Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 383/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 , art. 216
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 par. 5, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c , art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jan Kacprzak sędzia del. WSA Maria Werpachowska Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Po 602/08 w sprawie ze skargi I.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania rekompensaty za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Po 602/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę I.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Starosty Ostrowskiego z dnia [...] października 2006 r. nr G.GN.7220-10/96/06, umarzająca postępowanie w sprawie z wniosku I.W. o przyznanie rekompensaty za nieruchomości w Ostrowie Wlkp. o pow. 0,1495 ha, oznaczoną numerem planu parcelacyjnego [...], obecnie stanowiącą część działek [...], [...], [...], [...], [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił:

Organy ustaliły, iż adw. W.J., który przyjął notarialnie od księcia K.R. ofertę na nabycie m.in. działki nr [...], pochodzącej z parcelacji, obligacyjną umową notarialną z dnia 22 października 1938 r., odstąpił tę ofertę M.W. – poprzedniczce prawnej I.W., która ofertę przyjęła. W tym czasie na terenie Wielkopolski obowiązywał Kodeks cywilny niemiecki (BGB), który dla skutecznego przejęcia prawa własności wymagał dokonania powzdania oraz ujawnienia nabycia w księdze wieczystej, ale takich czynności nabywczyni, ani jej spadkobierczyni nie wykazały. Cały majątek Hrabstwa P., z którego pochodziła parcela nr [...] przeszedł na Skarb Państwa na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jednak Wojewoda Kaliski decyzją z dnia [...] marca 1997 r. nr [...] orzekł, iż działka ta nie podlega działaniu art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu, gdyż przed dniem 1 września 1939 r., z datą zatwierdzenia parcelacji, straciła charakter nieruchomości ziemskiej. Obecnie działka wchodzi w skład kompleksu działek stanowiących osiedle mieszkaniowe. W takim stanie sprawy organy uznały, że w świetle ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie ma podstaw ani do przyznania odszkodowania ani nieruchomości zamiennej, gdyż działka nie została wywłaszczona ani przyjęta w trybie żadnej z ustaw wymienionych w jej art. 216, tym samym postępowanie należało umorzyć.

Przechodząc do rozważań Sąd podkreślił, iż w sprawie ani skarżąca ani jej poprzedniczka prawna nie wykazały, że doszło do przewłaszczenia i wpisu prawa własności do księgi wieczystej, a także, że sytuacji prawnej skarżącej nie zmienia decyzja Wojewody Kaliskiego stwierdzająca, że działka nie podlega działaniu dekretu o reformie rolnej. Sąd wskazał, iż podstawą umorzenia nie było ustalenie, że działka nie podlegała przejęciu na własność Państwa, ale brak postawy materialnoprawnej do spełnienia żądań I.W. w trybie administracyjnym, gdyż przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogą mieć zastosowania, bowiem Skarb Państwa nie nabył działki na podstawie żadnego z aktów wskazanych w jej art. 216, zaś jeśli idzie o przejęcie na podstawie dekretu o reformie rolnej właściwe są sądy powszechne.

Reprezentowana przez adwokata, I.W. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się:

1) zmiany zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie w całości skargi na zaskarżoną decyzję oraz uchylenie lub zmianę w całości decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2008 r. zarzucając zaskarżonej decyzji rażącą niezgodność z prawem i na tej podstawie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu przyznania skarżącej należnego jej odszkodowania za nieruchomość położoną w Ostrowie Wielkopolskim oznaczoną na planie parcelacyjnym nr [...] (parcela nr [...]), pochodzącą z byłego folwarku Krępa Hrabstwo P., obecnie oznaczona na arkuszu mapy 1, obręb [...] Ostrów Wielkopolski;

ewentualnie

2) zmiany zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie w całości skargi na zaskarżoną decyzję oraz uchylenie w całości decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2008 r. zarzucając jej rażącą niezgodność z prawem oraz ewentualnie przekazanie sprawy organom administracji publicznej do ponownego rozpoznania w celu przyznania skarżącej należnego jej odszkodowania za nieruchomość położoną w Ostrowie Wielkopolskim oznaczoną na planie parcelacyjnym nr [...] (parcela nr [...]), podchodzącą z byłego folwarku Krępa Hrabstwo P., obecnie oznaczoną na arkuszu mapy 1, obręb [...] Ostrów Wielkopolski;

ewentualnie

3) uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu w całości do ponownego rozpoznania;

i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności:

1) naruszenie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 873 i 925 Kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB) poprzez błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie postępowanie było bezprzedmiotowe i nie mogło zakończyć się wydaniem decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy, podczas gdy spełnione zostały wszelkie warunki do orzeczenia o odszkodowaniu za przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa, gdyż o rekompensatę wnioskowała spadkobierczyni właścicielki nieruchomości przejętej na własność przez Skarb Państwa, a nadto M.W. była właścicielka nieruchomości położonej w Ostrowie Wielkopolskim oznaczonej na planie parcelacyjnym nr [...] (parcela nr [...]), pochodzącej z byłego folwarku Krępa Hrabstwo P., obecnie oznaczonej na arkuszu mapy 1, obręb [...] Ostrów Wielkopolski, gdyż zawarła ona stosowną umowę, objęła nieruchomość w posiadanie i uiściła całość umówionej ceny kupna;

oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

1) naruszenie przepisów art. 106 § 5 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez błędną i dowolną ocenę materiału dowodowego, prowadzącą w konsekwencji do oddalenia skargi; dotyczy to w szczególności bezpodstawnego ustalenia, że M.W. nie była właścicielką nieruchomości położonej w Ostrowie Wielkopolskim oznaczonej na planie parcelacyjnym nr [...] (parcela nr [...]), pochodzącej z byłego folwarku Krępa Hrabstwo P., obecnie oznaczonej na arkuszu mapy 1, obręb [...] Ostrów Wielkopolski, podczas gdy zawarła ona stosowną umowę, objęła nieruchomość w posiadanie i uiściła całość umówionej ceny kupna;

2) naruszenie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie postępowanie było bezprzedmiotowe i nie mogło zakończyć się wydaniem decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy, podczas gdy spełnione zostały wszelkie warunki do orzeczenia o odszkodowaniu za przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa, gdyż o rekompensatę wnioskowała spadkobierczyni właścicielki nieruchomości przejętej na własność przez Skarb Państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny ważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, jakkolwiek zgodzić się z nią należy co do jednego – przesądzenie o braku lub nie tytułu prawnorzeczowego do działki będącej przedmiotem postępowania, który to wniosek organy administracji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyprowadziły z akt sprawy nie jest rolą ani organów administracji, ani sadów administracyjnych, bowiem temu służy stosowne postępowanie, jednak nie jest nim postępowanie administracyjne.

Zasadnie natomiast Sąd podkreślił, że umorzenie postępowania administracyjnego o wypłatę rekompensaty w postaci bądź odszkodowania, bądź działki zamiennej nastąpiło z tego powodu, że brak jest podstawy materialnoprawnej do spełnienia tego żądania w trybie administracyjnym.

Aktem stanowiącym podstawę do takiego rodzaju rekompensat jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i przewiduje ona możliwość zadośćuczynienia za niezgodne z prawem przejęcie nieruchomości poprzez zwrot czy wypłatę odszkodowania, ale tylko w sytuacjach wyraźnie w niej przewidzianych. Działka za przejęcie której skarżąca domagała się rekompensaty nie przeszła na Skarb Państwa w żadnym z trybów przewidzianych ta ustawą, bowiem ani nie została wywłaszczona, ani przejęta trybie przepisów wymienionych w art. 216. Nie było zatem podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie, którego dotyczył wniosek I.W..

Nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 136 ww. ustawy, bowiem może on mieć zastosowanie tylko do nieruchomości, które zostały wywłaszczone. W niniejszej sprawie działka nie została wywłaszczona, a co za tym idzie nie może mieć do niej miejsca tryb przewidziany w tym artykule.

W sprawie nie nastąpiło też naruszenie art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), a to z tego powodu, że Sąd nie stosował postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a., a tylko w takiej sytuacji mogłoby dojść do naruszenia art. 106 § 5.

W stanie sprawy, tj. braku materialnoprawnej podstawy do prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym art. 136 przytoczonego w skardze kasacyjnej, Wojewódzki Sąd nie naruszył ani art. 105 § 1 K.p.a., ani art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., bowiem były podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, a tym samym nie było podstaw do uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd skargi i uchylenia zaskarżonych decyzji.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 P.p.s.a.