Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 319/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 54 par. 2, art. 133 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska sędzia WSA Andrzej Brzuzy po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 marca 2022 r. nr UP–222/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej D. G. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

D. G. (dalej jako strona, skarżący) złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazał, że zamierza wrócić do prowadzenia działalności gospodarczej oraz zadeklarował, że będzie odprowadzał bieżące składki na ubezpieczenia społeczne zarówno za siebie jak i za zatrudnionych pracowników. Podkreślił, że zaistniała sytuacja związana z nieopłaceniem składek ZUS jest pierwszą jaka powstała i na pewno się nie powtórzy. Podkreślił, że brak zobowiązań ułatwi mu rozpoczęcie nowego etapu życia oraz pozwoli na rozpoczęcie działalności z tzw. czystą kartą.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, ZUS) po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 29 grudnia 2021 r., odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając, że: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej jako u.s.u.s.), strona nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Decyzją z 18 marca 2022 r., organ utrzymał w mocy powyższą decyzję z 29 grudnia 2021r.

W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. I art. 32 u.s.u.s. wskazując, że dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s.

Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ prowadzone postępowanie egzekucyjne:

1. z tytułu należności na ubezpieczenia społeczne:

- od 9 grudnia 2014 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231114001731 z 20 listopada 2014 r. obejmujący należności za okres 04/2014-05/2014,

-od 23 lutego 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231115000393 z 4 lutego 2015 r, obejmujący należności za okres 06/2014-08/2014,

- od 23 lutego 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231115000395 z 4 lutego 2015 r. obejmujący należności za okres 09/2014-10/2014,

- od 15 maja 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nrTW1231115000277 z 28 kwietnia 2015 r. za okres 11/2014,

- od 5 września 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231115000564 z 19 sierpnia 2015 r. dotyczącego dodatkowej opłaty za 11/2014,

- od 16 lutego 2016 r., tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231116000172 z 28 stycznia 2016 r. obejmujący okres 12/2014- 02/2015,

- od 10 września 2016 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231116000874 z 24 sierpnia 2016 r. za okres 03/2015;

2. z tytułu należności na ubezpieczenie zdrowotne:

- od 9 grudnia 2014 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231114001733 z 20 listopada 2014 r. obejmujący należności za okres 04/2014-05/2014,

- od 23 lutego 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231115000394 z 4 lutego 2015 r. obejmujący należności za okres 06/2014-08/2014,

- od 23 lutego 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231115000396 z 4 lutego 2015 r. obejmujący należności za okres 09/2014-10/2014,

- od 15 maja 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231115000278 z 28 kwietnia 2015 r. obejmujący należności za 11/2014,

- 5 września 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231115000566 z 19 sierpnia 2015 r. dotyczącego dodatkowej opłaty za 11/2014,

- od 16 lutego 2016 r., tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231116000173 z 28 stycznia 2016 r. obejmujący okres 12/2014- 02/2015,

- od 10 września 2016 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231116000875 z 24 sierpnia 2016 r. za okres 03/2015.

Organ stwierdził, że postępowanie egzekucyjne zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia wyegzekwowania należności, bądź umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone, dlatego należności z tytułu składek objęte wnioskiem o umorzenie są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

W dalszej kolejności organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strony wynika, że: jest żonata, ale nie zamieszkuje z rodziną, w małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej; nie pracuje zarobkowo i nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ponosi żadnych stałych wydatków związanych z utrzymaniem; nie posiada innych niż w ZUS zobowiązań pieniężnych; nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności. Z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg, Wieczystych wynika, że strona od [...] 2015 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, od [...] 2015 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS; nie jest właścicielem pojazdu; nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości.

Oceniając powyższą sytuację strony przez pryzmat przesłanek całkowitej nieosiągalności o których jest mowa w art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3 pkt 1-6 organ ustalił, że

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust, 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej [...] 2015 r., ale nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, tymczasem wszystkie wymienione okoliczności tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa muszą wystąpić łącznie, wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosiła strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, postanowieniem z 23 maja 2016 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w D. oraz postanowieniem z 15 czerwca 2016 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. umorzyli postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenie bezskuteczności egzekucji i zwrócili tytuły wykonawcze; jednak dopiero prawomocne postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego na podstawie spisanego protokołu o stanie majątkowym dłużnika może być podstawą do stwierdzenia faktu całkowitego braku majątku; Dyrektor ZUS w Olsztynie prowadzi postępowanie egzekucyjne obejmujące całość zadłużenia, egzekucja jest aktywna;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, nie można bowiem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest nadal prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Olsztynie.

Tym samym organ podsumował, że ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie ZUS dokonał ustalenia czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie), zgodnie z którymi należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej strona wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W sprawie strona nie powoływała się na stan zdrowia oraz na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Nie załączono do sprawy żadnej dokumentacji medycznej. Strona ma 45 lat i żadnych udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia. Brak jest zatem podstaw do uznania, że stan zdrowia bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia stronę możliwości uzyskania środków finansowych na spłatę należności z tytułu składek, dlatego przesłanka zdrowotna nie zachodzi.

Podnoszona przez stronę, jako jedna z głównych argumentów, ograniczona możliwości płatnicza, nie może być uznana za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W niniejszym przypadku strona od [...] 2015 r. nie jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS, od tego czasu nie była również zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Oznacza to, że nie poszukuje zatrudnienia za pośrednictwem Urzędu Pracy. W ocenie organu strona dobrowolnie rezygnuje z możliwości podjęcia zatrudnienia, niezasadne jest zatem by ZUS został obciążony konsekwencjami prywatnych decyzji strony o niepodejmowaniu pracy. Strona oświadczyła, że jest żonata, ale nie mieszka z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z aktu notarialnego z 27 maja 2013 r. wynika, że strona ustanowiła z żoną rozdzielność majątkową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że nie uzyskuje żadnych dochodów i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, dlatego brak jest możliwości odniesienia sytuacji finansowej strony do poziomu minimum socjalnego i minimum egzystencji. Strona zaznaczyła przy tym, że nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, które kierowane są do osób znajdujących się w niedostatku, a ich przyznanie jest poprzedzone szczegółowym wywiadem środowiskowym. Oświadczyła, że nie ponosi żadnych stałych kosztów związanych z utrzymaniem. Opisane przez stronę okoliczności sugerują, że pozostaje ona na utrzymaniu innej osoby, a niezbędne potrzeby strony są zaspokojone, bez konieczności wsparcia ze strony instytucji socjalnych.

Z informacji Urzędu Skarbowego w D. z 27 października 2021 r. wynika, że strona nie posiada zgłoszonych rachunków bankowych, nadpłat z tytułu podatków, nie składała deklaracji rozliczeniowych, ostatnie zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) druk PIT - 37 za 2016 r. zostało złożone 24 marca 2017 r. Zgodnie z ustaleniami organu strona nie pobiera świadczeń emerytalnych i rentowych, nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, w ewidencji emerytalno-rentowej KRUS oraz nie korzystała z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że strona nie posiada zatrudnienia od 7 lat. Oświadczyła dodatkowo, że nie posiada innych zobowiązań finansowych oraz dodała, że ma jedynie zadłużenie w banku z tytułu poręczenia kredytu hipotecznego i karty kredytowej, w sprawie których również planuje wystąpić o umorzenie. Jednak w ocenie organu fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego.

W ocenie organu strona nie udowodniła, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna definitywnie uniemożliwia jej spłatę należności z tytułu składek. Strona jest w wieku aktywności zawodowej - ma 45 lat i brak jest udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podejmowania przez nią aktywności zarobkowej i uzyskiwania dochodów, zarówno na utrzymanie jak i sukcesywną spłatę zaległości wobec ZUS. Do osiągnięcia przez stronę uprawnień emerytalnych pozostało jeszcze 20 lat aktywności zawodowej.

Zdaniem organu brak jest obiektywnych przeszkód uniemożliwiających stronie podjęcie zatrudnienia. Instytucja umorzenia należności z tytułu składek może mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Podjęcie przez stronę zatrudnienia nawet z minimalnym wynagrodzeniem umożliwi jej spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Należności są objęte są przymusowym dochodzeniem; zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego ich dochodzenia.

Tym samym, na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Końcowo wskazano, że w niniejszej sprawie ZUS zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art, 7, 77, 80 oraz 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako k.p.a.).

Na powyższą decyzję strona, reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją oraz o zasadzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., w ten sposób, że postanowieniem z dnia 23 maja 2026 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w D. oraz postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. umorzyli postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, a nadto stosownie do treści art. 24 ust. 4 u.s.u.s. roszczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych względem skarżącego jest przedawnione,

II. przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez brak umorzenia zaległości przez organ w stosunku do skarżącego, mimo iż jego sytuacji ziściła się przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,

III. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewszechstronne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji pozostającej w sprzeczności z interesem prawnym obywatela oraz podstawowymi zasadami współżycia społecznego, gdyż w następstwie tych naruszeń nie uwzględniono okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego.

W uzasadnieniu dodatkowo wskazano, że zarówno Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w D., jak i Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. stwierdzili bezskuteczność egzekucji, ale nie stwierdzili braku majątku, jednakże przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. również powinien znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie, co byłoby podstawą do umorzenia zaskarżonej kwoty w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na wniosek organu skarżący wyraziła zgodę na rozpoznane sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Tym samym Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją. Sąd administracyjny nie jest władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, ma obowiązek wydać stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku strony.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Na wstępie rozważań przypomnieć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 i art. 54 § 2 p.p.s.a., oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Należy zatem przyjąć, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu. Przepisy nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie toczącej się przed nim, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 326/2).

W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a (por. wyrok NSA z 18 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1732/19; por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt I FSK 497/09; LEX nr 594014). Naruszeniem obowiązku określonego w art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego czy też działania organu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd pierwszej instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym (por. wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1294/21).

Mając na względzie przywołaną argumentację w ocenie Sądu stwierdzić należy, że dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy uniemożliwia jakąkolwiek kontrolę zaskarżonej decyzji i ustosunkowanie się Sądu do podniesionych w skardze zarzutów. Zauważyć należy, że pełnomocnik profesjonalny strony skarżącej wskazuje na:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. w ten sposób, że:

- postanowieniem z dnia 23 maja 2016 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w D. oraz

- postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. umorzyli postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji,

2. naruszenie dyspozycji art. 24 ust. 4 u.s.u.s. gdyż w ocenie strony skarżącej roszczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych względem skarżącego jest przedawnione (minęło 5 lat),

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez brak umorzenia zaległości przez organ w stosunku do skarżącego, mimo iż jego sytuacji ziściła się przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Tymczasem podkreślić należy, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ogranicza się wyłącznie do następujących dokumentów:

1. Wniosku płatnika – str. 1-2 (akt adm.),

2. Pisma do płatnika wraz z ZPO - warunki umorzenia – str. 3-5 (akt adm.),

3. Dokumentów przedłożone przez płatnika – str. 6-11 (akt adm.),

4. Zakończenia postępowania wraz z ZPO – str. 12-13 (akt adm.),

5. Notatki służbowej- str. 14 (akt adm.),

6. Decyzji 2875/2021 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wraz z PO – str. 15-22 (akt adm.),

7. Wniosku płatnika o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z dokumentami płatnika- str. 23-25 (akt adm.),

8. Zakończenia postępowania wraz z ZPO- str. 26-27 (akt adm.),

9. Decyzji UP 222/2022 utrzymująca w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności wraz z ZPO – str. 28-36 (akt adm.).

Poza wyżej wymienionymi dokumentami w aktach sprawy przekazanych do Sądu, nie ma jakichkolwiek innych dokumentów przekazanych przez organ. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę w nadesłanych aktach brakuje materiału dowodowego na podstawie którego organ wydał zaskarżoną decyzję i na który to powołuje się w zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim brakuje:

I. postanowień:

1. postanowienia z 23 maja 2016r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D.,

2. postanowienia z 15 czerwca 2016 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W.

na podstawie których doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenie bezskuteczności egzekucji i zwrotu tytułów wykonawczych.

II. dokumentów źródłowych, że prowadzone postępowanie egzekucyjne miało wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, jak podał w decyzji organ:

1. z tytułu należności na ubezpieczenia społeczne:

- od 9 grudnia 2014 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231114001731 z 20 listopada 2014 r. obejmujący należności za okres 04/2014-05/2014,

- od 23 lutego 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231115000393 z 4 lutego 2015 r, obejmujący należności za okres 06/2014-08/2014,

- od 23 lutego 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231115000395 z 4 lutego 2015 r. obejmujący należności za okres

09/2014-10/2014,

- od 15 maja 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231115000277 z 28 kwietnia 2015 r. za okres 11/2014,

- od 5 września 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231115000564 z 19 sierpnia 2015 r. dotyczącego dodatkowej opłaty za 11/2014,

- od 16 lutego 2016 r., tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231116000172 z 28 stycznia 2016 r. obejmujący okres 12/2014- 02/2015,

- od 10 września 2016 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231116000874 z 24 sierpnia 2016 r. za okres 03/2015;

2. z tytułu należności na ubezpieczenie zdrowotne:

- od 9 grudnia 2014 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231114001733 z 20 listopada 2014 r. obejmujący należności za okres 04/2014-05/2014,

- od 23 lutego 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231115000394 z 4 lutego 2015 r. obejmujący należności za okres 06/2014-08/2014,

- od 23 lutego 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231115000396 z 4 lutego 2015 r. obejmujący należności za okres 09/2014-10/2014,

- od 15 maja 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231115000278 z 28 kwietnia 2015 r. obejmujący należności za 11/2014,

- od 5 września 2015 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231115000566 z 19 sierpnia 2015 r. dotyczącego dodatkowej opłaty za 11/2014,

- od 16 lutego 2016 r., tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW4231116000173 z 28 stycznia 2016 r. obejmujący okres 12/2014-02/2015,

- od 10 września 2016 r. tj. od dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr TW1231116000875 z 24 sierpnia 2016 r. za okres 03/2015.

III. Jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że dalej prowadzana jest egzekucja przez organ.

IV. Danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg , Wieczystych, na podstawie których ZUS, cyt.: "przyjął powyższe dokumenty jako dowód i stwierdził, że:

- [...] 2015 r. zaprzestał Pan prowadzenia działalności gospodarczej pod firmą [...] D. G. w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek;

- od [...] 2015 r. nie posiada Pan tytułu do ubezpieczeń w ZUS;

- nie jest Pan właścicielem pojazdu;

- nie jest Pan właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości;

- przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w Olsztynie."

V. Informacji Urzędu Skarbowego w D. z 27 października 2021 r. z których wynika, że skarżący nie posiada zgłoszonych rachunków bankowych, nadpłat z tytułu podatków, nie składa deklaracji rozliczeniowych, ostatnie zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) druk PIT - 37 za 2016 r. został złożony 24 marca 2017 r.

VI. Dokumentów na podstawie, których organ ustalił, że skarżący nie pobiera świadczeń emerytalnych i rentowych, nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, w ewidencji emerytalno-rentowej KRUS oraz nie korzystał z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w L.

W związku z powyższym w ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest nieweryfikowalna. Braki dokumentów w aktach sprawy na które powołuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w istocie uniemożliwiają Sądowi ustosunkowanie się do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że organ administracyjny musi przedstawić sądowi administracyjnemu kompletny materiał dowodowy sprawy. Na podstawie akt sprawy sąd administracyjny ocenia, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego sprawy i wydania aktu administracyjnego. Jeżeli ustalenie to wypadło dla organów administracji negatywnie, sąd administracyjny jest uprawniony i zarazem zobowiązany do uchylenia zaskarżonego aktu. Akta administracyjne sprawy, o których stanowi art. 54 § 2 p.p.s.a., to nie tylko akta postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi do sądu administracyjnego, ale również akta wszystkich innych postępowań prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga.

Wydając ponownie decyzję organ skompletuje akta sprawy oraz dokona dokładnej, pełnej i wszechstronnej oceny stanu faktycznego, mając na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek nie jest przywilejem samym w sobie, lecz stanowi pomoc udzieloną płatnikowi przez państwo po to, by poprzez egzekwowanie składek nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego.

Przy czym wskazać należy, że na podstawie art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego. Zaś w art. 80 k.p.a. przyjęto, że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Rozpatrując sprawę ponownie organ zastosuje powyższe przepisy w sposób prawidłowy.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 4 p.p.s.a. Na ich wysokość w kwocie 497 zł składa się kwota: opłaty od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).