Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 986/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1261/16 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 21 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do uiszczenia wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

II FZ 986/16

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1261/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 21 lipca 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 4 października 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do uiszczenia kwoty 5.550 zł tytułem wpisu od skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia, zgodnie z art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.".

Powyższe zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 13 października 2016 r.

W dniu 20 października 2016 r. uiszczono kwotę 5.500 zł tytułem wpisu od skargi, a następnie w dniu 21 października 2016 r. uiszczono 50 zł, tj. brakującą kwotę od wpisu.

Pismem z dnia 24 października 2016 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w czasie doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu mąż skarżącej, na którego utrzymaniu pozostaje, przebywał w Afryce bez kontaktu telefonicznego i internetowego z osobami bliskimi. Podczas nieobecności męża skarżąca nie była w stanie uiścić wpisu, albowiem wobec nadania rygoru natychmiastowej wykonalności zaskarżonej decyzji rachunki bankowe skarżącej zostały zajęte, a ona sama i dzieci utrzymuje się z kwot otrzymywanych od męża. Kwoty te z obawy o kradzież są kwotami przeciętnymi, wystarczającymi na bieżące wydatki. Pozostałe opłaty regulowane są zaś z rachunku męża skarżącej. Mąż skarżącej wrócił do Polski w dniu 20 października 2016 r. około godz. 17 i powiadomiony po wyjściu z samolotu o konieczności uiszczenia wpisu od skargi, działał w pośpiechu by wykonać przelew wiedząc, że jest to ostatni dzień terminu na jego uiszczenie. Nie dostrzegł on oczywistej omyłki pisarskiej w przelewie, a tym samym faktu dokonania przelewu kwoty 5.500 zł w miejsce 5.550 zł. Również skarżąca nie dostrzegła powyższego, zmęczona po okresie samotnie sprawowanej opieki nad dziećmi oraz na skutek ataku migreny. Błąd w przelewie dostrzeżono dopiero następnego dnia i niezwłocznie dokonano przelewu brakującej kwoty.

W zaskarżonym postanowieniu WSA w Gliwicach uznał, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony we wskazanym terminie siedmiodniowym - z jego treści wynika bowiem, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 21 października 2016 r., zaś wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w dniu 26 października 2016 r. Sąd podkreślił że skarżąca w niniejszej sprawie reprezentowana jest przez pełnomocnika zawodowego, który winien pouczyć skarżącą o konieczności uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie wraz ze skargą, jak też o jego wysokości. Nie uiszczając wpisu od skargi w momencie jej wniesienia skarżąca musiała zatem liczyć się z otrzymaniem w każdym czasie wezwania do uiszczenia wpisu i koniecznością jego zapłaty pod rygorem odrzucenia skargi. W ocenie Sądu osoba należycie dbająca o swoje interesy, w sytuacji, w której potencjalnie nie może korzystać z rachunku bankowego i korzysta z pomocy męża, który od 25 sierpnia 2016 r. miał zarezerwowany tygodniowy wyjazd na wakacje do E., winna zabezpieczyć należną kwotę wpisu prosząc małżonka o jej wypłacenie, tak by mogła uiścić ją w każdym czasie choćby w kasie Sądu zlokalizowanego ulicę od miejsca jej zamieszkania. Zaniechanie w tym względzie, zdaniem Sądu, nie może być oceniane inaczej niż jak niedbalstwo o własne interesy. Zdaniem Sądu, nie mogły się też ostać twierdzenia, że błąd w przelewie był wynikiem zmęczenia podróżą, zmianami stref czasowych oraz klimatycznych i dużym zaabsorbowaniem dziećmi. Sąd podkreślił, że fakt, iż przelewu dokonywał mąż skarżącej nie jest okolicznością zmieniającą ocenę, albowiem odpowiada ona za jego działanie jak za swoje własne. Reasumując, zdaniem WSA w Gliwicach, wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, że niezachowanie terminu było wynikiem istnienia przeszkody nie do przezwyciężenia. Tym samym nie uprawdopodobniła braku winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia skargi.

W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zaskarżyła je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, zarzucając błąd w ustaleniach prowadzący do przyjęcia, że okoliczności przedstawione przez skarżącą nie świadczą o istnieniu przeszkody nie do przezwyciężenia i nie świadczą o braku winy w niedotrzymaniu terminu do uiszczenia wpisu, a przez to naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a polegające na odmowie przywrócenia skarżącej terminu do uiszczenia wpisu od skargi, mimo że w sprawie zachodziły przesłanki przywrócenia tego terminu, albowiem skarżąca nie ponosi winy w tym, że nie uiściła w terminie całości wpisu, a brak winy uprawdopodobniła.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zgodnie z art. 85 p.p.s.a, jest bezskuteczność czynności dokonanej przez stronę po terminie. Przepis ten nie ma jednak charakteru bezwzględnego, gdyż zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym może złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Rygory formalne, które musi spełnić wnioskodawca zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a to wniesienie do sądu pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z 87 § 2 p.p.s.a na stronie, która składa wniosek o przywrócenie terminu, spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. strona równocześnie z wnioskiem powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie.

Według utrwalonego orzecznictwa przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej jest zachowanie szczególnej staranności przy jej dokonywaniu. Orzekający w przedmiocie wniosku Sąd powinien zatem każdorazowo oceniać, czy zachowano staranność, jakiej można wymagać od każdej osoby należycie dbającej o swoje interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 226 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy (por. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 357/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA).

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że okoliczności faktyczne związane z uchybieniem terminu do wniesienia wpisu nie budzą w niej wątpliwości. Ponadto strona wraz ze złożeniem wniosku dopełniła czynności, której nie dokonała w terminie. Sporna jest jedynie ocena, czy na stronie wnoszącej o przywrócenie terminu spoczywa wina za niedokonanie tej czynności w wymaganym terminie.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić analogię między niniejszą sprawą a sytuacją błędnego wypełnienia danych rachunku bankowego przy uiszczeniu wpisu sądowego. Choć dominuje stanowisko, zgodnie z którym sytuacja taka nie może stanowić okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 154/09, CBOSA), to jednak zwrócić trzeba uwagę na brak możności jednoznacznego zakwalifikowania wszystkich takich przypadków jako niespełniających wymogów art. 86 § 1 p.p.s.a. I tak, w postanowieniach z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 625/10 oraz z dnia 10 lipca 2015 r., sygn. akt II FZ 464/15, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na konieczność odróżnienia błędnego wypełnienia przelewu od omyłkowego wpisania jednej błędnej cyfry w numerze rachunku bankowego, zgadzając się z twierdzeniem, że zamienienie jednej cyfry jest oczywistą omyłką pisarską, której nie można kwalifikować jako braku należytej staranności.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że analogiczna sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, podzielając zaś stanowisko przedstawione w dwóch przytoczonych orzeczeniach, uznaje wniosek o przywrócenie terminu za zasługujący na aprobatę.

Po pierwsze, zwrócić trzeba uwagę na to, jak mała była różnica między właściwą kwotą wpisu a wysokością dokonanego przelewu. Wynosiła ona 50 zł, co w niniejszej sprawie nie stanowi nawet 1% wpisu.

Po drugie, kwota wpisu wynosiła 5550 zł. Trzykrotne powtórzenie cyfry w numerze odróżnia tę sytuację od takiej, w której kwota składa się z różnych cyfr. W takim przypadku łatwiej jest o przeoczenie.

Po trzecie, strona wnosi o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, który zapłaciła, choć w złej wysokości. Gdy tylko zdała sobie sprawę ze swojego błędu (tj. następnego dnia), poprawiła swój błąd przelewając pozostałą część należnej kwoty. Sytuację tę należy odróżnić od takiej, w której strona - mimo wezwania - nie podjęła żadnej czynności.

Po czwarte, instytucja przywrócenia terminu ma na celu ochronę strony przed negatywnymi konsekwencjami tego typu i podobnych oczywistych omyłek, szczególnie w takich sytuacjach, jaka wystąpiła w niniejszej sprawie, kiedy skutkiem takiej omyłki jest odrzucenie skargi i tym samym zamknięcie stronie drogi do dochodzenia swoich praw przed sądem. Należy w tym fragmencie wskazać na jeden z celów, jaki wiązać trzeba z wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego instytucji przywrócenia terminu - a jest nim sposobność nadania dalszego biegu sprawie, która z przyczyn formalnych winna zakończyć swój bieg. Ustawodawca przewidział w tym kontekście kryterium (strona ma nie dokonać czynności w terminie "bez swojej winy"), które zazwyczaj jest traktowane w orzecznictwie dosyć rygorystycznie.

O zasadności przywrócenia terminu należy przy tym rozstrzygać mając na uwadze zdolność uniknięcia uchybienia. Przelanie kwoty nieznacznie mniejszej od tej, która była właściwa, oczywiście, nie tylko daje się "technicznie" uniknąć - w przeważającej ilości przypadków tak też właśnie się dzieje, tj. wpisy są uiszczane we właściwej wysokości. Jednak, z drugiej strony, nie sposób sobie wyobrazić, by takie błędy raz na jakiś czas się nie pojawiały, by istniała możliwość ich faktycznego wyeliminowania z obrotu. Do zadań sądu należy ich ocena, a to pod kątem przewidzianych prawem wymogów. Tak jak ustawodawca wyposażył sądy w zdolność sprostowania z urzędu niedokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych oczywistych omyłek w wyroku (art. 156 § 1 p.p.s.a), tak pośrednio przyznał Sądom zdolność oceny uchybień popełnianych przez strony (które z natury nie muszą mieć charakteru "pisarskiego" bądź rachunkowego) - temu między innymi służy instytucja przywrócenia terminu. Sytuacja strony jest tutaj jednak szczególna, bowiem nie wystarczy wykazanie samej "oczywistości" omyłki - należy uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że tak relatywnie mało istotna i ledwo dostrzegalna pomyłka uzasadnia wniosek, iż strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy.

Co do okoliczności, na których koncentruje się strona w treści wniosku i zażaleniu - tłumaczą one przyczyny popełnienia przedmiotowej pomyłki, ale dodatkowo, na gruncie niniejszej sprawy, muszą one być rozpatrywane przy jednoczesnym braniu pod uwagę charakteru uchybienia. Ma on bowiem istotny wpływ na stwierdzenie braku zawinienia.

Mając na uwadze argumenty Sądu pierwszej instancji wskazać można, że nie zmienia oceny zachowania skarżącej to, iż miała ona tydzień na dokonanie wpisu - przedstawione przez nią okoliczności świadczą o tym, dlaczego dokonała tego w ostatnim dniu terminu (do czego miała pełne prawo). Powinność zabezpieczenia należnej kwoty wpisu, wobec wyjazdu małżonka, nie ma znaczenia, gdy uwzględni się, że ten wracał do domu w ów ostatni dzień terminu. Brak działań strony podejmowanych do tego czasu jest w pełni zrozumiały.

Co do uwag Sądu pierwszej instancji dotyczących profesjonalnego pełnomocnika zauważyć należy, że mimo reprezentowania strony przed sądem, w praktyce niejednokrotnie jest tak, że wpisy dokonywane są bezpośrednio przez stronę (zwłaszcza przy większych kwotach). Tak też utrzymuje skarżąca w niniejszej sprawie. Występowanie pełnomocnika jest więc bez większego znaczenia, a to wobec jego nieobecności w momencie dokonywania przelewu.

Należy też wziąć pod uwagę stan psychiczny i fizyczny zarówno skarżącej jak i jej męża - uprawdopodobniają one brak zawinienia, gdy weźmie się je pod uwagę w kontekście tak obecnie podkreślanego przez NSA charakteru uchybienia. Nadto przedstawiane przez stronę okoliczności świadczą również o tym, dlaczego z jakichś powodów nie należałoby uznać, że strona jednak zawiniła (np. byłaby to któraś z kolei podobna pomyłka, albo strona wiedziała o tym, że przelewana kwota była niewłaściwa i chciała uzupełnić ją kolejnego dnia).

Wobec powyższego należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach niezasadnie odmówił przywrócenia terminu do uiszczenie wpisu od skargi.

Z tych względów na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. art. 86 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.