Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 600/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 24 poz 199
law: Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów - tekst jednolity
article: art. 268a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 25 ust. pkt2,
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2009 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi J. S. (dalej zwanej skarżącą) na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], dokonanemu uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z [...] grudnia 2008 r., nr [...].

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 31 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, z późn. zm.) i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 ( Dz. U. Nr 206, poz. 1522 ) w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu sprzeciwu ustalił, że J. S. w dniu 17 listopada 2008 r. złożyła w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, dołączając wymagane dokumenty.

Ocenił, że Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] rozpatrując pozytywnie wniosek nie dokonała analizy okresu zatrudnienia kandydatki pod kątem odpowiedniej praktyki w świadczeniu pomocy prawnej. Pominęła, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż uznany za niekonstytucyjny przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych reguluje analogiczny zakres sprawy, będący już przedmiotem jego rozważań w zakresie dotyczącym adwokatów, odnośnie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058) w wyroku z 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529). W uzasadnieniu powołanego wyroku z 19 kwietnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że samorząd adwokacki (radcowski) może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów (radców prawnych) daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Przesłankami oceny winny być m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. W kontekście omawianego wyroku, Trybunał Konstytucyjny uznał, że narusza konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego, wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin prokuratorski lub sędziowski, ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego.

Minister Sprawiedliwości powołał się także na dotychczasowe orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyroku z 20 listopada 2006 r. w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 1601/06, czy wyrok z 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06 gdzie WSA wskazał, że przedmiotem oceny kandydata, w zakresie wpisu, powinien być między innymi praktyczny kontakt osoby z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Przez pojęcie to rozumie się faktyczne wykonywanie czynności zawodowych.

Minister Sprawiedliwości dokonując oceny materiału dowodowego ustalił, że skarżąca od 23 sierpnia 1999 r. jest zatrudniona w Kancelarii Adwokackiej L. D. z siedzibą w P. na stanowisku pracownika biurowego, a do jej zadań na stanowisku pracownika biurowego należą m.in.: obsługa sekretariatu, utrzymywanie kontaktów z klientami kancelarii, sprawowanie pieczy nad aktami prowadzonych spraw, a także opracowywanie projektów pism, wniosków i opinii prawnych. Od 27 października 2007 r. skarżąca przebywa na urlopie macierzyńskim, a od 30 marca 2008 r. na urlopie wychowawczym, którego zakończenie planuje na 2 marca 2011 r. Egzamin sędziowski zdała, przebywając na urlopie wychowawczym ( 1, 2 i 24 września 2008 r.).

Mając na uwadze powyższe ustalenia ocenił, iż w świetle art. 4 ust. 1 ustawy o radcach prawnych oraz powołanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym - w szczególności uwzględniając czas po zdaniu egzaminu sędziowskiego, która pozwoliłaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych. Ustalił bowiem, że od dnia zdania egzaminu sędziowskiego do chwili wydania uchwały przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o wpisie na listę radców prawnych upłynęło zaledwie dwa miesiące (tj. od 24 września do 15 grudnia 2008 r.). Ponadto przebywanie od 30 marca 2008 r. do chwili obecnej na urlopie wychowawczym wiąże się z nie wykonywaniem zawodu prawniczego. Organ powołał się na podobny stan faktyczny i przedmiot rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w wyroku z dnia 7 maja 2008 r., sygn. VI SA/Wa 1732/07 stwierdził, że osoba, która po zdaniu egzaminu prokuratorskiego przebywa na urlopie macierzyńskim i nie podjęła pracy na stanowisku dającym gwarancję wykazania się odpowiednią praktyką prawniczą, nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Z tego względu uznał, że mimo spełnienia pozostałych przesłanek wymaganych od kandydata na radcę prawnego, praktyka zawodowa skarżącej, nie może być uznana za wystarczającą dla uznania, iż daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Nie spełnia bowiem przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości. Zarzuciła, że została wydana z naruszeniem: prawa materialnego, tj.: art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych oraz przepisów postępowania, tj.: art. 6, art. 7, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

I. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy tj. przepisów art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2002r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) przez przyjęcie, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do wpisania jej na listę radców prawnych;

II. obrazę art. 32 Konstytucji RP tj. obrazę konstytucyjnego prawa do równego traktowania wobec prawa jednostki przez organy administracji publicznej w sytuacji, gdy przepisy w sposób jasny i nie budzący wątpliwości określają sytuację prawną tejże jednostki, polegającą na tym, że wniesiono sprzeciw wobec wpisu skarżącej na listę radców prawnych podczas, gdy w ciągu 2006 r. na tę listę wpisano osoby, które zdały egzamin prokuratorski lub sędziowski niezależnie od tego, czy wykazały się praktyką stosowania prawa; zaś w latach 2007-2008, po wyrokach Trybunału Konstytucyjnego wydanych w sprawach o sygn. K 6/06 i K 30/06 na listę tę wpisano osoby, które zdały egzamin prokuratorski lub sędziowski nie wykazując się praktyką w stosowaniu prawa nabytą na podstawie jakiejkolwiek formalnej umowy, legitymując się opiniami i zaświadczeniami o współpracy z kancelariami prawnymi, których forma nie została bliżej określona i których jakkolwiek nie sposób faktycznie zweryfikować; w konsekwencji, z uwagi na przedstawione twierdzenia, także obrazę art. 2, art. 3 i art. 26 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. z 1977r., Nr 38, poz. 167) poprzez naruszenie zasady równości jednostki wobec prawa i uprawnienia bez żadnej dyskryminacji do jednakowej ochrony prawnej;

III. błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że skarżąca na skutek braku doświadczenia w świadczeniu pomocy prawnej nie spełnia przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego;

IV. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności przepisów art. 6, art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na tym, iż organ powołał się na niezdefiniowaną aktem normatywnym przesłankę ocenną braku rękojmi, nie wyjaśniając dlaczego skarżąca przesłanki tej nie spełnia i dlaczego właśnie do takich wniosków organ administracji doszedł oraz na jakich w tej mierze dowodach się oparł, a jakim innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, używając ogólnikowych sformułowań, a także powołując się na orzecznictwo wydane przy rozpatrywaniu indywidualnych spraw na kanwie odmiennych stanów faktycznych oraz wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 2006 r. postulujące zmiany, które zarówno w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o wpis na listę radców prawnych, jak i w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie zostały przez ustawodawcę wprowadzone i nie przedstawiając dowodów, które by uzasadniały zajęcie stanowiska wyrażonego w decyzji.

Swoje zarzuty uzasadniła tym, że Ustawodawca nie definiuje pojęć nieskazitelności charakteru ani rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Ocena kandydata w tym zakresie została pozostawiona organom samorządów zawodowych oraz swobodzie interpretacyjnej praktyki. Przyznała, że zgodnie z utrwalonym po dacie ogłoszenia przedmiotowych wyroków TK orzecznictwem samorządy zawodowe powinny badać, czy konkretna osoba, ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych, daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jej zdaniem jednak, z twierdzeń Trybunału winno się wywieźć wniosek, iż aplikacja sędziowska i złożenie egzaminu sędziowskiego stanowią wystarczające przesłanki do stwierdzenia odpowiedniego przygotowania do zawodu radcy prawnego. TK nie wskazywał na wymóg nabycia odpowiedniej praktyki po zdaniu egzaminu sędziowskiego. Nie wskazywał, co definiuje pojęcie "praktycznego kontaktu z wykonywaniem danego zawodu". Żaden też przepis nie dookreśla, jaki okres praktyki czyni ją odpowiednim, ani też czy praktyka ta winna zostać zdobyta po zdaniu egzaminu sędziowskiego czy też przed jego złożeniem, choćby w toku odbywania aplikacji, tak by kandydat po złożeniu egzaminu prawniczego innego niż radcowski legitymował się jakimkolwiek przygotowaniem praktycznym. Uznała za niejasne, powierzchowne i lakoniczne, ujawniające stronniczość oraz błędy interpretacyjne twierdzeń TK zawartych w cytowanych orzeczeniach, że od dnia 30 marca 2008 r. do chwili obecnej przebywa na urlopie wychowawczym, co wiąże się z niepodjęciem żadnej pracy związanej z wykonywaniem zawodu prawniczego oraz, że od dnia zdania egzaminu do chwili wydania uchwały przez Radę OIRP w [...] o wpisie na listę radców prawnych upłynęło zaledwie dwa miesiące. Organ administracji pominął fakt długoletniego doświadczenia zawodowego zdobytego w okresie świadczenia pracy w kancelarii prawnej, gdzie realnie były wykonywane przez skarżącą wszelkie czynności związane bezpośrednio z pracą adwokata.

Skarżąca, powołując się na orzecznictwo WSA w Warszawie wskazywała, że organ nie może obejść normy ustawowej poprzez przyjęcie, że osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny, nie praktykując świadczenia pomocy prawnej nie posiadają wymogu kwalifikacji dających rękojmię wykonywania zawodu radcy prawnego czy adwokata. Taka interpretacja działałaby w drugą stronę i osoby, które mają praktykę radcowską adwokacką czy dorobek naukowy nie mogłyby wykonywać zawodu sędziego z tego względu, że dotychczas w praktyce nie orzekały. Ocena "dotychczasowego zachowania" kandydata powinna w swym całokształcie uwzględniać rodzaj przygotowania zawodowego, czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia, czy praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu oraz mieć na uwadze i uwzględniać dotychczasowe umiejętności kandydata wynikające z dotychczasowej praktyki w stosowaniu prawa, poddawać ocenie podnoszenie kwalifikacji, aktualizowanie zdobytej wiedzy, ale także uzyskane doświadczenie i dorobek zawodowy w dotychczas wykonywanym zawodzie prawniczym, z uwzględnieniem, czy polegał na stosowaniu prawa.

Wskazała, że Trybunał Konstytucyjny nie doprecyzował kryteriów, które mają przesądzać o uznaniu praktyki prawniczej Kandydata za "odpowiednią", pozostawiając tę kwestię do ponownego uregulowania przez ustawodawcę.

Podnosiła w szczególności, że zaskarżona decyzja stanowi obrazę konstytucyjnego prawa do równego traktowania wobec prawa jednostki przez organy administracji publicznej w sytuacji, gdy przepisy w sposób jasny określają sytuację prawną tejże jednostki. Na podstawie przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust 1 pkt 2 u.r.p., tożsamego w swej treści do dnia wydania zaskarżonej decyzji, w 2006 r. na listę radców prawnych zostały wpisane osoby, które nie wykazywały się jakąkolwiek praktyką zawodową. Z kolei w latach 2007-2008, po stwierdzeniu jego niezgodności z Konstytucją, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 oraz z 2006 r. Nr 149, poz. 1075) w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, na listy radców prawnych wpisano osoby, które zdały egzamin prokuratorski lub sędziowski nie wykazując się odpowiednią praktyką w świadczeniu pomocy prawnej, nabytą na podstawie jakiejkolwiek formalnej umowy. Podała z imienia i nazwiska osoby, których wpis nie został zakwestionowany w trybie nadzoru. Z tego względu zarzuciła, że decyzja sprzeciwiająca się jej wpisowi jest niezrozumiała. W odniesieniu do podanych osób organ nie zastosował tożsamej, co wobec skarżącej argumentacji co do braku rękojmi należytego wykonywania zawodu prawniczego czym uchybił konstytucyjnej zasadzie równości.

Zarzuciła, iż powodem złożenia sprzeciwu wobec uchwały organu samorządu zawodowego był fakt przebywania na urlopie wychowawczym i że do czasu jego zakończenia, tj. do 2011 r. skarżąca nie będzie faktycznie wykonywać zawodu, aktualizować swojej wiedzy, podnosić swoich kwalifikacji bądź przynajmniej ich podtrzymywać. Organ pominął okoliczność, iż w okresie trwania urlopu wychowawczego odbywała ona aplikację sądową. Powyższe, jej zdaniem, pozostaje w opozycji do zakazu równości wyrażonego treścią przepisów art. 32 i 33 Konstytucji i stanowi przejaw dyskryminacji.

Zarzuciła, że Minister nie uwzględnił aktualnej regulacji prawnej wyrażonej treścią art. 1862 Kodeksu pracy (Dz.U. z 1998r., Nr 21, poz. 94 z późn. zm)8, który wyznacza możliwości podejmowania kształcenia i zatrudnienia w czasie trwania urlopu wychowawczego. W tym zakresie organ niesłusznie zarzucił Radzie OIRP w [...], iż nie dokonała analizy okresu zatrudnienia skarżącej pod kątem odpowiedniej praktyki.

Skarżąca zarzuciła poczynienie powierzchownych ustaleń faktycznych. Podnosiła, że od około 10 lat do dnia złożenia egzaminu sędziowskiego wykonywała czynności oraz podejmowała kształcenie związane z praktyką w zawodzie prawniczym. Pomimo skorzystania z maksymalnego wymiaru urlopu wychowawczego, podejmowała czynności zmierzające do wykorzystania posiadanego doświadczenia zawodowego i praktycznego kontaktu z zawodem. Organ zignorował fakt długoletniego zatrudnienia skarżącej, zakresu jej obowiązków w sferze udzielania porad prawnych, projektów opinii prawnych oraz aktów prawnych, w tym pism przedprocesowych i procesowych, pozwów i wniosków, w tym z dziedziny prawa karnego oraz pominął okoliczność, iż w okresie niewykonywania pracy odbywała ona aplikację sądową uczestnicząc w zajęciach teoretycznych i praktycznych, przy czym zakres przedmiotowy szkolenia był znany organowi. Ponadto decyzja nie uwzględnia praktyki odbytej w okresie trwania aplikacji sądowej. Ocena doświadczenia zawodowego skarżącej winna być dokonana w oparciu o zakres faktycznie wykonywanych obowiązków, potwierdzonych wystawioną przez pracodawcę opinią o pracowniku, a nie przez oznaczenie i nazwę stanowiska pracy zawartego w umowach.

Na marginesie zasygnalizowała zarzut nieważności zaskarżonej decyzji z powodu zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. wobec tego, że została wydana przez organ niewłaściwy.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji odniósł się do argumentów zawartych w skardze. Wskazał, iż uchwały o wpisie na listę radców prawnych mają charakter decyzji uznaniowych. W związku z tym złożenie wniosku o wpis nie jest równoznaczne z jego uzyskaniem. Z uzasadnień powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego wynika, iż przesłankę odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, w chwili podejmowania przez Ministra Sprawiedliwości zaskarżonej decyzji, należało traktować jako element rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego (adwokata).

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], kierując się wymienionymi kryteriami nieprawidłowo przyjęła, że dotychczasowy przebieg pracy skarżącej wskazuje, iż kandydatka posiada odpowiednią praktykę zawodową pozwalającą na wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Dodatkowo organ wskazał, że skarżąca nie spełnia również wymogów, które weszły w życie z dniem 25 marca 2009 r. i zostały określone w art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy o radcach prawnych wprowadzonych ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie ( Dz. U. Nr 37 poz. 286 ), bowiem w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokacką, łącznie przez okres co najmniej 3 lat nie zajmowała stanowiska aplikanta sądowego, jak również nie wykonywała wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii lub spółce o których mowa w art. 4a ust.1 Prawa o adwokaturze lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Podkreślił, że do naruszenia wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębienia zaufania obywateli do Państwa, a także statuowanej w art. 32 Konstytucji RP równości wszystkich obywateli wobec prawa, dochodzi w sytuacji, gdy ten sam organ, przy zaistnieniu takiego samego stanu faktycznego dokonuje różnej interpretacji przepisu (wyrok z dnia 29 listopada 2005 r. WSA, sygn. VI SA/Wa 1638/05, wyrok z dnia 25 stycznia 2006 r. WSA, sygn. VI SA/Wa 1796/05). Przypadek ten nie dotyczy zatem zmiany przepisu, jaki zaistniał w tej sprawie po utracie mocy obowiązującej art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w zakresie wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny. W tej sytuacji Minister Sprawiedliwości prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, przy uwzględnieniu wskazówek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Uznał, że niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 6, art. 7 i art. 80 k.p.a., jak i zarzut nieważności decyzji z powodu zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zaskarżona decyzja została wydana przez organ właściwy. W myśl art. 37 ust 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r o Radzie Ministrów (Dz. U z 2003 r., Nr 24, poz. 199 z późn. zm.) Minister wykonuje swoje zadania przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu. Na podstawie z art. 268a k.p.a. może w formie pisemnej upoważnić pracownika do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie.

Zakres czynności sekretarza stanu i podsekretarzy stanu został ustalony zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego z dnia 24 lipca 2008 r., Nr 174/08/BM w sprawie ustalenia zakresu czynności członków kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości wydanym na podstawie art. 37 ust 2 ustawy o Radzie Ministrów. W § 3 pkt 6 wskazanego zarządzenia Minister Sprawiedliwości zastrzegł dla Podsekretarza Stanu Zbigniewa Wrony stałe zastępstwo w podejmowaniu wszystkich czynności określonych w ustawie Prawo o adwokaturze z wyłączeniem zadań związanych z naborem na aplikacje oraz egzaminem adwokackim, zawartych w § 4 ust. 1 pkt 11 zarządzenia.

W piśmie procesowym z 10 lipca 2009 r. skarżąca dodatkowo podniosła, nawiązując do powołanej przez organ administracji nowelizacji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4a w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych wprowadzonej ustawą z dnia 20 lutego 2009r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2009r, Nr 37, poz. 286), obowiązującej od dnia 25 marca 2009 r., że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się m.in. do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko aplikanta sądowego.

Skarżąca podnosiła, że została mianowana aplikantem sądowym pozaetatowym. W myśl, zatem cytowanego wyżej znowelizowanego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4a ustawy o radcach prawnych skarżąca zdała egzamin sędziowski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat - w okresie od dnia 1 października 2005r. do dnia 30 września 2008r. - zajmowała stanowisko aplikanta sądowego.

Znowelizowany przepis art. 25 ust. 1 pkt 4a ustawy o radcach prawnych nie stawia wymogu zajmowania stanowiska aplikanta sądowego etatowego.

Zgodnie z art. 141 § 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2001 r., Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.) aplikant sądowy mógł odbywać aplikację w ramach stosunku pracy albo poza stosunkiem pracy (aplikant sądowy pozaetatowy). Wskazanych trybów odbywania aplikacji sądowej nie przewidywały kolejne regulacje prawne, w szczególności uchylona z dniem 4 marca 2009 r. ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury (Dz.U. z 2005r., Nr 169, poz. 1410 z późn. zm.) wprowadzająca nowe zasady odbywania aplikacji sądowo-prokuratorskiej. Uznała za nieuprawnione utożsamianie obecnie stawianego wymogu zajmowania stanowiska aplikanta sądowego wyłącznie z zajmowaniem stanowiska aplikanta sadowego w ramach stosunku pracy.

Ustawodawca, celowo posłużył się pojęciem "zajmowanie stanowiska aplikanta sądowego" bez wskazania, że przedmiotową przesłankę spełnia jedynie osoba zajmująca stanowisko aplikanta sądowego w ramach stosunku pracy, jak również nie posłużył się terminem np. "zatrudnione na stanowisku aplikanta sądowego". Mianowanie, jako akt administracyjny, w swej istocie odpowiada decyzji administracyjnej. Zatem na podstawie znowelizowanego art. 25 ust. 1 pkt 4a ustawy o radcach prawnych spełnia wymagania objęte ustawowymi przesłankami wpisu na listę radców prawnych.

Ponownie podkreśliła zasadność zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 8 k.p.a. Wskazane skargą przypadki naruszenia tych przepisów, kiedy ten sam organ przy zaistnieniu takiego samego stanu faktycznego i prawnego dokonał różnej interpretacji przepisu nie dotyczyły zmiany przepisu i miały miejsce po utracie mocy obowiązującej art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w zakresie wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.

Poza zakresem rozważań skargi postawiła kwestię ewentualnej nieważności decyzji, którą Sąd winien rozważyć z urzędu, wobec pominięcia zagadnienia kompetencji do podpisania w imieniu Ministra Sprawiedliwości zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) – zwanego dalej p.p.s.a..

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów ocenił, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Zasadniczą kwestią na wstępie do rozstrzygnięcia jest zarzut nieważności decyzji, którą Sąd rozważa z urzędu i w tym zakresie nie podziela podniesionych wątpliwości co do braku umocowania Podsekretarza Stanu Zbigniewa Wrony.

W myśl art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Innymi słowy, upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a k.p.a. wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu. Oznacza to, że pracownik organu administracji publicznej upoważniony przez ten organ działa tylko w jego imieniu, nie uzyskując przymiotu organu administracji publicznej.

Art. 37 ust 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U z 2003 r., Nr 24, poz. 199 z późn. zm.) stanowi, że Minister wykonuje swoje zadania przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu. Zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego z dnia 24 lipca 2008 r., Nr 174/08/BM w sprawie ustalenia zakresu czynności członków kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości wydanym na podstawie art. 37 ust 2 ustawy o Radzie Ministrów został ustalony zakres czynności sekretarza stanu i podsekretarzy stanu. W § 3 pkt 6 wskazanego zarządzenia Minister Sprawiedliwości zastrzegł dla Podsekretarza Stanu Zbigniewa Wrony stałe zastępstwo w podejmowaniu wszystkich czynności określonych w ustawie Prawo o adwokaturze z wyłączeniem zadań związanych z naborem na aplikacje oraz egzaminem adwokackim, zawartych w § 4 ust. 1 pkt 11 zarządzenia.

Innymi słowy, przepis art. 268a k.p.a. który umożliwia temu, kto piastuje funkcję organu administracji, jest "nosicielem/dzierżycielem kompetencji" organu administracji publicznej, sprawne i płynne wywiązywanie się z szerokiego zakresu zadań nałożonych obowiązującym prawem (vide: Janusz Niczyporuk Dekoncentracja Administracji Publicznej, Wyd. UMCS, Lublin 2006r. str.113 – 116). W dekoncentracji administracji publicznej oświadczenia woli organu administracji publicznej składa albo osoba piastująca funkcję tego organu albo "z upoważnienia" jego pracownicy. Złożenie przez pracownika oświadczenia woli "z upoważnienia" należy traktować jako oświadczenie woli organu administracji publicznej. Pracownik organu, działając za ten organ "z upoważnienia" nie staje się organem - nosicielem kompetencji, nie przejmuje też kompetencji tego organu, a jedynie realizuje upoważnienie do wykonywania kompetencji (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, 2004r. str. 863 – 864).

W niniejszej sprawie sprzeciw od wpisu skarżącej na listę radców prawnych złożył z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości Podsekretarz Stanu Zbigniew Wrona, składając na decyzji swój podpis. Fakt działania "z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości" wynika z pieczęci, którą opatrzono zaskarżoną decyzję; obok niej figuruje pieczęć Ministra Sprawiedliwości. Powyższe wskazuje jednoznacznie na to, że kompetencja Ministra Sprawiedliwości do złożenia sprzeciwu nie została przeniesiona, a realizowana jest przez upoważnionego pracownika działającego w imieniu organu. Przepis art. 268a k.p.a. wymaga dla ważności upoważnienia formy pisemnej. Oczywiste jest też, iż każde upoważnienie musi zostać opatrzone datą, od której obowiązuje (vide: B. Adamiak J. Borkowski cyt. Komentarz str. 269).

W rozpatrywanej sprawie upoważnienie Podsekretarza Stanu Zbigniewa Wrony wynika z podpisanego Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego z dnia 24 lipca 2008 r., Nr 174/08/BM w sprawie ustalenia zakresu czynności członków kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości wydanym na podstawie art. 37 ust 2 ustawy o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003r. Nr 24, poz. 199 ze zm.), gdzie w § 3 ust. 1 pkt 6 przewiduje się dla Podsekretarza Stanu Zbigniewa Wrony podejmowanie czynności określonych w ustawie z dnia 26 maja 1982r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz.1059, z późn. zm.), z wyłączeniem zadań tamże określonych.

Odnosząc się do zarzutów merytorycznych, niewątpliwie zasadniczym argumentem w rozpoznawanej sprawie jest cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06, który orzekł, iż art. 66 ust. 1 pkt 2, ustawy - Prawo o adwokaturze, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie zostało opublikowane dnia 4 maja 2006 r. (Dz. U. Nr 75, poz. 529) i stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji, wobec nieokreślenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, z tym dniem weszło w życie. Następnie w odniesieniu do ustawy o radcach prawnych Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późno zm.), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Trybunał w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w wyroku w sprawie o sygn. K 6/06.

Należy podkreślić, iż rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w omawianych sprawach należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych, co oznacza, iż do czasu poprawienia ustawy w części wskazanej przez Trybunał, zakwestionowany przepis może stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki czy notarialny. Stosownie do wywodów uzasadnienia orzeczenia Trybunału, w toku postępowania o wpis na listę adwokatów (radców prawnych) samorząd adwokacki (radcowski) może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata (radcy prawnego), który to warunek stawia art. 65 pkt 1 p.o.a. (art. 25 ust.1 pkt 2 u.r.p. ). Przesłankami oceny winny być dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej (radcowskiej) i złożenia egzaminu adwokackiego (radcowskiego) na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.a. ( art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p.), m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kierując się zatem powyższymi "wytycznymi" Trybunału, przed dokonaniem wpisu na listę radców prawnych organ samorządu radcowskiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. W ocenie Sądu, omawiane wyroki Trybunału Konstytucyjnego należy odczytywać jako przesądzenie, że niedopuszczalne, bo naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego, jest wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin adwokacki, radcowski, sędziowski, prokuratorski lub notarialny ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego. Tak też wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2006 r. w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 1601/06 (Lex nr 306525).

Podobna sytuacja miała miejsce w wypadku skarżącej. Co prawda zdała egzamin sędziowski lecz, jak wynika z akt sprawy, po zdaniu tego egzaminu faktycznie nie podjęła pracy na stanowisku dającym gwarancję wykazania się odpowiednią praktyką prawniczą bowiem przebywała na urlopie macierzyńskim. Oznacza to, jak słusznie wskazał Minister, brak wymaganej praktyki w zawodzie prawniczym, co w konsekwencji nie pozwala na uznanie skarżącej za osobę spełniającą rękojmię należytego wykonywana zawodu radcy prawnego. W tym kontekście nie mają znaczenia podnoszone w skardze okoliczności odnoszące się do doświadczenia prawniczego skarżącej, nabytego w toku pracy w Urzędzie Gminy w Michałowie bowiem miało to miejsce przed zdaniem egzaminu prokuratorskiego. Dlatego też Sąd nie stwierdził naruszenia art. 25 ust.1 pkt 2 u.r.p.

Odnosząc się do zarzutu skargi, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 8 k.p.a. polegającego na pominięciu reguły "rozstrzygania interesów w toku" należy wskazać, że stosownie do utrwalonego orzecznictwa organy administracyjne stosują przepisy prawa materialnego, obowiązujące w dniu wydania decyzji. Przepisy te decydują również o tym, czy i w jakim zakresie organ ten powinien ewentualnie stosować przepisy dawniejsze. Jeśli przepisy prawa materialnego ulegną zmianie organy obowiązane są uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego ( wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1999 r. sygn. akt IV SA/Wa 2079/97, Lex nr 48737). Z tych też względów brak było uzasadnionych podstaw do zastosowania korzystnego dla skarżącej przepisu umożliwiającego uwzględnienie wniosku o wpis na listę radców prawnych bez wykazywania odpowiedniej praktyki bowiem przepis ten tj. art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. w myśl cytowanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, utracił noc z dniem 31 grudnia 2006 r. w zakresie, w jakim pozwalał na wpis osób nie mających odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym. Natomiast nie ma znaczenia podnoszona w skardze okoliczność, iż sam wniosek o wpis został złożony w dniu 11 grudnia 2006 r. a zatem w czasie, gdy zakwestionowany przez Trybunał przepis jeszcze obowiązywał.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organ zaskarżoną decyzją art. 32 ust. 1 Konstytucji RP statuującego zasadę równości wszystkich wobec prawa i prawo do równego traktowania. Równość wobec prawa nie oznacza wszakże, że wszyscy mają takie same prawa i obowiązki, lecz że jednakowe prawa i obowiązki będą dotyczyć wszystkich osób należących do tych samych kategorii, przy czym wyróżnienie owych kategorii nie będzie arbitralne, lecz oparte na usprawiedliwionych kryteriach możliwych do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym" (Piotr Wieczorek, Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997r.). Adresatem prawa do równego traktowania w zakresie stosowania prawa są organy władzy publicznej. Naruszenie zasady równego traktowania może mieć miejsce wtedy, gdy osoby należące do tej samej kategorii, przy spełnieniu identycznych przesłanek, są traktowane przez organ administracji publicznej różnie w identycznym stanie faktycznym. W rozpatrywanej sprawie trudno uznać, iż miało miejsce naruszenie zasady równego traktowania, zaś skarżąca bliżej nie uzasadniała stawianego zarzutu. Nie jest też zadaniem Sądu przeprowadzać na potwierdzenie tego zarzutu postępowanie dowodowe. Z drugiej strony podkreślenia wymaga, że Minister Sprawiedliwości zasadnie sprzeciwił się organom samorządu radcowskiego, które wpisując skarżącą na listę radców prawnych naruszyły obowiązujące prawo.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.