Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 439/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 187 par. 2, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 6 i 22, art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17b
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 6 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 16 ust., 1 pkt 1 i 2, art. 38
journal: Dz.U. 2013 poz 1403
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1381
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2014 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] października 2013 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak [...], Wójt Gminy W. na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3, art. 3, art. 5, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 30, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 129 poz. 992 z późn. zm.), § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. poz. 3), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") odmówił E. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz syna S. M.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia rodzinnego w dniu [...] września 2013 r. W trakcie postępowania ustalono, że E. M. mieszka wraz z mężem i trójką dzieci, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto skarżąca i jej mąż są posiadaczami gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,5 ha fizycznego (4,2140 ha przeliczeniowego), co wynika z nakazu płatniczego podatku rolnego za 2013 r. i zaświadczenia Wójta Gminy W. z dnia [...] października 2013 r. Mąż E. M. pracuje w przedsiębiorstwie w S. i jest objęty ubezpieczeniem w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), a cała rodzina jest zgłoszona przy nim do ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżąca nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, co wynika z jej oświadczenia z dnia [...] września 2013 r. oraz z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) w K. z dnia [...] października 2013 r. E. M. oświadczyła poza tym, że jest zdolna do pracy, lecz nie podejmuje jej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak [...]. Następnie organ I instancji przytoczył przepisy, które w jego ocenie znajdowały zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, oraz powołał się na uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OPS 5/12, zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego należało w ocenie Wójta Gminy W. negatywnie załatwić sprawę skarżącej.

Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. E. M. odwołała się od powyższej decyzji z dnia [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że posiadane przez nią wraz z mężem gospodarstwo rolne jest głównie obsiewane zbożem, część stanowią łąki. Całością prac na roli zajmuje się tylko mąż E. M., gdyż nie prowadzą oni żadnej hodowli. Skarżąca zajmuje się natomiast wyłącznie sprawowaniem opieki nad swoim niepełnosprawnym synem i innymi dziećmi. Zaznaczyła ona przy tym, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego, ani nim nie zarządza, jak i nie bierze udziału w żadnych pracach rolnych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.), § 1 pkt 15 lit. b rozporządzenia Prezesa rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. nr 198 poz. 1925), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 50 § 1, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił w pełni stanowisko organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło przy tym, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji wyrazu "rolnik", wobec czego należy w tym zakresie odwołać się do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50 poz. 291 z późn. zm.). Jednocześnie, zgodnie z art. 5 powołanej ustawy, przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Organ II instancji przytoczył również art. 3 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy, określające osoby, które obligatoryjnej lub fakultatywnie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników, oraz definicje zawarte w art. 6 pkt 3 i 4 tejże ustawy. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że za gospodarstwem rolnym w świetle art. 3 pkt 6 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. nr 136 poz. 969 z późn. zm.) uważa się obszar gruntów sklasyfikowany w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Organ II instancji przytoczył stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2203/11, oraz w cytowanej uchwale z dnia 5 grudnia 2012 r., podzielając pogląd wyrażony w tym ostatnim orzeczeniu. Na tym tle Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że skarżąca wprawdzie nie pracuje w gospodarstwie rolnym, lecz nie zmienia to faktu, że gospodarstwo to jest użytkowane, a skarżąca nie utraciła możliwości jego prowadzenia. Ponadto będąc współwłaścicielem gospodarstwa rolnego skarżąca może uzyskiwać dopłaty oraz inne dochody.

Pismem z dnia [...] marca 2014 r. E. M. zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła swoją argumentację zawartą w odwołaniu z dnia [...] listopada 2013 r., podkreślając zarazem, że nie pomaga mężowi w gospodarstwie rolnym, gdyż zajmuje się cały czas swoim niepełnosprawnym synem. Ponadto E. M. wskazała, że nie była ubezpieczona w KRUS-ie, gdyż przez urodzeniem syna nie posiadała gospodarstwa rolnego, później organ I instancji odprowadzał jej składki do ZUS-u w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Obecnie natomiast zmuszona była ubezpieczyć się sama w KRUS-ie z uwagi na nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co stanowi dodatkowe obciążenie finansowe dla jej rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu przed sądem administracyjnym podlega poprawność zastosowanie przepisów w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Jak wynika przy z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani podstawą prawną.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna i dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że S. P. M. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od urodzenia, co zostało potwierdzone orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak [...] (k. 15 akt adm. organu I instancji). Jednocześnie z odpisu skróconego aktu urodzenia S. M. wynika, że jego matką jest E. M. (k. 16 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Tym samym uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą zależało tylko od wykazania, że skarżąca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organy administracji publicznej uznały, że E. M. posiada status rolnika i prowadzi należące do niej gospodarstwo rolne, wobec czego wyłączona jest z kręgu osób mogących ubiegać się o rozważaną formę wsparcia finansowego ze środków publicznych. Takie stanowisko należy uznać jednak za przedwczesne.

Należy bowiem zauważyć, że wyrażenie "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 22 powołanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, powyższy zwrot oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje, że skarżąca nie bierze czynnego udziału w żadnej z wymienionych form aktywności zawodowej. Stanowisko to nie było w istocie kwestionowane w toku postepowania. Nie ulega także wątpliwości, że przytoczony przepis nie zawiera odniesienia do gospodarstwa rolnego.

Na tym tle należy odnotować uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w której stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy. Mimo podjęcia tej uchwały w stanie prawnym obowiązującym do dnia [...] grudnia 2012 r., Sąd w niniejszym składzie podziela wyrażone w niej stanowisko, co nie zmienia faktu, że organy administracji publicznej nie rozważyły dostatecznie wszystkich okoliczności sprawy i jedynie instrumentalnie powołały się na tę uchwałę.

W tym miejscu trzeba wyjaśnić, że zgodnie z art. 187 § 2 p.p.s.a., uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże co do zasady jedynie w sprawie, w której została wydana. Niemniej orzeczenie to posiada także tzw. ogólną moc wiążącą, o jakiej mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a. Jak wynika bowiem z tego przepisu, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby lub pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Tym samym w sprawie podobnej, do tej, w której podjęto uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sądy powinny respektować pogląd wyrażony w tej uchwale. Odstąpienie od zawartego tam stanowisko wymaga zwrócenie się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozpatrzenie danego zagadnienia prawnego.

Należy zatem wskazać, że w cytowanej uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne zostało uznane za formę rekompensaty w związku z dobrowolnym niepodejmowaniem lub zrezygnowaniem z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego też rozważanej formy wsparcia finansowego ze środków publicznych nie powinny otrzymywać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł. Przepis art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien być zatem interpretowany rozszerzająco, co z kolei oznacza, że pominięcie w nim prowadzenia gospodarstwa rolnego miało charakter celowy. Tym bardziej, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne – w odróżnieniu od pracownika – nie jest poddany wymogom dotyczącym czasu i miejsca pracy, wobec czego może elastycznie zarządzać swoim czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niemniej należy również podkreślić, że w wymienionej uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że samo posiadanie gospodarstwa rolnego nie może być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z tym wykonywanie określonej w tej uchwale działalności rolniczej. W tym zakresie podzielono również stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt I UK 16/05 (OSNP 2006, nr 17-18, poz. 278).

Trzeba przy tym zauważyć, że wyraz "rolnik" nie został zdefiniowany w powołanej ustawie. Definicja legalna tego słowa została niemniej sformułowana w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Należy jednocześnie podkreślić, że w przytoczonej uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. wyraźnie wskazano, że gospodarstwo powinno być prowadzone osobiście przez rolnika, co oznacza, że to rolnik zwykle podejmuje decyzje dotyczące jego gospodarstwa.

Jak wynika z kolei z art. 3 pkt 6 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381 z późn. zm.), za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha fizyczny lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.

Należy przy tym wskazać, że ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegają ex lege wedle art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników: rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, oraz domownik tego rolnika. Jak wynika z kolei z art. 6 pkt 2 cytowanej ustawy, przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która (a) ukończyła 16 lat, (b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie lub (c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Jednocześnie na mocy art. 5 tejże ustawy jej przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Ponadto art. 38 powołanej ustawy wprowadza szereg domniemań, w świetle których uważa się m.in., że właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach. Należy jednak podkreślić, że domniemania te mają charakter wzruszalny (zob. wyrok SN z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt I UK 59/05, OSNP 2006, nr 19-20, poz. 310, LEX nr 176549; wyrok SN z dnia 22 marca 2001 r., sygn. akt II UKN 276/00, PPiPS 2002, nr 10, poz. 42, LEX nr 152694). Taka konstrukcja prawna stanowi konsekwencje ogólnego założenia, według którego podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników związane jest z faktem prowadzenia działalności rolniczej, a nie z samym faktem posiadania gospodarstwa rolnego lub dysponowania nim (zob. wyrok SA w Katowicach z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt III AUa 504/04, niepubl., LEX nr 164561).

Analizując z tej perspektywy materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, nie można podzielić stanowiska organów administracji publicznej, według którego skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne. Z nakazów płatniczych z dnia [...] lutego 2013 r., znak [...], i z dnia [...] lutego 2014 r., znak [...], wystawionych przez Wójta Gminy W. na rzecz D. M. wynika, że E. M. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,5 ha fizycznych (k. 2 i 13 akt adm. organu I instancji). Jednocześnie należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy o podatku rolnym, jeżeli grunty objęte podatkiem stanowią gospodarstwo rolne będące przedmiotem współwłasności, to obowiązek podatkowy ciąży w całości tylko na osobie, która je prowadzi, a nie solidarnie na wszystkich współwłaścicielach. Tym samym wspomniane nakazy płatnicze z dnia [...] lutego 2013 r. i [...] lutego 2014 r. wskazują implicite, że gospodarstwo rolne, którego skarżąca jest współwłaścicielką, prowadzone jest w istocie przez jej męża, a nie przez nią.

Taką konkluzję wzmacnia stanowisko skarżącej, która konsekwentnie w toku postępowania podnosiła, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym, nie prowadzi go ani nim nie zarządza, a wszystkie czynności związane z tym gospodarstwem wykonuje jej mąż – odwołanie z dnia [...] listopada 2013 r., pismo z dnia [...] grudnia 2013 r. (k. 2-3 i 8 akt adm. organu II instancji), skarga z dnia [...] marca 2014 r. (k. 2-6 akt sądowych). E. M. podkreślała zarazem, że przedmiotowe grunty rolne są obsiane tylko w części zbożami; na części z nich znajdują się łąki. Ponadto w omawianym gospodarstwie rolnym nie jest prowadzono hodowla zwierząt. Informacje te znajdują potwierdzenie także w zaktualizowanym wywiadzie środowiskowym z dnia [...] czerwca 2013 r. (k. 11-12 akt adm. organu I instancji).

Tym samym należy przyjąć, że E. M. jest współwłaścicielem i współposiadaczem opisanego wyżej gospodarstwa rolnego. Konkluzja ta nie oznacza jednak, że automatycznie legitymuje się ona także statusem rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne. O ile bowiem można uznać, że zajmowanie się gospodarstwem rolnym przez męża skarżącej odbywa się także na rachunek skarżącej, o tyle materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala na stwierdzenie, że skarżąca także osobiście wykonuje określone czynności w tym gospodarstwie. Tymczasem ten ostatni wymóg musi być także spełniony w świetle art. 6 pkt 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników by zakwalifikować daną osobę jako rolnika. Niewykluczone zatem, że skarżąca, będąc współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, mogła spełnić wymóg niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Podobna argumentacja została także zaaprobowana w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 228/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie ulega zatem wątpliwości, że organy administracji publicznej nie zgromadziły materiału dowodowego wystarczającego do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zebrane w tej mierze dowody nie zostały również dostatecznie wnikliwie rozważone, w konsekwencji czego przedwcześnie uznano, że skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne i nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym doszło również do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.").

Sąd pragnie także wskazać na marginesie, że organy administracji publicznej nie usunęły wątpliwości dotyczących ubezpieczenia skarżącej w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Z oświadczenia E. M. z dnia [...] września 2013 r. wynika, że początkowo skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, gdyż odpowiednie składki na ubezpieczenie społeczne odprowadzał Wójt Gminy W. w związku z pobieraniem przez nią świadczenia pielęgnacyjnego (k. 18 akt adm. organu I instancji). Z kolei w oświadczeniu z dnia [...] marca 2014 r. E. M. wskazała, że podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia [...] lipca 2013 r. do chwili obecnej (k. 9 akt adm. organu I instancji). Stanowisko to zostało następnie powtórzone w kwestionariuszu z dnia [...] września 2013 r. (k. 18-19 akt adm. organu I instancji), piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r. i w skardze z dnia [...] marca 2014 r. Tymczasem z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w K. z dnia [...] października 2013 r., znak [...], wynika, że E. M. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik, małżonek lub domownik (k. 25 akt adm. organu I instancji).

Trzeba jednak zauważyć, że wprowadzając specjalny zasiłek opiekuńczy obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca pierwotnie wyłączył w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit b powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych możliwość uzyskania pierwszej z wymienionych form wsparcia finansowego w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów. Takie ograniczenia nie wprowadzono natomiast do art. 17 cytowanej ustawy, regulującego świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym należy uznać, że w chwili orzekania przez organy administracji publicznej kwestia podlegania przez skarżącą obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu nie posiadała istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Pogląd ten został także wyrażony w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 lipca 2014 r., znak IV SA/Po 228/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lutego 2014 r., znak [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] października 2013 r., znak [...], z uwagi na naruszenie przepisów praca procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji publicznej powinny w niezbędnym zakresie uzupełnić i jeszcze raz przeanalizować cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem tego, czy skarżącej rzeczywiście można przypisać status rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, czy też nie. Jednocześnie organy administracji publicznej powinny uwzględnić art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu wprowadzonym z dniem [...] maja 2014 r. przez ustawę o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z przywołanym wyżej przepisem w przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika, małżonka rolnika bądź domownika, świadczenie to przysługuje odpowiednio: (1) rolnikowi w przypadku zaprzestania prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego, (2) małżonkowi rolnika lub domownikowi w przypadku zaprzestania prowadzenia przez gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Ustawodawca wskazuje zarazem, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.