Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 245/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59,60,61,106
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2018 r. sprawy ze skargi B.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G. decyzją z dnia [...] r., nr [...] ustalił odpłatność B.O. (dalej: "skarżąca") za pobyt jej rodziców P.i P. M. w Domu Pomocy Społecznej w G., od miesiąca września 2016 r. do miesiąca czerwca 2017 r., na podstawie dwóch decyzji z dnia [...] nr [...] oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej odpłatności za matkę od miesiąca lipca 2017 r. oraz ojca od dnia[...] (data zgonu). Uzasadniając swoje stanowisko podał, że w dniu 13 kwietnia 2017 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt rodziców skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w G., za okres od miesiąca września 2016 r., z powodu pozyskania podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 11 kwietnia 2017 r. informacji, że skarżąca na poczet sprzedaży gruntu rok wcześniej, tj. w dniu 10 kwietnia 2016 r. uzyskała zaliczkę w wysokości 10 000,- zł. Również wówczas, tj. w jeden dzień po otrzymaniu tej zaliczki w dniu 11 kwietnia 2016 r., skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej pomocy w formie zasiłku okresowego, bowiem utrzymywała się ze wsparcia pomocy społecznej i nie poinformowała pracownika socjalnego o tym dochodzie. Nie mając pełnej wiedzy o osiąganych faktycznie przez skarżącą dochodach, organ przyznał jej zasiłek okresowy na miesiąc kwiecień i maj 2016 r. Skarżąca pozostałą część ze sprzedaży działki w wysokości 30 000,-zł. otrzymała w dniu [...] co potwierdza akt notarialny nr [...] sporządzony w tym samym dniu, tj. [...] r. Organ podał, że sprawa była rozpoznawana kolejny już raz z powodu wcześniejszych dwóch decyzji kasacyjnych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] i z dnia [...] nr [...] Nie ulega wątpliwości, że w okresie od miesiąca kwietnia do sierpnia 2016 r. dochód skarżącej nie przekraczał 300% kwoty kryterium dochodowego, co zwalniało ją z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt rodziców w domu pomocy społecznej. Rozkładając jednorazowy dochód skarżącej z miesiąca kwietnia 2016 r. w wysokości 10 000,- zł. na 12 miesięcy wyliczono, iż 1/12 kwoty tego dochodu wynosi 833,33 zł., a kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej stanowiło wówczas kwotę 634,- zł. Dodatkowo, od miesiąca sierpnia do listopada 2016 r. sytuacja dochodowa skarżącej uległa znacznej poprawie, bowiem uzyskała zatrudnienie i jej dochód miesięcznie wyniósł 4 694,02 zł., co po uwzględnieniu dochodu z tytułu sprzedaży działki rozliczonego na 12 miesięcy wraz z dochodami z tytułu stażu i zatrudnienia dało od miesiąca grudnia 2016 r. do stycznia 2017 r. dochód w wysokości 3 333,33-zł. Tym samym, od miesiąca września 2016 r. do czerwca 2017 r. skarżąca dysponowała dochodem przekraczającym 300% kryterium dochodowego, co zobowiązywało ją do ponoszenia odpłatności za pobyt rodziców w Domu Pomocy Społecznej w G. W dalszej kolejności organ przedstawił szczegółowe wyliczenia dotyczące wysokości uzyskanego dochodu, a następnie różnicy pomiędzy uzyskanym dochodem a kwotą 300% kryterium dochodowego. Łączny dochód skarżącej wyniósł w miesiącu: lutym 2017 r. - 3 865,-zł., marcu 2017 r. - 3 867,30-zł., kwietniu 2017 r. - 2 500,-zł., maju 2017 r. - 2 635,-zł., czerwcu 2017 r. - 3 461,18-zł. Jednakże w miesiącu lipcu 2017 r. skarżąca osiągnęła dochód tylko z zatrudnienia w wysokości 1 649,82-zł. i z tego powodu jej dochód w tym miesiącu nie przekraczał 300% kryterium dochodowego, dlatego umorzono postępowanie za ten okres za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w G.

Organ wskazał, że łączna kwota opłaty za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej wynosi 1 8057,53-zł., a gmina G. poniosła zastępczo wydatki za jej pobyt w kwocie 3 2058,88-zł. Z kolei, opłata za pobyt ojca skarżącej wynosi 1 5509,21-zł., a łącznie opłata za pobyt obojga rodziców wynosi 4 7568,09-zł. Miesięczny koszt pobytu w Domu Pomocy Społecznej w G., w okresie od kwietnia 2016 r. do lutego 2017 r. wynosił 3 847,13-zł., a od marca 2017 r. wyniósł 3 987,51-zł. W okresie od kwietnia 2016 r. do czerwca 2017 r. rodzice skarżącej ponosili odpłatność w wysokości 70% swojego dochodu, tj. w okresie od kwietnia 2016 r. do lutego 2017 r. matka w kwocie po 676,51-zł., a ojciec w wysokości po 2 216,24-zł. Od miesiąca marca 2017 r. matka ponosiła odpłatność w kwocie 744,51-zł., a ojciec w okresie od marca do maja 2017 r. w kwocie 2 216,24-zł. Natomiast w okresie od 1 czerwca 2017 r. odpłatność ojca wyniosła 517,12-zł. Organ zaznaczył, że skarżąca w dniu 31 października 2017 r. zapoznała się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a złożony przez nią wniosek o zwolnienie z odpłatności zostanie rozpoznany odrębną decyzją administracyjną.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła powyższej decyzji naruszenie zasad współżycia społecznego, poprzez ustalenie bardzo wysokiej odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w G. w okresie od 1 września 2016 r. do 30 czerwca 2017 r., oraz naruszenie zasady lex retro non agit i zasady praworządności poprzez ustalenie wstecz opłaty, jak również zasady informowania zawartej w art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, zwanej dalej w skrócie: "k.p.a."). Domagała się uchylenia decyzji i umorzenia postępowania. Podała, iż w dacie skierowania rodziców do Domu Pomocy Społecznej w G. była osobą bezrobotną, a pracownicy socjalni nie informowali jej, że będzie partycypować w kosztach pobytu rodziców w domu pomocy społecznej, dopiero po sprzedaży działki pojawili się u niej. Jednocześnie nie zanegowała obowiązku partycypowania w kosztach ich utrzymania. Zaznaczyła, że wszystkie pieniądze uzyskane ze sprzedaży działki przeznaczyła na bieżące utrzymanie i obecnie nie ma posiada żądanej przez organ kwoty 18 057,53-zł., nadto zarabia miesięcznie tylko 2 000,-zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "ustawa"), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]. W uzasadnieniu stwierdziło, że do momentu umieszczenia rodziców w domu pomocy społecznej skarżąca prowadziła wspólne z nimi gospodarstwo domowe i była na utrzymaniu rodziców. W okresie od listopada 2015 r. do maja 2016 r. korzystała ze świadczeń pomocy społecznej, dlatego nie została podpisana umowa o jej partycypowaniu w utrzymaniu rodziców w domu pomocy społecznej, ani nie wydano decyzji zobowiązującej jej do ponoszenia odpłatności. W dniu 1 kwietnia 2017 r., po uzyskaniu informacji o sprzedaży przez skarżącą działki, wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt jej rodziców w domu pomocy społecznej od miesiąca kwietnia 2016 r., gdyż w tym miesiącu uzyskała część dochodu ze sprzedaży działki (por. oświadczenie skarżącej z dnia 24 lipca 2017 r., że w dniu 10 kwietnia 2016 r. otrzymała zaliczkę w kwocie 10 000,-zł.). Natomiast w miesiącu czerwcu 2016 r. skarżąca otrzymała wynagrodzenie za pracę w firmie C w kwocie 750,-zł. za 2 tygodnie pracy, a w lipcu 2016 r. za cały miesiąc pracy otrzymała wynagrodzenie w kwocie 1 492,-zł. Na wysokość wyliczonej opłaty ma również wpływ fakt, iż ojciec skarżącej zmarł w dniu [...] W ramach ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego pracownik socjalny organu I instancji w dniu 30 sierpnia 2017 r. przeprowadził w miejscu zamieszkania skarżącej aktualizację wywiadu środowiskowego, na którego postawie ustalona została jej sytuacja dochodowa, za okres od kwietnia 2016 r. do czerwca 2017 r. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji był uprawniony do ustalenia opłaty za pobyt rodziców skarżącej w domu pomocy społecznej, za okres kiedy jej dochód przekraczał 300% kryterium dochodowego. Obowiązkiem skarżącej, jako dziecka na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, było partycypowanie w kosztach utrzymania rodziców w domu pomocy społecznej. Nadto, inne okoliczności podniesione w odwołaniu, takie jak wysoka łączna kwota zobowiązania, ograniczone możliwości finansowe i stan zdrowia skarżącej będą brane pod uwagę przy rozpatrywaniu jej wniosku z dnia 7 sierpnia 2017 r. o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt rodziców w domu pomocy społecznej.

W skardze z dnia 5 lutego 2018 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Gliwicach, skarżąca działając przez pełnomocnika domagała się uchylenia powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach i wstrzymania jej wykonania oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] a także zasądzenia kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 w związku z art. 15 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, oraz dowolną ich ocenę, a także art. 106 ust. 5 ustawy przez wydanie decyzji ze skutkiem ex tunc (wstecz) w związku z art. 6, art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., czyli naruszenie zasady pogłębiania zaufania i przekonywania, a także nie podjęcie wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewystarczające uzasadnienie obu wydanych decyzji oraz pominięcie okoliczności, iż łączne obciążenie skarżącej odpłatnością za pobyt ojca i matki przekracza dopuszczalne 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo domowe. Zdaniem skarżącej, wysokość ponoszonej przez nią opłaty powinna stanowić różnicę pomiędzy opłatą odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania w domu pomocy społecznej a częścią odpłatności ponoszonej przez penitencjariusza z uwzględnieniem kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Powołując się na art. 61 ustawy skarżąca zauważyła, że organy nie ustaliły kręgu osób uprawnionych do ponoszenia odpłatności za pobyt jej rodziców w Domu Pomocy Społecznej w G. Jej zdaniem, do kręgu osób można zaliczyć również jej rodziców, jako małżonków -pensjonariuszy zobowiązanych wobec siebie do uiszczenia opłaty. Z treści art. 61 ust. 1 i 2 ustawy nie wynika podmiotowe wyłączenie z obowiązku uiszczenia opłaty osób, które jednocześnie są mieszkańcami i małżonkami. W judykaturze przyjmuje się, że co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu wymienionych podmiotów oraz ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty (tak: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1062/15, Lex nr 1948624). Decyzja organu I instancji nie jest decyzją ustalającą wysokość odpłatności i osobę zobowiązaną do jej ponoszenia, lecz decyzją dotyczącą zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, która powinna zostać poprzedzona uchyleniem lub zmianą uprzedniej decyzji ustalającej tę odpłatność (wydanej w trybie art. 59 ust. 1 ustawy) lub zmianą umowy, zawartej w trybie art. 103 ust. 2 ustawy. W zaskarżonej decyzji wskazano jednak, iż w okresie od listopada 2015 r. do maja 2016 r. skarżąca korzystała ze świadczeń pomocy społecznej, dlatego organ nie wydawał decyzji ustalającej odpłatność za pobyt jej rodziców w Domu Pomocy Społecznej w G. Nie została też podpisana umowa w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, co wynika z notatki służbowej Kierownika OPS z dnia 12 lipca 2017 r. Dopiero wtedy, gdy osoba, za którą gmina wnosi opłatę, ma prawnie określony obowiązek opłaty w oznaczonej wysokości i go nie realizuje, to wówczas gmina ma obowiązek uiszczenia opłat zastępczych. Nie istnieje obowiązek opłat zastępczych w sytuacji, gdy opłata osób zobowiązanych nie jest określona decyzją administracyjną (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 czerwca 2016 r. o sygn. akt IV SA/Gl 889/15, Lex nr 2078952)). Skoro, od czerwca 2016 r. skarżąca nie korzystała już ze świadczeń pomocy społecznej, to należało przeprowadzić aktualizację wywiadu środowiskowego (wówczas zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego - Dz. U. z 2012 r. poz. 712 z późn. zm.), ustalając jej źródło dochodów i ewentualne możliwości partycypowania w kosztach utrzymania rodziców. Wówczas też była możliwość zawarcia umowy lub wydania decyzji, w trybie art. 59 ust. 1 ustawy, gdy w kwietniu 2016 r. otrzymała zaliczkę z tytułu sprzedaży niezabudowanej działki. W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwie rozbieżne linie, co do wykreowania się obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Zgodnie z pierwszym z poglądów twierdzi się, że przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady, konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji administracyjnej. Zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art: 61 ust. 3 ustawy może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy i nie wywiązują się z tego obowiązku. Zgodnie z drugim poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, zawarcie umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania tej opłaty wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro, więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane wobec gminy, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowaniu takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy. Obowiązek wynikający z ustawy nie kształtuje w sposób jednoznaczny sytuacji osób wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy, co zaprzecza możliwości jego egzekwowania. Podmioty zobowiązane powinny znać swoją sytuację prawną na przyszłość. Tylko wtedy będą mogły rozważyć, czy stać ich na skorzystanie z tej formy pomocy społecznej dla członka rodziny, czy też muszą dokonać organizacji opieki własnym sumptem. Niedopuszczalna jest konstrukcja, zgodnie z którą gmina ponosi koszty pobytu osoby w domu pomocy społecznej, a dopiero później (np. po kilku latach) w decyzji nakazującej zwrot zastępczo poniesionych wydatków, ustalany jest obowiązek spłaty osoby, za którą uiszczono opłaty (por. cytowany już wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt l OSK 653/12 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1172/12). Nie sposób również zgodzić się z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, iż wysoka łączna kwota zobowiązania, ograniczone możliwości finansowe i stan zdrowia skarżącej są okolicznościami, które organ I instancji winien wziąć pod uwagę rozpatrując jej wniosek o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty.

Należy zwrócić uwagę, iż z treści art. 64 ustawy wynika, iż rozpoznając wniosek o zwolnienie z opłaty organ może (w ramach uznania administracyjnego), ale nie musi zwolnić z opłaty w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 64 pkt 1 i 2 ustawy. Organ nie uwzględnił również faktu, iż od dnia [...] (data śmierci ojca skarżącej), jej matka uzyskała prawo do 75% emerytury po zmarłym mężu, zatem koszt ponoszonej opłaty w czerwcu 2017 r. (w ramach 70% świadczenia emerytalnego) jest wyższy aniżeli podaje to organ I instancji w decyzji Zgodnie z art. 15 k.p.a. organ odwoławczy powinien przeprowadzić samodzielne postępowanie wyjaśniające rozpatrując sprawę na nowo, w całym jej zakresie. Jednak z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że powielił jedynie argumenty wskazane w decyzji organu I instancji i bardzo zwięźle odniósł się do zarzutów skarżącej (por. strona 6 uzasadnienia).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy podnieść, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badają zatem prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów, dokonaną przez organy administracji publicznej. Po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie (akt) mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, zwanej dalej tak jak dotychczas "ustawa"). Przepis art. 54 ust. 1 ustawy stanowi, że jedną z form pomocy społecznej jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1).

W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przepisie art. 61 ust. 2 pkt 1-3 ustawy wskazano reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat. I tak, zgodnie z art. 61 ust.2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Wynika z powyższego, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do uiszczania opłat jest mieszkaniec domu.

Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w ten sposób wydatków

Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 ustawy ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (zob. A. Prekurat Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem, cyt. za W. Maciejko i P. Zaborniak Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, s. 299). Powyższa koncepcja zaprezentowana została przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 czerwca 2010 r. o sygn. akt I OSK 204/10, jak również zaakceptowana była w kolejnych wyrokach tego Sądu z dnia 13 września 2013 r. o sygn. akt I OSK 2726/12 i z dnia 30 października 2012 r. o sygn. akt I OSK 653/12 (wszystkie są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS"). W wyrokach tych wyrażono pogląd, wedle którego obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy.

Przedstawiona powyżej dominująca linia orzecznicza sądów administracyjnych znalazła w całości odzwierciedlenie w podjętej na wniosek Prokuratora Generalnego uchwale NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. I OPS 7/17, w której sformułowano jednoznaczną tezę, a mianowicie: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej.". Przytoczona uchwała przesądziła kwestię prawnej formy, w jakiej materializuje się wskazanie osób zobowiązanych (innych niż mieszkaniec domu) do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz ustalenie zakresu ich zobowiązań. Dopiero wówczas, gdy osoby zobowiązane nie regulują wymagalnej płatności, gmina powinna wystąpić o wydanie na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy decyzji ustalającej wysokość należności z tytułu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej. Określenie bowiem należności zostało zastrzeżone dla decyzji wydawanych na podstawie art. 104 ust. 1 i 3 ustawy.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym pozostaje, że organ miał obowiązek ustalić zarówno aktualny koszt utrzymania rodziców skarżącej, jak i aktualną ich sytuację dochodową oraz osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, na których ciąży obowiązek partycypowania w kosztach pobytu pensjonariusza w placówce.

W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat skutkuje wydaniem stosownej decyzji ustalającej wysokość tych opłat (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r. o sygn. akt I OPS 2/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 maja 2018 r. o sygn. akt II SA/Łd 154/18, CBOS).

Skarżąca nie wyraziła zgody na zawarcie umowy, jak też na jakąkolwiek pomoc finansową na rzecz rodziców (por. k. 29 akt administracyjnych, wywiad środowiskowy z dnia 11 kwietnia 2017 r. przeprowadzony w C.). Nie budzi również zastrzeżeń prawidłowość wyliczenia kwoty obciążającej skarżącą, a więc osobę zobowiązaną na mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, bowiem zmiana sytuacji dochodowej skarżącej była bezsporna i nie została zakwestionowana zarówno w odwołaniu, jak również w skardze. Wymiar uczestniczenia w odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest uzależniony od miesięcznego dochodu i wydatków osoby zobowiązanej. Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania rodziców skarżącej, skierowanych do domu pomocy społecznej jest zatem zależny wyłącznie od aktualnej jej sytuacji dochodowej. Z obowiązku tego zwolnione są jedynie osoby, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie). Jak już zaznaczono, jedynym czynnikiem kształtującym wysokość opłaty w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, jest ich sytuacja dochodowa. Z uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji wynika, że właśnie tym kryterium posłużono się przy ustaleniu wysokości obciążenia skarżącej kosztami pobytu jej rodziców w domu pomocy społecznej. Stosownie do art. 8 ust. 12 ustawy w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód.

Z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca po orzeczonym prawomocnie w dniu 24 lutego 1995 r. rozwodzie (wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] sygn. akt[...] , k. 37 akt administracyjnych) była na wyłącznym utrzymaniu jej rodziców i wraz z nimi zamieszkiwała w domu z garażem i podwórkiem (oświadczenie skarżącej z dnia 11 kwietnia 2017 r., k. 3 akt). Taka sytuacja ma miejsce do dnia wydania zaskarżonej decyzji. W okresie od dnia 9 stycznia 2015 r. do dnia 28 lutego 2018 r. skarżąca miała orzeczony lekki stopień niepełnosprawności i obniżoną zdolność do wykonywania pracy (orzeczenie z dnia [...] k. 11 akt). Była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. w okresie od 27 stycznia 2014 r. do 15 maja 2017 r. (k. 53) i korzystała ze statusu osoby bezrobotnej i zasiłku dla bezrobotnych, a następnie ze stypendium - stażu w miesiącu lipcu 2015 r. i od dnia 16 stycznia do dnia 15 marca 2017 r. (k. 13 i 16 akt). Od dnia 1 sierpnia do dnia 31 grudnia 2016 r. wykonywała pracę w Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością A w K. i podlegała z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu w okresie od 1 lipca do 28 listopada 2016 r. (k. 19 akt i zaświadczenia pracodawcy k. 21-25). Następnie od miesiąca maja 2017 r. podjęła nowe zatrudnienie w firmie B Sp. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. (k. 75 oświadczenie skarżącej oraz k. 80 i 83 zaświadczenie pracodawcy i umowa). W dalszej kolejności podjęła zatrudnienie na umowę zlecenia w Sp. z o.o. C z siedzibą w M. (k. 79-82 akt).

W wyniku wszczęcia w dniu 13 kwietnia 2017 r. z urzędu postępowania administracyjnego organ pomocy społecznej ustalił, że skarżąca uzyskała w miesiącu kwietniu 2016 r. jednorazowy dochód w wysokości 10 000, zł. z tytułu zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, a następnie w miesiącu sierpniu 2017 r. dochód w wysokości 30 000, -zł. z tego samego tytułu (k. 1 i 99 akt, oświadczenia skarżącej z dnia 11 kwietnia 2017 r. i 18 sierpnia 2017 r.), co potwierdza akt notarialny z dnia [...] (k. 6-10 akt). Wszystkie przywołane okoliczności złożyły się na wysokość ówcześnie przypadającej na skarżącą opłaty i stanowiły obligatoryjną podstawę do wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt rodziców skarżącej w domu pomocy społecznej, także pod kątem wysokości obciążenia jej opłatą. Uzyskiwany przez skarżącą dochód kwalifikował ją do ponoszenia opłat, stosownie do pozyskiwanych dochodów i możliwości jej płatniczych jako osoby samodzielnie gospodarującej i prowadzącej gospodarstwo domowe. Ustalenie opłat było wyłącznie wynikiem uwzględnienia aktualnych możliwości finansowych skarżącej, której sytuacja dochodowa uległa znacznej poprawie.

Nie ulega wątpliwości, że w okresie od miesiąca kwietnia do sierpnia 2016 r. dochód skarżącej nie przekraczał 300% kwoty kryterium dochodowego, co zwalniało ją z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt rodziców w domu pomocy społecznej.

W tym miejscu należy odwołać się do szczegółowej analizy akt administracyjnych i zauważyć, że skarżąca była i jest nadal jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji jej rodziców (obecnie tylko matki) i nie wywiązywała się z należycie z tych obowiązków, co skutkowało umieszczeniem ich obojga w domu zapewniającym całkowitą i kompleksową opiekę. Skarżąca okoliczności tej nie dostrzega mimo dysponowania do dnia dzisiejszego majątkiem rodzinnym. Dodatkowo nie poinformowała o sprzedaży i uzyskaniu jednorazowego dochodu w tym samym miesiącu, w którym sama korzystała ze środków pomocy społecznej, tj. kwietniu 2016 r. Nie kwestionuje również faktu, że od miesiąca sierpnia do listopada 2016 r. jej sytuacja dochodowa uległa znacznej poprawie, bowiem uzyskała zatrudnienie, co po uwzględnieniu dochodu z tytułu sprzedaży działki rozliczonego na 12 miesięcy wraz z dochodami z tytułu stażu i zatrudnienia dało od miesiąca grudnia 2016 r. znaczny dochód. Tym samym, od miesiąca kwietnia 2016r. do czerwca 2017 r. skarżąca dysponowała dochodem przekraczającym 300% kryterium dochodowego, co zobowiązywało ją do ponoszenia odpłatności za pobyt rodziców w Domu Pomocy Społecznej w G. Dopiero dochód osiągnięty w miesiącu lipcu 2017 r. tylko z jej zatrudnienia nie przekraczał 300% kryterium dochodowego, dlatego prawidłowo umorzono postępowanie za ten okres. Jak wcześniej wskazano, w obliczu ustawowo określonej odpłatności pobytu w domu pomocy społecznej i braku woli zawarcia z organem pomocy społecznej umowy, organ administracji publicznej zobowiązany był ustalić opłatę za pobyt rodziców skarżącej w domu pomocy społecznej w formie władczego rozstrzygnięcia administracyjnego

Przyjdzie zauważyć, że organ ustalając kwotę miesięcznych opłat za pobyt rodziców skarżącej w domu pomocy społecznej działał w zgodzie z przepisami omawianej ustawy. Przedmiotowe należności prawidłowo wyliczył według wytycznych z art. 61 ustawy, przy czym nie miał możliwości, ani tym bardziej obowiązku miarkowania wyliczanej kwoty.

W rozpatrywanym przypadku jakakolwiek modyfikacja obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty może nastąpić dopiero w drodze postępowania zapoczątkowanego wnioskiem o zwolnienie w całości lub w części z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, który skarżąca złożyła w dniu 7 sierpnia 2017 r.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze wskazać przyjdzie, że dochód skarżącej wyliczony został na podstawie informacji zawartych w aktach administracyjnych i stosownych zaświadczeniach oraz oświadczeniach samej skarżącej. Organy dokonały wyliczenia zarówno opłat ponoszonych przez matkę skarżącej, jak też do dnia śmierci przez jej ojca w wysokości 70% dochodu każdego z nich (znalazło to wyraz w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, której rozważania i ustalenia w całości podzielił organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). W tej sytuacji Sąd uznał, że decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji jest prawidłowa i nie narusza przepisów prawa, również tych wymienionych w skardze.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając również z urzędu, nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na wynik sprawy, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.