Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 447/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant ref. staż. Paulina Dymińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej Główny Inspektor) decyzją z dnia[...] grudnia 2012 r., Nr [...] po rozpoznaniu wniosku skarżącego A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Głównego Inspektora z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3000 zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Wydając zaskarżoną decyzję organ działał na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej K.p.a.), art. 13 ust 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm. – dalej jako u.d.p.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 80, poz. 433), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b, art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm., dalej u.t.d.)

W uzasadnieniu wspomnianej na wstępie decyzji organ przypomniał, że w dniu [...] lipca 2011 r. o godz. 9:02:53 pojazd specjalny marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] o dopuszczalnej macie całkowitej równej 24 000 kg, poruszał się po drodze krajowej na [...] na odcinku G. (obwodnicą G.) – J., bez uiszczenia wymaganej opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt. 3 u.d.p. Powyższe naruszenie zostało ustalone w oparciu o zapis ewidencyjny ER nr [...], zarejestrowany przez bramownicę kontrolną nr [...], zainstalowaną w pasie drogowym wyżej wymienionego płatnego odcinka drogi krajowej.

Droga krajowa, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu została wyszczególniona w załączniku nr 1 pkt 11 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

W oparciu o dane zgromadzone w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) organ ustalił prawnego posiadacza wyżej wymienionego pojazdu samochodowego. Na podstawie art. 78 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, ze zm.) organ rozpoznający sprawę wezwał prawnego posiadacza wyżej wymienionego pojazdu samochodowego do wskazania osoby kierującej pojazdem w dniu [...] lipca 2011 r.

Z treści złożonego oświadczenia, wynika, iż ww. dniu pojazdem samochodowym o numerze rejestracyjnym [...] kierował skarżący. Jednocześnie, wraz z powyższym oświadczeniem, wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Wskazano, iż przed wprowadzeniem obowiązku uiszczania opłaty elektronicznej, prawny posiadacz ww. pojazdu samochodowego, na infolinii viaTOLL uzyskał informację, że "pojazdy specjalne nie podlegają obowiązkowi uiszczania opłaty". W związku z powyższym zapewnieniem, w pojazdach nie zainstalowano urządzeń viaTOLL. Nadto wskazano, iż po otrzymaniu wezwania z Głównego Inspektoratu, ponownie skontaktowano się z infolinią viaTOLL, jednakże tym razem uzyskano informację o obowiązku uiszczania opłaty elektronicznej, także przez pojazdy specjalne. Poinformowano również, iż w dniach [..] września 2011 r. wszystkie pojazdy przedsiębiorcy zostały wyposażone w niezbędne urządzenia viaTOLL.

Organ zawiadomił skarżącego o wszczęciu wobec niego z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnej drodze krajowej.

W dniu grudniu 2011 r. do organu wpłynęło pismo, w którym strona podtrzymała argumentację przedłożoną uprzednio przez prawnego posiadacza ww. pojazdu wskazując, iż pozostawała w błędnym przekonaniu, iż pojazdy specjalne nie podlegają obowiązkowi uiszczania opłaty elektronicznej. W konsekwencji strona wniosła o odstąpienie od nałożenia na nią kary administracyjnej.

W styczniu 2012 r. organ wezwał K. Sp. z o.o. - podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru opłat, działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, do złożenia wyjaśnień związanych z wyżej wymienionym przejazdem. W szczególności do wskazania, czy opłata elektroniczna za przejazd odnotowany w zapisie ewidencyjnym nr [...] została uiszczona.

Udzielając odpowiedzi operator systemu wyjaśnił, iż za przejazd ww. pojazdu po drodze krajowej nr [...], zarejestrowany przez bramownicę nr [...] w dniu [...] lipca 2011 r. o godzinie 09:02:53, opłata elektroniczna nie została uiszczona. Użytkownik pojazdu samochodowego zawarł umowę z operatorem systemu viaTOLL w dniu [...] września 2011 r., a umowa nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu - umowa przedpłaconego trybu płatności.

W lutym 2012 r. organ zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego w niniejszej sprawie, informując go o treści art. 10 k.p.a. oraz wyznaczając termin do zgłoszenia dodatkowych wyjaśnień oraz żądań.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Główny Inspektor wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 3000 zł wobec stwierdzenia nieuiszczenia wymaganej opłaty.

Skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podniósł, iż nie wnosił opłaty elektronicznej z powodu błędnej informacji dotyczącej samochodów specjalnych uzyskanej na infolinii. Ponadto wniósł o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności ww. decyzji, załączając zaświadczenie o wysokości zarobków.

W uzasadnieniu wspomnianej na wstępie decyzji organ powołał przepisy regulujące elektroniczny system opłat, który wszedł w życie w dniu 1 lipca 2011 r. Wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, za które uważa się, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z ze. zm.), także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł.

Nadto Główny Inspektor wskazał, iż zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny. Z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.

Organ stwierdził, iż strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba, która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

W ocenie organu w niniejszej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, gdyż ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 u.d.p. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń.

Organ ponownie podkreślił, iż przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów u.d.p. są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń, wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Przesłanką odpowiedzialności jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego uzyskania błędnej informacji na infolinii viaToll organ wskazał, iż nie znajduje on uzasadnienia. Rodzaje pojazdów za przejazd, którymi ustalono obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej wynikają z u.d.p., która została prawidłowo opublikowana w Dzienniku Ustaw. Przy ustalaniu prawidłowej treści przepisu prawa zawsze rozstrzyga wyłącznie treść opublikowana w Dzienniku Ustaw, a nie informacje przekazane przez inne podmioty. Organ zaznaczył, że kierujący pojazdami samochodowymi mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych. Brak wiedzy, czy świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych bądź pojazdów objętych obowiązkiem uiszczania opłaty elektronicznej nie może niewątpliwie być usprawiedliwieniem dla naruszenia przepisów. Główny Inspektor dodał, że obowiązek w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 218, poz. 1391). Przepisy ustanawiające ten obowiązek weszły w życie z dniem 1 lipca 2011 r. Zdaniem organu, strona miała wystarczającą ilość czasu na zaznajomienie się z nowymi rozwiązaniami prawnymi, wobec prawie trzyletniego okresu vacatio legis.

Organ wskazał, że z analizy przedstawionej przez stronę argumentacji w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że naruszenie powodowane było brakiem zainstalowanego urządzenia viaBOX w pojeździe, związanym z błędną interpretacją obowiązujących przepisów prawa, a więc okolicznością zależną od skarżącego.

Nadto organ dodał, że sytuacja finansowa skarżącego nie ma wpływu na rozstrzygniecie niniejszej sprawy, gdyż ustawodawca nie uzależnił nakładania kar pieniężnych od możliwości finansowych czy sytuacji osobistej strony.

Główny Inspektor podał, że obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia, tzw. viaBOX, a brak zainstalowania w pojeździe ww. urządzenia, skutkuje tym, iż opłata elektroniczna nie zostaje uiszczona.

Skarżący wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi w przypadku uznania, iż skarga został wniesiona na decyzję organu I instancji, o oddalenie skargi w przypadku uznania, iż skarga została wniesiona na decyzję II instancji.

W uzupełnieniu skargi skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji, ewentualnie uchylenie decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Decyzjom zarzucono:

- obrazę prawa materialnego, w szczególności poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 13k, ust. 1 pkt 1 u.d.p. oraz wielokrotne nakładanie kar za jeden przejazd po odcinku drogi krajowej, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia opłaty;

- obrazę prawa procesowego poprzez naruszenie art. 7, 77 §1, 80 i 107 k.p.a. oraz zebranie materiału dowodowego w sposób niewystarczający, brak wszechstronnej oceny całego dostępnego materiału dowodowego, stronnicze prowadzenie postępowania zarówno jako organ I jak i II instancji, a w szczególności niezweryfikowanie informacji uzyskanych od operatora systemu ViaTOLL K. Sp. z o.o., dotyczących przejazdu po danej drodze krajowej w danym dniu, a także ograniczenie się przez organ II instancji do materiału dowodowego zgromadzonego w I instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że zgodnie z dyspozycją art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych obowiązani są do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt. 33 p.r.d.. Zgodnie z dyspozycją ustawową zawartą w art. 13 ha ust. 6 pkt 1 u.d.p. Rada Ministrów wskazała w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia z 22 marca 2011 r. drogi krajowe lub ich odcinki, na których pobiera się opłatę elektroniczną. Zgodnie natomiast z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za przejazd po drodze krajowej, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tejże opłaty wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 zł.

Zdaniem strony, dokonując wykładni przytoczonych przepisów nie ma najmniejszej wątpliwości, że intencją prawodawcy jest nakładanie kar pieniężnych w wysokości 3 000 zł za przejazd - bez uiszczenia wymaganej opłaty - drogą krajową lub jej odcinkiem, uwzględnionym w załączniku do ww. rozporządzenia. Tak więc, kara za przejazd drogą krajową lub jej odcinkiem bez uiszczenia wymaganej opłaty może być wymierzona w wysokości 3 000 zł.

Skarżący stwierdził, że w przedmiotowej sprawie korzystał z odcinka drogi ekspresowej [...] G. (obwodnica G.) – J., więc kara za przejazd tym odcinkiem drogi krajowej może wynosić co najwyżej 3 000 zł. Strona podniosła, że organ naruszając obowiązujące przepisy, wszczął przeciwko skarżącemu nie jedno, a wiele postępowań administracyjnych, które to zakończyły się wielokrotnym, bezprawnym i niesłusznym, nałożeniem na skarżącego kar pieniężnych z tytułu jednego przejazdu jednym odcinkiem drogi krajowej, na którym pobiera się opłatę elektroniczną za przejazd. Wszczęcie przez organ wielu postępowań administracyjnych na podstawie jednego tylko zdarzenia i wielokrotne nałożenie kar z tego tytułu jest, zdaniem strony, rażącym naruszeniem obowiązujących przepisów, co wynika prawdopodobnie z dokonanej przez organ błędnej wykładni obowiązujących przepisów oraz brakiem wyczerpującego zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego.

Skarżący wskazał decyzje dotyczące przejazdu tego samego dnia oraz tą samą drogą:

1. decyzja z dnia [...] kwietnia 2012 r. ([...]), nakładającą na skarżącego karę 3000 zł za przejazd odcinkiem drogi krajowej [...] G. (obwodnica G.) – J. o godz. 09:02:53 (decyzja wydana przez organ I instancji objęta niniejszą skargą);

2. decyzja z dnia [...] listopada 2012 r. ([...]), nakładającą na skarżącego karę 3000 zł za przejazd odcinkiem drogi krajowej [...] G. (obwodnica G.) – J. o godz. 09:06:56;

3. decyzja z dnia [...] grudnia 2012 r. ([...]), nakładającą na skarżącego karę 3000 zł za przejazd odcinkiem drogi krajowej [...] G. (obwodnica G.) – J. o godz. 09:17:57;

4. decyzja z dnia [...] grudnia 2012 r. ([...]), nakładającą na skarżącego karę 3000 zł za przejazd odcinkiem drogi krajowej [...] G. (obwodnica G.) – J. o godz. 09:27:58;

Strona zaznaczyła, że została obciążona karą po 3 000 zł za każdą miniętą na swej drodze bramownicę, które znajdują się na jednym odcinku drogi ekspresowej [...] G. (obwodnica G.) – J., wobec czego doszło do pomnożenia dopuszczalnej kary przez ilość mijanych na jednej drodze bramownic. Zdaniem strony, jest to oczywistym i rażącym pogwałceniem przez organ przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 13k ust. 4 u.d.p. kary pieniężne nakłada się w drodze decyzji Administracyjnej. Wydanie decyzji powinno zatem zostać poprzedzone wyczerpującym zgromadzeniem dostępnego materiału dowodowego oraz wszechstronną jego oceną. Główny Inspektor działając zarówno w I jak i II instancji, naruszył przepisy proceduralne k.p.a., a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107. Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Skarżący zaznaczył, że samochód marki [...], którym się poruszał jest zaliczany do pojazdów specjalnych. W związku z informacją o zwolnieniu takich pojazdów z uiszczania opłat elektronicznych za przejazd drogą krajową, uzyskaną od operatora systemu viaTOLL przez innego kierowcę firmy A. (której pracownikiem jest skarżący), skarżący powziął głębokie przeświadczenie o braku obowiązku uiszczania takich opłat. Nadto wskazał dane dwóch świadków ww. rozmowy oraz podkreślił, że infolinię operatora systemu viaTOLL uznać należy za wiarygodne źródło informacji. Skarżący działał w dobrej wierze o czym świadczy, jego zdaniem, również fakt, że zaopatrzył się w wymagane urządzenie viaBOX, gdy tylko dowiedział się o takiej konieczności i uświadomił sobie, iż przekonanie nabyte na podstawie informacji udzielonej przez operatora systemu viaTOLL jest błędne.

Nadto skarżący zwrócił uwagę na rozmiar przedmiotowej sprawy, czego jego zdaniem, nie uczynił organ rozstrzygając sprawę i wydając decyzje. Bowiem w stosunku do skarżącego Główny Inspektor wszczął kilkadziesiąt postępowań administracyjnych, wiele z nich zostało zakończonych nałożeniem na skarżącego wielokrotności kary 3 000 zł. Strona podała numery oraz daty wydania 53 decyzji, nakładających na skarżącego karę po 3 000 zł każda. Skutkiem tego jest nałożenie kar, których łączna wysokość na daną chwilę sięga kilkuset tysięcy złotych. Skarżący dodał, że kilkadziesiąt innych postępowań nadal jest w toku. Nadto zaznaczył, że na skutek błędu zwykły obywatel Rzeczpospolitej Polskiej, wykonujący zwykłe obowiązki służbowe, zostaje ukarany karą pieniężną, której łączna wysokość przekracza jego najbardziej śmiało oceniane możliwości finansowe. Zwłaszcza, że w błąd ten skarżący został wprowadzony przez autoryzowane przez operatora systemu viaTOLL - Telefoniczne Centrum Obsługi Klienta. Strona podniosła, że w czasie poruszania się przez nią bez wymaganego urządzenia viaBOX, system viaTOLL był swoistą nowością, nadto do tej pory nie jest - chociażby na tle analogicznych systemów w innych państwach europejskich - systemem doskonałym. Wprowadzenie w błąd korzystającego z dróg krajowych nie może zatem pociągać za sobą wobec niego tak daleko idących konsekwencji finansowych, które ze względu na rozmiary sprawy nie są możliwe do wyegzekwowania.

Zdaniem skarżącego, organ nie wyjaśnił wszelkich wątpliwości występujących w danej sprawie, w szczególności nie przeanalizował informacji uzyskanych przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. odnoszących się do przejazdu daną trasą w określonym dniu. Ponadto, działając jako organ II instancji, nie przeprowadzając żadnych dodatkowych - niezbędnych w danej sprawie - ustaleń, przyjął w całości za słuszne ustalenia pierwszoinstancyjne, co wyraźnie uchybia przepisom proceduralnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2012 r., utrzymującą w mocy decyzję tegoż organu z dnia [..] kwietnia 2012 r. o nałożeniu na skarżącego – A. K. kary pieniężnej w wysokości 3000 zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd dnia [...]lipca 2011 r. po drodze krajowej na [...] na odcinku G. (obwodnicą G.) – J., bez uiszczenia wymaganej opłaty; powyższe naruszenie zostało ustalone w oparciu o zapis ewidencyjny [...], zarejestrowany przez bramownicę kontrolną nr [...], zainstalowaną w pasie drogowym wyżej wymienionego płatnego odcinka drogi krajowej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1 oraz art. 13k ust. 4 u.d.p.

Zgodnie z treścią art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 złotych. Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 i 2, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 13l ust. 1 (art. 13k ust. 4 u.d.p.). W myśl powołanego art. 13l ust. 1 pkt 2 u.d.p. - do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, są uprawnieni inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego.

W ocenie Sądu należy uznać, iż organy obu instancji słusznie stwierdziły, że kierujący pojazdami samochodowymi mają bezwzględny obowiązek znajomości podstawowego zakresu przepisów dotyczących korzystania z dróg publicznych. Brak wiedzy, czy świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych, czy też ponoszenia opłat elektronicznych, nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Należy ponadto wyraźnie podkreślić, że skoro obowiązek w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie zmieniającej - z dnia 7 listopada 2008 r., to organy zasadnie przyjęły, mając na względzie ponad trzyletni okres vacatio legis, że użytkownicy dróg mieli wystarczająco dużo czasu na zaznajomienie się z nowymi rozwiązaniami prawnymi.

Ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 u.d.p., w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Zaznaczyć należy, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych jednoznacznie przyjmuje się, iż finansowa odpowiedzialność administracyjno-karna, co do zasady ma charakter obiektywny i opiera się na samym fakcie naruszenia (tak m.in.: D. Szumiło-Kulczycka, Prawo administracyjno-karne, Zakamycze, Kraków 2004, s. 150 i powołana tam uchwała Sądu Najwyższego z 5 września 1995 r., sygn. III AZP 16/95, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 1998 r., sygn. akt IV SA 1792/96; z 7 grudnia 1994 r., sygn. akt SA/Lu 49/94; z 5 czerwca 2001 r., sygn. akt III SA 2661/00).

W konsekwencji - kierując się także wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego, zawartymi w wyroku z 15 stycznia 2007 r., sygn. akt P 19/06, należy uznać, że przepisy ustawy o drogach publicznych, powołane w decyzjach, nie uzależniają nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązujących w przewozach drogowych regulacji (w tym dotyczących opłat elektronicznych) od ustalenia winy podmiotu wykonującego dany przewóz. Niewątpliwie obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym, stąd też inspektor, stwierdzając brak urządzenia do poboru opłat, zobligowany był do nałożenia kary pieniężnej. Nie budzi również jakichkolwiek wątpliwości, iż w niniejszej sprawie podmiotem odpowiedzialnym za przejazd pojazdem bez uiszczenia opłaty elektronicznej był kierujący pojazdem - skarżący.

Incydent rozstrzygany w niniejszej sprawie dotyczył przejazdu w dniu [...] lipca 2012 r. o godz. 9:02:53 na drodze krajowej [...], na płatnym odcinku G. (obwodnicą G.) – J. przez bramownicę kontrolną nr [...]. W pojeździe stwierdzono brak viaBoxu- urządzenia służącego do poboru opłaty elektronicznej, co w konsekwencji prowadziło do stwierdzenia braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej.

Droga krajowa, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu samochodowego, została wyszczególniona w załączniku nr 1 pkt 11 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433 z późn. zm.).

Powyższy incydent był jednym z kilkudziesięciu (53) naruszeń przepisów dotyczących opłat elektronicznych popełnionych przez skarżącego.

Analiza licznych spraw z zakresu opłaty elektronicznej pozwala zauważyć, że organy nakładając na kierującego pojazdem samochodowym karę pieniężna za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty, naliczają powyższą karę za przejazd pod każdą bramownicą, stosując posiłkowo § 4 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. 2011.80.433 ze zm.), gdyż teoretycznie na każdym skrzyżowaniu można wjechać na drogę bądź z niej zjechać, a więc w ocenie organu każdy taki odcinek zawarty miedzy dwoma bramownicami stanowi odrębny przejazd po drodze krajowej lub jej odcinku, ponieważ zgodnie z treścią § 4 wskazanego powyżej rozporządzenia początkiem albo końcem drogi krajowej lub jej odcinka, na którym pobiera się opłatę elektroniczną, jest:

1) punkt przecięcia osi dróg w węźle lub skrzyżowaniu albo

2) punkt przecięcia osi drogi z granicą miasta na prawach powiatu lub granicą państwową.

Wysokość stawek opłat elektronicznych zawiera zał. nr 3.

Powyższy przepis, w ocenie Sądu, jest przepisem czysto technicznym, wskazującym jedynie sposób naliczania opłaty elektronicznej i mającym na celu ułatwienie obliczenia wysokości opłaty elektronicznej za cześć odcinka po jakim porusza się kierujący. Inna interpretacja powyższego zapisu prowadziłaby do wniosku, że § 4 rozporządzenia wprowadza nowe pododcinki niezależne od treści zał. Nr 1 i 2 do powyższego rozporządzenia, a także przepisów ustawy o drogach publicznych.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych , korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 22 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U z 2012, poz. 1137), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

Na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. W przypadku uiszczenia opłaty w niepełnej wysokości wymierzana jest natomiast kara w wysokości 1.500 zł (art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy). Z powyższego wynika wprost, że kara jest bezpośrednio powiązana z przejazdem po danej drodze krajowej lub jej odcinku. Ustawa o drogach publicznych nie zawiera definicji "przejazdu", jednak przyjęta prze organy definicja przejazdu w oparciu o definicję początku i końca drogi krajowej zawarta w § 4 rozporządzenia wydaje się błędna lub co najmniej niepełna, gdyż nie każdy przejazd zawarty jest miedzy dwoma najbliższymi punktami przecięcia osi dróg w węźle lub skrzyżowaniu, albo przecięcia osi drogi z granicą miasta na prawach powiatu lub granica państwa. W ocenie Sądu, kara pieniężna winna być nakładana za przejazd bez uiszczenia opłaty po drodze krajowej lub jej odcinku (bez względu na długość przejazdu, a nie za przejazd pomiędzy dwoma najbliższymi bramownicami), o których mowa w załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia. Za taki przejazd jedną drogą krajową bez uiszczenia opłaty nakłada się karę w wysokości 3000 zł. Zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda w procesie wykładni prawa w pierwszej kolejności należy opierać się wyłącznie na wykładni literalnej we wszystkich tych przypadkach, w których treść normy jest klarowna i jasna.

Rozporządzenie Rady Ministrów dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w ustawie o drogach publicznych w art. 13ha ust. 6 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z powyższą delegacją Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia była upoważniona do:

1) określenia dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną,

2) ustalenia dla nich wysokość stawek opłaty elektronicznej za przejazd kilometra, dla danej kategorii pojazdu, w wysokości nie większej niż określona w ust. 4 art. 13ha ustawy o drogach publicznych

- mając na uwadze potrzeby utrzymania i ochrony dróg istotnych dla rozwoju sieci drogowej, koszty poboru opłaty elektronicznej oraz klasę drogi, na której jest pobierana opłata elektroniczna. Powyższa delegacja ustawowa upoważnia więc Radę Ministrów jedynie do wskazania dróg publicznych na których obowiązuje opłata elektroniczna, a także ustalenia wysokości stawek opłaty elektronicznej, w żądanym wypadku nie upoważnia do definiowania jakichkolwiek pojęć zawartych w ustawie. Wobec powyższego należy uznać, że w § 4 ustawodawca wskazał jedynie na najkrótszy odcinek drogi krajowej lub jej odcinka za jaki pobiera się opłatę elektroniczną, a odcinka powyższego w żadnym razie nie należy utożsamiać z przejazdem, gdyż za przejazd w rozumieniu ustawy o drogach publicznych i przepisów rozporządzenia uznany winien być odcinek drogi krajowej lub jej odcinka od chwili wjazdu na drogę do chwili zjazdu z tej drogi niezależnie od ilości mijanych po drodze skrzyżowań czy węzłów. Przy czym należy przyjąć, że jeżeli na jednym ze skrzyżowań, czy węzłów drogowych nastąpi zjazd na inną płatną drogę publiczną to mamy do czynienia z tym samym przejazdem. Kontrowersje może natomiast wzbudzać sytuacja, gdy najpierw poruszamy się drogą płatną a potem bezpłatną i znowu płatną. Z uwagi na sygnalizację, jaką posługuje się urządzenie viaBox, w takim wypadku prawidłowe jest nałożenie kary pieniężnej za oba przejazdy po drodze płatnej bez uiszczenia opłaty.

Ponieważ incydent rozpatrywany w niniejszej sprawie dotyczy przejazdu pod pierwszą bramownicą organ prawidłowo nałożył na skarżącego karę za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej, gdyż jak ustalono bezspornie w niniejszej sprawie skarżący poruszał się po drodze płatnej pojazdem powyżej 3,5 t. bez urządzenia viaBOX i w konsekwencji nie uiścił opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej.

Nadto, w ocenie Sądu, organ zasadnie pominął argumentację strony, która wskazała, że pozostawała w błędnym przekonaniu, iż pojazdy specjalne nie podlegają obowiązkowi uiszczania opłat elektronicznych – wyłącznie na podstawie wyjaśnień Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta, bez analizy obowiązujących w tym zakresie przepisów prawnych.

Pamiętać też trzeba, że operator elektronicznego poboru opłat zawarł umowę z użytkownikiem pojazdu samochodowego o nr rej. [...] dopiero dnia [...] września 2011 r., a więc prawie 2 miesiące po dokonanym przejeździe bez uiszczenia stosownej opłaty elektronicznej, a umowa z klientem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu(umowa typu przepłaconego Pre-Pay).

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.