Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2051/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia NSA Małgorzata Borowiec Protokolant st. asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 228/10 w sprawie ze skargi A.T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 listopada 2009 r. nr GZ.rn-057-625-38/09 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 228/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż organu z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Purdzie z dnia [...] stycznia 1978 r., o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego we wsi Przykop, zapisanego na E.T.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan sprawy:

Decyzja Naczelnika Gminy z dnia [...] stycznia 1978 r. wydana została na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, który pozwalał na przejęcie gospodarstwa, jeżeli zostało opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkich innych gospodarstw opuszczonych przez właściciela, zaś za gospodarstwo opuszczone rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 maja 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych uznawało gospodarstwo, w którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym nie było ono w całości lub w części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Materiał dowodowy wskazuje, że E. T. zmarł 14 lutego 1957 r., a spadek po nim nabyły dzieci R. T. i I. T.. R. T. zmarł 27 stycznia 2011 r., a spadek po nim nabyła żona A. T.. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wystąpiła A. T., zaś odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Minister wskazał, że z kontrolowanej decyzji wynika, iż R. T. od 1966 r. mieszkał we wsi Narty, zaś w 1977 r. wyjechał do Republiki Federalnej Niemiec, gospodarstwo wydzierżawiał, ale obecnie, tj. 1978 r. – jest bez użytkownika, a ponieważ nie odnaleziono dokumentów, które stanowiły podstawę do ustalenia kwestii opuszczenia gospodarstwa należało przyjąć, że tak było. Organ przesłuchał świadka – E. S., która oświadczyła, że mieszkała w przedmiotowym gospodarstwie do 1978 r., a w czasie gdy R. T. mieszkał w Nartach gospodarstwo było uprawiane, co jednak nie podważa ustaleń, że po jego wyjeździe gospodarstwo było opuszczone. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. T. podnosiła, że decyzja o przejęciu gospodarstwa została wydana po dwóch i pół miesiąca po wyjeździe rodziny T. z Polski, w okresie zimowym, gdzie nie można stwierdzić czy gospodarstwo było uprawiane, a żadna dokumentacja nie zachowała się.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził:

W postępowaniu nieważnościowym nie ma możliwości poszerzenia dokumentacji sprawy. Bezspornym jest, że Naczelnik Gminy dysponował bardzo ubogim materiałem dowodowym, ale materiał wskazywał, iż gospodarstwo było opuszczone, a właściciel opuścił Polskę na stałe, co było powodem wydania decyzji o przejęciu. Minister wywiódł, że nie udało odnaleźć się więcej dokumentów, ale najprawdopodobniej był to cały materiał dowodowy, a skoro tak, trafnie uznano, że gospodarstwo było opuszczone, zwłaszcza że nie było żadnych dowodów wskazujących, że gospodarstwo było uprawiane. W takim stanie rzeczy organ nadzoru nie mógł dojść do wniosku, że decyzja Naczelnika z dnia [...] stycznia 1978 r. rażąco narusza prawo i zasadnie odmówił stwierdzenia jej nieważności.

Reprezentowana przez adwokata, A. T. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i rozpoznania skargi względnie po uchyleniu przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając:

1) naruszenie przez Sąd prawa materialnego, przez błędne jego zastosowanie, a mianowicie:

– art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, polegające na uznaniu, że ww. przepisy mogły mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika, iż gospodarstwo to w chwili wydania decyzji nie było opuszczone,

– art. 1 § ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez uznanie, iż dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadka E. S. przez organ administracji nie było zgodne prawem, w sytuacji gdy konkluzja ta nie znajduje oparcia w żadnym przepisie prawa oraz uznanie, że zgromadzony przez Naczelnika Gmina Purda materiał dowodowy dawał podstawy do wydania decyzji z dnia [...] stycznia 1978 r. o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa;

2. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie a contrario art. 145 § 1 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pomimo że narusza ona:

– art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że lakoniczny sposób uzasadnienia decyzji Naczelnika Gminy Purda nie stanowi rażącego naruszenia prawa,

– art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. przez uznanie, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sposób prawidłowy odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Purdzie z dnia [...] stycznia 1978 r. znak 7016-2/78.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, że w postępowaniu nadzorczym nie prowadzi się takiego postępowania dowodowego, jakie z mocy art. 7 k.p.a., musi być przeprowadzone w postępowaniu zwykłym. W postępowaniu nadzorczym bowiem ocenie podlega to, czy udokumentowany stan sprawy uzasadniał wydanie określonego rozstrzygnięcia. Jednak zasada wyrażona w art. 7 k.p.a. obowiązuje we wszystkich postępowaniach administracyjnych, zatem również o stwierdzenie nieważności decyzji, a wobec tego można posłużyć się dowodami nawet nowymi, o ile miałoby to pomóc w ocenie decyzji poddanej nadzorowi. W niniejszej sprawie takim dowodem było zeznanie E. S., uzyskane już w trakcie postępowania nadzorczego w związku ze stwierdzeniem A. T. co do tego, iż stan faktyczny sprawy przy wydawaniu decyzji z 1978 r. był inny, aniżeli przyjęto w tej decyzji.

Naczelnik Gminy Purda dysponował bardzo nikłym materiałem, a zgodzić się należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż najprawdopodobniej był to cały materiał jakim dysponował. Wynikało z niego, że gospodarstwo, które odziedziczyli po rodzicach R. T. i I. T. było uprawiane, mimo iż I. z Polski wyjechała, a R. mieszkał w innej miejscowości. Z akt tych wynika, że R. T. wyjechał do Republiki Federalnej Niemiec w 1977 r. a wobec tego, iż nigdy nie przyjął narodowości polskiej, cała rodzina z Polski wyjechała, należało uznać, iż na stałe. Jakkolwiek zatem gospodarstwo podczas jego zamieszkiwania w Polsce było uprawiane, to po jego wyjeździe trudno było je za takie uznać w dalszym ciągu.

Zaprzeczeniem takiego wniosku miały być złożone przez E. S. zeznania. Wobec twierdzenia A. T., że gospodarstwo było dzierżawione i uprawiane. Co do dzierżawienia gospodarstwa Naczelnik Gminy nie miał wątpliwości, w aktach bowiem znajduje się takie stwierdzenie. Jednak z zeznań E. S. nie wynika nic innego, aniżeli to, co przyjął Naczelnik Gminy Purda, w postępowaniu zakończonym w decyzją z dnia [...] stycznia 1978 r. Oświadczyła ona, że mieszkała w gospodarstwie R. T., pomagała je uprawiać, kiedy on zamieszkał we wsi Narty, ale po jego wyjeździe wyprowadziła się. Nie wynika natomiast z tych zeznań, aby w związku z wyjazdem R. T. gospodarstwo to miałoby być dalej przez jej rodzinę uprawiane, bądź na zasadzie dzierżawy, bądź użytkowania. Zeznania te, choć są nowym dowodem w sprawie, jednak tylko potwierdzają, że ocena stanu sprawy przez Naczelnika Gminy była prawidłowa.

Artykuł 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) stanowił m.in., że gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Za gospodarstwo rolne opuszczone § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) uważa takie, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Przejęcie zatem gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa może nastąpić jeżeli właściciel lub jego rodzina je opuścił, a nadto nie było uprawiane.

W sprawie niniejszej co do przesłanki opuszczenia gospodarstwa rolnego przez jego właściciela i rodzinę jest ona bezsporna, zaś spór dotyczy przesłanki drugiej opuszczenia, tj. nieuprawiania go przez użytkownika lub dzierżawcę. W świetle ww. stanu sprawy nie można było zarzucić Naczelnikowi Gminy, że uznał, iż ta przesłanka wystąpiła, nie było bowiem żadnego dowodu ani wcześniej ani dziś, iż po wyjeździe właściciela mogło ono być dzierżawione lub użytkowane przez osoby trzecie.

W tym stanie rzeczy należało zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że zaskarżona przez A. T. decyzja nadzorcza Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie narusza prawa i wobec tego skargę kasacyjną oddalić, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).