Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 406/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49 ust 4 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
article: par. 2 i par. 9
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 lipca 2017 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za lata 2004-2005. oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] do Biura Powiatu w G. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wpłynął wniosek o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), złożony przez J. B. Rolnik zgłosił do wsparcia działki rolne o sumarycznej deklarowanej powierzchni równej [...] i zobowiązał się do przestrzegania warunków dotyczących przedmiotowej płatności. W oparciu o powyższy wniosek, Kierownik Biura Powiatu G. ARiMR (organ I instancji) wydał w dniu [...] decyzję nr [...], na mocy której przyznał rolnikowi wsparcie do powierzchni [...]. Płatność w kwocie [...] zrealizowano w dniu [...].

W dniu [...] do organu I instancji wpłynął wniosek o przyznanie płatności ONW, złożony przez rolnika. W treści powyższego wniosku zgłoszono do wsparcia działki rolne o sumarycznej deklarowanej powierzchni równej [...]. W oparciu o powyższy wniosek, organ I instancji wydał w dniu [...] decyzję nr [...], na mocy której przyznał rolnikowi wsparcie do powierzchni [...]. Płatność w kwocie [...] zrealizowano w dniu [...].

W dniu [...] do organu I instancji wpłynął wniosek o przyznanie płatności ONW, złożony przez rolnika. W treści powyższego wniosku zgłoszono do wsparcia działki rolne o sumarycznej deklarowanej powierzchni równej [...]. W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję nr [...] o przyznaniu rolnikowi wsparcia do powierzchni [...] w wysokości [...].

W dniu [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, reprezentowany przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty płatności ONW nienależnie pobranych przez rolnika w związku z niedotrzymaniem zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na części powierzchni objętej pierwotnym wsparciem.

Dnia [...] Prezes ARiMR, w imieniu którego występował Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, wydał decyzję nr [...] o ustaleniu rolnikowi kwoty nienależnie pobranych płatności ONW. W jej treści ustalono, iż kwota nienależnie pobranego wsparcia wynosi [...] i wynika z niedotrzymania zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na części powierzchni gruntów położonych na obszarach ONW do których przyznano i wypłacono rolnikowi wsparcie za lata [...] i [...].

Rolnik zwrócił na rzecz ARiMR kwotę ustaloną w powyższej decyzji.

W dniu [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją znak: [...] stwierdził nieważność decyzji nr [...] o ustaleniu rolnikowi kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, uznał bowiem, iż stanowiąca podstawę ustalenia stronie wysokość sumy nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW, powinna zostać zmniejszona o obszar na którym prowadzona była plantacja wierzby energetycznej.

W dniu [...] została wydana przez Prezesa ARiMR decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego w oparciu o nowelizację ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), dalej "ustawa o ARiMR", zgodnie z którą została wprowadzona zmiana organu właściwego w sprawie o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Od dnia [...] właściwym organem w powyższym zakresie jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR.

W dniu [...] organ I instancji wszczął postępowanie wobec rolnika w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata [...] przyznanych mu na mocy ww. decyzji.

W dniu [...] rolnik złożył oświadczenie, że "K." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S., dalej "spółka", przejęła działki ewidencyjne o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] obręb B. od niego w dniu [...]. Do pisma zostało dołączone oświadczenie przejmującego posiadania działek rolnych. Rolnik nie przedłożył stosownych aktów notarialnych o przejęciu ww. działek przez inny podmiot.

W dniu [...] zostało złożone w organie I instancji oświadczenie pełnomocnika spółki o przejęciu zobowiązania od rolnika w dniu [...].

W dniu [...] organ I instancji wydał zawiadomienie o zmianie zawiadomienia o wszczęcia postępowania z dnia [...], w ten sposób, że doprecyzował, iż wszczęcie postępowania dotyczy tylko i wyłącznie wszczęcia przed organem (a nie w sprawie) oraz określił, że postępowanie w sprawie ustalenia rolnikowi kwot nienależnie pobranych płatności ONW jest kontynuacją wcześniejszego postępowania przed Prezesem ARiMR.

W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję nr [...], którą ustalił rolnikowi kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości [...], bez obowiązku zwrotu, albowiem kwota ustalona przedmiotową decyzją została już przez rolnika zwrócona na rachunek bankowy ARiMR. Rolnik zwrócił pobrane płatności w [...] ratach między [...], a [...].

Organ I instancji wskazał odpowiednie przepisy i wyjaśnił ich zastosowanie w sprawie. Rozważył także przesłanki związane z brakiem konieczności zwrotu pobranych płatności przez rolnika, uznając, że w niniejszej sprawie przesłanki te nie wystąpiły. Organ I instancji wskazał, że obowiązek zwrotu części przedmiotowych płatności wynikał z powodu zaniechania gospodarowania przez rolnika przez okres [...] na całej powierzchni działek, objętych pierwotnie złożonym wnioskiem. Organ I instancji przedstawił sposób wyliczenia płatności podlegających zwróceniu.

Rolnik złożył odwołanie od powyższej decyzji, wskazując, że jego sprawa została umorzona, brak więc było podstaw do wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto organ niezasadnie domagał się przedłożenia aktu notarialnego związanego z przekazaniem ww. działek innemu podmiotowi. Rolnik stwierdził, że zagubił ww. akt, lecz był on bardzo ogólny, zaś dopiero umowa ustna między stronami precyzowała szczegóły przekazania działek. Rolnik wskazał, że ww. działki zostały przekazane innemu podmiotowi już [...], zaś organ nie poinformował go, iż należało złożyć odpowiednie oświadczenie w tym zakresie.

Dyrektor [...] Oddziału ARiMR wydał w dniu [...] decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podał, że umorzenie sprawy nastąpiło z przyczyn formalnych, gdyż z uwagi na zmianę przepisów ustawy o ARiMR, Prezes ARiMR utracił kompetencje w zakresie prowadzenia postępowań w sprawie ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Organem właściwym do prowadzenia spraw tego rodzaju stał się Kierownik Biura Powiatowego, który rozstrzygał o przyznaniu pomocy, zaś dla postępowań odwoławczych - właściwy Dyrektor Oddziału Regionalnego. Organ odwoławczy wskazał, że rolnik podjął skutecznie wieloletnie zobowiązanie i w ciągu tego okresu zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów, objętych tych zobowiązaniem. Ponadto w sprawie brak było podstaw do zwolnienia go z obowiązku zwrotu pobranych płatności.

Organ odwoławczy podał, że w niniejszej sprawie zastosowanie miał art. 49 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U. WE nr L 327 z 12 grudnia 2001 r. ze zm.), dalej "rozporządzenie Komisji nr 2419/2001". Organ odwoławczy stwierdził, że z okoliczności sprawy wynikało, iż rolnik działał w złej wierze i organ I instancji mógł wszcząć postępowanie w sprawie, gdyż okres pomiędzy zawiadomieniem o wszczęciu postępowania a terminem pierwszej płatności był krótszy niż [...].

Organ odwoławczy wskazał, że rolnik, występując o przyznanie płatności ONW, podpisał zobowiązanie (stanowiące nieodłączną część wniosku o przyznanie wsparcia) do nieprzerwanego, pięcioletniego prowadzenia działalności rolniczej na położonych na obszarach ONW działkach rolnych o powierzchni nie mniejszej, niż objęta płatnością za pierwszy rok, oraz informowania organów ARiMR o każdej zmianie, jaka może mieć wpływ na przyznanie płatności. Wobec powyższego rolnik wiedział o ciążących na nim obowiązkach z tytułu tych płatności.

Organ odwoławczy przywołał treść art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. U. UE nr L 153 z 30 kwietnia 2004 r., ze zm.- dalej "rozporządzenie Rady nr 1257/1999"), powtórzonym w art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE nr L 368 z dnia 23 grudnia 2006, ze zm.- dalej "rozporządzenie Komisji nr 1974/2006"). Organ odwoławczy uznał, że żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek nie zaistniała, brak było zatem podstaw do zwolnienia rolnika z obowiązku zwrotu pobranych płatności. Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do skutecznego przejęcia przedmiotowego zobowiązania przez spółkę. Ponadto rolnik wbrew obowiązującym przepisom nie powiadomił na stosownym formularzu we właściwym czasie organu o zaniechaniu prowadzenia działalności rolniczej na części działek objętych przedmiotowym zobowiązaniem i o oświadczeniu innego podmiotu o przejęciu zobowiązania. Organ odwoławczy podał, że rolnik zwrócił pobrane płatności, lecz z uwagi na fakt, iż kwota ustalona do zwrotu przez organ I instancji była niższa, niż uiszczona przez stronę, różnica zostanie jej zwrócona na rachunek bankowy. Różnica wynikała z uwzględnienia na korzyść strony wielkości upraw wierzby ekologicznej na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].

Rolnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję i wniósł o jej uchylenie oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji stwierdzającej brak obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzucił organowi naruszenie:

- art. 6 i art. 16 Kpa, przez kontynuowanie postępowania, które zostało umorzone;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa, przez błędne przyjęcie, że pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze pobranej płatności była decyzja z dnia [...], która została uznana za nieważną przez Ministra Rozwoju Wsi i Rolnictwa;

- art. 8 i 9 Kpa, przez niepoinformowanie go o konieczności złożenia oświadczenia podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie działek i nieudostępnienie mu stosownego formularza.

Organ odwoławczy, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Spór w sprawie dotyczy nałożenia na rolnika obowiązku zwrotu części pobranych płatności ONW za lata [...] dotyczących zaniechania prowadzenia przez rolnika działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem ONW o pow. [...].

W pierwszej kolejności należy rozważyć kwestię umorzenia postępowania decyzją z dnia [...] Prezesa ARiMR.

W dniu [...] weszła w życie zmiana art. 29 ustawy o ARiMR, w wyniku której organem właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, tj. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR.

Prezes ARiMR wydał decyzję z dnia [...], w której sentencji umorzył w całości postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, wszczęte w dniu [...] przez niego. W uzasadnieniu decyzji wskazał na zmianę przepisów dotyczących właściwości organów administracyjnych w tego rodzaju sprawach.

W ocenie Sądu, wydanie tego rodzaju decyzji było zbędne, gdyż zmiana właściwości organów wynikała wprost z zapisów ustawy. Jednakże decyzja powyższa znajduje się w obrocie prawnym i w związku z tym konsekwencją jej jest umorzenie postępowania w sprawie i eliminacja skutków związanych z zawiadomieniem z dnia [...] o wszczęciu postępowania przez organ.

Podkreślić należy, że umorzenie to nastąpiło z przyczyn formalnych. Jego podstawą nie było przedawnienie w dochodzeniu należności czy też uznanie przez organ, że nie było podstaw do prowadzenia postępowania wobec rolnika (tj. ocena merytoryczna zachowania rolnika w oparciu o ustalony stan faktyczny jako działania zgodnego z przepisami prawa).

Zdaniem Sądu, w tej sytuacji możliwe było ponowne wszczęcie postępowania administracyjnego przez organ I instancji wobec rolnika wobec zaistnienia przesłanek uzasadniających zwrot nienależnie pobranych płatności.

W ocenie Sądu, nie było podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, gdyż niniejsze postępowanie nie dotyczyło sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Przepis ten zawiera konstrukcję, polegającą na ochronie powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Dotyczy ona sytuacji, gdy kolejno po sobie wydane zostały dwie decyzje załatwiające sprawę co do istoty, z których pierwsza ma charakter ostateczny. W niniejszym postępowaniu choć wystąpiła tożsamość sprawy pod względem podmiotowym (które zostaje zachowane bez względu na zmiany w ramach następstwa prawnego) i przedmiotowym (o ile tożsama jest podstawa prawna, stan faktyczny w zakresie faktów prawotwórczych), Sąd dopuścił możliwość ponownego wszczęcia postępowania w sprawie, w której postępowanie uprzednio umorzono (G. Łaszczyca, A. Matan, Umorzenie postępowania..., s. 154-155). W ocenie Sądu, zadecydował o tym charakter sprawy i okoliczności umorzenia postępowania (E. Ochendowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne..., s. 141). Jak wyżej wskazano podstawą umorzenia były przyczyny formalne, nie zaś przesłanki o charakterze materialnym. (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz tom II, G. Łaszczyca i inni, wydawnictwo LEX 2010, wydanie III, do art. 156).

Skoro możliwość wszczęcia postępowania była prawnie dopuszczalna należało zbadać czy organ dokonał tego w odpowiednim terminie.

W sprawie miało zastosowanie rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U.UE.L.2001.327.11). Powyższe rozporządzenie choć zostało uchylone na podstawie art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18), dalej "rozporządzenie Komisji nr 796/2004", to nadal obowiązuje w kwestii wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed [...].

Zgodnie z art. 49 rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001, zwrot nienależnych płatności:

1. w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3;

2. Państwa Członkowskie mogą zdecydować, że zwrot nienależnej płatności dokonuje się przez potrącenie tej kwoty z jakiejkolwiek zaliczki lub płatności w ramach systemu pomocy, określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 3508/92, dokonywanej na rzecz rolnika po dacie podjęcia decyzji o zwrocie. Jednakże rolnik może zwrócić tę kwotę nie czekając na dokonanie potrącenia.

3. Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

4. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

5. Obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

6. Kwoty podlegające zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na podstawie art. 13 i tytułu IV są objęte okresem przedawnienia wynoszącym cztery lata.

7. Przepisy ust. 4 i 5 nie mają zastosowania w przypadku zaliczek.

8. Państwa Członkowskie mogą zadecydować o nieodzyskiwaniu kwot równych 100 EUR lub mniejszych, bez odsetek, na rolnika i na okres premiowy, pod warunkiem że nieodzyskiwanie tych kwot jest możliwe na podstawie przepisów prawa krajowego.

W sprawie nie miał zastosowania art. 49 ust. 4 rozporządzenie Komisji nr 2419/2001, gdyż wypłata płatności za rok [...] i [...] nie nastąpiła z powodu błędu organu administracyjnego. Wypłata płatności oparta była o dane wynikające ze złożonych wniosków przez rolnika.

W sprawie nie miał też zastosowania art. 49 ust. 5 rozporządzenie Komisji nr 2419/2001 dotyczący możliwości przyjęcia działania rolnika w dobrej wierze, gdyż rolnik wbrew powziętemu [...] zobowiązaniu dokonał zmniejszenia powierzchni działek uprawnionych do płatności ONW w [...]. Rolnik był świadomy tego obowiązku, co wynikało z pkt [...] wniosku o płatność na rok [...] (zobowiązanie z pkt [...]). Powyższe wynikało z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), dalej "rozporządzenie ONW z 2004 r.", wydanego na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.). Zgodnie z art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz.U.UE.L.1999.160.80), do którego odwoływał się § 2 rozporządzenie ONW z 2004r., rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcie w postaci dodatków wyrównawczych, zaś dodatki wyrównawcze są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy:

– prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony,

– podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, oraz

– stosują zwykłą dobrą praktykę rolniczą, zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Jak wynikało z oświadczenia rolnika, celowo i świadomie zaprzestał on działalności na powierzchni wszystkich działek, co do których podjął przedmiotowe zobowiązanie z uwagi na wyzbycie się w dniu [...] części działek objętych wnioskiem o płatność za rok [...] na rzecz innego podmiotu.

Zdaniem Sądu, w niniejszym postępowaniu miał zastosowanie art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 dotyczący obowiązku zwrotu przez rolnika pobranych płatności, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. W niniejszej sprawie pierwsza wypłata rolnikowi przez organ płatności za rok [...] miała miejsce [...] ( płatność za rok [...] została przekazana rolnikowi w dniu [...] - okoliczności niekwestionowane), zaś powiadomienie rolnika o nieuzasadnionym charakterze danej płatności przez organ miało miejsce w dniu [...], tj. w dniu doręczenia mu zawiadomienia z dnia [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności ONW za lata [...]. Z akt wynikało, że już w dniu [...] organ I instancji skierował do rolnika informację o możliwości wszczęcia ww. postępowania, jednak z uwagi na brak zwrotnego potwierdzenia odbioru tej informacji, za datę, o której mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 Sąd przyjął datę [...]. Wobec powyższego, organ I instancji dokonał wszczęcia niniejszego postępowania wobec rolnika w terminie krótszym niż [...], wynikającym z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001, gdyż okres ten nie upłynął pomiędzy datą płatności a powiadomieniem rolnika o nieuzasadnionym charakterze danej płatności.

W ocenie Sądu, wobec umorzenia postępowania decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...], skutki związane z datą [...], kiedy to doręczono rolnikowi zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia [...] przez Prezesa ARiMR w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności za lata [...] zostały anulowane.

Jak wynikało z akt, kwota pobranych płatności została przez rolnika zwrócona w [...] (niekwestionowane). Wskazać należy, że mimo to organ I instancji zobowiązany był wydać stosowną decyzję.

Rozważyć należało także, czy w danej sprawie rolnik mógł zgodnie z prawem zwolnić się od obowiązku zwrotu pobranych płatności. Podkreślić należy, że w stosunku do przedmiotowych płatności obowiązywało rozporządzenie ONW z 2004 r. związane z Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata [...].

Zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW z 2004 r., w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, rolnik zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

Stosownie do § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW z 2004 r., płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli:

1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności:

a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego,

b) wystąpienie klęski żywiołowej,

c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych,

d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego,

e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem, oraz

2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej.

Na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 42, poz. 278) z dniem 14 marca 2006 r., § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW z 2004 r. otrzymał brzmienie: "W przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, producent rolny zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar",

- zaś § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW z 2004 r. otrzymał brzmienie: "Płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli:

1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności:

a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego,

b) wystąpienie klęski żywiołowej,

c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych,

d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego,

e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem,

f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, oraz

2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej.

Zdaniem Sądu, rolnik na podstawie § 9 ust. 2 pkt 2 (w obu ww. brzmieniach tego przepisu) rozporządzenia ONW z 2004 r. zobowiązany był do zwrotu części pobranych części płatności za lata [...] wobec zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na działkach objętych zobowiązaniem ONW o pow. [...] (str. [...] decyzji organu I instancji). W sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek, wynikająca z § 9 ust. 3 (w obu ww. brzmieniach tego przepisu) rozporządzenia ONW z 2004 r.

Z dniem 14 marca 2006 r. wprowadzono też ust. 2a do § 9 rozporządzenia ONW z 2004 r., zgodnie z którym, w przypadku gdy zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW podlega zwrotowi w części, która została przyznana do działek rolnych:

1) pozostawionych w posiadaniu producenta rolnego, jeżeli ich łączna powierzchnia wynosi mniej niż hektar;

2) których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że podmiot ten złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie, w którym zobowiązuje się do:

a) kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych,

b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a.

Na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 75, poz. 522- dalej "rozporządzenie zmieniające") z dniem 4 maja 2006 r., § 9 w ust. 2a w pkt 2 rozporządzenia ONW z 2004 r., wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:

"których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że producent rolny złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek rolnych, w którym podmiot ten zobowiązuje się".

Ponadto w § 2 rozporządzenia zmieniającego wskazano w ust.1, że w przypadku gdy zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia wymienionego w § 1 (rozporządzenia ONW z 2004 r.), na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, nastąpiło przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, pomoc finansowa na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania nie podlega zwrotowi w części przyznanej do działek rolnych, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, jeżeli producent rolny złożył do kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji Modernizacji Rolnictwa, na formularzu udostępnionym przez tę Agencję, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek rolnych, w którym podmiot ten:

1) zobowiązuje się do:

a) kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wymienionego w § 1, złożonym przez producenta rolnego,

b) zapłaty na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa równowartości kwoty pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, uzyskanej przez producenta rolnego, jaką producent ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a;

2) oświadcza, że przez okres liczony od dnia przeniesienia na jego rzecz posiadania działek rolnych położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania do dnia złożenia oświadczenia prowadził na tych działkach działalność rolniczą zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej.

Stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia zmieniającego, przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia podmiot, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie działek rolnych położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, złożył oświadczenie, o którym mowa w § 9 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia wymienionego w § 1 (tj. rozporządzenia ONW z 2004 r.).

Przepis § 9 ust. 2a rozporządzenia ONW z 2004 r. związany był wejściem w życie, min. art. 73a rozporządzenia Komisji nr 796/2004. Powyższe rozporządzenie zgodnie art. 81 obowiązywało w kwestii wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem [...]. Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich.

Zdaniem Sądu, rolnik nie spełnił też przesłanek z § 9 ust. 2a rozporządzenia ONW z 2004 r., ani przesłanek § 2 rozporządzenia zmieniającego, które pozwoliłyby na zwolnienia się przez rolnika z obowiązku zwrotu części pobranych płatności za lata [...]. W obu terminach wskazanych ww. przepisami rolnik nie złożył stosownego oświadczenia. Ponadto jak wynikało z akt, rolnik nie ubiegał się o przywrócenie terminu do złożenia tego oświadczenia.

Wskazać należy, że w dniu [...] weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata [...] – [...] (Dz. U. Nr 68, poz.448 ze zm.), które dotyczyło płatności[...] – [...]. Rozporządzenie to wydano na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427). W § 9 tego rozporządzenia zawarto regulacje dotyczące zasad zwrotu nienależnie pobranych płatności oraz przesłanek wyłączających obowiązek ich zwrotu, w tym określony został termin do złożenia oświadczenia o przekazaniu gruntów innemu podmiotowi do 30 dni. Powyższe rozporządzenie nie miało jednak zastosowania w sprawie, gdyż dotyczyło płatności udzielonych w latach [...].

Podkreślić należy, że rolnik, składając w dniu [...] wniosek o płatności za rok [...] nie złożył oświadczenia o przejęciu części działek przez inny podmiot, mimo, że zarówno w tym wniosku jak wnioskach za lata poprzednie zobowiązał się (pkt IX), m.in. do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR: o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności ONW; o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego; prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzyma płatność w pierwszym roku z tytułu płatności ONW, przez okres [...] od dnia otrzymania tej płatności.

Wskazać należy, że w toku prowadzonego postępowania o zwrot przedmiotowych płatności wszczętego w [...], rolnik w ogóle nie powoływał się na fakt przekazania części działek innemu podmiotowi. Okoliczność ta pojawiła się dopiero po wszczęciu postępowania w [...]. Rolnik w oświadczeniu z dniu [...] wskazał, że wcześniej nie był wzywany przez organ I instancji do złożenia oświadczenia o przekazaniu działek innemu podmiotowi. Wraz z ww. oświadczeniem złożył w organie w dniu [...] oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych położonych na obszarach ONW przez spółkę na formularzu [...], w którym to spółka wskazała, że od dnia [...] przejęła działki rolne zgłoszone do płatności ONW o pow. [...] i zobowiązuje się do kontynuowania zobowiązania rolnika do dnia [...]. Powyższe oświadczenie nosi datę wypełnienia – [...]. Ponadto rolnik dołączył pisemne oświadczenie, datowane na [...] swoje i osoby upoważnionej za spółkę, że działki o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obręb B. zostały przekazane przez rolnika nowemu nabywcy w dniu [...] w wyniku wspólnych uzgodnień pomiędzy stronami.

W dniu [...] do organu I instancji wpłynęło pisemne oświadczenie spółki, że ww. działki przejęła od rolnika w dniu [...].

W dniu [...] rolnik został przesłuchany w charakterze strony i zeznał, że przekazał przedmiotowe działki spółce w dniu [...] na podstawie aktu notarialnego, którego daty nie pamiętał, lecz zobowiązał się go dostarczyć.

W dniu [...] rolnik złożył oświadczenie, że ww. akt notarialny mu zaginął i nie ma możliwości dostarczenia go organowi.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji, rolnik wskazał, że organ nie wezwał go w odpowiednim czasie do złożenia oświadczenia o przekazaniu działek innemu podmiotowi i on sam złożył je gdy dowiedział się o takim obowiązku. Ponadto podał, że akt notarialny o przekazaniu działek był ogólny i nie zawierał szczegółów, które doprecyzowane były ustnie przez strony. Zdaniem rolnika, przekazanie działek odbyło się zgodnie z przepisami rozporządzenia ONW, lecz nie musiało być ono zawarte w formie aktu notarialnego, wystarczyła umowa ustna, która została zawarta przez strony.

Wbrew twierdzeniom rolnika to na nim spoczywał obowiązek informowania Agencji o zaistniałych zmianach mających wpływ na płatność. Podkreślić należy, że to rolnik wie z jakich przyczyn zaniechał działalności rolniczej na określonym terenie, a nie organ administracji. Skoro zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej może mieć różne podstawy (w tym np. z powodu podjęcia przez rolnika decyzji o dalszym nieuprawianiu działek nadal należących do niego), trudno wymagać aby organ administracji domyślił się, że zaniechanie to nastąpiło akurat z powodu przeniesienia posiadania działek rolnych przez rolnika na inny podmiot. Przepisy rozporządzenia ONW co do zasady obligują rolnika do zwrotu pobranych płatności w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach objętych ONW, a jedynie wyjątkowo zezwalają na niedokonanie zwrotu pobranych płatności, ale pod wyraźnie wskazanymi wyjątkami. Rolnik nie dochował przesłanek mogących zwolnić go z tej odpowiedzialności.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły wysokość nienależnie pobranych przedmiotowo płatności, biorąc pod uwagę treść decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] w zakresie uprawy wierzby energetycznej zaliczonej do upraw ONW.

Zdaniem Sądu, organy obu instancji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), skargę oddalił.