Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1084/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i 4, art 137
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Ziółkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej jako "k.p.a.", w związku z art. 9a oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.), dalej jako "u.g.n.", po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] odmawiającej zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. N., ozn. jako działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] oraz nr [...], z obrębu [...], przejętej na własność Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przedstawia się w sposób następujący.

Aktem notarialnym z dnia [...]6 sierpnia 1975 r. Rep. [...] została przejęta na własność Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" od M. G. nieruchomość rolna położona w W. [...] w dzielnicy [...] przy ul. R. i N. o pow. [...] m2 stanowiąca działki ewidencyjne nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] m2 i nr [...] w obrębie [...] o obszarze [...] m2 (rów). Przejęcie nieruchomości nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).

W treści aktu zawarto informację, iż na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] grudnia 1964 r., wydanej przez Wydział Architektury Nadzoru Budowanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej [...], została ustalona lokalizacja strefy ochronnej [...] na terenie wykazanym na szkicu sytuacyjnym nr [...], stanowiącym załącznik do tej decyzji. W skład terenu objętego lokalizacją weszły wymienione działki nr ewid. [...] i [...]. Odszkodowanie ustalono w wysokości [...] zł.

Nieruchomość na dzień wywłaszczenia oznaczona była jako dawne działki nr [...] o pow. [...] ha i nr[...], o pow. [...] ha w obr. [...]. Na podstawie prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w [...] księgi wieczystej KW Nr [...], a także zgodnie z aktami własności ziemi wydanymi przez Naczelnika Urzędu [...] [...] Nr [...] rep. [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. i Nr [...] rep. [...] z dnia [...] października 1972 r., przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność M. G.

Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w dniu [...] kwietnia 1993 r. wystąpiła M. G.

Następnie w dniu z dnia [...] lipca 2016 r. M. G. ponowiła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, kierując pismo do Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu [...].

W odpowiedzi na ww. pismo organ wskazał, że w związku ze złożonym w dniu [...] kwietnia 1993 r. wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostało skierowane do strony wezwanie o jego uzupełnienie (pismo z dnia [...] czerwca 1994 r.), które pozostało bez odpowiedzi, w związku z czym nie były podejmowane dalsze działania w sprawie. Jednocześnie organ poinformował, że podejmie działania zmierzające do rozpoznania złożonego wniosku o zwrot.

Jak wynika z pisma Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] z dnia [...] września 2016 r., dawna działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] odpowiada obecnym działkom ewidencyjnym nr [...], [...], [...] z obrębu [...] oraz [...] z obrębu [...]; dawna działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] odpowiada działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]

Z informacji z rejestru gruntów, według stanu na dzień [...] września 2016 r. wynika, iż: działka ewidencyjna [...] z obrębu [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "[...]" Sp. z o.o., ozn. jako drogi - dr, [...]; działka ewidencyjna [...] z obrębu [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "[...]" Sp. z o.o., ozn. jako lasy - LsIV, [...]; działka ewidencyjna [...] z obrębu [...] jest własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "[...]" Sp. z o.o., ozn. jako tereny rekreacyjno-wypoczynkowe - Bz, [...]; działka ewidencyjna [...] z obrębu [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "[...]" Sp. z o.o., ozn. jako drogi - dr, droga publiczna: powiatowa [...], ul. N., [...]; działka ewidencyjna [...] z obrębu [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "[...]" Sp. z o.o., ozn. jako drogi - dr, droga publiczna: powiatowa [...], ul. N., [...].

Zawiadomieniem z dnia [...] września 2016 r. Prezydent [...] zawiadomił strony postępowania o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Pismem z dnia [...] października 2016 r., skierowanym do Biura Mienia Miasta i Skarbu Państwa Urzędu [...], Zarząd Dróg Miejskich poinformował, że włada działkami ewidencyjnymi nr [...], [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...] oraz znajdują się one w pasie drogowym. Do ww. pisma załączona została kopia mapy zasadniczej z zaznaczoną granicą pasa drogowego ZDM.

Przy piśmie z dnia [...] listopada 2016 r., adresowanym do Urzędu [...] Wydział Nieruchomości Skarbu Państwa, [...][...] sp. z o.o. poinformowały, że na działkach ewid. nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...], zlokalizowana jest infrastruktura tramwajowa, w postaci torów tramwajowych oraz słupa trakcyjnego.

Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Prezydent [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. N., ozn. jako działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...] przejętej na własność Skarbu Państwa, na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podkreślił, iż nieruchomość przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r. została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, w okresie przewidzianym w art. 137 ust. 1 u.g.n. Jako dowody organ podał m. in. mapę inwentaryzacyjną zadrzewień strefy zieleni wokół [...] wykonaną w dniu [...] lipca 1979 r. (tj. 4 lata po wywłaszczeniu), dotyczącą obiektu [...], z której wynika że obszar obejmujący wywłaszczoną nieruchomość, został określony jako zadrzewienia istniejące zrealizowane; zdjęcie lotnicze z 1982 r. (wykonane 7 lat po wywłaszczeniu); dokumentację nadesłaną przez pełnomocnika [...] sp. z o.o. złożoną w dniu [...] grudnia 2016 r. wskazującą na realizację celu wywłaszczenia.

Ponadto, Prezydent [...] podkreślił, iż działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] i [...] z obrębu [...] zajęte zostały aktualnie pod cel publiczny, tj. znajdują się w pasie drogowym.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. G., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 2, art. 21 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7 i art. 9 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie braku podstaw do zwrotu nieruchomości w sytuacji, gdy poczynione w tym zakresie ustalenia stanu faktycznego jednoznacznie wskazują, że działania podejmowane przez organ w obrocie nieruchomością bez powiadomienie byłych wywłaszczonych właścicieli naruszają prawo;

- art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona;

- art. 136 i art. 137 u.g.n. w zw. z art. 216 u.g.n., z uwagi na przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., które powinno stosować się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), gdyż wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w dniu [...] kwietnia 1993 r., zgodnie z ustawą z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. [...] sp. z o.o. oraz [...] sp. z o.o. S.K.A. poinformowały organ odwoławczy, że na podstawie umowy objęcia akcji oraz przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu tytułem aportu, zawartej w formie aktu notarialnego Rep. [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. zawartej pomiędzy [...] a [...], prawo użytkowania wieczystego działek nr [...] i nr [...] obręb [...], zostało przeniesione przez [...] na [...].

W tych okolicznościach, w wyniku rozpatrzenia odwołania strony, została wydana opisana na wstępie decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z uwagi na zapadły w dniu [...] marca 2014 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt [...] zachodzi konieczność ustalenia, czy na spornej działce przejętej na rzecz Skarbu Państwa na dzień złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w akcie wywłaszczenia. Organ stwierdził, iż M. G. - poprzednia właścicielka wywłaszczonej nieruchomości złożyła wniosek o zwrot [...] kwietnia 1993 r., dlatego data ta będzie kluczowa dla oceny realizacji celu wywłaszczenia.

Organ podkreślił, iż celem użyteczności publicznej uzasadniającym wywłaszczenie miała być strefa ochronna realizowana wokół [...]. Pierwotnie lokalizacja tej strefy została ustalona w decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] grudnia 1964 r. Zgodnie z jej wytycznymi, przedmiotowy teren miał być obsadzony zwartą zielenią niską i wysoką przy użyciu drzew liściastych i iglastych. Gatunki drzew powinny być szybko rosnące i odporne na zanieczyszczenia powietrza. Obsadzenia miały mieć charakter izolacyjny. Zmiany dotyczące decyzji z dnia [...] grudnia 1964 r., dokonane na mocy decyzji z dnia [...] października 1966 r. oraz decyzji z dnia [...] listopada 1971 r., nie objęły przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie organu odwoławczego nie ulega także wątpliwości, iż cel wywłaszczenia, jakim była strefa ochronna [...] został zrealizowany, w tym również na terenie będącym przedmiotem niniejszego postępowania. Organ wyjaśnił, że do takiego wniosku prowadzi analiza mapy inwentaryzacyjnej wykonania zadrzewień strefy zieleni wokół [...] dotycząca obiektu [...], sporządzona 4 lata po wywłaszczeniu. Obszar przedmiotowej nieruchomości został określony na mapie jako "zadrzewienia istniejące zrealizowane". Ponadto, znajdujące się w aktach sprawy zdjęcie lotnicze z 1982 r. obrazujące stan nieruchomości przed dniem złożenia wniosku o zwrot wskazuje, iż na wywłaszczonej nieruchomości występuje zadrzewienie.

Organ zauważył również, że na realizację celu wywłaszczenia wskazują także następujące dokumenty: pismo [...] z dnia [...] marca 1977 r. znak [...] informujące, iż w rejonie ulicy N. wykonano zalesienia zgodnie z opracowanym przez Biuro Projektów Budownictwa "[...]" projektem dla tego rejonu, jak również protokół Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 1986 r. z kontroli przeprowadzonej w [...] oraz protokół przyjęcia ustnego oświadczenia z dnia [...] grudnia 1986 r. od głównego specjalisty ochrony środowiska [...] dotyczącego stanu zagospodarowania strefy ochronnej [...], które potwierdzają podejmowane działania w strefie ochronnej [...] związane z jej dalszym zagospodarowaniem, tj. zbiorowym sadzeniem drzew i krzewów połączonym z rekultywacją terenu (ok. 5000 drzew i krzewów rocznie).

Organ stwierdził ponadto, że pismem z dnia [...] października 2016 r. Zarząd Dróg Miejskich poinformował, iż działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] oraz działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...] położone są w pasie drogowym ul. N. i we władaniu ZDM. Do ww. pisma jako dowód została załączona kopia mapy zasadniczej, na której zaznaczono granicę pasa drogowego. Mapa wskazuje, iż na działce nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...] zlokalizowane jest torowisko tramwajowe. Torowisko to zostało wybudowane na podstawie decyzji lokalizacyjnej z dnia [...] kwietnia 1973 r. nr [...] w ramach realizacji linii tramwajowej "[...]" na odcinku od pętli tramwajowej przy ul. J. do pętli przy [...]. Według opinii [...] sp. z o.o., linia tramwajowa została oddana do eksploatacji w 1977 r.

Zdaniem organu, zrealizowanie drogi publicznej stanowi bezwzględną przeszkodę, uniemożliwiającą zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wyklucza odzyskanie wywłaszczonego terenu niezależnie od tego, kiedy zorganizowano drogę publiczną oraz czy osiągnięto pierwotny cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. G., zarzucając naruszenie:

- Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, tj. art. 2, art. 21 i art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez bezzasadne przyjęcie braku podstaw do zwrotu nieruchomości w sytuacji, gdy poczynione w tym zakresie ustalenia stanu faktycznego jednoznacznie wskazują, że działania podejmowane przez organ w obrocie nieruchomością bez powiadomienia byłych wywłaszczonych właścicieli naruszają prawo,

- prawa materialnego, tj. art. 136 i 137 u.g.n. w zw. z art. 216 u.g.n., z uwagi na przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., które powinno stosować się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), gdyż wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w dniu [...] kwietnia 1993 r., zgodnie z ustawą z dnia 29 kwietnia 1958r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości,

- przepisów postępowania, tj. art. 7 i 9 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności znaczenia, jakie dla rozstrzygnięcia sprawy miało podejmowanie przez organ działań naruszających prawo w obrocie wywłaszczoną nieruchomością bez powiadamiania byłych wywłaszczonych właścicieli; art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona; art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy błędnego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, zamiast jego uchylenia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2018 r. pełnomocnik uczestników postępowania [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] oraz [...] sp. z o.o. wniósł o oddalenie skargi.

Zdaniem pełnomocnika uczestników postępowania, nie wystąpiła w sprawie przesłanka zwrotu nieruchomości, gdyż cel wywłaszczenia został zrealizowany, a ponadto zaistniały negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, ponieważ na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego przed złożeniem wniosku o zwrot, jak również na nieruchomości znajduje się droga publiczna.

Pełnomocnik dodał, że uczestnicy postępowania są użytkownikami wieczystymi działek nr działek nr [...] (obręb [...]), [...] i [...] (obręb [...]) - [...] oraz działek nr [...] i [...] (obręb [...]) - [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a., przy czym zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałoby uwzględnienie skargi. Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do oceny, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu podlegała decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2017 r., odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. N., ozn. jako działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] z obrębu [...][...] i nr [...] z obrębu [...], przejętej na własność Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej.

W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt [...] stwierdził, że w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed [...] maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed [...] września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2, w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z sentencją wyroku, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r.

Mając na uwadze wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, zgodzić się trzeba ze stanowiskiem organu, iż oceny realizacji celu wywłaszczenia należało dokonać przy uwzględnieniu daty złożenia przez M. G. wniosku o zwrot nieruchomości, tj. daty [...] kwietnia 1993 r.

Poza sporem pozostaje okoliczność, iż celem użyteczności publicznej uzasadniającym wywłaszczenie nieruchomości było utworzenie strefy ochronnej wokół [...]. Zgodnie z § 1 aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1975 r. Rep. [...], nieruchomość przejęta na własność przez Skarb Państwa - Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" objęta była decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] grudnia 1964 r. nr [...], z której wynikało przeznaczenie nieruchomości pod urządzenie izolacyjnej strefy ochronnej wokół [...]. Przedmiotowy teren miał być obsadzony zwartą zielenią niską i wysoką przy użyciu drzew liściastych i iglastych, szybko rosnących i odpornych na zanieczyszczenia powietrza. Obsadzenia miały mieć charakter izolacyjny.

W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że cel wywłaszczenia określony w akcie notarialnym, jakim było utworzenie strefy ochronnej [...], został zrealizowany. Nadto, cel ten został zrealizowany najpóźniej 4 lata po wywłaszczeniu, co potwierdza mapa inwentaryzacyjna wykonania zadrzewień strefy zieleni wokół [...], sporządzona w dniu [...] lipca 1979 r. Obszar przedmiotowej nieruchomości został określony na mapie jako "zadrzewienia istniejące zrealizowane". W aktach sprawy znajduje się również zdjęcie lotnicze z 1982 r., które wskazuje, że na wywłaszczonej nieruchomości występowało zadrzewienie przed dniem złożenia wniosku o zwrot. Na realizację celu wywłaszczenia wskazują także dokumenty, takie jak: pismo [...] z dnia [...] marca 1977 r. znak [...] informujące, iż w rejonie ulicy N. wykonano zalesienia zgodnie z opracowanym przez Biuro Projektów Budownictwa "[...]" projektem dla tego rejonu, a także protokół Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 1986 r. z kontroli przeprowadzonej w [...] oraz protokół przyjęcia ustnego oświadczenia z dnia [...] grudnia 1986 r. od głównego specjalisty ochrony środowiska [...], dotyczącego stanu zagospodarowania strefy ochronnej [...], które potwierdzają podejmowane działania w strefie ochronnej związane z jej dalszym zagospodarowaniem, tj. zbiorowym sadzeniem drzew i krzewów połączonym z rekultywacją terenu.

W ocenie Sądu, zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy, zgodnie z art. 80 k.p.a., świadczy o celowym działaniu zmierzającym do realizacji strefy ochronnej.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej, iż zadrzewienie istniało na nieruchomości w dacie wywłaszczenia, stwierdzić należy, że okoliczność ta nie może świadczyć o tym, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Cel wywłaszczenia w postaci strefy izolacyjnej uznaje się za zrealizowany, niezależnie od rodzaju zastosowanej zieleni, a także jeśli w dacie wywłaszczenia na nieruchomości znajdowała się już ochronna zieleń, która stanowiła cel wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2128/14, CBOSA).

Należy ponadto wskazać, że zgodnie z pismem Zarządu Dróg Miejskich z dnia [...] października 2016 r., działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] oraz działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...] położone są w pasie drogowym ul. N. oraz znajdują się we władaniu ZDM. Jak wynika z załączonej do pisma kopii mapy zasadniczej, na której zaznaczono granicę pasa drogowego, na działce nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...] zlokalizowane jest torowisko tramwajowe. Stanowisko [...] Sp. z o.o. zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. potwierdza, że torowisko zlokalizowane na ww. działkach zostało wybudowane na podstawie decyzji lokalizacyjnej z dnia [...] kwietnia 1973 r. nr [...] w ramach realizacji linii tramwajowej "[...]" na odcinku od pętli tramwajowej przy ul. J. do pętli przy [...], przy czym linia tramwajowa została oddana do eksploatacji w 1977 r. (pismo [...] Sp. z o.o. z [...] listopada 2016 r., karta 126 akt administracyjnych sporawy).

Zaakceptować należy stanowisko organu, że posadowienie drogi publicznej stanowi bezwzględną przeszkodę uniemożliwiającą zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zwrot nieruchomości zajętej pod drogę publiczną wywołałby bowiem skutek sprzeczny z prawem (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 361/08, CBOSA). Przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cel publiczny, tj. pod drogę publiczną oraz na tory tramwajowe, natomiast zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, tory tramwajowe stanowią element pasa drogowego. Znajduje to odzwierciedlenie również w § 10 ust. 1 pkt 3, w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (t.j.: Dz.U. z 2016, poz. 124).

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zrealizowanie na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot inwestycji celu publicznego stanowi przeszkodę do realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2003 r. sygn. akt II SA/Gd 1206/01, ONSA 2004/2/72). Przeznaczenie części nieruchomości na drogę publiczną przesądza zatem o niemożności dokonania zwrotu części nieruchomości znajdującej się w pasie drogowym. Jest to przesłanka bezwzględna, uniemożliwiająca uznanie skargi za zasadną.

Wskazać także trzeba, że przedmiotowa nieruchomość będąca własnością Skarbu Państwa i stanowiąca działki nr [...] (obręb [...]), [...] oraz [...] (obręb [...]) oraz działki nr [...] i [...] (obręb [...]) znajduje się w użytkowaniu wieczystym odpowiednio [...] sp. z o.o. oraz [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] Użytkowanie wieczyste ustanowione zostało na nieruchomości z mocy prawa, na gruncie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nabycie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości potwierdziła decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1993 r. nr [...], stwierdzająca nabycie prawa użytkowania wieczystego przez Przedsiębiorstwo Państwowe [...] z siedzibą w [...], którego następcą prawnym była [...] S.A. z dniem [...] grudnia 1990 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - u.g.n. Decyzja ta została ujawniona w księdze wieczystej, prowadzonej dla nieruchomości.

Prawo użytkowania wieczystego nieruchomości było następnie przedmiotem obrotu. Prawo to przeszło na następcę prawnego [...] S.A. - spółkę Agencja [...] S.A., a następnie zostało zbyte na rzecz spółki [...] sp. z o.o. w organizacji, która później zmieniła firmę na [...] sp. z o.o. Ta ostatnia spółka została przejęta przez [...] sp. z o.o. wraz z całym majątkiem. [...] sp. z o.o. przeniosła następnie na [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] prawo użytkowania wieczystego do działek [...] i [...] (obręb [...]) tytułem aportu. Stan ten znajduje odzwierciedlenie w księgach wieczystych oraz aktach administracyjnych sprawy.

Stosownie do art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.

Ustalenie przez organ rozpatrujący wniosek zwrotowy zaistnienia przesłanki negatywnej z art. 229 u.g.n. skutkuje niemożnością dokonania zwrotu takiej nieruchomości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dopiero po ustaleniu, że nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania, z uwagi m.in. na spełnienie przesłanek z art. 229 u.g.n., następuje dokonywanie ustaleń co do celu wywłaszczenia i badanie przesłanki zbędności (por. wyroki NSA: z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. I OSK 648/08, publ. Lex nr 552324; z dnia 7 października 2010 r. sygn. I OSK 1673/09, publ. Lex nr 745124; z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. I OSK 979/11, publ. Lex nr 1218906). Podobny pogląd wyrażono w literaturze wskazując, że wyłączenie w art. 229 u.g.n. roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wyłączającą konieczność badania merytorycznych przesłanek określonych w art. 136 i 137 u.g.n. (tak: A. Prusaczyk w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2013, s. 1727). W sformułowaniu "ustanowienie prawa użytkowania wieczystego" mieści się zarówno oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w drodze umowy, jak i nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze decyzji administracyjnej lub z mocy ustawy (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2001 r. sygn. akt I SA 2572/99, niepubl.). I OPCo więcej, zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn.S 3/14, zbycie praw do nieruchomości wywłaszczonej stanowi podstawę odmowy zwrotu nieruchomości, nawet jeśli spełnione są pozostałe przesłanki zwrotu – które w niniejszej sprawie nie ziściły się, jak wskazano powyżej.

Reasumując, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, w sprawie nie wystąpiła przesłanka zwrotu nieruchomości, bowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany, jak również zaistniały negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, gdyż na nieruchomości znajduje się droga publiczna, a ponadto przed złożeniem wniosku o zwrot na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego. Zarzuty skargi są chybione, bowiem organy obu instancji działały na podstawie prawidłowo zastosowanych przepisów prawa. Rozstrzygnięcie w sprawie zostało wydane w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sposób rzetelny, zaś przesłanki podjętych decyzji wyjaśniono w sposób wyczerpujący, nie naruszając art. 107 k.p.a.

Sąd, mając na względzie przedstawiony stan sprawy, przytoczone regulacje prawa materialnego, które znalazły zastosowanie w sprawie i poczyniony wywód, uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Oznacza to, że nie stwierdzono w sprawie żadnego z naruszeń, wyszczególnionych w art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę.