Postanowienie NSA, sygn. akt II FSK 860/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Pełnomocnik procesowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 37 par. 1, art. 58
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 12
journal: Dz.U. 1965 nr 46 poz 290
law: Ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędzia NSA Krystyna Nowak (spr.), Sędzia WSA del. Teresa Porczyńska, Protokolant Katarzyna Pawłowska, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 1513/06 w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999r., zaległości podatkowej z ww. tytułu oraz odsetek za zwłokę od ww. zaległości postanawia oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 12 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 1513/06, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 11 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania skarżącej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r.

Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że skargę w imieniu podatniczki wniósł jej syn K. P. dołączając pełnomocnictwo z 3 lipca 2000 r. notarialnie poświadczone za zgodność z oryginałem.

Przedstawione dokumenty, mające wykazać umocowanie do wniesienia skargi wzbudziły wątpliwości Sądu. Wynikało z nich bowiem, że skarżąca udzieliła synowi pełnomocnictwa w języku polskim, wobec amerykańskiego notariusza publicznego stanu I. – J. M., a nadto, że pełnomocnictwo to zostało sporządzone na nieurzędowym papierze. Pełnomocnik został w dniu 20 listopada 2006 r. wezwany, pod rygorem odrzucenia skargi, do usunięcia w terminie 7 dni jej braków formalnych, poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego z podpisem urzędowo poświadczonym oraz podania aktualnego miejsca zamieszkania skarżącej.

W odpowiedzi na wezwanie K. P. nadesłał do Sądu to samo pełnomocnictwo, poświadczone przez notariusza za zgodność z oryginałem 30 listopada 2006 r., a także poświadczenie zameldowania G. J. na pobyt stały, wystawione 30 listopada 2006 r.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga podlegała odrzuceniu.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnik obowiązany był przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W razie wątpliwości sąd mógł zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Takiego urzędowego poświadczenia podpisu, stosownie do art. 96 pkt1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm.) dokonują notariusze, natomiast za granicą zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 215, poz. 1823 ze zm.) tego rodzaju czynności są wykonywane przez konsulów.

K. P., po wezwaniu go przez Przewodniczącego Wydziału do uzupełnienia braków formalnych, poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego z podpisem urzędowo poświadczonym, nadesłał jedynie odpis okazanego już na wcześniejszym etapie pełnomocnictwa udzielonego mu przez G. J., 3 lipca 2000 r. w C. Odpis sporządzony został 30 listopada 2006 r. w S. przez Notariusza – M. D. na podstawie dokumentu okazanego nie przez skarżącą, ale przez E. M., zamieszkałą w C.

Uwierzytelnienie odpisu dokumentu nie jest czynnością tożsamą z notarialnym poświadczeniem podpisu złożonym na tym dokumencie. Stanowi, ono jedynie potwierdzenie zgodności kopii przedstawionego notariuszowi pisma, z jego oryginałem. Innymi słowy potwierdzenie faktu, że zapis na kopii zgodny jest z tym co znajduje się na oryginale dokumentu - niezależnie od zawartej w nim treści. Uwierzytelnienie takie nie dowodzi natomiast autentyczności podpisu mocodawcy, temu służy bowiem odrębna procedura wynikająca z art. 88 Prawa o notariacie.

K. P. nie zastosował się do wezwania i nie uzupełnił braków formalnych skargi w zakresie umocowania do jej wniesienia, co w myśl przepisów art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu... stanowiło podstawę do odrzucenia skargi.

W skardze kasacyjnej od opisanego postanowienia G. J., działająca przez pełnomocnika adw. L. C. ustanowionego w sprawie przez pełnomocnika skarżącej K. P. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniu zarzuciła:

1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 36 w związku z art. 37, art. 40, art. 46 § 3, art. 57 § 1 oraz art. 58 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że złożona skarga dotknięta była brakami w postaci nieprzedłożenia w wyznaczonym przez Sąd terminie przez pełnomocnika skarżącej K. P. pełnomocnictwa procesowego G. J. z podpisem urzędowo poświadczonym, wskutek czego skarga podlegać miałaby odrzuceniu,

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 40 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 95 i nast. K.c. oraz art. 86 i nast. K.p.c. oraz art. 12 ustawy – Prawo prywatne międzynarodowe poprzez przyjęcie, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą swojemu synowi K. P., a poświadczone przez notariusza zgodnie z przepisami prawa amerykańskiego nie spełnia warunku oryginalnego dokumentu pełnomocnictwa i nie dowodzi autentyczności podpisu mocodawcy G. J.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej stanowisko Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia było nieprawidłowe, sprzeczne z obowiązującymi przepisami, a przywołane na jego poparcie tezy co najmniej budzące sprzeciw wobec konstruowania przez Sąd wobec pełnomocnika skarżącej K. P. wymogów nieprzewidzianych przepisami postępowania przed sądami administracyjnymi i stosowanymi posiłkowo przepisami Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznaje, że pomimo istnienia związków rodzinnych pomiędzy K. P. a G. J. (relacja syn – matka), a także notarialnego poświadczenia pełnomocnictwa udzielonego K. P. przez skarżącą 3 lipca 2000 r. przed notariuszem amerykańskim, autentyczność pełnomocnictwa budzi wątpliwości, jednak Sąd ten nie wskazał w ogóle przyczyn z jakich nie uznaje waloru dowodowego uwierzytelnionego przez notariusza amerykańskiego i polskiego odpisu przedłożonego wraz ze skargą przez K. P. pełnomocnictwa.

Zaskarżone postanowienie błędnie zdaniem skarżącej kwestionuje autentyczność pełnomocnictwa udzielonego K. P. w dniu 3 lipca 2000 r. Pełnomocnictwo to zostało przez skarżącą udzielonego w C. przed tamtejszym notariuszem, a oryginał odpisu tegoż pełnomocnictwa potwierdzony został przez notariusz polskiego. Pełnomocnik skarżącej zadośćuczynił w konsekwencji w pełnym zakresie wymogom przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przedkładając uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa udzielonego przez G. J. (i to dwukrotnie – raz przez notariusza amerykańskiego, drugi przez notariusza polskiego).

Ponieważ czynność notarialna polegająca na poświadczeniu zgodności z okazanym oryginałem odpisu, wyciągu lub kopii dokumentu obejmuje dokument zawierający klauzulę legalizacyjną, która stanowi wyraz dokonania przez notariusza porównania treści dwóch dokumentów i stwierdzenia, iż cała treść określonego dokumentu odpowiada treści okazanego oryginału, uznać należy, że złożenie przez pełnomocnika skarżącej poświadczonego notarialnie pełnomocnictwa z 3 lipca 2000 r. stanowiło wystarczające i pełne wypełnienie formalnych wymogów w zakresie umocowania do działania w imieniu skarżącej. Brak jest podstaw do kwestionowania tego dokumentu przez WSA w zakresie jego autentyczności lub wiarygodności. Jakkolwiek z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia odpisu strony, to jednak poświadczenie notarialne pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą synowi K. P. wymóg ten bez wątpienia spełnia. Stanowisko skarżącej potwierdza m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2004 r. (sygn. akt I CK 39/03), zgodnie z którym skuteczna jest czynność dokonana za granicą w formie przewidzianej przez prawo miejscowe. Aczkolwiek powołane postanowienie dotyczy umowy sprzedaży nieruchomości, to zawarta w nim argumentacja znajduje pełne zastosowanie w odniesieniu do czynności udzielania pełnomocnictw procesowych za granicą.

Zgodnie z art. 12 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe czynność prawna w zakresie wymaganej formy podlega prawu państwa, w którym czynność zostaje dokonana. Powołany przepis ppm ma charakter normy ogólnej i znajduje zastosowanie do wszystkich czynności prawnych (tak postanowienie SN z 20 stycznia 1998 r., sygn. akt I CKN 345/97). Kwestionowanie zatem przez WSA skuteczności pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą swemu synowi K. P. z powołaniem na brak sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa przed notariuszem polskim lub konsulem polskim za granicą nie znajduje żadnego uzasadnienia. W przypadku udzielania pełnomocnictwa poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej wystarczy zachowanie prawa państwa, w którym dokonano tej czynności. W niniejszej sprawie było to prawo amerykańskie, a skarżąca udzieliła K. P. pełnomocnictwa przed notariuszem amerykańskim, zgodnie prawem tego kraju i w przepisanej w tym kraju formie. Zgodnie z art. 12 ppm tak udzielone pełnomocnictwo ma walor umocowania udzielonego przed notariuszem krajowym i brak jest jakichkolwiek podstaw do jego kwestionowania.

K. P. jako pełnomocnik strony działa w oczywisty sposób w jej interesie, składa dopuszczalny i zgodny z przepisami środek zaskarżenia, starając się spełnić wolę skarżącej obrony jej praw przed sądem. Odmawianie waloru skuteczności pełnomocnictwa udzielanego przez skarżącą jest nieuzasadnione. Ponadto ani przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani normy Kodeksu cywilnego czy Kodeksu postępowania cywilnego nie uzależniają skuteczności pełnomocnictwa od posiadania przez pełnomocnika wiedzy o faktycznym miejscu pobytu jego mocodawcy. Po raz kolejny WSA sformułował wobec pełnomocnika ponadnormatywny, radykalnie restrykcyjny i formalistyczny wymóg.

Wykładnia jakiej dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie wymogów pełnomocnictwa jest nieuprawniona i stoi w jaskrawej sprzeczności z dyrektywami interpretacyjnymi przepisów, które pozwalają odstąpić od prymatu pierwszeństwa wykładni językowej i oprzeć się na wykładni systemowej lub funkcjonalnej, co w znacznym stopniu łagodzi konflikt pomiędzy stanowiskiem formalistycznym i nieformalistycznym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpatrując zasadność niniejszej skargi kasacyjnej należy na wstępie wskazać na nieprawidłowości w sformułowaniu podstaw kasacyjnych, bowiem uniemożliwiają one Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do niektórych z podniesionych zarzutów. Negatywnie bowiem należy ocenić wskazanie przez autora skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji naruszył "w szczególności" powołane przepisy postępowania sądowoadministracyjnego. Sformułowanie takie sugeruje, iż w ocenie strony Sąd I instancji naruszył również inne niewymienione w petitum skargi kasacyjnej przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej w skrócie "p.p.s.a." związany jest granicami skargi kasacyjnej, stąd też zarzuty stawiane orzeczeniu Sądu I instancji powinny być sprecyzowane i uzasadnione przez stronę w sposób wykluczający konieczność dokonywania ich interpretacji czy konkretyzacji w procesie orzekania przez Sąd II instancji. Niespełnienie tego wymogu powoduje, iż niedostatecznie sprecyzowane w skardze kasacyjnej zarzuty nie mogą zostać rozpoznane w sposób merytoryczny. W niniejszej sprawie dotyczy to nie tylko w ogóle niewskazanych przepisów, które strona implikowała pod pojęciem "w szczególności", ale także zarzutu naruszenia art. 57 § 1 p.p.s.a., które to zarzuty nie zostały w żaden sposób uzasadnione. Podobnie negatywnie należy ocenić zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego – strona nie tylko zdaje się wskazywać po kilka (?) przepisów tych ustaw, które miałyby być naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny (wskazanie w obu przypadkach jednego przepisu z dopiskiem "i nast."), ale i nie uzasadnia ich w żaden sposób w dalszej części skargi kasacyjnej.

Kwestię podstawową w niniejszej sprawie stanowią zarzuty koncentrujące się na stwierdzonych przez Sąd I instancji brakach skargi w zakresie pełnomocnictwa, które były – z racji ich nie uzupełnienia – powodem odrzucenia skargi. Zdaniem strony dołączone do skargi pełnomocnictwo było prawidłowe, stąd też odrzucenie skargi było niezasadne. Rozpatrując ten zarzut, wskazać przede wszystkim należy, iż nieadekwatne dla sprawy są tu zarzuty naruszenia art. 36 i art. 40 p.p.s.a. Sąd I instancji nie kwestionował bowiem ani zakresu, ani obowiązywania pełnomocnictwa ze względu na to, kiedy było ono udzielone. Stąd też powyższe zarzuty są niezasadne, bowiem dotyczą kwestii, które nie były sporne w postępowaniu przed Sądem I instancji. Zarzut naruszenia art. 46 § 3 p.p.s.a. jest w niniejszej sprawie wtórny względem zarzutu naruszenia art. 37 § 1 p.p.s.a., bowiem strona nie kwestionuje tego, iż powinna była złożyć pełnomocnictwo, a podstawą do wezwania o uzupełnienie braków było przyjęcie przez Sąd I instancji, iż przedłożone pełnomocnictwo nie spełniało wymogów z art. 37 § 1 p.p.s.a. Brak szerszego uzasadnienia powyższego zarzutu czyni zbędnym rozpatrzenie go w oderwaniu od zarzutu naruszenia art. 37 § 1 p.p.s.a.

Skarga strony została odrzucona z powodu niespełniania przez przedłożone do akt sprawy pełnomocnictwo wymogów z art. 37 § 1 p.p.s.a., stąd też naruszenie tego przepisu bądź też jego brak powoduje zasadność, bądź niezasadność zastosowania przez Sąd I instancji art. 58 p.p.s.a. A zatem, kluczowymi zarzutami w powyższej kwestii są zarzuty naruszenia art. 37 § 1 p.p.s.a. i art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego. Zgodnie z art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W przedmiotowej sprawie spór toczy się wokół sformułowania "urzędowe poświadczenie podpisu" i "wierzytelny odpis pełnomocnictwa" (strona twierdzi, iż przedłożone przez nią pismo stanowi taki odpis, którego to stanowiska nie podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny) oraz wokół zasadności wątpliwości Sądu co do prawdziwości przedłożonego przez K. P. odpisu pełnomocnictwa. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie wskazał powodów kwestionowania prawdziwości przedłożonego dokumentu. Treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia przeczy powyższemu twierdzeniu. Sąd I instancji wskazał bowiem, iż jego wątpliwości wzbudził fakt poświadczania przez amerykańskiego notariusza dokumentu sporządzonego w języku polskim nie na urzędowym papierze. Odnosząc się natomiast do kwestii urzędowego poświadczania podpisu i uwierzytelniania przez notariusza odpisu dokumentu, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu strony, iż uwierzytelnienie odpisu pełnomocnictwa zawiera w sobie poświadczenie autentyczności podpisu. Z przedłożonego przez stronę dokumentu wynika, iż notariusz polski poświadczył jedynie zgodność odpisu kserokopii z dokumentem okazanym mu przez osobę trzecią – wbrew intencji strony nie może to być utożsamiane ani z uwierzytelnionym odpisem pełnomocnictwa (notariusz polski nie mógł potwierdzić 30 listopada 2006 r. autentyczności pełnomocnictwa z 3 lipca 2000 r. nieudzielonego przy jego udziale), ani z urzędowym poświadczeniem podpisu (G. J. nie podpisała spornego dokumentu w obecności tego notariusza oraz nie oświadczyła przed nim osobiście, iż to jej podpis widnieje na pełnomocnictwie). W niniejszej sprawie urzędowego poświadczenia podpisu mógł również dokonać konsul, co wynika z powołanych przez Sąd I instancji, a całkowicie pominiętych przez autora skargi kasacyjnej przepisów art. 19 i art. 21 ustawy o funkcjach konsulów w Rzeczypospolitej Polskiej. Na mocy art. 21 tej ustawy to do obowiązków konsula należy legalizacja dokumentów urzędowych sporządzonych lub uwierzytelnionych w państwie przyjmującym (...), a w świetle art. 19 ustawy sporządza on i poświadcza wypisy, odpisy, wyciągi i kopie dokumentów (art. 19 ust. 1 pkt 1), jak również poświadcza własnoręczność podpisów (art. 19 ust. 1 pkt 2). Stąd też "wierzytelny odpis pełnomocnictwa", o którym mowa w art. 37 § 1 p.p.s.a. oznacza w niniejszej sprawie dokument uwierzytelniony przez konsula, a nie przez notariusza polskiego. Jak słusznie stwierdził bowiem Sąd I instancji, chodzi o potwierdzenie, iż pełnomocnictwo zostało rzeczywiście podpisane przez mocodawcę, a także, iż czynność ta została dokonana w sposób zgodny z przepisami państwa, w którym ten dokument przedstawiono. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnictwo przedłożone do akt sprawy nie spełnia tych wymogów, zatem słusznie skarga, jako obarczona brakami, została przez Sąd I instancji odrzucona. Stąd też nie został naruszony ani art. 37 § 1, ani art. 58 p.p.s.a.

Odnośnie argumentacji dotyczącej art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego, należy się zgodzić ze stanowiskiem prezentowanym przez stronę w tym zakresie. Strona słusznie bowiem wskazała, iż w przypadku udzielenia pełnomocnictwa poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej "wystarczy zachowanie prawa państwa, w którym dokonano tej czynności". Autor skargi kasacyjnej nie zauważył jednak, iż udzielenie tegoż pełnomocnictwa zgodnie z prawem państwa, w którym dokonano tej czynności, poświadcza konsul zgodnie z powołanymi wyżej przepisami. Nie można uznać za wystarczające w tym zakresie samego oświadczenia strony. Tak więc zaskarżone postanowienie nie narusza również art. 12 Prawa prywatnego międzynarodowego.

Na marginesie jedynie należy zauważyć, iż wobec wątpliwości Sądu, w odpowiedzi na zarządzenie z 17 listopada 2006 r. K. P. mógł przedłożyć: nowe pełnomocnictwo z podpisem notarialnie (bądź przez konsula) poświadczonym, odpis spornego dokumentu z oświadczeniem skarżącej złożonym w obecności konsula lub notariusza o autentyczności podpisu lub poświadczenie konsula o zgodności z prawem amerykańskim procedury udzielania pełnomocnictwa w dniu 3 lipca 2000 r. Wprawdzie Sąd I instancji wadliwie nie wskazał wszystkich wskazanych powyżej możliwości w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi, jednakże, wobec braku stosownego zarzutu skargi kasacyjnej, wskazana kwestia – w świetle art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie może być przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec wykazania, iż zarzuty skargi kasacyjnej są bezzasadne, na podstawie art. 184 powołanej ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.