Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 109/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 61 par 1, art. 77 par 1, art. 80 i art. 107
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust 4
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 6 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi D. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 1257) – dalej "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778) - dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy własną decyzję z [...] o odmowie D.S. umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres kwiecień 2000r - czerwiec 2000 r., luty 2005 r. – styczeń 2006 r. oraz październik 2007 r. – wrzesień 2011 r. w łącznej kwocie 66.645, 83 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 2000 r, czerwiec 2003 r., styczeń- luty 2004 r., kwiecień 2004 r., styczeń 2006 r., październik 2007 r. – wrzesień 2011 r. w łącznej kwocie 29.005,31 zł oraz Fundusz Pracy za okres styczeń – luty 2004 r., kwiecień 2004 r. - styczeń 2006 r., październik 2007 r. – wrzesień 2011 r. w łącznej kwocie 5.971,46 zł.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z 19 stycznia 2017 roku Zakład Ubezpieczeń społecznych stwierdził, że D.S. jest jego dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od lutego 2010 roku do września 2011 roku. Jej zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę wynosi 26.729 zł. Ubezpieczona odwołała się od powyższej decyzji do sądu powszechnego, który z uwagi na zarzuty sformułowane w treści odwołania uznał, że stanowi ono w istocie wniosek o umorzenie zaległości i przekazał go do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

W złożonym odwołaniu/wniosku skarżąca wskazała, że w jej ocenie roszczenia z tytułu składek są przedawnione. Ponadto podała, że od września 2011 roku nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej, jest bezrobotna, utrzymuje się z zasiłku wypłacanego przez MOPS, czasem w okresie letnim podejmuje prace dorywcze z których uzyskuje dochód 50 – 150 zł., ma poważne problemy zdrowotne, nie posiada żadnego majątku, mieszka w słabo wyposażonym mieszkaniu komunalnym z bratem, który trochę jej pomaga. Skarżąca wskazał, że kwota zadłużenia jest bardzo wysoka i nie możliwa dla niej do spłaty nawet w systemie ratalnym.

Pismem z 7 lipca 2017 roku skarżąca została wezwana do złożenia w terminie 14 dni oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej oraz dodatkowych dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację materialno-bytową. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi.

Decyzją z [...] roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że wskazane przez wnioskodawczynię problemy finansowe oraz zdrowotne nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. W sprawie brak jest przesłanek, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s z powodu całkowitej nieściągalności. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności -zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne, a więc nie została potwierdzona całkowita nieściągalność zaległości. Analizując sprawę w oparciu o art. 28 ust.3a u.su.s. oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DZ. U. Nr 141, poz. 1365) organ wskazał, że strona nie dostarczyła oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej ani żadnych dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Zatem z uwagi na brak informacji na temat wysokości otrzymywanych świadczeń oraz ponoszonych kosztów utrzymania i posiadanych zobowiązań nie ma możliwości przeprowadzenia niezbędnej oceny wstąpienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Za bezzasadny organ uznał zarzutu przedawnienia zaległości z tytułu składek. Organ przytoczył treść art. 24 ust 4 oraz art. 24 ust. 5f u.s.u.s i wskazał, że 9 lutego 2014 roku strona złożyła wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 roku, który decyzją z 21 grudnia 2015 roku został rozpatrzony odmownie. Ponadto zaległości za okres od lutego 2010 roku do września 2011 roku zostały objęte w dniu [...] roku zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu nieopłaconych składek. Na dzień wszczęcia postępowania składki te nie uległy przedawnieniu. Postępowanie to zakończyło się wydaniem decyzji z 19 stycznia 2017 roku, która walor prawomocności uzyskała 14 czerwca 2017 roku. W dniu 7 lipca 2017 roku wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne w AX. Ponadto 15 stycznia 2015 roku strona złożyła wniosek o rozłożenie na raty należności niepodlegających abolicji, w dniu 25 marca 2015 roku została zawarta umowa ratalna, która w dniu 2 czerwca 2015 roku została rozwiązana z uwagi na brak wpłat przez skarżącą.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że nie może podjąć pracy z uwagi na kłopoty z chodzeniem, mieszkania nr 9 i 10 przy ul. A. 8 zostały rozdzielone przez Wydział Budynków i Lokali w Ł. Strona zajmuje lokal mieszkalny nr 10 i nie może już liczyć w niczym na pomoc brata. Wskazała, że w jej mieszkaniu zameldowany jest również jej syn, który jednak w niczym nie pomaga jej finansowo ponieważ sam jest zadłużony w bankach i dodatkowo jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec swojej córki w wysokości 600 zł miesięcznie. Strona powołała się na art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. mówiące o przewlekłej chorobie zobowiązanego jako podstawie umorzenia zaległości. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z MOPS oraz dokumentację medyczną dotyczącą niedrożności żył.

Zaskarżoną decyzą z [...] roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 28 sierpnia 2017 roku r. Powołując się na przesłanki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ wskazał, że w przypadku skarżącej nie zachodzą podstawy do umorzenia zaległych należności. Organ wyjaśnił, że w sprawie nie występują wskazane w art. 28 ust 3 u.s.u.s przesłanki umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności. Ponownie analizując sprawę w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. podkreślił, że wnioskodawczyni nie dostarczyła oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dołączony został jedynie dokument dotyczący stanu zdrowia - wynik badania USG oraz oświadczenie z MOPS o przyznaniu zasiłku okresowego od marca do września 2017r. w wysokości 317 zł miesięcznie. Z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS wynika, że strona jest zgłoszona w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia 13 lipca 2017r. bez prawa do zasiłku. W jej mieszkaniu zameldowany jest syn, na którego pomoc finansową nie może liczyć. W aktach sprawy brak informacji na temat kosztów związanym z czynszem czy opłatami eksploatacyjnymi. Zatem, z uwagi na brak informacji na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania i posiadanych zobowiązań, nie ma możliwości przeprowadzenia kompleksowej analizy sytuacji finansowej strony. Wnioskodawczyni jest osobą schorowaną i z pewnością jest to dodatkowe utrudnienie w codziennej egzystencji. Brak jest jednak informacji dotyczącej kosztów związanych z leczeniem. Strona nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na ten cel, nie przedstawiła np. niezrealizowanych recept. Zatem wnioskodawczyni nadal nie udowodniła konieczności zastosowania umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Końcowo organ poinformowała stronę, że może udzielić jej pomocy w spłacie należności z tytułu składek w postaci rozłożenia ich spłaty na raty z możliwością uzgodnienia okresu spłaty i wysokości rat układu ratalnego. Podkreślił, że w grudniu 2017 wnioskodawczyni nabędzie prawo do emerytury. Wysokość rat układu ratalnego mogłyby zostać dostosowana do kwoty otrzymywanej emerytury i umożliwić spłatę zadłużenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.S. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że od 2017r. stan jej zdrowia znacznie się pogorszył. Oprócz stwierdzonej cukrzycy, guza płuc i niewydolności krążenia, a także pogłębiającej się zaćmy, doszły problemy z poruszaniem się. Od 2017r. bardzo często przebywa w szpitalu. Strona wskazała, że nie miała możliwości doręczyć oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o jej sytuacji materialnej, ponieważ nie dałaby rady dojść do siedziby ZUS, a na taksówki nie ma pieniędzy. Oświadczyła, że nie posiadam żadnego majątku, nie mam żadnych źródeł dochodu, zaledwie zasiłek okresowy z MOPS-u. Nie stać jej na realizację recept, nie zażywa niezbędnych leków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenia podtrzymując stanowisko reprezentowane w decyzji i przywołaną na jego poparcie argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważyła co następuje :

Skarga jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej "p.p.s.a" sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W ocenie sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 61§ 1 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością jej uchylenia.

W punkcie wyjścia rozważań w sprawie niniejszej należy przede wszystkim podkreślić, że wszczynający postępowanie wniosek skarżącej dotyczył umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres luty 2010 roku do września 2011 roku. Tego bowiem okresu dotyczyła decyzja organu z 19 stycznia 2017 roku, od której strona odwołała się do sądu powszechnego, i które to odwołanie zostało potraktowane jako wniosek o umorzenie. Wobec powyższego w ocenie sądu niedopuszczalnym było orzekanie przez organ w stosunku do zaległości nieobjętych wnioskiem skarżącej.

W prawie administracyjnym postępowanie wszczyna się z urzędu lub na wniosek strony. Wniosek jest czynnością dyspozytywną strony. Wniosek wiąże organ, który może działać jedynie w jego granicach. W rozstrzyganej sprawie postępowanie w sprawie umorzenia zaległości składkowych było postępowaniem wszczętym na wniosek strony. Zatem to żądanie skarżącej wyznaczało przedmiot i granice tego postępowania. Z akt sprawy nie wynika aby skarżąca rozszerzyła swoje pierwotne żądanie i wniosła o umorzenie zaległości składkowych za okresy wcześniejsze niż objęte decyzją z 19 stycznia 2017 roku tj. luty 2010 r - wrzesień 2011 roku. Jak to zostało wskazane powyżej w przypadku wszczęcia postępowania przez stronę to tylko strona określa przedmiot żądaniu. Organ administracji publicznej nie jest uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie był zatem uprawniony do samodzielnego wyjścia poza zakres żądania i orzekania o odmowie umorzenia składek nieobjętych wnioskiem skarżącej. Rozstrzygnięcie sprawy w innym przedmiocie, niż wszczęte zostało postępowanie administracyjne, stanowiło rażące naruszenie zasad ogólnych postępowania (art. 6-9 k.p.a.), oraz art. 61 k.p.a.

Kolejną brzemienną w skutkach dla rozstrzyganej sprawy kwestią jest w ocenie sądu kwestia przedawnienia należności z tytułu składek, podnoszona we wniosku przez skarżącą.

W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga ani o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości – organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Jeżeli w jakiejś części zaległości nie istnieją – zostały zapłacone, nie powstały lub uległy przedawnieniu – postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 15 lipca 2009 r., III SA/Gl 442/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2014 r., I SA/Kr 129/14; WSA w Gliwicach z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14) Zaakcentowania wymaga bezsporny pogląd, że ewentualne przedawnienie organ uwzględnia z urzędu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż wygasanie zobowiązań podatkowych na skutek przedawnienia oznacza, że pomimo niezaspokojenia wierzyciela stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa (art. 59 § 1 pkt 9 o.p.). Dotyczy to nie tylko należności głównej, lecz wszelkich roszczeń pieniężnych wierzyciela, a więc także tych, które powstały jako odsetki za zwłokę. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania podatkowego wygasa bez względu na to, czy dłużnik podatkowy powołał się na tę okoliczność. Przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu. Powyższe uwagi dotyczą wprawdzie zobowiązań podatkowych, lecz – zgodnie z art. 31 u.s.u.s – znajdują odpowiednie zastosowanie do zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 maja 2014 r., III AUa 697/13).

Wobec powyższego niedopuszczalne jest objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie zaległości lub odmowę ich umorzenia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość. Innymi słowy, postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu przedawnionych zobowiązań z tytułu składek jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.).

Zatem podstawowym obowiązkiem organu w sprawie dotyczącej umorzenia należności składkowych za lata 2010-2011 było wykazanie, że niezapłacone przez stronę postępowania składki objęte decyzją nie uległy przedawnieniu. Jak to zostało wskazane powyżej przedawnienie należności z tytułu składek wyklucza ich dochodzenie, a tym samym co do składek przedawnionych, na stronie postępowania nie ciąży obowiązek ich uregulowania. W sprawie kwestie przedawnienia zaległości z tytułu składek w swoim wniosku sygnalizowała już strona skarżąca. Oceny wstąpienia tej przeszkody do rozpoznania wniosku strony organ dokonał niedbale nie załączając do akt sprawy dokumentów potwierdzających faktyczny okres przerwy w biegu terminu przedawnienia zaległych składek, co uniemożliwia kontrole prawidłowości wydanej decyzji.

Zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s., obowiązującym w dacie powstania zaległości skarżącej, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Z kolei jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu -art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. (por. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 27 czerwca 2013 r., III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 f u.s.u.s. dodanym na podstawie art. 1 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz.808) w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Zauważyć więc należy, odnośnie zaległości składkowych objętych wnioskiem skarżącej, że jeśli nie doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to należności z tytułu tych składek mogły być przedawnione już 2 stycznia 2017 r. Zaskarżona decyzja datowana jest na [...] roku. Rozważając kwestię zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległości składkowych za okres od lutego 2010 roku do września 2011 roku organ wskazuje na wszczęcie [...] roku postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu nieopłaconych składek. W aktach sprawy nie ma dokumentów jednoznacznie potwierdzających zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Poza decyzją z [...] roku oraz postanowieniem sądu powszechnego o umorzeniu postępowania brak jest dokumentów pozwalających na ustalenie rzeczywistego okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a tym samym ustalenie czy w ogóle dopuszczalnym było orzekanie w przedmiocie zaległości objętych wnioskiem skarżącej.

W ocenie sądu w uzasadnieniu decyzji, organ zamieścił także niewystarczającą informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż poprzestał jedynie na wskazaniu, że "7 lipca 2017 roku wszczęto postępowanie egzekucyjne w Ax." w aktach sprawy brak jakichkolwiek dokumentów okoliczność tę potwierdzających, nie wiadomo jakie składki zostały nim objęte w stosunku do kogo zostało wszczęte, jakie podejmowano czynności czy były one skuteczne. W tej sytuacji absolutnie brak jest podstaw do stwierdzenia że na tej podstawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).

Organ nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia w jakiej wysokości należności istnieją, czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy, skoro brak jest dokumentów potwierdzających okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia na które powołuje się organ. Brak tych ustaleń oznacza, że w sprawie nie został w sposób prawidłowy ustalony stan faktyczny, a niewyjaśnienie tych okoliczności w decyzji stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a.

Kwestia przedawnienia zaległości składkowych w rozstrzyganej sprawie jest tym bardziej doniosła, że była podnoszona przez stronę w odwołaniu od decyzji z 19 stycznia 2017 roku skierowanym do sądu powszechnego. Decyzja ustalająca wielkość zaległości nie została jednak skontrolowana przez sąd powszechny bowiem odwołanie od tej decyzji zostało potraktowane jako wniosek o umorzenie zaległości. Wobec powyższego w sprawie istnieją uzasadnione wątpliwości co do istnienia zaległości, o których umorzeni wniosła skarżąca, a organ w swoim rozstrzygnięciu wątpliwości tych nie rozwiał, nie wykazał stosownymi dokumentami, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych zaległości i dlatego decyzja jest wadliwa. Braki w materiale dowodowym dotyczącym przerw w biegu terminu przedawnienia zaległości za okres od lutego 2010 roku do września 2011 roku uniemożliwiają dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy sporne należności w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległy przedawnieniu. Brak tych ustaleń oznacza, że organ nie dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na rozstrzygnięcie w zakresie istnienia umarzanych zaległości. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W konsekwencji zaskarżone rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia wnioskowanych zaległości wobec braku przesłanek do ich umorzenia uznać należy za przedwczesne.

W prowadzonym ponownie postępowaniu ZUS w pierwszym rzędzie ustali, czy składki o których umorzenie wniosła skarżąca uległy przedawnieniu czy też nie. W tym zakresie przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych i jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Reasumując wskazać należy, że wyjście przez organ poza zakres żądania strony oraz braki w materiale dowodowym i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności decyzji zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należało tym samym stwierdzić, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja wydana w I instancji naruszają przepisy art.6, art. 7, art. 8, art. 61§ 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...].

D.Cz.