Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1091/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 754  par. 3 i  art. 744
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 9  ust. 1 i  art. 2 ,  art. 11
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Monika Sawa (spr.) WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 22 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i odmowy przyznania tego świadczenia 1. stwierdza nieważności zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] oraz postanowienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], a także decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej P. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2020 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: SKO/organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 256), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 570) po rozpatrzeniu odwołania P.B. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2020r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z [...] lutego 2020r. Nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] (dalej: organ I instancji) - po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...].10.2015 r. w całości i odmówił prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla P. B. na okres od [...].10.2015 r. do [...].09.2016 r.

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją Nr [...] z dnia [...].10.2015 r. zostało przyznane P. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł. miesięcznie na okres od [...].10.2015 r. do [...].09.2016 r. Powyższa decyzja została wydana w oparciu o złożony wniosek i załączone dokumenty, w tym m.in. zaświadczenie Komornika Sądowego T. P. z [...] września 2015 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów od dłużnika A. B. prowadzonej na podstawie postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] grudnia 2014r. sygn. akt I ACz [...] zmieniającego postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 2014r. sygn. akt I C [...].

Organ wskazał, że w dniu [...] grudnia 2019r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika A. B. wraz z kopią wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. wydanego w sprawie o sygn. akt I C [...], na mocy którego rozwiązane zostało małżeństwo E. B. i A. B. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem [...].05.2015r. Zdaniem organu z chwilą uprawomocnienia się powyższego wyroku utraciło moc postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...].12.2014r. sygn. akt I ACz [...] oraz postanowienie Sadu Okręgowego w [...] z dnia [...].09.2014r. sygn. akt I C [...].

Organ wskazał, że w wyroku rozwodowym z dnia [...].04.2015r. nie zostały zasądzone na rzecz P. B. alimenty od jej ojca i uznał, że z dniem [...].05.2015r. strona utraciła status osoby uprawnionej do alimentów, gdyż nie miała zasądzonych alimentów od ojca, a tym samym egzekucja nie mogła być prowadzona skutecznie.

Z uwagi na powyższe, organ po wznowieniu postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczeń i przeprowadzeniu postępowania, co do przyczyn wznowienia, uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...].10.2015 r. w całości i odmówił stronie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...]10 2015 r. do [...] .09. 2016 r.

Od powyższej decyzji odwołała się P. B. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego poprzez: - naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

- naruszenie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1 i 2 i art. 104 k.p.a.

- orzekanie przez organ I instancji w sprawach należących do właściwości sądu powszechnego, tj. ustalenia okoliczności ewentualnego pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności i ustalenia daty uprawomocnienia wyroku rozwodowego;

- naruszenie art. 2, 9, 10 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 1, 2, 3, 4, art. 20 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 3 pkt 1, 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych;

- naruszenie upoważnień Prezydenta Miasta [...] do wydawania w jego imieniu decyzji administracyjnych przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji w całości i pozostawienie w mocy decyzji Nr [...] z dnia [...].10.2015 r. Organ podniósł, że odwołująca się zarzuciła, że organ naruszył jej interes, gdyż rozpatrzył materiał dowodowy bez uprzedniego wyczerpującego postępowania w tym zakresie, a ponadto wkroczył w kompetencję Sądu Okręgowego w [...]. Prezydent Miasta [...] nie jest kompetentny do stwierdzenia, czy tytuł egzekucyjny utracił moc bądź czy klauzula wykonalności wygasła, skoro w tym zakresie orzekał sąd powszechny. Ustalenie daty, z którą nastąpiła ewentualna utrata mocy tytułu wykonawczego nie leży w kompetencji organów administracji, a w aktach brak jest decyzji sądu o pozbawieniu tytułu wykonawczego wykonalności. Ponadto wyrok rozwodowy nie zawiera zapisu, aby uchylał postanowienie sądu stanowiące tytuł wykonawczy prowadzonego przez komornika postępowania egzekucyjnego. Komornik cały czas od [...].04.2015r. prowadził i nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika w oparciu o tytuł wykonawczy, który nie utracił mocy, a egzekucja była i jest bezskuteczna. Komornik nie cofnął wydanych w trakcie postępowania zaświadczeń o bezskuteczności egzekucji alimentów, które były przedkładane w MOPS w [...].

Organ wskazał także, że odwołująca się zaznaczyła, że nie zrzekła się alimentów za okres objęty kwestionowaną decyzją. Podkreśliła, że dłużnik na mocy art. 840 § 1 k.p.c. może podjąć kroki w celu uchylenia klauzuli wykonalności, ale tylko w ramach procedury przewidzianej przez k.p.c. Tymczasem od 2015 r. ojciec odwołującej nie kwestionował ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, dopiero teraz chce jej odebrać prawo do świadczeń alimentacyjnych i obciążyć długiem za wypłacone z funduszu alimentacyjnego środki. Odwołująca podkreśliła, że obecnie nie jest w stanie zwrócić pieniędzy, a poza tym przez cały okres ich pobierania nie była świadoma, że wypłacane były nienależnie.

SKO po analizie całokształtu dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz przepisów prawa w tym zakresie, stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe, a zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa.

Na wstępie organ podniósł, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U z 2018r. poz. 554 ze zm.) zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osobą uprawnioną jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11). Natomiast w myśl art. 2 pkt 3 ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna.

Z powyższych przepisów wynika zatem, że aby ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zachować do nich prawo, należy posiadać status osoby uprawnionej. Uprawnienie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest zaś uzależnione od obowiązku alimentacyjnego dłużnika - świadczenie alimentacyjne przysługuje tak długo, jak długo na dłużniku ciąży obowiązek alimentacyjny ustalony w tytule wykonawczym. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, a więc między innymi orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu (art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.). Zgodnie zaś z art. 1082 k.p.c. tytułowi egzekucyjnemu, zasądzającemu alimenty, sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu.

Organ podniósł, że z akt sprawy wynika, że Sąd Okręgowy w [...] I Wydział Cywilny po rozpoznaniu sprawy z powództwa E. B. przeciwko A. B. o rozwód mocą postanowienia z dnia [...].09.2014r. sygn. akt I C [...] udzielił zabezpieczenia w zakresie alimentów poprzez zobowiązanie pozwanego A. B. do ponoszenia przez czas trwania procesu kosztów utrzymania i wychowania małoletniej córki P. w kwocie po [...] zł. miesięcznie poczynając od dnia [...] września 2014r. Postanowienie zostało zaopatrzone w klauzulę wykonalności z dnia [...] października 2014r. Na skutek zażalenia A. B., postanowienie to zostało zmienione postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] grudnia 2014r. sygn. akt I ACz [...] zmieniającym ustaloną tytułem zabezpieczenia wysokość alimentów z [...]zł. na [...]zł. miesięcznie. Następnie Sąd Okręgowy w [...] Wydział I Cywilny postanowieniem (przypis wł. wyrokiem) z dnia [...].04.2015r. sygn. akt I C [...] rozwiązał przez rozwód małżeństwo Pani E. B. i Pana A. B. Niniejszy wyrok rozwodowy stał się prawomocny dnia [...].05.2015r.

Organ podniósł, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż wydane w niniejszej sprawie postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...].09.2014r. (zmienione postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...].12.2014r.) stanowiło zabezpieczenie alimentów małoletniej P. B. na czas trwania procesu rozwodowego rodziców. Organ podkreślił, że postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia ma jedynie charakter tymczasowy, zabezpieczający do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem. Postępowanie rozwodowe między małżonkami E. i A. B. zakończyło się orzeczeniem rozwodu w dniu [...].04.2015r. sygn. akt I C [...], który to wyrok stał się prawomocny dnia [...].05.2015r. Należy zatem, zdaniem organu, przyjąć, że od chwili uprawomocnienia się wyroku rozwodowego postanowienia sądów o zabezpieczeniu z dnia [...].09.2014r. i [...].12.2014r. upadły. Zabezpieczenie ma bowiem charakter tymczasowy i ma na celu zabezpieczenie roszczenia wyłącznie na czas trwania procesu - z chwilą prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy odpadają bowiem przyczyny, dla których dokonano zabezpieczenia. Zgodnie z art. 7541 § 1 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania wyroku rozwodowego) "Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej albo jeżeli sąd inaczej nie postanowi, zabezpieczenie udzielone według przepisów niniejszego tytułu upada po upływie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu". Z powyższego wynika, zdaniem organu, że postanowienie o zabezpieczeniu jest zarządzeniem tymczasowym, które upada po upływie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu.

Organ podkreślił, że upadek zabezpieczenia - wbrew zarzutom odwołującej - następuje z mocy prawa i nie wymaga wydania przez sąd konstytutywnego orzeczenia w tym zakresie. W tym przypadku upadek zabezpieczenia postanowienia o ustaleniu alimentów na rzecz odwołującej nastąpił z dniem uprawomocnienia się wyroku rozwodowego rodziców. Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego (tj. [...].05.2015r.) odwołująca nie była już uprawniona do prowadzenia egzekucji na podstawie wydanych wcześniej tytułów zabezpieczenia (postanowienia sądów z dnia [...].09.2014r. i [...].12.2014r.), gdyż one upadły.

Zasadnie zatem, zdaniem SKO, organ I instancji uznał, że odwołująca od dnia [...].05.2015r. utraciła status osoby uprawnionej do alimentów w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy, albowiem brak było od dnia [...].05.2015r. podstaw do prowadzenia egzekucji od ojca odwołującej - brak było prawomocnego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę egzekucji. W wyroku rozwodowym bowiem nie zostały zasądzone alimenty na rzecz odwołującej od jej ojca, a więc egzekucja nie mogła być skutecznie prowadzona. Zasadnie zatem organ I instancji – zdaniem SKO, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego - uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...].10.2015 r. w całości i odmówił odwołującej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...].10.2015 r. do [...].09.2016 r.

SKO za bezzasadny uznało także zarzut naruszenia art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1 i 2 k.p.a. Organ podkreślił, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania toczy się w ramach nadzwyczajnego postępowania administracyjnego i jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła dotknięte było kwalifikowaną wadliwością prawną. Wśród enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. przesłanek wznowienia postępowania znajduje się wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. sytuacja, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W niniejszej sprawie takim nowym dowodem był wyrok rozwodowy małżonków B. z dnia [...].04.2015r. sygn. akt I C [...]. Jak wykazało przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wznowieniowe, w sprawie istniały przesłanki do uchylenia decyzji Nr [...] z dnia [...].10.2015 r. i odmowy prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla odwołującej na okres od [...].10.2015 r. do [...].09.2016 r. - zgodnie bowiem z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Niezasadny jest również, zdaniem organu, zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Organ I instancji dokonał prawidłowych i wyczerpujących ustaleń istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy oraz przeprowadził prawidłową jego ocenę, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W sprawie, zdaniem SKO, nie doszło też do naruszenia przepisów ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż w trakcie postępowania organ I instancji wykazał, iż od dnia [...].05.2015 r. odwołująca utraciła status osoby uprawnionej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu przepisów tej ustawy.

SKO odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniło także stronie, iż przedmiotem postępowania toczącego się przed organem I instancji, jak i przed Kolegium, jest wyłącznie zagadnienie uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego i odmowa prawa do tych świadczeń, nie zaś rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wywiodła P. B. (dalej: skarżąca), zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego t.j. art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt. 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. 2019 poz. 670) poprzez błędne zastosowanie tych przepisów i nieuznanie P.B. za osobę uprawnioną do uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji t.j.

1. art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. wskutek błędnego utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, które istotnie naruszają przepisy prawa materialnego (art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt. 11 Ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) i procedury administracyjnej (art. 6, 7, 9, 77 § 1, 145 § 1 pkt. 5, 151 § 1 pkt. 2 k.p.a.);

2. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. wskutek błędnego i dowolnego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez ustalenie, że doszło do upadku zabezpieczenia z mocy prawa i nie jest wymagane przez sąd wydanie w tym zakresie żadnego postanowienia, jak również, że skarżąca nie była uprawniona do prowadzenia egzekucji od [...].05.2015 r. na podstawie prawomocnego i wykonalnego postanowienia zabezpieczającego, podczas gdy postępowanie egzekucyjne było i jest nadal prowadzone przez Komornika Sądowego (bez jego zastrzeżeń) na podstawie prawomocnego, wykonalnego i egzekwowalnego postanowienia zabezpieczającego, co do którego nie zaistniało postanowienie stwierdzające jego upadek, uchylające klauzulę wykonalności, jak również nie zaistniał wyrok pozbawiający wykonalności tego postanowienia zabezpieczającego, zaś obowiązany - dłużnik A. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie podjął żadnych działań w celu umorzenia postępowania egzekucyjnego, tym samym umyślnie doprowadził do powstania zadłużenia względem organu;

3. art. 7541 § 1 k.p.c. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że przepis ten stanowi proceduralną podstawę upadku zabezpieczenia w tej sprawie, podczas gdy powyższy przepis nie może mieć zastosowania, albowiem Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...].04.2015 r. (sygn. I C [...]) nie wydał żadnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego i nie cofniętego w toku procesu przez matkę skarżącej żądania zasądzenia alimentów na rzecz skarżącej, a prawidłowym rozstrzygnięciem byłoby wówczas umorzenie postępowania co do tego żądania, co nakazywałoby zastosowanie normy art. 744 § 1 i § 2 k.p.c. w z art. 7541 § 3 k.p.c. nakładającej na obowiązanego (A. B.) obowiązek złożenia do Sądu Okręgowego w [...] wniosku o stwierdzenie upadku zabezpieczenia;

4. art. 9 k.p.a. wskutek zignorowania, że w toku postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem przez Prezydenta Miasta [...] decyzji z dnia [...].10.2015 [...] przyznającej skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie skarżąca nie została poinformowana o obowiązku dostarczenia prawomocnego wyroku po zakończeniu postępowania w sprawie o rozwód pomiędzy rodzicami skarżącej przed Sądem Okręgowym w [...] w sprawie I C [...], jak również nie była poinformowana o poglądzie (interpretacji) organu I i II instancji zgodnie z którym z chwilą niewydania przez Sąd Okręgowy w [...] w wyroku żadnego poinformowana o obowiązku dostarczenia prawomocnego wyroku po zakończeniu postepowania w sprawie o rozwód pomiędzy rodzicami skarżącej przed Sądem Okręgowym w [...] w sprawie I C [...], jak również nie była poinformowana o poglądzie (interpretacji) organu I i II instancji zgodnie z którym z chwilą niewydania przez Sąd Okręgowy w [...] w wyroku żadnego rozstrzygnięcia co do roszczenia alimentacyjnego postanowienia zabezpieczające to roszczenie upadają z mocy prawa bez konieczności żądania stwierdzenia ich upadku przez obowiązanego w trybie art. 744 § 1 i § 2 k.p.c. w zw. z art. 7541 § 3 k.p.c. albo uchylenia klauzuli wykonalności i w konsekwencji zaskoczenia skarżącej przeświadczonej o tym, że postępuje zgodnie z przepisami, wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego i wydaniem decyzji odmawiającej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organu II instancji i organu I instancji oraz na podstawie art. 145a § 1 ppsa wniosła o zobowiązanie organu I instancji do wydania w terminie 14 dni decyzji odmawiającej uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazano, że wbrew stanowisku organu przepis art. 7541 § 1 k.p.c. nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z [...] kwietnia 2015 r. nie wydał żadnego rozstrzygnięcia co do roszczenia alimentacyjnego, które podlegało zabezpieczeniu. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 753 k.p.c. w sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. W sprawach tych podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. W przedmiotowej sprawie zastosowanie (ze wszystkimi dalej opisanymi konsekwencjami) powinien mieć przepis art. 744 § 1 k.p.c. zgodnie z którym w razie prawomocnego zwrotu albo odrzucenia pozwu lub wniosku, oddalenia powództwa lub wniosku albo umorzenia postępowania, zabezpieczenie upada. Zgodnie z art. 774 § 3 k.p.c. przepis art. 7541 § 3 k.p.c. stosuje się odpowiednio. Przepis art. 7541 § 3 k.p.c. stanowi, że na wniosek obowiązanego (w tym przypadku A. B.) sąd wydaje postanowienie stwierdzające upadek zabezpieczenia w całości albo w części. Wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. sygn. I C [...] nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczenia alimentacyjnego. Nie doszło zatem do wydania przez Sąd Okręgowy w [...] prawomocnego rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania, o którym mowa w art. 744 § 1 k.p.c. W zakresie zgłoszonego roszczenia alimentacyjnego Sąd Okręgowy w [...] powinien wydać rozstrzygnięcie o umorzeniu tego postępowania w tej części, a A. B., zgodnie z art. 7541 § 3 k.p.c. stosowanym odpowiednio na mocy art. 744 § 3 k.p.c. w zw. z art. 744 § 1 k.p.c. powinien wnieść o stwierdzenie przez Sąd upadku zabezpieczenia w całości albo w części. A. B. po ogłoszeniu wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...].04.2015 r., zdaniem skarżącej, mógł i powinien wnieść o uzupełnienie wyroku o wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania w przedmiocie zgłoszonego roszczenia alimentacyjnego oraz wnieść o stwierdzenie upadku postanowienia zabezpieczającego, a następnie wnieść na podstawie art. 825 pkt. 2 k.p.c. (obowiązującego do 1 stycznia 2019 r.1) zgodnie, z którym organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek jeżeli prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności albo orzeczenie, na którym oparto klauzulę wykonalności zostało uchylone lub utraciło moc.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest uzasadniona chociaż z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej ppsa - (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona lecz z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu.

Stosownie do treści art. 145 ppsa Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie - niezgodności z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) wymienione w art. 156 kpa lub w innych przepisach.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia z [...] kwietnia 2020 r. Nr [...], mocą której została utrzymana w mocy decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2020r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...] Nr [...] z dnia [...].10.2015 r. przyznającej P. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] października 2015 r. do [...] września 2016 r.

Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy w zasadzie nie budzi wątpliwości. Strona skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu. Strony różnią się w ocenie tegoż stanu faktycznego, skarżąca podważa bowiem prawo organu do ustalenia daty utraty wykonalności tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę przyznania jej prawa do świadczeń z fundusz alimentacyjnego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że analiza akt administracyjnych wskazuje, że już w dacie wydania przez Prezydenta Miasta [...] decyzji z dnia [...] października 2015 r. przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz P.B. za okres od [...] października 2015 r. do [...] września 2016 r. skarżąca nie dysponowała tytułem wykonawczym uprawniającym ją do świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj. orzeczeniem w którym zostałyby przyznane na jej rzecz alimenty od ojca A. B.. Tym samym organowi taki tytuł nie został przedłożony i na podstawie takiego tytułu nie była prowadzona egzekucja. Prawomocne postanowienie o zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych,(które zostało złożone do organu [...] stycznia 2015 r i [...] września 2015 r.) i załączone do złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie na jej rzecz świadczeń z funduszu alimentacyjnego – tj. postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2014 r. (sygn. akt Acz [...]) zmieniające postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 2014 r. (sygn. akt IC [...]) nie mogło stanowić podstawy przyznania jej świadczeń ponieważ upadło w dacie uzyskania przez P. B. pełnoletności tj. z dniem [...] lutego 2015 r. (a nie jak przyjął organ z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego jej rodziców), gdyż dotyczyło zabezpieczenia roszczeń osoby małoletniej reprezentowanej przez E. B. w celu pokrycia bieżących kosztów jej utrzymania. Należy podkreślić, że zabezpieczenie to upada z mocy prawa, a ewentualne postanowienie sądu powszechnego w tym zakresie ma wyłącznie charakter deklaratoryjny. Zwrócić należy także uwagę, że ustawodawca założył, że tymczasowe zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych dziecka na czas trwania procesu rozwodowego jego rodziców służy bieżącemu zaspokajaniu potrzeb życiowych małoletniego. Prowizoryczny charakter takiego zabezpieczenia wyraża się w tym, że stanowi ono samoistną podstawę świadczeń, niezależną od orzeczenia o tych świadczeniach zawartego w wyroku rozwodowym rodziców uprawnionego oraz udzielane jest tylko na czas trwania postępowania o rozwód. W sytuacji natomiast uzyskania pełnoletności przez dziecko zabezpieczenie to upada a pełnoletnie dziecko winno samodzielnie wystąpić o przyznanie tych świadczeń od rodziców, tak jak samodzielnie składa wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tego powodu odpada też podstawa rozstrzygania w tym zakresie w wyroku rozwodowym rodziców gdyż dziecko uzyskując pełnoletność uzyskuje pełną zdolność do czynności prawnych, w tym, jak wskazano, także prawo do wystąpienia o świadczenia alimentacyjne przeciwko jednemu z rodziców jeżeli nadal się uczy i nie uzyskuje dochodów. Prezydent Miasta [...] w dacie wydania orzeczenia o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwrócił uwagi, że P. B. składając wniosek załączyła zaświadczenie oparte na orzeczeniach (którymi organ dysponował od stycznia 2015 r (postanowienie Sądu Okręgowego), które nie stanowiło już tytułu wykonawczego do przyznania jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego gdyż był to tytuł uprawniający jej matkę do uzyskania prawa do świadczeń na rzecz małoletniej P. B. Jednocześnie organ nie wezwał P. B. do uzupełnienia wniosku i przedłożenia tytułu wykonawczego uprawniającego P. B., a nie jej matkę (działającą w jej imieniu jako małoletniej) do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czym naruszył przepis art. 7 i 77 kpa.

Sąd podkreśla, że tytuł wykonawczy którym posługiwała się skarżąca, a który stanowił podstawę egzekucji komorniczej wygasł w dniu [...] lutego 2015 r. Tym samym w dacie decyzji z dnia [...] października 2015 r. nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tego powodu decyzja organu z [...] października 2015 r. przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt. 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej upoua), świadczenie takie może uzyskać osoba uprawniona do alimentów, nawet pełnoletnia, od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, w razie gdy egzekucja okazała się bezskuteczna.

Nie ma przy tym znaczenia, że organ informację o orzeczeniu rozwodowym rodziców skarżącej, w którym nie zostało zawarte rozstrzygnięcie dotyczące alimentów uzyskał dopiero w roku 2019 tj. z chwilą złożenia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] kwietnia 2015 r. przez zobowiązanego, gdyż to nie ta okoliczność stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji. W związku z uzyskaniem wskazanej informacji organ I instancji wznowił postępowanie ze względu na zaistnienie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. ponieważ błędnie uznał, że wyszła na jaw nieznana mu istotna dla sprawy nowa okoliczność, istniejąca w dniu wydania decyzji (a organ odwoławczy podzielił ten pogląd) nie analizując dokumentów stanowiących podstawę wydania decyzji z [...] października 2015 r. Z tych przyczyn decyzje organów obu instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa zarówno materialnego jak i procesowego gdyż nie dostrzegły przesłanki nieważności postępowania. Już bowiem w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz skarżącej nie istniał tytuł wykonawczy, który do tych świadczeń by ją uprawniał, a ten który przedłożyła skarżąca wygasł z chwilą uzyskania przez nią pełnoletności. Sąd jednak nie przesądza o tym czy prawo to P. B. przysługuje, gdyż skarżąca powinna zostać zobowiązana do przedłożenia tytułu wykonawczego przyznającego jej prawo do alimentów (które nadal może uzyskać) i dopiero w razie gdy takim tytułem się nie wylegitymuje organ będzie władny prawa do tego świadczenia jej odmówić. Nie ma przy tym znaczenia to, że w postępowaniu prowadzącym do przyznania jej tego świadczenia organ I instancji dysponował zaświadczeniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] września 2015 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych zabezpieczonych powołanym wyżej orzeczeniem Sądu Apelacyjnego zmieniającym postanowienie Sądu Okręgowego, a to z uwagi na fakt, że skarżąca nie dysponowała tytułem wykonawczym uprawniających ją do przyznania tych świadczeń, a to na podstawie, którego prowadzona była egzekucja uprawniało jej matkę a nie ją do uzyskania świadczeń na jej rzecz jako osoby małoletniej. Sąd nie jest natomiast uprawniony do oceny prawidłowości działania komornika sądowego.

Reasumując należy stwierdzić, że niespełnienie jednej z przesłanek uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w dacie wydania decyzji uprawniającej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi istotną dla sprawy okoliczność, powodując, iż decyzja z [...] października 2015 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc jest obarczona ciężką wadą zarówno materialnoprawną jak i procesową stanowiącą podstawę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. W dacie wydania decyzji skarżąca nie dysponowała tytułem wykonawczym uprawniającym ją do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ nie zweryfikował złożonego tytułu wykonawczego oraz nie wezwał skarżącej do uzupełnienia braków w tym zakresie.

Sąd zwraca uwagę, że postępowanie nieważnościowe "wyprzedza" postępowanie wznowieniowe w tym znaczeniu, że w przypadku wystąpienia określonej przesłanki, która może jednocześnie być uznana za okoliczność uzasadniającą zastosowanie jednego i drugiego nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych, pierwszeństwo ma tryb nieważnościowy. Stwierdzenie nieważności nosi bowiem znamiona aktu deklaratoryjnego, który w sposób prawnie wiążący uznaje nieważność decyzji od momentu jej podjęcia (działa wstecz), podczas gdy uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania działa jedynie na przyszłość.

Z powyższych względów należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji oraz postanowienie o wznowieniu postępowania z dnia [...] stycznia 2020 r. , a także decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2015 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego wobec potraktowania okoliczności w postaci braku prawa stosownych uprawnień do świadczeń alimentacyjnych w dacie podejmowania decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako przesłanki wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a.), jak i procesowego (art. 7 i 77 kpa) wobec nieprzeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, podczas gdy wyczerpuje ona znamiona rażącego naruszenia stanowiącego przesłankę nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.).

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ uwzględni powyższą ocenę prawną Sądu, wezwie skarżącą do złożenia tytułu wykonawczego przyznającego na jej rzecz świadczenie alimentacyjne, a następnie rozstrzygnie stosownie do wyników postępowania dowodowego z uwzględnieniem przesłanek ustawy z 7 września 2007 r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Mają powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.