Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 967/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 ust. 1, art. 34
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...], nr [...] oraz postanowienie Poczty Polskiej S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej z dnia [...], nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17, art. 18, art. 33 § 1 i art. 34 § 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), po rozpoznaniu zażalenia R.K. (dalej w skrócie "zobowiązany" lub "skarżący") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] nr [...] uznające za nieuzasadnione zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Dyrektora Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w B. (dalej w skrócie "wierzyciel") nr [...] z dnia [...] - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. otrzymał do realizacji ww. tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela w dniu [...], obejmujący zaległości zobowiązanego w opłacie abonamentowej rtv za okres styczeń 2010 r. - czerwiec 2015 r. w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę. Stwierdziwszy przedawnienie opłaty abonamentowej rtv za 2010 r., organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne w zakresie zaległości abonamentowych za 2010 r. ujętych w poz. E1-E12 wymienionego tytułu wykonawczego.

W ramach podjętych czynności egzekucyjnych w dniu 22 września 2016 r. doręczono zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] o zajęciu rachunku bankowego w A S.A., który powiadomił organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową do tego rachunku bankowego.

Na prowadzone postępowanie egzekucyjne pełnomocnik zobowiązanego złożył zarzuty w dniu 28 września 2016 r. W obszernym piśmie (27 stron) powołał się na szereg nieprawidłowości, nie odwołując się jednakże do konkretnych jednostek redakcyjnych (punktów od 1 do 10) zawartych w art. 33 § 1 u.p.e.a. Podniósł między innymi:

- brak rejestracji odbiornika przez zobowiązanego, co powoduje, że nie jest on abonentem - nieistnienie obowiązku,

- niewłaściwość trybu i organu do prowadzenia postępowania,

- bezprzedmiotowość sprawy, brak wydania decyzji administracyjnej,

-brak przerwania biegu przedawnienia w związku z wadami formalnymi dokumentów,

- brak doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta,

- brak wydania decyzji określającej zaległość,

- nieposługiwanie się dokumentami urzędowymi, a jedynie ich kserokopiami oraz poświadczanie dokumentów za zgodność z oryginałem przez nieuprawnionych pracowników,

- posługiwanie się dokumentami, które nie zawierają oryginałów podpisów,

- brak tytułu prawnego stanowiącego podstawę do dochodzenia obowiązku abonamentowego, w tym do wydania tytułu wykonawczego,

- podpisywanie tytułów wykonawczych przez niewłaściwy organ Poczty Polskiej,

- niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

- naruszenie Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 6-9, 10 § 1 i 3, 14 § 1, 67 § 1, 68 § 1 i 2, 76, 76a § 2 i 3, 77 § 1, 104 § 1 i 2, 107 § 1 i 3, 109 § 1,

- naruszenie par. 5.1. i 5.2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r.,

- naruszenie zasad Konstytucji RP,

-naruszenie przepisów konstytucyjnych w związku z brakiem rozwiązań ustawowych.

Tym samym pełnomocnik wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niedopuszczalność egzekucji w sprawach abonamentu oraz wskazał na nieusunięte wady formalne postępowania i rażące naruszenie przepisów.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zarzutów, wstrzymując jednocześnie realizację zajęcia rachunku w A S.A. Następnie, pismem z dnia [...] zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie zarzutów.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] wierzyciel, dokonując na wstępie interpretacji treści pisma zobowiązanego, sformułował opisane w nim zarzuty w sposób wskazany powyżej i uznał je za nieuzasadnione. W uzasadnieniu wyjaśnił, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz uiszczaniem opłat za ich użytkowanie mają swoje źródło w przepisach ustawy o opłatach abonamentowych z dnia 21 kwietnia 2005 r. Wskazał, że z dokumentacji jaką posiada wynika, że zobowiązany zarejestrował na własne nazwisko odbiorniki rtv, używane pod adresem ul. [...] w C. Na dowód powyższego, jako załącznik do postanowienia wymie

nił kserokopię wniosku o rejestrację poświadczoną za zgodność z oryginałem. W związku z tą rejestracją zobowiązanemu wydano imienną książeczkę radiofoniczną opłat, zastąpioną następnie indywidualnym numerem identyfikacyjnym abonenta, o nadaniu którego poinformowano zobowiązanego zawiadomieniem wysłanym [...] i nie odnotowano zwrotu wysłanej korespondencji. Ponadto wierzyciel stwierdził, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej wynika wprost z przepisu prawa i to na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika rtv ciąży obowiązek ich regulowania, o ile nie dopełni formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania odbiornika. Zobowiązany nie dokonując ww. formalności zaprzestał opłacania abonamentu rtv, zatem wierzyciel w dniu [...] wysłał mu upomnienie nr [...], doręczone w dniu 30 lipca 2015 r., wzywające do dobrowolnego uregulowania zaległości pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wskutek nieuiszczenia zaległości w dniu [...] wystawiono tytuł wykonawczy obejmujący zaległą opłatę abonamentową i przekazano go do realizacji właściwemu miejscowo organowi egzekucyjnemu. Ponadto wierzyciel odnosząc się do kwestii wymagalności opłaty abonamentowej rtv wyjaśnił, iż dokonując zawiadomieniem z dnia [...] zajęcia rachunku bankowego w A S.A. w Ł., doręczonym podatnikowi w dniu 22 września 2016 r., organ egzekucyjny skutecznie przerwał pięcioletni bieg terminu przedawnienia opłat abonamentowych za okres 01.2011 r. - 06.2015 r. Jak podkreślił, opłata abonamentowa rtv jest należnością publicznoprawną i stosuje się do niej przepis art. 70 ustawy Ordynacja podatkowa, który w § 1 stanowi, iż należności te przedawniają się po upływie 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności. Z kolei § 4 tego artykułu zastrzega, iż bieg tego terminu przerywa zastosowania środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany został zawiadomiony. Wierzyciel podał także, że może upoważniać swoich pracowników do załatwiania spraw w jego imieniu, a takimi osobami są: I.F., G.S., czy też K.M., która złożyła podpis w imieniu wierzyciela na tytule wykonawczym, na dowód czego w charakterze załącznika wierzyciel dołączył odpis upoważnienia dla ww. osób. Podkreślił również, że nie naruszył ani Konstytucji RP, ani licznie wymienionych w zarzutach przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd w tym miejscu wskazuje, że powołane w postanowieniu dokumenty - wbrew deklaracji wierzyciela - nie znajdują się w aktach sprawy, a ponadto do akt sprawy nie zostało załączone upomnienie. Dokumenty te (jak można wnioskować z postanowienia wierzyciela) zostały przesłane pełnomocnikowi zobowiązanego w załączeniu do postanowienia.

Po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] o wskazanym na wstępie numerze, uznał zarzuty za nieuzasadnione. Przytaczając argumenty wierzyciela, organ egzekucyjny podkreślił, iż w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. - czyli wskazanego przez pełnomocnika nieistnienia i przedawnienia dochodzonego obowiązku, braku decyzji określającej to zobowiązanie i braku doręczenia upomnienia - jest związany stanowiskiem wierzyciela. W odniesieniu do zarzutów niedopuszczalności egzekucji, prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ oraz niedopełnienie w tytule wykonawczym wymogów z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., organ egzekucyjny wyjaśnił, że opłata abonamentowa należna jest z mocy prawa, to jest ustawy o opłatach abonamentowych, uprawnienie do jej dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej wynika z tej ustawy, a tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymogi określone art. 27 § 1 tej ustawy.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik zobowiązanego wniósł zażalenie zarzucając organowi nierozpoznanie istoty sprawy poprzez nieudowodnienie i nieprzedłożenie pierwotnego dowodu zarejestrowania odbiornika oraz naruszenie przepisów postępowania, zawartych w licznie wymienionych przepisach k.p.a. Podważył również istnienie zobowiązania wskazując na:

- powielanie jedynie przez organ I instancji pisma wierzyciela co do zarzutów,

- nieuwzględnienie przedawnienia abonamentu dochodzonego od zobowiązanego,

- wadliwość wydanego postanowienia w I instancji w oparciu o postanowienie wierzyciela,

- powielanie przez organ argumentacji dotyczącej charakteru opłaty rtv jako daniny publicznej,

- błąd co do osoby zobowiązanego, gdyż nie był on abonentem,

- przedawnienie możliwości dochodzenia abonamentu rtv,

- brak lub niewystarczające wyjaśnienia wierzyciela w omawianej sprawie,

- naruszenie przez organ egzekucyjny art. 80 k.p.a., poprzez brak udowodnienia okoliczności powstania obowiązków w opłacie rtv,

- nieuprawnione posługiwanie się dokumentami lub niepoprawne sporządzanie dokumentów zgromadzonych w sprawie,

- brak doręczenia upomnienia,

- jednoroczną bezczynność wierzyciela.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o umorzenie postępowania w całości, w związku z bezczynnością wierzyciela powyżej 12 miesięcy.

W uzasadnieniu zażalenia (43 strony) pełnomocnik ponownie zarzucił wierzycielowi posługiwanie się w omawianej sprawie duplikatami i kopiami dokumentów, brak dowodów na zarejestrowanie jakiegokolwiek odbiornika przez zobowiązanego, nierespektowanie art. 7 i 77 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie zaistniałych okoliczności w sprawie, w szczególności nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego. Uznał w związku z tym, że doszło do naruszenia art. 6-9, art. 10 § 1-3, art. 14 § 1, art.. 67 § 1, art. 68 § 1 i 2, art. 76, art. 77 § 1, art. 104 § 1, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 109 § 1 k.p.a., a także § "5.1 i 5.2" rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. poprzez nieudowodnienie nadania i odbioru indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta. Pełnomocnik podkreślił, że w świetle przedstawionych dokumentów zobowiązany nie jest w ogóle abonentem z uwagi na brak pierwotnego dowodu zarejestrowania odbiornika. Jednocześnie wskazał na przedawnienie w całości abonamentu, wykazanego w tytule wykonawczym oraz na niedopuszczalność egzekucji i naruszenie Konstytucji RP. Na poparcie swoich wywodów pełnomocnik powołał liczne orzecznictwo sądowe w zakresie wymagalności abonamentu rtv, a także przedstawił własną wykładnię przepisów k.p.a. w przedmiocie procedury postępowania administracyjnego.

Rozpoznając zażalenie organ nadzoru wskazał w pierwszej kolejności, iż zgodnie z przepisem art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1- 5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W myśl § 2 powołanego art. 34 na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Zaś zgodnie z § 4 i § 5 art. 34, organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie.

Następnie organ przytoczył treść przepisów art. 33 § 1 i art. 27 § 1 u.p.e.a. Wskazał, iż kwestionując prawidłowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn taksatywnie wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1 - 10 ustawy egzekucyjnej. Zwrócił uwagę, że w zarzutach pełnomocnik nie zgłosił błędu co do osoby zobowiązanego, a zarzut ten podniesiono dopiero w zażaleniu, więc jako wniesiony po upływie ustawowo zakreślonego terminu, nie podlega rozważaniom w postępowaniu odwoławczym. Organ nadzoru wskazał, iż w ostatecznym postanowieniu wierzyciel jednoznacznie potwierdził, że zobowiązany dokonał zarejestrowania odbiorników rtv i otrzymał imienną książeczkę opłat, zmienioną później indywidualnym numerem identyfikacyjnym abonenta, zatem nadal pozostawał abonentem zobowiązanym do uiszczania miesięcznych opłat w stosownych terminach i wysokości. Jednoczenie nie wyrejestrował on odbiorników rtv ani nie zgłosił uprawnień do korzystania ze zwolnienia od opłaty abonamentowej, zatem miał obowiązek regulowania opłat abonamentowych. Zaprzestanie ich uiszczania musiało zaś skutkować przymusowym ich dochodzeniem w trybie egzekucji administracyjnej. W ocenie organu nadzoru zasadnie zatem wierzyciel wystawił przedmiotowy tytuł wykonawczy, poprzedzony, wbrew twierdzeniom pełnomocnika, upomnieniem i zawierający wszystkie niezbędne i konieczne elementy, wymienione w art. 27 § 1 u.p.e.a. Ponadto organ zauważył, że wykazana w tytule wykonawczym opłata abonamentowa, na gruncie przepisu art. 70 § 4 O.p., w dacie nadania mu w dniu [...] klauzuli o skierowaniu tytułu do egzekucji przedawniła się w odniesieniu do zaległości za rok 2010 ujętych w tym tytule w części E1-E12. Postępowanie egzekucyjne w tym zakresie zostało więc umorzone w dniu [...]. Za pozostały okres tj. od 01.2011 do 06.2015 roku opłaty abonamentowe pozostały jednak nadal wymagalne, bowiem 5 - letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 ww. ustawy został przerwany zastosowanym środkiem egzekucyjnym w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A S.A., dokonanego zawiadomieniem z dnia [...], doręczonym 22 września 2016 r. Tym samym pięcioletni termin przedawnienia egzekwowanych zaległości biegnie na nowo od dnia 23 września 2016 r. W ocenie organu nadzoru szczegółowe i wyczerpujące odniesienie się do zarzutów na postępowaniem egzekucyjne, prowadzone wobec zobowiązanego w zakresie opłat abonamentowych rtv ujętych w poz. E12 do E66 wskazuje, iż w omawianej sprawie nie doszło do naruszenia przez organy administracji publicznej zasad i norm postępowania przyjętych w k.p.a. W świetle powyższego organ uznał, że zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego nie narusza prawa.

W rozbudowanej skardze skierowanej osobiście do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca podniosła, iż organy skarbowe I i II instancji nie rozpoznały istoty sprawy albowiem koronnym zarzutem była kwestia, że wierzyciel nie udowodnił, aby skarżący był kiedykolwiek abonentem (ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na wierzycielu, skoro skarżący podniósł zarzut, że nie jest abonentem). Jak zauważył skarżący, w aktach administracyjnych brak jest pierwotnego dowodu zarejestrowania odbiornika, co świadczy o tym, że nie jest on abonentem. Wskazał, że w myśl art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej, za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku jej uiszczenia wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. W niniejszej sprawie organ jedynie powołał się na fakt rejestracji odbiornika przez skarżącego w 1998 r. jednakże fakt ten nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy.

Następnie skarżący stwierdził, iż postępowanie administracyjne i egzekucyjne obarczone jest wadami formalnymi, które winny skutkować umorzeniem egzekucji przez organ I instancji z urzędu, z uwagi na nieważność postępowania i to na etapie wstępnego badania poprawności tytułów wykonawczych, niezależnie od tego, czy zobowiązany wniósł w terminie zarzuty czy też nie. Jak podniósł, tytuły wykonawcze podpisywała osoba nieupoważniona, w związku z czym "zachodzą przesłanki uchylenia postanowienia wraz z nakazaniem przez WSA bezzwłocznego umorzenia egzekucji w związku z zarzutami, które organ winien wziąć pod uwagę z urzędu i na co zwracał uwagę pełnomocnik mandanta od samego początku". Zdaniem skarżącego "wszystkie tytuły wykonawcze" nie są podpisane przez właściwy organ wierzyciela, a nie spełnia wymogów formalnych adnotacja na tytułach "z upoważnienia Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej - Asystent". Podpisana osoba nie miała upoważnienia do podpisywania tytułów wykonawczy za organ albowiem upoważnienie do podpisywania tytułów wykonawczych miała tylko jedna osoba – K.S. Taka wada formalna winna skutkować odesłaniem wszystkich tytułów wykonawczych i wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości. Autor skargi wyjaśnił, że ustawa abonamentowa nie przewiduje możliwości wydania decyzji określającej wysokość tych opłat, nie ma więc normatywnego rozwiązania pozwalającego na stwierdzenie niewywiązywania się podmiotu zobowiązanego do uiszczania abonamentu. Niemożność wydania takiej decyzji oraz wskazania organów właściwych do stwierdzania zaległości powoduje, że w rzeczywistości egzekucja administracyjna nie może być prowadzona, a wszczęcie jej jest bezprawne i rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego albowiem zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych opłaty te pobiera się za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych, przy domniemaniu, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka konieczna do naliczania opłat, skoro wszelkie zarejestrowane odbiorniki utraciły możliwość natychmiastowego odbioru programu w związku z wprowadzeniem naziemnego sygnału cyfrowego. Skarżący nadmienił także, iż wierzyciel w ogóle nie posługuje się dokumentami urzędowymi a jedynie kserokopiami, poświadczonymi za zgodność z oryginałem przez pracowników Poczty Polskiej, którzy nie są do tego upoważnieni. W szczególności podpisu nie zawiera "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego" - podpis osoby oznaczonej jako I.F. to faksymila. Zarzucił nadto, iż w aktach brak jest dowodu doręczenia mu dokumentu zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, a taki obowiązek obligatoryjnego doręczenia ciąży na tym organie.

W skardze powtórzono również formułowane dotychczas zarzuty na różnych etapach postępowania. Stwierdzono, że w tym stanie rzeczy, skoro wskazany, kluczowy dla rozstrzygnięcia fakt w postaci dokonania przez skarżącego rejestracji odbiornika rtv nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, zaskarżone postanowienie nie może się ostać. Według strony organ dopuścił się w tej mierze naruszenia art. 77 § 1 i 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wszystkie podniesione zarzuty zostały w sposób obszerny uzasadnione.

Z uwagi na powyższe strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia organu II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji; uchylenie postanowienia wierzyciela jako wadliwego i nieodnoszącego się do istoty zarzutów; zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącego poniesionych kosztów opłaty sądowej w kwocie 100 zł, jak również wskazanie przez Sąd wytycznych organom I i II instancji oraz wierzycielowi w zakresie wad postępowania oraz w jakim zakresie ma zostać uzupełniony materiał dowodowy.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości stanowisko zaprezentowane w treści zaskarżonego postanowienia i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który w sprawie nie ma zastosowania). Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd może dokonać oceny zaskarżonej decyzji czy też postanowienia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała rozstrzygnięcie strona skarżąca.

W ocenie Sądu skargę należało uwzględnić albowiem zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Przy czym Sąd dostrzegł także wadliwość, której w skardze nie podniesiono, a która w zasadniczy sposób wpłynęła na zapadłe obecnie rozstrzygnięcie.

Przystępując do rozstrzygnięcia sporu na wstępie należy zauważyć, że sprawa o bardzo zbliżonym stanie faktycznym i prawnym była przedmiotem oceny przez tutejszy Sąd, m.in. w prawomocnych wyrokach z dnia 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1607/16 oraz z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 825/17.

Zdaniem Sądu jest to warte szczególnego podkreślenia albowiem kontroli podlega obecnie kolejna sprawa, w której stronę skarżącą reprezentuje ten sam pełnomocnik w osobie prowadzącego kancelarię prawną D.P., który w pismach procesowych zgłasza takie same uchybienia i formułuje te same argumenty - niezależnie od osoby skarżącego i konkretnego stanu faktycznego. W dalszych rozważaniach Sąd posłuży się w znacznej części argumentacją przedstawioną w ww. orzeczeniach albowiem pozostaje ona w pełni aktualna.

Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że pomimo tego, iż aktualne brzmienie art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. wyłącza skargę na postanowienia wierzyciela, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, to ich kontrola przez sąd administracyjny jest realizowana w razie wniesienia skargi na postanowienie organu nadzoru. Skoro bowiem postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu w sprawie zgłoszonych zarzutów, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego.

Zarysowany powyżej zakres kognicji sądu administracyjnego, umożliwiający sądowi również kontrolę legalności postanowień wierzyciela daje się wyprowadzić z art. 135 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Ocena przez sąd administracyjny zaskarżonego postanowienia wymaga zatem odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć poprzedzających wydanie zaskarżonego postanowienia, zwłaszcza w sytuacji, gdy występuje między nimi bezpośredni związek, czy wręcz zależność polegająca na tym, że wypowiedź wierzyciela jest w znaczącym zakresie wiążąca dla organu egzekucyjnego i organu nadzoru. Uwzględniając więc treść art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. Sąd dokonał oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, ale i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego oraz postanowienia wierzyciela (DCOF). W rozpoznawanej sprawie uchylenie obok postanowień organów egzekucyjnych, także postanowienia wierzyciela było konieczne do końcowego załatwienia sprawy, właśnie z uwagi na art. 34 § 1 u.p.e.a. wyrażający związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela. W razie uchylenia tylko zaskarżonego postanowienia, względnie tyko postanowienia organu nadzoru i postanowienia organu egzekucyjnego, ten ostatni byłby pozbawiony instrumentów prawnych do weryfikacji rozstrzygnięcia wierzyciela.

Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 września 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 869/17, wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1607/16, z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1274/14, z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1321/16).

W dalszej kolejności wskazać przyjdzie, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te - zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. - zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.

I tak, zgodnie z art. 33 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

Jak trafnie nadmienił organ nadzoru, przedstawione w art. 33 § 1 u.p.e.a. przesłanki stanowią katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek wyrażone niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Tylko zarzuty prawidłowo zgłoszone, a więc zgłoszone w terminie i znajdujące oparcie w jednej z wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. przyczyn, podlegają rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a. (por. wyroki NSA: z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1244/10; z dnia 3 grudnia 2013 r., z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2594/13).

W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że zobowiązany nie może w dowolnym czasie (tj. po upływie ustawowego terminu 7 dni do wniesienia zarzutów) wnosić nowych zarzutów lub uzupełniać je o nowe podstawy prawne lub faktyczne, bowiem to wierzyciel i organy egzekucyjne obu instancji muszą znać te zarzuty i je rozpoznać (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 216/10, wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1897/11, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 603/11). Zobowiązany nie może także zgłosić nowych podstaw zarzutów w toku postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela oraz ewentualnego postępowania zażaleniowego, nawet jeżeli "nowe" podstawy zarzutu nie mogły być zgłoszone w terminie, w tym czasie bowiem jeszcze nie istniały. Zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2485/04, a także P. Pietrasz, Komentarz do art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX wersja elektroniczna, stan prawny na dzień 1 lipca 2015 r.). Dodatkowe podstawy zarzutów podniesione w zażaleniu nie mogą odnieść skutku i nie mogą zostać rozpatrzone w trybie przewidzianym w art. 33 u.p.e.a. (tak np. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt I SA/Po 387/17).

Podkreślenia wymaga, że uznanie za dopuszczalne zmiany podstawy prawnej zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego po terminie do jego złożenia nie tylko powodowałoby obejście przepisów dotyczących terminu na dokonanie czynności procesowej, ale także przerzucałoby konieczność rozpoznawania tego zarzutu po raz pierwszy albo przez organ odwoławczy, albo przez sąd administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2267/10).

Powtórzyć przy tym trzeba, iż chociaż Sąd - zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. - nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, to zawsze związany jest granicami sprawy rozpoznawanej przez organ. W przypadku zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny wyznaczają wskazane przez zobowiązanego zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Sąd nie może objąć kontrolą sprawy innej, niż ta która była przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2615/10). Wreszcie wskazać należy na bardzo istotną na gruncie badanej sprawy okoliczność, że to na osobie, do której skierowano tytuł wykonawczy, czyli na zobowiązanym, spoczywa obowiązek wskazania, na której z okoliczności z wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. opiera zarzut (tak np. NSA w wyrokach z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1441/10, z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 407/10).

Sformalizowanie środka ochrony w postaci zarzutów na postępowanie egzekucyjne sprowadza się do tego, że jeżeli zobowiązany wskazał jednoznacznie podstawę prawną zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego w terminie do jego złożenia, to nawet jeżeli organ zauważyłby, że uzasadnienie zarzutu odpowiada innemu przypadkowi, wskazanemu w art. 33 u.p.e.a., nie jest uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 33 tejże ustawy (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2267/10, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1610/16).

Mając na uwadze powyższe rozważania podnieść należy, że w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania pełnomocnik zobowiązanego świadczący - co należy zaakcentować - profesjonalną pomoc prawną w formie kancelarii prawnej, w piśmie zawierającym zarzuty w ogóle nie wskazał podstawy prawnej w postaci jednego z punktów art. 33 § 1 u.p.e.a. O ile w odniesieniu do niektórych podniesionych w tym piśmie zastrzeżeń, można zidentyfikować - bez ryzyka błędnego odczytania intencji autora pisma - na której z podstaw spośród wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. opiera swoje żądanie (np. przedawnienie roszczenia, niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.) o tyle w odniesieniu do większości, nie można tego powiedzieć. W obszernym piśmie pełnomocnik zobowiązanego przytoczył bardzo szeroki zestaw zastrzeżeń wobec prawidłowości prowadzonej egzekucji administracyjnej, zamieszczając w nim uwagi, np. co do bezprzedmiotowości sprawy, nieposługiwania się przez wierzyciela dokumentami urzędowymi, naruszenie szeregu regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, czy naruszenie Konstytucji RP.

Wierzyciel pomimo tego rozpoznał zarzuty pełnomocnika strony w oderwaniu od konkretnych podstaw wskazanych w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. - starając się je samodzielnie przyporządkować do treści ww. przepisu. W rezultacie odniósł się do poszczególnych zastrzeżeń, tak jak to czyni np. organ odwoławczy rozpoznający odwołanie. Stanowiło to ewidentny błąd wierzyciela, ponieważ wobec takiej treści wniesionych zarzutów oraz braku ich kwalifikacji przez stronę, tj. ich przyporządkowania do konkretnych podstaw zarzutów wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1 - 10 u.p.e.a., wierzyciel powinien przede wszystkim dokładnie ustalić treść (istotę) żądania zobowiązanego i tym samym zakres rozpoznawanej sprawy administracyjnej. Dokonanie tejże kwalifikacji ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego załatwienia sprawy albowiem wyznacza granice rozpoznawanej sprawy, najpierw przez organy administracji publicznej, a w dalszej kolejności przez sąd.

W tej sprawie kwalifikacja zarzutu nabiera szczególnego znaczenia z uwagi na treść art. 34 § 1 u.p.e.a. Tylko bowiem zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Ponadto, w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Zatem brak kwalifikacji zarzutów przez zobowiązanego uniemożliwia wręcz ocenę, czy do ich rozpoznania wymagana jest wypowiedź wierzyciela, a jeśli tak, to czy jest na wiążąca dla organu egzekucyjnego.

Przy czym - jak już zaznaczono - organ nie może samodzielnie dokonać przyporządkowania wskazanych w piśmie naruszeń prawa do podstaw wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Naraża się w ten sposób na ryzyko wadliwego odczytania intencji strony. Jeśli argumentacja strony pozwala na różne interpretacje, tj. w sposób oczywisty nie można użytych przez zobowiązanego argumentów, przyporządkować do jednej z postaw zarzutów, to organ powinien wezwać zobowiązanego do wskazania, na której z okoliczności spośród wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. opiera swój zarzut (zarzuty). W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że organ egzekucyjny (wobec konieczności wskazania przez zobowiązanego konkretnej podstawy zarzutu) nie może zastępować strony w formułowaniu zarzutu, lub modyfikować jej zarzut (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2016 r., I SA/Ol 864/16).

Stosowne regulacje procesowe dotyczące wyjaśniania wątpliwości określone są precyzyjnie w art. 64 § 2 k.p.a. lub w art. 50 § 1 k.p.a. Regulacje te na mocy art. 18 u.p.e.a. powinny być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu treść pisma procesowego zawierającego zarzuty zobowiązanego w znacznej mierze nie jest jednoznaczna i może budzić uzasadnione wątpliwości co do właściwej intencji autora tego dokumentu. Analiza prawna tego pisma wskazuje, iż możliwa jest kwalifikacja wywodów strony skarżącej przez pryzmat różnych zarzutów opisanych w poszczególnych punktach 33 § 1 u.p.e.a., a w niektórych przypadkach istnieją poważne wątpliwości, czy w ogóle taka kwalifikacja jest możliwa. Wierzyciel nie wzywając pełnomocnika zobowiązanej do wyjaśnienia tych wątpliwości naruszył art. 64 § 2 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który może mieć istotne znaczenie dla rozpoznania przedmiotowej sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Ani organ egzekucyjny, ani organ nadzoru nie dostrzegły i nie zakwestionowały tego błędu, a zatem ich postanowienia są obarczone taką samą wadą.

Niezależnie od tego uchybienia, Sąd komplementarnie wskazuje, że przeprowadzone przez wszystkie organy postępowanie dowodowe również dotknięte jest wadami, uniemożliwiającymi w istocie weryfikację zasadności zarzutów. Przy czym, poniższe uwagi nabiorą pełnej aktualności dopiero po uzupełnieniu przez stronę skarżącą podania stanowiącego zarzuty, poprzez ich przyporządkowanie do podstaw wskazanych w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a.

W szczególności braki dowodowe dotyczą upoważnienia osoby, która miała podpisać tytuł wykonawczy, do dokonania tej czynności. Wierzyciel stwierdził, że takie upoważnienie zostało wydane asystentowi w osobie K.M., jednak wbrew twierdzeniu zawartemu w postanowieniu, w aktach sprawy nie ma tego rodzaju dokumentu. Ta okoliczność uniemożliwia rozpoznanie zastrzeżeń skarżącego, że stosowne dokumenty nie zostały podpisane przez upoważnioną osobę i sformułowany w tym zakresie zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. (a konkretnie w pkt 7 tego przepisu). Mając również na uwadze, że piśmie zawierającym zarzuty strona skarżąca ogólnie podniosła zarzut nieistnienia obowiązku - nie konkretyzując okoliczności uzasadniających to twierdzenie - wierzyciel wywiódł istnienie obowiązku z przepisów ustawy abonamentowej, która wiąże obowiązek opłaty z rejestracją odbiornika. Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników rtv pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty związane jest z dokonaniem rejestracji odbiornika. Akceptując zasadność tego twierdzenia wskazać należy, że w sytuacji kwestionowania istnienia obowiązku dokument potwierdzający fakt rejestracji odbiornika wierzyciel powinien załączyć do akt sprawy. Tymczasem w przedłożonych Sądowi aktach sprawy brak jest takiego dokumentu. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] wierzyciel wskazał, że na imię i nazwisko skarżącego zgłoszona została rejestracja odbiorników rtv, ustalenie to nie zostało jednak poparte dowodem potwierdzającym tę okoliczność. Ponadto, w aktach sprawy brak jest dokumentu w postaci przesłanego skarżącemu upomnienia oraz dowodu jego doręczenia, które to doręczenie strona skarżąca kwestionuje. Ma to istotne znaczenie, zwłaszcza, że jak wynika z akt administracyjnych skarżący w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego zmienił adres zamieszkania. I tak tytuł wykonawczy z dnia [...] został wystawiony na skarżącego zamieszkującego pod adresem C., ul [...], natomiast kolejny dokument znajdujący się w aktach tj. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia [...] doręczone zostało na adres strony w J., u. [...]. Nie zostało przy tym wyjaśnione, kiedy nastąpiła zmiana adresu zobowiązanego i na jaki adres zostało przesłane upomnienie.

Wskazane braki postępowania dowodowego naruszają regulacje art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W toku ponownego rozstrzygania sprawy, organy zobowiązane będą do uwzględnienia zawartej w niniejszym wyroku oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. W szczególności należy na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wezwać pełnomocnika zobowiązanego do uzupełnienia podania stanowiącego zarzuty poprzez ich oparcie na konkretnych podstawach wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. W razie uzupełnienia braków, jeśli dokonana przez stronę zobowiązaną kwalifikacja będzie tego wymagać, akta sprawy należy uzupełnić o stosowne, wyżej przez Sąd wskazane dokumenty, które pozwolą na rzetelne rozpoznanie zarzutów.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 oraz art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 100 zł złożył się uiszczony wpis.