Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 714/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: art. 21 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska - Kyć, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi I. O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł ( słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego tejże Agencji w M. z [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania I. O. pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania na rok 2008 i nałożenia sankcji w kwocie [...] zł, która będzie potrącana z płatności w okresie kolejnych trzech lat kalendarzowych.

Decyzję organu odwoławczego wydano na podstawie art.138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz.634 ze zm.), ustawy z 7.03.2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem EFRROW (Dz. U. Nr 64, poz. 427) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11.04.2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.).

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności odwołał się do okoliczności faktycznych sprawy. W tych zaś ramach podniósł, że wnioskodawczyni ubiegając się o płatności do gruntów rolnych na rok 2008 złożyła w 15.05.2008 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2008, wraz z dwoma załącznikami graficznymi zawierającymi szkic działek rolnych objętych wnioskiem i wraz z oświadczeniem współposiadaczy - H. O. i E. O. o wyrażeniu zgody na przyznanie płatności na rok 2008 I. O..

Wniosek zawierał deklarację działek rolnych:

A - JPO TUZ o pow. 29,00 ha - działka ewidencyjna [...];

A1 - JPO o pow. 4,55 ha - działka ewidencyjna [...];

B - JPO o pow. 3,00 ha - działka ewidencyjna [...];

C - JPO o pow. 0,56 ha - działka ewidencyjna [...];

zlokalizowanych w obrębie: J., gmina: K., powiat: kłodzki, woj. [...], strefa ONW ze specyficznymi utrudnieniami. Skarżąca ubiegała się o przyznanie płatności do 37,11 ha. Zgodnie z §2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w marach działania "wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2007r. Nr 68, poz. 448 ze zm.) wsparcie z tytułu gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach ONW może otrzymać rolnik w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r., zarejestrowany w systemie ewidencji producentów, prowadzący działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym w całości lub w części w granicach ONW. Płatność przyznaje się tylko do działek rolnych zlokalizowanych w granicach ONW i wtedy, gdy łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych położonych na ONW, na których prowadzona jest działalność rolnicza wynosi co najmniej 1 ha oraz wnioskodawca zobowiąże się:

1/ do prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnie z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej,

2/ przez pięć lat od daty otrzymania pierwszej płatności z tytułu ONW będzie prowadził działalność rolniczą na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał pierwszą płatność,

3/ udostępni osobom upoważnionym do wykonywania czynności kontrolnych wstęp na teren swojego gospodarstwa.

W dniu 12.09.2008 r. "A"Sp. z o.o w Z. przeprowadziła kontrolę na miejscu, która odbyła się bez udziału producenta a pomiary dokonane w terenie stwierdzają nieprawidłowości stanu zastanego faktycznie na gruncie względem danych zapisanych we wniosku o płatności.

W toku kontroli administracyjnej przeprowadzonej 25.11.2008 r. z wykorzystaniem Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, wykryto błędy:

- powierzchnia gruntów rolnych na działce ewidencyjnej nr [...] i nr [...] i nr [...] ogółem jest różna od sumy powierzchni części działek rolnych w granicy działki ewidencyjnej oraz powierzchni gruntów rolnych na działce ewidencyjnej niezgłoszonych do programów pomocowych oraz powierzchni gruntów rolnych na działce ewidencyjnej zalesionych;

- suma powierzchni działek rolnych, powierzchni niezgłaszanej oraz zalesionej deklarowanych na działce ewid. nr [...] jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków (uprawnionych do uzyskania JPO) występujących na tej działce ewidencyjnej. Identyfikatory działek rolnych: A, A1;

- działka ewidencyjna nr [...] nie znajduje się w ewidencji gruntów, należy podać poprawne dane działki ewidencyjnej lub wskazać inną podstawę prawną takiej deklaracji działki ewidencyjnej;

- na działce ewidencyjnej nr [...] powierzchnia niezgłaszana w innych programach pomocowych jest większa niż powierzchnia gruntów rolnych na działce ewidencyjnej ogółem

- suma powierzchni działek rolnych zadeklarowanych na działce ewidencyjnej nr [...] we wszystkich wnioskach złożonych przez producentów ubiegających się o dopłaty, jest większa od całkowitej powierzchni tej działki ewidencyjnej wynikającej z ewidencji gruntów. Identyfikatory działek rolnych zadeklarowanych na niepoprawnej działce ewidencyjnej: A, A1;

- suma powierzchni działek rolnych, powierzchni niezgłoszonych do programów pomocowych oraz powierzchni zalesionych, wskazanych we wnioskach złożonych przez producentów ubiegających się o dopłaty, położonych na działce ewidencyjnej nr [...] jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków (uprawnionych do uzyskania JPO oraz UPO) występujących na tej działce ewidencyjnej, zgodnie z bazą referencyjną. Identyfikatory działek rolnych zadeklarowanych na niepoprawnej działce ewidencyjnej: A, A1.

W odpowiedzi na wezwanie organu I. O. przesłała pismo z 28.11.2008 r., którym skorygowała błędne dane dot. działki [...]. Nie odniosła się natomiast do pozostałych błędów. Następnie, drugim pismem z 29.11.2008 r. strona uzupełniła wcześniejsze wyjaśnienia przesyłając formularz korekty z 29.11.2008 r. oraz przedłożyła dodatkowe wyjaśnienia, potwierdzając, że stan upraw w roku 2008 jest zgodny ze stanem wykazanym w złożonym pierwotnie wniosku z 14.05.2008 r.

Z formularza korekty wynika, że Pani I. O. skorygowała zapis dla działek ewidencyjnych, nie zmieniając jednocześnie nic w zakresie powierzchni oraz uprawy działek rolnych. Powierzchnia w korekcie wniosku zadeklarowana do płatności wynosi 37,11 ha (tyle samo, co w pierwotnym wniosku o przyznanie płatności na rok 2008).

W wyniku ponownej kontroli administracyjnej 12.01.2009 r. stwierdzone zostały dalsze nieprawidłowości, odzwierciedlone w wezwaniu do złożenia wyjaśnień z 12.01.2009 r.:

- suma powierzchni działek rolnych zadeklarowanych na działce ewidencyjnej nr [...] we wszystkich wnioskach złożonych przez producentów ubiegających się o dopłaty, jest większa od całkowitej powierzchni tej działki ewidencyjnej wynikającej z ewidencji gruntów. Identyfikatory działek rolnych zadeklarowanych na niepoprawnej działce ewidencyjnej: B;

- suma powierzchni działek rolnych, powierzchni niezgłaszanych do programów pomocowych oraz powierzchni zalesionych wskazanych we wnioskach złożonych przez producentów ubiegających się o dopłaty, położonych na działce ewidencyjnej nr [...] jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków (uprawnionych do uzyskania JPO) występujących na tej działce ewidencyjnej. Identyfikatory działek rolnych: B.

I. O. w odpowiedzi na wezwanie przedłożyła pismo z 19.01.2009r., w którym oświadczyła, iż stan upraw na działce [...] w roku 2008 jest zgodny ze stanem wykazanym we wniosku o przyznanie płatności na ten rok.

Z powyższego wynika, że część błędów dotyczy tzw. błędu kontroli krzyżowej dla działki [...] i działki [...] polegającego na zadeklarowaniu tej samej powierzchni użytkowanej rolniczo w ramach tej samej działki ewidencyjnej przez kilku producentów w danym roku gospodarczym.

Dane pozyskane z systemu ZSZiK wykazują, że konflikt krzyżowy wystąpił pomiędzy dwoma producentami - I. O. a J. Ż..

J. Ż. wnioskiem z 9.05.2008 r. ubiegał się o przyznanie płatności na rok 2008 deklarując do płatności m. in. działki ewidencyjne [...] i [...]- obręb J.. Jak wynika z treści wniosku i załączników graficznych zadeklarował on działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni użytkowanej rolniczo 23,16 ha oraz działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni użytkowanej rolniczo 3,07 ha.

J. Ż. zobowiązany do wyjaśnień przedłożył formularz korekty z 1.12.2008 r. podtrzymując dotychczasową deklarację powierzchni i upraw zawartą w pierwotnym wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 w zakresie działki ewidencyjnej nr [...]. Korektę potwierdził również oświadczeniem z 1.12.1008 r. złożonym w trybie art. 297 Kk.

Wezwany drugim pismem z 12.01.2009 r. J. Ż. podtrzymał również deklarację w stosunku do działki [...], przedkładając na tę okoliczność formularz korekty z 20.01.2009 r. oraz oświadczenie z tej samej daty precyzując, iż na spornej działce [...] w roku 2008 uprawiał grykę a reszta stanowiła ugór.

Korzystając z art. 89 Kpa organ I instancji - Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. postanowił o przeprowadzeniu 25.02.2009 r. rozprawy administracyjnej z udziałem stron i ewentualnych świadków.

W związku z wyznaczona rozprawą, I. O. przedłożyła pismo z 16.02.2009 r. wskazując świadków:

J. Ż.;

M.B.;

A.P.;

A.I.;

Do pisma Strona załączyła kserokopie następujących dokumentów :

- odpis z KW z 20.06.2008 r. potwierdzających własność działek ewidencyjnych nr [...] i [...] na podstawie sprzedaży z 15.11.2004 r. (własność: I. O., H. O.);

- odpis z KW z 20.06.2008r. potwierdzający własność działki ewidencyjnej nr [...] na podstawie sprzedaży z 18.01.2007 r. (własność: H. K.-O., E. O.);

- wypis i wyrys z rejestru gruntów z 8.04.2008 r. dla działek ewidencyjnych nr [...] i [...];

- wypis i wyrys z ewidencji gruntów z 29.02.2008 r. dla działki ewidencyjnej nr [...];

- pismo AZWRSP z 7.11.2007 r. (ANR nie udzieliła żadnego tytułu prawnego do użytkowania lub władania działką [...] dla J.Ż. i K. Ż.);

- pismo H. i I. O. z 21.11.2006 r. do J.Ż. (pismo zakazujące użytkowania działki [...] przez J. Ż., informacja o skierowaniu sprawy do Policji, a w następstwie do Sądu o odszkodowanie);

- pismo H. i I. O. z 30.06.2007 r. do J.Ż. i K. Ż. (zakaz użytkowania działek [...], [...], [...], informacja o ewentualności skierowania sprawy do Prokuratury przeciwko J. Ż.);

- zaświadczenie Urzędu Gminy K. z 4.12.2007 r. o posiadaniu przez I. O. i H. K.-O., gospodarstwa rolnego na terenie gminy K.;

- decyzja Wójta Gminy K. z 1.10.2007 r. dotycząca zwrotu akcyzy za zużyty olej napędowy od 1.03.2007r. - 31.08.2007r.;

- decyzja Wójta Gminy K. z 4.04.2008 r. dotycząca zwrotu akcyzy za zużyty olej napędowy od 1.09.2007r. - 29.02.2008r.

J. Ż. pismem z 9.02.2009 r. zgłosił do udziału w rozprawie następujących świadków:

A.P. (zgłoszony również przez I. O.);

W. R.;

M.B. (zgłoszony również przez I. O.);

R. G.;

A.I. (zgłoszony również przez I. O.).

Rozprawa administracyjna dotyczyła kwestii ustalenia posiadacza działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr: [...] [...] w roku 2008 oraz w roku 2007 (z uwagi na fakt, że sprawa z roku 2007 została rozstrzygnięta decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. dopiero w maju 2009 r.).

Z treści protokołu rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w Biurze Powiatowym ARiMR w K. w 25.02.2009 r. wynika:

Świadek A.I. zeznał: "W 2007 roku J. Ż. uprawiał działki [...], [...] położone w J., pomagałem w uprawie tych działek, dokonywałem zasiewów. Najprawdopodobniej zasiałem tam grykę(..). Widziałem też Pana B. jak bronował. Widziałem syna Pana Ż. - K., jak kombajnował na tych działkach.

Widziałem jak inny ciągnik niszczył uprawę, ponieważ była tam wcześniej gryka, a po przejechaniu tego ciągnika był ugór.

Jeżeli chodzi o rok 2008 potwierdzam, że były zagospodarowane, ale nie wiem, kto na nich wykonywał zabiegi agrotechniczne (...) ".

Świadek M.B. zeznał: "(...) Wiem, które są to działki nr [...] i [...] położone w J.. Pan Ż. na tych działkach siał zboże, miał też na tych działkach truskawki. Zbioru plonu dokonał Pan J. Ż., pomagałem w tych zabiegach poprzez sianie i bronowanie. Siany był owies, gryka (...), nie widziałem aby ktoś inny jeszcze te działki użytkował.(...)

W roku 2008 widziałem Pana J.Ż. jak bronował, orał. Pan J. Ż. zasiał i zebrał zboże. W roku 2008 nie pomagałem na tych działkach przy zabiegach agrotechnicznych, nie widziałem, aby ktoś inny pracował na tych działkach(...) ".

Świadek W. R. zeznał: "(...) jestem w stanie wskazać działki na mapie. Wiem, które działki użytkuje J. Ż.. W roku 2007 Pan J. Ż. obsiewał gryką, owsem, chyba żytem. Nie wiem, na których działkach była która uprawa. Ktoś pomagał w gospodarowaniu Panu Ż., nie wiem kto.

W roku 2008 ja obsiewałem pola użytkowane przez J.Ż., ponieważ miał zepsuty sprzęt. Pan J. Ż. za tę usługę mi zapłacił (...).

Widziałem jak osoba obecna na rozprawie Pan Z. O. (...) wjechał ciągnikiem na działki użytkowane przez Pana J. Ż. oraz częściowo na moje działki i zniszczył te uprawy. Zniszczył ponad 10 ha upraw (...).

Na tą działkę otrzymywałem płatności przez okres 2 lat, a jak dowiedziałem się, że działka została sprzedana zaprzestałem uprawy tej działki.

Na pytanie Pana Z. O. o termin niszczenia uprawy oraz o działki, na których uprawy były niszczone Pan W. R. odpowiada, że nie wie dokładnie, ale wie, że gryka zaczęła kwitnąć (...)".

Świadek A.P. zeznał: "Wiem, że jest konflikt pomiędzy stronami. Nie znam numerów ale jestem w stanie wskazać działki na mapie.

W roku 2007 J. Ż. uprawiał pola wokół swoich zabudowań. Nic mi nie wiadomo, by ktoś inny użytkował te działki. Podobno pomagał Panu Z. Pan W. R.. Z mojego pola widać w oddali działki użytkowane przez Pana J. Ż.. Prawdopodobnie część działek kupił ktoś z K. . Widziałem jak ciągnikiem Pana Ż. dokonywano zasiewów, jak również zbiorów upraw. W roku 2008 wystąpiła analogiczna sytuacja jak w roku 2007. (...) W 2008 J. Ż. siał grykę, chyba również żyto. Wiem że ludzie chodzili do zbioru z tych pól malin i truskawek, nie wiem na których działkach były posiane maliny i truskawki. Nie widziałem jak ktoś sadził maliny i truskawki, nie widziałem również, żeby ktoś kosił użytki zielone. Zbioru gryki i owsa dokonywał J. Ż.".

Świadek A.G. zeznał: "(...) orientuję się, które to są działki [...] i [...] w J., ponieważ sąsiaduję z tymi działkami. W roku 2007 wg mnie działki te użytkował Pan J. Ż.. Posiana tam była gryka, owies, nie wiem kto dokonał zbioru uprawy. Sąsiedzi A.I. i W. R. pomagali w uprawie działek, ja również pożyczałem ciągnik. W roku 2008 był posiany owies na obszarze ok. 12-13 ha. Prac agrotechnicznych na polu dokonywali J. Ż., A.I. i W. R., nie wiem kto dokonał zbioru uprawy, nie wiem kto jest właścicielem tych działek".

Z. O. pełnomocnik I. O. przedłożył dwa pisemne oświadczenia: z 24.02.2009 r. dot. roku 2007 oraz z 25.02.2009 r. dotyczące roku 2008.

W oświadczeniu Z. O. podał, że w roku 2008 jego mocodawczyni nieprzerwanie posiadała i użytkowała rolniczo działki [...] i [...]. (...) posiadała te działki na dzień 31.05.2008 r. (...). Działki nr [...] i [...] zajęte były pod uprawę trawy lub innych upraw zielonych naturalnych lub powstałych w wyniku działalności rolniczej (zasianych), na obszarze łącznie 36,55 ha. Na ww. działkach wykonywane były przez właścicielkę osobiście lub na zlecenie zabiegi agrotechniczne. Zabiegi agrotechniczne częściowo związane były z przywracaniem stanu sprzed naruszeń dokonanych przez nieznanych sprawców, którzy zaorali wieloletnią darń w listopadzie roku 2007, a częściowo z utrzymaniem nie zniszczonych przez orkę trwałych użytków zielonych.

W 2008 r. skarżąca nie widziała J.Ż. wykonującego jakiekolwiek uprawy na działkach nr [...] i [...].

W imieniu własnym stwierdził zaś, że podczas częstych pobytów na polu stanowiącym działki [...] i [...] nie widział w roku 2008 J.Ż., ani jego maszyn na działkach nr [...] i [...]. 10 lipca 2008 r. w godzinach 11-14 widziałem J. Ż. jak obsiewał i bronował z jakąś drugą osobą pole na działce [...] , która nie jest własnością I. O., na działce [...] powschodziła potem gryka (...). Podniósł, że skarżąca ponosiła koszty zabiegów agrotechnicznych, podatków, eksploatacji sprzętu, paliwa (...). To ona decyduje co uprawiać na gruntach. Decyzję o użytkowaniu gruntów jako pastwiska trwałe I. O. podjęła w roku 2004 i do tej pory wszystkie jej działania na gruntach potwierdzają realizacje tej decyzji (...) ".

Do powyższego pisma załączone zostały dwa krótkie oświadczenia z 20.02.2009 r. złożone przez świadków: M. N. i W. N., w którym oświadczają że wiedzą gdzie znajduje się nieruchomość Pani O., stanowiąca działkę nr [...] w J. oraz wskazują że widzieli jak w 2008 roku pole to było uprawiane i wykaszane przez właścicielki (tj. I. O. i H. O.).

Następnie pismem z 3.03.2009 r. I. O. przedłożyła kolejne wyjaśnienia i stanowisko w sprawie o płatności na rok 2008 (OB, ONW), podtrzymując deklarację działek zawartą we wniosku o przyznanie płatności. Zakwestionowała zeznania J.Ż. i jego świadków podnosząc brak rozeznania z ich strony w lokalizacji poszczególnych upraw, wskazując, iż uprawy przez nich wymieniane znajdowały się poza zasięgiem działek [...] i [...]. Podtrzymała stwierdzenie, iż jej działki stanowiły użytek zielony, a w okresie od kwietnia 2008 r. do czerwca 2008 r. uprawiała i obsiała trawą około 20 ha na działkach [...] i [...]. Czynności te wykonywała w celu przywrócenia stanu zagospodarowania trwałych użytków zielonych, zaoranych na przełomie października i listopada 2007 r. podobno przez J.Ż. lub innych sprawców.

Strona stwierdziła, iż zeznanie J. Ż. odnośnie rzekomego niszczenia jego upraw na działkach [...] i [...] są fałszywe, gdyż jego uprawy nie istniały na tych działkach. Znajdowała się tu uprawa trwałych użytków zielonych, a jej czynności polegały na przywracaniu stanu sprzed naruszeń dokonanych pod koniec roku 2007. Zaoranie gruntów pod koniec 2007 r. nie było użytkowaniem lecz naruszeniem posiadanych trwałych użytków zielonych, które to posiadanie niezwłocznie przywróciłam swoimi działaniami na gruncie. Moje posiadanie trwa więc nieprzerwanie."

Kolejnym pismem z 12.03.2009 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. I. O. poinformowała, iż z jej powództwa cywilnego zapadł wyrok, na podstawie którego J. Ż. został uznany za winnego wyrządzenia szkody na działkach [...] i [...] w J.. Szkoda polegała na zniszczeniu przez J.Ż. trawy na nie należącym do niego gruncie, poprzez jej zaoranie w terminach: od stycznia 2006 r. do grudnia 2006 r.; od stycznia 2007 do marca 2007 r. oraz w dniu 01 kwietnia 2009 r. Na podstawie dwóch wyroków zasądzono na rzecz Pani O. odszkodowanie, obejmujące również kwotę bezprawnie uzyskanych dopłat przez Pana Ż. do gruntów będących własnością skarżącej przyznanych J. Ż. przez ARiMR. Jednakże ze względu na stwierdzenie przez komornika brak jakiegokolwiek majątku posiadanego przez J.Ż., żadna kwota zasądzona wyrokiem nie została przez skarżącą wyegzekwowana.

Niniejszym pismem Pani O. poinformowała również, iż w lutym 2009 r. złożone zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargi kasacyjne od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, dotyczące decyzji wydanych przez ARiMR w sprawie dopłat za rok 2006.

Na podstawie powyżej ustalonego stanu faktycznego Kierownik BP ARiMR w K. rozstrzygnął postępowanie w sprawie I. O. decyzją nr [...] z 27.05.2009 r. odmawiając przyznania płatności z tytułu ONW przy jednoczesnym nałożeniu sankcji wieloletnich w kwocie [...] zł, uznając, iż I. O. nie była posiadaczem spornych działek w roku 2008.

Od decyzji tej strona wniosła odwołanie przekazane do rozpatrzenia Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego ARiMR we W. , który jednak stwierdził swoją niewłaściwość z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania skarżącej, o czym poinformowała ona pismem z 11.07.2009 r. (a więc już po dniu wydania rozstrzygnięcia przez organ I instancji) wskazując jako swoje miejsce zamieszkania Katowice. Zatem sprawa odwołania skarżącej została przekazana zgodnie z właściwością Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. .

Po rozpatrzeniu sprawy Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. Decyzją nr [...] z [...] r. o uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. .

Organ II instancji podkreślił konieczność uzyskania od wnioskodawczyni bardziej sprecyzowanych oświadczeń, na czym polegała jej działalność rolnicza, jakie i w jakich terminach wykonywała prace polowe, jakich środków ochrony roślin i nawozów używała. Wobec twierdzeń skarżącej, iż uprawy J.Ż. znajdowały się na innych działkach ewidencyjnych niż przedmiot sporu oraz w świetle faktu, iż kontrolą na miejscu w roku 2008 nie została objęta największa działka rolna A, organ II instancji wskazał na konieczność uzupełnienia dotychczasowej lub przeprowadzenie nowej kontroli na miejscu.

W dniu 15.03.2010 r. do obu stron konfliktu kontroli krzyżowej zostały wysłane wezwania do uzupełnienia wyjaśnień.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Pani I. O. przesłała pismo nr L.dz. [...] z dnia 28.03.2010 r. o następującej treści:

"Oświadczam, że zabiegi agrotechniczne wykonywane na moich gruntach w roku 2008 przeprowadzone były w terminach wyczerpujących dyspozycję zawartą w ustawie o płatnościach do gruntów rolnych. Ustalenie konkretnych terminów prowadzenia zabiegów agrotechnicznych nie jest wymagane ustawą. Ustawa nie przewiduje również konieczności okazywania Agencji dokumentacji w postaci umów lub dokumentacji rozliczeniowej, w tym stanowiących tajemnicę handlową. Sprzęt plonu nastąpił do 31 lipca 2008 na całej powierzchni działek rolnych wskazanych w moim wniosku na rok 2008. Nie pamiętam konkretnych dat (dni) wykonywania zabiegów w 2008 r. Na gruncie mojego gospodarstwa przeprowadzona została w 2008 r. kontrola obszarowa, wyniki której powinny być wystarczające dla poczynienia właściwych ustaleń przez Agencję. Protokół kontroli nie wskazuje na niedotrzymanie przeze mnie warunków dla otrzymania dopłat za rok 2008. Zebrany plon pozostał na polu. Ustawa nie przewiduje konieczności przeznaczenia plonu trawy na określony cel lub zawarcia umowy sprzedaży plonu dla otrzymania płatności. Powierzchnia gruntów rolnych na zgłoszonych działkach była wykonywana na podstawie pomiarów przymiarem taśmowym i odbiornikiem GPS.

Nie było w 2008 roku zdarzeń, które były zgłaszane do organów ścigania".

W dniu 1.04.2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w M. wpłynęły wyjaśnienia J.Ż., do których zostały dołączone zeznania 5 świadków: M. B., J. Z., H.J., W.. R., J.C..

M.B. oświadczył: "w roku 2008 działki nr [...] i [...] położone w J. na [...] wokoło gospodarstwa J.Ż., te działki były zagospodarowane całkowicie przez Pana Ż. Było zasiane około 20 ha gryki, owsa około 2 ha i żyta około 3 ha, była też plantacja truskawek i malin. Wiedzę posiadam z tego, że pomagałem zbierać truskawki i maliny wraz z rodziną. Pomagałem także przy uprawie działek".

J. Z. oświadczył, że "w roku 2008 gospodarstwo Pana J.Ż. było uprawione obsiane gryką, żytem, owsem. Potwierdzam to, bo będąc na plantacji truskawek i malin widziałem osobiście".

H. J. stwierdził: "w roku 2008 w koło gospodarstwa Pana J.Ż. były obsiane działki rolne owsem, gryką, żytem i była plantacja truskawek i malin bo zbierałem osobiście wraz z żoną truskawki i maliny".

W. R. oświadczył: "w roku 2008 osobiście obsiałem 3 działki uprawne gryki. Siałem też żyto i owies a resztę siał Pan Ż.. Była jeszcze plantacja truskawek i malin. Te uprawy co ja posiałem Z. zostały zniszczone przez Z. O. żyto, owies i gryka talerzówką". Pan J. Ż. złożył pisemne wyjaśnienia z 26.03.2010 r. wraz z dołączonym załącznikiem graficznym, gdzie dokładnie zaznaczył poszczególne uprawy, ich powierzchnie, terminy zasiania i zbiorów lub zniszczenie zasiewu dokonane przez Z. O..

J. C. stwierdził, że "w roku 2008 pole wokół posiadłości J.Ż. było całkowicie zagospodarowane. Większość pola zasiana była gryką, owsem, żytem a pozostała część była to plantacja truskawek i malin, na której osobiście zbierałem z rodziną truskawki i maliny".

W swym oświadczeniu J. Ż. napisał o przygotowaniu działek pod uprawy od jesieni 2007 r. do maja 2008 r. następnie wskazał terminy siewu: "zasiew owsa był dokonany w końcu kwietnia... siew gryki był dokonany 29,30,31 maja i późniejszy siew gryki w czerwcu. Kombajnowania owsa dokonałem w sierpniu a gryki w październiku a reszta gryki i owsa i żyta zostały zniszczone przez Z. O.. Przeznaczony plon gryki i owsa zostawiłem na nasiona do siewu". W dalszej części oświadczenia Pan J. Ż. opisuje kwestię uprawy działki [...] oraz [...].

Ponadto w gospodarstwie wnioskodawcy w roku 2009 jak i w roku 2010 zostały przeprowadzone kontrole na miejscu, jednakże – zdaniem organu - ich wyniki nie mogły mieć przełożenia na grunt rozpatrywanej sprawy, gdyż przedstawiają stan faktyczny działek na dzień danej kontroli, tj w 2009 i w 2010 roku.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. rozstrzygnął postępowanie decyzją nr [...] z 4.11.2010 r. odmawiając przyznania płatności z tytułu ONW i nałożył sankcje w wysokości [...] zł.

Od decyzji tej I. O. wniosła [...] r. odwołanie. Wnosiła w nim o unieważnienie decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy ze względu na pominięcie treści części dowodów zgromadzonych w sprawie oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w końcu o przyznanie płatności zgodnie z wnioskiem.

Organ odwoławczy 3.02.2011 r. wydał decyzję Nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu do ponownego rozpatrzenia wskazując jednocześnie na okoliczności, jakie organ I instancji powinien wziąć pod uwagę przy ponownym badaniu sprawy.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. rozstrzygnął postępowanie w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 wydając 15.06.2011 r. decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności ONW przy uwzględnieniu wytycznych wskazanych przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. w decyzji z 3.02.2011 r.

Od tego rozstrzygnięcia strona także wniosła odwołanie. Zarzuciła organowi I instancji niedokonanie ustaleń w zakresie uprawnień, zgody oraz posiadania deklarowanych gruntów (tj. działki nr [...], [...], [...]), ponadto skarżąca zarzucała wady w prowadzonym postępowaniu twierdząc, że organ I instancji dopuścił się wielu błędnych ustaleń, wskazując jednocześnie w swym piśmie na nieprawidłowości w postępowaniu.

Organ odwoławczy 9.09.2011 r. wydał decyzję Nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu do ponownego rozpatrzenia wskazując jednocześnie na okoliczności jakie organ I instancji powinien wziąć pod uwagę przy ponownym badaniu sprawy z uwzględnieniem wykładni przepisów prawa procesowego i materialnego.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. wezwał stronę w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma o dostarczenie do Biura Powiatowego ARiMR w M. opinii z oględzin gruntów, jakie zostały wykonane w dniu 15.09.2008 r. przez biegłego sądowego. Ponadto organ zwrócił się do strony o przedstawienie wszelkiej dokumentacji, która może być pomocna przy rozstrzygnięciu konfliktu kontroli krzyżowej na działkach wskazanych we Wniosku o przyznanie płatności na rok 2008.

Ponadto organ wezwał drugą stronę konfliktu kontroli krzyżowej - J.Ż. do złożenia wyjaśnień co do uzyskanej zgody właściciela na użytkowanie wskazanych działek ewidencyjnych.

W odpowiedzi skarżąca złożyła kopię opinii biegłego sądowego w zakresie rolnictwa Sądu Okręgowego w Świdnicy dr inż. T. S. z wizji lokalnej przeprowadzonej 15.09.2008 r. wraz z wyjaśnieniami z 4.10.2011 r. Przedmiotem opinii było stwierdzenie, jaka powierzchnia działki (pola) usytuowanego w miejscowości J. została zaorana i jaka w związku z tym powstała szkoda (na jaką kwotę). Dokument został sporządzony na zlecenie Komendy Powiatowej Policji w K..

W wyniku wizji biegły sądowy stwierdził, że:

- na działce nr [...] na powierzchni 27,44 ha dokonano zmiany użytkowania, tj. zniszczenia wieloletniej darni pastwiskowej i systemu korzeniowego traw poprzez orkę pługiem ciągnikowym;

- działka nr [...] jest użytkowana rolniczo i występują na niej pojedyncze rośliny gryki w fazie kwitnienia.

Ponadto w czasie oględzin 15.09.2008 r. biegły stwierdził obszar zaorany, na którym występują pojedyncze rośliny gryki i żyta.

Natomiast pełnomocnik J.Ż.- A.P. w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji poinformował pismem z 7.11.2011 r., że nie posiada wiedzy czy J. Ż. uzyskał zgodę właściciela na użytkowanie i zadeklarowanie we wniosku spornych działek ewidencyjnych nr [...] oraz [...].

Ponadto 15.12.2011 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w M. Opinię z charakterystyki i określenia stanu rolniczego zagospodarowania górskich trwałych użytków zielonych na działkach nr [...], [...] i [...] - obręb J., gm. K., dokumentację fotograficzną oraz Wyrok Sądu Rejonowego w K. - sygn. akt [...] .

Przedłożona Opinia sporządzona na zlecenie Pani I. O. przez [...] "B" Sp. z o.o., wykonana przez dr inż. A.R..

Celem opinii było przedstawienie stanu i rodzaju upraw rolniczych znajdujących się na działkach geodezyjnych nr [...], [...] i [...] obręb J., Gmina K. oraz ustalenie wpływu i zmiany sposobu użytkowania rolniczego na stopień degradacji płytkich gleb wietrzeniowych siedlisk górskich oraz określenie kosztów renowacji górskich użytków zielonych. Powyższa opinia powstała na podstawie lustracji w/w działek ewidencyjnych 13.11.2007 r. Natomiast z wyroku Sądu Rejonowego, Wydział VIII - Sąd Grodzki w K. (sygn. akt [...] ) wynika, że uznano J.Ż.za winnego popełnienia czynu polegającego na tym , że w okresie od 23.10.2007 r. do 04.12.2007 r. zniszczył darń i trawę na powierzchni 27,44 ha na działkach nr [...] i [...] położonych w obrębie J. oraz w okresie od 23.10.2007 r. do 4.12.2007 r. zniszczył znaki graniczne na wskazanej nieruchomości i wymierzono mu karę.

Dnia 20.12.2011 r. Kierownik BP ARiMR w M. rozstrzygnął postępowanie w sprawie wniosku I. O. decyzją nr [...] odmawiając przyznania płatności ONW przy jednoczesnym nałożeniu sankcji wieloletnich w kwocie [...] zł, uznając iż producentka nie była posiadaczem spornych działek w roku 2008.

Również na to rozstrzygnięcia strona wniosła odwołanie do organu II instancji.

W odwołaniu zarzuciła podjętej decyzji:

- naruszenie przepisów postępowania w zakresie uniemożliwienia wypowiedzenia się stronie co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, (jak sugeruje Strona termin ten upływał 22.12.2011 r. natomiast decyzja została wydana 20.12.2011 r.);

- naruszenie przepisów postępowania w zakresie orzeczenia na niekorzyść strony w stosunku do poprzednio wydanej decyzji, Kierownik Biura Powiatowego w M. nakłada na stronę sankcje większe niż w decyzji uchylonej poprzednio przez organ II instancji;

- naruszenie przepisów prawa materialnego w zakresie ustalenia posiadania w 2008 roku działek nr [...], [...] i [...] przywołując zapisy Kodeksu cywilnego oraz orzecznictwo sądów administracyjnych;

- naruszenie przepisów Wspólnot Europejskich poprzez odmowę płatności i nałożenie sankcji, przypisanie winy za zniszczenie trwałych użytków zielonych, co jak strona wskazuje nie ma potwierdzenia w opinii biegłego rzeczoznawcy oraz biegłego sądowego, a także wyroki Sądu Rejonowego w K.;

- nie wzięcie pod uwagę przepisów Wspólnot Europejskich co do rozstrzygania konfliktów krzyżowych, tzn. art. 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 796/2004 w zakresie weryfikacji uprawnień w oparciu o własność;

- nie rozstrzygnięcie kwestii posiadacza samoistnego/zależnego co do osoby J.Ż.;

- przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz formułowanie pod adresem strony oraz Z. O. zarzutów nieutrzymywania użytków zielonych i niszczenia upraw J.Ż.;

- błędną oceną materiału dowodowego, tj. opinii biegłego sądowego T. S. oraz opinii rzeczoznawcy dr. inż. A. R. ;

- naruszenie przepisów postępowania poprzez sporządzenie i sposób okazania załącznika nr 3 do protokołu z kontroli na miejscu, którego strona nie uważa za wiarygodny dokument;

- pominięcie treści protokołu z 12.09.2008 r., z którego wynikają jedynie uchybienia oznaczone kodem DR13+, DR13-;

- naruszenie zasad postępowania w zakresie kontroli na miejscu poprzez nie zwiększenie zakresu kontroli na miejscu jeśli prawdziwy miałby być stan określony w załączniku nr 3 do protokołu kontroli;

- nie wzięcie pod uwagę, w wydanej decyzji, celowości prowadzonych rzekomych upraw przez J.Ż. oraz ich terminowości uprawy;

- nie wzięcie pod uwagę zastanej na działkach roślinności w czasie kontroli na miejscu a także podczas wizytacji biegłego sądowego;

- błędną interpretację treści opinii biegłego sądowego;

- nie wzięcie pod uwagę oświadczenia wydanego przez Urząd Gminy w K. o prowadzeniu gospodarstwa;

- dowolną interpretację oświadczeń dot. zabiegów agrotechnicznych wykonywanych przez skarżącą na łąkach oraz przypisywanie im niespójności;

- nie wyjaśnienie przez organ I instancji kwestii uzyskania przez J.Ż. zgody na złożenie wniosku;

- pozostawienie bez jakiejkolwiek oceny faktu wzywania służb porządkowych lub Policji przez J.Ż.;

- przyjęcie jako dowód użytkowania korespondencję kierowaną do J.Ż.;

- przyjęcie, że opinia biegłego potwierdza zasadność przyznania płatności J. Ż.

Strona podnosiła również, że złożone dowody jednoznacznie wskazują na posiadanie w 2008 r. (jak i w innych latach) wskazanych gruntów, decydowanie i rozporządzanie nimi, na użytkowanie zgodnie z zamierzeniami, ponoszenie nakładów na realizację tych zamierzeń, wskazują na prawo do używania tych gruntów.

Skarżąca dodała, że w przeciwieństwie do J.Ż., przedłożyła dokumenty urzędowe, jednoznaczne zeznania świadków, które nie zostały uznane przez organ I instancji przy podęciu decyzji. Podniosła, że przedstawiła dowody, które potwierdzają, że wina za niezgodności na gruntach w J. nie może zostać jej przypisana, a jednocześnie, że podjęła wszelkie starania zarówno w sferze materialnej jak i prawnej w celu wyeliminowania tych niezgodności oraz że posiadała prawnie i faktycznie swoje działki.

Organ odwoławczy po weryfikacji akt sprawy nr [...] stwierdził, iż:

Zgodnie z § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2007 r. Nr 68, poz. 448) - wsparcie z tytułu gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach ONW może otrzymać rolnik w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a Rozporządzenia rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r., zarejestrowany w systemie ewidencji producentów, prowadzący działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym w całości lub w części w granicach ONW. Płatność przyznaje się tylko do działek rolnych zlokalizowanych w granicach ONW i wtedy, gdy łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych położonych na ONW, na których prowadzona jest działalność rolnicza wynosi co najmniej 1 ha oraz wnioskodawca zobowiąże się:

1/ do prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnie z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej,

2/ przez pięć lat od daty otrzymania pierwszej płatności z tytułu ONW będzie prowadził działalność rolniczą na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał pierwszą płatność,

3/ udostępni osobom upoważnionym do wykonywania czynności kontrolnych wstęp na teren swojego gospodarstwa.

Ustawodawca w przywołanym przepisie posługuje się pojęciem posiadania w rozumieniu cywilnoprawnym. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą (posiadacz zależny). W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że posiadanie może stanowić element prawa podmiotowego, będąc przejawem prawa przysługującego np. właścicielowi (posiadanie zgodne z prawem) może jednak stanowić także jedynie stan faktycznego władztwa nad rzeczą w sytuacji, gdy prawo wykonywane faktycznie przez posiadacza służy innemu podmiotowi (posiadanie bezprawne) (por. K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2005, str. 799).

Fakt, że poza posiadaniem ustawodawca na gruncie przepisów dotyczących płatności wymaga utrzymywania gruntów rolnych zgodnie z normami, wyraźnie wskazuje na faktyczne, rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dacie składania wniosku (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2007 r. II GSK 53/2007). W innym wyroku NSA wskazał, że także dzierżyciel gruntu jest producentem rolnym uprawnionym do uzyskania płatności, w przepisach nie został bowiem sformułowany wymóg posiadania przez wnioskodawcę tytułu prawnego, z którego wynikałoby posiadanie (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2007 r. II GSK 258/2006). Idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. II GSK 260/2007).

Dla przyznania płatności istotne jest zatem, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem (przy spełnieniu pozostałych wymogów kwalifikacyjnych), nie musi on natomiast wykazywać, że przysługuje mu prawo do tego gruntu. Tak bowiem, jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyrok NSA z 13.12.2007 r. sygn. akt II GSK 258/2006, wszystkie orzeczenia są dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl).

Organ II instancji zwrócił również uwagę na fakt, że przedmiotem wnioskowania o płatności ONW na rok 2008 i jednocześnie przedmiotem postępowania organu ARiMR winien być stan faktyczny użytkowanych gruntów rolnych objętych wnioskiem - zarówno, co do powierzchni użytkowanej rolniczo, rodzaju uprawy, jak również utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów art. 143b Rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 z dnia 29 września 2003r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/2003, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE)nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (WEG) nr 2358/71 oraz (WE) nr 2529/2001 (Dz. U. L 270 z 21 października 2003r.) - "obszar użytków rolnych nowego Państwa Członkowskiego objęty systemem jednolitej płatności obszarowej stanowi część wykorzystywanych użytków rolnych utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003r., niezależnie od tego czy w tym dniu była na nich prowadzona produkcja czy też nie oraz, jeśli jest to właściwe, jest dostosowany zgodnie z obiektywnymi kryteriami określonymi przez to nowe Państwo Członkowskie po zatwierdzeniu przez Komisję" oraz "wykorzystywane użytki rolne oznaczają całkowity obszar obejmujący grunty orne, trwałe użytki zielone, trwałe plantacje, ogródki przydomowe tak jak zostały ustalone przez Komisję dla jej celów statystycznych".

Zdaniem organu z regulacji prawnych wprost i jednoznacznie wynika, iż pomoc jest udzielana na wniosek podmiotu będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego i do gruntów znajdujących się w jego posiadaniu. Celem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest bowiem wspieranie działalności rolniczej posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony, to takie wsparcie powinno odnosić się do osób faktycznie użytkujących grunty na działalność rolniczą. Sam tytuł prawny do gruntu nie został przewidziany jako przesłanka konieczna do ubiegania się o wspomniane świadczenia, albowiem do realizacji działalności rolniczej wystarczające jest posiadanie. Wnioskowana pomoc finansowa w formie płatności bezpośrednich udzielona może być tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. producentom rolnym, którzy rolniczo użytkują posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy) a nadto utrzymują je w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania istotnych decyzji np. co, gdzie, i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych. Sama możność władania gruntami rolnymi na podstawie prawa własności nie jest wystarczająca, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Innymi słowy płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych. Konsekwencją tak wyraźnie przyjętej filozofii przyznawania płatności jest fakt, że właściciel nie może otrzymać takich dopłat za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał, nie prowadził na nich upraw, a więc nie utrzymywał ich zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej. Wynika to wprost z art. 7 ust. 6 ustawy. (I SA/Gd 1116/10 - wyrok WSA w Gdańsku z 26.01.2011 r.) ARiMR prowadząc postępowanie w sprawie o przyznanie płatności - weryfikuje spełnienie warunków, umożliwiających ich uzyskanie. Stwierdzenie w trakcie postępowania nieprawidłowości, w zakresie rodzaju uprawy, wielkości powierzchni, kultury rolnej, stanu posiadania - skutkuje wykluczeniem powierzchni obarczonych błędem, co niewątpliwie wpływa na wielkość pozytywnie zweryfikowanej powierzchni i wysokość płatności. Stwierdzenie nieprawidłowości traktowane jest jako zawyżenie deklaracji producenta, a wykluczenie zawyżonych powierzchni odbywa się z zastosowaniem przepisów prawa unijnego.

W odniesieniu do kwestii wystąpienia konfliktu kontroli krzyżowej względem działek [...] i [...], organ odwoławczy zauważył, że w przypadku błędu kontroli krzyżowej ARiMR zobowiązana jest do wyjaśnienia w postępowaniu, kto posiada działki rolne objęte dwoma lub większą ilością wniosków. Dopiero po jednoznacznym wyjaśnieniu powyższej kwestii kierownik biura powiatowego ARiMR wydaje decyzje administracyjne o przyznaniu lub odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Wnioskodawcy powinni wykazać, kto użytkuje sporne działki rolne i tym samym, któremu z nich należy się na nie płatność, przy czym kwestia uprawnień do użytkowania wskazanych działek płynących z prawa własności czy umowy dzierżawy nie ma decydującego znaczenia dla faktu przyznania płatności, gdyż płatność należy się osobie będącej posiadaczem działek. Organ podkreślił, że zadaniem ARiMR nie jest rozstrzyganie sporu pomiędzy rolnikami, a jedynie ustalenie, który z nich spełnia warunki ustawy, a tym samym któremu z nich przysługuje płatność. Postępowanie wyjaśniające nie jest postępowaniem wszczynanym z urzędu przez ARiMR, lecz stanowi element postępowań wszczętych na wniosek rolnika. Płatność jest przyznawana temu producentowi, który spełnia łącznie warunki ustawowe określone w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008r. Nr 170 poz. 1051 ze zm.), natomiast sprawa bezprawnego użytkowania spornych gruntów stanowi przedmiot roszczeń cywilnoprawnych, które mogą być realizowane przed sądami powszechnymi. Kwestie te nie mogą natomiast mieć wpływu na ocenę uprawnień do uzyskania płatności ONW. Organy ARiMR nie mogą uczestniczyć w sporze cywilnym prowadzonym pomiędzy właścicielami i użytkownikami gruntów rolnych (Wyrok WSA we Wrocławiu III SA/Wr/157/08 z 24.10.2008 r.).

Organ odwoławczy podkreślił, że dopłaty nie są przewidziane dla właścicieli, którzy dysponując jedynie tytułem własności - nie zajmują się produkcją rolną (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 lipca 2005r., II SA/Bk 718/04). Przepisy prawa nie przewidują możliwości przyznania płatności bezpośredniej zarówno właścicielowi nieruchomości i jej użytkownikowi jeśli nieruchomość jest użytkowana wbrew woli właściciela przez inną osobę. Przepisy prawa nie przewidują również, by płatność została przyznana posiadaczowi nieruchomości w znaczeniu przepisów Kodeksu cywilnego, który faktycznie jej nie użytkuje, a nie jej użytkownikowi w sytuacji, gdy użytkownik korzysta z nieruchomości wbrew woli właściciela. Jeśli na skutek bezprawnego użytkowania nieruchomości przez inną osobę właściciel nieruchomości ponosi szkodę np. w postaci utraty możliwości uzyskania płatności bezpośredniej, to przysługuje mu z tego tytułu roszczenie o odszkodowanie, które może być dochodzone w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 listopada 2008 r. III SA/Gl 1157/2008).

Organ podniósł, że zasada oficjalności postępowania dowodowego (prowadzenia postępowania dowodowego przez organ z urzędu) nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w toku postępowania dowodowego. W orzecznictwie niejednokrotnie zatem wskazano, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne, dlatego na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne i powołał obszerne orzecznictwo sądów administracyjnych na potwierdzenie tej tezy. Jeżeli twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe i lakoniczne, to obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń (wyrok NSA OZ w Szczecinie z 2 lipca 1997 r., SA/Sz 942/96, LexPolonica nr 339567 - POP 2000, nr 4, poz. 109).

Przedmiotem głębokiej analizy w sprawie przyznania płatności ONW na rok 2008 była weryfikacja przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR M. warunków do przyznania płatności, a w szczególności posiadania działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...] w J., gm. K. objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2008 przez I.O. i J.Ż. oraz weryfikacja, który z producentów spełnia łącznie warunki określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej ramach działania Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ON W objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2007r. Nr 68, poz. 448 ze zm.)

Przenosząc wcześniejsze rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy organ stwierdził, iż nie podlega wątpliwości tytuł prawny jakim dysponuje skarżąca w stosunku do działek ewidencyjnych o nr [...], [...] położonej w J., gm. K., który wynika z przedłożonego przed organem I instancji odpis z księgi wieczystej oraz wypis z rejestru gruntów.

Złożone dokumenty jednak jednoznacznie nie uprawniały wnioskodawcy do uzyskania płatności ONW, ale miały jedynie charakter pomocniczy, wskazujący na własność gruntów i ich położenie.

Zaświadczenie Wójta Gminy K. z 4.12.2007 r. wskazywało na posiadanie gospodarstwa w terenie gminy K. o pow. 39,84 ha fizycznych, co nie stanowiło dowodu potwierdzającego spełnienia jednego z ustawowych warunków: posiadania/użytkowania w 2008 roku działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] przez Panią I. O..

Takie same stwierdzenia organ wysnuł analizując oświadczenie strony z 10.11.2007 r. o prowadzeniu gospodarstwa rolnego o pow. 42,45 ha położonego we wsi J. i podejmowaniu decyzji dot. prowadzenia działalności rolniczej. Ponadto organ podniósł, że dokumenty te odnoszą się do roku 2007, a weryfikacja prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej na spornych działkach dotyczy roku 2008.

Na uznanie organu zasługiwała zaś przedłożona przez stronę decyzja Wójta Gminy K. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego z 24.10.2008 r. oraz faktura za zakup brony talerzowej z 11.09.2007 r. mogące stanowić dowód potwierdzający ponoszenie przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Organ II instancji podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. w kwestii prowadzenia działalności rolniczej na spornych działkach (tj. nr [...], [...] położonych w ł.), albowiem nie podlegało wątpliwości, iż działki te podlegały zabiegom agrotechnicznym w 2008 roku. Uzasadnieniem powyższych stwierdzeń były zeznania świadków, strony jak i J.Ż., a także sporządzony w trakcie kontroli na miejscu raport z czynności kontrolnych z 12.09.2008 r. (nr dok. [...] ).

Organ II instancji podkreślił, że głównym celem kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni jest:

- ustalenie granic i powierzchni działki rolnej,

- zweryfikowanie zadeklarowanej grupy upraw/uprawy na danej działce rolnej,

- stwierdzenie, czy obszar działki rolnej był w dobrej kulturze rolnej (użytkowany rolniczo) na dzień 30 czerwca 2003 r.

Przeprowadzona w dniu 12.09.2008 r. kontrola na miejscu stwierdziła uchybienia w wyżej wymienionym zakresie tj. stwierdzono w dniu kontroli na działce rolnej A1 oraz B grupę upraw JPO o łącznej powierzchni 10,22 ha zgodnie ze sporządzonym na tę okoliczność szkicem pomiaru działek rolnych nr 1 (załącznik nr 3) stwierdzono ugór na działkach rolnych A1 i B (tj. działka ewidencyjna nr [...] i części działki ew. nr [...]), ponadto z dokumentu wynika również, że na pozostałej powierzchni działki ewidencyjnej nr [...] znajduje się uprawa malin i gryki.

Czynności kontrolne zostały przeprowadzone w trybie art. 30 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.), który stanowi, że:

(...) agencja płatnicza oraz podmioty wdrażające przeprowadzają kontrole, w tym kontrole na miejscu i wizytacje w miejscu(...).

Agencja płatnicza oraz podmioty wdrażające mogą powierzyć przeprowadzenie kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu innym jednostkom organizacyjnym dysponującym odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi..

Odnosząc się do złożonej przez stronę opinii biegłego sądowego w zakresie rolnictwa dr. inż. T.S.. , organ odwoławczy zauważył, że art. 84 § 1 Kpa stanowi, że "Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii".

Aby zatem opinię uznać za opinię biegłego w rozumieniu tego przepisu, musiałaby zostać sporządzona na zlecenie organu administracji publicznej rozpoznającego daną sprawę administracyjną. (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23.06.2010 r., sygn. akt IV SA/Po 71/2010). Podobnie w wyroku z 11.12.2007 r. (II OSK 1682/2006) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, "iż o dowodzie z opinii biegłego można mówić wówczas, gdy organ zwraca się do osoby posiadającej wiadomości specjalne o wydanie opinii". W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego, to organ ma możliwość powołania biegłego w toku postępowania, a nie korzystanie z opinii biegłych powołanych w innych postępowaniach. Podkreślono, że opinia biegłego sądowego T.S.. została sporządzona na zlecenie i w trakcie prowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w K. postępowania zatem w świetle powyższego oparcie ustaleń na takiej opinii stanowi uchybienie procesowe (por. wyrok WSA z 23.06.2010 r. IV SA/Po 71/2010).

Oświadczenie M. N. oraz W. N. zamieszkałych w J. złożone przez pełnomocnika Z. O. podczas rozprawy administracyjnej w ocenie organu ma niewielką moc dowodową ze względu na ich lakoniczność oraz niewyrazistość. Z treści złożonych oświadczeń można jedynie ustalić imiona, nazwiska oraz miejscowość zamieszkania bez dokładnych adresów, co daje małą wiarygodność dokumentów, bo nie jest możliwe potwierdzenie istnienia w/w osób.

Rozstrzygając zagadnienie zakazu użytkowania działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] położonych w miejscowości J. organ zauważył, że strona informowała J.Ż. o niewyrażeniu zgody na użytkowanie tych działek pismem z dnia 21.11.2006 r. oraz 30.06.2007 r.

Przedłożone przez stronę wyroki Sądu, zapadłe w kwestii bezprawnego użytkowania gruntów należących do I. O. oraz H. O. dotyczą okresów i działań Pana J.Ż.:

- od stycznia 2006 roku do grudnia 2006 roku na działce ewid. nr [...] niszczył trawę przez zaorywanie;

- od stycznia 2007 roku do marca 2007 roku na działce ewid. nr [...] i [...] niszczył trawę przez zaorywanie;

- w dniu 01 kwietnia 2009 roku na działce ewid. nr [...] niszczył trawę przez zaorywanie;

- od 23.10.2007 r. do 04.12.2007 r. na działce ewid. nr [...] i [...] niszczył darń i trawę przez zaorywanie.

Natomiast postępowanie w sprawie przyznania płatności ONW toczy się dla każdego roku z osobna i tym samym weryfikacja uprawnień, spełniania warunków do przyznania płatności jest prowadzona na każdy rok niezależnie od ustaleń dotyczących innych lat. W przedmiotowej sprawie organ nie mógł uznać powyższych dokumentów jako materiału dowodowego w sprawie przyznania płatności na rok 2008, gdyż nie korelują z rokiem niniejszej sprawy.

Rozpatrując sprawę w oparciu o pozostały materiał dowodowy w sprawie, w tym złożone w toku postępowania oświadczenia strony oraz oświadczenia i zeznania J.Ż., zeznania świadków złożone podczas rozprawy administracyjnej, a także oświadczenia świadków, wyjaśnienia, szkice, organ odwoławczy po analizie złożonych w sprawie dokumentów oraz zestawieniu ich ze sobą, w świetle wywodu na temat posiadacza w rozumieniu Kodeksu cywilnego podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. wyrażone w decyzji Nr [...] 20.12.2011 r. stwierdzając, że I. O. nie była posiadaczem działek rolnych, dla których wystąpił błąd kontroli krzyżowej w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z 11.04.2007 r. czyli nie była uprawnioną do uzyskania płatności ONW do konfliktowych działek rolnych na rok 2008.

Odnosząc się do zawartych w odwołaniu zarzutów strony co do naruszenia przepisów postępowania w zakresie umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji organ odwoławczy uznał je za bezpodstawne, albowiem Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. powiadomił stronę o możliwości zapoznania się z aktami oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań pismem z 1.12.2011 r., doręczonym 8.12.2011 r. zatem ostateczny termin upływał z dniem 15.12.2011 r. Ponieważ wydanie decyzji Nr [...] w sprawie przyznania płatności na rok 2008 nastąpiło 20.12.2011 r., zarzuty strony należało uznać za bezzasadne.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów w zakresie orzeczenia na niekorzyść strony w stosunku do poprzednio wydanej decyzji (w wydanej decyzji sankcje są większe niż w decyzji poprzednio uchylonej przez organ II instancji). Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego ogranicza wydawanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się jedynie przez organ odwoławczy. Istota tego zakazu, polega na tym, że organ odwoławczy nie może zmienić rozstrzygnięcia zawartego w decyzji I instancji na niekorzyść odwołującej się strony. Zatem wydanie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. - Organ I instancji - decyzji z sankcjami na wyższą kwotę aniżeli w decyzji poprzednio uchylonej przez organ II instancji nie narusza przepisów postępowania.

Odnosząc się do zarzutów strony co do naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie ustalenia posiadania w 2008 r. działek nr [...], [...] i [...] oraz pominięcie w zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego odmówiono skarżącej posiadania jej działek organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji wyjaśnił w rozstrzygnięciu pojęcie posiadania w rozumieniu art. 336 Kc a Dyrektor Oddziału Regionalnego wywody te aprobuje. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania istotnych decyzji np. co, gdzie, i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych.

Przekładając powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, zdaniem organu odwoławczego, w sposób jednoznaczny należało stwierdzić, że w 2008 roku posiadaczem zależnym działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] (obręb J., gm. K.) był J. Ż.. On to decydował o uprawie danego gruntu, podejmował prace polowe samodzielnie lub zlecał je innym osobom - co potwierdzają świadkowie. Mając na względzie swobodę co do podejmowania istotnych decyzji przez J.Ż. należało zauważyć, że prowadzone postępowania co do bezprawnego użytkowania nie dotyczą roku gospodarczego 2008.

W odniesieniu do zarzutów strony wobec nie stosowania przepisów Wspólnot Europejskich co do rozstrzygania konfliktów kontroli krzyżowych, tzn. art. 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 796/2004 w zakresie weryfikacji uprawnień oparciu o własność, organ odwoławczy wyjaśnił, że Polska jako państwo członkowskie, które wprowadziło system jednolitej płatności obszarowej jest zobowiązane do stosowania całego szeregu innych przepisów wspólnotowych, wskazanych szczegółowo w treści zaskarżonej decyzji, nie wyjaśnił jednak, dlaczego ich zastosowanie stoi w sprzeczności z uwzględnieniem przepisu powołanego przez stronę.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej co do pominięcia treści protokołu z kontroli na miejscu z 12.09.2008 r., organ odwoławczy podkreślił, że jej celem nie jest ustalenie faktycznego posiadacza działek rolnych (co w przypadku konfliktu kontroli krzyżowej jest najistotniejszą kwestią do ustalenia przez organ), a ustalenie granic i powierzchni działki rolnej, zweryfikowanie grupy upraw.

Organ przypomniał, że skarżąca w piśmie odwoławczym zarzucała pominięcie w ocenie Oświadczenia wydanego przez Urząd Gminy w K. o prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednak organ odwoławczy zauważył, że Zaświadczenie z 4.12.2007 r. nie stanowi dowodu potwierdzającego posiadanie w 2008 roku działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] przez skarżącą.

Ustosunkowując się do twierdzeń strony, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. nie wyjaśnił kwestii uzyskania przez J.Ż. zgody na złożenie wniosku, organ II instancji wskazał, że kwestia praw do złożenia wniosku wypływa z posiadania działek rolnych, przy czym kwestia uprawnień do użytkowania działek płynących z prawa własności czy umowy dzierżawy nie ma decydującego znaczenia dla faktu przyznania płatności, gdyż płatność należy się osobie będącej posiadaczem działek, a sprawa bezprawnego użytkowania spornych gruntów stanowi przedmiot roszczeń cywilnoprawnych, które mogą być realizowane przed sądami powszechnymi. Organy ARiMR nie mogą uczestniczyć w sporze cywilnym prowadzonym pomiędzy właścicielami i użytkownikami gruntów rolnych.

Przedkładane przez stronę dowody w konfrontacji z pozostałymi dowodami złożonymi przez J.Ż., mając na uwadze precyzyjność składanych wyjaśnień w zakresie powierzchni, terminowości wykonywanych zabiegów agrotechnicznych, rodzaju upraw popartych zeznaniami i oświadczeniami świadków organ odwoławczy pozwalają stwierdzić, że I. O. w 2008 roku nie była posiadaczem spornych działek rolnych, a takie ustalenie skutkowało wykluczeniem zawyżonej powierzchni z płatności.

Stwierdzenie nieprawidłowości w zakresie deklarowanych danych skutkuje wykluczeniem zawyżonej powierzchni, a płatność winna być wyliczona w oparciu o art. 16 ust.1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z 7 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (DZ. Urz. UE L 368 z 23.12.2006r., str. 74), który stanowi, że: jeżeli w wyniku kontroli administracyjnej i/lub wizji lokalnej (kontroli na miejscu) wykryte zostanie, iż ustalona różnica między zadeklarowanym a wyznaczonym obszarem przekracza 50%, rolnik jest wykluczony ponownie z przywileju uzyskania premii do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym. Taka kwota jest odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony w kontekście wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto różnicę;

Powierzchnia zadeklarowana dla ONW : 37,11 ha.

Powierzchnia stwierdzona kwalifikującą się do płatności ONW: 10,95 ha;

37,11 ha - 10,95 ha = 26,16 ha (stwierdzona różnica);

26,16 ha / 10,95 ha = 238,90% (stwierdzona % różnica);

Odmowa przyznania płatności przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz nałożenie sankcji w wysokości różnicy między powierzchnia zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną:

[...] zł na 1 ha - stawka ONW strefa ze specyficznymi utrudnieniami za 2008 r.

26,16 ha x [...] zł/ha = [...] zł - kwota sankcji, która będzie odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony w kontekście wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto różnicę.

To rozstrzygnięcie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. stało się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W skardze strona zarzuciła:

1/ naruszenie przepisów Kpa:

- art. 6 – przez pominięcie stanu prawnego łączącego skarżącą z gruntami, o dopłaty do których się ubiega oraz pominięcie stanu prawnego wynikającego z wyroku Sądu rejonowego w K. sygn. akt [...] z [...] r.

- art. 7 – przez pominięcie dowodów złożonych przez skarżącą i przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia dowodów pozostających w sprzeczności z w/w wyrokiem Sądu Rejonowego w K.,

- art. 8 i art. 9 – z powodu działania ARiMR podważającego zaufanie do organów państwa poprzez przeprowadzenie kontroli na gruncie bez powiadamiania o tym skarżącej oraz doręczenie jej tylko części stosownego protokołu i to po trzech latach od przeprowadzenia czynności kontrolnych (brak informacji o istnieniu załącznika nr 3 do protokołu kontroli),

- art. 10 § 1 – poprzez niezapełnienie możliwości udziału w kontroli na miejscu i kontroli administracyjnej,

- art. 11 – z powodu niewyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ odrzucając twierdzenia i dowody zgłaszane przez stronę, jako ze zostały przez organ II instancji przyjęte fałszywe przesłanki kodu DR 13+, który nie miał miejsca w sprawie,

- art. 77 - z powodu pominięcia okoliczności wynikających z dowodów zgłaszanych przez skarżącą,

- art. 107 § 1 i art. 107 § 3 – ponieważ organ nie podał przekonujących przyczyn, z powodu których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeniom i dowodom zgłoszonym przez stronę, podczas gdy przyjął za wiarygodne dowody stojące w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi w postępowaniu przez Sądem Rejonowym w K. pod sygn. akt [...], w tym wynikającymi z opinii biegłego T. S. oraz pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny faktów podanych przez skarżącą oraz faktów, na których oparto rozstrzygnięcie.

- art. 2, 7 i 32 ust. 2 Konstytucji RP przez rozstrzygnięcie wskazujące na nierówne, dyskryminujące traktowanie skarżącej.

Ponadto Skarżąca wskazuje, że decyzja nie uwzględnia stanu prawnego i faktycznego łączącego ją z gruntami rolnymi wynikającego z przepisów prawa cywilnego, a także nieuwzględnienia, że skarżąca:

- jest rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a Rozporządzenia rady (WE) nr 1972/2003 i prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym w całości na gruntach ONW,

- zgłosiła w 2008 r. do płatności ONW działki zlokalizowane na terenie ONW, prowadziła na nich działalność rolniczą na powierzchni większej niż 1 ha oraz podjęła i realizowała zobowiązania przewidziane dla płatności ONW,

- grunty rolne objęte wnioskiem skarżącej były w jej posiadaniu, a nie innego rolnika przez cały 2008 r.,

- wchodziły nieprzerwanie w skład jej gospodarstwa rolnego a nie innego rolnika od dnia ich zakupu a więc od 2004 r.,

- skarżąca uzyskała od ARiMR płatności za rok 2005,

- decyzje odmawiające płatności za rok 2006 i 2007 zostały uchylone przez Sądy Administracyjne, wobec czego nie mogą być brane pod uwagę jako podstawa czynienia ustaleń co do posiadania skarżącej.

Strona podniosła także, że przy rozpatrywaniu sprawy organ winien uwzględnić art. 7 ust. 7 i 8, ustawy o płatnościach, gdyż wniosek strony dotyczy obu rodzajów płatności, natomiast organ nie wziął pod uwagę, że żaden inny rolnik poza nią nie uzyskał zgody współposiadaczy i zarazem współwłaścicieli działek objętych wnioskiem.

Strona również podniosła niewzięcie pod uwagę przy podejmowaniu decyzji przepisów Wspólnot Europejskich, a szczególności zapisów art. 6 i 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z powodu niesłusznego przypisania skarżącej niestosowania się do wymogów podstawowych w zakresie zarządzania lub dobrej kultury rolnej w wyniku jej działania lub zaniechania, co spowodowało bezzasadne zmniejszenia i wykluczenia w oparciu o art. 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 796/2004. .

Strona również podnosi niewzięcie pod uwagę przy podejmowaniu decyzji przepisów

Rozporządzenia Rady (WE) nr 796/2004.Wspólnot Europejskich, a szczególności:

- art. 7 ust. 1 pkt a w zw. z art. 23 ust. 1 - przez pominięcie przy ustalaniu uprawnień do płatności prawa własności, co spowodowało niezgodne z prawem zweryfikowanie zgodności z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc,

- art. 12 ust.1 pkt c – przez pominięcie, że wniosek J.Ż.nie zawierał identyfikacji uprawnień do płatności w zakresie właściciela, podczas gdy od skarżącej organ wymagał określenia tytułu prawnego i zgody współwłaścicieli.

- art. 23 ust.1 – poprzez błędną weryfikację wyników kontroli na miejscu i przypisanie skarżącej nieistniejącego kodu DR 13+ i przypisanie jej niestosowanie się do wymogów podstawowych.

- art. 28 ust.1 – z powodu przekazania skarżącej protokołu pokontrolnego bez załącznika nr 3.

- art. 29 – z powodu przyjęcia do kontroli próby obszaru działek skarżącej nie gwarantującego wiarygodnego i reprezentatywnego poziomu kontroli.

- art. 30 ust. 4 – przez nie uznanie za właściwe weryfikacji warunków kwalifikujących działki skarżącej do pomocy w oparciu o dowód z opinii biegłego T. S. , oświadczeń W. i M. N. oraz skarżącej i jej pełnomocnika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Na rozprawie 22.10.2012 r. pełnomocnik skarżącej także podtrzymał dotychczasową argumentację. Wskazał, że niezrozumiałe jest działanie organu, który najpierw wzywa o przedłożenie opinii biegłego, a następnie pomija ją twierdząc, że skoro nie została sporządzona na jego zlecenie, to nie może stanowić dowodu w sprawie. Podobnie niezrozumiała jest argumentacja w zakresie wątpliwości co do istnienia W. i M. N.. Wskazuje, że od 2006 r. J. Ż. rozpoczął bezprawne działania w stosunku do gruntów skarżącej i od tego czasu podejmuje ona działania prawne przeciwko tym działaniom, zakończone wyrokami karnymi. Podkreślił, że J. Ż. otrzymał dopłaty do działek skarżącej tak, jakby prowadził normalną działalność rolniczą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zatem Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej powoływane jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeśli zachodzą przyczyny stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, to sąd winien orzec o jego nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ odwoławczy przy rozstrzyganiu sprawy naruszył obowiązujące przepisy zarówno prawa materialnego jak i procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przepisem materialnym regulującym warunki przyznania określonemu podmiotowi płatności ONW jest § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z 11.04.2007 r. i powołane tam przepisy wspólnotowe. Zgodnie ze wskazanym przepisem:

§ 2. Płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem":

1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391);

2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym".

Spośród wszystkich wymienionych w nim przesłanek uzyskania płatności spór dotyczy tylko jednej z nich – faktu posiadania przez skarżącą działek rolnych o numerach [...] i 11 91, które objęte są konfliktem krzyżowym z J. Ż..

Kwestie posiadania reguluje Tytuł IV "Posiadanie" Księgi drugiej "Własność i inne prawa rzeczowe" Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 336 Kc. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Z art. 336 k.c. wynika zatem, że posiadanie jest określonym rodzajem władztwa nad rzeczą. W rozumieniu tego przepisu, na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus). Najogólniej rzecz ujmując corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która daje jej możliwość władania rzeczą w taki sposób, jak mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, przy czym nie jest konieczne efektywne wykonywanie tego władztwa. Animus zaś oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Wola ta wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się on za osobę, której przysługuje do rzeczy określone prawo (por. J. Ignatowicz (w:) Komentarz, t. I, 1972, s. 768 i n., A. Kunicki (w:) System Prawa Cywilnego, t. II, 1977, s. 830). Jako posiadanie, w rozumieniu art. 336 k.c., należy zakwalifikować taki stan rzeczy, gdy dobro takie zostaje objęte w wyłączne władanie z wolą wykonywania dla siebie. Zarówno posiadanie samoistne, jak i zależne może być posiadaniem bezprawnym lub prawnym. Jest ono bezprawne, gdy nie wynika z prawa własności czy innego stosunku prawnego, a posiadanie prawne to posiadanie zgodne ze stanem prawnym. Samoistnym posiadaczem prawnym jest właściciel, a bezprawnym tzw. nieformalny nabywca nieruchomości, złodziej, paser. Zależnym posiadaczem prawnym jest na przykład najemca, a bezprawnym taka osoba, która włada rzeczą jak najemca, a nim nie jest (por. np. J. Ignatowicz (w:) Komentarz, t. 1, 1972, s. 772 i n.; A. Kunicki (w:) System Prawa Cywilnego, t. II, 1977, s. 837; E. Gniewek, Komentarz, 2001, s. 784 i n.).

Przenosząc powyższe wywody teoretyczne na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że z akt sprawy nie wynika, aby składający wniosek o przyznanie dopłat J. Ż. wykazał, aby miał możliwość władania spornymi działkami, zatem aby był ich posiadaczem zależnym. Na pytanie organu w tej kwestii jego pełnomocnik pismem z 7.11.2011 r. oświadczył, że nic mu nie wiadomo o tym, czy J. Ż. uzyskał zgodę właściciela na użytkowanie i zadeklarowanie działek nr [...] i [...].

Natomiast w aktach sprawy znajduje się cały szereg dokumentów, z których wynika, że właściciele nieruchomości nie wyrazili zgody na korzystanie z nieruchomości przez J.Ż. i żądali zaprzestania naruszeń ich prawa własności. W szczególności na karcie 246 znajduje się pismo H. i I. O. z 21.11.2006 r., którym informują J.Ż. o fakcie nabycia przez nie działki nr [...] oraz o tym , że nie wyrażają zgody na jakiekolwiek użytkowanie ich działki. Ponowne pismo w sprawie zakazu użytkowania działek [...], [...] i [...] zostało do J.Ż. i jego syna K. Ż. wystosowane 30.06.2007 r. (karta 244).

Z powyższego wynika, że J. Ż. nie był posiadaczem zależnym spornych działek.

Wypada się zgodzić z twierdzeniem organu, że "faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania istotnych decyzji np. co, gdzie, i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych", ale już nie z następującą po nim konkluzją, że "należało stwierdzić, że w 2008 roku posiadaczem zależnym działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] (...) był Pan J. Ż.", albowiem jak to wyżej wywiedziono, nie był on w ogóle posiadaczem zależnym. Podobnie nie sposób się zgodzić z konkluzją organu, że "to Pan J. Ż. w 2008 roku na działkach o nr [...] i [...] (obręb J.) decydował o uprawie danego gruntu, podejmował prace polowe samodzielnie lub zlecał je innym osobom - co potwierdzają świadkowie. Mając na względzie swobodę co do podejmowania istotnych decyzji przez Pana J.Ż. należało zauważyć, że prowadzone postępowania co do bezprawnego użytkowania nie dotyczą roku gospodarczego 2008." Po pierwsze, J. Ż. nie miał żadnej swobody decydowania o tym, co i kiedy zostanie posiane na gruncie, gdyż te decyzje podejmowała skarżąca jako właścicielka gruntu, co wynika z oświadczenia jej pełnomocnika złożonego na rozprawie administracyjnej 25.02.2009 r. w jej imieniu i w jego własnym imieniu. Po wtóre wszelkie próby uzurpowania sobie tego uprawnienia przez J.Ż. spotykały się z reakcją ze strony skarżącej, bądź to w formie pism wzywających do zaniechania naruszeń, wdrażania postępowań karnych, bądź usuwania bezprawnych zasiewów przez Z. O., co wynika z zeznań J.Ż. złożonych w toku tej samej rozprawy administracyjnej. Tak więc jeśli nawet J. Ż. podejmował decyzje co do zasiewów spornych działek, to czynił to z jednej strony wbrew jasno wyrażonej i wiadomej mu woli właścicieli nieruchomości, z drugiej skutki jego poczynań były usuwane przez samych właścicieli, którym prawo takie służy na mocy art. 343 § 2 Kc. Stosownie do powołanego przepisu posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni (...).

Fakt, że z zeznań świadków wynika, że to J. Ż. użytkował sporne działki nie jest wystarczający do uznania go za posiadacza zależnego ani tym bardziej samoistnego. Świadkowie deklarowali, że potrafią wskazać sporne działki na mapie, ale brak w protokole zapisu, że faktycznie wskazali je prawidłowo. Natomiast skarżąca podnosiła, że należące do niej działki sąsiadują z działkami użytkowanymi przez K. Ż., syna J.Ż. i nie można jednoznacznie uznać, że zeznania świadków stwierdzające, że to J. Ż. uprawiał rolę nie dotyczą tych właśnie działek.

W swych rozważaniach organ pominął także treść art. 345 Kc. A przecież stosownie do art. 345 Kc posiadanie przywrócone poczytuje się za nie przerwane. Skarżąca otrzymała zaś dopłaty za rok 2005, a więc była wówczas posiadaczem spornych działek. Zatem gdyby nawet działania J.Ż. uznać za wyraz posiadania, to nie zmienia to faktu, że posiadanie nieruchomości było przywracane przez osobę działającą z upoważnienia właścicieli - Z. O. przywracającego na gruncie stan zgodny z zamierzeniami właścicieli, co skutkowało tym, że ich posiadanie w świetle powołanego przepisu Kc uważa się za nieprzerwane, a J. Ż. nie posiadał też przymiotu posiadacza samoistnego.

Z tych względów za uzasadniony należało uznać zawarty skardze zarzut naruszenia przez zaskarżoną decyzję "przepisów prawa cywilnego" przez niewzięcie pod uwagę przez organ odwoławczy, że grunty objęte wnioskiem o przyznanie płatności były przez cały 2008 r. w posiadaniu skarżącej, a nie innego rolnika.

Konkluzji tej nie zmienia stwierdzenie organu II instancji, że nie można uznać za dowód w sprawie pism strony informujących o braku zgody na użytkowanie nieruchomości z 21.11.2006 r. i 30.06.2007 r., jak również wyroków sądowych skazujących J.Ż. za niszczenie znaków granicznych oraz niszczenie darni i trawy przez jej zaorywanie odnoszących się do lat 2006, 2007 i 2009, albowiem sprawa o przyznanie płatności ONW toczy się odnośnie każdego roku z osobna, a przedłożone dokumenty nie korelują z rokiem rozpatrywanej sprawy (karta 453, str.23 uzasadnienia decyzji organu II instancji).

Organ nie może bowiem oceniać każdego dowodu z osobna, lecz winien rozpatrywać dowody całościowo i we wzajemnej łączności z uwzględnieniem zasad wiedzy i doświadczenia życiowego. Skoro właściciele nieruchomości żądali zaniechania naruszeń w roku 2006 i 2007, J. Ż. został uznany winnym przestępstw popełnionych na szkodę właścicieli działek [...] i [...] w roku 2006, 2007 i 2009 (a więc za działania podjęte i wcześniej i później w stosunku do roku, którego dotyczy niniejsza sprawa), sam zainteresowany uzyskaniem dopłat tzn. J. Ż. nie wykazał, aby posiadał z 2008 r. tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, a właściciele konsekwentnie utrzymywali, że to oni cały czas prowadzili działalność rolniczą na spornych działkach, to doświadczenie życiowe wskazuje – w braku dowodu przeciwnego - że ten stan faktyczny należy odnieść również do roku 2008, a nie pomijać całkowicie przy ocenie kwestii posiadania uprawniającego do dopłat.

Odnosząc się do kwestii dowodu z opinii biegłego zauważyć należy daleko idącą niekonsekwencję ze strony organów obu instancji.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR pismem z 26.09.2011 r. wezwał stronę do złożenia opinii z oględzin gruntów, jakie zostały wykonane przez biegłego sądowego T. S. na zlecenie Komendy Powiatowej Policji w K. na użytek postępowania karnego. Przedmiotem opinii było stwierdzenie, jaka powierzchnia działki (pola) usytuowanego w miejscowości J. została zaorana i jaka w związku z tym powstała szkoda (na jaką kwotę). Wynika z niej, że:

- na działce nr [...] na powierzchni 27,44 ha dokonano zmianę użytkowania, tj. zniszczenia wieloletniej darni pastwiskowej i systemu korzeniowego traw poprzez orkę pługiem ciągnikowym;

- działka nr [...] jest użytkowana rolniczo i występują na nie pojedyncze rośliny gryki w fazie kwitnienia.

Ponadto biegły stwierdził w czasie oględzin 15.09.2008 r. obszar zaorany, na którym występują pojedyncze rośliny gryki i żyta.

Skarżąca złożyła także w Biurze Powiatowym ARiMR w M. opinię z charakterystyki i określenia stanu rolniczego zagospodarowania górskich trwałych użytków zielonych na działkach nr [...], [...] i [...] - obrąb J., gm. K., dokumentację fotograficzną oraz wyrok Sądu Rejonowego w K. - sygn. akt [...] .

Przedłożona opinia sporządzona na zlecenie I. O. przez "B" z o.o., wykonana przez dr inż. A. R. miała na celu przedstawienie stanu i rodzaju upraw rolniczych znajdujących się na działkach geodezyjnych nr [...], [...] i [...] obręb J., Gmina K. oraz ustalenie wpływu i zmiany sposobu użytkowania rolniczego na stopień degradacji płytkich gleb wietrzeniowych siedlisk górskich oraz określenie kosztów renowacji górskich użytków zielonych.

Powyższa opinia powstała co prawda na podstawie lustracji w/w działek ewidencyjnych przeprowadzonej w dniu 13.11.2007 r., ale zdaniem Sądu może stanowić podstawę ustaleń faktycznych, gdyż potwierdza wersję skarżącej o niszczeniu darni na spornych działkach i wskazuje na ciągłość dotyczącego ich stanu faktycznego.

Natomiast organ II instancji całkowicie pominął dowód z opinii stwierdzając, że o dowodzie z opinii biegłego można mówić tylko wówczas, gdy to organ zwraca się do osoby posiadającej wiedze specjalną o wydanie opinii oraz że to organ ma możliwość powołania biegłego, a nie korzystanie z opinii biegłych powołanych w innych postępowaniach.

Po pierwsze pojawia się więc pytanie w jakim celu organ wzywał stronę do złożenia opinii, skoro uważał, że nie może ona stanowić dowodu w sprawie? Takiego działania organu z pewnością nie można uznać za budujące zaufanie strony do działania organów administracji. Po wtóre wydaje się, że wyrażenie przez organ II instancji takiego stanowiska wynika z błędnej wykładni przepisów Kpa o dowodach.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1. ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427 ze zm.), z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Z ust. 2. pkt 1 i 2 powołanego artykułu wynika, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

W myśl art. 84 § 1 Kpa gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Rację zatem ma organ, że o dowodzie z opinii biegłego można mówić wówczas, gdy to organ zwrócił się o jej wydanie. Nie znaczy to jednak – wbrew stanowisku organu – że dowód w postaci dokumentu, jaki w istocie przybiera taka opinia nie może być uwzględniony i przeprowadzony w postępowaniu prowadzonym przez inny organ. Zauważyć bowiem należy, że stosownie do art. 75 § 1 Kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Ponadto w art. 76 § 1 Kpc wprowadzono zasadę, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że Kpa rozróżnia pojęcie dokumentu urzędowego i innego dokumentu, aczkolwiek pojęcia dokumentu innego niż urzędowy nie definiuje. W doktrynie przyjmuje się, że samo pojęcie dokumentu i związane z nim domniemania należy oceniać według przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 244 i 245 Kpc. Zgodnie z art. 245 Kpc dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Lex/El.2012). T. Demendecki w komentarzu do Kpc sformułował ogólną tezę, iż w nauce i praktyce przyjmuje się, że w rozumieniu art. 244 i nast. Kpc dokumentem jest utrwalone, wyłącznie w formie pisemnej (niezależnie od materiału, na którym zostało sporządzone), uzewnętrznienie wszelkiego rodzaju spostrzeżeń, myśli, oświadczeń ludzkich, nadające się do wielokrotnego wykorzystania (dokument sensu stricto) (A. Jakubecki, J. Bodio, T. Demendecki, O. Marcewicz, P. Telenga, M.P. Wójcik, Komentarz aktualizowany do art. 244 Kodeksu postępowania cywilnego, LEX/el. 2011).

Przyjęty w Kpc podział dokumentów na urzędowe (art. 244) i prywatne (art. 245) opiera się na kryterium jego wystawcy i przypisanej im mocy dowodowej.

Stosownie do art. 244, dokumenty urzędowe to dokumenty sporządzone w odpowiedniej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej w zakresie ich działania lub przez organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne w zakresie powierzonych im przez przepisy ustawy spraw z dziedziny administracji publicznej, w tym także wyroki sądów. A contrario należy zatem przyjąć, że uzewnętrznienie spostrzeżeń, oświadczeń etc. dokonane w formie pisemnej, które nie zostało sporządzone przez któryś z organów wskazanych w art. 244 Kpc w zakresie jego działania jest dokumentem prywatnym w rozumieniu Kpc, a zatem dowód z niego może być przeprowadzony przez organ na podstawie art. 75 § 1 Kpa. Za takim wnioskiem przemawia zarówno literalne brzmienie przepisów Kpa, jak i względy ekonomiki procesowej. Za niecelowe należy uznać zlecenie biegłemu sporządzenia opinii, co wiąże się z poniesieniem związanych z tym kosztów i upływem czasu koniecznego na jej wykonanie, skoro organ może wykorzystać wiedzę wyrażoną w dokumencie zawierającym opinię już sporządzoną, chyba że jej treść lub teza dowodowa, na jaką została wydana nie znajdują zastosowania w sprawie, tym niemniej jest to już okoliczność związana z przydatnością danego dokumentu jako dowodu, a nie z dopuszczalnością jego wykorzystania.

Zatem Sąd orzekający podziela co do zasady pogląd wyrażony w przytoczonym przez organ wyroku WSA w Poznaniu o sygn. IV SA/Po 71/2010, że oparcie wyroku na opinii biegłego sporządzonej dla innego postępowania stanowi uchybienie procesowe z tym jednak zastrzeżeniem, że oparcie wyroku na dowodzie z dokumentu, który taką opinię zawiera uchybieniem takim nie jest.

Uznać zatem należy, że pomijając dowód, którego złożenia organ wcześniej żądał dopuścił się on naruszenia art. 8 i 7 Kpa, albowiem – odpowiednio - nie prowadził postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i również w tym zakresie okazały się zasadne zarzuty strony zawarte w skardze.

Zarzuty odnoszące się do doręczenia stronie załącznika nr 3 do protokołu kontroli przeprowadzonej 12.09.2008 r. po upływie trzech lat od jej przeprowadzenia także okazały się zasadne. Fakt, że obecność producenta w czasie kontroli na miejscu nie jest niezbędna dla jej skuteczności nie oznacza, że producent może nie być informowany o działaniach podejmowanych odnośnie jego gospodarstwa.

Nie zostały natomiast uwzględnione zarzuty dotyczące okoliczności, które nie miały wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie, jak np. istnienie kodu DR 13+, albowiem to nie istnienie tego kodu stało się podstawą wydania decyzji niekorzystnej dla skarżącej, a raport z kontroli na miejscu z 12.09.2008 r. jest dla strony całkowicie pozytywny, za wyjątkiem błędu kontroli krzyżowej.

Podobnie niezasadny okazał się zarzut niezapewnienia stronie czynnego udziału w kontroli na miejscu i niezapewnienie jej możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału przed wydaniem decyzji.

Odnośnie pierwszego z zarzutów, zauważyć trzeba, że dopuszczalne jest przeprowadzenie kontroli zarówno z udziałem jak i bez udziału rolnika.

Odnośnie zaś drugiego, pismo informujące o możliwości zapoznania się z aktami sprawy skarżąca odebrała 8.12.2011 r. , zatem termin dla strony upływał 15.12.2011 r., a decyzja została wydana 20.12.2011 r. a więc po jego upływie. Natomiast stwierdzenie strony, że pismo to odebrała dopiero 15.12.2011 r. jest błędne, gdyż doręczenie dokonane w tym dniu dotyczyło innego pisma organu.

W kwestii zarzutu naruszenia art. 7 ust.1 lit. a Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (Dz. U. UE. L.04.141.18) stanowiącego, że system identyfikacji i rejestracji uprawnień do płatności przewidziany w art. 21 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 będzie stanowił elektroniczny rejestr prowadzony na poziomie Państwa Członkowskiego, który będzie zapewniał, szczególnie w odniesieniu do kontroli krzyżowych przewidzianych w art. 24 niniejszego rozporządzenia skuteczne śledzenie uprawnień do płatności, szczególnie w odniesieniu do następujących elementów:

a) właściciel" – co miało nastąpić przez pominięcie najistotniejszego elementu oceny uprawnień do płatności tj. prawa własności, Sąd go nie podziela.

Przepis ten odnosi się bowiem do obowiązku stworzenia przez Państwo Członkowskie elektronicznego systemu identyfikacji i treści, jaki ma on zawierać. Nie wynika z niego jednak, że jedynym uprawnionym dotrzymania dopłat jest właściciel ujawniony w tym systemie, a prawa własności skarżącej i członków jej rodziny do działek objętych konfliktem kontroli krzyżowej organ wszak nie kwestionował.

Sąd nie może natomiast ocenić zasadności zarzutu naruszenia art. 12 ust.1 pkt c Rozporządzenia 796/2004 stanowiącego, że

1. Pojedynczy wniosek będzie zawierał wszystkie informacje niezbędne do ustalenia uprawnień do otrzymania pomocy, w tym:

a) tożsamość rolnika;

b) program lub programy pomocy, których dotyczy wniosek;

c) identyfikację uprawnień do płatności zgodną z systemem identyfikacji i rejestracji przewidzianym w art. 7 dla celów systemu płatności jednolitej,

d-f (...),

- co miało nastąpić przez pominięcie przez organ, że wniosek J.Ż. nie zawierał identyfikacji uprawnień do płatności w zakresie identyfikacji właściciela, Sąd nie może się do niego odnieść albowiem sprawa wniosku J.Ż. wykracza poza granice sprawy administracyjnej, w której wniesiono skargę, wyznaczone tożsamością podmiotu i przedmiotu rozstrzygnięcia.

Zarzuty co do innych działań i zaniechań organu wskazywanych przez skarżącą jako naruszające przepisy Rozporządzenia 796/2004 zostały już omówione w części uzasadnienia dotyczącej innych zakwestionowanych przepisów (np. kod DR13+, kwestia załącznika nr 3 do protokołu kontroli, kwestia dowodu z dokumentu zawierającego opinię biegłego T. S. – str. 35-38 uzasadnienia), zatem powtórna ich ocena przez pryzmat powołanego Rozporządzenia wydaje się zbędna

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę powyższe wywody Sądu co do posiadania przez skarżącą spornych działek [...] i [...] mimo czasowej i bezprawnej ingerencji osób trzecich we własność jej i jej rodziców, którzy wyrazili zgodę na pobieranie przez nią dopłat dla rolników. Podejmie także wszelkie inne działania niezbędne dla wyjaśnienia sprawy, w szczególności przeprowadzi kompletne postępowanie dowodowe z uwzględnieniem ustaleń dokonanych przez biegłego sądowego T. S. i opinii A. R. z [...] Zweryfikuje istnienie i złożenie oświadczeń przez świadków M. N. i W. N..

Oceniając zebrane dowody uwzględni, że stosownie do art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy o rozwoju obszarów wiejskich w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności, oraz że stosownie do art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz w myśl art. 7 Ustawy Zasadniczej, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Nie jest wyrazem praworządności przyznanie przez organ ochrony i dopłat osobie, która za działania związane z gruntami, o dopłaty do których się ubiega została skazana za popełnienie przestępstwa na szkodę osoby uprawnionej, której prawa bezprawnie naruszono. Takie działanie organu w istocie narusza powołane zasady konstytucyjne, jak i wyżej cytowany art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy o rozwoju obszarów wiejskich, co wskazuje także na zasadność zarzutu strony dotyczącego naruszenia tych przepisów.

Biorąc pod uwagę, że zaskarżone orzeczenie narusza zarówno prawo materialne, w szczególności przepisy Kodeksu cywilnego odnoszące się do posiadania, skutkujące przyznaniem dopłat osobie niebędącej posiadaczem, jak i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności zaniechanie przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego (opinia biegłego T. S. , opinia A. R. , treść wyroku sądu karnego), na podstawie art. 146 § 1 pkt 1 lit.a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. przy uwzględnieniu uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi w kwocie 200 zł (karta 37 w aktach sprawy III SA/Gl 713/12).

-----------------------

©