Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1585/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15zzs4 ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art. 133 par. 1, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Waldemar Michaldo (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 16 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 23 kwietnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 23 sierpnia 2018 r. A.Z., w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie określenia wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, wniósł o umorzenie dotychczasowych odsetek oraz o wstrzymanie naliczania dalszych odsetek motywując wniosek ciężką sytuacją majątkową.

Następnie w odpowiedzi na wezwanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A.Z. sprecyzował, iż wnioskuje o udzielenie pomocy de minimis. Wnioskodawca przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 24 września 2018 r., niezbędne formularze dotyczące ubiegania się o pomoc de minimis oraz zaświadczenia o otrzymywanej pomocy de minimis za okres 2 lat.

Decyzją z dnia 19 czerwca 2019 r. nr 1221/2019 Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w kwocie 648,00 zł w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od maja 2017 r. do stycznia 2018 r. w kwocie 460,00 zł, liczonych na 23 sierpnia 2018 r.

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od maja 2017 r. do stycznia 2018 r. w kwocie 188,00 zł, liczonych na 23 sierpnia 2018 r.

Organ uzasadnił swoją decyzję okolicznością braku wystąpienia w sposób bezsporny którejkolwiek z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w ujęciu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a nadto nie wykazaniem przez wnioskodawcę – w myśl art. 28 ust. 3a tej ustawy – że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną lub zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy i zapewnienia egzystencji rodzinie wnioskodawcy.

Pismem z dnia 22 lipca 2019 r. A.Z. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia 17 października 2019 r. nr UP-851/2019 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych l Oddział w Łodzi z dnia 19 czerwca 2019 r. nr 1221/2019. Organ wskazał, że z zadeklarowanych przez wnioskodawcę informacji wynika, że prowadził on działalność od 1992 r. i od tego okresu figuruje jako płatnik składek i do 2017 r. nie zalegał z płatnością składek. W roku 2018 A.Z. zawiesił działalność z uwagi na wysokie koszty składek, których nie był w stanie uiszczać z uwagi na chorobę, która pojawiła się w październiku 2014 r. W 2017 r. uzyskał dochód w kwocie 4211 zł, zaś w roku 2018 nie wykazał zarobków. Wnioskodawca nie pracuje zarobkowo ani nie otrzymuje zasiłków czy też nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Organ ustalił, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką W.Z., która uzyskuje dochód w wysokości 998,14 zł netto. Małżonkowie ponoszą stałe wydatki miesięczne w wysokości 200 zł tytułem utrzymania, opłaty eksploatacyjne w wysokości 400 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 600 zł. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, innych praw majątkowych oraz wierzytelności.

W związku ze złożonym przez A.Z. wnioskiem o udzielenie pomocy de minimis organ rozważył przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE C83 z dnia 30.03.2010r.) decydujące o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, iż wsparcie może zostać uznane za pomoc publiczną w sytuacji łącznego spełnienia warunków z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.) należności z tytułu składek stanowią środki publiczne, ponadto umorzenie ma charakter indywidualny, a decyzja w tym zakresie jest zależna od organu co oznacza iż wsparcie udzielone w tym zakresie przedsiębiorcy ma charakter uprzywilejowujący względem innych przedsiębiorstwo. Organ wskazał, że wsparcie udzielone w tej sytuacji przedsiębiorcy jest korzystniejsze od warunków jakie mógłby on uzyskać w warunkach rynkowych. Końcowo organ ustalił, iż udzielone wsparcie nie zakłócałoby ani nie groziłoby zakłóceniem konkurencji i nie wpływałoby na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej, ponieważ wnioskodawca zawiesił w styczniu 2018 r. działalność, która stanowiła świadczenie usług na rynku ogólnopolskim. Udzielenie pomocy de minimis możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy łączna wartość udzielonej pomocy beneficjentowi nie przekroczyła 200 tysięcy euro w okresie 3 lat budżetowych. Na podstawie przedłożonej dokumentacji organ ustalił, iż ewentualnie udzielona pomoc nie przekroczyłaby dozwolonego ustalonego pułapu.

W dalszej części swojej decyzji organ przeszedł do analizy przesłanki umożliwiającej umorzenie należności z tytułu składek wynikającej z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która wskazuje na całkowitą nieściągalność należności. Zakład wyjaśnił, iż przesłankę tę należy dekodować z art. 28 ust. 3 pkt 1-6, który stanowi katalog zamknięty sytuacji, w których można stwierdzić, iż należności są całkowicie nieściągalne. W ocenie organu, w niniejszym postępowaniu nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, iż dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych wobec płatnika składek nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności.

Następnie Zakład przeszedł do analizy szczegółowych zasad umarzania należności wynikających z zaległych, nieopłaconych składek. Zasady te wynikają z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365). Organ ustalił, iż zadłużenie nie wynika z klęski żywiołowej czy też innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie zachodziła również okoliczność z pkt 3 dotycząca przewlekłej choroby zobowiązanego lub jego członka rodziny. Zakład rozważył szerzej natomiast przesłankę z pkt 1, zgodnie z którym opłacenie należności doprowadziłoby do pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych rodziny. W ocenie ZUS, sytuacja ta nie miała miejsca. Organ wskazał, iż wnioskodawca w sposób niedostateczny wykazał, iż opłacenie składek doprowadziłoby do uniemożliwienia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Wydatki przedstawione przez płatnika przewyższały bowiem dochód jaki zadeklarował zobowiązany, co w ocenie organu podważało wiarygodność wskazanego dochodu oraz oświadczenia o nieotrzymywaniu pomocy z innych źródeł. W ocenie organu obecna sytuacja materialna zobowiązanego stanowi jego świadomy wybór – sam mimo możliwości nie podejmuje dodatkowe zatrudnienia, co Zakład uznał za celowe działanie mające doprowadzić do umorzenia należności wynikających z zaległych składek. Wydatki ponoszone przez wnioskodawcę nie stanowią nadzwyczajnych wydatków, a koszty ponoszone przez ogół społeczeństwa, co nie może uzasadniać zastosowania instytucji umorzenia zaległych składek. Z tych powodów ZUS stwierdził, że poprzednio wydana decyzja była prawidłowa, gdyż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, określone w przepisie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Po rozpoznaniu skargi A.Z., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 29/20 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2019 r. nr UP-851/2019 oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 19 czerwca 2019 r. nr 1221/2019. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że ZUS przy pierwszym rozpoznaniu wniosku A.Z. nie odniósł się w żaden sposób do przesłanek udzielenia pomocy de minimis. Organ I instancji pominął wniosek płatnika w tym zakresie przechodząc od razu do analizy przesłanek z ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a następnie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd dostrzegł, iż ZUS przy drugim rozpoznaniu wniosku podjął próbę przeanalizowania przesłanek udzielenia pomocy de minimis na gruncie obowiązującego prawa wspólnotowego jednakże ocena czy doszło do realizacji przesłanek, a także stanowisko dotyczące możliwości udzielenia pomocy de minimis zostało przedstawione w sposób niejasny. W ocenie Sądu, niemożliwe jest odczytanie stanowiska organu w zakresie możliwości udzielenia pomocy de minimis, gdyż zostało ono przedstawione w sposób niegramatyczny, uniemożliwiający ustalenie jakie końcowe stanowisko / konkluzję wyraził organ we wspomnianym zakresie. Zdaniem Sądu, nie można uznać dokonanej przez organ II instancji analizy, a następnie jego nieczytelnego stanowiska za sanowanie uchybienia dokonanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi, który tego wniosku w ogóle nie dostrzegł. Według Sądu, działanie organów doprowadziło do sytuacji, w której A.Z., korzystając z prawa do ponownego rozpoznania sprawy, został pozbawionej możliwości rozpoznania wniosku o udzielnie pomocy de minimis dwukrotnie, co stanowi poważne uchybienie mogące mieć wpływ na końcowy wynik sprawy.

Przechodząc następnie do kwestii umorzenia zaległości wynikających z nieopłaconych składek Sąd wyjaśnił, że przepisem umożliwiającym to jest art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazujący na całkowitą nieściągalność należności. Sąd zaznaczył, że znaczenie tego pojęcia należy odczytywać w związku z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi katalog zamknięty sytuacji, w których można stwierdzić, iż należności są całkowicie nieściągalne. W ocenie Sądu, nie można mówić o realizacji którejkolwiek z tych przesłanek – niewątpliwie zobowiązany żyje (pkt 1), z przedłożonych do akt dokumentów wynika, iż nie składał on wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2, 4b), jego działalność pozostaje od stycznia 2018 roku zawieszona i nie doszło do jej wyrejestrowania (pkt 3). Ponadto nie było prowadzone wobec niego postępowanie likwidacyjne (pkt 4) co ustalił Sąd na podstawie akt sprawy. Wysokość dochodzonych odsetek za zwłokę przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a) i niemożliwe jest jednoznaczne ustalenie czy w postępowaniu egzekucyjnym możliwe jest uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Sąd wskazał też, że wobec płatnika nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne co uniemożliwia stwierdzenie, iż zobowiązany nie posiada majątku, z którego możliwa by była egzekucja należności (pkt 5).

Sąd podzielił stanowisko organu, że w niniejszym postępowaniu nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, które zostało oparte na informacjach i wiarygodnych dokumentach, które nie budziły wątpliwości.

Sąd stwierdził, że w tej sytuacji konieczne było rozważenie przepisów szczególnych dotyczące możliwości umorzenia zaległości w sytuacji gdy nie zaistniała całkowita nieściągalność należności, znajdujące się w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w treści § 3 wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Przechodząc do omówienia poszczególnych przesłanek WSA w Krakowie wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż A.Z. nie ucierpiał z powodu klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, dlatego też nie można mówić o realizacji przesłanki z pkt 2. Odnosząc się do przesłanki wskazanej w pkt 3 Sąd uznał, że nie zostało udowodnione jej zrealizowanie się. W konsekwencji oceniając działalność organów w zakresie weryfikacji spełnienia przez płatnika przesłanki z pkt 2 i pkt 3 Sąd uznał ją za prawidłową.

Przechodząc do weryfikacji czy w niniejszym postępowaniu doszło do realizacji przesłanki z pkt 1, tj. czy zobowiązany opłacając składki zostałby pozbawiony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych Sąd stwierdził, że nie może się zgodzić ze stanowiskiem wskazanym w zaskarżonej decyzji, gdyż organ przede wszystkim nie wyjaśnił jak należy rozumieć pojęcie niezbędnych potrzeb życiowych rodziny, a ponadto ustalenia jakie dokonał nie korelują w pełni ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, co jednoznacznie świadczy, iż organ nie dokonał wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego. Działaniem tym organ naruszył więc naczelne zasady postępowania w sprawach administracyjnych tj. art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd wyjaśnił przy tym, że do wydatków związanych z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych zaliczają się nie tylko opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie), czy też koszt leczenia, ale także koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Nieustalenie przez organ pełnej wysokości comiesięcznych wydatków A.Z. związanych z jego pełnym utrzymaniem powoduje, zdaniem Sądu, że obraz jego sytuacji materialnej jest niepełny i nie pozwala na ustalenie, czy jest on w stanie uregulować zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne. W opinii Sądu, ustalając sytuację materialną A.Z. organ powinien był ustalić jego miesięczny dochód netto, pomniejszyć go o sumę jego comiesięcznych wydatków oraz zobowiązań, a następnie ocenić, czy kwota jaka pozostaje pozwala wnioskodawcy na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu, dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej A.Z. jest dowolna, albowiem pomija fakt, iż nie posiada on obecnie żadnego dochodu, a utrzymuje się jedynie z dochodów uzyskiwanych przez jego małżonkę. Sąd nie był w stanie zweryfikować twierdzeń organu, że dochód małżonki, z którą A.Z. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jest wyższy niż zadeklarowany przez płatnika, gdyż w aktach sprawy nie znajdują się żadne dokumenty czy też analizy wskazujące, iż dochód ten jest osiągany w wyższej wysokości. Sąd stwierdził, że nawet jeśli przyjąć, że organ ma rację i dochód małżonki A.Z. jest wyższy to różnica pomiędzy dochodem wskazanym przez płatnika, a dochodem wskazanym prze organ nie jest na tyle znacząca, iż mogłaby wpłynąć na ocenę czy A.Z. jest w stanie opłacić należności wynikające ze składek bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie ustalił wydatków wnioskodawcy ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że wynoszą one 1200 zł i składają się na nie opłaty stałe w wysokości 200 zł, opłaty na leczenie w wysokości 600 zł oraz opłaty eksploatacyjne w wysokości 400 zł. Wydatki A.Z. obecnie przekraczają więc uzyskiwane przez jego gospodarstwo domowe dochody. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie konieczne jest ustalenie czy płatnik będzie w stanie opłacić zaległe składki i mimo wszystko zaspokoić niezbędne wydatki związane z utrzymanie, a nie ustalenie czy wydatki ponoszone przez zobowiązanego mają charakter nadzwyczajny. Rozpoznając wniosek organ winien zatem ustalić, z jakich środków / źródeł A.Z. finansuje koszty gospodarstwa domowego, w zakresie w jakim przewyższają one jego comiesięczny dochód.

W związku z powyższym WSA w Krakowie nakazał by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokonał wszechstronnej analizy wniosku m.in. w oparciu o przepisy Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz przepisy wykonawcze w celu ustalenia czy A.Z. przysługuje prawo do pomocy de minimis. Dopiero w dalszej kolejności w przypadku uznania, iż nie może on otrzymać pomocy na tej podstawie należy, zdaniem Sądu, przejść do dokładnego wyjaśnienia sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej zobowiązanego w celu ustalenia, czy doszło do spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Po wykonaniu tych czynności organ powinien przystąpić do analizy zgromadzonego materiału dowodowego, a następnie winien wydać odpowiednią decyzję.

Na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie wydał w dniu 23 kwietnia 2021 r. decyzję nr 953/2021 o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie 648,00 zł przypadających od zaległych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w tym na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres od maja 2017 r. do stycznia 2018 r. w kwocie 460,00 zł, liczonych na 23 sierpnia 2018 r., b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od maja 2017 r. do stycznia 2018 r. w kwocie 188,00 zł, liczonych na 23 sierpnia 2018 r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ w pierwszej kolejności dokonał analizy wniosku w celu ustalenia, czy A.Z. przysługuje prawo do pomocy de minimis. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ponieważ:

należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.) - przesłanka ta jest spełniona.

umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - przesłanka ta jest spełniona.

za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych. Tak też byłoby w przypadku umorzenia należności.

- prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie przetwarzania danych: zarządzania stronami internetowymi (hosting) i podobną działalnością. Od stycznia 2018 r. działalność pozostaje zawieszona i z tego tytułu wnioskodawca nie uzyskuje dochodów. W ocenie ZUS, ewentualne umorzenie należności nie zakłóciłoby konkurencji, a również nie zagroziłoby zakłóceniem konkurencji bądź nie wpłynęłoby negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Przesłanka ta nie jest zatem w ocenie Zakładu spełniona.

Organ wskazał również, że udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości 200 tyś. euro w okresie 3 lat podatkowych. Z akt sprawy wynika natomiast, że A.Z. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tyś. euro. W związku z powyższym ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek, nie stanowiłoby, zdaniem organu, pomocy de minimis.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył wniosek A.Z. w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie i uznał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu, A.Z. nie wykazał też, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie wskazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń ani, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.Z. wskazał, że w dniu 24 stycznia 2018 r. zaprzestał prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Wskazał, że złożył wniosek o udzielenie pomocy de minimis i umorzenie w całości zadłużenia, który umotywował bardzo trudną sytuacją materialną i życiową. Następnie w dniu 29 maja 2018 r. złożył wniosek o umorzenie w całości należności z tytułu składek, przedkładając dokumenty wymagane do ubiegania się o pomoc de minimis. A.Z. stwierdził również, że dokumenty zgromadzone przez ZUS błędnie wykazują, że figuruje jako płatnik od 1 marca 2005 r., gdyż jest płatnikiem od 1 maja 1992 r. Wnioskodawca zaznaczył przy tym, że w okresie prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej wywiązywał się z płatności wszystkich składek i nie korzystał praktycznie z przysługujących usług, tj. ze służby zdrowia, z dofinansowania do leków, czy do jakichkolwiek wczasów, sanatoriów i innych. Poinformował również, że od 1979 r. pracował zawodowo i do 1 maja 1992 r. jego pracodawcy przekazywali składki do ZUS, natomiast od 2 maja 1992 r. sam odprowadzał składki na własne ubezpieczenie. A.Z. wskazał, że w dniu 17 lipca 2018 r. uzupełnił formularze o pomoc de minimis, w którym zaznaczył, że mieszka z żoną, a do mieszkania w Krakowie, w którym jest zameldowany na pobyt stały od 1981 r. nie ma żadnego tytułu prawnego. Poinformował również, że jego żona W.Z. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej 1 czerwca 2018 r., a przyczyną zawieszenia były wysokie opłaty z tytułu składek na ubezpieczenia do ZUS. Nadmienił także, że jego żona zalega ze składkami i także złożyła wniosek o umorzenie w całości zaległych składek do ZUS. Wnioskodawca wskazał, że wysokość zaległych składek jego żony za okres od marca 2017 r. do lutego 2018 r. wynosi 9.074,87 zł z odsetkami na ubezpieczenia społeczne oraz 4.192,89 zł z odsetkami na ubezpieczenie zdrowotne. Nadmienił przy tym, że jego żona szuka pracy dorywczej, tj. z tytułu umowy o dzieło, czy zlecenia. Poinformował także, że od dnia zawieszenia działalności gospodarczej, tj. od 24 stycznia 2018 r. nie posiada stałego zatrudnienia. Ponadto A.Z. wskazał, że 8 marca 2021 r. odesłał do ZUS dokumenty, ponieważ od 24 stycznia 2018 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast dokumenty do wypełnienia dotyczyły osoby, która nie prowadzi pełnej księgowości, a on nie pracuje i nie prowadzi żadnej księgowości. Zaznaczył też, że aktualnie utrzymuje się z emerytury żony, która wynosi 1.580,00 zł netto. Ponadto wskazał, że z tytułu wykonywanej umowy zlecenia otrzymał za styczeń 2021 r. - 180,00 zł, za luty 2021 r. - 0,00 zł, za marzec 2021 r. - 0,00 zł, za kwiecień 2021 r. - 0,00 zł, za maj 2021 r. - 0,00 zł. A.Z. stwierdził, że stan jego konta w ZUS na 31 grudnia 2018 r. wynosił 389.623,83 zł, natomiast składki na ubezpieczenie emerytalne za 2018 r. wyniosły 0,00 zł. Zdaniem A.Z., umorzenie należności w żaden sposób nie obciąża oraz nie przerzuca ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Poinformował też, że łączne zadłużenie wobec ZUS jego oraz jego żony wynosi 27.008,08 zł w tym: 9.937,62 zł jego zadłużenia oraz 17.070,46 zł zadłużenia W.Z. W ocenie wnioskodawcy, opłacanie należności z tytułu składek oraz odsetek pozbawi go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie A.Z. dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 28 lipca 2021 r.

Decyzją z dnia 16 września 2021 r. nr UP-825/2021 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej utrzymał w mocy decyzję z dnia 23 kwietnia 2021 r. nr 953/2021. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że z przedłożonego przez A.Z. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 28 lipca 2021 r. wynika, że: jest on żonaty; nie pracuje zarobkowo; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; posiada współwłasność w ½ części mieszkania do kapitalnego remontu o powierzchni 39,2 m2 w J.; nie posiada ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Organ podniósł, że A.Z. złożył wniosek do ZUS o przyznanie świadczenia przedemerytalnego, jednak na dzień złożenia wniosku, tj. 4 lipca 2018 r. uznano, że jego staż pracy wynosił 38 lat, 9 miesięcy, 1 dzień, więc otrzymał decyzję odmowną. Od 24 stycznia 2018 r. do dziś wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma on stałej pracy oraz stałych dochodów; utrzymuje go żona, która po 40 latach pracy pobiera emeryturę w wysokości 1.580,00 zł. Poprawa sytuacji materialnej nastąpi w dniu otrzymania emerytury, tj. w lipcu 2022 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przewlekła choroba A.Z. trwa już od 1980 r. w czasie odbywania służby wojskowej doznał on trwałego uszczerbku na zdrowiu, tj. choroby wrzodowej opuszki dwunastnicy. Wnioskodawca otrzymał propozycję ubiegania się o dożywotnią rentę z tego tytułu, jednak nie skorzystał on z tej propozycji i leczy się do dnia dzisiejszego. Organ dodał, że choroba wnioskodawcy jest chorobą trwałą. ZUS stwierdził, że A.Z. jest na utrzymaniu żony W.Z., a utrzymują się wyłącznie z kart kredytowych, które są konieczne do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Od 2018 r. wnioskodawca nie posiada stałej pracy, a sytuacja rodziny jest bardzo trudna, więc wnioskuje on o umorzenie należności z tytułu składek w ramach pomocy publicznej de minimis.

ZUS wskazał również, że A.Z. nie wypełnił rubryk dotyczących stałych wydatków związanych z utrzymaniem, członków rodziny oraz posiadanych zobowiązań pieniężnych.

Organ wyjaśnił, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystano z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych i informacji z PESEL-KEP.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że A.Z. prowadzi działalność gospodarczą polegająca na przetwarzaniu danych, zarządzaniu stronami internetowymi (hosting) i podobną działalnością, która została zawieszona. W świetle przepisów jest on więc przedsiębiorcą, dlatego dokonano analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Organ wyjaśnił, że wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki: 1. udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych, 2. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo produkcję określonych towarów), 3. jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku, 4. zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

W ocenie ZUS, nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Zdaniem organu, wymieniona w pkt 1 przesłanka została spełniona z uwagi na fakt, że należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Spełniona również została przesłanka z pkt 2 ze względu na to, że umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Odnośnie przesłanki z pkt 3 organ stwierdził, że za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych. Odnośnie z kolei przesłanki z pkt 4 organ wskazał, że prowadzona przez A.Z. działalność gospodarcza została zawieszona 24 stycznia 2018 r. W związku z powyższym udzielony przez ZUS środek nie może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji bądź wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Organ uznał, że zgodnie z przedłożoną dokumentacją, nie można uznać, że A.Z. znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organ l instancji prawidłowo zatem ustalił, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia nie będzie stanowiło pomocy publicznej, a tym samym nie będzie stanowiło pomocy de minimis.

Następnie ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 tej ustawy należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że:

przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. zobowiązany zmarł) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b tej ustawy nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

* sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe,

* nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

* nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

• nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy - prowadzona przez stronę działalność gospodarcza została zawieszona 24 stycznia 2018 r. co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia. Jednocześnie organ wskazał przy tym, że A.Z. posiada współwłasność ustawową małżeńską w lokalu mieszkalnym o powierzchni 55,20 m2 w miejscowości J. przy ulicy [...], dla którego Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz posiada następcę prawnego - żonę;

przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych odsetek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 omawianej ustawy nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ww. ustawy nie zachodzi, gdyż Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie nie prowadzi obecnie wobec zadłużenia na koncie wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Organ dodał, że na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy. Jednak nie można stwierdzić, że w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ:

* A.Z. posiada współwłasność ustawową małżeńską w lokalu mieszkalnym o powierzchni 55,20 m2 w miejscowości J. przy ulicy [...], dla którego Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr [...];

* ZUS nie wyczerpał okresów dochodzenia należności;

* należności na koncie nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne;

* posiada również następców prawnych.

Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Organ podkreślił, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki więc istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

W związku z powyższym organ uznał, że skoro wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, to nie jest możliwe pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął również czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia.

Odnośnie zaistnienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że A.Z. powołał się na swoje problemy zdrowotne dołączając do akt kartę informacyjna leczenia szpitalnego, z której wynika, że został przyjęty na oddział w celu usunięcia narośli skórnej okolicy podpotylicznej prawej (kaszaka). W szpitalu przebywał od 1 lipca 2014 r. do 2 lipca 2014 r. Wskazał również, że w czasie odbywania służby wojskowej doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu, w konsekwencji czego od 1980 r. choruje przewlekle na chorobę wrzodową opuszki dwunastnicy. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych aktualnych dokumentów potwierdzających obecny stan zdrowia. Równocześnie ZUS podkreślił, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast w przypadku wnioskodawcy przesłanka ta nie zachodzi, gdyż w sprawie nie odnotowano żadnych dokumentów potwierdzających konieczność sprawowania przez niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ wskazał również, że A.Z. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, bądź niezdolności do podjęcia pracy zarobkowej. W związku z powyższym nie ma, zdaniem organu, żadnych przeciwskazań do podjęcia pracy zarobkowej w celu poprawy swojej sytuacji bytowej oraz spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Organ wskazał, że prowadzona przez A.Z. działalność gospodarcza A. została zawieszona 24 stycznia 2018 r. Jednak zdaniem organu, fakt zawieszenia działalności oznacza, że w każdym momencie wnioskodawca może wznowić prowadzenie działalności gospodarczej. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie i poprawić jego sytuację finansową.

Ponadto ZUS stwierdził, że od 17 kwietnia 2018 r. A.Z. nie podejmuje zatrudnienia oraz nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy, co pozwala na stwierdzenie, że motywem jego działania nie jest chęć podjęcia pracy zarobkowej w celu poprawy swojej sytuacji bytowej i spłaty zadłużenia, lecz przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie organu, zobowiązany nie wykazuje aktywności i zaangażowania w poszukiwaniu pracy zarobkowej. Bierna postawa wnioskodawcy wobec narastającego zadłużenia doprowadziła, zdaniem organu, do uciążliwej obecnie sytuacji. W opinii ZUS, umorzenie w takim przypadku długu byłoby przyzwoleniem na stosowanie praktyk polegających na generowaniu zaległości i czynienia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych instytucji charytatywnej, wspierającej dłużników w ich problemach finansowych.

Organ zauważył przy tym, że A.Z. ma 64 lata, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego w jego przypadku został jeszcze rok, co daje podstawę organowi egzekucyjnemu do przypuszczeń, że będzie on aktywny zawodowo, a następnie nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, które może stanowić źródło skutecznej egzekucji.

Odnosząc się do twierdzenia zobowiązanego, że jest on na utrzymaniu żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że W.Z. osiąga dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości 1.879,89 zł brutto, tj. 1.580,70 zł netto, które jest wolne od potrąceń. Jednocześnie z ustaleń ZUS wynika, że W.Z. od 24 sierpnia 2020 r. figuruje jako osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w P. Sp. z.o.o., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące wyniosły: czerwiec 2021 r. - 3.887,19 zł, tj. około 2.937,00 zł netto; lipiec 2021 r. - 3.241,97 zł, tj. około 2.449,00 zł netto; sierpień 2021 r. - 3.659,29 zł, tj. około 2.765,00 zł netto. Średniomiesięczny dochód żony wnioskodawcy z tytułu wykonywanej umowy zlecenia za ostatnie 3 miesiące wynosi około 2.717,00 zł netto miesięcznie.

ZUS stwierdził, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 28 lipca 2021 r. A.Z. nie wykazał ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem, dlatego organ oparł swoją analizę na oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 24 kwietnia 2019 r., z którego wynika, że rodzina ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 1.200,00 zł miesięcznie w tym: czynsz - 200,00 zł, opłaty eksploatacyjne - 400,00 zł, koszty związane z leczeniem - 600,00 zł. Poza zaległościami wobec ZUS wnioskodawca nie wykazał posiadania innych zobowiązań pieniężnych. Ponadto A.Z. jest właścicielem na zasadach współwłasności majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o powierzchni 55,20 m2 w miejscowości J. przy ulicy. [...], dla którego Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Na nieruchomości ZUS nie dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Zdaniem organu, z uwagi na posiadany majątek nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że aktualny dochód w gospodarstwie domowym zobowiązanego to około 4.297,70 zł netto (świadczenie emerytalne i wynagrodzenie z umowy zlecenia pobierane przez W.Z.). Kształtuje się on na poziomie wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w IV kwartale 2020 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.086,62 zł. W związku z tym organ stwierdził, że w niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.

ZUS stanął zatem na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna A.Z. ma charakter trwały. Zdaniem organu, pozornie trudna sytuacja materialna wnioskodawcy jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia zobowiązanego z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli strony do podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Organ zauważył przy tym, że w lipcu 2022 r. A.Z. osiągnie wiek emerytalny, a świadczenie emerytalne może stanowić źródło skutecznej egzekucji. Upatrując zatem szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, ZUS uznał, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Z powyższą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zgodził się A.Z. i pismem z dnia 4 listopada 2021 r. wniósł na nią oraz poprzedzającą ją decyzją z dnia 23 kwietnia 2021 r. skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenia w całości należności z tytułu składek w łącznej wysokości 9.937,62 zł. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył te same okoliczności i podniósł te same argumenty co we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Ponadto autor skargi podniósł, że nie deklarował żadnym wnioskiem możliwości spłaty zadłużenia, lecz wskazał, że ubiega się o umorzenie zaległych składek z odsetkami w ramach pomocy de minimis. Zdaniem skarżącego, ZUS opiera się na błędnych ustaleniach faktycznych podczas wydawania kolejnej decyzji. A.Z. dodał, że w poprzednich dokumentach wykazał, że nie jest mikroprzedsiębiorcą i od 24 stycznia 2018 r. nie prowadzi działalności gospodarczej.

Autor skargi wskazał, że utrzymuje się z emerytury żony, która wynosi 1580 zł netto, zaś on sam z tytułu zlecenia otrzymał kwotę: ok. 180 zł za styczeń 2021 r., za luty 0,00 zł, za marzec 0,00 zł, za kwiecień 0,00 zł, za maj 0,00 zł.

Skarżący stwierdził, że ZUS przywołuje umowę zlecenie za okres 3 miesięcy w 2020 r., a następnie przyjmuje jako średnie miesięczne wynagrodzenie w 2021 r., co jest błędne. Jeżeli bowiem przyjąć, że jego żona zarobiła w 2020 r., za trzy miesiące 8151 zł, to średnia za rok będzie wynosiła 679,25 zł/miesiąc. W ocenie skarżącego, wyliczenie średniej przez ZUS na kwotę 2717zł /miesiąc jest błędne i dotyczy średniej za miesiąc a liczony jest za trzy miesiące. A.Z. wskazał, że aktualny dochód w wysokości: 4297,70 zł jest obarczony błędami matematycznymi, gdyż ZUS opiera swoje wyliczenia na błędnych ustaleniach faktycznych.

Skarżący wyjaśnił, że aktualny dochód w gospodarstwie domowym wynosi: 1580 zł emerytura + dochód z 2020 r., 679,25 zł + 180 zł dochód za styczeń 2021 r. Razem dochód wynosi: 2439,25 zł/miesiąc - przyjmując dochód żony uzyskany w 2020 r., a policzony do roku 2021. Dochód gospodarstwa domowego skarżącego w 2021 r., bez dochodu jego żony uzyskanego w 2020 r. wynosi: 1580 zł / miesiąc emerytura W.Z. + dochód skarżącego 180 zł. Dochód gospodarstwa domowego skarżącego w 2021 r. wyniósł zatem 1760,00 zł i nie spełnia minimum socjalnego w IV kwartale 2020 r., które wynosi 2086,62 zł.

A.Z. oświadczył, że składając do ZUS oświadczenie w dniu 28 lipca 2021 r. wykazał, że ponoszą stałe wydatki związane z utrzymaniem i wyżywieniem, zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych, a utrzymują się wyłącznie z kart kredytowych, które są konieczne do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ponadto skarżący stwierdził, że wnioskiem z dnia 23 sierpnia 2018 r. wnioskował o umorzenie należności wynikających z tytułu nieopłacanych składek. Wniosek został złożony na dokumentach otrzymanych od ZUS. Organ jednak do dnia dzisiejszego nie odniósł się w żaden sposób do przesłanek udzielenia pomocy de minimis. Skarżący wskazał, że na drukach otrzymanych od ZUS złożył oświadczenie w dniu 28 lipca 2021 r., dla osób nie prowadzących działalności gospodarczej. Natomiast w decyzji UP-825/2021 ZUS podniósł, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą co jest nieprawdziwe i fałszywe. ZUS nie odpowiedział skarżącemu dlaczego nie przyznał pomocy z funduszu de minimis, a wyjaśnienia prawne podane w decyzji są niezrozumiałe i zostały przedstawione przez organ w sposób niezrozumiały i nielogiczny, ponieważ dla osoby, która zawiesiła działalność gospodarczą nie może być rozpatrywany wniosek jak dla firm, które prowadzą działalność. Skarżący uważa zatem, że decyzja ZUS jest niezrozumiała, nielogiczna i nieczytelna. Skarżący korzystając z druków otrzymanych od ZUS złożył wniosek o udzielenie pomocy de minimis. Na podstawię kolejnej decyzji ZUS, skarżący korzystając z tego prawa został pozbawiony możliwości rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy de minimis. Na pierwszej stronie oświadczenia z dnia 28 lipca 2021 r. skarżący podkreślił umorzenie należności z tytułu składek. ZUS w decyzji nie podał podstawy prawnej odmowy udzielenia pomocy de minimis. ZUS nie odpowiedział i nie ustalił również, czy w przypadku gdy w ocenie organów ZUS skarżącemu nie przysługuje prawo do pomocy de minimis to czy skarżący był uprawniony do uzyskania umorzenia zaległości na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Pomocy Społecznej.

Zdaniem autora skargi, opłacanie należności z tytułu składek oraz odsetek pozbawi go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Decyzja jest bowiem dla niego i dla jego rodziny krzywdząca i ma negatywny wpływ w związku z uregulowaniem zaległości z tytułu składek jego oraz żony w obecnej sytuacji bytowej.

Ponadto skarżący uważa, że ZUS nie wyjaśnił mu w decyzji oraz we wcześniejszych decyzjach co należy rozumieć pod pojęciem niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący jeszcze raz podniósł, że w oświadczeniu z dnia 28 lipca 2021 r. podał, że jest na utrzymaniu żony, utrzymują się wyłącznie z kart kredytowych, z których ponoszą koszty zakupu: leków, żywności, odzieży, środków czystości, higieny osobistej, skromne comiesięczne wydatki wynoszą ok. 1000 zł / miesiąc na 1 osobę. Skarżący dodał, że nie posiada stałej pracy od 2018 r., a sytuacja rodzinna jest bardzo trudna.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do wspomnianego powyżej ust. 3 omawianego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd zwrócił się do stron postępowania o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP oraz podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Sąd poinformował, że w takiej sytuacji sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W piśmie z dnia 6 grudnia 2021 r. organ wskazał adres elektroniczny właściwy do komunikacji z nim oraz wniósł o rozpoznanie sprawy w na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Natomiast skarżący w piśmie z dnia 28 grudnia 2021 r. oświadczył, że nie posiada możliwości technicznych uczestnictwa w rozprawie zdalnej.

Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 9 czerwca 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Przystępując zatem do rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie naruszają prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Obie decyzje zostały wydane na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 29/20 decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2019 r. nr UP-851/2019 oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 19 czerwca 2019 r. nr 1221/2019 o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w kwocie 648,00 zł w tym na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres od maja 2017 r. do stycznia 2018 r. w kwocie 460,00 zł, liczonych na 23 sierpnia 2018 r., b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od maja 2017 r. do stycznia 2018 r. w kwocie 188,00 zł, liczonych na 23 sierpnia 2018 r.

Uchylając ww. decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, orzekając w I instancji, pominął wniosek płatnika z dnia 23 sierpnia 2018 r. o umorzenie należności wynikających z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis. Z kolei ZUS przy drugim rozpoznaniu wniosku podjął próbę przeanalizowania przesłanek udzielenia pomocy de minimis na gruncie obowiązującego prawa wspólnotowego jednakże ocena ta zostało przedstawione w sposób niejasny, uniemożliwiający ustalenie jakie końcowe stanowisko / konkluzję wyraził organ we wspomnianym zakresie.

Następnie Sąd wskazał, że przy weryfikacji czy doszło do realizacji przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj. czy zobowiązany opłacając składki zostałby pozbawiony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ nie wyjaśnił jak należy rozumieć pojęcie niezbędnych potrzeb życiowych rodziny, a ponadto ustalenia jakie dokonał nie korelują w pełni ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem Sądu, ustalając sytuację materialną skarżącego organ powinien był ustalić jego miesięczny dochód netto, pomniejszyć go o sumę jego comiesięcznych wydatków oraz zobowiązań, a następnie ocenić, czy kwota jaka skarżącemu pozostaje pozwala mu na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W zaskarżonej decyzji brak było zatem wnikliwej analizy sytuacji zobowiązanego, a organ nie zweryfikował czy płatnikowi pozostanie zabezpieczone niezbędne minimum egzystencji. Sąd stwierdził również, że dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej skarżącego jest dowolna, albowiem pomija fakt, iż nie posiada on obecnie żadnego dochodu, a utrzymuje się jedynie z dochodów uzyskiwanych przez jego małżonkę. Ponadto Zakład powołując się na własne ustalenia wskazał, iż dochód małżonki skarżącego jest wyższy niż zadeklarowany przez płatnika, jednak Sąd nie był w stanie zweryfikować tych twierdzeń, gdyż w aktach sprawy nie znajdują się żadne dokumenty, czy też analizy wskazujące, iż dochód ten jest osiągany w wyższej wysokości. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie konieczne jest ustalenie, czy płatnik będzie w stanie opłacić zaległe składki i mimo wszystko zaspokoić niezbędne wydatki związane z utrzymanie. Sąd zauważył przy tym, że wydatki skarżącego przekraczają wysokość jego aktualnych dochodów. Rozpoznając wniosek organ winien zatem ustalić, z jakich środków / źródeł skarżący finansuje koszty gospodarstwa domowego, w zakresie w jakim przewyższają one jego comiesięczny dochód.

W związku z tym, na podstawie art. 153 p.p.s.a., Sąd nakazał by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokonał wszechstronnej analizy wniosku m.in. w oparciu o przepisy Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz przepisy wykonawcze w celu ustalenia czy skarżącemu przysługuje prawo do pomocy de minimis. Dopiero w dalszej kolejności w przypadku uznania, iż nie może on otrzymać pomocy na tej podstawie organ powinien przejść do dokładnego wyjaśnienia sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej zobowiązanego w celu ustalenia czy doszło do spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Następnie po wykonaniu tych czynności organ powinien przystąpić do analizy zgromadzonego materiału dowodowego i wydać odpowiednią decyzję.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, orzekając zarówno jako organ I, jak i II instancji, nie wykonał w pełni zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 29/20. Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt II GSK 2101/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) dostępna pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Jedynie w przypadku, gdy ulegnie zmianie podstawa prawna danego stosunku prawnego lub gdy zmienią się okoliczności faktyczne, będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której zasada z art. 153 p.p.s.a. nie będzie miała już zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt II GSK 550/11, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oddziaływaniem art. 153 p.p.s.a. objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 534/12, CBOSA).

W ocenie Sądu, organ rentowy dokonał ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego w sposób, który w zakresie przedstawionym poniżej wymyka się spod kontroli sądowoadministracyjnej. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził mianowicie, że aktualny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego to około 4.297,70 zł netto, na który składa się świadczenie emerytalne i wynagrodzenie z umowy zlecenia pobierane przez jego żonę. Organ wskazał, że W.Z. osiąga dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości 1.879,89 zł brutto, tj. 1.580,70 zł netto, które jest wolne od potrąceń. Jednocześnie z ustaleń ZUS wynika, że żona skarżącego od 24 sierpnia 2020 r. figuruje jako osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w P. Sp. z.o.o., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące wyniosły: czerwiec 2021 r. - 3.887,19, tj. około 2.937,00 zł netto; lipiec 2021 r. - 3.241,97, tj. około 2.449,00 zł netto; sierpień 2021 r. - 3.659,29, tj. około 2.765,00 zł netto. W ocenie organu, średniomiesięczny dochód żony skarżącego z tytułu wykonywanej umowy zlecenia za ostatnie trzy miesiące wynosi ok. 2.717,00 zł netto miesięcznie.

Powyższych ustaleń organu Sąd nie był w stanie zweryfikować, gdyż w aktach sprawy nadal brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość osiąganego przez żonę skarżącego dochodu. Wysokość świadczenia emerytalnego W.Z. wynika jedynie ze znajdujących się w aktach sprawy wydruków maili wymienianych przez pracowników organu, jednak nie są one wystarczające by uznać je za dowód pozwalający w sprawie na ustalenie dochodu małżonki skarżącego, z którym tworzy ona wspólne gospodarstwo domowe. W aktach sprawy brak jest dokumentów urzędowych czy też prywatnych wykazujących odpowiednio wysokość przyznanego świadczenia emerytalnego czy też zawierających informacje o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę skarżącego z tytułu umowy zlecenia w P. Sp. z.o.o.

Powyższe bez wątpliwości stanowi o niewykonaniu przez organ wytycznych sądowych i zaniechaniu przez zobowiązany do tego organ do zgromadzenia materiału dowodowego i dokonania stosownych ustaleń, które poprzedzałyby rozstrzygnięcie o wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległych składek.

W szczególności należy podkreślić, iż w wyroku z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 29/20 WSA w Krakowie zaznaczył, iż Zakład powołując się na własne ustalenia wskazał iż dochód małżonki, z którą pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym jest wyższy niż zadeklarowany przez płatnika. Sąd podkreślił w tym zakresie, iż nie był w stanie zweryfikować twierdzeń organu, gdyż w aktach sprawy nie znajdują się żadne dokumenty czy też analizy wskazujące, iż dochód ten jest osiągany w wyższej wysokości.

W przedmiotowym wyroku WSA w Krakowie przesądził ponadto, iż organ nie może dokonywać ustaleń faktycznych w oparciu o tylko mu znaną wiedzę - w takiej sytuacji okoliczności te powinny zostać ujawnione w aktach sprawy tak aby możliwa była weryfikacja podjętej decyzji przez Sąd. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko WSA w Krakowie zaprezentowane ww. wyroku, iż takie działanie organu stanowi naruszenie art. 11 k.p.a., ponieważ nie doszło w tym zakresie do prawidłowego uzasadnienia decyzji. Powyższy przepis zobowiązuje organ do działania zgodnie z zasadą przekonywania, która ma na celu przekonanie strony, iż decyzja jest słuszna i ograniczyć konieczność zastosowania środków przymusu podczas jej wykonania. Tego typu postępowanie narusza również zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do organów sformułowaną w art. 8 k.p.a.

Niezależnie od tego wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt: II FSK 1665/06 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl). Przypomnieć trzeba, że przez akta sprawy administracyjnej należy rozumieć w szczególności pełną dokumentację stanowiącą dowód przeprowadzonych przez organy administracyjne i strony czynności prawnomaterialnych i procesowych pozwalających na kontrolę prawidłowości ustaleń poczynionych w sprawie przez organy prowadzące postępowanie administracyjne (por. np. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2331/12).

Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem (zob. wyrok NSA z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2623/17, wyrok NSA z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt I GSK 463/13). Orzekanie przez sąd administracyjny możliwe jest tylko na podstawie całości akt sprawy. Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno być podjęte nie tylko w oparciu o analizę uzasadnienia zaskarżonego aktu i wyjaśnienia stron, ale na podstawie całego materiału faktycznego i dowodowego zgromadzonego przez organ administracji.

Warunkiem wydania przez Sąd rozstrzygnięcia merytorycznego jest stwierdzenie, że wszystkie okoliczności faktyczne i prawne zostały w sprawie wyjaśnione. Jest to możliwe jedynie wówczas, gdy sąd będzie dysponował kompletnymi aktami sprawy. Sąd nie może wyrokować na podstawie wybiórczej dokumentacji przedstawionej mu przez organ, którego decyzja jest przedmiotem skargi. Tylko pełne akta administracyjne dają sądowi możliwość wszechstronnego i dogłębnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a następnie podjęcia obiektywnego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Niedopuszczalne jest zatem, aby sąd orzekał w sprawie nie dysponując całością akt administracyjnych, a

w konsekwencji nie zapoznawszy się ze wszystkimi dokumentami sprawy.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że nadesłane przez organ akta sprawy, z uwagi na swoje braki, uniemożliwiają Sądowi przeprowadzenie oceny prawidłowości dokonanych przez ten organ ustaleń.

W konsekwencji brak pełnego materiału dowodowego uniemożliwia Sądowi nie tylko kontrolę zaskarżonej decyzji, ale również uniemożliwia zbadanie zasadności zarzutów skargi. Wskazać trzeba, że obowiązkiem organu jest przekazanie Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę kompletnych akt administracyjnych, rolą Sądu nie jest bowiem poszukiwanie akt w celu ich skompletowania. Niedopuszczalne jest, aby Sąd orzekał oceniał prawidłowość poczynionych przez organy ustaleń faktycznych o tylko jemu znane dane i dowody, nie zapoznawszy się z nimi. Zdaniem Sądu analiza przekazanych przez organ akt administracyjnych prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przedmiotowe akta nie zawierają dokumentów źródłowych stanowiących podstawę dokonanych przez organy ustaleń odnośnie sytuacji materialnej skarżącego, a w szczególności wysokości osiąganego przez żonę skarżącego dochodu. Przedmiotowa okoliczność jest kluczowa, z punktu widzenia prawidłowego ustalenia sytuacji materialnej skarżącego, albowiem to ZUS w uzyskiwanych przez żonę skarżącego dochodach upatruje brak ziszczenia przesłanki, o której mowa § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nieudokumentowanie przez organ okoliczności dotyczących osiąganego przez żonę skarżącego dochodu stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność.

Podsumowując należy wskazać, że w świetle zaleceń zawartych w wyroku z dnia 31 sierpnia 2020 r. organ zobowiązany był do przedstawienia w uzasadnieniach swoich decyzji stosownych analiz odnośnie sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej zobowiązanego w celu ustalenia czy doszło do spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i wydać odpowiednią decyzję, czego jednak w niniejszej sprawie nie uczynił. Tym czasem ustalenia w przedmiocie dochodu żony skarżącego są kluczowe w kontekście sytuacji materialnej skarżącego i możliwości spłaty przez niego odsetek od zaległych składek. W treści skargi skarżący wskazał, że utrzymuje się z emerytury żony, zaś on sam z tytułu zlecenia otrzymał za styczeń 2021 r. kwotę ok. 180 zł. Emerytura żony skarżącego oraz jej wynagrodzenie z umów zlecenia stanowi zatem główne, jeżeli nie wręcz jedyne, źródło utrzymania jego rodziny podlegające zaliczeniu do wspólnego dochodu gospodarstwa domowego i decydujące o możliwościach finansowych skarżącego.

Wykazane powyżej nieprawidłowości postępowania, zakończonego zaskarżonymi decyzjami, obligowały Sąd do ich wyeliminowania z porządku prawnego. Należy przy tym zauważyć, że niniejszy wyrok nie przesądza kwestii umorzenia odsetek od zaległości składkowych, gdyż wskazane braki akt sprawy uniemożliwiają Sądowi odniesienie się do twierdzeń organu o braku spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien dokonać analizę sytuacji finansowej skarżącego zgodnie z wytycznymi zawartymi w niniejszym uzasadnieniu oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 29/20 oraz udokumentować wszystkie okoliczności, na które będzie się powoływać. Następnie organ winien precyzyjne odnieść się do aktualnej sytuacji skarżącego, na którą składa się jego sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokonać realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., orzekł – jak w sentencji.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika. Po trzecie działając osobiście, nie wykazał, że poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swoich praw.