Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1248/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1b, 17 ust. 5  pkt 2  lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 października 2019 r. nr: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r., nr [...], którą orzeczono o odmowie przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. K.

Z uzasadnienia decyzji wynika następujący stan faktyczny i prawny:

M. K. w dniu 29 lipca 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – I. K. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 maja 2018 r., nr [...], zaliczające I. K. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

W toku postępowania organ ustalił, że M. K. nie podejmuje zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką I. K.

Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 maja 2018 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności I.

K., nie wynika od kiedy istnieje niepełnosprawność matki strony, natomiast ustalony znaczny stopnień niepełnosprawności datuje się od 26 marca 2018 r.

I. K. pozostaje w związku małżeńskim z K. K. Z dołączonego do wniosku oświadczenia M. K. wynika, że K. K. nie jest w stanie opiekować się żoną, ponieważ od wielu lat jest alkoholikiem. Był kilkakrotnie w zakładzie zamkniętym w celu podjęcia leczenia jednak powracał do picia. Jak podaje obecnie jego ciągi alkoholowe to kilka tygodni, w tym czasie nie przebywa w domu, nie interesuje się żoną. Ponadto ma ustalone prawo do emerytury.

Organ ustalił, że wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 10 stycznia 2006 r. nałożono na K. K. obowiązek powstrzymania się od alkoholu. Z opinii psychiatryczno-psychologicznej z dnia 18 lipca 2006 r. wynika, iż wykazuje on cechy uzależnienia od alkoholu i wymaga leczenia odwykowego w warunkach oddziału stacjonarnego. Był leczony w zakładzie stacjonarnym oraz niestacjonarnym. W 2012 r. K. K. zakończył udział w grupie psychoedukacyjnej uzależnienia od alkoholu. W 2018 r. zakończył udział w grupie wstępnej w tematyce uzależnienia od alkoholu. Pomimo motywowania do podjęcia leczenia K. K. odmówił zgody na jego podjęcie.

Z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że M. K. zrezygnowała z zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką. I. K. wymaga całodobowej opieki osób drugich we wszystkich czynnościach domowych, pozostaje w stałym leczeniu onkologicznym z powodu glejaka. Jest po operacji głowy, po której została częściowo sparaliżowana, nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, ma ograniczony kontakt werbalny. Wszystkie czynności związane z opieką sprawuje córka – M. K. Mąż I. K. nie jest w stanie zapewnić żonie odpowiedniej opieki, gdyż ma 70 lat, problemy zdrowotne, nadużywa alkoholu. Podczas wywiadu K. K. był nieobecny. W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy córka dobrze opiekuje się chorą matką.

W tym stanie sprawy Wójt Gminy decyzją z dnia 19 sierpnia 2019 r. nr: [...] orzekł o odmowie przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. K. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę materialnoprawną powyższej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej jako "u.ś.r.").

W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że z przedłożonego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki, natomiast ustalony znaczny stopie niepełnosprawności datuje się od 26 marca 2018 r. Ponadto nie zostały spełnione ustawowe przesłanki uprawniające do przyznania M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. Mąż I. K., który jest zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności, ma ustalone prawo do emerytury. Problemy z alkoholem ojca nie stanowią przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji uznał, że nie istnieje możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brzmienie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od decyzji M. K. podniosła, że nie zgadza się z wydaną decyzją. Podkreśliła, że mama jako osoba niepełnosprawna musi mieć całodobową opiekę, jest całkowicie uzależniona od pomocy. Tata nie jest w stanie opiekować się żoną, gdyż od wielu lat jest alkoholikiem. Był kilkukrotnie w zakładzie zamkniętym w celu podjęcia leczenia, jednak powraca do picia. Obecnie ciągi alkoholowe trwają kilka tygodni, w tym czasie nie przebywa w domu, nie interesuje się tym co się dzieje z mamą. Odwołująca się podkreśliła, że tylko ona sprawuje opiekę nad mamą.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyjaśniając, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełnia zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

SKO wskazało, że bezspornie na M. K. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki – I. K.

Organ I instancji uznał m. in., że nie istnieje możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brzmienie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oceniając to rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Z powyższego wynika więc, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje z pominięciem tego kryterium.

Niemniej jednak w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości uwzględnienia wniosku M. K. z uwagi na brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że I. K. pozostaje w związku małżeńskim z K. K., który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie ojciec wnioskodawczyni ma problemy z alkoholem, niemniej jednak przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyraźnie wskazuje, że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż małżonek osoby wymagającej opieki, tylko w sytuacji gdy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiadanie tego orzeczenia przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. K. zarzuciła:

1. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje osobie sprawującej opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną, jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, w sytuacji gdy: małżonek ten faktycznie nie sprawuje opieki nad osobą niepełnosprawną, stan zdrowia małżonka oraz jego nałogi uniemożliwiają mu sprawowanie opieki, małżonek ten został prawomocnie skazany za znęcanie się nad tą osobą.

2. Naruszenie przepisów postępowania tj.

a) art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. - z uwagi na ich niezastosowanie, poprzez nie podjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie strony postępowania do organów państwowych;

b) art. 77 ust. § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przez organ zasady oficjalności i prawdy obiektywnej postępowania dowodowego.;

c) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadniał uchylenie tego rozstrzygnięcia w całości i orzeczenia co do istoty sprawy. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r.

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że wprawdzie jej matka w świetle prawa jest zamężna ale nie może nawet oczekiwać ze strony męża żadnej pomocy ani wsparcia. Ojciec nadużywa alkoholu, co skutkowało również tym, że matka była ofiarą przemocy ze strony męża, doprowadziło to do zaniku więzi małżeńskich i tym samym do separacji faktycznej. W tych okoliczno0ściach nie ma możliwości, by ojciec skarżącej udzielił całodobowej opieki żonie, dlatego taki obowiązek przejęła skarżąca. Tym samym stała się zobowiązana do alimentacji wobec matki. Skarżąca zaznaczyła, że jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia, jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy lub, do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Przeprowadzona według powyższych zasad sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych(t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto, w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Trafnie orzekające w drugiej instancji SKO stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia nie może być fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okrasach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że powyższe zagadnienie było już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. "Pozwala to na przyjęcie wniosku, że w tym zakresie ukształtowała się już utrwalona linia orzecznicza, do której też będą się odwoływały rozważania zawarte w dalszej części uzasadnienia (por. stanowisko ostatnio wyrażone w wyroku NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19, dostępnym jw.)".

Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP). Tym bardziej należy zatem opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej na podstawie przepisu, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium, co jak wynika z treści uzasadnienia organy uczyniły.

Natomiast powodem wydania decyzji odmownej jest fakt pozostawania przez matkę skarżącej w związku małżeńskim z K. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt jego zaawansowanej choroby alkoholowej nie jest kwestionowany, jak również oczywistym było, iż nie sprawuje opieki nad żoną.

Sąd nie podziela dokonanej przez organy orzekające literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. prowadzącej do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonek niepełnosprawnej matki skarżącej, a ojciec skarżącej, nie jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu.

Przychylić należy się do prezentowanego w judykaturze stanowiska, zgodnie z którymi "w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organy I i II instancji zastosowały literalnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., nie biorąc pod uwagę celu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. całkowicie pomijając wykładnię funkcjonalną (celowościową). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w myśl której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Do takiej wykładni prowadzi wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130). Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 k.r.o.y małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast zgodnie z art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz powołane przepisy k.r.o. w orzecznictwie przyjmuje się, a Sąd pogląd ten podziela, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa. Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyrok WSA w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz 522/19, wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12; wyrok WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr 848/11; wyrok WSA w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po 242/12, wyrok WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, dostępne j.w.).

Zdaniem Sądu z powyższym poglądem odnoszącym się do potrzeby stosowania przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykładni celowościowej i systemowej oraz prokonstytucyjnej należy się w pełni zgodzić. Wymaga jednak wyraźnego podkreślenia, że odkodowanie z powołanego przepisu prawnego słusznego znaczenia normy prawnej nie może prowadzić do wypaczenia przyjętej przez ustawodawcę reguły wedle, której fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w małżeństwie z osobą o stanie zdrowia niekwalifikującym się do uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z zasady możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz krewnego (dziecka). Taka wykładnia dokonana w konkretnej sprawie jest elementem stosowania prawa in concreto, nie może uogólniona .

Natomiast wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. A zatem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12, a także wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Wr 924/14, wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1622/15, dostępne j.w.). Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.

W związku z tym w rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad drugim współmałżonkiem można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.

Zdaniem Sądu organy nie oceniły czy stopień zaawansowania choroby alkoholowej ojca skarżącej, obarczonego wyrokiem skazującym za znęcanie się nad żoną pozwala na jakiekolwiek dywagacje na temat możliwości sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną , a matką skarżącej.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy orzekające dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.,.

W świetle aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy K. K. faktycznie jest w stanie sprawować opiekę nad swą żoną. Kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie prowadzonym postępowaniu. Nie można bowiem z góry założyć, że tylko współmałżonek niepełnosprawny w stopniu znacznym, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad małżonkiem tego wymagającym.

W drodze wykładni funkcjonalnej i systemowej, z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych (zasady równości - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności - art. 18 Konstytucji RP, zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) istotne było ustalenie, czy K. K. z uwagi na rodzaj schorzenia, jakim jest wieloletnia i zaawansowana choroba alkoholowa, jest w stanie sprawować pełną i efektywną opiekę nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną. Zaniechanie ustaleń w tym zakresie wskazuje na to, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające stosownie do przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – p.p.s.a.) uwzględnią ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak sentencji wyroku.