Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 111/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 127 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] odmawiającą wznowienia postępowania, II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego M. W. kwotę [...] złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej oraz kwotę [...] złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz art. 2 ust. 2 ustawy

z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...]

o odmowie wznowienia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że organ ten, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, w wyniku rozpoznania wniosku W.W. z dnia 30 września 2008 r., decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie przepisów art. 149 § 3, art. 150 K.p.a. i art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, z powodu niewystąpienia przesłanek do wznowienia określonych w art. 145 § 1 K.p.a.

Dalej, w uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...] umorzono W.W. całość odsetek za zwłokę w kwocie [...], jednocześnie odmawiając umorzenia zaległości w kwocie [...]. Organ, po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia

[...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] i wskazał, że na tę decyzję W.W. nie złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wobec czego decyzja ta stała się ostateczna.

Ponadto, wyjaśniając podstawę swojego rozstrzygnięcia, organ wskazałł, że

w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeśli zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 K.p.a., m.in., gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji,

a nieznane organowi, który tę decyzję wydał lub gdy dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Tymczasem, w piśmie z dnia 30 września 2008 r. strona wystąpiła o wznowienie postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]. Uzasadniając wniosek, strona powołała te same okoliczności, które podnosiła w poprzednich wnioskach o umorzenie należności, tj. m.in. wieloletnie problemy związane ze sporem o podział i własność oraz udział w gruntach rolnych, znajdujących się w miejscowości D., których od 2000 r. jest z mężem współwłaścicielem, a uprawę których to gruntów małżonkowie rozpoczęli dopiero wiosną 2005 r. Jednocześnie, strona potwierdziła fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,17 ha fizycznych (co stanowi 1,34 ha przeliczeniowego), położonego w miejscowości S., którego jest współwłaścicielem wraz

z mężem od dnia 22 listopada 1991 r. Organ wskazał, że okoliczność posiadania tego gospodarstwa i prowadzenia w nim działalności rolniczej (a nie jak błędnie zrozumiała strona działalności gospodarczej) była podstawą do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników od drugiego kwartału 1996 r. (tj. w okresach między podleganiem ubezpieczeniu w ZUS z tytułu zatrudnienia i pobierania zasiłku dla bezrobotnych, które nie uległy przedawnieniu).

Organ wyjaśnił dalej, że podleganie ubezpieczeniu rolniczemu z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym potwierdzone zostało decyzjami z dnia [...] na podstawie art. 36 oraz art. 7, 16 i 38 ustawy

z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W decyzjach

o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników strona została pouczona

o możliwości złożenia od nich odwołania do Sądu Okręgowego w K.

w terminie miesiąca od daty doręczenia decyzji. Jednakże odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu i z tego względu postanowieniem z dnia [...] zostało ono przez Sąd odrzucone. Wobec tego, decyzje z dnia [...]

o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników od drugiego kwartału 1996 r.

i opłacania z tego tytułu składek stały się prawomocne i podlegają wykonaniu. Objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników osoby będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego i prowadzącej działalność rolniczą, zapewnia korzystanie z pełnego zakresu świadczeń, przysługujących z tytułu podlegania temu ubezpieczeniu.

Następnie, organ wskazał, że rozpoczęcie upraw polowych dopiero od 2005 r., w gospodarstwie rolnym położonym w D., którego strona była współwłaścicielem, nie ma wpływu na okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników we wcześniejszym okresie i opłacanie z tego tytułu zaległych składek wraz

z odsetkami. Niemniej, okoliczność braku możliwości użytkowania własnych gruntów w miejscowości D. ze względu na nieporozumienia rodzinne do 2005 r. znana była organowi przy podejmowaniu decyzji zarówno w dniu [...]

jak i w dniu [...] i stanowiła ona jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem całości odsetek w kwocie [...].

Uzasadniając natomiast swoje rozstrzygnięcie, organ podniósł, że przedstawione przez stronę okoliczności, m.in.: prowadzenie wraz z mężem działalności rolniczej w miejscowości D. od wiosny 2005 r., były znane organowi przy podejmowaniu poprzedniej decyzji, dlatego też nie mogą stanowić przesłanki do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzję z dnia [...] nr [...], z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, podpisała radca Prezesa do spraw ubezpieczeń I.F.

W pouczeniu tejże decyzji wskazano, że na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. strona ma prawo zwrócić się do organu wydającego decyzję z wnioskiem o ponownie rozpatrzenie sprawy, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, W.W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wyjaśniła, iż z powodu nieznajomości prawa nie mogła zakończyć spraw związanych z ustaleniem własności gruntów rolnych oraz wskazała, że liczyła na pomoc urzędników w załatwieniu spraw, ponieważ nie było jej stać na skorzystanie z pomocy fachowego pełnomocnika. Strona dodała, że od 1991 roku przed sądem toczy się proces o zniesienie współwłasności. Z powodu niezakończenia procesu sądowego, nie może korzystać

z gruntów rolnych. Przedstawiła także swoją ciężką sytuację finansową.

Po rozpoznaniu ww. wniosku, organ decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Decyzja ta również została podpisana przez radcę Prezesa do spraw ubezpieczeń I.F., która działała z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, wznawia się postępowanie, jeśli zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 K.p.a., m.in., a strona w piśmie z dnia 20 listopada 2008 r., zwracając się o wznowienie postępowania administracyjnego w kwestii umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...], powołała się na te same okoliczności, które były znane organowi w chwili podjęcia decyzji ostatecznej z dnia [...].

Ponadto, organ podkreślił, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające

i zgromadzony materiał dowodowy, w tym informacja z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wskazywał na to, iż strona od wielu lat regularnie korzysta

z pomocy społecznej. Ocena sytuacji materialno-bytowej została opisana w protokole z przeprowadzonej w dniu 29 stycznia 2008 r. wizytacji gospodarstwa i potwierdza okoliczności ustalone w toku postępowania.

Reasumując swoje rozważania, organ wskazał, że przedstawione przez stronę we wniosku z dnia 20 listopada 2008 r. fakty były znane organowi przy podejmowaniu decyzji zarówno w dniu [...] jak i w dniu [...] i stanowiły okoliczności przemawiające za umorzeniem całości odsetek

w kwocie [...], natomiast z uwagi na brak przesłanek określonych w art. 145 § 1 K.p.a. organ orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Nie zgadzając się z ww. decyzją, W.W. złożyła na nią skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, podnosząc, iż niesłusznie organ zarzuca jej niezłożenie skargi na decyzję z dnia [...], albowiem wniosła skargę, która jednak została odrzucona przez Sąd. Strona wyjaśniła, iż

z uwagi na nieznajomość prawa, nie sprostała warunkom skutecznego wniesienia tego środka zaskarżenia.

Skarżąca wniosła o umorzenie odsetek od niezapłaconych składek, gdyż według niej, składki zostały opłacone do 2004 r., a ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż pracowała do 31 grudnia 2000 r., zaś mąż pracował do lutego 2004 r.

i pracodawca męża odprowadzał składki do ZUS.

Zdaniem skarżącej, Prezes Kasy mógł potraktować jej wniosek jako nowy wniosek, a nie jako wniosek o wznowienie postępowania.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi. Organ po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie wyjaśnił, że zastosował przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wznowienia postępowania, gdyż uznał, że poprzednie postępowanie z wniosku strony o umorzenie kwoty [...] zostało zakończone decyzją ostateczną z [...] nr [...], a - mając

na uwadze treść przepisu art. 145 § 1 K.p.a. - stwierdził, że nie zachodzą przesłanki wymienione w tym przepisie, wobec czego odmówił wznowienia postępowania.

Organ stwierdził, że we wniosku o wznowienie postępowania z dnia

30 września 2008 r. nie zostały przedstawione przez stronę takie okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę dotychczasowej oceny sytuacji bytowej strony, jej możliwości płatniczych i ściągalności długu. Organ zauważył, że przepis

art. 41 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie stanowi dla strony postępowania administracyjnego podstawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. W ocenie organu, strona postępowania posiada takie możliwości, będzie je posiadała w przyszłości, gdyż zachowała zdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, od 2005 r. nie występują przeszkody we władaniu faktycznym gruntami rolnymi, których strona jest współwłaścicielem, a od wiosny 2008 roku nie istnieją przeszkody do korzystania przez stronę z pomocowych środków unijnych. Wobec tego, organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do ponownego badania przesłanki ściągalności długu

w ramach wznowienia postępowania administracyjnego

Końcowo, organ zauważył, że decyzja z dnia [...], wydana po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, została wydana przez tego samego pracownika organu, który wydał decyzję z [...] jednak, nie oznacza to konieczności wznowienia postępowania na podstawie przepisu

art. 145 § 1 pkt. 3 K.p.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż radca Prezesa ds. ubezpieczeń, działał z upoważnienia Prezesa KRUS, który jest monokratycznym organem administracji państwowej, a wszyscy pracownicy, wydający decyzję

w ramach udzielonych im pełnomocnictw przez Prezesa KRUS, realizują określoną politykę państwa i w strukturze KRUS nie można wyodrębnić niższej i wyższej instancji. Z tych przyczyn, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przy wydaniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik W.W. w piśmie z dnia 29 maja 2009 r. uzupełniającym skargę sprecyzowała stanowisko skarżącej, przedstawione

w skardze i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako podjętej z naruszeniem prawa, w szczególności:

- naruszenie przepisu art. 145 K.p.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, iż wniosek skarżącej z dnia 30 września 2008 r. stanowi wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną,

- nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie koniecznym dla oceny braku możliwości zastosowania art. 145 K.p.a. i określonego dyspozycją tejże regulacji prawnej, a tym samym niewyjaśnienie w ogóle istoty sprawy i nieustalenie stanu faktycznego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy,

- naruszenie art. 10 K.p.a. ustanawiającego zasadę czynnego udziału stron poprzez jego niezastosowanie, niewyjaśnienie przyczyny odstąpienia od tej zasady, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy,

- naruszenie art. 7 K.p.a. ustanawiające zasadę prawdy obiektywnej w związku

z brakiem podjęcia przez organ wszelkich możliwych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazała, że - zgodnie z treścią zaskarżonej decyzji - została ona wydana jako decyzja rozpatrująca wniosek skarżącej z dnia

20 listopada 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek powyższy skarżąca złożyła zgodnie z treścią pouczenia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji, albowiem nie zgadzała się z tą decyzją o odmowie wznowienia postępowania

w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Pełnomocnik podniosła, iż zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz interesu prawnego W.W., w szczególności art. 145 K.p.a., art. 10 K.p.a., art. 7 K.p.a. Do naruszeń tych doszło na skutek zupełnego niezrozumienia przez organ treści wniosku W.W. z dnia

30 września 2008 r. o wszczęcie postępowania w celu umorzenia należności wobec KRUS, a powołanie się przez Prezesa KRUS na treść art. 145 K.p.a. nie znajduje uzasadnienia. Organ niewłaściwie zastosował ten przepis, albowiem mając na uwadze, iż skarżąca nie wnosiła o wznowienie postępowania i nie wskazywała przesłanek wznowienia, o których mowa w tym przepisie, organ zarówno wydając decyzję w dniu [...] jak i w dniu [...], niejako automatycznie potraktował wniosek skarżącej jako wniosek o wznowienie postępowania.

Ponadto, pełnomocnik wskazała, że nie jest prawdziwe twierdzenie organu, iż skarżąca nie skorzystała z prawa do zaskarżenia decyzji z dnia 14 kwietnia 2008 r. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem postanowienie WSA w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2008 r. (sygn. akt V SA/Wa 1658/08) o odrzuceniu skargi wraz

z uzasadnieniem, z którego wynika, iż skarga została odrzucona z uwagi

na nieuzupełnienie braków formalnych.

Pełnomocnik podniosła dalej, że - zgodnie z art. 63 K.p.a. - podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone w dowolnej formie, jednakże z ich treści musi wynikać, kto wnosi podanie, adres tej osoby i żądanie, ewentualnie winno ono spełniać wymogi określone w przepisach szczególnych. Skarżąca w dniu 30 września 2008 r. wniosła podanie, które - w jej ocenie - miało zainicjować wszczęcie kolejnego postępowania administracyjnego w jej sprawie,

a wnioski skarżącej znajdujące się na drugiej stronie wniosku z dnia

30 września 2008 r. należało potraktować jako wnioski dowodowe. Organ jednak nie zastosował zasady określonej w art. 7 K.p.a i nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy przy wzięciu pod uwagę interesu obywatela – wnioskodawcy. Do skarżącej nie zostało skierowane zapytanie, czy wniosek z dnia 30 września 2008 r. jest podaniem, zgodnie z art. 63 K.p.a., czy też wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego. Organ nie analizował oświadczenia woli skarżącej zawartego

w przedmiotowym wniosku. Stwierdzenie organu, zawarte w odpowiedzi na skargę, dotyczące tego, że skarżąca w skardze nie odnosi się do treści wydanej decyzji

w sprawie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego, lecz podnosi szereg okoliczności niezwiązanych z wydaną decyzją, wskazuje, iż pismo z dnia

30 września 2008 r. winno być potraktowane jako podanie, zgodnie z art. 63 K.p.a., albowiem skarżąca jako osoba nieznająca prawa, dążyła do wszczęcia kolejnego postępowania i konsekwentnie w kolejnych pismach podnosiła okoliczności faktyczne, które - w jej ocenie - mogłyby spowodować uzyskanie korzystnego rozstrzygnięcia.

Ponadto, naruszenie zasady wyrażonej w art. 7 K.p.a, wynika z tego, że organ

w ogóle nie podjął działań w celu ustalenia podstawy, na której W.W. oparła wniosek (istnienia okoliczności wymienionych w treści art. 145 § 1 K.p.a.). Zaniechanie poczynienia przez organ ustaleń co do podstaw wniosku z dnia

30 września 2008 r. skutkowało uznaniem, iż został złożony wniosek o wznowienie postępowania i wobec braku zaistnienia okoliczności do wznowienia, odmówił wznowienia. Takie stanowisko organu i taka kwalifikacja pisma skarżącej z dnia

30 września 2008 r., nie została w ogóle poddana ocenie przez organ w toku postępowania wywołanego wnioskiem z dnia 20 listopada 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy (wniosek w trybie art. 127 § 3 K.p.a.), co w konsekwencji skutkowało nieprzeprowadzeniem postępowania mającego na celu uzupełnienie stanu faktycznego i materiału dowodowego.

Pełnomocnik także zarzuciła, że zarówno w "pierwszej jak i drugiej instancji", orzekał ten sam organ (o ile w ogóle uprawnione jest twierdzenie o instancjach wobec braku dewolutywności). Powołując się na postanowienie WSA w Warszawie

z dnia 7 sierpnia 2007 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1128/07), pełnomocnik wskazała, że uregulowanie zawarte w art. 127 § 3 K.p.a. uniemożliwia stronie powtórne obiektywne przeanalizowanie stanu faktycznego, uzupełnienie materiału dowodowego i wydanie decyzji skoro obie decyzje zostały podpisane,

a prawdopodobnie także merytorycznie przygotowane przez tę samą osobę.

Według pełnomocnik skarżącej, istotnym naruszeniem prawa jest niezastosowanie się przez organ do zasady określonej w art. 10 K.p.a., tj. zasady czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym, bowiem organ nie informował skarżącej o zamierzonych czynnościach, nie wzywał do jakichkolwiek wyjaśnień, czy też przedłożenia dokumentów. Skarżącej nie doręczono zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji o zebranych dowodach i materiałach oraz zgłoszonych żądaniach, a niezawiadomienie strony - działającej wówczas samodzielnie, bez pomocy zawodowego pełnomocnika -

o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków, pociągnęło za sobą niekorzystne dla niej konsekwencje w postaci uniemożliwienia składania wyjaśnień i wniosków dowodowych (w tym wykazanie, iż nie składała wniosku

o wznowienie postępowania). Na potwierdzenie swojego stanowiska, pełnomocnik powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia

30 listopada 2005 r.(sygn. akt III SA/Wa 2823/05).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty są uzasadnione.

Na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia przepisów postępowania,

w szczególności zaś zarzut bezpodstawnego uznania przez organy, iż złożony przez skarżącą wniosek z dnia 30 września 2008 r., w którym zwróciła się o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu umorzenia należności z tytułu składek

w kwocie [...], stanowi wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego.

W sprawie niewątpliwe jest, że W.W. wyżej wymienionym pismem zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolniczego

o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu umorzenia należności w kwocie [...] z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a nie

o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją, której przedmiotem było umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami w kwocie łącznej

w wysokości [...], na którą składały się zaległe składki w wysokości [...] oraz odsetki od tej zaległości w wysokości [...].

Z analizy treści wniosku skarżącej z dnia 30 września 2008 r. nie wynika, aby jej zamiarem mogło być zainicjowanie postępowania nadzwyczajnego, tj. wznowienie postępowania, przeciwnie, podniesione w nim okoliczności i wysokość wskazanej kwoty, o umorzenie której wystąpiła, jednoznacznie dowodzą, że jej intencją było zainicjowanie postępowania zwyczajnego mającego na celu uzyskanie dalszej ulgi

w postaci umorzenia pozostałej zaległości w wysokości tam wskazanej.

W tej sytuacji, uznać należało, że organ w obu swoich decyzjach niewłaściwie zakwalifikował pismo skarżącej jako wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w trybie art. 145 § 1 K.p.a. i w sposób nieuprawniony przeprowadził postępowanie w tym kierunku, analizując i oceniając przesłanki wznowienia postępowania określone w tym przepisie.

Ponadto, według Sądu, skoro organ powziął wątpliwości co do treści podania strony, chociaż nie było ku temu podstaw, powinien ustalić jej rzeczywistą intencję, poprzez wezwanie do sprecyzowania żądania. Kwalifikując natomiast wniosek skarżącej w sposób sprzeczny z jej wolą, wynikającą bezpośrednio z treści tego wniosku, organ uchybił obowiązkowi określonemu w art. 64 § 2 K.p.a., tj. obowiązkowi wezwania wnoszącego pismo do sprecyzowania żądania.

W konsekwencji, organ arbitralnie, nie uwzględniając intencji skarżącej co do przedmiotu inicjowanego postępowania, przeprowadził postępowanie w przedmiocie podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, zamiast

w kierunku umorzenia pozostałych należności skarżącej z tytułu składek w kwocie [...].

Słusznie zatem pełnomocnik skarżącej podniosła w skardze, że takim działaniem organ naruszył przepis art. 10 K.p.a, ustanawiający zasadę czynnego udziału stron, poprzez jego niezastosowanie oraz przepis art. 7 K.p.a., ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, w związku z brakiem podjęcia przez organ wszelkich możliwych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, które to naruszenia przepisów postępowania, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniony jest także zarzut naruszenia przez organ przepisu art. 127 § 3 K.p.a. wskutek wydania decyzji w wyniku wniesienia przez skarżąca wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy, z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, przez tego samego pracownika w osobie radcy Prezesa do spraw ubezpieczeń – I.F.

Na mocy przepisu art. 41a ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), Prezes Kasy może upoważnić pracownika Kasy do wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia części lub całości należności z tytułu składek, jednak nie może to się odbywać z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, określonej w art. 7 K.p.a.

Przepis art. 127 § 3 K.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu

z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Natomiast przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. I, aczkolwiek postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji), to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych także przez pracowników Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydających decyzje z upoważnienia Prezesa Kasy, będącego centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi, z mocy art. 2 ust. 2 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udział w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie co do jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny.

Takie, jak wyżej wskazane argumenty legły u podstaw wydania w dniu

15 grudnia 2008 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. akt P 57/07 (publ. w Lex poz. Nr 26/2009), w którym stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania

z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

I, aczkolwiek ww. orzeczenie odnosi się do wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego, to jednak z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że analogicznie należy oceniać wszystkie te przypadki, w których dochodzi do niedopuszczalnego w demokratycznym państwie prawa zróżnicowania gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności rozstrzygania przez organ administracji publicznej w zależności od rodzaju rozpoznawania spraw.

Mając na uwadze te wskazane argumenty, należało zatem uznać, że rozpoznanie w sprawie z wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a., nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, na podstawie przepisu art. 145

§ 1 pkt 3 K.p.a., przewidującego, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25

i 27 k.p.a.

W tej sytuacji, wobec tego, że zaskarżona decyzja została wydana

z naruszeniem ww. przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem ww. przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, należało – na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200, art. 205 § 2 i art. 250 tej ustawy.

Na podstawie przepisu art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wskazuje, że w dalszym postępowaniu w sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zobowiązany będzie uwzględnić treść żądania skarżącej jednoznacznie wyrażonego na wszystkich etapach postępowania w tej sprawie (w tym także w skardze do tut. Sądu), że jej intencją było zainicjowanie postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a nie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną.