Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1183/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 113 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 153 i 170
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Bożena Pindel (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2013 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 punkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...], dotyczącą odmowy umorzenia A. J. należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej wysokości 41.543,97 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku A. J., odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oraz odsetek za zwłokę za okresy od stycznia 2003 r. do października 2005 r. za luty 2006 r., od kwietnia 2006 r. do stycznia 2007 r. oraz za maj 2008 r. w łącznej wysokości 41.543,97 zł, w tym w kwocie:

- 20.445,03 zł na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych,

- 6.180,97 zł na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych,

- 1.436,97 zł na Fundusz Pracy,

- 13.481 zł tytułem odsetek naliczonych na dzień 18 maja 2009 r.

W uzasadnieniu ZUS w pierwszej kolejności wskazał, że powodem wydania decyzji było niespełnienie przez wnioskodawczynię przesłanek, o jakich mowa w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W wyniku rozpoznania wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie prowadzi już działalności gospodarczej, w skład jej gospodarstwa domowego wchodzą 4 osoby, w tym syn i rodzice. Utrzymuje się z emerytury matki wynoszącej netto 1.142 zł. Nie wykazano, jakie wydatki ponosi wnioskodawczyni, jaki dochód osiąga ojciec wnioskodawczyni, a jedynie z informacji zgromadzonych w systemie informatycznym ZUS wynikało, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, zaś matka skarżącej choruje na [...] i jest po [...]. ZUS ponadto zaakcentował, iż w sprawie należy wziąć pod uwagę także interes społeczny wyrażony w zasadzie równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który nie pozwala ZUS-owi dowolnie preferować interesów jednych podatników kosztem innych. Natomiast instytucja umorzenia winna mieć zastosowanie jedynie w przypadku wyjątkowych, drastycznych sytuacji. A takie w rozpoznanej sprawie nie zaistniały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając skargę strony od tej decyzji, wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 1947/10, uchylił zaskarżoną decyzję. Dokonując jej oceny Sąd uznał, że organ pobieżnie, z pominięciem części przedłożonych przez skarżącą dowodów przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej, a w konsekwencji podjął decyzję z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a., natomiast zaskarżona decyzja nie zawierała pełnego uzasadnienia faktycznego.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS (jako organ II instancji) decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]. ZUS uznał, że organ I instancji prawidłowo przyjął, iż nie wystąpiła żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Zdaniem organu nie wystąpiła przesłanka określona w punkcie 3 w/w przepisu, gdyż jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła przesłanka z punktu 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła też w ocenie organu, przesłanka z punktu 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Przesłanki z art. 28 ust. 3 punkt 1, 2, 4 i 4a także nie wystąpiły. Wskazał ponadto, że zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. W ocenie organu wnioskodawczyni nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałyby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, tym samym, że została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3a oraz w § 3 ust. 1 punkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365). Organ wskazał, że zobowiązana tworzy wraz z synem 2 - osobowe gospodarstwo domowe, uzyskując dochody w wysokości 900 zł miesięcznie z tytułu alimentów. Organ ponadto nadmienił, że wnioskodawczyni w wyjaśnieniach przedstawiła konieczność przeprowadzenia się wraz z synem do domu matki oraz wywiódł, że wnioskodawczyni nie wykazała istnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 punkt 2 i 3 cyt. rozporządzenia.

Również ta decyzja była przedmiotem skargi wniesionej przez stronę, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyniku jej rozpoznania, wyrokiem z dnia 8 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 112/12, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podkreślił, odwołując się do uzasadnienia wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 1947/10, że organ nie tylko nie zastosował się do zawartych w nim dyrektyw, ale zignorował ocenę prawną w nim zawartą. Wniosek taki uprawniony jest przede wszystkim z tej przyczyny, że wbrew wytycznym Sądu, organ ocenił brak istnienia jakiejkolwiek przesłanki, warunkującej umorzenie należnych ZUS – owi składek. Przy czym ocena ta została dokonana bez oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stanowiąc w konsekwencji ocenę ogólną, bez jasnego i precyzyjnego określenia, która z przesłanek nie występuje w badanym stanie faktycznym i na jakiej podstawie organ przyjął taką okoliczność. Ujmując rzecz inaczej fakt, że decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od oceny istnienia przesłanek umożliwiających umorzenie należności, przy czym ocena istnienia lub nie przesłanek musi wynikać ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie może być tak – a taka sytuacja wystąpiła w badanej sprawie – że materiał dowodowy pozostaje w sprzeczności z przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia stanem faktycznym.

Ponadto Sąd zaakcentował, że organ orzekający w sprawie nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., uchybiając tym samym art. 153 i 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ – nie podzielając poglądu zawartego w w/w wyroku – mógł skorzystać z prawa złożenia skargi kasacyjnej. Nie czyniąc tego de facto zaakceptował pogląd prawny wyrażony w tym wyroku, z uzasadnienia, którego w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że ZUS winien ocenić przede wszystkim istnienie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 punkt 5 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w dalszej kolejności podjąć rozstrzygnięcie co do wniosku o umorzenie. Przy tym, Sąd wyraźnie wskazał, że oceniając istnienie tych przesłanek organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego.

Również od wyroku Sądu z dnia 8 maja 2012 r. nie została złożona skarga kasacyjna.

Rozpoznając sprawę, w wyniku wykonania zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 maja 2012 r., organ skierował do strony zawiadomienie z dnia 8 czerwca 2012 r. z informacją o ponownym podjęciu postępowania, z jednoczesnym pouczeniem o możliwości przytoczenia okoliczności faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na podejmowane rozstrzygnięcie. W odpowiedzi wnioskodawczyni podała, że jej sytuacja nie uległa poprawie, nadal utrzymuję się z alimentów w kwocie 900 zł miesięcznie, a w bieżącym utrzymaniu pomaga jej matka (karta 213 i 216 akt administracyjnych). W dniu 29 sierpnia 2012 r. strona złożyła "Oświadczenie płatnika" o aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej (karta 228 akt administracyjnych), z którego wynika, że nie posiada danych dotyczących dochodów jej rodziców, którzy ponoszą miesięczne opłaty stałe za mieszkanie, a oprócz jej i syna na utrzymaniu pozostaje także siostra wnioskodawczyni. Ponadto podała, że rocznie na koszty leczenia wydatkuje kwotę 1.000 zł, zaś na bieżące utrzymanie 900 zł miesięcznie. Dodatkowo podała, że jej sytuacja od dwóch lat nie uległa poprawie, nie ma pracy, a jedynie długi.

Decyzją z dnia [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ nawiązując do wyroku WSA w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2011 r. przyznał, że co prawda w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. umorzył prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne, jednak nie oznacza to automatycznej konieczności umorzenia należności. Natomiast odnosząc się do wyroku WSA w Gliwicach z dnia 8 maja 2012 r. stwierdził, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia wynikających z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Ponadto, organ powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2449/06, wskazał, że decyzja podejmowana jest na wniosek i w interesie ubezpieczonego, a więc naturalnym jest, że powinien on dołożyć maksymalnych starań w zakresie wykazania podstaw do uwzględnienia wniosku. Strona była informowana przez ZUS o warunkach umorzenia oraz o konieczności dostarczenia dokumentów przedstawiających trudną sytuację finansową i zdrowotną, za każdym jednak razem oświadczała, iż jej sytuacja nie uległa zmianie. Końcowo organ zaakcentował, że zastosowanie omawianej instytucji mogą uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny, co w przypadku wnioskodawczyni nie zostało wykazane.

W skardze z dnia 2 października 2012 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. J. wskazała na naruszenie przepisów art. 7 oraz 77 k.p.a. i polemizując ze stanowiskiem organu zarzucającym jej niewskazanie dokumentów potwierdzających jej obecną sytuację podała, że nie posiada jakichkolwiek dokumentów pozwalających na wykazanie ponoszonych kosztów, bowiem koszty te ponoszą jej rodzice. Ksiązki i ubrania dla dziecka otrzymuje od znajomych i nadal utrzymuję się z alimentów wynoszących 900 zł. Skarżąca w dalszym ciągu posiada status osoby bezrobotnej, nie są jej znane dochody rodziców, a sytuacja materialna rodziny wywołuje w jej przekonaniu napiętą atmosferę.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wskazując w podsumowaniu, że Prezes ZUS może odmówić umorzenia zaległych składek nawet w sytuacji, gdy płatnik jako osoba fizyczna znajduje się w trudnej sytuacji.

ZUS w dniu [...] wydał postanowienie na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. o sprostowaniu oczywistej pomyłki pisarskiej w decyzji Nr [...] z dnia [...]r. polegającej na:

1) podaniu na pierwszej stronie decyzji błędnej daty wyroku sądu administracyjnego ("z dnia 08.05.2011 r., zamiast z dnia 08.05.2012 r."),

2) podaniu w sentencji nieprawidłowej daty decyzji, którą utrzymano w mocy. W zaskarżonej decyzji wskazano "decyzję nr [...] z dnia [...], zamiast decyzję nr [...] z dnia [...]".

Na rozprawie w dniu 8 maja 2002 r. skarżąca podała, że musiała zaprzestać opłacania układu ratalnego, gdyż wysokość raty w kwocie 850 zł przekraczała jej możliwości zarobkowe. Ponadto podała, że oferowano jej pracę w charakterze przedstawiciela handlowego, co wymagało posiadania samochodu, a tego warunku nie mogła spełnić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 p.p.s.a.

Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, iż decyzja ta narusza prawo.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] Nr [...], dotyczącą odmowy umorzenia należności z tytułu składek na FUS, FUZ oraz FP w łącznej kwocie 41.543,97 zł.

Postanowieniem z dnia [...] ZUS sprostował oczywistą pomyłkę pisarską w sentencji zaskarżonej decyzji polegającą na podaniu nieprawidłowej daty decyzji, którą utrzymano w mocy. Mianowicie w zaskarżonej decyzji wskazano, iż organ postanawia "utrzymać w mocy decyzję nr [...] z dnia [...]", po sprostowaniu sentencji nadano brzmienie: "postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...].". Ponadto wymienionym postanowieniem sprostowano także błędnie podaną na pierwszej stronie decyzji datę wyroku sądu administracyjnego.

W pierwszej kolejności Sąd podkreśla, że wadliwość decyzji polegająca na błędnym określeniu numeru i daty tej decyzji nie może być korygowana w trybie prostowania oczywistej omyłki, o której mowa w art. 113 § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organ II instancji zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z dnia [...], która została wyeliminowana z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 112/11, po czym decyzję tę sprostował postanowieniem z dnia [...] określając, że "utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...]".

Przedmiotem sprostowania w trybie określonym w komentowanym przepisie są "błędy pisarskie i rachunkowe" oraz "inne oczywiste omyłki". W orzecznictwie sądowym pojęciom tym nadaje się następujące znaczenia "błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub dzielenia, a błąd pisarski – widoczne, wbrew zamierzeniu władzy, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie nie zamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów. Jeżeli (...) upoważniono władzę do sprostowania błędów pisarskich, rachunkowych i innych oczywistych omyłek, miano na myśli tylko omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi, a zatem tylko omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez władzę, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa itp." (por. A. Wróbel Komentarz aktualizowany do K.P.A. – System Informacji Prawnej LEX i powołany tam wyrok NSA z dnia 13 stycznia 1932 r., L. rej. 8334/30, za: E. Iserzon, Komentarz, 1937, s. 179-180). Dalej autor komentarza podał, że przyjęta w analizowanym przepisie klasyfikacja wadliwości jest wyczerpująca. Te wady decyzji charakteryzuje przy tym ich oczywistość, stanowiąca równocześnie normy dopuszczalności sprostowania. Wynika z tego, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia. Oczywistość błędu pisarskiego, rachunkowego czy też innego wynikać powinna bądź z natury samego błędu, bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z treścią wniosku czy też innymi okolicznościami. Oczywista omyłka w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu to widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu.

W przepisie tym zatem chodzi o drobne błędy i pomyłki. Do takich nie można zaliczyć błędów co do daty i numeru decyzji (w sprawie organ dopiero po wpłynięciu skargi uznał, iż zaszła w tym zakresie pomyłka). Utrzymanie zatem w mocy decyzji innej, niż się zamierzało (nawet przez pomyłkę), nie może być przedmiotem sprostowania.

Podobnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (przed reformą) w wyroku z dnia 6 listopada 1990 r. sygn. akt II SA 627/90 uznając, że sprostowanie w trybie art. 113 § 1 k.p.a. nie może polegać na tym, że wskazuję się inną decyzję jako podlegającą stwierdzeniu nieważności.

Istotną cechą błędu lub innej omyłki, pozwalającą na zastosowanie trybu sprostowania na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. jest jego oczywistość. Oczywistość tę można stwierdzić porównując treść decyzji z zawartymi w aktach sprawy dokumentami (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2008 r., sygn. I OSK 1502/07, LEX nr 516777). W orzecznictwie (por. m.in. wyroki NSA z dnia 30 września 2008 r. w sprawie I OSK 1502/07 i z dnia 26 września 2008 r. w sprawie II FSK 943/07) i doktrynie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sprostowanie decyzji nie może prowadzić do merytorycznej zmiany lub uzupełnienia rozstrzygnięcia.

Wobec niezaskarżenia przez stronę postanowienia o sprostowaniu stało się ono ostateczne i mogło zostać objęte kontrolą sądową tylko jako element decyzji organu II instancji. Oznacza to, że przedmiotowe postanowienie "prostujące" mogło być wyeliminowane z obrotu prawnego tylko wraz z zaskarżoną decyzją.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał, że po ponownym rozpoznaniu sprawy organ działający jako organ drugoinstancyjny utrzymał w mocy decyzję, która została uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 112/12. Tym samym zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją orzeczono o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia, które zostało już przez Sąd wyeliminowane z obrotu prawnego. Uchybienie to, ze względów oczywistych, mogłoby stanowić wystarczającą przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd, mając jednak na uwadze całokształt sprawy, uznał za zasadne odniesienie się również do merytorycznych aspektów niniejszej sprawy.

Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1876/07 oraz w Gdańsku z dnia 10 lutego 2009r. sygn. akt I SA/Gd 874/08).

Przystępując zatem do oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd w pierwszej kolejności zaznacza, że oceniając legalność skarżonego aktu bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu, a w takim przypadku kontrola sądowo – administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II GSK 900/09).

W tych też granicach należy ocenić zakres odpowiedzialności skarżącego oraz możliwości umorzenia postępowania w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi:

"1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 punkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 punkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy".

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które w przepisie § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że "zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 punkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 punkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych".

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz są też zobowiązane, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Wymaga podkreślenia okoliczność, iż badana sprawa była już dwukrotnie oceniania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem:

- z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 1947/10 uchylił decyzję z dnia [...],

- z dnia 8 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 112/12 uchylił decyzję z dnia [...]

Zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Sprawia to, że Sąd rozpoznający daną sprawę po raz kolejny, na jej dalszym etapie zobowiązany jest nie tylko do podporządkowania się w pełnym zakresie ocenom zawartym we wcześniejszych orzeczeniach, analogicznie jak to jest w przypadku związania wynikającego z art. 190 p.p.s.a., ale i do reagowania w sytuacji, gdy stwierdzi, iż organ podczas ponownego rozpatrywania sprawy nie zastosował się do sformułowanych w tych orzeczeniach wskazań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2617/11). Ta ostatnia okoliczność, czyli stopień uwzględnienia wytycznych i ocen prawnych wyartykułowanych przez Sąd w związku z uchyleniem poprzedniej decyzji, stanowi podstawowe kryterium kontroli decyzji wydanych w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1501/10).

Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 maja 2012 r. podkreślił, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciąży na organie administracyjnym i na sądzie ponownie rozpatrującym tą samą sprawę, gdyż zgodnie z art. 170 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Ponownie zatem Sąd uznaje, że w badanej sprawie organ nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w ww. wyrokach. Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 maja 2012 r. odniósł się do wszystkich przesłanek warunkujących umorzenie należnych składek zarzucając organowi, że dokonał oceny materiału dowodowego bez jasnego i precyzyjnego określenia, która z przesłanek nie występuje w badanym stanie faktycznym i na jakiej podstawie organ przyjął taką okoliczność. Organ w zaskarżonej decyzji wskazał jedynie, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności.

W ocenie jednak Sądu odmowa ta nie może mieć charakteru dowolnego. Mając na uwadze wyrok z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, w którym NSA stwierdził, że "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym", należy pamiętać, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Jednak decyzja taka winna zostać poprzedzona w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności przez ZUS ustaleniami w przedmiocie sytuacji majątkowej dłużnika. Organ winien m. in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu, byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Po 33/12).

Organ tymczasem, w wykonaniu wyroku z dnia 8 maja 2012 r., ograniczył swoje czynności jedynie do wystosowania pisma do strony (zawiadomienie z dnia 8 czerwca 2012 r.) oraz sporządzenia wykazu należności płatnika (dokumenty dnia 2 lipca 2012 r.), co uprawnia do stwierdzenia, że organ orzekający ponownie nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w wyrokach z dnia 12 kwietnia 2011 r. oraz z dnia 8 maja 2012 r., czym naruszył dyspozycję art. 153 i 170 p.p.s.a.

Niezależnie jednak od powyższego analiza przedmiotu niniejszej sprawy pozwala na zwrócenie uwagi, iż ustawodawca w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nakłada na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Pomimo zarzutów kierowanych pod adresem organu, na skarżącej także spoczywa obowiązek wskazany w ww. przepisie. Powoduje to, niezależnie od przedstawionej argumentacji, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje.

Wskazane powyżej nieprawidłwości prowadzą do wniosku, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło z naruszeniem zasad określonych w art. 138 § 1 punkt 1 k.p.a. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a., co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit c p.p.s.a. Nie przesądzając wyniku sprawy, której rozstrzygnięcie oparte jest na zasadzie uznania administracyjnego nie podlegającego kontroli Sądu, należało zobowiązać właściwy organ do uwzględnienia powyższych rozważań dotyczących sentencji zaskarżonej decyzji, jak i wniosków poczynionych na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego.