Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 492/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły ( spr.), , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędzia WSA Maria Tarnowska, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2015 r. sprawy ze skargi Gminy Ś. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez Gminę Ś. jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2015 r. znak [...], utrzymująca w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 lipca 2014 r., znak [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków, na wniosek Gminy Ś., stodoły oraz reliktów muru ogrodzeniowego (działka nr ewid. [...]), wchodzących w skład dwóch majdanów folwarcznych w C. (gm. Ś., pow. [...]), wpisanych wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi do tego rejestru pod numerem [...] (ob. [...]) decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z dnia [...] czerwca 1997 r., znak [...].

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. organ przedstawiając przebieg postępowania wskazał, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w W. decyzją z dnia [...] czerwca 1997 r., znak: [...], wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] (aktualny nr [...]), dwa majdany folwarczne wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi. W uzasadnieniu podano, że "przedmiotowe założenie jest istotnym elementem krajobrazu historycznego i kulturowego o znaczeniu ponadlokalnym", natomiast w załączniku nr 2 do tej decyzji wyszczególniono obiekty objęte ochroną konserwatorską oraz zakres tej ochrony wraz ze wzmianką dotyczącą historii C. oraz informacją, że "folwark w skład którego wchodzą dwa majdany posiada zabudowę z lat 90. XIX w.". Granice ochrony konserwatorskiej wraz z oznaczonymi obiektami wyszczególnionymi w decyzji przedstawiono na załączniku nr 4 do orzeczenia.

Pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. Gmina Ś. wystąpiła z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków "zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...] w miejscowości C." wchodzących w skład majdanu II wpisanego do rejestru zabytków powyższym orzeczeniem [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, tj. stodoły oraz reliktów muru ogrodzeniowego. Gmina jest właścicielem ww. nieruchomości, co potwierdza treść księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Ś.. W piśmie podkreślono zły stan techniczny obiektu oraz przedstawiono koncepcję zagospodarowania rzeczonej nieruchomości dla potrzeb społeczności lokalnej (świetlica wiejska, plac zabaw, obiekty małej architektury). Aby zrealizować powyższe zamierzenie, skarżący chciał dokonać rozbiórki stodoły i reliktów muru ogrodzeniowego. Do wniosku dołączono m. in. wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla działki nr [...] w C., dokumentację fotograficzną i koncepcję zagospodarowania działki nr [...].

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków stodoły i reliktów muru ogrodzeniowego, wchodzących w skład majdanu II w C.. Rozpatrując sprawę organ dysponował materiałem dowodowym w postaci opinii Oddziału Terenowego w W. Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 24 marca 2014 r. Specjaliści Narodowego Instytutu Dziedzictwa we wskazanej opinii stanęli na stanowisku, że budynek dawnej stodoły i fragment muru ogrodzeniowego położone na działce nr [...] w C. "uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej i naukowej".

Pismem z dnia 28 lipca 2014 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wraz z wnioskiem przedłożono "Ekspertyzę o stanie technicznym budynku gospodarczego - stodoły" autorstwa mgr. inż. P. S., wykonaną w lipcu 2014 r., a ponadto skarżący podniósł, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, przyjętym uchwałą z dnia [...]kwietnia 2014 r., działka nr [...] została przeznaczona pod usługi publiczne, z zamiarem przejęcia jej od Agencji Nieruchomości Rolnych i wybudowania świetlicy wiejskiej (gmina nabyła przedmiotową nieruchomość w dniu 6 listopada 2013 r.). Natomiast odbudowa stodoły w jej obecnym obrysie byłaby sprzeczna z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w którym wyznaczono nieprzekraczalne linie zabudowy.

W załączonej przez skarżącego na etapie ponownego rozpatrywania sprawy "Ekspertyzie o stanie technicznym budynku gospodarczego - stodoły", opracowanej przez mgr. inż. P. S., stwierdzono zniszczenia i uszkodzenia budynku stodoły, w związku z którymi zalecono podjęcie działań zmierzających do rozbiórki budynku.

Po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy organ stwierdził, iż w jego ocenie nie zachodzi żadna z przesłanek wynikających z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, upoważniających organ do skreślenia wnioskowanego zabytku z rejestru zabytków. Z treści tego przepisu wynika, że przesłankami uprawniającymi do skreślenia zabytku z rejestru zabytków są: utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej oraz brak potwierdzenia wartości zabytku w świetle nowych ustaleń naukowych. Żadna z tych przesłanek w sprawie nie wystąpiła. Organ wskazał przy tym, iż oceny takiej dokonał stosownie do wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów, tj. na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Organ podał, że opracowanie nazwane ekspertyzą techniczną budynku stodoły zostało sporządzone jedynie na podstawie oględzin obiektu i opiera się na doświadczeniu zawodowym i intuicji jej autora, posiadającego uprawnienia budowlane do projektowania i kierowania robotami budowlanymi. Stanowi raczej opinię techniczną wydaną przez fachowca budowlanego, a diagnoza obiektu budowlanego w takim opracowaniu nie zawsze jest obiektywna i miarodajna. Mianem ekspertyzy budowlanej należałoby nazwać szersze opracowanie, w którym występują elementy obiektywnych badań materiałów, odkrywki, pomiary ugięć i przemieszczeń konstrukcji. W ekspertyzie sensu stricto ocena stanu technicznego poparta jest badaniami, pomiarami czy obliczeniami, które są sprawdzalne. Ekspertyzy techniczne są sporządzane przez rzeczoznawców budowlanych, posiadających stosowne uprawnienia i doświadczenie. Ponadto organ wskazał na nieścisłości i sprzeczne ustalenia stanu faktycznego zawarte w powyższym opracowaniu np. w odniesieniu do fundamentów, podważające jego rzetelność i wiarygodność. Zdaniem organu ocena stanu technicznego obiektu zawarta w załączonej przez skarżącego "Ekspertyzie o stanie technicznym..." była zbyt daleko idąca i uogólniająca, bowiem autor błędnie przypisał całemu budynkowi uszkodzenia występujące miejscowo i powierzchniowo, które nie zagrażały trwałości historycznych murów, jeśli zostaną podjęte niezwłoczne działania remontowe i zabezpieczające, natomiast podnoszone przez sporządzającego opracowanie zawilgocenie i zagrzybienie ścian nie zostało udokumentowane na załączonych fotografiach. Z powyższych powodów organ uznał, iż wskazana w opracowaniu konieczność rozbiórki wnioskowanego do skreślenia z rejestru zabytków budynku stodoły usytuowanej w obrębie majdanu II w C. nie została dowiedziona w sposób bezsporny i nie budzący wątpliwości. Ponadto zdaniem organu w opracowaniu nie wykazano niemożności przeprowadzenia prac remontowych budynku stodoły, a posłużono się argumentem dotyczącym ich nieopłacalności i nieekonomiczności.

Odnosząc się do wniosku zawartego w opinii, którą organ dysponował w toku postępowania dowodowego, sporządzonej przez Oddział Terenowy w W. Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 24 marca 2014 r., dotyczącego utraty przez budynek stodoły "walorów posiadanych w chwili wpisu do rejestru zabytków", organ zauważył, iż opiniodawca poprzestał jedynie na ocenie stanu technicznego materialnej substancji budynku stodoły i muru ogrodzeniowego, nie odnosząc się do kwestii waloryzacji tego obiektu i nie wskazując konkretnych wartości zabytkowych, które w ocenie organu prowadzącego niniejsze postępowanie te obiekty posiadają, mimo postępującej degradacji substancji. Utraty wartości użytkowej i technicznej nie należy, jak wskazał, utożsamiać z utratą wartości artystycznej, historycznej i naukowej, będących podstawą objęcia tych obiektów ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Organ nie zgodził się w efekcie z wyrażonym w opinii stanowiskiem, że budynek dawnej stodoły i fragment muru ogrodzeniowego położone na działce nr [...] w C. "uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej i naukowej". Uznając okoliczność złego stanu technicznego obiektu jako całości organ uznał, iż budynek stodoły nadal posiada wartości uzasadniające utrzymanie ochrony konserwatorskiej. Wskazał w tym miejscu na wartość artystyczną obiektu wyrażającą się w nieprzekształconej, od czasu wpisu do rejestru zabytków, choć pozbawionej dachu, bryle i całkowicie czytelnej artykulacji elewacji, w postaci dwóch wrót przejazdowych zamkniętych łukiem odcinkowym oraz rytmicznie rozmieszczonych prostokątnych i kwadratowych blend. Wartość historyczna i naukowa obiektu wyraża się zdaniem organu w pierwotnych, autentycznych elementach folwarku w C., świadczących o pierwotnym układzie przestrzenno-funkcjonalnym podzielonego na dwa majdany założenia folwarcznego. Wartość zabytkowa wnioskowanych do skreślenia z rejestru zabytków elementów dawnego folwarku w C. w ocenie organu współtworzy i składa się na wartość, czytelność i integralność całego wpisanego do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej w C., a skreślenie omawianych obiektów z rejestru zabytków, prowadzące do ich rozbiórki skutkowałoby uszczerbkiem wartości całego założenia.

W odniesieniu do uchwalenia przez Gminę Ś. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w którym ustalono podstawowe przeznaczenie terenu działki nr [...]w C. jako "tereny zabudowy usługowej - świetlica wiejska", a wpisanego do rejestru zabytków budynku stodoły nie oznaczono na rysunku planu jako "budynku istniejącego do zachowania i adaptacji" dopuszczając jego wyburzenie, przebudowę, rozbudowę bądź nadbudowę, organ podkreślił, że ustalenia te nie obligują go do orzeczenia o skreśleniu wnioskowanych obiektów z rejestru zabytków, nadto - ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla działki nr [...] naruszają ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Organ za przesłankę skreślenia obiektu z rejestru zabytków nie uznał też przesłanek ekonomicznych, ani stanu zachowania obiektu jako nieposiadającego decydującego znaczenia w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków.

W podsumowaniu organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków budynku stodoły i reliktów muru ogrodzeniowego położonych w C. na działce nr [...], a od czasu orzeczenia z dnia [...] lipca 2014 r. odmawiającego skreślenia tego zabytku z rejestru, nie zaszły żadne istotne okoliczności, mogące mieć wpływ na zmianę stanowiska organu ochrony zabytków w sprawie.

W skardze na ww. decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2015 r., zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, poz. 267, ze zm.), dalej: k.p.a., poprzez zaniechanie w zakresie dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, które przyjęto jako podstawę do ustalenia aktualnego stanu technicznego zabytków budynku stodoły i reliktów muru ogrodzeniowego położonych w C. gm. Ś. na działce nr [...] wchodzących w skład dwóch majdanów folwarcznych, a w konsekwencji błędne ustalenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do wykreślenia ww. zabytku z rejestru zabytków,

b) art. 7 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu strony oraz nie podanie wyczerpująco wszystkich przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 13 ustawy o ochronie zabytków poprzez błędną jego wykładnię prowadzącą w konsekwencji do uznania, iż w sprawie nie zostały wypełnione przesłanki do wykreślania wnioskowanego zabytku z rejestru zabytków.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że stan faktyczny sprawy nie został należycie ustalony przez organ rozstrzygający sprawę, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy wykreślenia wnioskowanego zabytku z rejestru zabytków. Wskazał także na błędną ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego.

Skarżący zaznaczył, powołując się na orzecznictwo, iż z przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że obowiązek ochrony zabytków obciąża zarówno właściciela lub posiadacza zabytku nieruchomego jak i organy administracji publicznej w tym organy nadzoru konserwatorskiego, a wpis do rejestru zabytków stanowi tylko jedną z form ochrony.

Powołując się na specjalistyczną ekspertyzę przedłożonej wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa skarżący wskazał na katastrofalny stan obiektu zabytku, jego drastycznie postępującą degradację, przede wszystkim elementów konstrukcyjnych oraz okoliczność, iż prace remontowe czy rekonstrukcyjne zniwelują wartość zabytkową obiektu.

Skarżący wskazał ponadto, że w dniu 26 stycznia 2015 r. (znak: [...]) otrzymał wezwanie od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ś. do podjęcia natychmiastowych działań mających na celu usunięcie bezpośredniego niebezpieczeństwa ludzi i mienia. W wezwaniu nakazano skarżącemu jako właścicielowi nieruchomości położonej w miejscowości C. dz. Nr [...] w gm. Ś. zabezpieczyć w sposób skuteczny budynek gospodarczy położony na terenie ww. nieruchomości poprzez rozbiórkę ściany podłużnej wzdłuż drogi gminnej oraz ścian szczytowych do wysokości przypór - w trybie natychmiastowym, w celu usunięcia bezpośredniego zagrożenia dla ludzi i mienia. Zdaniem skarżącego opinia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego potwierdza katastrofalny stan obiektu, "pozostały wyłącznie ściany murowane podłużne i szczytowe, brak jest ścian wewnętrznych. Brak stolarki okiennej i drzwiowej, brak instalacji. Budynek położony jest ścianą podłużną zewnętrzną na granicy z drogą gminną asfaltową. Ściana podłużna uległa znacznej deformacji i grozi zawaleniem na drogę gminną, stwarza to realne zagrożenie katastrofą budowlaną".

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem -w ocenie Sądu- zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Podstawę prawną kwestionowanej decyzji stanowi art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446), zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, iż skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku.

Zgodnie z ww. przepisem, skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma miejsce m. in. w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata wartości prawnie chronionych.

Wskazana przesłanka, z uwagi na okoliczności sprawy, miała decydujące znaczenie w niniejszej sprawie.

Skarżący (Gmina Ś.) w piśmie z dnia 16 grudnia 2013 r. uzupełnionym pismem z dnia 29 stycznia 2014 r. zwrócił się o wykreślenie z rejestru zabytków zabudowań zlokalizowanych na działce o nr ewid. [...] w miejscowości C., tj. budynku stodoły oraz reliktów muru ogrodzeniowego wskazując na zły stan techniczny i wizualny tych obiektów, a także na plany dotyczące uporządkowania terenu z tą zabudową (po dokonaniu jej rozbiórki) oraz na nową koncepcję zagospodarowania tego terenu.

Wskazać w tym miejscu trzeba, iż przedmiot ww. wniosku objęty jest ochroną konserwatorską na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z dnia [...] czerwca 1997 r., która dotyczy wpisu do rejestru zabytków województwa [...] pod numerem [...] dwóch majdanów folwarcznych wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi w granicach działek podanych w sentencji tego orzeczenia, w tym w granicach działki o nr ewid. [...] (stanowiącej obecnie własność skarżącego). Wyszczególnienie obiektów i zakres ochrony zawarto w załączniku nr 2, stanowiącym integralną część decyzji. W załączniku tym wymieniono m. in. stodołę usytuowaną w południowym skrzydle majdanu nr 2 i wskazano, że ochronie podlega bryła, kształt i rodzaj pokrycia dachu, podział elewacji, jak i relikty muru granicznego w południowej części założenia. W uzasadnieniu wymienionej decyzji o wpisie do rejestru zabytków wskazano, że przedmiotowe założenie jest istotnym elementem krajobrazu historycznego i kulturowego o znaczeniu ponadlokalnym, stąd też przedmiotowe założenie jako dobro kultury podlega ochronie prawnej.

Wnosząc o wykreślenie ww. zabudowań z rejestru zabytków skarżący dla wykazania złego stanu technicznego tych obiektów przedstawił dokumentację w formie zdjęć oraz, na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dokument zatytułowany "Ekspertyza o stanie technicznym" (budynku gospodarczego – stodoły) wykonany przez mgr inż. P. S.. Wskazywał przy tym, iż stan faktyczny stodoły nie daje realnej możliwości utrzymania jej w charakterze zabytku. Stopnień zniszczenia wyklucza remont i renowację, a jej pozostałości grożą zawaleniem, co może doprowadzić do katastrofy. Podnosił również, że przeprowadzenie remontu obiektu doprowadzi do powstania w efekcie nowego obiektu imitującego jedynie zabytek. W kontekście powyższych okoliczności, nie budzi więc wątpliwości, że skarżący wnosząc o skreślenie z rejestru zabytków zabudowań znajdujących się w C. na działce o nr ewid. [...] oparł się na pierwszej przesłance wymienionej w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Zdaniem Sądu, wskazane przez skarżącego okoliczności mające uzasadniać wykreślenie zabytkowej stodoły wraz z reliktami muru granicznego z rejestru zabytków zostały wnikliwie rozważone przez organ, zarówno przed wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. r., jak i decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. zapadłej po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Podnieść przy tym trzeba, iż w sprawie nie poprzestano na wniosku skarżącego i dokumentach przez niego złożonych, tj. na ww. ekspertyzie stanu technicznego obiektu, zdjęciach, wypisie z planu zagospodarowania przestrzennego wsi C. (uchwalonego uchwałą Rady Miejskiej w Ś. nr [...] z dnia [...]kwietnia 2011 r., Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...], poz. [...]z dnia [...]listopada 2011 r.), czy planie koncepcji zagospodarowania działki nr [...]. W celu poczynienia niezbędnych ustaleń w sprawie, w tym przede wszystkim w celu ustalenia aktualnego stanu zachowania zabytków objętych wnioskiem o wykreślenie, organ zlecił Narodowemu Instytutowi Dziedzictwa – Oddziałowi Terenowemu w W. wykonanie specjalistycznej opinii. W efekcie, do akt włączono opinię z dnia 24 marca 2014 r. sporządzoną przez ww. Instytut. Opinia ta przygotowana została nie tylko w oparciu o akta sprawy, ale również w oparciu o protokół oraz dokumentację fotograficzną z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 13 marca 2014 r., jak i w oparciu o dokumentację fotograficzną z dnia 4 października 2011 r.

Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego, stosownie do art. 80 k.p.a., organ dokonał ustaleń faktycznych, w oparciu o które wydał następnie decyzje. Przy czym, dokonując oceny w sprawie odniósł się do każdego z dowodów w niej zgromadzonych, jak również do każdej z okoliczności podniesionej przez skarżącego, która to w ocenie skarżącego uzasadniała uwzględnienie żądania o wykreślenie zabudowań z rejestru zabytków. Zdaniem Sądu, mając na względzie całość materiału dowodowego, w tym treść decyzji o wpisie do rejestru zabytków, jak i wynikający ze zgromadzonych dowodów stan obiektów objętych wnioskiem o wykreślenie, organ miał podstawy by przyjąć, że stan zachowania tych obiektów nie prowadzi do utraty przez nie wartości zabytkowych. Organ wskazał w tym kontekście (odwołując się do dokumentacji fotograficznej), iż budynek stodoły (pomimo jego złego stanu technicznego) zachował wartość artystyczną przejawiającą się w nieprzekształconej choć pozbawionej dachu bryle i artykulacji elewacji w postaci dwóch wrót przejazdowych zamkniętych łukiem odcinkowym oraz rytmicznie rozmieszczonych prostokątnych i kwadratowych blend. Wskazał także na to, iż zachowany fragment muru granicznego świadczy o układzie przestrzenno – funkcjonalnym podzielonego na dwa majdany założenia folwarcznego w C., zachowując tym samym swą wartość historyczną i naukową. Podniósł nadto, że ww. budynek stodoły wraz z fragmentem muru ogrodzeniowego bezsprzecznie zachował także wartość historyczną i naukową jako przykład budynku gospodarczego – fragmentu dawnej zabudowy XIX – wiecznego założenia folwarcznego, stanowiącego ważny element jego układu przestrzennego, a tym samym krajobrazu historycznego i kulturowego regionu.

Powyższa ocena organu zawarta w decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. i podtrzymana w zaskarżonej decyzji, jest trafna i znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym. Organ konserwatorski dokonał oceny obiektów pod względem posiadanych przez nie wartości historycznej, artystycznej czy naukowej, jak też stanu ich zachowania. Mógł w efekcie przyjąć, że przedmiotowe zabudowania, pomimo ich złego stanu technicznego (wymagającego natychmiastowych prac, w tym zabezpieczających) nadal przedstawiają wartości prawnie chronione. Przy dokonywaniu, w jakim stopniu (pomimo znacznej ich degradacji) nadal posiadają wartości chronione ustawą, nie można było bowiem pominąć, iż stanowią część większego założenia objętego wpisem do rejestru zabytków i świadczą o pierwotnym układzie przestrzenno – funkcjonalnym podzielonego na dwa majdany folwarku.

Zdaniem Sądu, organ konserwatorski orzekając w ten sposób nie naruszył ani wskazanego w skardze art. 77 § 1 k.p.a., ani wymienionego już powyżej art. 80 k.p.a., regulującego zasadę swobodnej oceny dowodów. Przywołana zasada uregulowana w art. 80 Kodeksu, pozwala organowi administracji publicznej na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów. Organ administracji publicznej może tym samym określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny (tak B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, wyd. 12 C. H. Beck, str. 354). Tak też zachował się organ konserwatorski orzekając w sprawie, o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Odniósł się w nim m. in. do dowodów przedłożonych przez skarżącego, w tym "Ekspertyzy stanu technicznego" budynku stodoły. Omawiając ten dokument przede wszystkim podniósł, iż nie wykazano w nim niemożności przeprowadzenia prac remontowych budynku stodoły, bo posłużono się w tej materii tylko argumentem dotyczącym ich nieopłacalności i nieekonomiczności. Wskazał także na jego niespójność i ogólnikowość. Po tak dokonanej analizie tego dokumentu organ mógł w efekcie uznać, że wskazana w nim konieczność rozbiórki budynku stodoły nie została dowiedziona w sposób bezsporny, skoro w istocie uzasadniona została jedynie względami ekonomicznymi.

Nadto, ustalając stan faktyczny sprawy organ nie naruszył ww. art. 80 Kodeksu, jak i art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez nieprzyjęcie wniosków wynikających z opinii specjalistycznej wykonanej na jego zlecenie (a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia z nimi sprzecznego). Wskazać ponownie należy, iż orzekając w sprawie organ dysponował opinią Oddziału Terenowego w W. Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 24 marca 2014 r., w której we wnioskach końcowych podano, że zabudowania zabytkowe na działce nr ewid. [...] w C., gm. Ś. uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę ich wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Ewentualny remont tych obiektów wiązałby się z rekonstrukcją wszystkich ich elementów konstrukcyjnych. Rozważając ten aspekt sprawy Sąd przede wszystkim zauważa, że organ administracji publicznej nie jest związany opinią biegłego. Może ją przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją także całkowicie lub częściowo zakwestionować i przyjąć odmienną ocenę, własną, popartą doświadczeniem, wiedzą i innymi zgromadzonymi dowodami. Sąd zauważa także, iż biegły wypowiada opinię, która ma służyć w ustaleniu stanu faktycznego, tj. okoliczności mających znaczenie prawne. Nie można zatem powołać biegłego, który miałby złożyć opinię co do prawa i jego stosowania. Opinię biegłego należy wiązać jedynie ze sferą ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a więc - nie można postrzegać jej w kategoriach uprawnienia biegłego do oceny zaistnienia w sprawie przesłanek wydania decyzji określonej treść, przypisanego organowi prowadzącemu postępowanie (tak, NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 182/13). W konsekwencji Sąd stwierdza, iż organ konserwatorski orzekając w sprawie nie był skrępowany opinią specjalistyczną wykonaną na jego zlecenie, co więcej – z przyczyn powyżej podniesionych, nie mógł być związany wnioskami końcowymi zawartymi w tej opinii, a to w kontekście wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Opinia ta mogła stanowić tylko materiał pomocny do wydania rozstrzygnięcia, nie mogła natomiast wskazywać rozstrzygnięcia sprawy. To organ, a nie biegły był uprawniony, co więcej – obowiązany (wobec wszczęcia postępowania na wniosek) do dokonania samodzielnej oceny i tym samym ustalenia, czy wystąpiła chociażby jedna z przesłanek uregulowanych w ww. art. 13 ust. 1. Wobec oceny zgromadzonego w sprawie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, organ ten mógł zaś przyjąć, że przedmiotowe zabudowania nadal przedstawiają wartości objęte ochroną konserwatorską oraz, że mimo znacznego ich zniszczenia (a to w przypadku budynku stodoły m. in. na skutek pożaru mającego miejsce w 2005 r. i niepodjęcia żadnych prac zabezpieczających czy remontujących przez właściciela obiektu), nadal możliwe jest ich zachowanie.

Z tych przyczyn, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. W ocenie Sądu, decyzja ta została wydana na podstawie wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego oraz w oparciu o prawidłowy przepis prawa materialnego i prawidłową jego wykładnię.

Sąd zauważa przy tym, iż z treści art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że stopień zniszczenia zabytku ma znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków, ale nie może on być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi wartości architektonicznych, artystycznych lub naukowych. Sąd zauważa także, iż stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13, ten ostatni przepis "(...) ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Dopóki zatem stopień zniszczenie obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia".

Z tych też przyczyn Sąd nie podzielił zarzutów skargi. Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ nie naruszył przepisów procesowych, poprzez zaniechanie dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych, jak również art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez zastosowanie wadliwej jego wykładni. Organ zgromadził dowody, dokonał ich oceny a na ich podstawie ustalił okoliczności sprawy, dając temu wyraz w wydanych w sprawie orzeczeniach i stosując się tym samym do dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Organ prawidłowo przyjął przy tym, iż w kontekście wskazanego przepisu prawa materialnego żadnego znaczenia prawnego nie ma ani uchwalony plan zagospodarowania przestrzennego (w którym ustalono podstawowe przeznaczenie terenu działki nr [...] w C. jako teren zabudowy usługowej – świetlica wiejska), ani przesłanki ekonomiczne.

W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.