Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 444/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2 i 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skarg J.J., J.W. i Miasta P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżących: J.J. kwotę 440 (czterysta trzydzieści) złotych, J.W. kwotę 457 (czterysta czterdzieści siedem) złotych oraz Miasta P. kwotę 200 (dwieście) złotych – tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 1 września 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 124/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi J. J., Miasta P. i J. W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Minister Budownictwa stwierdził, iż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., dalej "PWRN", z dnia [...] grudnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako parcela nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan sprawy:

Orzeczeniem PWRN w P. z dnia [...] grudnia 1953 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomość położoną w P., oznaczoną jako parcela nr [...], o pow. [...] m2, stanowiącą współwłasność A. Ł., J. W., S. W. i K. W.

Wnioskiem z dnia 15 stycznia 2004 r. J. W. (następca prawny byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości) wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Minister Budownictwa, stwierdził, iż parcela nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, jednakże A. Ł., jedna ze współwłaścicielek nieruchomości, aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1951 r. sprzedała swoją część nieruchomości A. K. i M. K., zatem nie będąc właścicielem nieruchomości nie powinna być stroną decyzji wywłaszczeniowej, co powoduje, że orzeczenie jest dotknięte wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Jednocześnie organ nadzorczy stwierdził, iż nie można uznać aby decyzja ta rażąco naruszało prawo.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Minister Budownictwa, w decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] wskazał, iż decyzja Ministra z dnia [...] stycznia 2007 r. zawiera wyczerpującą ocenę prawną orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa parceli nr [...]. Ponadto organ wyjaśnił, że orzeczenie PWRN zostało poprzedzone zezwoleniem wydanym przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] lutego 1952 r., które przesądzało o istnieniu celu określonego w narodowych planach gospodarczych i stanowiło akt wykonawczy do tych planów. Czyniło także zadość przepisom dekretu, tj. było poprzedzone zezwoleniem Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1951 r. oraz opinią Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., w której to opinii wymieniono cele wywłaszczania i stwierdzono, że nie stawia się przeszkód w przejęciu tej nieruchomości na cele wojskowe. Organ wskazał, że w tamtym czasie budowa urządzeń i infrastruktury wojskowej musiała być objęta planowaniem gospodarczym, ponieważ wymagała zaangażowania państwowych środków majątkowych. Minister odniósł się również do pisma z dnia 5 listopada 1952 r., przedstawionego przez J.W., z którego wynika, że część nieruchomości o pow. [...] m2, przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, była przeznaczona planem zabudowy miasta na cele sadowniczo-ogrodnicze z prawem zabudowy domkiem jednorodzinnym i budynkiem gospodarczym, jednak z tego jeszcze nie wynikało, która część nieruchomości miałaby mieć takie przeznaczenie. Natomiast z takich dokumentów jak: ww. opinia z dnia [...] sierpnia 1951 r., wniosek do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 7 grudnia 1951 r., wniosek wywłaszczeniowy z dnia 29 lutego 1952 r. wynika, że zgodnie z planami zagospodarowania przestrzennego wywłaszczana nieruchomość ma być przeznaczona pod tereny zielone. W związku z tym, że plany zagospodarowania były elementem planowania gospodarczego, a także, że zezwolenie Przewodniczącego Komisji Planowania z dnia [...] lutego 1952 r. obejmowało również tereny zielone, jak i cel wojskowy, Minister uznał, że ze względu na znaczną powierzchnię wywłaszczenia, a także brak wskazania, które konkretnie działki miały być przeznaczone na dany cel – oba te cele stanowiły materialnoprawną podstawę do wywłaszczenia nieruchomości w orzeczeniu z dnia [...] grudnia 1953 r. Organ w decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. podzielił zatem stanowisko wyrażone w pierwszej instancji co do braku przesłanki rażącego naruszenia prawa, a także co do tego, że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. do A. Ł., która zbyła swoją część nieruchomości.

Skargi na tę decyzję wnieśli J. J., Miasto P. i J. W.

J. J. zarzucał, że wobec skierowania orzeczenia do A. Ł., a nie do nabywców nieruchomości – M. K. oraz A. K., orzeczenie miało cechę konfiskaty mienia, zatem rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto skarżący wskazał, że w orzeczeniu z dnia [...] grudnia 1953 r. nie wykazano, że dla wykonawcy planu gospodarczego, bez uzyskania nieruchomości wywłaszczonych, plan gospodarczy, który miałby realizować nie może być wykonany.

Miasto P. wskazało, że zmiany w stanie własnościowym nie zostały ujawnione w księdze wieczystej, co było zaniedbaniem wyłącznie nowych właścicieli, a nie organu wywłaszczeniowego (tym samym doszło do naruszenia m.in. art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. k.p.a.).

J. W. podniósł, że orzeczenie wywłaszczeniowe, poza wadą skierowania go do osoby nie będącej stroną postępowania jest obarczone rażącym naruszeniem prawa, gdyż organ nadzorczy błędnie ustalił, że wywłaszczona nieruchomość była w miejscowym planie zagospodarowania przeznaczona na cele publiczne, tj. zieleń oraz [...] dla wojska (tym samym doszło do naruszenia m.in art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. k.p.a.).

Wyrokiem z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 124/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi oddalił.

Sąd administracyjny omówił na wstępie jakie są cele i zasady postępowania nadzorczego, jak należy rozumieć rażące naruszenie prawa w świetle orzecznictwa i doktryny, podkreślając, że w sprawie nie wykazano dostatecznie, że postępowanie nadzorcze potwierdziło, że orzeczenia wydane zostały z rażącym naruszenie prawa. Następnie wyjaśnił, że punkt odniesienia w postępowaniu nadzorczym stanowiły przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1946 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 27, poz. 197 oraz Nr 55, poz. 438). Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. - wnioskujące o wywłaszczenie - było jednym z wykonawców narodowych planów gospodarczych, a jako cele wywłaszczenia wskazało budowę ulic, obwodnicy, urządzenie zieleni publicznej oraz placu ćwiczeń. Sąd wskazał, że panujący wówczas w Polsce system gospodarki planowej opierał się na realizacji kilkuletnich planów gospodarczych (ustawa z dnia 2 lipca 1947 r. i z dnia 21 lipca 1950 r.), do roku 1950 r. system gospodarki planowej opierał się tylko na planowaniu centralnym. Terenowe plany gospodarcze kilkuletnie i roczne dla województw i miast zaczęto wprowadzać po 1950 r. w oparciu o ustrój rad narodowych, materie objęte planowaniem terenowym były określone uchwałą Rady Ministrów z 31 maja 1950 r. i wchodziły do narodowych planów gospodarczych, a w systemie gospodarki planowej wszystkie inwestycje musiały wynikać z planów inwestycyjnych, które miały swoje odzwierciedlenie w narodowych planach gospodarczych. Organem centralnym administracji państwowej w zakresie planowania był Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Zezwoleniem z [...] lutego 1952 r. pozwolono Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie m.in. parceli nr [...] i na dokonanie zbiorowego wezwania wszystkich właścicieli, następnie ogłoszeniem zbiorowym z dnia [...] maja 1950 r. powiadomiono właścicieli nieruchomości, że są one niezbędne do realizacji narodowych planów. Wnioskiem z dnia 28 maja 1952 r. wystąpiono o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, a z wniosku tego wynika, że wezwano właścicieli do zawarcia umów sprzedaży nieruchomości, ale umowy w określonym terminie nie zostały zawarte. W takiej sytuacji Prezydium przysługiwało uprawnienie do nabycia ich drogą wywłaszczenia. Obwieszczenie z dnia [...] sierpnia 1952 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wymieniało A. Ł. Pismem z dnia 10 listopada 1952 r. zawiadomiono o terminie rozprawy wywłaszczeniowej, która miała się odbyć w dniu [...] listopada 1952 r. Z przedstawionych dokumentów wynika zatem, że spełnione zostały warunki konieczne do przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego zgodnie z dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r. O tym, że powyższe warunki zostały spełnione mogą świadczyć także pisma z dnia 25 sierpnia 1952 r. S. i K. W. i J. W. oraz fakt brania aktywnego udziału przez J. W. w rozprawie wywłaszczeniowej. Sąd podniósł, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych, dlatego musi wystąpić rażące naruszenie prawa, a nie zwykłe naruszenie. Dlatego należy uznać, że organ prawidłowo ustalił, iż kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe nie narusza rażąco prawa. Sąd zgodzić się z oceną organu nadzorczego co do wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. skierowanie orzeczenia do osoby niebędącej stroną w sprawie, przy tym bez znaczenia jest czy naruszenie przepisów miało charakter zawiniony czy nie.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi kasacyjne wnieśli, reprezentowani przez radców prawnych, Miasto P. oraz J. W., domagając się:

1) Miasto P. – zmiany wyroku i orzeczenia, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa, zaś orzeczenie PWRN było zgodne z przepisami lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,

2) J. W. – uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Miasto P. zarzuciło:

– naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 156 § 1 k.p.a. wskutek przyjęcia, że w niniejszej sprawie orzeczenie PWRN zostało wydane z naruszeniem prawa, albowiem decyzja wywłaszczeniowa została skierowana do A. Ł., która nie była właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia, podczas gdy wywłaszczenie było zgodne z prawem, gdyż w księdze wieczystej jako właścicielka figurowała A. Ł., a więc organ wywłaszczeniowy, kierując się domniemaniem prawdziwości stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej, prawidłowo skierował decyzję wywłaszczeniową do tej osoby.

J. W. skargę kasacyjną oparł na następujących podstawach:

1) naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm) "p.p.s.a."):

– przez przyjęcie, że organ administracji publicznej dokonał prawidłowych ustaleń, iż przy wydawaniu orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1953 r. o wywłaszczeniu nieruchomości nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], oznaczonej jako parcela nr [...], o pow. [...]m2, stanowiącej współwłasność A. Ł., J. W., S. W. i K. W. (pkt 10 orzeczenia) nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., podczas gdy:

a) Sąd pierwszej instancji nie podjął kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a kontroli ustaleń poczynionych przez organ w przedmiocie zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wywłaszczeniowego Sąd dokonał jedynie pod kątem spełnienia w toku postępowania wywłaszczeniowego proceduralnych wymogów określonych dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), tj. w takim samym zakresie, jak uczynił to organ w zaskarżonej decyzji - tj. naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 kpa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 151 p.p.s.a.;

b) Sąd pierwszej instancji, niezwiązany zarzutami skargi, nie rozważył całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, skutkiem czego uznał za trafne ustalenia organu, iż wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w celu pozyskania terenu "pod tereny zielone" i na "cel wojskowy" oraz że wywłaszczenie na powyższe cele stanowiło realizację zadania objętego planem gospodarczym, a także, iż było zgodne z przeznaczeniem tej nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego miasta P. - tj. naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 21 ust. 2 pkt 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. 1949 r. oraz art. 151 p.p.s.a.,

c) Sąd pierwszej instancji nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów podniesionych w skardze, iż organ nie miał podstaw do przyjęcia, że przedmiotowa nieruchomość była w planie zagospodarowania przestrzennego miasta P. przeznaczona "na tereny zielone" i na "cel wojskowy" oraz, że "cel wojskowy" stanowił zadanie objęte planem gospodarczym, tj. naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.;

2) naruszeniu prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.):

– przez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) oraz w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) i uchwałą Rady Ministrów z dnia 31 maja 1950 r. w sprawie zakresu spraw objętych terenowymi planami gospodarczymi oraz trybu składania projektów tych planów – Instrukcja nr [...] (M.P. Nr A-70, poz. 813) – na skutek przyjęcia, że wywłaszczenie nieruchomości na "cel wojskowy" stanowiło zadanie objęte terenowym planem gospodarczym, i w związku z tym uznanie, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. mogło być wykonawcą tego planu w powyższym zakresie.

Uczestnicy postępowania – K. P. i M. Ć. wnieśli odpowiedź na obie skargi kasacyjne, domagając się ich oddalenia.

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 150/11 Naczelny Sąd Administracyjny w pkt 1) oddalił skargę kasacyjną Miasta P., w pkt 2) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, zaś w pkt 3) zasądził od Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz J. W. kwotę trzysta dwadzieścia złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu orzeczenia NSA stwierdził, iż skarga kasacyjna Miasta P. nie posiada usprawiedliwionych podstaw. NSA wskazał, iż badając orzeczenie PWRN o wywłaszczeniu parceli nr [...] organ nadzoru uznał, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa jako skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie. Taki wniosek Minister wyciągnął z faktu, iż przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego jedna ze współwłaścicielek nieruchomości – A. Ł. zbyła swoją część, jednak prawo nowych nabywców nie zostało ujawnione w księdze wieczystej, zatem organ wywłaszczeniowy o postępowaniu zawiadomił A. Ł. i do niej skierował orzeczenie, a nie do aktualnych właścicieli nieruchomości. Ocenę organu, że w związku z tym orzeczenie jest dotknięte wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Miasto P. stanowisku takiemu stawia zarzut, że w sprawie zawinili nabywcy nieruchomości od A. Ł., nie ujawniając swoich praw, a organ wywłaszczeniowy skorzystał z domniemania zgodności stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. NSA wskazał, iż skarżące kasacyjnie Miasto P. nie ma jednak racji twierdząc, że orzeczenie wywłaszczeniowe nie narusza prawa. Nie ma znaczenia fakt nieujawnienia przez nowych właścicieli swoich praw w księdze wieczystej, bowiem to organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe obowiązany był wyjaśnić wszystkie okoliczności istotne w sprawie, a do takich należało ustalenie właścicieli nieruchomości. Niewypełnienie tego obowiązku przez organ jest wadą postępowania, która w postępowaniu nadzorczym jest wadą kwalifikowaną, prowadzącą nawet do stwierdzenia nieważności decyzji. Wywłaszczenie nieruchomości polega na odjęciu dotychczasowemu właścicielowi jego prawa własności, zatem konieczne jest wykonanie przez organ czynności prawem przewidzianych. Przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie wywłaszczenia konieczne jest – wezwanie właściciela do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, w trakcie zaś postępowania – uczestnictwo właściciela w celu obrony swych praw do nieruchomości. Pominięcie właściciela jest naruszeniem prawa, bowiem odjęcie mu prawa własności nastąpiło z pogwałceniem przepisów, nakazujących zapewnienie mu udziału w czynnościach, których skutkiem jest wywłaszczenie. W niniejszej sprawie wywłaszczenie odbyło się bez zapewnienia właścicielom udziału w postępowaniu, gwarantowanego przepisami, stanowiącymi podstawę wywłaszczenia (dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), zatem z wadą, którą należy uznać za kwalifikowaną w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. Wada ta została oceniona jako ta, o której mowa w pkt 4 § 1 art. 156 k.p.a., zatem jako skierowanie orzeczenia do osoby niebędącej stroną w sprawie. Ze stanowiskiem takim można polemizować, bowiem mając na uwadze skutki wywłaszczenia - odjęcie prawa własności, pominięcie właściciela w postępowaniu stanowi rażące naruszenie prawa, o czym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jednak musi to pozostać poza ocenę Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej Miasta P. Dalej sąd kasacyjny wskazał, że z mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a skarga kasacyjna Miasta P. twierdzi, że orzeczenie nie narusza prawa i błędne jest uznanie, iż zawiera wadę kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Zarzut ten jest niesłuszny, z przyczyn wyżej wykonanych, zatem skargę kasacyjną Miasta P. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił.

Z kolei, Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna J. W. zasługiwała na uwzględnienie, gdyż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika co legło u podstaw uznania, że organ nadzoru dokonał prawidłowej oceny orzeczenia PWRN o wywłaszczeniu. W ocenie NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku tylko pozornie spełnia wymagania z art. 141 § 4 p.p.s.a., zwłaszcza jeśli chodzi o przedstawienie zarzutów skargi J. W., jak i co do części zawierającej rozważania, tj. podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję nadzorczą Ministra Infrastruktury J. W. postawił konkretne zarzuty, zawarł polemikę ze stanowiskiem organu, przedstawił swoje wątpliwości co do prawidłowości wywłaszczenia i dowody, z których one wynikają, jak też argumenty świadczące, jego zdaniem, o rażącym naruszeniu prawa przez orzeczenie wywłaszczeniowe. W uzasadnieniu wyroku, zdaniem NSA, trudno dopatrzeć się jakiejkolwiek odpowiedzi na tę skargę. Sąd kasacyjny stwierdził, iż zgodzić należy się ze skargą kasacyjną J. W., że takie uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. Zdaniem NSA Sąd nie ocenił czy w świetle dokumentacji sprawy wywłaszczenie było zgodne z prawem, a co za tym idzie rozstrzygnięcie nadzorcze prawidłowe. Bezsporne jest przecież, że w postępowaniu tym nie brali udziału właściciele nieruchomości, bowiem organ wywłaszczeniowy nie dokonał ustaleń w tym względzie, a skoro tak to trudno uznać, że postępowanie było prawidłowe.

Pismem z dnia 29 marca 2012 r. uczestniczka postępowania E. Ć. wskazała, iż brak udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, hipotetycznych – jej zdaniem – nabywców parceli nr [...], tj. M. i A. K. wynikał z ich bezczynności, gdyż zaniechali wpisania swojego prawa własności do księgi wieczystej. W konsekwencji, jej zdaniem, A. Ł. do końca życia pozostawała właścicielką części nieruchomości stanowiącej przedmiot sprawy, a prawo własności przeszło w drodze dziedziczenia na jej spadkobierców. Ponadto wskazała, iż nie jest jej wiadomo, aby strona skarżąca lub inny uczestnik postępowania przedłożyli w postępowaniu administracyjnym, bądź sądowoadministracyjnym umowę sprzedaży, przez A. Ł., udziału w nieruchomości, M. i A. K.

Na rozprawie, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, w dniu 9 maja 2012 r., pełnomocnik skarżącego J. W. oraz uczestniczki postępowania M. K. – r.pr. M. N. - przedłożyła do akt sądowych kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1951 r. (umowę sprzedaży przedmiotowej nieruchomości), znajdującego się także w aktach sprawy administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rozstrzygając ponownie przedmiotową sprawę należy mieć na uwadze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 150/11 uchylający wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 124/10 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Zgodnie bowiem z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jedn. tekst: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należało uznać, że skargi J. J. i J. W. są zasadne. Sąd uwzględnił także skargę Miasta P. aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych.

Powyższe zaś skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], oraz decyzji ją poprzedzającej, tj. decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...].

Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r., który na skutek zastosowania kontroli w trybie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r. stwierdzającą, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1953 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako parcela [...] zostało wydane z naruszeniem prawa. Z motywów rozstrzygnięcia Ministra Infrastruktury wynika, że decyzja Ministra Budownictwa zawiera wyczerpującą ocenę prawną orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Ponadto organ nadzoru stwierdził, iż organ pierwszej instancji ustalił, że badana decyzja Prezydium została skierowana do osoby nie będącą stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.), a ta okoliczność jest bezsporna, ponieważ A. Ł. nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości w momencie wywłaszczenia. Tak więc orzeczenie z dnia [...] grudnia 1953 r. pozbawiało w istocie prawa podmiotowego osobę, której tego prawa pozbawić nie mogło, gdyż nie była ona w chwili jego wydania właścicielem nieruchomości. Orzeczenie w takim kształcie narusza prawo, jednakże od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji upłynęło ponad 10 lat, a zatem w myśl art. 156 § 2 k.p.a. organ nadzoru nie mógł stwierdzić jej nieważności, a jedynie orzec ze została wydana z naruszeniem prawa.

W wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 17 stycznia 2011 r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe obowiązany był wyjaśnić wszystkie okoliczności istotne w sprawie, a do takich należało ustalenie właścicieli nieruchomości. Niewypełnienie tego obowiązku przez organ jest wadą postępowania, która w postępowaniu nadzorczym jest wadą kwalifikowaną, prowadzącą nawet do stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd drugiej instancji zaznaczył, że wywłaszczenie nieruchomości polega na odjęciu dotychczasowemu właścicielowi jego prawa własności, zatem konieczne jest wykonanie przez organ czynności prawem przewidzianych. Przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie wywłaszczenia organ administracji zobligowany jest do wezwania właściciela do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, zaś w trakcie postępowania wywłaszczeniowego zobligowany jest do zapewnienia właścicielowi uczestnictwa w tym postępowaniu w celu obrony swych praw do nieruchomości. Pominięcie właściciela jest naruszeniem prawa, bowiem odjęcie mu prawa własności następuje wtedy z pogwałceniem przepisów, nakazujących zapewnienie mu udziału w czynnościach, których skutkiem jest wywłaszczenie. Jak podkreślił Naczelny Sad Administracyjny w niniejszej sprawie wywłaszczenie odbyło się bez zapewnienia właścicielom udziału w postępowaniu, gwarantowanego przepisami, stanowiącymi podstawę wywłaszczenia, tj. dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), zatem z wadą, którą należy uznać za kwalifikowaną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wada ta została oceniona przez organ jako ta, o której mowa w pkt 4 § 1 art. 156 k.p.a., zatem jako skierowanie orzeczenia do osoby niebędącej stroną w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego - pominięcie właściciela w postępowaniu wywłaszczeniowym (biorąc pod uwagę istotę tego postępowania) stanowi jednak rażące naruszenie prawa, o czym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż z decyzji nadzorczych nie wynika, dlaczego organ nadzoru uznał, iż wywłaszczenie było zgodne z przepisami co do zasady. Bezsporne zaś w sprawie jest, że w postępowaniu tym nie brali udziału właściciele nieruchomości, bowiem organ wywłaszczeniowy nie dokonał ustaleń w tym względzie, a skoro tak to trudno uznać, że postępowanie było prawidłowe.

Mając to wszystko na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie należnych skarżącej kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.

-----------------------

10