Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 989/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska–Ziołek (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza I. K. z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. W. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza I. K. z [...] kwietnia 2021r. odmawiającą J. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką H. K..

Powyższa decyzja wydana została w następujących okolicznościach sprawy.

Wnioskiem z [...] grudnia 2021r. J. W. (dalej "Skarżąca") zwróciła się do Burmistrza I. K. o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad matką H. K.. Do wniosku dołączyła ona wypis z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika KRUS z [...] grudnia 2018r. stwierdzającego trwałą niezdolność H. K. do samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji. Do wniosku Skarżąca dołączyła również oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym od sierpnia 2018r.

Decyzją z [...] stycznia 2021r. Burmistrz I. K. odmówił uwzględnienia wniosku na podstawie art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm. – dalej powoływanej jako "u.ś.r.").

Powyższa decyzja została uchylona rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] marca 2021r.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku Skarżącej Burmistrz I. K. ponownie wydał decyzję odmowną w dniu [...] kwietnia 2021r. (nr [...]). Organ I instancji ustalił w drodze wywiadu środowiskowego, że matka Skarżącej prowadzi leżąco-siedzący tryb życia, jest w stanie samodzielnie się najeść i uczesać. Wymaga natomiast pomocy w myciu, pielęgnacji ciała i zmianie pieluchomajtek. Opieka nad matką zajmuje Skarżącej 8 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu. Organ I instancji odmówił jednak przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na okoliczność niemożliwości ustalenia kiedy powstała niepełnosprawność H. K..

W odwołaniu na powyższą decyzję Skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 u.ś.r. polegające na nieuwzględnieniu skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13.

W wyniku rozpoznania odwołania SKO we [...] wydało opisaną na wstępie decyzję, uznając że zaskarżona decyzja organu l instancji ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia.

W pierwszej kolejności SKO wskazało jednak, że organ I instancji, dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Powołując się zaś na orzecznictwo sądów administracyjnych SKO wyjaśniło, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy Skarżąca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Powyższe rozważania prawne jakkolwiek doprowadziły SKO do zarzucenia organowi I instancji dokonania błędnej interpretacji przepisów prawa, jednak z innych przyczyn Kolegium uznało zaskarżoną decyzję za prawidłową. Organ wyjaśnił, że w jego ocenie organ I instancji zasadnie odmówił Skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym) przez Skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że w okolicznościach sprawy należy przyjąć, że rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym przez Skarżącą nie wiązała się z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ zwrócił uwagę, że według oświadczenia Skarżącej pod jej nieobecność w domu H. K. ma zapewnioną pomoc i opiekę sprawowaną przez innych domowników, a nadto istnieje możliwość udzielenia pomocy w formie usług opiekuńczych. SKO konkludowało, że "przy odpowiedniej organizacji w zapewnieniu opieki Skarżąca nie pozostaje zmuszona do zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym".

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy J. W., działająca przez zawodowego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie :

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez dokonanie błędnej wykładni i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez nią nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu podczas, gdy w rozumieniu normy prawnej zawartej w tym przepisie osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki stałej lub długotrwałej – co nie oznacza opieki całodobowej,

- art. 6, 8, 9, 77 § 1, 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy – tj. faktycznego zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto wniosła o zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony zarówno przez Skarżącą - w skardze, jak i przez organ - w odpowiedzi na skargę.

W następnej kolejności wskazać należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Odmowa przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia przez organ pierwszej instancji oparta została na stwierdzeniu, że nie da się ustalić na podstawie przedłożonego orzeczenia od kiedy istnieje niepełnosprawność matki Skarżącej - a tym samym nie została spełniona przesłanka, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r.) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 tej u.ś.r.).

Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie i utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji nie podzielił w pełni argumentacji tego organu. Kolegium zweryfikowało częściowo argumentację organu I instancji i uznało, że data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie stanowi przeszkody w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to Sąd także w pełni podziela, zważywszy na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, z którego jasno wynika, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do syna Skarżącej należało dokonać oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części ww. przepisu, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Zatem moment powstania niepełnosprawności matki Skarżącej pozostawał bez wpływu na prawo do wnioskowanego świadczenia, co zresztą trafnie dostrzegło Kolegium i w tym zakresie uzasadnienie zaskarżonej decyzji uznać należy za prawidłowe.

W ocenie organu odwoławczego podstawą odmowy przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia jest jednak ustalenie przez ten organ braku związku przyczynowo-skutkowego między zaprzestaniem przez Skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością zapewnienie osobie niepełnosprawnej stałej lub długotrwałej opieki.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do kwestionowania kompetencji organu pomocowego do weryfikowania zakresu sprawowanej opieki przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, a w konsekwencji także kompletności przeprowadzenia postępowania dowodowego i wyjaśniającego.

Rozpoznając tak zarysowaną istotę sporu – Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, wedle którego organy pomocowe posiadają kompetencję do kwestionowania zakresu i czasookresu czynności opiekuńczych w toku postępowania dowodowego i wyjaśniającego, pomimo wyraźnego i jednoznacznego zapisu orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Tym samym organ II instancji dokonał wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w aspekcie dopuszczalności samodzielnej oceny przez organy administracji publicznej treści orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji matki Skarżącej co do zakresu czynności opiekuńczych. W konsekwencji SKO dokonało odmiennej niż w tym orzeczeniu oceny zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną bez uwzględnienia okoliczności ujawnionych w wywiadzie środowiskowym co do stanu zdrowia matki Skarżącej i adekwatnych do tego stanu sprawowanych przez Skarżącą czynności opiekuńczych nad matką w kontekście warunków określonych w orzeczeniu Lekarza Rzeczoznawcy KRUS. Dopuszczalne jest jedynie badanie czy sprawowana przez uprawnionego opieka odpowiada treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (niezdolności do samodzielnej egzystencji), a więc czy uwzględnia stan zdrowia podopiecznego. A nadto badanie związku przyczynowo skutkowego między niepodejmowaniem pracy zawodowej, nie zaś jak przyjęły organy rezygnacją z zatrudnienia (pracy zarobkowej), a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną ograniczyły wyłącznie do aspektu czasu, jaki poświęca Skarżąca na sprawowanie opieki nad matką, pomijając przy tym konieczność przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego i wyjaśniającego na okoliczność obiektywnych możliwości niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia, jak i sytuacji materialnej Skarżącej pozwalającej na pokrycie kosztów opieki nad matką, w tym w kontekście godzenia ewentualnej pracy zawodowej ( w rolnictwie i poza rolnictwem) z opieką nad matką. Tym samym organy obu instancji naruszyły przepisy art. 7 art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Sąd zauważa, że według przepisów ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (tj. Dz. U. z 2021r., poz 291) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (art. 13 ust. 5 tej ustawy w zw. z art. 27 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników). Należy też podzielić pogląd reprezentowany w orzecznictwie sądowym (w tym NSA), że "celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020r. sygn. akt I OSK 516/19 – orzeczenia dostępne w bazie CBOSA strona internetowa www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w przypadku osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (niezdolności do samodzielnej egzystencji), "nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego". Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2018, poz. 2027, t.j.), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią" (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020r., I OSK 691/19 – dostępny w CBOSA).

Warto też podkreślić, że "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia lekarskiego, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień". Sąd nie akceptuje poglądu przywołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym "warunek "stałej" opieki należy rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę. W ocenie Sądu prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że stała opieka to taka która jest trwała, a długotrwała - rozciągnięta w czasie. Nie można sztywno określić czynności dokonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną. Potrzeba ich wykonania może się zmieniać, a nawet może być trudne do przewidzenia jakie czynności będą niezbędne danego dnia do wykonania, ponieważ stan zdrowia i kondycja osoby chorej może się zmieniać. Podkreślić bowiem trzeba, że "istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą" (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r., II SA/Rz 535/19 – dostępny w bazie LEX nr 2698568.). Judykatura podnosi, że wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Wobec tego dla oceny związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zarobkowania (czy odpowiednio powstrzymywaniem się do zarobkowania) a sprawowaniem osobiście i w sposób ciągły (na stałe lub długotrwale) opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej nie należy odwoływać się do założeń co do rzeczywistych możliwości zarobkowania (jak to uczyniło SKO, stwierdzając, że Skarżąca przy odpowiedniej organizacji opieki nad matką może kontynuować pracę w gospodarstwie rolnym). Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) lub się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, ale jest zdolny i gotowy do jej podjęcia), a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia) a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe. Sprawowanie opieki w sposób oczywisty musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020r., I OSK 1854/19- dostępny w CBOSA).

Zważywszy na powyższą regulację prawną, nie budzi wątpliwości dokonanie przez organ odwoławczy błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że wykonywanie przez Skarżącą w ramach opieki nad matką zwykłych czynności dnia codziennego przy ich "odpowiedniej organizacji" wyklucza zaistnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

Sąd stwierdza bowiem w oparciu o przedłożone akta administracyjne, zwłaszcza złożone do nich orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS, że matka Skarżącej została zaliczona do osób wymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z całkowitą niezdolnością do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta datuje się od grudnia 2018r. Oczywistym w świetle treści tego orzeczenia jest to, że matka Skarżącej nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie przeprowadziły koniecznego postępowania dowodowego i wyjaśniającego na okoliczność zakresu faktycznie sprawowanej nad matką opieki przez Skarżącą dla zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Swoje ustalenia w tym zakresie organ I instancji przedstawił jedynie w treści wywiadu środowiskowego, a organ odwoławczy wyrywkowo odniósł się do wyjaśnień złożonych przez Skarżącą. Zważywszy na wiek matki Skarżącej oraz wynikający z orzeczenia lekarskiego zakres koniecznej opieki, jakiej ona wymaga, zasadnym było przeprowadzenie dogłębnego postępowania wyjaśniającego na tę istotną prawnie okoliczność. Przy ocenie stanu zdrowia podopiecznej, uzasadniającego sprawowanie nad nią stałej opieki, należało też mieć na uwadze ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, wedle którego zakres czynności, które mogą być podejmowane przez osobę sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną, obejmuje szeroki i różnorodny zakres czynności opiekuńczych indywidualnie dostosowanych do schorzenia, a więc potrzeb indywidualnych osoby niepełnosprawnej. Zakres tych czynności – w związku ze zmieniającym się stanem zdrowia stałym czy okresowym – ma zatem charakter dynamiczny i elastyczny. W tych okolicznościach Sąd uznał, iż zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką stosownie do wskazań orzeczenia o stopniu niepełnosprawności co najmniej uprawniał organy do dogłębnego rozważenia okoliczności faktycznych skutkujących przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie tegoż świadczenia wymagało również jeszcze – co w tej sprawie zostało zaniechane przez organy - zbadania zaprzestania przez Skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym. Tę przesłankę organy obu instancji zbadały wyłącznie w kontekście zakresu czynności koniecznych do zapewnienia prawidłowej opieki nad matką przez Skarżącą, przyjmując przy tym – jak to uczyniło SKO - że sprawowana przez Skarżącą opieka nie jest całodobowa. Zaniechanie badania i oceny tej przesłanki niewątpliwie dowodzi, iż organy nie przeprowadziły w sposób prawidłowy postępowania wyjaśniającego i dowodowego. Ponadto – co wymaga również odnotowania – Skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym i oświadczenie to (składane z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia) jak każdy dowód w sprawie podlegało ocenie przez organy i w sytuacji powzięcia wątpliwości co do jego wiarygodności, obligowało organy do przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Judykatura wskazuje bowiem, że "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stanem faktycznym, w którym to rolnik bądź małżonek rolnika nie tylko faktycznie nie wykonuje pracy w swoim gospodarstwie, ale również nie zarządza nim, nie sprawuje nad nim nadzoru" (wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 grudnia 2020r., II SA/Lu 506/20 – dostępny w bazie LEX nr 3122034). Podnieść wreszcie trzeba, że organy nie zbadały również możliwości finansowych Skarżącej w aspekcie pokrycia przez nią kosztów płatnej opiekunki, przykładowo na czas ewentualnego wykonywania przez Skarżącą pracy w gospodarstwie czy zarządzania tym gospodarstwem. Organy nie poczyniły także żadnych ustaleń czy Skarżąca jest rolnikiem (właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego, czy żoną rolnika). Nie ustalono, czy Skarżąca np. bierze nadal jakikolwiek udział w pracach w tym gospodarstwie rolnym. Trudno przy braku ustaleń w tym zakresie automatycznie wykluczyć możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez Skarżącą - skoro w istocie nie doszło w rozpoznawanej sprawie do zweryfikowania sytuacji faktycznej Skarżącej i nie poddano w ogóle analizie i ocenie w rozpatrywanej sprawie jej twierdzeń.

Niesporne jest w tej sprawie natomiast, iż Skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką i jest ona w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), ponieważ ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki.

Ponownie rozpoznając sprawę organy obowiązane są zatem uzupełnić postępowanie dowodowe i wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie, a następnie dokonać oceny przesłanki niepodejmowania przez Skarżącą pracy zarobkowej ewentualnie rezygnacji z pracy zarobkowej oraz związku przyczynowego tej okoliczności z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 p.p.s.a.