Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 158/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 9 ust. 2, art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 17 pkt 2 lit. b, art. 18
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2010 r. sprawy ze skargi I. L. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa - oddala skargę -


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 158/10

UZASADNIENIE

Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21.12.2009 r., sygn. akt I OSK 320/09 przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, po uchyleniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28.10.2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1293/08, oddalającego skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...].06.2008 r., utrzymującą w mocy decyzję tego Ministra z dnia [...].03.2008 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...].10.1959 r. o przejściu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], składającej się z jednopiętrowego budynku murowanego oraz placu o pow. 993 m2, stanowiącej uprzednio własność E.i J. S..

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Minister Edukacji Narodowej rozstrzygnął na podstawie art. 2, art. 9 ust. 2, art. 16 ust.1 pkt 1, art. 17 pkt 2 lit. b oraz art. 18 ustawy z dnia 254 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). W uzasadnieniu organ nadzoru stwierdził, że z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika aby zachodziły przesłanki wymienione w art. 156 § 1 Kpa. Nie ma więc podstaw do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia. W stosunku do przedmiotowej nieruchomości zachodziły przesłanki określone w art. 17 pkt 2 lit. b powołanej ustawy, warunkujące przejście z mocy prawa z dniem [...] marca 1958 r. tego mienia na własność Państwa. Przedmiotowa nieruchomość, jak wynika z materiału dowodowego, od dnia [...] września 1945 roku była we władaniu państwowych szkół -liceum i gimnazjum, przy czym do [...] maja 1949 r. państwowe jednostki organizacyjne władały tą nieruchomością na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 maja 1946r. o majątkach opuszczonych i porzuconych ( Dz. U. Nr 17, poz. 97 ze zm.), a następnie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Od dnia [...] maja 1949 r., kiedy to

1

protokołem zdawczo - odbiorczym przekazano posiadanie tej nieruchomości I. W., szkoły korzystały z niej nadal bez tytułu prawnego i stan ten miał miejsce w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 8 maja 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem Państwa. Organ wskazał, że brak jest dokumentów potwierdzających, iż pomiędzy I. W. a Skarbem Państwa, a następnie E. i J. S., na których poprzedni właściciel przeniósł swoje prawa do tej nieruchomości, została zawarta umowa określająca zasady dalszego korzystania z tej nieruchomości przez szkoły. Z tych względów organ nadzoru uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż kontrolowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Minister podkreślił, że przepisy będące podstawą wydania kwestionowanego w trybie nadzwyczajnym orzeczenia Ministra Oświaty odnosiły się nie tylko do majątku podlegającego objęciu w przymusowy zarząd w myśl dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.), ale również do każdego mienia, jeżeli władanie nad tym mieniem osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. oraz mienie to w dniu 8 maja 1958r. pozostawało w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, co akceptowane jest w orzecznictwie Sądów Administracyjnych. Organ nie zgodził się z zarzutem odwołania, iż wadliwie przyjęto, że osoby uprawnione utraciły władanie sporną nieruchomością do dnia 31 grudnia 1954 r., w sytuacji gdy Rejonowy Urząd Likwidacyjny w R., wykonując postanowienie Sądu Okręgowego w R. (sygn. [...]) wprowadził I. W. w posiadanie przedmiotowej nieruchomości, a zgodnie z art. 306 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 1 października 1946 r. - Prawo rzeczowe, posiadanie przywrócone uważa się za nieprzerwane. Minister wskazał, że art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958r. nie posługuje się pojęciem "posiadania" ale pojęciem "faktycznego władania". W orzecznictwie podkreślano, że władanie w rozumieniu powołanego przepisu nie jest równoznaczne z posiadaniem, lecz oznacza faktyczne, fizyczne władztwo nad mieniem nie pozostającym w ręku właściciela (wyrok SN z dnia 12 maja 1965r. , sygn. akt ICR 760/61). W sprawie bezsporne jest, że mimo formalnego wprowadzenia w posiadanie uprzedniego właściciela w budynku usytuowanym na tej nieruchomości nadal, nieprzerwanie funkcjonowały państwowe szkoły i nie ma żadnego dokumentu regulującego zasady dalszego korzystania z tej nieruchomości

2

po owym zdarzeniu. Organ nie zgodził się również, ze stanowiskiem skarżącej, że umową sprzedaży I. W. przeniósł na E. i J. S. wszystkie swoje prawa do tej nieruchomości, włącznie z prawem wprowadzenia w posiadanie. Zobowiązał się bowiem do przeprowadzenia na własny koszt formalności spadkowych do tej nieruchomości, w ciągu pół roku. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że ze zobowiązania tego się nie wywiązał. W efekcie nabywcy nie objęli tej nieruchomości we władanie tak jak zamierzali, bo dopiero w dniu 15 marca 1960 r. wystąpili do Sądu Rejonowego w K. o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu ich poprzednika prawnego. Jeszcze później, po uzyskaniu owego stwierdzenia nabycia spadku, podjęli działania zmierzające do objęcia faktycznego władztwa nad przedmiotową nieruchomością oraz do uregulowania zasad korzystania z niej przez szkoły. W tych okolicznościach, nie można było w ocenie Ministra przyjąć, że E. i J. S. po zawarciu owej umowy sprzedaży objęli sporną nieruchomość we władanie przed dniem 8 marca 1958r.

Organ podkreślił, że nie podziela przyjętej przez pełnomocnika skarżącej zawężającej wykładni pojęcia "utracić". Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym miała uporządkować stan prawny mienia, którym faktycznie władały państwowe jednostki organizacyjne na podstawie wskazanych przepisów albo bez jakiegokolwiek tytułu prawnego. Dokonując wykładni przepisów tej ustawy nie można ograniczać się tylko do wykładni gramatycznej. Zastosowanie zaś wykładni funkcjonalnej prowadzi do wniosku, że osoby uprawnione mogły utracić władanie określonym mieniem, także wówczas, gdy mając tytuł prawny do objęcia we władanie mienia, nie korzystały z przysługujących im uprawnień, co wykorzystały inne podmioty faktycznie władając tym mieniem. Skoro zatem, państwowe jednostki organizacyjne przed dniem 31 grudnia 1954 r. faktycznie korzystały z mienia nie mając do tego tytułu prawnego, a osoby uprawnione przed tą datą nie podejmowały żadnych działań będących przejawem ich władania tym mieniem i stan taki trwał w dniu 8 marca 1958 r. - w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym - to należało przyjąć, iż zostały spełnione przesłanki z art. 17 pkt 2 lit. b tej ustawy, a tym samym z dniem 8 marca 1958r. z mocy prawa nastąpiło przejście tego mienia na własność Państwa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła I. L., domagając się jej uchylenia.

3

Skarżąca w obszernym uzasadnieniu podniosła, iż nie zgadza się z przyjętą przez organ wykładnią art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, gdyż jej zdaniem, przepis ten nie miał charakteru nacjonalizacyjnego, tak jak inne przepisy tej ustawy dotyczące przejęcia przez Państwo przedsiębiorstw pozostających pod zarządem państwowym. Zgodnie z zasadą zawartą w art. 18 tej ustawy mienie nie związane z przedsiębiorstwem - inne mienie - podlega zwrotowi na rzecz właściciela. Zwrotowi nie podlegają maszyny, urządzenia produkcyjne i inne mienie ruchome, jak również nieruchomości i ich części, które trwale zostały włączone do czynnych przedsiębiorstw. Te cechy charakteryzują zatem kategorię "innego mienia" w rozumieniu ustawy. Zdaniem skarżącej, art. 2 ustawy dotyczy jedynie przedsiębiorstw pozostających w dniu wejścia w życie ustawy pod zarządem państwowym, ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. Natomiast art.17 pkt 2 ustawy stosuje się także do innych przedsiębiorstw i wchodzącego w ich skład mienia, o ile nie były objęte przymusowym zarządem państwowym i były spełnione przesłanki ustawowe. Ustawa ta dotyczyła, jedynie sfery przedsiębiorstw i związanej z tym produkcji, a nie własności prywatnej w szerokim rozumieniu, a skoro przedmiotowa nieruchomość nigdy nie została objęta zarządem państwowym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, to nie stanowiła ona "innego mienia" w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. i nie mogła być przejęta na własność Państwa na podstawie powołanego przepisu.

Skarżąca ponadto podniosła, że sporna nieruchomość została objęta we władanie przez E. i J. S. z chwilą jej kupna w dniu [...] maja 1949 r. od poprzednika prawnego. Błędne jest bowiem stanowisko organu, że osoby uprawnione utraciły władanie nad tą nieruchomością do dnia 31 grudnia 1954 r., bo gdyby nawet przyjąć, że ojciec I. W. utracił posiadanie rzeczy w latach 1939 - 1945, a jego syn uzyskał jej przywrócenie w dniu [...] maja 1949 r., to zgodnie z art. 306 obowiązującego wtedy dekretu z dnia 11 października 1949 r. - Prawo rzeczowe, posiadanie przywrócone uważało się za nieprzerwane. Skoro więc pierwotny właściciel został wprowadzony w posiadanie, to odzyskał władztwo nad rzeczą przed jej sprzedażą. Skarżąca zarzuciła, że organ nie uczynił żadnych starań zmierzających do odnalezienia dokumentu stwierdzającego, że zasady korzystania z tej nieruchomości zostały uregulowane.

4

Strona skarżąca podkreśliła, iż podstawowy zarzut skargi sprowadza się do rozszerzającej wykładni pojęcia "utracić" zawartego w art. 17 ust.2 ustawy z 1958 r. Organ dokonując wykładni tego pojęcia wyszedł poza granice wykładni językowej, co było niedopuszczalne i sprzeczne z Konstytucją. Małżonkowie S. przyjęli wraz ze sprzedażą władztwo nad sporną nieruchomością, i gdyby ta nieruchomość, jak chciałby organ, została utracona w rozumieniu ustawy z 1958 roku, to prawidłowa interpretacja pojęcia "utracić" nie odnosi się do sytuacji, w których osoby uprawnione do objęcia nieruchomości nie zdążyły z tego uprawnienia skorzystać.

W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie poprzedzającej wydanie uchylonego wyroku WSA pełnomocnik skarżącej podniósł dodatkowy zarzut, iż Minister Oświaty nie był uprawniony do wydania tej decyzji, albowiem przepisy, na które powołał się Minister dotyczą przedsiębiorstw, a sporna nieruchomość przedsiębiorstwem nie była. Jednocześnie oświadczył, że pomiędzy właścicielem nieruchomości a szkołą nie było umowy na korzystanie z budynku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylonym wyrokiem oddalił skargę, uznając prawidłowość rozstrzygnięcia podjętego przez Ministra w zaskarżonej decyzji, co do podstaw przejęcia przedmiotowej nieruchomości jako "innego mienia". Odnośnie zarzutu co do braku właściwości stwierdził, iż właściwość Ministra Oświaty do wydania tego orzeczenia w stosunku do państwowych jednostek organizacyjnych -szkół, nad którymi sprawuje zwierzchni nadzór wynikała ze wskazanego w podstawie prawnej tej decyzji przepisu art. 16 ust.1 pkt 1 w powiązaniu z art. 17 tej ustawy.

Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozstrzygnięcia. NSA wskazał, iż art. 16 ust. 1 pkt 1 stanowi, że ministrem właściwym w rozumieniu ustawy w zakresie przedsiębiorstw pozostających pod zarządem państwowym jednostek państwowych - jest minister, któremu podlega dana jednostka lub który sprawuje nad nią zwierzchni nadzór. Łączy więc właściwość ministra nie tylko z nadrzędnością lub nadzorem sprawowanym nad państwowymi jednostkami organizacyjnymi, ale właściwość tę wprost odnosi także do przedmiotu sprawowanego przez te jednostki zarządu, czyli przedsiębiorstwa. Nadto w art. 17 ustawy mowa jest między innymi o " przedsiębiorstwie" oraz "innym mieniu", co oznacza, że ustawodawca rozróżnia oba te pojęcia i w żaden sposób ich nie utożsamia. Art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy odnosi się

5

tylko do przedsiębiorstw. W ocenie NSA, Sąd I instancji nie wykazał na jakiej podstawie przyjął, że ten ostatni przepis reguluje właściwość organu nie tylko w sprawach przejęcia przedsiębiorstwa, ale także innego mienia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na istotność tego zarzutu mając na uwadze, iż zgodnie z art. 156 § 1 Kpa organ administracji państwowej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (pkt 1). I podkreślił, iż oznacza to, że naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność takiego rozstrzygnięcia, bez względu na merytoryczną trafność decyzji, powołując wyrok NSA z dnia 7 października 1982 r. sygn. akt II SA 1119/92 , ONSA 1982/1/95. W wyniku przyjętych ustaleń NSA stwierdził, że oddalenie przez WSA w Warszawie skargi było przedwczesne. Podzielił więc stanowisko kasatora, że zaskarżony wyrok został wydany z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 Kpa.

Z tego względu zobowiązał WSA, by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wnikliwie rozważył, czy Minister Oświaty był organem właściwym do wydania kwestionowanego w trybie nadzwyczajnym orzeczenia z 1959 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie została oparta na uzasadnionych podstawach.

W wyniku ponownej kontroli legalności decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...].10.1959 r. o przejściu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] były - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając w oparciu o art. 190 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - nie dopatrzył się niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Kontrolowana w sprawie decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości orzeczenia, wydanego w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...].10.1959 r., korzystającego z przymiotu ostateczności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej (orzeczenia) jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 Kpa. Toteż

6

może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. Przy tym należy pamiętać, iż ich zaistnienie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji (orzeczenia). W sytuacji, gdy ocena naruszenia prawa opiera się na wykładni przepisów prawa, nie można uznać, iż kontrolowane orzeczenie narusza prawo w stopniu "rażącym". Nie można przyjąć, iż jest to przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Należy więc oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa (wyrok NSA z 2.02.2006r., sygn. akt II OSK 489/05, publ. Lex 196694; wyrok WSA z 4.04.2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05, publ. LEX nr 205032; wyrok WSA z 30.01 .2006r., sygn. akt VII SA/Wa 1239/05, publ. Lex 206497).

Sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie. Istota sporu sprowadza się bowiem, jak trafnie zauważył WSA uprzednio kontrolując zaskarżoną decyzję, do odmiennej wykładni przepisu art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.), w szczególności art. 17 pkt 2 lit. b tej ustawy. Stosownie do art. 2 powołanej ustawy, przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.), przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba, że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w ustawie. Zgodnie z art. 17 ustawy jej postanowienia stosuje się również do: 1. zakładów elektrycznych, objętych w zarząd na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271), 2. a) przedsiębiorstw, b) innego mienia, których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. lub ustawa z dnia 4 lipca 1947 r. Zdaniem skarżącej, "innego mienia" nie stanowią te składniki majątkowe, które nie zostały objęte w zarząd państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. Na poparcie swego stanowiska powołała wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1992 r. IV SA 1054/92 (ONSA 1994/1/30), w którym stwierdzono, że "W pojęciu "inne mienie" (art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.(...) mieszczą się maszyny i urządzenia oraz materiały do produkcji; mienie to podlegało przejęciu na własność Państwa tylko

7

wówczas, gdy zostało objęte przymusowym zarządem państwowym, ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. (...), bądź zarządem na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. (...)". Natomiast Minister Edukacji Narodowej, powołując pogląd zawarty w wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2006r. , sygn. IV SA/Wa 763/06, który podzielił NSA w wyroku z dnia 8 maja 2007r., sygn. I OSK 40/07, stwierdził, że art. 17 ust. 2 lit. b ustawy odnosił się każdego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które w dniu 8 marca 1958r. pozostawało w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych za wyjątkiem tych wypadków, gdy władanie opiera się na tytule prawnym, innym aniżeli wymieniony w art. 1 lub art. 17 pkt 1 ustawy.

Należy zauważyć, że Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmował, iż przejście na własność Państwa przedsiębiorstw lub innego mienia, stosownie do art. 17 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, ma miejsce w stosunku do takich przedsiębiorstw i innego mienia, niewymienionych w art. 1 lub art. 17 ust.1 ustawy, które nie były objęte przymusowym zarządem państwowym, i które w okresie do dnia 31 grudnia 1954r. znajdowały się bez tytułu prawnego w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych i pozostawały we władaniu nie opartym na prawie w dniu wejścia w życie omawianej ustawy (por.: wyrok SN z dnia 2 lutego 1960r. , IV CR 1031/59 , ONSC 1962/1/9; wyrok SN z dnia 9 lutego 1961r., I CR 578/59, OSNC 1963/1/9). Natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie stosowania art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym nie ma tak jednolitego poglądu. Stanowisko takie podzielone zostało jednakże przez zarówno przez WSA (np. w wyroku z dnia 1093/05 , sygn. IV SA/Wa 1093/05, Lex 217341; wyroku WSA z dnia 29 sierpnia 2006r., sygn. IV SA/Wa 763/06, Lex 281867), jak też przez Naczelny Sąd Administracyjny (np. w wyroku z dnia 10 października 2006r., sygn. I OSK 1304/06 i w wyroku z dnia 8 maja 2007r., sygn. I OSK 40/07, Lex 347851).

Pogląd jednolicie prezentowany przez Sąd Najwyższy w pełni podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Zatem za nietrafny należy uznać zarzut skargi naruszenia art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym Dz. U. Nr 11, poz. 37). Gramatyczna wykładnia przepisu art. 17 tej ustawy wskazuje, że przepisy ustawy poza zakładami wymienionymi w art. 17 pkt 1 -stosuje się również do przedsiębiorstw i innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły przed dniem 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek

8

organizacyjnych. Wynikająca z tego przepisu zasada doznaje wyjątku w odniesieniu do tych przedsiębiorstw i innego mienia ( pkt 2 lit. a i b), które objęte zostały we władanie na podstawie tytułu prawnego wynikającego z przepisów szczególnych, innych aniżeli wymienione w art. 1 i art, 17 pkt 1 ustawy. Wbrew wywodom skargi, stwierdzić należy, iż przez "inne mienie", o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b, w myśl art. 18 tej ustawy należy rozumieć nie tylko maszyny i urządzenia oraz maszyny do produkcji, ale także inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części.

Trafny jest zatem pogląd, iż przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. odnosiły się nie tylko do majątku podlegającego objęciu w zarząd państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., ale również do innego mienia. Jednakże stosownie do treści art. 17 pkt 2 zastosowanie przepisów tej ustawy także do przedsiębiorstw i innego mienia wymagało spełnienia łącznie dwóch przesłanek, a mianowicie: 1) utraty władania przez osobę uprawnioną do dnia 31 grudnia 1954 r. i 2) objęcia ich przez państwową jednostkę organizacyjną bez tytułu prawnego.

Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem organu, że w rozpoznawanej sprawie oba wymienione warunki zostały spełnione. Z materiałów archiwalnych zgromadzonych przez organ nadzoru i znajdujących się w aktach administracyjnych bezspornie wynika, że Skarb Państwa z dniem 1 września 1945 roku objął we władanie przedmiotową nieruchomość bez tytułu prawnego i została ona przeznaczona na potrzeby - szkół ( gimnazjum i liceum) - państwowych jednostek organizacyjnych. Stan taki, wbrew przekonaniu skarżącej istniał także w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Nie jest w sprawie spornym, że I. W., jako następca prawny L. W. -poprzedniego właściciela spornej nieruchomości, w wykonaniu postanowienia Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] marca 1947r, został protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1949r. formalnie wprowadzony w posiadanie tejże nieruchomości i że, w dniu [...] maja 1949 r. umową zawartą w formie aktu notarialnego ( Repertorium Nr [...]) sprzedał tę nieruchomość E. i J. małż. S. - poprzednikom prawnym skarżącej. Z umowy tej wynika, że na nabywców przeniósł swoje prawa do tej nieruchomości włącznie z prawem wprowadzenia w jej posiadanie i jednocześnie zobowiązał się w ciągu pół roku, na własny koszt, przeprowadzić postępowanie spadkowe. Nie wykonał jednakże zobowiązania co do przeprowadzenia postępowania spadkowego i takowe postępowanie zostało przeprowadzone przez dopiero przez nabywców E. i J. małż. S. w dniu [...] marca 1960r. Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych w K.

9

postanowieniem z dnia [...] marca 1960r., sygn. Ns. [...] stwierdził, że prawa do spadku po L. W. zmarłym dnia 9 maja 1946 r. nabył jego syn I. W.. Podzielić więc należy stanowisko Ministra, że w świetle wskazanych dowodów trudno jest przyjąć, iż poprzednicy prawni skarżącej z chwilą nabycia w dniu [...] maja 1949 r. przedmiotowej nieruchomości objęli ją w faktyczne władanie. Z materiału dowodowego sprawy, jaki udało się zgromadzić organowi w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym nie wynika, aby I. W. zawarł w dniu [...] maja 1949 r., czy też po tej dacie jakąkolwiek umowę z państwowymi jednostkami organizacyjnymi, w których posiadaniu była sporna nieruchomość. Żadnej umowy zawartej pomiędzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi a nim, czy też nabywcami małż. S. nie udało się organowi odnaleźć, mimo usilnych poszukiwań, które czyniono w Archiwum Państwowym w K.., Archiwum Akt Nowych w W., czy też w Sądzie Rejonowym w Wydziale Ksiąg Wieczystych w K.. Skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, w oparciu o który można byłoby uznać, iż zasady korzystania z tej nieruchomości przez państwowe jednostki organizacyjne, w tym przypadku szkoły, zostały pomiędzy stronami uregulowane. Art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 litego 1958r. nie posługuje się pojęciem "posiadania" ale pojęciem "faktycznego władania". W orzecznictwie podkreślano, na co trafnie wskazał Minister, że władanie w rozumieniu powołanego przepisu nie jest równoznaczne z posiadaniem, lecz oznacza faktyczne, fizyczne władztwo nad mieniem nie pozostającym w ręku właściciela (por. wyrok SN z dnia 12 maja 1965r. , sygn. akt ICR 760/61). Stąd powoływanie się na art. 306 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 11 października 1949 r. - Prawo rzeczowe, który stanowił, iż posiadanie przywrócone uważało się za nieprzerwane nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że mimo formalnego wprowadzenia w posiadanie uprzedniego właściciela w budynku usytuowanym na tej nieruchomości nadal, bez tytułu prawnego, nieprzerwanie funkcjonowały państwowe szkoły. Trafne są też wywody organu odnośnie właściwej interpretacji pojęcia "utraty władania", zastosowanego w art. 17 cyt. ustawy z 1958 r.

W tych okolicznościach nie można nie zgodzić się z organem nadzoru, że od dnia 1 września 1945 r. do dnia 8 maja 1958 r. sporna nieruchomość znajdowała się we władaniu szkół bez tytułu prawnego, a tym samym osoby uprawnione utraciły władanie tą nieruchomością przed dniem 31 grudnia 1954 r. Sama zaś odmienność interpretacji w orzecznictwie Sądów Administracyjnych pojęcia "innego mienia", zawartego w cyt. ustawie, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności

10

owego orzeczenia. Nie można bowiem przyjąć, iż doszło do przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.

Do rozważenia pozostało zatem kwestionowane przez skarżącą i podniesione w wyroku NSA zagadnienie właściwości Ministra Oświaty do wydania przedmiotowego, kwestionowanego w tym postępowaniu w trybie nadzwyczajnym orzeczenia. Uznanie bowiem, iż orzeczenie to wydane zostało z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 Kpa), musiałoby prowadzić do stwierdzenia jego nieważności przez organ nadzoru, bez względu na jego merytoryczną trafność.

W ocenie Sądu zarzut ten również nie zasługuje na uwzględnienie.

Kwestia ta była uprzednio przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 8.05.2007 r., sygn. akt I OSK 40/07, gdzie przy podniesionym, tożsamym zarzucie niewłaściwości organu do wydania orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego stanowiska, uznając, iż orzekł w sprawie organ właściwy, nie zachodzi więc z tego tytułu podstawa do stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Skład orzekający w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 21.12.2009 r., sygn. akt I OSK 320/09, iż właściwości Ministra Oświaty, w rozpatrywanej sprawie, nie można wyprowadzać z art. 16 cyt. ustawy. Przepis ten nie znajduje w niej zastosowania, odnosi się bowiem wyłącznie do przejmowanych przedsiębiorstw. Ustawa jednakże ma zdecydowanie szerszy zasięg przedmiotowy niż tylko regulacja stanu prawnego przejętych przedsiębiorstw, na co wyraźnie wskazuje jej tytuł. Zamiarem ustawodawcy było więc uregulowanie stanu prawnego mienia pojmowanego znacznie szerzej, niż tylko należące do przedsiębiorstw pozostających pod zarządem państwowym. Uprawnień Ministra Oświaty do wydania kwestionowanego orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa "innego mienia" należy zatem upatrywać w art. 18 cyt. ustawy w zw. z art. 5 oraz 7 tej ustawy. Jej art. 18 stanowi, że mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b tej ustawy, podlega zwrotowi na rzecz właściciela w trybie określonym w art. 5 ust. 1 oraz art. 7 tej ustawy. Artykuły, do których się odwołuje, a więc zarówno art. 5 ust. 1 jak i art. 7 upoważniają właściwych ministrów do wydania decyzji w tym przedmiocie. Skoro zatem przewidują tę właściwość do orzekania o zwrocie innego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, to tym samym statuują ich właściwość do rozstrzygania o przejęciu innego mienia w trybie tej ustawy. Z tego

11

względu podnoszony zarzut niewłaściwości organu orzekającego o przejęciu owej nieruchomości, stanowiącej "inne mienie" w rozumieniu tej ustawy, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając na uwadze wskazane okoliczności stwierdzić należy, że Minister Edukacji Narodowej trafnie rozstrzygnął o braku podstaw do stwierdzenia nieważności - na podstawie art. 156 § 1 Kpa - przedmiotowego orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...] października 1958 r. Błędne natomiast powołanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia poza art. 18 - art. 16 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy stanowi uchybienie, które nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.

12