Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 750/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.  153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi S.M. (dalej: skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z [...]r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

2. Dotychczasowy przebieg postępowania.

2.1. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zakład wskazał, że 28 sierpnia 2018r. wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, w którym poinformowała, że przez kilka lat nie prowadziła działalności gospodarczej. Podkreśliła, że po podjęciu zatrudnienia, z powodu niewiedzy, nie dokonała jej wyrejestrowania.

Zakład po przeprowadzeniu postępowania decyzją z [...]r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, którą utrzymał w mocy decyzją z [...] r. nr [...].

2.2. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej: Sąd), który wyrokiem z 12 grudnia 2019 r., I SA/GI 981/19, uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu z [...]r., nr [...]. Orzeczenie stało się prawomocne.

W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie skarżąca wnioskuje, dlatego organ w pierwszej kolejności rozpoznając wniosek o umorzenie składek powinien ustalić ich prawidłową wysokość, odnosząc się do kwestii ich ewentualnego przedawnienia. Zaznaczył także, że organ odnosząc się do kwestii przedawniania powinien wskazać, że zaskarżona decyzja dotyczy wskazanych w decyzji organu pierwszej instancji miesięcy od stycznia 2003 r. do stycznia 2015 r. Sąd podkreślił, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany wykazać czy doszło do przedawnienia składek objętych wnioskiem, wskazując dokumenty źródłowe z postępowania egzekucyjnego, nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją. Sąd stwierdził, że w sprawie nie dokonano, takich ustaleń, dlatego istnieją wątpliwości, co do istnienia części zaległości objętych zaskarżoną decyzją z powodu ich przedawnienia. Sąd zalecił, aby rozpoznając ponownie sprawę organ wziął pod uwagę treść przedłożonego przez skarżącą pisma z 8 grudnia 2003 r., znak [...] w sprawie złożonego pisma wyrejestrowującego prowadzoną przez skarżącą działalność gospodarczą od 20 listopada 2003 r.

2.3. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy zaskarżoną decyzją Zakład odmówił umorzenia wnioskowanych zaległości.

W uzasadnieniu wskazał, że wobec skarżącej były prowadzone postępowania wyjaśniające w przedmiocie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w wyniku których zostały wydane prawomocne decyzje: z [...]r., nr [...] oraz z [...]r., [...]. Decyzje te skarżąca odebrała osobiście i nie wniosła od nich odwołania, zgodnie z pouczeniem, do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

W związku z wyrokiem Sądu, po uwzględnieniu dokumentu z 8 grudnia 2003r., znak: [...] Zakład wskazał, że skarżąca podlegała do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zgodnie z prawomocną decyzją z [...] r., znak: [...] w okresach objętych wnioskiem o umorzenie.

Zakład, odnosząc się do pisma skarżącej z 19 lutego 2020 r. wyjaśnił, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2016 r. III SA/Wa 1829/06, w postępowaniu o umorzenie należności, nie jest dopuszczalne kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ani też wysokości składek.

Wobec zaleceń Sądu dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek Zakład podjął postępowanie mające na celu wyjaśnienie wskazanych wątpliwości oraz dokonał analizy kwestii przedawnienia należności według przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia.

W tych ramach Zakład przywołał mające w sprawie zastosowanie przepisy, a następnie szczegółowo zweryfikował zadłużenie skarżącej pod kątem ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że składki nie przedawniły się z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, co szczegółowo opisał od 5 do 10 zaskarżonej decyzji.

W dalszej kolejności Zakład wskazał, iż dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzjach Zakładu z [...]r., nr [...] oraz z [...]r., nr [...].

W tych ramach wskazał, iż z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 20 lutego 2020 r. wynika, że skarżąca jest rozwiedziona od [...]r., pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w A za wynagrodzeniem w wysokości 1.300,00 zł brutto, tj. 1.002,81 zł netto, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i z Urzędu Pracy, nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem z tytułu: opłat eksploatacyjnych – 500,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem 25,00 zł, nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, innych praw majątkowych oraz wierzytelności.

Analizując zgromadzoną dokumentację Zakład stwierdził, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została wykreślona z rejestru [...]r.; obecnie skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w wymiarze 1/2 czasu pracy i podstawa wymiaru składek wynosi 1.300,00 zł, przy czym od 21 lutego 2020 r. skarżąca otrzymywała wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy; nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właścicielka pojazdu; wg Bazy Danych Ksiąg Wieczystych nie jest właścicielką nieruchomości, postępowanie egzekucyjnie wobec skarżącej prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w B.

Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

1) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

2) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

-sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

3) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - prowadzenie działalności gospodarczej zostało zakończone, ale uprawniony organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku;

4) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, albowiem prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone jako bezskuteczne.

Ponieważ wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie jest możliwe.

W dalszej części uzasadnienia Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując analizy stanu faktycznego sprawy Zakład uznał, że nie doszło do ziszczenia się w rozpoznawanej sprawie ww. przesłanek.

W tych ramach wyjaśnił , w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne brak jest szans na uzyskiwanie dochodów pozwalających na wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Zdaniem Zakładu ograniczone możliwości płatnicze skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Według ustaleń organu skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w wymiaru czasu pracy i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.300,00 zł brutto, tj. 1.002,81 zł netto.

Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum egzystencji. Należy stwierdzić, że budżet gospodarstwa domowego jest wyższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2019, określony przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 30 marca 2020 r., który wynosi 616,55 zł netto dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Ponadto skarżąca nie korzysta ze środków z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych bez konieczności sięgania po wsparcie z instytucji socjalnych. Samo udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym.

Dalej Zakład wskazał, iż skarżąca oświadczyła, że ponosi stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 525,00 zł, które pozwalają na ich sfinansowane w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi skarżąca ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

Zakład wskazał, że skarżąca ma [...] lata i jest w wieku największej aktywności zawodowej. W Polsce kobieta osiąga wiek emerytalny w wieku 60 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego w przypadku skarżącej zostało jeszcze [...] lat aktywności zawodowej, co daje organowi podstawę do przypuszczeń, że będzie na przestrzeni najbliższych lat aktywna zawodowo i będzie osiągała dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zadłużenia wobec ZUS, tym bardziej, że nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Dobrowolnie zadeklarowała chęć spłaty zadłużenia w kwocie 100,00 zł miesięcznie.

Dalej Zakład argumentował, iż pomimo braku udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych od wielu lat skarżąca jest zatrudniona w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jej bierność nie może być przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek i tym samym przerzucenia ciężarów związanych z utrzymaniem systemu ubezpieczeń społecznych na innych ubezpieczonych. W tej sytuacji umorzenie należności byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i naruszałoby konstytucyjną zasadę równości społecznej. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2009 r., II GSK 884/08).

Instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. W ocenie organu w sytuacji skarżącej takie okoliczności absolutnie nie zachodzą.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W ocenie organu, w toku postępowania, skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa, rodzinna oraz zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia jej spłatę należności z tytułu składek, dlatego Zakład nie może podjąć korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu z możliwości ich wyegzekwowania.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

W toku postępowania skarżąca podnosiła argument złego stanu zdrowia, ale nie przedstawiła dokumentów potwierdzających trwałą lub ograniczoną niezdolność do wykonywania pracy ani orzeczenia o niepełnosprawności. Organ nie posiada także informacji o konieczności sprawowania przez skarżącą opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodów. W tej sytuacji przesłanka ta nie zachodzi.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

Zakład zaznaczył także, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. A zatem to skarżąca musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

W niniejszej sprawie Zakład zgromadził wystarczający materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, 77, 80 oraz 107 k.p.a.

2.4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez jego błędne zastosowanie, to jest stwierdzenie braku istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie składek; 2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez jego nie zastosowanie w sytuacji, gdy doszło do realizacji przesłanek koniecznych do umorzenia składek przewidzianych w powołanym przepisie, 3) wydanie decyzji odmawiającej umorzenia składek - zobowiązania, które nie istnieje, albowiem naliczone zostały przez ZUS po dniu wyrejestrowania przez skarżącą działalności gospodarczej, 4) przedawnienie żądanych przez Zakład składek.

W uzasadnieniu podniosła, odwołując się do wyroku tut. Sądu z dnia 12 grudnia 2019r. I SA/GI 981/19 uchylającego decyzję ZUS z dnia [...]r. nr [...], że zarówno w zakresie ewentualnego jego przedawnienia jak również w odniesieniu do przedłożonego przez nią pisma z dnia 8 grudnia 2003r. znak [...] dotyczącego wyrejestrowania działalności gospodarczej z dniem [...]r. Zakład odniósł się do kwestii przedawnienia w sposób szczegółowy, jednakże w kwestii istnienia należnych składek na skutek wyrejestrowania działalności gospodarczej stwierdził jedynie, że w roku 2010, kiedy została wydana decyzja ustalająca wysokość składek skarżąca nie wniosła od tej decyzji odwołania.

Skarżąca wyjaśniła, że nie wniosła odwołania, albowiem nie dysponowała wówczas pismem [...] z dnia 20 listopada 2003r., które zostało odnalezione dopiero przed rozprawą w dniu 12 grudnia 2019r. Zakład nie wskazał, czy takie pismo znajduje się w aktach sprawy, lub też inna korespondencja mogąca świadczyć, że działalność została wyrejestrowana, a składki są nienależne.

W dalszej części uzasadnienia skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuacją życiową – materialną i zdrowotną.

2.5. W odpowiedzi na skargę Zakład, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

3.1. Skarga okazała się zasadna.

Stosownie bowiem do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

3.2. Wskazać także należy, że Sąd orzeka w niniejszej sprawie będąc związany powołanym wyżej wyrokiem Sądu z dnia 12 grudnia 2019r. I SA/GI 981/19 uchylającym decyzję Zakładu z dnia [...] r.

Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Związanie oceną prawną wyrażoną w treści orzeczenia oraz wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy zarówno organów administracji publicznej, jak i sądów. Między oceną prawną a wskazaniami istnieje ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. I GSK 2395/05). Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom popełnionym przez organy administracji i wytyczenie kierunku postępowania przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Art. 153 p.p.s.a. ma zastosowanie tylko w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym (wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2008 r., I FSK 1466/06). Organ ponownie rozpatrujący sprawę związany jest sentencją i uzasadnieniem orzeczenia. Związanie wyrażonymi wskazaniami co do dalszego postępowania zobowiązuje organ do ich wykonania, przy czym nie ogranicza organu do wykonania tylko i wyłącznie zaleceń zawartych w orzeczeniu (wyrok NSA z dnia 25 listopada 2011 r., II GSK 95/10). Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy również sądów i oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., I OSK 426/08). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

3.3. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zasadniczym kryterium legalności zaskarżonej decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania.

Przypomnieć zatem należy, że w uzasadnieniu ww. wyroku Sąd wskazał, że z uwagi na niepodjęcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zagadnienia przedawnienia objętych nią należności, jak również brak dokumentów umożliwiających zweryfikowanie stanowiska Oddziału w tej kwestii, nie jest możliwe przeprowadzenie przez Sąd kontroli legalności zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanym zakresie.

Zdaniem Sądu konieczna jest zatem ponowna ocena sytuacji materialnej skarżącej w kontekście art. 28 u.s.u.s., po uprzednim wykazaniu przez ZUS istnienia należności objętej wnioskiem o umorzenie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Rozpoznając sprawę ponownie Oddział weźmie pod uwagę treść przedłożonego na rozprawie przez skarżącą pisma tego organu z dnia 8 grudnia 2003r. znak [...] w sprawie złożonego przez skarżącą pisma wyrejestrowującego prowadzoną przez nią działalność od dnia [...]r.

3.4. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonym zakresie wskazać należy, że narusza ona art. 153 p.p.s.a. w części dotyczącej zarzutu przedawnienia składek objętych zaskarżoną decyzją (wnioskiem skarżącej o ich umorzenie), albowiem brak dokumentów w tym zakresie uniemożliwia Sądowi kontrolę prawidłowości ustaleń Zakładu w odniesieniu do kwestii przedawnienia. W powołanym już wyżej wyroku Sąd wskazał wyraźnie na konieczność przedłożenia przez Zakład dokumentów umożliwiających weryfikację stanowiska Zakładu w kwestii przedawnienia, czego organ nie uczynił.

3.5. Odnosząc się natomiast co przedłożonego przez skarżącą pisma z dnia 8 grudnia 2003r. znak [...] dotyczącego wyrejestrowania przez nią działalności gospodarczej z dniem [...]r. wskazać należy, że Zakład odniósł się do tej kwestii w sposób wystarczający.

W uzasadnieniu wskazał bowiem, że były wobec skarżącej prowadzone postępowania wyjaśniające w przedmiocie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zostały wydane prawomocne decyzje: z [...]r., nr [...] oraz z [...]r., [...], które skarżąca odebrała osobiście i nie wniosła od nich odwołania, zgodnie z pouczeniem, do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, nie sposób zarzucić Zakładowi naruszenia prawa (art. 153 p.p.s.a.) poprzez brak wykonania zaleceń Sądu w odniesieniu do przedłożonego przez skarżącą na rozprawie pisma z dnia 8 grudnia 2003r., a kwestia istnienia i wysokości składek objętych wnioskiem o umorzenie zaległości została ostatecznie rozstrzygnięta.

Wskazać także należy, że zgodnie art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Art. 16 k.p.a. § 1 stanowi natomiast, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.

Zgodnie z art. 16 § 3 k.p.a. decyzje ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu, są prawomocne.

Wyrażona w art. 16 k.p.a. zasada trwałości decyzji ostatecznych, mająca podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych, sprowadza się do tego, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Oznacza to, iż wydanie nowej decyzji w odpowiednim trybie jest jedynym sposobem całkowitego lub częściowego pozbawienia decyzji ostatecznej mocy obowiązującej.

Jednym z trybów nadzwyczajnych uzasadniających wzruszenie decyzji ostatecznej jest, uregulowana w Rozdziale 12 Kodeksu postępowania administracyjnego, instytucja wznowienia postępowania - Wznowienie postępowania.

W przepisie art. 145 k.p.a. wymienione zostały enumeratywnie przesłanki wznowienia postępowania. § 1 pkt 5 tego przepisu stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

Reasumując, podważenie ostatecznej decyzji w przedmiocie wymiaru składek w okolicznościach takich jak w rozpoznawanej sprawie, może nastąpić poprzez wznowienie postępowania.

Wszystkie powołane w uzasadnieniu wyroki są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

3.6. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Zakład naruszył art. 153 p.p.s.a. w związku z art. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. oraz art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Tym samym sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie, w tym wskazanych w skardze zarzutów, na obecnym etapie postępowania jest przedwczesna i bezprzedmiotowa.

Rozpatrując sprawę ponownie, Zakład zastosuje się do oceny prawnej Sądu zawartej w niniejszym orzeczeniu. W tym celu analizę przedawnienia składek objętych wnioskiem o umorzenie udokumentuje stosowną dokumentacją, pozwalającą Sądowi na weryfikację stanowiska Zakładu w kwestii przedawnienia.

3.7. Mając na uwadze powyższe Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, skargę uznając ją za zasadną.