Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1357/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie: AWSA: Kazimierz Bandarzewski WSA: Wojciech Jakimowicz Protokolant: Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2007 r. sprawy ze skargi W. S., A. Z. i W. S. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody M. solidarnie na rzecz skarżących W.S., A. Z. i W. S. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem kosztów postępowania; III. zasądza od Wojewody M. na rzecz skarżącego W. S. kwotę 255 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem kosztów postępowania; IV. zasądza od Wojewody M. na rzecz skarżącej A. Z. kwotę 257 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2005 r. Prezydent Miasta K. na podstawie art.112 ust. 4 i art.132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, po rozpatrzeniu wniosku A. Z., W. S. i W. S. umorzył postępowanie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako parcela l.kat.829/3 o pow.4447 m2, ustalonego w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] 1959 r. nr [...] z tytułu wywłaszczenia tej nieruchomości orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno Administracyjny z dnia [...] 1954 r. Nr[....], sprostowanym dnia [...]1959 r.

W uzasadnieniu podniesiono, iż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] 1959 r. którym przyznano odszkodowanie stało się ostateczne z dniem [...] 1959 r. oraz, iż na gruncie obowiązujących przepisów brak jest umocowania do wydania decyzji administracyjnej w wyniku rozpoznania wniosku o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, ustalonego uprzednio w decyzji administracyjnej właściwego organu.

Następnie stwierdzono, iż odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest rodzajem odpowiedzialności cywilnoprawnej i jeżeli dłużnik nie wykonuje swojego zobowiązania, to odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości winno być od niego egzekwowane w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Problematyka wykonywania ostatecznych decyzji mieści się poza regulacją ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.). Skoro zatem żądanie strony dotyczy sprawy, która nie podlega rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji, to postępowanie takie należy umorzyć.

Zdaniem organu I instancji zapłaty odszkodowania od Skarbu Państwa z tytułu wywłaszczenia nieruchomości można dochodzić na drodze postępowania sądowego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł W. S.

Decyzją z dnia [...] 2005 r. Wojewoda M. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że żądanie wypłaty odszkodowania jest w istocie żądaniem dokonania waloryzacji kwoty odszkodowania ustalonym w uprzednio wydanej decyzji i jego wypłaty oraz, iż zapłata odszkodowania należy do sfery wykonania decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, w stosunku, do której ani ustawa o gospodarce nieruchomościami ani kodeks postępowania administracyjnego nie przewidują prowadzenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania. Zdaniem organu odwoławczego wypłata odszkodowania winna nastąpić w drodze wypłaty określonej sumy pieniężnej i nie wymaga dodatkowego orzeczenia, a waloryzacja odszkodowania nie jest dokonywana w drodze decyzji administracyjnej, nie jest czynnością z zakresu administracji publicznej, jest jedynie czynnością techniczno-obrachunkową, do dokonania której uprawniony jest podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania, a spór co do jej wysokości rozstrzygać może sąd powszechny.

Wobec uznania, iż przepisy prawa administracyjnego nie przewidują, aby żądanie wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości dotyczyło sprawy, co do której rozstrzygniecie mogło nastąpić w formie decyzji administracyjnej, organ odwoławczy stwierdził, iż wprawdzie organ I instancji wszczynając na żądanie A. Z., W. S. i W. S. postępowanie administracyjne dokonał wadliwej oceny ich wniosku, lecz zasadnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe - sanując w ten sposób powyższe uchybienie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził, iż fakt zwrotu innej części parceli l. kat. [...] nie ma znaczenia prawnego dla przedmiotowej sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na powyższą decyzję A. Z., W. S. i W. S. wnieśli o jej uchylenie i podnieśli, że nie zgadzają się z oceną ww. organów. Zdaniem skarżących, wprawdzie roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi roszczenie cywilnoprawne, jednakże z woli ustawodawcy o roszczeniu tym orzeka się w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym i to zarówno pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, jak i pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wobec tego, realizacja tego roszczenia, z wszystkimi tego konsekwencjami, a przede wszystkim trybem postępowania i oceną wszystkich skutków prawnych, należy dokonywać na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Podobny pogląd należy przyjąć odnośnie waloryzacji. Powinien dokonać jej starosta poprzez wydanie stosownej decyzji. Skarżący powołali się na stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w uchwale (7) z dnia 7 kwietnia 1993 r., sygn. [...].

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art.3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art. 134 ustawy/.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż skarga jest zasadna.

Wojewoda M. trafnie jedynie ocenił przedmiot wniosku jako żądanie dokonania waloryzacji kwoty odszkodowania ustalonego w decyzji wydanej w 1959 r. i jego wypłaty. Nieprawidłowo natomiast stwierdził, iż ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje prowadzenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami z 21 sierpnia 1997 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz.534) stanowi w cyt. poniżej przepisach:

Art. 132. 1. Zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu podlega wykonaniu, z zastrzeżeniem ust. 1a.

1a. W sprawach, w których wydano odrębną decyzję o odszkodowaniu, zapłata odszkodowania następuje jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.

2. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

3. Wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania.

3a. Jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu.

4. Za zgodą osoby uprawnionej do odszkodowania starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ustalić inny niż określony w ust. 1-3 sposób zapłaty przyznanego odszkodowania.

5. Do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, do zapłaty ceny nabycia części nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3, a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej jest zobowiązany, z zastrzeżeniem ust. 6-8, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki.

6. Obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124 i 125 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1, albo zezwolenie na prowadzenie działalności polegającej na poszukiwaniu, rozpoznawaniu, wydobywaniu lub składowaniu kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa oraz węgla brunatnego wydobywanego metodą odkrywkową.

7. Do zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 126, oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu jest zobowiązany starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej.

8. Podmiot, który będzie realizował cel publiczny, może pokryć koszty należności, o których mowa w ust. 5 i 6, oraz koszty ustalenia tych należności.

Art. 227. Do czasu ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźników zmian cen nieruchomości waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

Wobec treści ww. przepisów przyznać należy rację skarżącym, iż roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi roszczenie cywilnoprawne, jednak z woli ustawodawcy o roszczeniu tym orzeka się w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym i to zarówno pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, jak i pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wobec tego, waloryzacji odszkodowania, należy dokonywać na podstawie przepisów prawa administracyjnego, poprzez wydanie stosownej decyzji.

Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, w oparciu o przepis art.105 kpa, nie było zasadne i zgodne z prawem. Żądanie A. Z., W. S. i W. S. winno być rozpoznane w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji, po ustaleniu jego zasadności.

W wyroku z dnia [...] 2002 r. ([...]) NSA stwierdzając, iż waloryzacja to urealnienie już ustalonego, a niewypłaconego odszkodowania przy zastosowaniu odpowiednich wskaźników, nie zakwestionował drogi postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia niewypłaconej części odszkodowania, jego waloryzacji oraz ustalenia wysokości ustawowych odsetek za zwłokę .

Podobnie też w wyroku z dnia 15 czerwca 1993 r., w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż art. 55 ust.3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), stanowiący, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalone w decyzji podlega rewaloryzacji na dzień wypłaty, ma zastosowanie również do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.).

Wobec powyższego orzeczono jak w pkt.I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153 poz.1270 z późn. zmianami).

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270).