Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 164/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 70 par. 1, par. 4, par. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] znak: [...], wydanym po rozpatrzeniu zażalenia pana K. D. (dalej strona lub zobowiązany) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej organ egzekucyjny, wierzyciel, organ podatkowy) z dnia [...] nr [...] o uznaniu za nieuzasadniony zarzut dotyczący przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym z dnia [...] nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2018. 2096 ze zm.) oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2018. 1314 ze zm.) utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał, że w dniu [...] organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem (i organem podatkowym), wystawił przeciwko stronie tytuły wykonawcze obejmujące zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okres od 1 stycznia 2002 r. do 31 grudnia 2002 r. Tytuły te wystawiono w oparciu o decyzję tego organu z dnia [...]. Zawiadomieniami z dnia [...] dokonano zajęcia w dwóch Bankach, zaś dłużnicy zajętej wierzytelności potwierdzili odbiór zawiadomień. Zawiadomienie wysłano zobowiązanemu na adres T., ul. [...]. Następnie Dyrektor stwierdził, że postanowieniem z dnia [...] organ podatkowy przedstawił stronie zarzut o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1 w zb. z art. 76 § 2, w zb. z art. 55 § 1 w zb. z art. 62 § 2, w zb. art 61 § 1 w zw. z art. 6 § 2 K.k.s. przy zast. art 7 § 1 K.k.s. Postanowieniem z dnia [...] Komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko stronie. W dniu [...] prokurator Prokuratury Rejonowej w T. na podstawie art. 175 § 1 K.k.s. w zw. z art. 173 § 1 K.k.s. wydał postanowienie o zastosowaniu postępowania w stosunku do nieobecnych wobec strony, przy czym postępowanie to zostało umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z [...]. W dniu [...] wierzyciel wystawił przeciwko stronie sporny tytuł wykonawczy, obejmujący zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok w łącznej kwocie należności głównej w wysokości [...] zł., a następnie w dniu [...], działając jako organ egzekucyjny, nadał klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Tytuł wykonawczy wystawiono w oparciu o decyzję z dnia [...] Komenda Miejska Policji w T. pismem z dnia 8 lutego 2018 r. poinformowała organ egzekucyjny, iż zobowiązany przebywa w T. na ul. [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia ½ nieruchomości gruntowej wraz z budynkiem położonej w T., ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą. W dniu [...] odbiór zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego potwierdził zobowiązany. Pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r. zobowiązany złożył zarzut w trybie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej do przedmiotowego tytułu wykonawczego, podnosząc okoliczność przedawnienia dochodzonego zobowiązania podatkowego, jednocześnie wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego do tegoż tytułu wykonawczego.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny uznał za nieuzasadniony zarzut dotyczący przedawnienia obowiązku objętego spornym tytułem wykonawczym. Zobowiązany złożył zażalenie na to postanowienie, zaś Dyrektor postanowieniem z dnia [...] uchylił zaskarżone postanowione i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny, po ponownym rozpoznaniu zarzutów uznał je za nieuzasadnione.

Zobowiązany wniósł zażalenie na postanowienie, któremu zarzucił całkowity brak realizacji obowiązków i wytycznych wydanych przez Dyrektora. Zdaniem strony cały spór sprowadza się do oceny skutków prawnych doręczeń decyzji organu egzekucyjnego administracji państwowej, które w ocenie tego organu wywołały określony skutek, tymczasem jeżeli postępowanie toczy się zaocznie, gdyż od momentu jego wszczęcia zobowiązany nie miał możliwości brać czynnego udziału w postępowaniu, organ nie ustalił jego adresu gdzie zobowiązany przebywał, to jest uprawniony do skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia. W tym stanie rzeczy wszelkie twierdzenia organu egzekucyjnego dotyczące fikcji doręczenia stanowią nadinterpretację przepisów prawa i są nieuprawnione. Żalący wskazał, że zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych mogły wywołać skutek jedynie w stosunku do dłużnika zajętych wierzytelności (bank), a nie do strony. Dodał, że nigdy nie otrzymał takiego zawiadomienia, ani nie był w stanie ustalić takiego zajęcia bezpośrednio na kontach, albowiem jego firma posługująca się tymi rachunkami została wykreślona z rejestru ewidencji działalności gospodarczej decyzją z dnia [...], co spowodowało zaprzestanie korzystania z tych rachunków bankowych.

Równie niezrozumiałe było zdaniem strony wywodzenie przerwania biegu przedawnienia należności z uwagi na toczące się w stosunku do niej postępowanie karnoskarbowe, a to z uwagi na fakt, iż postępowanie to ostatecznie zostało zakończone orzeczeniem o umorzeniu. Nie sposób zatem uznać, iż umorzone postępowanie mogło w ogóle doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia. Co więcej, w postępowaniu tym zastosowano wobec strony postępowanie w stosunku do nieobecnych, z uwagi na niemożność ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania ani pobytu strony w kraju, zaś działania organu administracji publicznej każdorazowo ograniczały się do stosowania trybu art. 44 K.p.a. Brak wyznaczenia przedstawiciela dla zobowiązanego oznacza, że nie można uznać, iż skutecznie zostały mu doręczone tytuły wykonawcze, jak i dalsza korespondencja związana z tymi tytułami . Organ zupełnie nie wyjaśnił, z jakich przyczyn odstąpił od obligatoryjnego w okolicznościach sprawy wyznaczenia przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Według strony organ wbrew art. 70 § 7 Ordynacji podatkowej uznał, iż dalszy bieg terminu przedawnienia rozpoczął się od 16 lutego 2014 r., oraz że po wskazanej przerwie na nowo rozpoczął się pięcioletni termin przedawnienia, co w konsekwencji prowadzi do usprawiedliwienia czynności podjętych przez ten organ w dniu [...], które z uwagi na przedawnienie należności nie powinny mieć miejsca. Według strony nie można zgodzić się z twierdzeniem, iż czynności egzekucyjne z dnia [...], nie mające żadnej łączności czasowej z przedawnionymi należnościami, których organ ten nie jest w stanie skutecznie dochodzić, mogą prowadzić do rozpoczęcia po raz kolejny biegu terminu pięcioletniego okresu przedawnienia.

Następnie Dyrektor wskazał na przepis art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej oraz zacytował art. 33, art. 34 § 1, § 2, § 4 i § 5 tej ustawy, stwierdzając, że w rozpatrywanej sprawie termin płatności zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. upłynął w dniu 30 kwietnia 2003 r. oraz, że wobec zobowiązań podatnika skutecznie przerwano bieg terminu przedawnienia wskutek zastosowania środka egzekucyjnego w dniu [...] poprzez doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego dokonanego dnia [...]. Dodał, że w dniu [...] doręczono stronie tytuły wykonawcze wystawione w dniu [...] wraz z zawiadomieniami o zajęciach rachunków bankowych z dnia [...] r. w dwóch bankach. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie na nowo pięcioletni okres przedawnienia od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny tj. od dnia [...]. Doręczenia powyższych dokumentów dłużnikowi dokonano w trybie art. 44 K.p.a. Dyrektor wziął przy tym pod uwagę, że strona pismem z dnia 13 października 2008 r., a także z dnia 26 listopada 2008 r. wniosła odwołanie od decyzji wymiarowej, wskazując w tym piśmie jako swój adres: T., ul. [...]. Z kolei w oświadczeniu z dnia 14 stycznia 2009 r. złożonym Dyrektorowi Izby Skarbowej w Katowicach w postępowaniu podatkowy, również wskazała ten sam adres. Dlatego w ocenie Dyrektora zasadnym było przyjęcie, iż pod tym adresem nastąpiło skuteczne doręczenie przesyłki zobowiązanemu, w trybie art. 44 K.p.a. Dyrektor dodał, że wobec strony, w dniu [...], na podstawie art. 70 § 6 O.p., zostało wszczęte śledztwo w sprawie o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1 w zbiegu z art.76 § 2 w zbiegu z art. 55 § 1 w zbiegu z art. 62 § 2 w zbiegu z art. 61 § 1 w związku z art. 6 § 2 przy zastosowaniu art. 7 § 1 ustawy Kodeks karny skarbowy. Organ podatkowy w dniu [...] wydał postanowienie o przedstawieniu zarzutów popełnienia przez zobowiązanego wyżej wskazanego przestępstwa skarbowego.

W toku prowadzonego postępowania w sprawie karnej skarbowej wydane zostało w dniu [...] przez Prokuraturę Rejonową w T. postanowienie o zastosowaniu wobec strony postępowania w stosunku do nieobecnych, z uwagi na niemożność ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania ani pobytu podejrzanego w kraju. Sprawa została skierowana do Sądu Rejonowego w T.. Dnia [...] postanowieniem Sądu Rejonowego w T. postępowanie prowadzone przeciwko zobowiązanemu zostało umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 K.p.k. Postanowienie Sądu stało się prawomocne z dniem 15 lutego 2014 r. Z kolei wszczęte [...] postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe zawiesiło rozpoczęty bieg terminu przedawnienia od [...]do dnia 15 lutego 2014 r. tj. dnia prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie - stosownie do art. 70 § 6 i § 7 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 15 października 2013 r. Tym samym dalszy bieg terminu przedawnienia rozpoczął się od 16 lutego 2014 r. (art. 70 § 7 Ordynacji podatkowej). Po wskazanej przerwie na nowo rozpoczął się pięcioletni termin przedawnienia. Dyrektor zgodził się z organem egzekucyjnym, iż zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że termin ten przez okres zawieszenia nie biegnie, przez co ulega wydłużeniu, a okres zawieszenia dodaje się do pięcioletniego terminu przedawnienia. W dniu [...] zastosowano środek egzekucyjny - zajęcie nieruchomości - do zaległości objętej tytułem wykonawczym wystawionym w dniu [...], który skutecznie przerwał bieg terminu przedawnienia. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie na nowo pięcioletni okres przedawnienia od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny tj. od [...]. Zdaniem Dyrektora, zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny dnia [...] w trybie art. 70 § 4 O.p. - skutecznie przerwał bieg terminu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu, z dniem [...], w związku ze wszczęciem postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe (art. 70 § 6 i 7 O.p.). Postępowanie karnoskarbowe zakończyło się po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie postanowieniem Sądu z dnia [...], które uprawomocniło się dnia 15 lutego 2014 r. Tak więc okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia, w związku z postępowaniem karnoskarbowym wynosi 5 lat 1 miesiąc i 27 dni. Dalszy bieg terminu przedawnienia biegnie od 16 lutego 2014 r. Zastosowany w dniu [...] ponowny środek egzekucyjny w trybie art. 70 § 4 O.p. - skutecznie przerwał bieg terminu przedawnienia. Dalszy bieg terminu przedawnienia liczony jest od dnia [...] marca 2018 r. i upływa z dniem [...] marca 2023 r. Ponadto zgodnie z art. 70 § 8 O.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Dnia [...] dokonano wpisu przedmiotowej zaległości do księgi wieczystej nieruchomości zobowiązanego.

Odnosząc się do twierdzenia zobowiązanego, iż od 2006 r. nie przebywał na terenie kraju, a co za tym idzie nie odebrał decyzji z dnia [...], Dyrektor zauważył, iż z akt prowadzonego w 2008 r. postępowania podatkowego wynika, że decyzja ta została adresowana na stronę oraz wysłana pod adres: T.

ul. [...]. Następnie w dniu [...] została osobiście odebrana przez pełnoletniego domownika, który podjął się oddania pisma adresatowi. Od decyzji tej zobowiązany złożył odwołanie, wskazując w piśmie adres: T. ul. [...]. Ponadto jak wynika z komputerowej bazy danych Urzędu Skarbowego w T. w dacie doręczania stronie tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu prowadzone było postępowanie egzekucyjne do innych należności. Z tego względu zobowiązany miał obowiązek powiadomienia organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc, co wynika z art. 36 § 3 ustawy egzekucyjnej. Dlatego w ocenie organu decyzja podatkowa oraz odpisy tytułów wykonawczych, wraz z zawiadomieniem o zajęciu zostały skutecznie doręczone zobowiązanemu.

Dyrektor wskazał, że podatnik (zobowiązany) nie ustanowił pełnomocnika ani w postępowaniu podatkowym, ani egzekucyjnym, zaś powołanie się na art. 34 § 1 K.p.a. nie ma zastosowania, ponieważ wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej może pojawić się tylko w momencie wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, a nie w jego trakcie. Jeżeli bowiem organ nawiązał kontakt ze stroną, to ma ona obowiązek powiadomienia organu o każdej zmianie adresu, a doręczenie pod dotychczasowym adresem - o ile nie wykona tego obowiązku, ma skutek prawny. Również na gruncie przepisów K.p.a. strona może działać poprzez ustanowionego przez siebie pełnomocnika. W toku postępowania strony i ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, a w razie zaniedbania tego obowiązku doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Dyrektor stwierdził, że w prowadzonym przez organ egzekucyjny postępowaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności skierowane do Banków wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały skutecznie doręczone zobowiązanemu pod adresem: T. [...], ul. [...], w trybie art. 44 K.p.a. tj. w dniu [...]. Zgodnie z art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia został skutecznie przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Z tego względu nie nastąpiło przedawnienie egzekwowanego obowiązku, wobec czego zarzuty podatnika są nieuzasadnione.

W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca strona wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji.

Uzasadniając skargę podniosła, że przerwania biegu terminu przedawnienia nie można dowodzić poprzez powoływanie się na pisma, których sporządzenie i wniesienie przypisano stronie, w sytuacji, gdy strona temu kategorycznie zaprzeczyła. Ustalenie, iż pisma te (z dnia 13 października i 26 listopada 2008 r.) strona nie podpisała miało znaczenie dla biegu terminu przedawnienia, zaś organy obu instancji nie podjęły żadnych działań by kwestię tę wyjaśnić. Ponadto strona przytoczyła zarzuty postawione w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego wskazując, że umorzenie postępowania karnego z przyczyn opisanych w art. 17 K.p.k powoduje unicestwienie materialnoprawnego skutku wszczęcia takiego postępowania.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że dotyczyło ono zarzutu przedawnienia obowiązku dochodzonego przedmiotowym tytułem wykonawczym, obejmującym zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2002 r.

Poza sporem były ustalenia organów, zgodnie z którymi sporne zobowiązanie podatkowe zostało ustalone decyzją pierwszoinstancyjną z dnia [...], która to decyzja została uchylona w części decyzją odwoławczą z dnia [...].

W dniu [...] w oparciu o tę decyzję organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem wystawił trzy tytuły wykonawcze kierując je do egzekucji, a następnie zawiadomieniem z dnia [...] dokonał zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego. Zawiadomienie wraz z tytułem wykonawczym wysłano zobowiązanemu na adres wynikający z postępowania podatkowego. Postanowieniem z dnia [...] r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Wcześniej, bo w dniu [...]r., organ podatkowy wydał postanowienie o przedstawieniu zobowiązanemu zarzutów o przestępstwo skarbowe. W dniu [...] r. prokurator wydał postanowienie o zastosowaniu postępowania w stosunku do nieobecnych, zaś postępowanie to według ustaleń organów, zostało umorzone postanowieniem Sądu z dnia [...] r. wobec przedawnienia się przestępstw, których dotyczyło.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny będący wierzycielem wystawił przeciwko zobowiązanemu przedmiotowy tytuł wykonawczy oparty na decyzji organu podatkowego z dnia [...] r. Po wystawieniu tytułu organ egzekucyjny prowadził postępowanie celem ustalenia miejsca pobytu zobowiązanego, a następnie zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia udziału w nieruchomości zobowiązanego doręczając mu w dniu [...] r. zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego.

Organy egzekucyjne uznały, że odpisy pierwotnych tytułów wykonawczych (z 2008 r.) wraz z zawiadomieniem o zajęciu skutecznie doręczono zobowiązanemu w trybie art. 44 K.p.a. na adres znany z postępowania podatkowego w dniu [...], dowodząc, że w odwołaniach (z dnia 13 października i 26 listopada 2008 r.) od decyzji z dnia [...] podatnik wskazał ten adres i uczynił to następnie w oświadczeniu z dnia 14 stycznia 2009 r. Organy wskazały także, że decyzję pierwszoinstancyjną odebrał dorosły domownik podatnika oraz, że w dacie doręczenia tytułów wykonawczych z 2008 r. toczyły się wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjne do innych należności, zaś na zobowiązanym ciążył obowiązek powiadomienia organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swojego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. Dodatkowo organy wyjaśniły, że przepis art. 34 § 1 K.p.a. znajduje zastosowanie tylko w momencie wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, a nie w jego trakcie.

Dlatego też organy egzekucyjne stwierdziły, że bieg terminu przedawnienia został przerwany w dniu [...]r. (czynności egzekucyjne), a następnie zawieszony z dniem [...]r. (przedstawienie zarzutów karnych), który to okres został zakończony w dniu 15 lutego 2014 r. (prawomocne umorzenie postępowania karnego). Tym samym dalszy bieg terminu rozpoczął się 16 lutego 2014 r., zaś w dniu [...] r. zastosowano kolejny środek egzekucyjny, który skutecznie przerwał bieg terminu przedawnienia, który zakończy się dnia [...] marca 2023 r. Organy wyliczyły okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia na 5 lat, 1 miesiąc i 27 dni.

Skarżący dowodził, że nie nastąpiło skuteczne doręczenie mu odpisów tytułów wykonawczych z 2008 r., gdyż od 2006 r. nie przebywał w Polsce, a przynajmniej w miejscu zameldowania, zaś zajęte rachunki bankowe dotyczyły jego firmy, która została wykreślona z odpowiedniego rejestru decyzją z dnia [...] r., co spowodowało zaprzestanie korzystania z tych rachunków. Informacja o wykreśleniu jego firmy przekazana została organowi podatkowemu. Zobowiązany stwierdził, że nie otrzymał przedmiotowych decyzji podatkowych i nie składał odwołania, złożony na odwołaniu podpis nie pochodzi z jego ręki, gdyż w tym czasie przebywał za granicą. Podkreślił, że w postępowaniu egzekucyjnym powinien zostać wyznaczony przez sąd przedstawiciel dla osoby nieobecnej.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej "podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być (...) przedawnienie (...) obowiązku". W myśl art. 70 § 1 O.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Stosownie do brzmienia art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Zgodnie z przepisem art. 70 § 6 pkt 1 O.p. w brzmieniu z 2003 r - bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego zostaje zawieszony z dniem wszczęcia postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z nieuregulowaniem tego zobowiązania.

W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2012 r. P 30/11 stwierdzono, że wymieniony przepis w zakresie, w jakim wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został poinformowany najpóźniej z upływem terminu wskazanego w aty 70 § 1 O.p., jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Oznacza to, że w przypadku spornego zobowiązania podatkowego, konieczne było powiadomienie skarżącego o toczącym się postępowaniu o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe najpóźniej z upływem terminu jego przedawnienia by osiągnąć skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Z treści zaskarżonego postanowienia nie wynika w jakiej dacie zobowiązany dowiedział się o toczącym się postępowaniu karnym czy karnoskarbowym. Wynika jedynie, że wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów takiego przestępstwa ([...]r.), a następnie o zastosowaniu postępowania w stosunku do nieobecnych ([...] r.) i postanowienie o umorzeniu tego postępowania ([...]r.). W uzasadnieniu tego ostatniego postanowienia stwierdzono, że okres 5 lat określony w art. 44 § 1 pkt 1 K.k.s. upłynął w dniu [...] grudnia 2008 r., natomiast dopiero w dniu [...] r. wydano wobec zobowiązanego postanowienie o przedstawieniu zarzutów i dopiero wówczas wszczęto działania w celu ustalenia miejsca pobytu oskarżonego co nie nastąpiło, zaś na postawienie zarzutów zdecydowano się na 12 dni przed upływem terminu przedawnienia karalności zarzucanego podejrzanemu czynu. Okoliczność wiedzy o toczącym się przeciwko zobowiązanemu postępowaniu karnoskarbowym jest istotna dla ustalenia czy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornego zobowiązania i podlega udowodnieniu przez organ (egzekucyjny) powołujący się na taką przerwę.

Warto również zauważyć, że organy nie odniosły się w sposób klarowny i pełny do zarzutów związanych z doręczeniem tytułów wykonawczych wystawionych w 2008 r. w sytuacji, gdy, jak podnosi zobowiązany. w okresie ich doręczenia nie przebywał w miejscu zameldowania, w którym doręczenie to miało nastąpić. Okoliczność tę należało ocenić w powiązaniu z zebranymi w sprawie dowodami świadczącymi, że w tym czasie zobowiązany pod tym adresem nie przebywał. Organ podatkowy będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym w niniejszej sprawie posiadał wiedzę, że zobowiązany już od 2006 r. nie przebywał na terenie Polski oraz, że w tym czasie tj. od [...] r. jego działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Organy nie zbadały również w sposób odpowiedni kwestii ustalenia miejsca zamieszkania zobowiązanego w oparciu o informacje wynikające z postępowania podatkowego dotyczącego spornej należności. Twierdziły bowiem, że decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułów wykonawczych z 2008 r. została skierowana do zobowiązanego w sytuacji, gdy z treści tej decyzji wynika, że jej adresatem był pełnomocnik podatnika zamieszkujący pod tym samym adresem. Przy czym należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie tej osoby (pełnomocnika) z dnia 1 października 2008 r., że od roku nie jest już pełnomocnikiem podatnika (zobowiązanego) o czym poinformował organ podatkowy składając odpowiedni formularz (oświadczenie z dnia 3 października 2007 r.). Również stwierdzenie organów, że odwołanie od tej decyzji wniósł osobiście zobowiązany nie zostało należycie wykazane. Dodać należy, że z potwierdzeń odbioru korespondencji zawartych w aktach sprawy wynika, że odbiorów dokonywała inna osoba, nie zobowiązany. Organy wskazywały, że adres zobowiązanego był znany z innych postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanego, jednocześnie w aktach sprawy takich dokumentów nie ma, zaś obowiązek informowania przez zobowiązanego o zmianie miejsca swojego pobytu nie dotyczyły jakiejkolwiek sprawy prowadzonej wobec zobowiązanego, lecz konkretnej, w której doszło do prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Sąd zauważa, że do akt sprawy nie dołączono decyzji odwoławczej wydanej jakoby [...]r. a zmniejszającej dochodzony obowiązek. Nie wiadomo nic, na jaki adres i komu doręczono tę decyzję, o ile została wydana.

Co do ustanowienia przedstawiciela dla osoby nieobecnej i nieznanej z miejsca pobytu zauważyć należy, że aktualny adres zobowiązanego jest warunkiem formalnym tytułu wykonawczego i podlega badaniu przez organ egzekucyjny przed przystąpieniem do egzekucji. Brak adresu zobowiązanego uniemożliwia prowadzenie egzekucji, zaś obowiązek jego wskazania ciąży na wierzycielu lub organie egzekucyjnym będącym jednocześnie wierzycielem. Tym samym kwestia stosowania w postępowaniu egzekucyjnym art. 34 § 1 K.p.a. nie istnieje.

Rozpoznając sprawę ponownie Dyrektor uwzględni oceny prawne poczynione przez Sąd oraz uzupełni materiał dowodowy we wskazanym zakresie a następnie ponownie oceni dowody w całości i we wzajemnym powiazaniu czyniąc zadość art. 80 K.p.a.

Z tych przyczyn, wobec naruszenia przepisów postępowania a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. i to w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018. 1302) orzekł jak w wyroku.