Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2432/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. T. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 78 h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej p.o.a., po rozpatrzeniu odwołania K. T., utrzymała w mocy uchwałę nr [...] Komisji Egzaminacyjnej nr 2 z siedzibą w P. z dnia [...] lipca 2011 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu adwokackiego- K. T. z części pierwszej, drugiej, czwartej i piątej egzaminu otrzymała ocenę dostateczną natomiast z trzeciej - niedostateczną. W tej sytuacji, w myśl art. 78 f ust. 1 ustawy o adwokaturze, wynik końcowy jest negatywny.

Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania, Komisja stwierdziła, iż szczegółowe ustosunkowanie się Komisji Egzaminacyjnej II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu, ale ocena i rozstrzygnięcie, co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy, co do istoty.

Komisja uznała zarzuty sformułowane w odniesieniu do oceny wystawionej przez egzaminatorów z zakresu pracy pisemnej z części trzeciej (prawo cywilne) za niezasadne. Wskazała, iż obaj egzaminatorzy uznali, że sporządzona przez odwołującą apelacja spełnia wymogi formalne określone w art. 368 k.p.c. i art. 126 k.p.c., jak również, że prawidłowo zostały sformułowane wnioski apelacyjne w interesie powodów. Jednakże zdaniem Komisji, egzaminatorzy nie dostrzegli wadliwego sformułowania wniosku "o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów sądowych za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Tak postawiony wniosek apelacyjny dowodzi, że egzaminowana nie rozróżnia pojęcia "kosztów sądowych" od pojęcia "kosztów zastępstwa procesowego", które w świetle obowiązujących przepisów nie stanowią kosztów sądowych (art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Nadto wadliwe było postawienie wniosku o zasądzenie kosztów sądowych za pierwszą instancję w oderwaniu od wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku. Nie można, bowiem żądać zasądzenia kosztów procesu za pierwszą instancję bez żądania zmiany zaskarżonego wyroku w zakresie orzekającym o kosztach procesu.

Zdająca w sporządzonej apelacji zarzuciła:

naruszenie prawa materialnego tj. art. 635 k.c. w zw. z art. 494 k.c. polegających na niezastosowaniu przez Sąd orzekający wymienionych przepisów i przyjęciu przez Sąd, że świadczenie powodów jest w pełni zasadne;

naruszenie art. 627 (l) k.c. w zw. z art. 4 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego w zw. z art. 60 k.c. polegających na nie zastosowaniu przez Sąd orzekający w/w przepisów i przyjęciu przez Sąd, że powodowie nie złożyli skutecznie oświadczenia o odstąpieniu od umowy wobec pozwanego;

naruszenie przepisów postępowania tj. art. 105 § 1 zd. 1 k.p.c. polegający na błędnym zastosowaniu tego przepisu przez Sąd i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego podwójnej wartości kosztów procesu.

Pierwszy z wymienionych zarzutów w ocenie Komisji należy uznać za trafny, czego żaden z egzaminatorów nie kwestionuje, a T. G.wprost taki pogląd wyraża. Natomiast błędny jest zarzut 2, co zauważyli obaj egzaminatorzy, a odwołująca tego stanowiska nie kwestionuje. Ta sama uwaga odnosi się do błędnego zarzutu naruszenia art. 105 § 1 zd. 1 k.p.c. W konsekwencji spośród trzech postawionych zarzutów, tylko jeden okazał się prawidłowy.

Organ zauważył, że zabrakło w sporządzonej apelacji formalnego postawienia zarzutów naruszenia: art. 60 k.c. przez przyjęcie, że powodowie wysyłając 26 października 2010 r. pismo do pozwanego nie złożyli oświadczenia woli; art. 65 k.c. przez przyjęcie, że treść tego pisma nie stanowiła oświadczenia o odstąpieniu od umowy; art. 77 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie; art. 636 k.c. przez jego zastosowanie; art. 233 § 1 k.p.c. przez zaniechanie oceny zebranego w sprawie materiału z punktu widzenia jego wiarygodności i mocy dowodowej; art. 328 § 2 k.p.c. przez wskazanie niepełnej podstawy faktycznej.

Odnosząc się do uzasadnienia apelacji stwierdzono, że błędnie odwołująca wywodzi, jakoby sąd w uzasadnieniu przyjął, że pozwany nie pozostawał w opóźnieniu z wykończeniem dzieła i nie wystąpiło prawdopodobieństwo obawy, że pozwany nie wykona dzieła w umówionym terminie. Takiego ustalenia sąd pierwszej instancji nie poczynił. Natomiast omówienie zaistnienia przesłanki opóźnienia w wykończeniu dzieła, o jakiej mowa w art. 365 k.c. jest poprawne. W pozostałej części apelacji odwołująca, kwestionując pogląd sądu pierwszej instancji, iż powodowie nie odstąpili od umowy wskazuje, że jest to umowa konsumencka, do której mają zastosowanie przepisy art. 6271 k.c. oraz art. 4 ustawy z 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej. Pomijając już jednak nietrafność tego poglądu organ zauważył, że odwołująca błędnie wywodzi, że powodowie złożyli w formie pisemnej oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Brak podpisu ze strony powodów na piśmie z 26 października 2010 r. nie pozwala na przyjęcie złożenia oświadczenia woli w formie pisemnej. Z kolei powołane w uzasadnieniu apelacji przepisy obu ustaw nie uzasadniają odstąpienia powodów od umowy.

Faktem jest, że w dalszej części apelacji odwołująca, powołując się na zeznania stron i treść oświadczenia powodów z 26 października 2010 r. doręczonego przez pocztę pozwanemu, podnosiła, że powodowie skutecznie dokonali czynności prawnej, a w konsekwencji sąd błędnie nie zastosował art. 60 k.c.

W świetle tak dokonanej analizy pracy egzaminacyjnej Komisja podzieliła uwagi egzaminatorów, za wyjątkiem uwagi, co do błędów stylistycznych, gdyż uwaga ta nie została w żadnym razie poparta żadnym przykładem.

Organ podniósł, iż zgodnie z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Wszystkie, zatem te elementy składają się na ocenę zadania egzaminacyjnego. Z kolei zgodnie z art. 78d ust.1 powołanej ustawy, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Odnosząc się do powołanych przepisów Komisja stwierdziła, że chociaż zdająca zaproponowała sposób rozstrzygnięcia problemu, zasadniczo uwzględniający interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała, a apelacja spełniała wymogi formalne, to jednak ilość popełnionych błędów i ich waga dowodzi, że nie jest ona przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, gdyż nie ma wystarczającej wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania.

W konkluzji, Komisja II stopnia nie znalazła podstaw do podwyższenia oceny z części trzeciej egzaminu adwokackiego do oceny dostatecznej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, iż rozpoznając sprawę, jako organ odwoławczy, w jej całokształcie ponownie dokonała w tym zakresie weryfikacji pozostałych opinii i ocen egzaminatorów podzielając je w całości i nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia innych ocen cząstkowych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K.T. zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie kosztów postępowania.

Podniosła zarzut naruszenia:

art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., a także naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności dotyczących przebiegu egzaminu podniesionych w odwołaniu oraz dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności sporządzonej przez skarżącą apelacji w ramach rozwiązania zadania egzaminacyjnego z trzeciej części egzaminu adwokackiego z zakresu prawa cywilnego, a ponadto nie rozważenie dowodów, zarzutów i argumentów zawartych w odwołaniu,

art. 78 d ust. 1 i 10 w związku art. 73 e ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku prawa o adwokaturze (Dz. U. 2009, Nr 146, poz. 1188 ze zm.) w zw. z art. 77 k.p.a. przez rozpatrzenie materiału dowodowego w zakresie egzaminu z prawa cywilnego niezgodnie z regułą określoną w art. 77 k.p.a. i niewłaściwym zastosowaniu wskazanych przepisów, polegające na sprawdzeniu w toku postępowania odwoławczego przygotowania prawniczego skarżącej z części trzeciej egzaminu adwokackiego z pominięciem zawartych w hipotezie ww. przepisów kryteriów i skali ocen.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty wskazując m.in., iż Komisja nie ustosunkowała się do treści odwołania, a w szczególności wskazanych przez skarżącą nieprawidłowości w organizacji przebiegu egzaminu polegającej na zabraniu kodu identyfikacyjnego pod jej nieobecność na sali, czym skarżąca została całkowicie wyprowadzona z równowagi po usłyszeniu od Przewodniczącego Komisji, a zarazem recenzenta apelacji, że nie może kontynuować egzaminu. Powstała kontrowersja została rozwiązana w sposób odzwierciedlony w protokole z przebiegu egzaminu, niemniej cały incydent trwający około 30 minut wprowadził zdającą w maksymalny stres. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem recenzenta (SSA Waldemar Kryślak), iż, mimo, że sytuacja ta mogła wzmóc stres egzaminacyjny odwołującej, to była okolicznością uboczną, zaszłą przed rozpoczęciem egzaminu i niemająca wpływu na jego przebieg, a w szczególności treść pracy egzaminacyjnej zdającej. Podkreśliła, iż doprowadzenie do mega stresu dwukrotnym stwierdzeniem, że nie może dalej kontynuować egzaminu, nie mogło pozostać obojętnym dla Jej możliwości intelektualnych w zakresie interpretacji przepisów i wykazania się posiadaną wiedzą. Zdarzenie to miało, bowiem miejsce nie przed egzaminem, lecz w jego trakcie, a wywołany mega stres odczuwała przez cały czas trwania części trzeciej egzaminu, czego wyrazem są popełnione przez nią błędy, w rozumowaniu i wysławianiu się, których to błędów nie powieliła zdając w normalnym stresie egzaminacyjnym pozostałe części egzaminu w dniach 14 czerwca, 15 czerwca i 17 czerwca 2011 r. Nadto skarżąca zauważyła, iż w związku z zaistniałym incydentem została pozbawiona równych szans w stosunku do innych zdających, nie tylko wywołanych mega stresem, ale również tym, iż w czasie, w którym oczekiwała w najwyższym napięciu na ustalenie kodu i wyrażeniu zgody na kontynuowanie egzaminu, inni zdający już otworzyli koperty i mogli zapoznać się z treścią zadania egzaminacyjnego, co ewidentnie narusza zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Nadto w trakcie egzaminu spokój zdającej został naruszony ponownie po około 2 godzinach, (w trakcie analizowania przez nią zadania), kiedy to pracownik wsparcia technicznego wraz z Przewodniczącym Komisji podeszli do stolika zdającej, celem zastanowienia się, czy może ona kontynuować pisanie egzaminu na komputerze, skoro nie ma przestawionej daty.

Skarżąca przyznała, iż zbędne było przywoływanie przepisów o sprzedaży konsumenckiej. Fakt ten, nie czyni jednak zarzutu drugiego apelacji całkowicie nieprawidłowym. Otóż właśnie w tym zarzucie zdająca zawarła także kluczowy zarzut naruszenia wiodącej dla tego stanu faktycznego normy prawnej art. 80 k.c., co niezbicie świadczy o prawidłowym zrozumieniu istoty sporu, oraz o umiejętności prawidłowego zastosowania prawa materialnego. W tej sytuacji nie można zgodzić się z ustaleniami oceniających, iż spośród trzech postawionych przez odwołującą zarzutów, tylko jeden okazał się prawidłowy. Prawidłowo zostały postawione i uzasadnione, co najmniej dwa zarzuty ze wskazaniem na art. 60 k.c., art. 635 k.c., art. 494 k.c.

Zdaniem skarżącej należy ocenić całość jej wywodu, albowiem w uzasadnieniu apelacji wskazała na zeznania strony i świadków, pozwalające na uznanie pisma z dnia 26 października 2010 r. za odstąpienie od umowy.

Skarżąca stwierdziła, iż mając na uwadze sformułowane zarzuty apelacji ze wskazaniem konkretnych artykułów (art. 60 k.c., art. 635 k.c., art. 494 k.c.) oraz wskazaniem, na czym polegało uchybienie Sądu w kwestii ich nie zastosowania, nie można zgodzić się z oceną SSA Kryślaka, a w ślad za nim uznaniem przez Komisję II Stopnia, że uwagi egzaminatorów (w kwestii całkowitego przerzucenia inicjatywy rozpoznania sprawy na nowo w granicach apelacji na sąd odwoławczy) są jak najbardziej trafne. Skarżąca, bowiem prawidłowo rozpoznając istotę sporu, trafnie wskazała na uchybienie artykułowi 60 k.c., a także pozostałym przepisom, co w żadnym razie nie pozwala na ustalenie, że nie posiada wiedzy z zakresu prawa cywilnego oraz umiejętności w jego stosowaniu.

Skoro skarżąca w zarzucie drugim wskazała na art. 60 k.c. i określiła, na czym jego naruszenie polegało, nieuprawnionym całkowicie jest, więc ustalenie Komisji II Stopnia, że "zabrakło w sporządzonej apelacji formalnego postawienia zarzutu naruszenia art. 60 k.c. przez przyjęcie, że powodowie wysyłając 26 października 2010 r. pismo do pozwanego nie złożyli oświadczenia woli".

Zdaniem skarżącej powyższe jednoznacznie wskazuje na brak dogłębnej analizy sporządzonej apelacji. Skarżąca zauważyła, że nie bagatelizując krytyki SSA W. Kryślaka zakwestionowanego przez niego wywodu uzasadnienia pierwszego zarzutu apelacji, objęte krytyką opaczne rozumienie motywów rozstrzygnięcia sądu, nie miało najmniejszego znaczenia przy dostrzeżeniu istoty problemu i formułowaniu poprawnego rozwiązania.

Skarżąca wskazała, iż w pkt a) apelacji zamieściła wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, a więc obejmujący również postanowienie w kwestii kosztów. Skarżąca przyznała, że zastosowana przez nią redakcja wniosków apelacyjnych nie jest prawidłowa, niemniej mając na uwadze, mega stres, który towarzyszył autorce apelacji, za daleko idący należy uznać wniosek recenzenta, iż w ogóle nie zamieściła wniosku o zmianę wyroku w tej części, co czyni wniosek o zasądzenie kosztów sądowych nieuprawnionym.

Skarżąca przyznała także, że nietrafnie wskazała na naruszenia art. 105 k.p.c. tym niemniej dostrzegła nieprawidłowość w tej części wyroku i słusznie objęła także i to postanowienie wyroku zarzutem, działając tym samym na korzyść strony reprezentowanej. W uzasadnieniu apelacji wskazała na naruszenie art. 98 k.p.c., co całkowicie zostało pominięte przez oceniających.

Zdaniem skarżącej, mając na uwadze to, że:

prawidłowo rozpoznała istotę problemu decydując się na sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do wywiedzenia apelacji;

dostrzegła i wskazała interes prawny we wniesieniu apelacji, zachowała termin przewidziany dla apelacji;

prawidłowo oceniła zaskarżalność wydanego orzeczenia;

prawidłowo wykazała uprawnienie strony do zaskarżenia orzeczenia apelacją

zachowała przewidzianą procedurą cywilną formę środka zaskarżenia oraz jej zakres;

apelacja została prawidłowo skierowana do właściwego sądu, art. 367 § 2 k.p.c.

apelacja zawiera trafnie postawione dwa zarzuty w kwestii merytorycznego rozstrzygnięcia, tj. art. 60 k.c. oraz art. 835 k.c. art. 454 k.c.,

apelacja zawiera także zarzut, co do rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów, mimo wskazania w zarzucie złej podstawy prawnej,

apelacja zawiera poprawne wnioski, co do sposobu rozstrzygnięcia z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem skarżąca reprezentowała;

apelacja zawiera prawidłową konstrukcję pisma procesowego, jaką jest apelacja;

apelacji został nadany prawidłowy kierunek jej rozstrzygnięcia, co świadczy o prawidłowym rozpoznaniu istoty problem u zawartego w zadaniu egzaminacyjnym;

apelacja spełnia wszystkie wymogi formalne, z zachowaniem terminu na jej wniesienie, łącznie z wyliczeniem opłaty sądowej i wymienieniem załączników, art. 126 § 1, art. 126 (1) k.p.c., art. 368 k.p.c.;

apelacja podlegałaby rozpoznaniu i uwzględnieniu przez Sąd w granicach podniesionych zarzutów;

sporządzona apelacja, nie zasługuje na ocenę niedostateczną.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W piśmie procesowym datowanym na dzień 27 lutego 2012 r., stanowiącym polemikę z odpowiedzią na skargę, skarżąca podtrzymała swoje zarzuty, natomiast na rozprawie w dniu 28 lutego 2012 r. dodatkowo zarzuciła naruszenie art. 8 kpa, albowiem sporządzenie recenzji zlecono sędziemu SA w Poznaniu, podczas gdy osobą oceniającą był sędzia tego wydziału.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w tej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188, ze zm.).

Podstawowe przepisy dotyczące rozpoznawanej sprawy mają następujące brzmienie:

Art. 78d. 1. Egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

2. Egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych.

3. Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt.

4. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu adwokackiego.

5. Druga część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

6. Trzecia część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

7. Czwarta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

8. Piąta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

10. Egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu adwokackiego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

oceny pozytywne:

celująca (6),

bardzo dobra (5),

dobra (4),

dostateczna (3);

ocena negatywna - niedostateczna (2).

Art. 78e. 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym: oceny pozytywne to: celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00; bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50; dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50; dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50; ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Art. 78f. 1. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną.

Art. 78h. 1. Od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 78f ust. 2.

9. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu adwokackiego.

12. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Egzamin adwokacki przeprowadzają komisje egzaminacyjne do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego, w składzie 8 członków, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, a do składu komisji egzaminacyjnych kandydatów na członków wskazują: Minister Sprawiedliwości - 4 egzaminatorów i 4 zastępców egzaminatorów, Naczelna Rada Adwokacka - 4 adwokatów, jako egzaminatorów i 4 adwokatów, jako zastępców egzaminatorów (art. 78 ust. 1 i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze), przy czym członek Komisji Egzaminacyjnej podlega wyłączeniu z przyczyn podanych w art. 78 ust. 6 p.o.a.

Jak wynika z akt administracyjnych skład Komisji Egzaminacyjnej odpowiadał wymaganiom przepisu art. 78 ust. 1 i ust. 3 p.o.a., a członkowie Komisji złożyli oświadczenia o braku podstaw, z art. 78 ust. 6 p.o.a., do wyłączenia ich z Komisji.

Egzamin został przeprowadzony w kolejności i w podziale na części wskazane w wymienionych przepisach oraz ocenę prac oparto na przepisach według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu.

Egzamin został przeprowadzony także zgodnie z trybem określonym w Rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1301 ze zm.). Podane w przepisach tego rozporządzenia czasy na poszczególne części egzaminu były zachowane. Także pozostałe wymagania, co do przeprowadzenia egzaminu odpowiadały określonym w Rozdziale 4 wymienionego rozporządzenia.

Podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego zdający mogli korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa (art. 78d ust. 12 p.o.a.).

Z przebiegu egzaminu adwokackiego sporządzono niezwłocznie protokół, zgodnie z art. 78g ust. 1 p.o.a., który podpisali członkowie komisji egzaminacyjnej uczestniczący w egzaminie adwokackim.

Z kolei Komisja II Stopnia zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1315) odbyła posiedzenia, na których jej członkowie wskazani przez przewodniczącego sporządzili dla konkretnych odwołań opinie odnoszące się wyłącznie do poszczególnych zarzutów podnoszonych w odwołaniach. Takie opinie w sprawie zadań skarżącej członkowie Komisji II Stopnia sporządzili uznając, że z zadania z zakresu prawa cywilnego zasadnie otrzymała ocenę niedostateczną. W tym zakresie Komisja II Stopnia uzasadniła, dlaczego ocena Komisji Egzaminacyjnej była właściwa i w związku z tym zarzut naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a., w ocenie Sądu orzekającego w sprawie, nie był trafny. Komisja II Stopnia szczegółowo opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6). Jednocześnie Komisja dostrzegła uchybienia przeoczone przez egzaminatorów, co w ocenie Sądu wskazuje na szczegółowe i indywidualne rozpatrzenie odwołania skarżącej.

Rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego. W związku z tym Sąd może jedynie w sprawach, w których organy wydają decyzje (podejmują uchwały) o charakterze uznaniowym, badać czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Należy, bowiem mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega, zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to, więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr 43/2011 z dnia 1 lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w Poznaniu uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Sąd dokonaną ocenę podziela w całości.

Wbrew przekonaniu skarżącej sporządzona przez nią w części trzeciej egzaminu adwokackiego apelacja zawiera wady na tyle istotne, iż dyskwalifikują one pracę.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uznał stanowisko Komisji II Stopnia za trafne. Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Jak wskazali obaj egzaminatorzy apelacja spełniała niezbędne wymogi formalne określone w art. 126 § 1 i art. 386 k.p.c.

Jeden z egzaminujących stwierdził, iż zarzucając w apelacji naruszenie przepisów art. 635 k.c. i art. 494 k.c. przez ich niezastosowanie, skarżąca podniosła w uzasadnieniu, że zdaniem Sądu pierwszej instancji pozwany nie opóźniał się z wykończeniem dzieła i z tych względów powództwo oddalił, co świadczy o całkowitym niezrozumieniu motywów, które legły u podłoża zaskarżonego wyroku. Podnosząc w apelacji naruszenie art. 635 k.c., skarżąca nie wyjaśniła, dlaczego ten, a nie wskazywany w uzasadnieniu sądu przepis art. 636 k.c. miałby mieć w sprawie zastosowanie, a i ten drugi przepis przewiduje odstąpienie od umowy w wypadku wadliwego wykonywania dzieła. Nie zwalcza też ustaleń Sądu, że pismo powodów z uwagi na jego niepodpisanie i treść nie stanowiło oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Nie pozwala to na ocenę umiejętności wykładni przepisów. Pozostałe zarzuty apelacji były całkowicie nietrafione i świadczą o nieznajomości powołanych tam przepisów prawa. Przepis art. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego mówi o odpowiedzialności sprzedawcy za towar wydany, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy dzieło nie zostało nawet jeszcze wykonane. Przepis art.105 § 1 k.p.c. ma się nijak do nałożenia na powodów obowiązku zwrotu pozwanemu "solidarnie" kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości bez wysunięcia takiego żądania w odpowiedzi na pozew i późniejszych wnioskach. Jakkolwiek wnioski apelacyjne zostały sformułowane poprawnie i w interesie klientów, to z zarzutów apelacji wynika, że inicjatywa rozpoznania sprawy na nowo w granicach apelacji została przerzucona na sąd odwoławczy.

Natomiast drugi z egzaminatorów wskazał, iż trafnie został postawiony zarzut naruszenia art. 635 k.c., choć nie został on uzasadniony wystarczająco, przepis ten nie jest nawet w uzasadnieniu do zarzutu powołany. Zdaniem egzaminatora zarzut 2 był całkowicie niezrozumiały. Z treści uzasadnienia wynika, iż trafnie został rozpoznany problem, natomiast bezzasadnie jego rozwiązania poszukiwano w art. 4 o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, który nie ma w sprawie zastosowania. Z uzasadnienia zdaje się wynikać, iż skarżąca miała jednak na myśli art. 4 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Myśl ta nie została rozwinięta i odniesiona do realiów sprawy. Przeciwko takiemu rozumieniu zarzutu sprzeciwia się także art. 627 k.c. Dalsze wywody na temat art. 60 k.c. bez powołania art. 65 k.c. egzaminator uznał za niewystarczające. Postawiono zarzut, co do rozstrzygnięcia, co do kosztów postępowania w I instancji. Za prawidłowy egzaminujący uznał natomiast kierunek apelacji oraz sformułowany wniosek o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie powództwa;

Jednocześnie Komisja dostrzegła ponadto wadliwie sformułowany wniosek o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów sądowych za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wadliwe było również postawienie wniosku o zasądzenie kosztów sądowych za pierwszą instancję w oderwaniu od wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą apelacji uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu adwokackiego.

Bez wątpienia skarżąca znalazła się w sytuacji stresującej, tym niemniej uznać należy, iż charakteru popełnionych błędów nie da się wytłumaczyć nawet "mega stresem". Skarżąca wskazuje w skardze, iż "wyrazem (stresu) są popełnione ...błędy, w rozumowaniu i wysławianiu się, których to błędów nie powieliła zdając w normalnym stresie egzaminacyjnym pozostałe części egzaminu...". Można zauważyć, iż pozostałe części egzaminu obejmowały inne dziedziny prawa a wiedza skarżącej w części pierwszej, drugiej, czwartej i piątej egzaminu została oceniona na dostateczną. Oczywistym jest, iż uzyskane przez skarżącą oceny dostateczne to oceny jak najbardziej pozytywne tym niemniej są one najniższe z możliwych.

Należy także zauważyć, iż jak wynika z protokołu z przebiegu egzaminu, znajdującego się w aktach administracyjnych "Po uruchomieniu aplikacji przez zdających z użyciem sprzętu komputerowego, wylosowaniu kopert z numerami kodów, wpisaniu imion i nazwisk przez zdających na kartach z kopert z numerami kodów, wydaniu polecenia wpisania kodu w oknie, podczas rozdawania wszystkim zdającym zadania z prawa cywilnego w zamkniętych kopertach, jedna ze zdających poprosiła o zezwolenie udania się do ubikacji. Po jej powrocie przewodniczący zezwolił na otwarcie kopert zawierających zadanie i polecił naniesienie numerów kodów w narożniku pierwszej strony zadania. Po zapytaniu przewodniczącego, czy wszyscy zdający wpisali numery kodów i zebraniu kopert z kodami, podeszła zdająca, która wcześniej korzystała z ubikacji i oznajmiła, że nie wpisała numeru kodu ani w aplikacji, ani w zadaniu, a numeru kodu zapomniała. Wątpliwości, co do możliwości kontynuowania egzaminu przez zdającą rozwiązano przez odczytywanie z zebranych kopert z kodami numerów kopert i potwierdzanie ich kolejno przez zdających, po której to czynności pozostała koperta z numerem kodu 342a i pod tym numerem polecono zdającej przystąpić do egzaminu. Następnie przewodniczący ogłosił rozpoczęcie egzaminu o godz. 10.00".

A zatem zaistniała sytuacja dotycząca koperty z kodem została rozwiązana przed ogłoszeniem przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej rozpoczęcia egzaminu. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania rzetelności protokołu.

Sąd nie podzielił także zarzutu zgłoszonego do protokołu rozprawy, tj. naruszenia art. 8 k.p.a. poprzez zlecenie sporządzenia recenzji sędziemu SA w Poznaniu, podczas gdy osobą oceniającą był sędzia tego wydziału.

Zarzut ten nie został w żaden sposób przez skarżącą uzasadniony merytorycznie.

Jak stwierdził Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2006r. (sygn. akt: II GSK 15/05) "nie wystarczy też powołanie odpowiedniego przepisu procedury, ale należy wskazać, na czym to uchybienie polegało i wykazać dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy".

Podkreślić należy, że w myśl materialnej podstawy rozstrzygnięcia, podany w zadaniach z zakresu prawa cywilnego stan faktyczny realizował cel egzaminu adwokackiego. Art. 78d ust. 1 p.o.a., określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W związku z tym wymagania stawiane zdającemu nie przewidują odmiennego jego traktowania od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego zdający wykazując się wiedzą prawniczą powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do (jak to określa przepis) samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest bowiem gwarantem właściwego wykonywania zawodu i na te okoliczności zwróciły uwagę obie Komisje. Egzamin adwokacki jest dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności.

W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia tej wiedzy został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a. poprzez ocenę rozwiązania każdego z zadań przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie od siebie. Egzaminatorzy w swoich ocenach, a w ślad za tym wydane na ich podstawie uchwały Komisji Egzaminacyjnej uwzględniły w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdająca reprezentowała.

Obie Komisje zbadały sporną pracę skarżącej wypowiadając się merytorycznie w swoich ocenach (cząstkowych egzaminatorzy Komisji Egzaminacyjnej) i w uchwale, a także w opiniach (członkowie Komisji II Stopnia) oraz w zaskarżonej uchwale. Postępowanie przed Komisją Egzaminacyjną zostało przeprowadzone zgodnie z wymaganiami ustawy Prawo o adwokaturze, co było przedmiotem wcześniejszych omówień. Komisja II Stopnia została powołana przez Ministra Sprawiedliwości w składzie zgodnym z przepisem art. 78h ust. 2 i ust. 3 p.o.a. Żaden z członków Komisji II Stopnia nie podlegał wyłączeniu, a wszyscy jej członkowie złożyli oświadczenia wymagane art. 78h ust. 8 p.o.a. Działanie tej Komisji nie naruszało przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. Z prac Komisji II Stopnia sporządzono protokół stwierdzający podjęcie zaskarżonej uchwały zgodnie z przepisem art. 78h ust. 10 p.o.a. oraz uchwała ta została podpisana przez wszystkich członków tej Komisji.

Zgodnie z art. 78e ust. 2 do ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu adwokackiego dokonali niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy kompetentni z tej dziedzin prawa, oceniając opracowanie skarżącej na ocenę niedostateczną.

Zdaniem Sądu, skoro zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, zatem sporządzany na tym egzaminie projekt apelacji winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny. Dlatego też ocenie egzaminatorów muszą podlegać wszystkie bez wyjątku elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie adwokackim, zaś stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

W tym miejscu godzi się przypomnieć, że dla oceny pracy nie ma znaczenia, jakie ewentualne decyzje podjąłby sąd, który miałby orzekać na skutek wniesionego środka zaskarżenia. Przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdający prawidłowo ocenił problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruował środek zaskarżenia.

W niniejszej sprawie organ administracji ustalił wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia w uzasadnieniu wydanej przez siebie uchwały przeanalizowała treść sporządzonej przez skarżącą pracy egzaminacyjnej, zapoznała się z uwagami egzaminatorów i dokonała oceny zarzutów skarżącej, których zasadności w ostatecznym wyniku nie podzieliła. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, Komisja Egzaminacyjna nie przekroczyła w niniejszej uchwale luzu decyzyjnego.

W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.