Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 791/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 3 pkt 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Z. z [...] stycznia 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

W dniu [...] grudnia 2020 r. M. T. (dalej jako: skarżąca lub strona) złożył do Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - A. S..

Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta Z. odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.") wskazał, że z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 13 listopada 2019 r. wynika, że A. S. została zaliczona do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, a w dacie uzyskania tego orzeczenia miała ukończony 95 rok życia. Tym samym brak jest dokumentu stwierdzającego, że osoba wymagająca opieki ma znaczny stopień niepełnosprawności i niepełnosprawność ta powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Tym samym nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez pominięcie przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn.. akt K [...] uznającego za niekonstytucyjny wskazany przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę, w zależności od daty powstania niepełnosprawności, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium w uzasadnieniu wskazało, że konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K [...] jest to, że strona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wbrew zatem stanowisku organu pierwszej instancji, okoliczność, że brak jest danych pozwalających na przyjęcie, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Kolegium stwierdziło jednak, że niezależnie od powyższego uchybienia, odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak ostatecznie zasadna, gdyż strona ma ustalone prawo do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Jak natomiast stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W świetle jednoznacznej treści powyższego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie sprawującej opiekę, która ma ustalone prawo do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego. Z treści pisma ZUS z 27 lipca 2021 r. wynika, że strona w chwili uzyskania prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, była uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, którą pobierała, a z której zrezygnowała, wybierając rentę rodzinną, co w świetle nie budzącego wątpliwości interpretacyjnych przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. stanowi przeszkodę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rodzinnej stanowi negatywna przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego wniosła o uchylenie decyzji wydanych przez organy obu instancji i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu. Jednocześnie wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczony.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej, zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty rodzinnej, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do renty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Tekst prawa powinien być tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna). Skarżąca przytoczyła również wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wyraził wolę rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Tytułem wstępu należy wskazać, że przedmiotowa skarga - z uwagi na zgodny wniosek stron - została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności (art. 135 P.p.s.a.).

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z nieco innych przyczyn niż w niej podniesione.

Na wstępie Sąd podkreśla, że nie budzi żadnych wątpliwości prawidłowość stanowiska Kolegium dotyczącego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Zasadnie bowiem organ uznał, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ww. przepis, którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona zakresowym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Kwestia ta, jako już utrwalona w orzecznictwie nie wymaga szerszego omówienia a przedstawione przez organ odwoławczy wywody i wnioski jej dotyczące są właściwe i Sąd podziela takie właśnie stanowisko.

Kolegium uznało jednakże, że istnieją inne okoliczności wykluczające przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką, jaką sprawowała nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Mianowicie - jego zdaniem – przeszkodą w przyznaniu wnioskowanego świadczenia jest fakt, że skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. stanowi przeszkodę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznaje, że stanowisko to, jakkolwiek prawidłowe co do zasady, to jednak na gruncie niniejszej sprawy nie mogło znaleźć zastosowania.

Stosownie do treści powołanego przez Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Jak wynika z treści powołanego przepisu, przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale wyłącznie wtedy, gdy została ona przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.

Wskazać w tym miejscu należy, że wcześniej art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Brzmienie tego przepisu zostało zmienione z dniem 14 października 2011 r. przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212) - na brzmienie obecnie obowiązujące.

Z uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Druk Sejmowy VI kadencji Nr 3897) wynika, iż celem ustawodawcy było pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego osób mających ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (emerytury albo renty). W uzasadnieniu tym stwierdzono: "Obecnie osoby pobierające rentę rodziną, przyznawaną w myśl art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych mają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl powyższego przepisu osoba uprawniona do kilku świadczeń emerytalno-rentowych może wybrać świadczenie, które chce pobierać, z reguły jest to świadczenie wyższe. Zdarza się więc, że osoba mająca prawo do emerytury lub renty pobiera wyższą rentę rodzinną po zmarłym małżonku. To stwarza sytuację, zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba mająca prawo do emerytury lub renty wybierająca po zmarłym małżonku wyższą rentę rodzinną ze świadczenia pielęgnacyjnego może korzystać. Wprowadzenie powyższej zmiany ujednolici sytuację prawną tych osób".

W takim skonfigurowaniu kluczowe było ustalenie, czy skarżąca ma prawo do renty, czy do renty rodzinnej, a w tym ostatnim przypadku - czy prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka zostało przyznane skarżącej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Sytuacja zbiegu renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka z innym świadczeniem emerytalno-rentowym miałaby miejsce wówczas, gdyby skarżąca, oprócz prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, miała prawo do jeszcze innych świadczeń emerytalno-rentowych.

Z zalegającego w aktach sprawy zaświadczenia ZUS z 27 lipca 2021 r. (k. 26 akt. II instancji) wynika natomiast, że skarżąca pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną na okres od [...] listopada 1992 r. do [...] listopada 2004 r.

W dniu [...] czerwca 2004 r. złożyła wniosek o rentę rodzinna po zmarłym mężu. Decyzją ZUS z [...] czerwca 2004 r. została przyznana i podjęta wypłata renty rodzinnej od [...] czerwca 2004 r., jako świadczenia korzystniejszego.

Jednakże, co najważniejsza, a co pominął organ odwoławczy od [...] grudnia 2004 r. skarżąca nie posiada prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ brak orzeczonej niezdolności do pracy.

Nie może zatem budzić wątpliwości, że od [...] grudnia 2004 r. skarżąca posiada prawo do renty rodzinnej, jednakże otrzymywanej nie w zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, gdyż od tej daty prawo do tego świadczenia jej nie przysługuje.

Sama natomiast okoliczność przysługiwania skarżącej, ubiegającej się o oświadczenie pielęgnacyjne, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli spełnione są pozostałe ustawowe warunki do przyznania tego świadczenia. Renta rodzinna nie została bowiem ujęta w katalogu rent wymienionych w art. 3 pkt 5 u.ś.r., a zatem brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego samym pojęciem "renty", które to pojęcie ustawodawca wymienił także w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w ramach wyszczególnienia okoliczności, których ustalenie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zbieg praw do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia. Zastosowanie zatem przesłanki wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wymaga stwierdzenia nie tylko okoliczności, iż osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale także że prawo to posiada w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, na co brak dowodów w niniejszej sprawie.

Ponieważ skarżącej aktualnie (od [...] grudnia 2004 r.) przysługuje uprawnienie do renty rodzinnej, nabyte i wypłacane bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, to nie ma przeszkód do wydania decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne, chyba że w toku ponownie prowadzonego postępowania ustalone zostaną inne okoliczności, stanowiące w myśl przepisów ustawy przesłankę negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odmówienie więc skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczności przyznania jej prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, z błędnym ustaleniem dotyczącym zbiegu praw, stanowi zatem o istotnym naruszeniu w sprawie zarówno materialnoprawnego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., jak i przepisów postępowania określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ administracyjny powinien uwzględnić wskazania i wytyczne wynikające z niniejszego wyroku Sądu, w tym - na tle stanu faktycznego danej sprawy – prawidłowo zastosować przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.