Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 862/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190, 145 par. 1 pkt 2, 152, 60
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2010 r. sprawy ze skarg S. B., R. B., Z. B., R. B., J. B., M. B., J. Z., B. J., M. B., D. B., M. B., A. R., J. R., W. P., L. P., M. B., G. K., E. L., K. L., B. F., A. D., M. D., R. D., J. D., Prezydenta Miasta L., T. T., K. B., R. S., J. K., K. S. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. umarza postępowanie sądowe dotyczące skargi wniesionej przez K. S.; 4. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżących A. i J. małż. R., W. i L. małż. P., M. B., G. K., E. i K. małż. L., A. i M. małż. D., R. i J. małż. D., B. F., K. i R. małż. S., T. T. solidarnie kwoty po 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 5. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz J. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosków E. K., J. D., Prezydenta Miasta Ł., K. S., B. F., J. K., G. M., M. D., A. D., R. S., K. B. – S., R. i J. D., A. i J. R., W. i L. P., T. T., Z. B., M. B., G. K., E. L., K. L. oraz A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] czerwca 2005 r., nr [...] stwierdzającą, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w L. z [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej lokali nr [...] (Kw nr [...]), nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (Kw nr [...]), nr [...], nr [...], nr [...] (Kw nr [...]), nr [...] mieszczących się w budynku mieszkalnym znajdującym się na działce nr [...], zapisanej w Kw nr [...], położonej w L. przy ul. [...], zostało wydane z naruszeniem prawa, zaś w pozostałej części stwierdzającej nieważność ww. orzeczenia.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydium Rady Narodowej w Ł. orzeczeniem z [...] sierpnia 1950 r., nr [...], działając na podstawie art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. (Dz. U. nr 20, poz. 138) w brzmieniu ustawy z dnia 30 grudnia 1949 r. (Dz. U. nr 65, poz. 527) oraz art. 3 § 1 i art. 22 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. R.P., nr 86, poz. 776) wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa na cele użyteczności publicznej nieruchomość położoną w L. przy ul. [...], nr hip. [...], rep. hip. [...].

D. L. jako spadkobierczyni byłego właściciela wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia.

Minister Transportu i Budownictwa decyzją z [...] czerwca 2005 r., nr [...] stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w Ł z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej lokali nr [...] (kw nr [...]), nr [...] , nr [...], nr [...], nr [...] (Kw nr [...] ), nr [...], nr [...] , nr [...] (kw nr [...]), nr [...] mieszczących się w budynku mieszkalnym znajdującym się na działce nr [...], mieszczących się w budynku mieszkalnym znajdującym się na działce nr [...], zapisanej w KW nr [...], położonej w L. przy ul. [...] , zostało wydane z naruszeniem prawa, zaś w pozostałej części stwierdził nieważność ww. orzeczenia.

W następstwie powyższego E. K., J. D., Prezydent Miasta L., K. S., B. F., J. K., G. M., M. D., A. D., R. S., K. B. – S., R. i J. D., A. i J. R., W. i L. P., T. T., Z. B., M. B., G. K., E. L., K. L. oraz A. K. wystąpili do Ministra Transportu i Budownictwa z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] czerwca 2005 r.

Prowadząc postępowanie w trybie art. 127 § 2 kpa Minister Transportu i Budownictwa ustalił, że podstawą prawną dla wywłaszczenia nieruchomości będącej przedmiotem postępowania stanowił dekret z 7 kwietnia 1948 r., o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 w brzmieniu ustawy z dnia 30 grudnia 1949 r. (Dz. U. nr 65, poz. 527). Dekret ten w art. 1 ust. 1 dopuszczał wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele określone w art. 2 pkt 1 dekretu jeżeli znajdowały się w dniu jego wejścia w życie to jest w dniu 16 kwietnia 1948 r. we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 1 dekretu wywłaszczeniu podlegały nieruchomości przeznaczone na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi, lub przejętych na własność Państwa na cele wojskowe, pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, pod zalesienia lub na melioracje, na cele użyteczności publicznej.

Minister Transportu i Budownictwa zauważył, że z akt sprawy wynikało, iż nieruchomość była zajęta przez władze okupacyjne niemieckie na potrzeby biurowe, w szczególności na biura wojskowe (por. pismo z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...]) Izby Skarbowej w L.

Z odpisu pisma z dnia 28 lutego 1945 r., l. dz. [...] Zarządu Miejskiego w L. wynikało, że Główny Urząd Mieszkaniowy przydzielił omawianą nieruchomość do dyspozycji Izby Skarbowej w L. z warunkiem uszanowania praw nabytych. W tym czasie na terenie nieruchomości o ogólnej powierzchni [...] m2 znajdował się plac z ogrodem, trzypiętrowy budynek murowany użytkowany w 1/3 na potrzeby biurowe Urzędu Skarbowego, Urzędu Akcyzowego i Rejonu Kontroli Akcyzowej oraz w pozostałej części na mieszkania pracowników skarbowych i pracowników innych instytucji, a ponadto jednopiętrowe oficyny murowane i parterowy garaż drewniany, użytkowane na potrzeby gospodarcze wskazanych urzędów. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na cele użyteczności publicznej przez co rozumie się w orzecznictwie administracyjnym wszystko co jest ogólnie dostępne, z korzyścią dla całego społeczeństwa i poszczególnych jego członków. Organ podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość tylko częściowo służyła takim celom, w pozostałej części wykorzystywana była na prywatne mieszkania, a zatem nie zostały spełnione przesłanki dopuszczające wywłaszczenie nieruchomości w omawianym trybie. Ponadto dowody znajdujące się w aktach sprawy wskazywały, że nieruchomość ta w dniu wejścia w życie dekretu nie znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego czy też przedsiębiorstw państwowych, bowiem w dniu wejścia w życie dekretu władała nią osoba trzecia oraz wykonywała w stosunku do niej uprawnienia właścicielskie. Dlatego też wywłaszczenie nieruchomości zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 dekretu z 1948 r.

Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister uznał, że odnośnie do części lokali znajdujących się w budynku usytuowanym na przedmiotowej nieruchomości to jest lokali mieszkalnych nr [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...] jak i gruntu wchodzącego obecnie w skład działki nr [...], nie zachodzi negatywna przesłanka przewidziana w art. 156 § 2 kpa.

Na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z [...] listopada 2005 r. A. i J. R., L. i W. P., Z. B., M. B., G. K., E. L., K. L, K. S., R. S., B. F., J. K., A. D., M. D., R. i J. D. wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1076/07 oddalił skargi.

Badając legalność zaskarżonych decyzji Sąd uznał z prawidłowe ustalenia dokonane przez organy pierwszej i drugiej instancji, iż nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania została wywłaszczona z rażącym naruszeniem przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Sąd zgodził się również z oceną Ministra Infrastruktury i Ministra Transportu i Budownictwa, że w sytuacji, gdy umowa ustanowienia użytkowania wieczystego i sprzedaży lokalu na rzecz osoby trzeciej była poprzedzona decyzją administracyjną, tak jak w odniesieniu do lokali mieszkalnych nr [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...] i gruntu stanowiącego obecnie działkę ewidencyjną nr [...], to właśnie ta decyzja, a nie decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości była podstawą ustanowienia na rzecz określonej osoby trzeciej użytkowania wieczystego i zawarcia umowy. Sprzedaż lokali osobom trzecim oraz oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste na podstawie decyzji i aktu notarialnego nie stanowi nieodwracalnych skutków prawnych decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Sąd powtórzył za organami orzekającymi w sprawie, że odmienna sytuacja ma miejsce w przypadku lokali zbytych na podstawie umowy o ustanowieniu odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży. W tej części zasadnie przyjęto, że orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa z uwagi na nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, bowiem zawarcie samej umowy cywilnoprawnej powoduje, że powrót do poprzedniego stanu prawnego nie jest możliwy w drodze administracyjnoprawnej, a organ nie jest władny do działania w tym zakresie przy pomocy dostępnych mu środków prawnych.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że w sprawie będącej przedmiotem jego oceny nie została spełniona żadna z przesłanek, o których mowa w art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Istniały zatem podstawy do uznania, że orzeczenie administracyjne z 2 sierpnia 1950 r. w części zostało wydane z naruszeniem prawa, a w pozostałej części należało stwierdzić jego nieważność, mając na uwadze utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące art. 156 § 2 kpa.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1076/07 Prezydent Miasta Ł., A. i J. R., W. i L. P., J. i R. Z., M. B., E. i K. L., B. F., J. K., A. i M. D., R. i J. D., T. T. i B. L. wnieśli skargi kasacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 647/08 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1076/07 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Rozpoznając sprawę Sąd uznał, że postępowanie prowadzone przed sądem pierwszej instancji dotknięte było wadą nieważności bowiem nie została zawiadomiona o terminie rozprawy A. B. – M., spadkobierczyni uczestnika postępowania J. B., której na podstawie art. 33 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przysługiwał przymiot uczestnika postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skargi A. R., J. R., L. P., W. P., Z. B., M. B., G., E. L., K. L., K. S., R. S., B. F., J. K., A. D., M. D., R. D., J. D., K. S., Prezydenta Miasta L oraz T. T. podlegają uwzględnieniu jednak z przyczyn całkowicie odmiennych niż zostało w nich podniesione.

Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Zauważyć należy, że przedmiotem oceny pod względem zgodności z prawem są decyzje administracyjne wydane w trybie nadzorczym co do decyzji wywłaszczeniowych wobec nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], która to nieruchomość jest zabudowana między innymi budynkiem w którym znajdują się lokale mieszkalne stanowiące odrębny przedmiot własności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że w tego rodzaju postępowaniu administracyjnym powinni wziąć udział m. in. właściciele wszystkich mieszkań usytuowanych na nieruchomości.

Z rozdzielnika decyzji Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. oraz decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2005 r. wynika, że decyzje te zostały doręczone adwokatowi B. P. pełnomocnikowi M. B. oraz J. B. (decyzja z dnia [...] listopada 2005 r.) jak również J. B. i M. B. (decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r.).

W nadesłanych do Sądu aktach administracyjnych znajduje się kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w L. z [...] maja 1997 r., sygn. akt [...] w którym stwierdzono, że spadek o J. B. zmarłym w dniu [...] stycznia 1997 r., na podstawie ustawy nabyli jego żona M. B. oraz jego córka A. B. - M.

Powyższa okoliczność oznacza, że postępowanie administracyjne zakończone decyzjami z dnia [...] listopada 2005 r. jak i z dnia [...] czerwca 2005 r. prowadzone było z udziałem J. B., zatem osoby nieżyjącej z pominięciem jego spadkobierców.

Tego rodzaju doręczenie decyzji - to jest skierowanie ich do osoby zmarłej - stanowi rażące naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wobec stwierdzenia, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

W takim stanie faktycznym i prawnym sprawy Sąd był zobligowany do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2005 r., jak i decyzji Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r.

Z uwagi na to, że obie decyzji dotknięte są wadą nieważności, Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie odstąpił od ich dalszej kontroli pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów procesowego i prawa materialnego. Z tej przyczyny również zarzuty skargi nie mogły stać się przedmiotem szczegółowej analizy pod kątem naruszenia prawa innego niż powodującego nieważność decyzji. Taka kontrola może nastąpić dopiero po ustaleniu stanu faktycznego z udziałem prawidłowo ustalonych stron postępowania, mających możliwość uczestniczenia w każdym jego stadium.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające w sprawie winny uwzględnić podniesione wyżej okoliczności i w pełni stosując się do przepisów (zasad) warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego, wydać rozstrzygnięcie z udziałem spadkobierców zmarłego uczestnika postępowania.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie - art. 200 p.p.s.a.

Ponadto w sprawie pismem z dnia 30 czerwca 2010 r. reprezentujący K. S. radca prawny J. S. cofnął wniesioną przez nią skargę z dnia 6 stycznia 2006 r. co uzasadnia umorzenie wobec niej postępowania sądowego na podstawie art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Odnośnie zaś wniosków B. L. i E. C. z k - 998 oraz wniosku M. P. – G. z k- 1027 zawierającego wnioski cofające skargi należy zaznaczyć, że brak jest podstaw do ich uwzględnienia bowiem żadnemu z wnioskodawców nie przysługiwał w postępowaniu przymiot strony.