Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 41/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. C.-Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją [...] z dnia [...] października 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ/SKO) działając na podstawie art. 127 § 2 kpa w zw. z art. 17 pkt 1 kpa, art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r, o samorządzie gminnym oraz art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych – utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2016r. odmawiającą przyznania M. C. – Z. (dalej jako skarżąca) świadczenia wychowawczego na dziecko Z. Z.

W uzasadnieniu ww decyzji organ wskazał, że skarżąca wystąpiła o ustalenie świadczenia wychowawczego na drugie dziecko tj. Z. Z. podając, że nad dzieckiem z pierwszego małżeństwa H. C. wraz z jego ojcem sprawuje opiekę naprzemienną. Utrzymując negatywną decyzję organu I instancji w mocy organ przyjął, że skarżąca nie spełnia kryteriów określonych w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 11 lute 2016r o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. Z 2016r poz. 195 dalej jako ustawa) gdyż w wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2015r. orzekającym rozwiązanie związku małżeńskiego pp. M. C. i M. C. ustalono miejsce zamieszkania dziecka H. C. z ojcem. Organ wskazał, że w wyroku tym zatwierdzono plan opiekuńczy sporządzony przez strony [...] marca 2015r. jednak nie orzeczono w nim opieki naprzemiennej, która w myśl ww art. 5 ust. 2 ustawy warunkuje możliwość przyznania świadczeń wychowawczych na rzecz dzieci rozwiedzionych rodziców, rodziców żyjących separacji lub w rozłączeniu. W konsekwencji organ uznał, że córka skarżącej nie jest drugim dzieckiem w jej rodzinie uprawnionym do otrzymania świadczenia wychowawczego lecz pierwszym, a świadczenie dla tego ostatniego uzależnione jest od ustalenia sytuacji dochodowej rodziny, co nie było objęte wnioskiem.

W skardze na ww decyzję skarżąca powtórzyła zarzuty odwołania. Zarzuciła organowi:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 pkt 16 oraz art. 5 ust. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe ich zastosowanie i przyjęcie, że opieka naprzemienna musi być wprost orzeczona w treści wyroku rozwodowego, a zatwierdzenie w takim wyroku planu opiekuńczego statuującego opiekę naprzemienną nie jest tożsame z orzeczeniem przez sąd opieki naprzemiennej w rozumieniu w/w ustawy i w konsekwencji uznanie, że wyrokiem z dnia [...] czerwca 2015 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] nie orzekł o opiece naprzemiennej obojga rodziców nad małoletnim H. C.

2) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności i nieustalenie w jaki sposób sprawowana jest opieka obojga rodziców nad małoletnim H. C.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie podniosła, że wyrok rozwodowy w punkcie 4 zatwierdził plan opiekuńczy sporządzony przez strony w dniu [...] marca 2015r. a z planu tego wynika, że opieka nad małoletnim H. C. jest sprawowana naprzemiennie przez obydwoje rodziców. Zarzuciła w konsekwencji, że organ błędnie ustalił stan faktyczny przez przyjęcie, że nie sprawuje ona bezpośredniej opieki nad synem H., choć wynika to wprost z zatwierdzonego przez Sąd planu opieki. Skarżąca powołała się na regulację zawartą w art. 5. ust. 1 i 4 ust. 2 oraz art. 2 pkt. 16 ustawy, i swoje stanowisko szeroko uzasadniła. Podniosła m.in., iż w przypadku H. C. o świadczenie wychowawcze na dziecko wystąpił także jego ojciec (z uwagi na kryterium dochodowe) i Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] uznał, że wyrokiem sądu z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt [...] przyjęto plan opiekuńczy, zgodnie z którym opieka nad dzieckiem po rozwodzie przyznana została każdemu z rodziców naprzemiennie nad wspólnym dzieckiem w częściach równych tj. po połowie czasu. Skutkowało to przyznaniem świadczenia wychowawczego ojcu w wysokości [...] zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje ojcu, matce, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu dziecka w wysokości 500 zł na dziecko w rodzinie. Rodzina zaś oznacza odpowiednio następujących członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka, oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia (...). Jednocześnie, jak stanowi art. 2 pkt. 16 ustawy - w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

W niniejszej sprawie spór sprowadzał się do tego, czy syn skarżącej podlega opiece naprzemiennej i czy może być zaliczony do członków jej rodziny - w rozumieniu pojęcia "rodziny" przyjętej na potrzeby ustawy.

System opieki naprzemiennej nie został normatywnie zdefiniowany. Co do zasady polega on na tym, że dziecko mieszka z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Został on oficjalnie wprowadzony do polskiego systemu prawnego ustawą z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego. Ustawa ta weszła w życie 29 sierpnia 2015 r.

Termin "opieki naprzemiennej" przewiduje art. 2 pkt 16 oraz art. 5 ust. 2 ustawy. Art. 2 pkt 16 ustawy zawiera definicję ustawową "rodziny" i wskazuje, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Stosownie natomiast do art. 5 ust. 2 ustawy - w przypadku (...) gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje.

Jak wynika z akt sprawy wyrokiem z dnia [...] czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w [...] VII Wydział Cywilny Rejestrowy rozwiązał przez rozwód związek małżeński M. C. i M. C. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim H. C. Sąd pozostawił obojgu rodzicom i ustalił, że miejscem pobytu dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ojca. Jednocześnie w punkcie 4 ww wyroku Sąd nie ustalił kontaktów matki z dzieckiem, zatwierdził natomiast plan opiekuńczy sporządzony przez małżonków [...] marca 2015 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 a ww planu dziecko ma spędzać z matką naprzemiennie co drugi tydzień poczynając od piątku po lekcjach do następnego piątku do czasu rozpoczęcia zajęć w szkole. W przypadku choroby, czy nieobecności dziecka w szkole do czasu przekazania pod opiekę ojca w miejscu zamieszkania ojca w piątek wieczór. Ponadto, stosownie do § 3 ust. 1 b, c, d, e planu opiekuńczego dziecko spędza z matką w wakacje po 1 miesiącu naprzemiennie z ojcem, w ferie po jeden tydzień naprzemiennie z ojcem, natomiast w święta dziecko co do zasady z każdym rodziców przebywa tyle samo czasu.

Na gruncie przepisów ustawy zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a jedynie wyjątkowo można zaliczyć to samo dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Ma to miejsce wówczas gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych. Problem, jaki powstał w kontrolowanej sprawie, sprowadza się do interpretacji postanowień zawartych w konkretnym wyroku rozwodowym. Sąd orzekający nie rozstrzygnął w nim arbitralnie o sprawowaniu opieki nad wspólnym dzieckiem skarżącej i jej byłego męża, lecz zatwierdził plan przez nich sporządzony. Tym samym, jakkolwiek treść ww planu nie została "wciągnięta" i wyartykułowana wprost w treści orzeczenia – to jednak zatwierdzenie jej przez Sąd w konkretnym punkcie wyroku rozwodowego świadczy o tym, że plan ten stanowi jego integralną część i niejako zastępuje orzeczenie Sądu w tym zakresie. Świadczy o tym nadana nowelizacją treść art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stanowi on, że w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. (...)".

W konsekwencji, uwzględniając postanowienia zatwierdzonego przez Sąd powszechny w wyroku rozwodowym planu, tut. Sąd przyjął, iż niezasadnie organ uznał, że dziecko skarżącej z pierwszego małżeństwa tworzy rodzinę wyłącznie z ojcem. Bez znaczenia w tym kontekście jest przy tym okoliczność, że w wyroku rozwodowym miejsce pobytu syna skarżącej ustalono przy ojcu, gdyż "miejsce pobytu" w świetle obowiązujących przepisów może być tylko jedno. Ponownie wymaga przy tym podkreślenia, że ani ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ani też żaden inny akt prawny – w tym Kodeks postępowania cywilnego czy Kodeks rodzinny i opiekuńczy - nie zawierają definicji użytego przez ustawodawcę art. 2 pkt 16 ustawy pojęcia "opieki naprzemiennej". Kodeks postępowania cywilnego posługuje się jedynie pojęciem "orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" (por. np. art. 582(1) § 4 kpc).

W ocenie Sądu analiza poszczególnych punktów wyroku rozwodowego oraz zatwierdzonego nim planu opieki prowadzi do wniosku, ze syn skarżącej podlega systemowi opieki naprzemiennej, a zatem zapadła w kontrolowanej sprawie decyzja odmowna (i decyzja ją poprzedzająca) podlegały uchyleniu. Dokonując błędnych ustaleń faktycznych i naruszając zasady określone w art. 7, 77 i 80 kpa organ w konsekwencji niewłaściwie zastosował przepisy prawa materialnego. Naruszenie przepisów procedury miało zatem istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkowało to zastosowaniem przez Sąd art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa w zw. z art. 135 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny uwzględnić wyrażone przez Sąd stanowisko, wskazujące na to, iż syn skarżącej (poprzez formalne zatwierdzenie planu opieki) w wyroku rozwodowym został poddany systemowi opieki naprzemiennej w rozumieniu art. 2 pkt. 16 ustawy; i w oparciu o ww ustalenia rozpoznać sprawę.