Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 59/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2020-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 11, art. 24, art. 27
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 106, art. 153, art. 193
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 59, art. 60
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24, art. 33. art. 70
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2020 r. sprawy ze skargi A" sp. z o.o. w T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A sp. z o.o. w T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r., nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 31 maja 2019 r., nr 1061/2019 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 17 marca 2017 r. wpłynął wniosek A (...) sp. z o.o., (spółka) o stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązań w ZUS wskutek przedawnienia, umorzenie zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 6 i art. 31 u.s.u.s., art. 59 § 1 pkt 9 i art. 208 § 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa. ZUS decyzją z 20 lipca 2017 r. odmówił spółce umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzją z 19 września 2017 r. wskazana decyzja została utrzymana w mocy. Wyrokiem z 21 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 605/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 listopada 2018 r. uchylił wyrok WSA w Kielcach, uchylił decyzję ZUS z 19 września 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję, przekazując sprawę organowi do ponownego jej rozpatrzenia. Uchylając decyzję NSA nakazał Zakładowi dokonać ustaleń na podstawie wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności w zakresie konkretnych zaległości ze wskazaniem ich wielkości, okresu którego dotyczą, zdarzeń implikujących przerwę i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, z uwzględnieniem podstawowego terminu przedawnienia wynikającego z obowiązującego w danym okresie konkretnego przepisu prawa (5 lub 10 lat) oraz początku i końca okresu przedawnienia - ze wskazaniem w uzasadnieniu decyzji dla poszczególnych okoliczności faktycznych konkretnych źródeł dowodowych.

ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z (...) r. odmówił spółce umorzenia należności z tytułu składek uznając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., jednocześnie dochodzone należności nie uległy przedawnieniu.

Rozpoznając ponownie sprawę w związku z wnioskiem spółki organ przedstawił przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust 3 pkt 1-6 u.s.u.s. wskazał, że nie wystąpiła żadna z przesłanek nieściągalności. Podkreślił, że spółka nie kwestionuje dotychczasowych rozstrzygnięć ZUS w kwestii braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności długów składkowych, a podnosi jedynie kwestie przedawnienia dochodzonych wierzytelności.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b. u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ nie zgodził się z twierdzeniem spółki, że okres zawieszenia postępowania zakończony uznaniem egzekucji za bezskuteczną należy traktować jako niebyły wskazując, że przepis ten nie warunkuje zawieszenia biegu przedawnienia od skuteczności egzekucji. Z ustaleń ZUS wynika, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony prowadzonym postępowaniem restrukturyzacyjnym. W dniu 14 listopada 2002 r. złożono wniosek o restrukturyzację zobowiązań. Wnioskiem objęto składki na FUS za okres: luty - grudzień 1999 r., luty 2000 r. - listopad 2001 r. Z uwagi na niespełnienie warunków - nie uregulowanie należności, postępowanie restrukturyzacyjne zostało umorzone decyzją z 21 grudnia 2004 r. Bieg terminu przedawnienia należności objętych restrukturyzacją uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji tj. od dnia 14 listopada 2002 r. do dnia 21 grudnia 2004 r.

Kolejną okolicznością mającą wpływ na zawieszenie biegu terminów przedawnienia było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r. Postanowieniem Sądu z dnia 25 lipca 2005 r. nadano klauzulę wykonalności wymienionym przez organ tytułom wykonawczym, które zostały przekazane do Komornika Sądowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Wniosek o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego dotyczył należności skłdkowych FUS, FUZ oraz FPiFGŚP za wskazane okresy. Z uwagi na fakt, iż nikt nie przystąpił do licytacji nieruchomości stanowiącej przedmiot egzekucji prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone - postanowieniem Komornika Sądowego z dnia (...) r. ZUS w dniu (...) r. ponownie wystąpił do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) o wszczęcie egzekucji z nieruchomości. Z uwagi na fakt, że nie złożył wniosku o przeprowadzenie opisu i oszacowania nieruchomości prowadzone postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia (...)r. zostało umorzone. Bieg terminu przedawnienia uległ zatem zawieszeniu od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r.

Zawiadomieniem z 6 marca 2014 r. doręczonym w dniu 10 marca 2014 r. wszczęto postępowanie w przedmiocie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia za okres: na FUS od lutego 1999 r. do września 2009 r., na FUZ od lutego 1999 r. do września 2007 r. oraz na FP od marca 1999 r. do listopada 2007 r. Decyzją z 31 marca 2014 r. określono wysokość zadłużenia za wskazany okres. Przedmiotowa decyzja uprawomocniła się 4 maja 2014 r. Kolejną decyzją z 16 maja 2018 r. stwierdzono nieważność decyzji z dnia 31 marca 2014 r. w części dotyczącej należności z tytułu składek za okres od lutego 1999 do lipca 2000 na FUS i na FUZ oraz od marca 1999 do lipca 2000 na FPiFGŚP. Dla części należności (FUS: sierpień 2000-styczeń 2002; wrzesień 2002 do kwiecień 2003; czerwiec, lipiec, październik 2004; FUZ: maj 2002-kwiecień 2003; czerwiec, październik 2004; oraz FPiFGŚP: luty 2002-kwiecień 2003; czerwiec, sierpień, październik 2004 r., lipiec, sierpień 2006; listopad 2007) wynikających z decyzji określającej wysokość zadłużenia z dnia 31 marca 2014 r. bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od 10 marca 2014 r. do 4 maja 2014 r.

Kolejną okolicznością mającą wpływ na zawieszenie terminu przedawnienia było postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora ZUS. Organ przedstawił podejmowane czynności – wskazał na wystawienie upomnień, tytułów wykonawczych, dokonane zajęcia prawa majątkowego. Czynności te dotyczyły należności za wrzesień, październik, listopad grudzień 2002 r., od stycznia do kwietnia 2004 r., za czerwiec 2004 r. Wskazał też na wystawienie tytułów wykonawczych nr (...); obejmujących zadłużenie za lipiec 2004 r. (FUS), sierpień 2004 r. (FPiFGŚP), które wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego zostały doręczone spółce 18 kwietnia 2004 r.

Na podstawie wskazanych okoliczności organ ustalił, że okres przedawnienia został wydłużony. W konsekwencji, należności z tytułu składek na FUS za miesiące od marca 1999 r. do grudnia 1999 r. niepodlegające postępowaniu restrukturyzacyjnemu, a podlegające postępowaniu egzekucyjnemu przed Komornikiem Sądowym ulegają przedawnieniu systematycznie co miesiąc począwszy od czerwca 2018 r. Należności te są zabezpieczone wpisem hipotecznym i po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Należności z tytułu składek na FUZ za okres od czerwca 2002 r. do kwietnia 2003 r. oraz za czerwiec 2004 r. objęte postępowaniem egzekucyjnym przed Komornikiem Sądowym, postępowaniem egzekucyjnym w administracji oraz decyzją określającą zadłużenie ogółem nie przedawniają się, ponieważ postępowanie to nie zostało zakończone.

Należności z tytułu składek na FP i FGŚP za okres od lutego 2002 r. do maja 2002 r., październik 2004 r., lipiec 2006 r., sierpień 2006 r. i listopad 2007 r. przedawniły się, jednakże składki te będą wymagalne w związku z dokonanym zabezpieczeniem hipotecznym. Należności za okres od czerwca 2002 r. do kwietnia 2003 r. oraz za czerwiec 2004 r. i sierpień 2004 r. objęte postępowaniem egzekucyjnym przed Komornikiem Sądowym, postępowaniem egzekucyjnym w administracji oraz decyzją określającą zadłużenie ogółem nie przedawniają się, ponieważ postępowanie to nie zostało zakończone.

Organ podkreślił, że na nieruchomościach spółki posiada aktualne zabezpieczenia hipoteczne. Wskazując na treść art. 24 u.s.u.s. zaznaczył, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., w którym Trybunał uznał, iż art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji, będzie miał wpływ jedynie na ustanawiane przez ZUS hipoteki przymusowe we wskazanym okresie. W dniu 29 stycznia 2019 r. została wyrażona zgoda na wykreślenie hipotek wpisanych w kwestionowanym przez TK okresie {4 lipca 2001 r.; 24 sierpnia 2001 r.), obejmujących zadłużenie za styczeń - marzec 1997 r.; styczeń - marzec 1998 r. Ponadto pismem z 18 grudnia 2018 r. Zakład wyjaśnił kwestię wykreślenia hipotek w związku wyrokiem Trybunału. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało wydane wyłącznie w przedmiocie zgłoszonej skargi konstytucyjnej, co jest wyrazem zasady nieingerowania przez Trybunał w obowiązujące przepisy prawa ponad przedmiot skargi. Rozstrzygało zatem wyłącznie o konstytucyjności przepisów art. 33 § 2 w związku z art, 33 § 1 oraz art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, czyli ustawy, która jest aktem prawnym zawierającym ogólne unormowania prawa podatkowego materialnego i procesowego, odnoszącym się wprost do podatków w rozumieniu art. 6 tej ustawy. Zastosowanie wykładni prokonstytucyjnej w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest nieuzasadnione i nie znajduje racjonalnych podstaw, gdyż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera przepis art. 31 wskazujący konkretne przepisy Ordynacji podatkowej, które należy stosować do należności z tytułu składek odpowiednio, czyli z uwzględnieniem u.s.u.s. W art. 31 u.s.u.s. nigdy nie było odesłania do treści art. 70 § 6 ani też do aktualnego brzmienia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Analogiczne brzmienie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. i uznanej za niekonstytucyjną normy art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej nie może być podstawą do uznania, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma zastosowanie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zasadą jest bowiem domniemanie konstytucyjności powszechnie obowiązującej i nieuchylonej normy prawnej.

Organ podniósł, że zobowiązany jest do rozpatrzenia wniosku w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w danej sprawie. Część zaległości to składki finansowane przez ubezpieczonych, wobec których nie stosuje się instytucji umorzenia (zgodnie z art. 30 u.s.u.s.). Decyzją z (...) r. odmówiono spółce wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 21 kwietnia 2017 r. w zakresie umorzenia należności w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Przedstawił przepisy regulujące przedawnienie należności składkowych, w tym wprowadzony od 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. poz. 1378) 5-letni termin przedawnienia. Wskazał na wynikający z art. 27 ustawy nowelizującej obowiązek stosowania ustawy względniejszej w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, podkreślając, że przy określaniu terminu przedawnienia należy brać pod uwagę ewentualne przerwy czy zawieszenie biegu przedawnienia.

Zdaniem organu uwzględniając wskazane w decyzji okoliczności skutkujące przedłużeniem biegu terminu przedawnienia należności objęte tytułami wykonawczymi, nie uległy przedawnieniu. W sprawie brak jest też przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Organ podkreślił, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na spółkę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji finansowej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju'" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala zatem ZUS na wydanie decyzji o umorzeniu należności. ZUS wskazał na możliwość skorzystania z układu ratalnego.

Na powyższą decyzję A. ( ...) sp. z o.o, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzuciła naruszenie:

art. 7 ustawy - k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności mających na celu ustalenie wysokości istniejącego zobowiązania, brak wszechstronnego rozpatrzenia sprawy, w tym pominięcie, że pismem z dnia 18.10.2019 r. ZUS wydał zaświadczenie nr 165/2019 wraz ze zgodą na wykreślenie hipoteki przymusowej z księgi wieczystej nr KI1L/00028212/8 w związku z wygaśnięciem należności zabezpieczonych hipotecznie (uznane za przedawnione), nie przedstawienie rzetelnego i prawidłowego rozliczenia konta płatnika, brak odniesienia się w uzasadnieniu skarżonej decyzji do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy,

art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.11.2018 r., sygn. I GSK 2048/18, w sytuacji gdy były one wiążące,

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji ZUS z dnia 31 maja 2019 r. nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek,

art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w zw. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 poprzez odmowę zastosowania art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w przypadku, gdy przepis zawiera normę prawną uznaną za niekonstytucyjną i w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w wyroku TK, a z których wynika, iż w świetle Konstytucji RP nie jest dozwolone uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań składkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone,

art. 60 § 1 ustawy - Postępowanie egzekucyjne w administracji (dalej: u.p.e.a.) poprzez odmowę uznania, że umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych i skutkuje przywróceniem istniejącego stanu sprzed egzekucji, dlatego nie nastąpiło przerywanie biegu terminu przedawnienia zobowiązań składkowych.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji poprzedzającej, ponadto o zobowiązanie ZUS do dołączenia do akt sprawy wskazanej dokumentacji zgromadzonej po przekazaniu przez NSA sprawy do ponownego rozpoznania a pominiętej przez organ.

Uzasadniając zarzuty podniosła, że wbrew wytycznym NSA zawartych w wyroku z 14 listopada 2018 r. w sprawie I GSK 2048/18 organ rozpoznając ponownie sprawę nie ustalił w sposób należyty stanu faktycznego, nie ustalił prawidłowo wysokości istniejącego zobowiązania, płatnik nie był w stanie uzyskać rzetelnej informacji o rzeczywistej wysokości jego zobowiązań wobec ZUS ani okresów, których dotyczą poszczególne zobowiązania. Na potwierdzenie skarżąca wskazała na zmianę stanowiska organu w zakresie zwolnienia spod obciążenia hipotecznego nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta – KW (...) jak również stwierdzenie z urzędu nieważności części decyzji z 31 marca 2014 r. określającej wysokość zadłużenia skarżącej z tytułu składek.

Zdaniem skarżącej wskazane przypadki, świadczą, że ZUS nie panuje nad rozliczeniem konta płatnika, nie panuje nad wydawanymi promesami, nie prowadzi postępowania rzetelnie i należycie, a nadto wprowadza Spółkę w błąd co do wysokości jej zobowiązań oraz okresu ich powstania. Jest to niedopuszczalne, zwłaszcza, że podstawowym faktem wpływającym na ustalenie łącznej wartości zobowiązań płatnika wobec ZUS jest ustalenie, które zobowiązania istnieją, a które nie. Na to ustalenie ma z kolei fundamentalny wpływ stwierdzenie przedawnienia należności, w szczególności - data przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych składek za konkretne okresy rozliczeniowe. Wbrew oczywistej niekonstytucyjności art. 70 § 8 ustawy - Ordynacja podatkowa i art. 24 ust. 5 u.s.u.s. oraz jednolitego w tym zakresie orzecznictwa, organ konsekwentnie powołuje się na uregulowania w/w przepisów i odmawia uznania za przedawnione zobowiązań w oparciu o niekonstytucyjną normę.

Spółka zakwestionowała stanowisko organu, który przyjął, że istnieje zabezpieczenie hipoteczne na podstawie tytulu wykonwczego (...), wskazując, że w dniu 18 października 2019 r. została wydana zgoda na wykreślenie hipoteki w związku z wygaśnięciem zabezpieczonych hipoteką należnosci z uwagi na przedawnienie. Zarzuciła, że organ w odpowiedzi na jej wniosek przedstwiał różne rozliczena jej należności, w tym w kolejnym rozliczeniu otrzymanym po wydaniu decyzji wskazano na inną wysokość niedopłaty. Wydanie kolejnego rozliczenia salda wskazującego całkowicie inne kwoty zadłużenia od poprzednich zestawień konta skarżącego, pomimo że nie wpłynęła żadna wpłata od skarżącego, dowodzi, że w sprawie nie doszło do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie ustalenia wielkości zadłużenia spółki podlegającego umorzeniu. Spółka podkreśliła, że jest oczywistym, że nie można umorzyć zobowiązania nieistniejącego, a przecież zobowiązania których dotyczy niniejsze postępowanie wygasają wskutek przedawnienia. Wbrew wytycznym co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu NSA z 14 listopada 2018 r., sygn. I GSK 2048/18, organ nie rozpoznał sprawy należycie.

Spółka wskazała na brak konsekwencji organu w zakresie wyrażenia zgody na wykreślenie hipotek. Organ w sposób całkowicie dowolny wydaje decyzje - raz są to zgody na wykreślenie zabezpieczenia hipotecznego w oparciu o wyrok TK, innym razem - pomimo istnienia tych samych podstaw do wyrażenia zgód, organ wskazuje, że wyroku TK stosować nie należy. Na potwierdzenie wskazała na zaświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie zabezpieczenia hipotecznego oraz pisma odmawiające takiej zgody.

W ocenie skarżącej organ poczynił nieprawidłowe ustalenia co do zawieszenia biegu przedawniania na skutek umorzonego postępowania restrukturyzacyjnego i umorzonych postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony wymienionymi czynnościami, w tym m.in.: prowadzonym postępowaniem restrukturyzacyjnym (od 14 listopada 2002 r. do 21 grudnia 2004 r.) oraz prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym przez komornika sądowego (od 2 czerwca 2005 r. do 29 października 2013 r. i od 23 lutego 2017 r. do 22 listopada 2017 r.). Zdaniem skarżacej umorzenie postępowania egzekucyjnego, spowodowało w myśl art. 60 § 1 u.p.e.a. przywrócenie istniejącego stanu sprzed egzekucji, dlatego nie przerywało biegu terminu przedawnienia. W sytuacji, gdy - stosownie do art. 60 § 1 u.p.e.a. - umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, to skutkuje również wyeliminowaniem podjętych w ramach tych czynności środków egzekucyjnych. Następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Na potwierdzenie stanowiska przywołała tezy uchwały NSA z 28 kwietnia 2014 r. sygn. akt I FPS 8/13. Umorzenie postępowania egzekucyjnego, spowodowało przywrócenie istniejącego stanu sprzed egzekucji, nie przerwało zatem biegu terminu przedawnienia. Tym samym zobowiązania z tytułu składek - wbrew ocenie organu - uległy przedawnieniu.

Zdaniem skarżącej błędne jest stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu decyzji jakoby art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie był kwestionowany pod względem niekonstytucyjności oraz, że w aktualnym stanie prawnym nie jest możliwym dokonywanie tzw. prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu. Podkreśliła, że istotne znaczenie w zakresie oceny konstytucyjności instytucji przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12. Jakkolwiek wyrok ten dotyczył hipoteki zabezpieczającej zobowiązania podatkowe, to konstrukcja hipoteki zabezpieczającej należności z tytułu składek jest analogiczna, wobec czego należy wyrok ten odnieść także do uregulowań zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Na potwierdzenie skarżąca przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych wskazując, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 12 marca 2020 r. Sąd odmówił przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2019.2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa zainicjowana wnioskiem o umorzenie należności składkowych była przedmiotem oceny sądów administracyjnych. NSA wyrokiem z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie I GSK 2048/18 uchylił wyrok WSA w Kielcach w sprawie I SA/Ke 605/17 oddalający skargę na poprzednią decyzję ZUS, uchylił decyzję ZUS z dnia 19 września 2017 r. oraz decyzję ją poprzedzającą. Uchylając wyrok oraz decyzje organu NSA zarzucił naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez nie wyjaśnienie wielkości podlegającego umorzeniu zadłużenia spółki. Wskazał, że organ w ponownym postępowaniu rozpoznając wniosek strony winien dokonać ustaleń na podstawie wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności w zakresie konkretnych zaległości ze wskazaniem ich wielkości, okresu którego dotyczą, zdarzeń implikujących przerwę i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, z uwzględnieniem podstawowego terminu przedawnienia wynikającego z obowiązującego w danym okresie konkretnego przepisu prawa (10 lub 5 lat) oraz początku i końca okresu przedawnienia. Ustalenia te winny być dokonane na podstawie materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy, ze wskazaniem w uzasadnieniu decyzji dla poszczególnych okoliczności faktycznych konkretnych źródeł dowodowych.

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu NSA wiążą w sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia (art. 153 w zw. z art. 193 ustawy p.p.s.a.).

Przedmiotem postępowania są należności składkowe na ubezpieczenia społeczne (FUS) za okres od lutego do grudnia 1999 r., od lutego 2000 r. do stycznia 2002 r., od września 2002 r. do kwietnia 2003 r. od czerwca do lipca 2004 r., za październik 2004 r. i styczeń 2017 r. oraz odsetki od tych składek, odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za wskazany wyżej okres, należności na ubezpieczenia zdrowotne (FUZ) z tytułu odsetek przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od maja 2002 r. do kwietnia 2003 r. czerwiec, październik 2004 r. i FP i FGŚP za okres od lutego 2002 r. do kwietnia 2003 r., czerwiec, sierpień, październik 2004 r., lipiec, sierpień, listopad 2007 r., przy czym istota sporu koncentruje się na ocenie wygaśnięcia należności składkowych przez przedawnienie.

Kwesta przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne za lata 1999 -2002 uregulowana była w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z powyższym tylko upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, zastosowanie znajduje zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09 dostępny www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Na podstawie wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 ust. 5a-5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Uwzględniając wskazane unormowania oraz zalecenia NSA zawarte w wyroku z 14 listopada 2018 r. w sprawie sygn. akt I GSK 2048/18 obowiązkiem organu było ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania; czy jest to data wymagalności należności czy też początkiem biegu terminu przedawnienia jest dzień 1 stycznia 2012 r., oraz zdarzeń które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Inaczej mówiąc organ był zobligowany dokonać ustaleń i przedstawić w uzasadnieniu decyzji, czy do przedawnienia należności za lata 1999 -2007, przy uwzględnieniu zdarzeń mających wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. czy też termin 10 letni liczony od dnia wymagalności. Ma to istotne znaczenie bowiem do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle reguł z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma, co do zasady, zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r., przy zachowaniu wynikającej z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. zasady stosowania ustawy względniejszej

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji przedstawił zdarzenia które miały wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Odnośnie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskazał na zawieszenie biegu terminu przedawnienia na okres od 14 listopada 2002 r. – 21 kwietnia 2004 r. z uwagi na prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne, na okres od 2 czerwca 2005 r.- do 29 października 2013 r., na okres od 23 lutego 2017 r. – 22 listopada 2017 r. z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz z uwagi na postępowanie w przedmiocie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia na okres od 10 marca 2014 r. – 4 maja 2014 r. Odnosząc wskazane zdarzenia do terminu przedawnienia należności składkowych za okresy od marca 1999 - listopada 2001 r., w zależności czy były objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym, postępowaniem egzekucyjnym czy decyzją określającą wysokość zadłużenia, przedstawił daty w których termin przedawnienia upływa. Wyprowadzone wnioski, podobnie jak ustalenia organu ponownie rozpoznającego sprawę, który ograniczył ocenę co do należności składkowych za okres od marca 1999 r. do grudnia 1999 r., uznając, że należności nie objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym, a objęte postępowaniem egzekucyjnym, uległy przedawnieniu poczynając od czerwca 2018 r., nie dają się zweryfikować. Po pierwsze organy nie wskazały daty początkowej od której liczą termin przedawnienia (czy jest to data wymagalności czy też data 1 stycznia 2012 r.), ponadto organy, tak organ I instancji jak i ponownie rozpoznając sprawę poza ustaleniami i oceną pozostawiły - organ I instancji okres od września 2002 do kwietnia 2003, czerwiec, lipiec, październik 2004 r., zaś przy ponownym rozpoznaniu sprawy okresy od lutego 2000 do stycznia 2002 r., od września 2002 do kwietnia 2003 r., czerwiec, lipiec, październik 2004 r. Organ I instancji odwołał się wprawdzie do prowadzonego przez Dyrektora ZUS na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 2003, 2004 i 2011 r., a nie zakończonego postępowania egzekucyjnego obejmującego należności za miesiące wrzesień, październik, listopad, grudzień 2002 r., styczeń, luty, marzec 2003 r., czerwiec, lipiec 2004 r., ale poza tytułami wykonawczymi (...), (...) nie wskazał jaki rodzaj należności został objęty przedstawionymi tytułami egzekucyjnymi. Należy zauważyć, że na bieg terminu przedawnienia nie może mieć wpływu zdarzenie, które – choć co do zasady może skutkować zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, w konkretnej sytuacji nie może skutecznie spowodować ponownego zawieszenia biegu tego terminu. Dotyczy to sytuacji w której bieg terminu przedawnienia został już wcześniej zawieszony. Innymi słowy, nie może zawiesić biegu terminu przedawnienia zdarzenie, które wystąpi w czasie, gdy bieg terminu jest już zawieszony wskutek zaistnienia innego, wcześniejszego zdarzenia powodującego takie zawieszenie terminu. Wynika to z językowej wykładni przepisów art. 24 ust. 5a, 5b i 5c – które stanowią o wpływie określonych zdarzeń na bieg terminu (podkreślenie Sądu). Zatem, aby doszło do zawieszenia biegu terminu, termin ten musi już biec. W czasie spoczywania biegu tego terminu żadne zdarzenie, które wystąpi w tym czasie, nie spowoduje zawieszenia/przerwy biegu tego terminu, skoro jest on już wcześniej zawieszony i okres zawieszenia w dacie wystąpienia takiego zdarzenia jeszcze nie upłynął (por. wyrok z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Op 450/17). Wskazane wyżej zastrzeżenia należy odnieść też do ogólnikowego stwierdzenia organów, że nie uległy przedawnieniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres czerwiec 2002 – kwiecień 2003 r., czerwiec 2004 r. oraz na FPiFGŚP za okres od czerwca 2002 r. do kwietnia 2003 r., za czerwiec 2004 r. i sierpień 2004 r. z uwagi na objęcie ich postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego, postępowaniem egzekucyjnym w administracji oraz decyzją określającą wysokość zadłużenia.

Nie jest prawidłowe stanowisko organu w zakresie w jakim przyjął, że mimo upływu terminu przedawnienia w stosunku do części należności (na ubezpieczenia społeczne za okres od marca do grudnia 1999 r., poczynając od czerwca 2018 r. oraz na FPiFGŚP za okres lipiec, sierpień 2006 r., listopad 2007 r. odpowiednio z dniem 12 października, 11 października 2016 r. i 25 listopada 2017 r.) z uwagi na zabezpieczenie spłaty przez ustanowienie hipoteki istnieje możliwość dochodzenia tych należności z przedmiotu hipoteki.

Zabezpieczenie hipoteczne na które powołuje się organ w kontekście przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dla ustalenia przedawnienia należności składkowych nie może mieć znaczenia. Norma ta, w ocenie Sądu, sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą – Konstytucję RP. Analizując jej treść i otoczenie normatywne w jakim funkcjonuje dostrzec można przez prostą analogię pełną zbieżność z funkcjonowaniem normy prawnej, której domniemanie konstytucyjności podważył Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 Ordynacja podatkowa powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Zarówno przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności) – vide: pkt 4 – 5 uzasadnienia wyroku Trybunału.

Z powyższego wynika konieczność zastosowania przez Sąd wykładni prokonstytucyjnej. Celem wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. W takiej sytuacji, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I FSK 36/13 "należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa. 2008 r., s. 32). Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 22 maja 2007 r. sygn. akt SK 36/06 stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem i wymusza nowy sposób interpretowania jego treści. Przepis taki winien być stosowany zgodnie z ogólną zasadą wykładni i stosowania prawa w sposób zapewniający urzeczywistnienie gwarancji konstytucyjnych

Podsumowując, wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. Ustalenia organu, że należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie podlegają przedawnieniu zostały zatem oparte na wadliwej, niezgodnej z Konstytucją wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Należy podkreślić, że rozstrzygając Sąd nie stwierdza niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s., lecz odmawia jedynie zastosowania tego przepisu z uwagi na jego sprzeczność z aktem wyższego rzędu, tj. z Konstytucją.

Nie jest tym samym uzasadniony pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że orzeczenie Trybunału zostało wydane wyłącznie w przedmiocie zgłoszonej skargi konstytucyjnej i rozstrzyga wyłącznie o konstytucyjności przepisów art. 33 § 2 w zw. z art. 33 § 1 oraz 70 § 6 Ordynacji podatkowej zaś zastosowanie tego rodzaju wykładni w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie jest uprawnione.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że organy nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na ustalenie, że konkretne należności składkowe będące przedmiotem wniosku o umorzenie nie wygasły na skutek przedawnienia. Nie odniosły się do kwestii przedawnienia w sposób nakazany przez NSA, nie zawarły w uzasadnieniu decyzji ustaleń pozwalających stronie na poznanie stanowiska zaś Sądowi na dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że organ nie zrealizował zaleceń NSA zawartych w wyroku 14 listopada 2018 r., naruszając przepis art. 153 w zw. z art. 193 ustawy p.p.s.a., zaś zaskarżona decyzja i decyzja poprzedzająca zostały wydane w wyniku postępowania przeprowadzonego z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ zawarł również wadliwą ocenę prawną na temat ustanowienia hipoteki i jej wpływu na przedawnienie należności składkowych.

Sąd nie podziela zarzutów skargi w zakresie naruszenia art. 60 u.p.e.a. Zdaniem skarżącej nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego, które spowodowało przywrócenie stanu sprzed egzekucji. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu należy wskazać, że stosownie do przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. skutkiem podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony nie jest przerwanie biegu terminu przedawnienia lecz zawieszenie biegu terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto z treści art. 60 § 1 u.p.e.a., wynika, że uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, (jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej) jest skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn, enumeratywnie wskazanych w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego z uwagi na nie przystąpienie do licytacji nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania egzekucyjnego jak również nie złożenie przez Zakład stosownego wniosku o opis i oszacowanie nieruchomości nie spełnia wymogów określonych w art. 60 § 1 u.p.e.a.,

Kwestie związane z wykreśleniem hipoteki nie mieszczą się w granicach rozpoznawanej sprawy. Nie podlegają zatem ocenie w prowadzonym postępowaniu podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące czynności związanych z udzieleniem przez organ zgody na wykreślenie zabezpieczenia hipotecznego, eksponowaną niekonsekwencję organu, zróżnicowanie kwot po uiszczeniu których nieruchomość miała być zwolniona spod hipoteki.

Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. sądy administracyjne mogą przeprowadzać dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu i sąd administracyjny w drodze wyjątku określonego w art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe tylko w ściśle określonych granicach (dowody z dokumentów) i pod sprecyzowanymi w tym przepisie warunkami (jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie). Z powyższego wynika, że w postępowaniu sądowym nie każdy dowód może zostać dopuszczony, ale tylko taki, który odnosi się do "istotnych wątpliwości" związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki dopuszczalności postępowania dowodowego określonego w art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a., przeprowadzenie wnioskowanych dowodów nie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni i wykona zalecenia NSA zawarte w wyroku z 14 listopada 2018 r. w sprawie I GSK 2048/18 oraz przedstawione uwagi Sądu. Rozważy, czy fakty albo stan prawny pozwalają na przyjęcie, że należności objęte wnioskiem są nadal wymagalne, nie uległy przedawnieniu, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Związany przedstawionym powyżej stanowiskiem Sądu w przedmiocie niezgodności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, zobligowany będzie odrzucić argument o braku przedawnienia zobowiązania podatkowego opartego wyłącznie na zabezpieczeniu zobowiązania hipoteką.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 lit a i lit c art. 135 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. Zasądzone koszty obejmują koszty zastępstwa procesowego – 480 zł, stosownie do § 14 ust. 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018.265 tj.).