstała działka [...] na podstawie art.5 i art.13ustawy o podziale to należy zbadać czy cel tego wywłaszczenia został zrealizowany. Celem zaś umowy zbycia z 1958 r. było zaś urządzenie ulic. Do chwili obecnej na części działki mającej numer geodezyjny [...] o powierzchni 0.2842 ulica nie została pobudowana, i ustalono, że nie pozostaje ona w sferze jakiegokolwiek zainteresowania wyspecjalizowanych służ obsługujących drogi. Zgodnie z art. 137. 1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Przy czym, przyjęta w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. konstrukcja materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jednoznacznie przesądza, że podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej (umowie).Na karcie 8 operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby tej sprawy przedstawiony jest projekt podziału działki nr [...] na działki [...] i [...]. Wynika z niego w sposób nie budzący wątpliwości iż działka [...] nie pozostaje w żadnym powiązaniu z działka drogową oznaczona jako [...]. Dowód ten w powiązaniu z ustaleniami na podstawie oględzin oraz odpowiedzi gestorów zarządzających drogami jest dowodem wskazującym, że ten fragment powierzchni gruntu na cel wskazany w umowie z 30.10.1958 r. nie został wykorzystany. W ocenie Sądu orzekającego ustalenia i rozważania organu orzekającego są wyczerpujące i kompletne i pozwoliły na rozstrzygnięcie o zwrocie na rzecz zgłaszających się uprawnionych następców wskazanej nieruchomości. Zarzut skargi, że naruszono przepisy proceduralne nie wyjaśniając czy akt notarialny z 30.101958 r. został wyeliminowany z obrotu prawnego jest nietrafny, a hipoteza, że tak się powinno zdarzyć, jest nieuprawniona. Nie daje do tego podstawy okoliczność, że niejako po raz drugi aktem notarialnym z dnia 6.02.1985 r. doszło do sprzedaży tego gruntu na rzecz Skarbu Państwa.

Reasumując ustalenia organu są pełne i poczynione na podstawie nie budzących wątpliwości dokumentów. Ocena prawna i rozważania zawarte w zaskarżonych decyzjach są logiczne, spójne i w sposób wyczerpujących uzasadniają możliwość zastosowania wskazanych w niej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się do zarzutów zawartych skardze dotyczących naruszenia przepisów procesowych, dotyczących postępowania dowodowego, Sąd nie podzielił stanowiska, że mogły mieć one istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wykorzystanie materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, przyczyniło się do rozpatrzenia sprawy, o czym była mowa powyżej. Odwołując się do rozważań zawartych powyżej nie znajduje uzasadnienia twierdzenie skarg, że organy niedokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy i nie poczyniły pełnych ustaleń.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy odniósł się także do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniach od decyzji organu I instancji.

Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przepisów postępowania, które skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd na zasadzie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę, jak orzeczono w wyroku