Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 233/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 83c ust. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędziowie Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.) Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Protokolant Lidia Maląg po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 107 ze zm.), Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

wydane wobec J.F. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzut w sprawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] wystawionych przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z [...] określił wysokość należności z tytułu nieopłaconych składek przez płatnika R.F. w kwocie [...] zł. Należności te obejmują nieopłacone w okresie od lipca 1999 r. do listopada 2007 r. składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. N a podstawie wymienionej powyżej zabezpieczenia zobowiązania wpisem hipoteki przymusowej, wystawił na małżonków R. i J. F. tytuły wykonawcze o numerach [...] i [...]. Odpisy wymienionych tytułów wykonawczych doręczono stronom 16.04.2008 r.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych 23.04.2008 r. złożył wniosek o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Sąd Rejonowy w C. V Wydział Ksiąg Wieczystych postanowieniem z' 30.04.2008 r. oddalił wniosek wierzyciela z uwagi na fakt, iż jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej oznaczonej numerem [...] wpisana jest inna osoba.

Pismem z 21.04.2008 r. J.F. wniosła zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. W uzasadnieniu wskazała, że 18.10.2002 r. zawarła z mężem, R.F. umowę znoszącą obowiązującą w ich małżeństwie ustawową wspólność majątkową. Na dowód tego strona przedłożyła wypis z aktu notarialnego repertorium A numer [...]. Według strony, zgodnie z przepisem art. 29 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, skutki prawne zniesienia małżeńskiej wspólności majątkowej wyłączają jej współodpowiedzialność za zobowiązania małżonka powstałe po dniu zawarcia umowy tę wspólność znoszącej. Strona wniosła jednocześnie o zmianę treści tytułu wykonawczego w tym zakresie a także o odstąpienie od egzekucji wobec niej.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 34 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wydał postanowieniem nr [...] z [...] o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do czasu wydania przez wierzyciela postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów.

Wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postanowieniu z [...] nr [...] odmówił uznania złożonego zarzutu. Argumentując swoje stanowisko wierzyciel wyjaśnił, iż zgodnie z art. 29 Ordynacji podatkowej skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, w przypadku, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były wiadome osobie wierzyciela. Ponadto Zakład może prowadzić egzekucję (dokonać zabezpieczenia) z majątku osobistego zobowiązanego oraz tych składników majątku, które w dacie przed powstaniem rozdzielności majątkowej między małżonkami wchodziły w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka.

Następnie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem numer [...] z [...] odmówił uznania zgłoszonego zarzutu. W uzasadnieniu organ egzekucyjny przytoczył wszystkie argumenty zawarte w stanowisku wierzyciela. Nadto w postanowieniu wskazano, że wystawione tytuły wykonawcze służą dokonaniu zabezpieczenia rzeczowego, a nie prowadzeniu egzekucji administracyjnej.

W złożonym zażaleniu J.F. zarzuciła postanowieniu Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszenie prawa, jednocześnie domagając się jego zmiany w całości oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do jej osoby. W uzasadnieniu strona przytaczając przepis art. 29 § 2 Ordynacji podatkowej zaznaczyła, że nie zawiera on żadnych dodatkowych warunków przytaczanych w postanowieniu odmawiającym uznania zarzutu. Tak więc

z chwilą zawiadomienia organu egzekucyjnego o braku majątku wspólnego

i przeszkodzie do odpowiedzialności solidarnej winien on umorzyć postępowanie w stosunku do strony. W ocenie wnoszącej zażalenie organ egzekucyjny stwierdzając, że wystawione tytuły wykonawcze służą dokonaniu zabezpieczenia rzeczowego, a nie prowadzeniu egzekucji zaprzecza sam sobie, gdyż wcześniej postanowieniem

z 23.05.2008 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne, a następnie (postanowieniem

z 04.07.2008 r.) podjął zawieszone postępowanie. Do tego zdaniem strony brak zarządzenia o zabezpieczeniu jak i sposób wypełnienia tytułu wykonawczego nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że celem tytułu wykonawczego jest dokonanie zabezpieczenia.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej przedstawił następującą argumentację.

W myśl przepisu art. 109 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Celem, dla którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze oznaczone numerami [...] oraz [...], jak wynika z akt sprawy, było uzyskanie wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na nieruchomości stanowiącej ustawową współwłasność łączną małżonków R.i J. F.

Wystawienie wymienionych powyżej tytułów wykonawczych jest następstwem ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie dokonywania wpisu hipoteki przymusowej LEX 54923; uchwała SN z 8 października 2003 r., sygnatura akt III CZP 68/03, LEX 80873; postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2004 r., sygnatura akt II CK 274/04, LEX 146414). Zgodnie z nim podstawą do dokonania zabezpieczenia należności podatkowych z istniejących zobowiązań (a postępowanie w sprawach należności z tytułu składek objęte jest na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odpowiednimi regulacjami Ordynacji podatkowej, w tym art. 51 § 1 odnoszącym się do zaległości podatkowych) hipoteką przymusową zwykłą, która ma obciążać nieruchomość wspólną zobowiązanego i jego małżonka może stanowić tylko tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego i tego małżonka.

Ponadto w świetle utrwalonego orzecznictwa tegoż Sądu Najwyższego podstawą wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej może być tylko oryginał tytułu wykonawczego (uchwała SN z 8 grudnia 2005 r., sygnatura akt III CZP 101/05, LEX 164166). Z kolei w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2005 r., sygnatura akt II CK 92/05, LEX 180869 Sąd Najwyższy podzielił pogląd, że warunkiem dokonania wpisu hipoteki przymusowej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego zawierającego pouczenie o prawie zgłoszenia zarzutów.

Jak jednak dalej stwierdził Organ, przyjęcie takiego stanowiska Sądu Najwyższego nie może prowadzić do stwierdzenia, że wraz z doręczeniem stronom odpisów tytułów wykonawczych wystawionych dla dokonania wpisu hipoteki przymusowej nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego w myśl przepisu art. 26 ust. 5 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego R.F. zostało bowiem wszczęte

i jest prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych, które wierzyciel skierował do realizacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, który ma stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej ma jedynie umożliwić obronę swoich praw, o jakiej mowa w art. 27 § 1 pkt 9 cytowanej ustawy, małżonkowi nie będącemu zobowiązanym. Obrona taka możliwa jest poprzez złożenie zarzutu określonego w art. 33 wspomnianej ustawy. Rozpatrzenie z kolei złożonego zarzutu następuje na podstawie przepisów tejże ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto próba innego ustanowienia hipoteki przymusowej, przy jednoznacznie określonym stanowisku Sądu Najwyższego, który doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego uczynił warunkiem koniecznym do dokonania wpisu hipoteki przymusowej, skutkowałaby odmową dokonania jej wpisu przez sąd wieczystoksięgowy. To z kolei pozbawiałoby Zakład Ubezpieczeń Społecznych możliwości zabezpieczenia należności wynikających

z ostatecznej decyzji administracyjnej poprzez zastosowanie regulacji określonej

w art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Organ odwoławczy powołał się też na postanowienie Sądu Okręgowego

w Szczecinie, Wydział II Cywilny Odwoławczy z dnia 6 czerwca 2007 r., sygnatura akt II Ca 455/07 który stwierdził, że wpis hipoteki przymusowej dokonany w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości objętej wspólnością ustawową małżeńską

w sytuacji, gdy zobowiązanym do płacenia składek jest tylko jeden z małżonków, będzie w takim samym stopniu dolegliwy dla obojga właścicieli. Trzeba zatem przyjąć, że to właśnie małżonek zobowiązanego musi tym bardziej mieć możliwość obrony swoich praw na etapie wystawienia tytułu wykonawczego w postępowaniu administracyjnym.

W postępowaniu przed sądem wieczystoksięgowym można bowiem podważać jedynie zasadność dokonania wpisu w oparciu o załączone dokumenty, ale już nie można wnosić zarzutów do wystawionego tytułu.

Mając powyższe na uwadze Organ zaznaczył, że uprawnienie złożenia zarzutu określonego w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

w takiej sytuacji przysługiwać może jedynie małżonkowi zobowiązanego, który na etapie wydania decyzji administracyjnej, czy też wcześniej prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie był stroną tego postępowania. Współmałżonek zobowiązanego musi mieć bowiem zagwarantowaną możliwość złożenia zarzutów tj. możliwość wyczerpania postępowania instancyjnego w administracji. Natomiast Zobowiązany takie prawo miał w momencie doręczenia mu tytułu wykonawczego będącego podstawą prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Organ odwoławczy potwierdził stanowisko Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że wskazane przez J.F. tytuły wykonawcze o numerach [...] i [...] nie stanowią podstawy prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zostały on wystawione i doręczone jedynie celem zabezpieczenia zaległości wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej ustawową współwłasność łączną małżonków R.i J. F.. Na ich podstawie nie zastosowano jednak żadnego ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie tutejszego organu wierzyciel, aby w sposób nie budzący wątpliwości wskazać cel, dla jakiego zostały wystawione tytuły wykonawcze mógł, wzorując się na regulacjach zawartych w art. 31 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub art. 793 kodeksu postępowania cywilnego, oznaczyć je określeniem "dla celów wpisania hipoteki przymusowej". Organ odwoławczy zgodził się z twierdzeniem strony, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dowodząc, iż wymienione tytuły wykonawcze służą dokonaniu zabezpieczenia, a nie prowadzeniu egzekucji zaprzeczył sam sobie wydając uprzednio postanowienie z [...] oznaczone numerem [...] w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, którego faktycznie nie prowadzi. Należy jednak podkreślić, że organ egzekucyjny zastosował się do procedury przewidzianej art. 35 ustawy egzekucyjnej

Odnosząc się do złożonego przez J.F. zarzutu z art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji błędu co do osoby zobowiązanego organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 34 § 1 przytaczanej ustawy organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w ich zakresie, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Z kolei przepis art. 23 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowi, iż nadzór nad egzekucjąadministracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji. W przedmiotowej sprawie nadzór nad organem egzekucyjnym, jakim jest Dyrektor Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych sprawuje Dyrektor Izby Skarbowej. Zgodnie

z ukształtowanymi w literaturze poglądami nadzór ten oznacza między innymi kontrolę oraz możliwość wiążącego ingerowania w działalność jednostki nadzorowanej. Uprawnienie to może być stosowane przez organ nadzorujący w stosunku do organu egzekucyjnego. Jednak Dyrektor Izby Skarbowej nie jest uprawniony do ingerowania w treść stanowiska wyrażonego przez wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 przywołanej ustawy egzekucyjnej, jak również w postanowienie organu egzekucyjnego, w którym rozstrzygana jest zasadność wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym.

Wypowiedź wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 – 5 tejże ustawy jest wiążąca również dla odwoławczego organu egzekucyjnego, sprawującego równocześnie nadzór nad egzekucją administracyjną.

Organ egzekucyjny będąc związany stanowiskiem wierzyciela, nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutów i badania w tym trybie stanowiska wierzyciela (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2006 r., sygnatura akt II FSK 1480/2005, LEX 289067).

W skardze domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia skarżąca podniosła, że organ sprawujący nadzór nad egzekucją, rozpatrując jej zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego I instancji bezkrytycznie powielił rażące naruszenie prawa organu egzekucyjnego polegające na przyjęciu, wbrew dyspozycji art. 26 § 1 ustawy o egzekucji administracyjnej, że istnieją tytuł wykonawczy "nie służący celom egzekucyjnym, a nadto, że dopuszczalne jest wystawienie tytuł wykonawczy na osobę nie będącą "zobowiązanym" w rozumieniu art. 1a pkt 20 ustawy o egzekucji administracyjnej.

Pozostaje to w sprzeczności zarówno ze stanowiskiem Ministra Finansów jako organu sprawującego nadzór zwierzchni, wyrażonym w piśmie Ministerstwa Finansów – Departament Systemu Podatkowego z dnia 10 marca 2005r. znak SP2/1024/033-300/1991/04/DO zatytułowanym "Wystawianie tytułów wykonawczych na małżonków", a opublikowanym w "Biuletyn Skarbowy" z 2005 nr 2 poz. 28, gdzie wyraźnie stwierdzono: "Stosownie art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uzależnione jest zatem od zakresu odpowiedzialności współmałżonków za dane zobowiązania i nie może mieć miejsca w przypadkach, w których współmałżonek nie ponosi odpowiedzialności lub ponosi ją tylko z majątku wspólnego. Wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków w sytuacji, gdy odpowiedzialność majątkowa podatnika za zobowiązanie podatkowe obejmuje wyłącznie majątek odrębny podatnika lub wspólny majątek podatnika i jego małżonka, rażąco narusza art. 29 § 1 i 2 ustawy – Ordynacja podatkowa oraz dalej ... "Sam fakt prowadzenia tej egzekucji (tj. z nieruchomości) nie może być powodem do wystawienia nowych tytułu wykonawczego wystawionego ponadto w inny sposób niż tytuł, na podstawie którego wszczęto postępowanie egzekucyjne ...".a także poglądami judykatury – por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22.03.2007r. sygn. III SA/Wa 3849/06 publ. LEX nr 341341, o tezach :

2. Gdy egzekucja administracyjna skierowana zostanie do tych składników majątkowych, które objęte są zakresem stosowania art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej, nie jest konieczne wystawienie tytułu wykonawczego w oparciu o art. 27c u.p.e.a.

3. Jeżeliby przyjąć, że w przypadku, gdy podatnikiem jest tylko jeden z małżonków

i w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym realizowany jest ciążący na nim z tego tytułu obowiązek zapłaty podatku, a skierowanie egzekucji do majątku wspólnego małżonków wystawienia tytułu wykonawczego w oparciu o art. 27c u.p.e.a., to oznaczałoby to również, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, możliwość skierowania tej egzekucji do majątku osobistego małżonka podatnika, co w świetle określonych w Ordynacji podatkowej zasad odpowiedzialności majątkowej za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki, byłoby niedopuszczalne.

W powyższej sytuacji faktycznej i prawnej wniesienie zarzutu opartego na normie art. 33 pkt 4 ustawy egzekucyjnej było zatem jak najbardziej zasadne, nawet jeśli zostało uzasadnione w sposób niedostateczny czy wręcz wadliwy. Wg komentatorów ustawy

o egzekucji (por. Piotr Przybysz w "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydanie 4" Lexis Nexis Warszawa 2008 str. 152-153 Nb14) "Przez błąd co do zobowiązanego rozumie się sytuacje dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, chodzi

o sytuację, w której organ egzekucyjny lub egzekutor podjęli czynności egzekucyjne wobec osoby, która błędnie uznała za zobowiązanego, w związku z czym doręczyli jej tytuł wykonawczy oraz pouczyli o prawie wniesienia zarzutów ... Po drugie, chodzi

o wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek".

Skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie zaistniała sytuacja wskazana w pierwszym z komentowanych przychodów, a skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych interesów w sposób inny niż wniesienie zarzutu do organu egzekucyjnego.

Zamiast odstąpić od czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny wbrew prawu wystąpił do "siebie samego" o uzyskanie stanowiska wierzyciela (por. wyrok WSA

w Szczecinie z dnia 27.01.2005r. sygn. I SA/Sz 486/04 o tezie: "W sytuacji, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, nie ma uzasadnionych podstaw do stosowania przez organ egzekucyjny trybu uprzedniego uzyskiwania stanowiska wierzyciela, czyli swojego stanowiska, w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, bowiem samo wystawienie przez wierzyciela, będącego zarazem organem egzekucyjnym, tytułu wykonawczego implikuje twierdzenie, że wierzyciel uznaje istnienie podstawy prawnej egzekwowanej należności, a zatem celowe jest, aby zarzuty zobowiązanego rozpoznać od razu na podstawie przepisu art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2002r. Nr 110, poz. 968) i wydać stosowne postanowienie w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w oparciu o przepis art. 34 § 4 tej ustawy, na które to postanowienie będzie przysługiwało zobowiązanemu (a także wierzycielowi niebędącemu organem egzekucyjnym) zażalenie", a nadto zaprzeczał – wbrew wydawanym przez siebie postanowieniom, iż w ogóle toczy się postępowanie egzekucyjne.

Stanowisko to, bez głębszej analizy powielił organ II instancji naruszając tym samym prawo w sposób wskazany w skardze.

Po pierwsze – powtórzył nieuprawnioną tezę o tytułach, które "nie stanowią podstawy prowadzenia postępowania egzekucyjnego" i podkreśla fakt, że egzekucji nie było bo nie zastosowano żadnej z czynności egzekucyjnych – co zatem, zdaniem skarżącej,

w konsekwencji m.in. powinno spowodować niedopuszczalność (odrzucenie) zarzutu przysługującego wyłącznie w egzekucji.

Niekonsekwentnie jednocześnie organ odwoławczy "pochwala" organ I instancji za "zastosowanie się do procedury przewidzianej art. 35 ustawy egzekucyjnej", co całkowicie czyni niejawnym kwestię – była egzekucja i wiążą procedury do których należy się stosować czy też jej nie ma.

Po wtóre – szczególnym "wybiegiem" organu nadzorującego jest faktyczna odmowa merytorycznego zbadania zarzutów z uwagi na związanie "wypowiedzią wierzyciela".

Jak wykazano już wyżej, wypowiedź ta stanowi element zbędny, ponadto w zaistniałej sytuacji i w świetle normy art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych przywołanej przez wierzyciela w pouczeniu kończącym stanowisko w sprawie zarzutów, interpretacja taka prowadziłaby do sprzecznej z art. 78 i art. 77 ust. 2 Konstytucji jednoinstancyjności i niemożności zweryfikowania woluntarystycznego stanowiska wierzyciela będącego zarazem organem egzekucyjnym.

Wbrew takiemu rozumowaniu wypowiedział się WSA w Krakowie w wyroku

z dnia 02.09.2008r. sygn. I SA/Kr 696/08 "Gdyby bowiem podzielić pogląd prawny reprezentowany przez organy, skierowanie egzekucji (będące realizacją władztwa publicznego) do majątku małżonka zobowiązanego (majątku wspólnego) bez zagwarantowania środków obrony, w tym prawa do sądu – naruszałoby zasady wynikające z art. 78 Konstytucji...".

W podobnym duchu wypowiedział się także WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 19.12.2007 r. sygn. I SA/Sz 436/07.

Skarżąca uważa, że wobec podnoszonej niezasadności zasięgania "stanowiska wierzyciela" nie może mieć zarazem zastosowania dyspozycja przepisu art.34 § 1 ustawy egzekucyjnej i zarzuty jej winny zostać zbadane już przez organ odwoławczy, który nadto, w myśl dyspozycji art.23 ustawy egzekucyjnej działa jednocześnie jako organu nadzoru. Kompetencje nadzorcze nakazują zaś organowi nadzoru kontrolę prawidłowości i eliminowanie stwierdzonych nieprawidłowości nie tylko w związku ze złożonym zażaleniem ale i z urzędu (por. P. Przybysz op. cit str.112) .

Niezrealizowanie tego uprawnienia w toku postępowania administracyjnego przez organ odwoławczy tym bardziej uzasadnia konieczność przyjęcia i rozpoznania skargi przez Sąd. Dodatkowo skarżąca kwestionuje naruszenie prawa przez kilkakrotne przedłużanie postępowania odwoławczego ponad wskazany w ustawie (art.34 § 5) termin bez żadnego istotnego powodu a w okresie między 28.11 a 29.12.2008 r. już bez jakiegokolwiek uzasadnienia (przewlekłość).

Trudno bowiem zgodzić się z twierdzeniem, że przywołanie kilku istniejących od lat orzeczeń NSA wymagało aż 5 miesięcy, zaś w uzasadnieniu dostrzec zapowiadaną "analizę rozbieżności".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 83c ust.1 i ust.2 ustawy z dni 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 11, poz. 74 z 2007r.) do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby skarbowej. Od wydanych w takcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje.

Ścisła wykładnia art. 83c ust.2 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych nie pozbawia zobowiązanego prawa do kontroli prawidłowości niezaskarżalnego odrębnie postanowienia ZUS, gdyż jako wydane w trakcie postępowania egzekucyjnego, podlega ono zaskarżeniu w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego, a tym samym kontroli organu odwoławczego (art. 142 Kpa związku z art. 18 i art. 23 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przyjęty przez ustawodawcę tryb kontroli postanowień wydanych przez ZUS działający jako organ egzekucyjny bądź jako wierzyciel w postępowaniu prowadzonym przez skarbowy organ egzekucyjny, jest skutkiem jednoinstancyjnego organizacyjnie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i brak organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 pkt 3 Kpa, gdyż ZUS nie jest organem administracji publicznej.

Fakt, że pobierane przez ZUS składki na ubezpieczenie społeczne są świadczeniami publicznoprawnymi, do których mają zastosowanie przepisy prawa cywilnego oraz że podlegają one ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uzasadniał powierzenie dyrektorom izb skarbowych nadzoru i kontroli instancyjnej nad prawidłowością i zasadnością poboru tych świadczeń (art. 23 § 1 i § 4 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 83c o systemie ubezpieczeń społecznych) związanie stanowiskiem wierzyciela dotyczy w takim przypadku jedynie organu egzekucyjnego (art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), a nie organu odwoławczego, który zobowiązany jest (podobnie jak w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym jest ZUS) rozpoznać sprawę w pełnym zakresie objętym skierowanym doń zażaleniem, a więc również co do argumentów skierowanych wobec niezaskarżalnego odrębnie postanowienia ZUS.

W rozpatrywanej sprawie poza kwestią związaną z unormowaniem zawartym

w art. 83 c ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych występuje też problem tożsamości organu egzekucyjnego i jednocześnie wierzyciela. W sprawie bowiem ZUS jako organ egzekucyjny wystąpił do ZUS jako wierzyciela o wypowiedź w sprawie wniesionego zarzutu. Należy zatem odwołać się do Uchwały NSA z dnia 25 czerwca 2007r. sygn. akt I FPS 4/06, która zawiera następującą tezę: "Wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o którym mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym (Dz.U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. W uchwale wskazując na potrzebę zastosowania przy interpretacji art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wykładni celowościowej NSA przywołał stanowisko WSA w Szczecinie zawarte w wyroku z dnia 21 grudnia 2005r. sygn.. akt I SA/Sz 359/05, że "...U podstaw regulacji prawnej, wymagającej uzyskanie przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela w zakresie zasadności zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, leży niewątpliwie uznanie przez ustawodawcę potrzeby uzyskania - przed rozpatrzeniem zarzutów przez sam organ egzekucyjny, do którego zarzuty zostały zgłoszone - wypowiedzi w tym zakresie samego wierzyciela, będącego przecież "dysponentem" postępowania egzekucyjnego, skoro to na jego wniosek i na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przezeń zgodnie z wymogami formalnymi określonymi w art. 27 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny obowiązany jest wszcząć i pro-wadzić postępowanie egzekucyjne (art. 26 § 1 ustawy), samemu będąc uprawnionym jedynie do badania jego dopuszczalności, nie zaś do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Przyjęta przez ustawodawcę forma postanowienia, w jakiej stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów winien zająć wierzyciel, poddanie tego stanowiska kontroli instancyjnej, a w konsekwencji także kontroli sądowo-administracyjnej, wskazuje jednoznacznie na ratio legis takiego unormowania, w szczególności przy uwzględnieniu zasady, iż wypowiedź wierzyciela w zakresie zarzutów opartych na podstawach określonych w art. 33 pkt 1-5 ustawy jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Jest oczywistym, że potrzeba uzyskania stanowiska wierzyciela przed rozpatrzeniem przez organ egzekucyjny zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji nie występuje w sytuacji, gdy egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot, co oznacza też, iż nie zachodzą podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się przez ten podmiot

o zasadności zgłoszonego zarzutu - najpierw jako wierzyciel i oddzielnie - jako organ egzekucyjny. Przyjmowanie stanowiska odmiennego, a więc przyjmowanie, że stanowisko w formie podlegającego zaskarżeniu postanowienia wierzyciel obowiązany jest zajmować także wtedy, gdy jest on równocześnie organem egzekucyjnym, jak ma to miejsce w sprawie będącej przedmiotem rozpatrywanej skargi, wskazywać musiałoby na to, że ustawodawca jest nieracjonalny, skoro temu samemu podmiotowi (wierzycielowi będącemu zarazem organem egzekucyjnym) w tejże samej kwestii (zasadność zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego) nakazuje wypowiadać się dwukrotnie, przyjmując przy tym zasadę, że jako organ egzekucyjny podmiot ten związany jest swoją wypowiedzią wyrażoną w odpowiedniej formie w roli wierzyciela i że każde z tych stanowisk, wyrażone przez ten sam podmiot występujący w różnej roli, podlega odrębnej kontroli instancyjnej i sądowo-administracyjnej".

Ostatni fragment cytatu nie odpowiada sytuacji zachodzącej w niniejszej sprawie, gdyż w przypadku stanowiska wierzyciela, którym jest ZUS zażalenie nie przysługuje. Jednak zaznaczyć wyraźnie należy, iż z treści art. 83 c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zważywszy na zasadę racjonalności ustawodawcy, wynikać musi, że chodzi o takie sytuacje gdy organem egzekucyjnym nie jest ZUS.

W rozpatrywanej sprawie zachodzi taka sytuacja, że wypowiedział się wierzyciel w formie postanowienia w kwestii wniesionych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, zajął on stanowisko będącą odpowiedzią na zarzut skarżącej stwierdzając, że jej zarzut jest nieuzasadniony. W świetle powyższych rozważań wypowiedź wierzyciela została wydana bez podstawy prawej ale zważywszy, że zarówno wierzyciel jak i organ egzekucyjny to ten sam podmiot można z konieczności przyjąć, że w I instancji została dokonana merytoryczna ocena zarzutu skarżącej. Natomiast Dyrektor Izby Skarbowej wprawdzie szeroko wypowiedział się na temat zasadności wystawienia tytułu wykonawczego na obydwoje małżonków w sytuacji istnienia majątku wspólnego, jednak nie odniósł się do zarzutu skarżącej wskazującej na to, iż nie jest osobą zobowiązaną przez to, że od 18 października 2002r. została zniesiona wspólność ustawowa małżeńska, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał natomiast, że stosownie do art. 33 pkt 1-5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji związany jest wypowiedzią wierzyciela. W przypadku przyjęcia takiej koncepcji, iż wypowiedź wierzyciela (w tej sprawie wydana bez podstawy prawnej), która nie podlega zaskarżeniu (art. 83c) wiąże organ egzekucyjny i organ odwoławczy, prowadziłoby to do takiego skutku, iż tak naprawdę wypowiedź wierzyciela generalnie w postępowaniu egzekucyjnym zaskarżalna nie podlegałaby kontroli ani instancyjnej ani sądowoadministracyjnej. Takiemu ograniczeniu kognicji sądowej sprzeciwia się nie tylko art. 1 § 2 ustaw z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, POZ.1269), ale także art. 7, art. 45 ust.1 i 184 Konstytucji RP.

Z powyższych względów organ odwoławczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zobowiązany samodzielnie rozpoznać wszystkie kwestie, które były przedmiotem wypowiedzi wierzyciela zawarte w postanowieniu.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na podstawie art. 200 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji.