Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 512/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Przyznano pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia WSA Marzena Łozowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zamojska – Jaszczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi J.F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 295,20 zł brutto (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym w dniu 6 kwietnia 2011 r. A. S.(dalej skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, uzasadniając go niskimi dochodami uzyskiwanymi w okresie prowadzenia działalności, które nie wystarczały na niezbędne utrzymanie, co skutkowało powstaniem zadłużenia w ZUS i likwidacją firmy. Uzupełniając wniosek sprecyzowała, iż żądanie dotyczy umorzenia składek za okres od grudnia 2007 r. do lutego 2008 r. Nadto w dniu 12.05.2011 r. złożyła oświadczenie o stanie majątkowym oraz o sytuacji materialnej, w którym wskazała, iż w okresie 19 listopada do 9 czerwca 2008 r. prowadziła działalność gospodarczą, obecnie jest zatrudniona w "A"w wymiarze 1/8 etatu z wynagrodzeniem 129,04 zł oraz w firmie "B" na podstawie umowy zlecenia z wynagrodzeniem w kwocie 516,66 zł, a jej mąż otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1032,34 zł. Oświadczyła, że jest współwłaścicielką mieszkania własnościowego w miejscowości D. o powierzchni 80,9 m2 Wykazała również na posiadane zobowiązania, w tym z tytułu podatków w wysokości 1019, 32 zł ZUS, w banku 21.519,26 zł i w instytucjach 19.287,25 zł. Miesięcznie stałe wydatki z tytułu opłat wynoszą 1 337,19 zł, (w tym: 920,00 zł - czynsz za wynajem mieszkania w R. łącznie z opłatą za energię elektryczną; 417,19 zł - czynsz mieszkania w D.) a pozostałe koszty wynoszą: zakup leków - 50,00 zł/mc, opłaty za internet - 120,00 zł i zakup biletu komunikacji miejskiej - 76,00 zł. W oświadczeniu skarżąca wskazała również, że z uwagi na odcięcie dopływu wody do mieszkania w D. [...] została zmuszona do wynajęcia mieszkania i zamieszkania w R. oraz ponoszenia z tego tytułu kosztów w wysokości 920,00 zł. Na potwierdzenie tych danych skarżąca przedłożyła m.in. zestawienia opłat za mieszkanie za m-ce od grudnia 2010 r. do maja 2011 r., zaświadczenia o dochodach swoich i współmałżonka, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za lata 2008-2010, wyciąg z księgi wieczystej, trzy kserokopie zajęcia wierzytelności i wypis z aktu notarialnego rep. [...]. Organ w toku postępowania ustalił, na podstawie informacji Starostwa Powiatowego, iż skarżąca w ewidencji gruntów i budynków figuruje jako współwłaściciel nieruchomości zapisanych w KW nr [...], [...], [...] i[...]. Z pisma Ośrodka pomocy Społecznej w B. wynikało z kolei, iż nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdyż skarżąca nie zamieszkuje pod adresem w miejscowości D. i nie jest znany jej adres aktualnego pobytu. Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. poinformował, iż za 2008 r. skarżąca nie uzyskała przychodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w 2009 r. wykazała przychód z innych źródeł w kwocie 1.150 zł a za 2010 r. nie złożyła zeznania podatkowego.

W tak ustalonym stanie faktycznym decyzją z dnia 21 czerwca 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w G., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) -/dalej u.s.u.s/, odmówił skarżącej umorzenia należności w łącznej kwocie 1.089,88 zł, w tym ubezpieczenia społeczne w wysokości 325,13 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 747,15 zł:

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ocenił sytuację rodzinną, stan dochodów i majątku skarżącej w aspekcie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., zawierającym zamknięty katalog przyczyn składających się na pojęcie "całkowita nieściągalność". W ocenie organu w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, bowiem skarżąca wraz z mężem uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia a ponadto jest współwłaścicielką nieruchomości a zatem przedmiotowe zaległości nie mogły zostać umorzone w tym trybie.

Dalej organ stwierdził, iż brak było podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności pozwalające na umorzenie zaległych składek mimo braku całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Analizując sprawę w tym aspekcie, organ stwierdził, że zobowiązana nie udowodniła ani nie wskazała, iż poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek miało negatywny wpływ na prowadzoną działalność. Ponadto Zakład nie stwierdził, iż stan zdrowia skarżącej jest przeszkodą w uzyskiwaniu przez nią dochodów, skarżąca nie wskazała również na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ nie stwierdził również okoliczności, które wskazywałyby, iż uiszczenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał, iż miesięczny dochód rodziny stanowi kwotę ok. 1.675 zł, zaś podane przez skarżącą koszty utrzymania w wysokości 1.583,19 zł nie zostały potwierdzone odpowiednimi dokumentami (poza rachunkiem na zakup leków). Organ podkreślił, iż za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy też ponoszenie strat.

Konkludując organ stwierdził, że odmowa umorzenia należności wynika z faktu, iż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, zobowiązana osiąga stały miesięczny dochód a zebrany materiał dowodowy nie wykazał jednoznacznie, aby uiszczenie należności pozbawiło ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek A. S. wskazała, iż przedstawione dokumenty jednoznacznie wskazują, że jest osobą niezamożną i żyje na granicy ubóstwa. Podniosła, iż nadal wynajmuje mieszkanie a wysokość dochodów gospodarstwa domowego pomniejszonych o stałe miesięczne wydatki wynosi 509,04 zł, nadto komornik dokonał zajęcia nieruchomości, której jest współwłaścicielem.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia 20 października 2011 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - dalej jako: [k.p.a.] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że przytoczona przez zobowiązaną argumentacja jak również zaistniały w sprawie stan faktyczny nie wpływa na zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Rozważając istnienie podstaw umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazał, że zobowiązana jest zatrudniona na umowę o pracę na 1/8 etatu z wynagrodzeniem 173,25 zł brutto w firmie "A"oraz wykonuje umowę zlecenia w firmie "B" z wynagrodzeniem brutto 620,88zł. Jednocześnie A. S. jest współwłaścicielką nieruchomości tj. lokalu mieszkalnego w miejscowości D. o pow. 80,90 m2 objętego Księgą Wieczystą nr [...] oraz nieruchomości gruntowych objętych Księgami Wieczystymi o nr [...] (współwłasność w 1/20 części), nr [...](współwłasność w 91/1000 części), nr [...] (współwłasność w 1/12 części), a zatem posiada składniki majątkowe, na których na wniosek Zakładu Sąd Rejonowy może ustanowić zabezpieczenie należności poprzez wpis hipoteki przymusowej. Organ zaznaczył, iż w dniu 28-07-2011 r. wszczęto wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego [...] obejmującego okres zadłużenia 12/2007. W tej sytuacji nie można stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W rezultacie organ podzielił stanowisko organu I instancji, że nie został spełniony żaden z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadków, stanowiących o całkowitej nieściągalności.

W dalszej kolejności organ ponownie odniósł się do oceny przesłanek wynikających z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ nie stwierdził zaistnienia zewnętrznych okoliczności powodujących straty materialne, uniemożliwiające prowadzenie działalności. Działalność gospodarcza wnioskodawczyni została wyrejestrowana przez nią, a ona sama nie powoływała się we wniosku o umorzenie na nadzwyczajne zdarzenia losowe wywołane przez czynniki zewnętrzne. Okoliczności sprawy nie wskazywały również aby w sprawie wystąpiła sytuacja, w której istnieje konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która to opieka uniemożliwia zobowiązanej uzyskiwanie dochodów. Zdaniem organu, wykluczyć należało także istnienie przesłanki określonej w § 3 pkt 1,, tj. gdy uregulowanie wymaganych należności pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W oparciu o dane wynikające z imiennych raportów miesięcznych za miesiąc sierpień 2011 r. (ZUS RCA) ustalono, iż skarżąca osiąga miesięcznie dochód w łącznej wysokości ok. 794,13 zł brutto (netto ok. 665,00 zł). Mąż skarżącej zatrudniony jest od dnia 01-10-2009r. do nadal w firmie"C", w której uzyskuje średnio wynagrodzenie w wysokości 1386,00 zł brutto (ok. 1033 zł netto). Łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi zatem ok. 1698,00 zł netto. Stałe miesięczne obciążenia rodziny kształtują się w kwocie 1 337,19 zł, w tym: 920,00 zł - czynsz za wynajem mieszkania łącznie z opłatą za energię elektryczną w R.; 417,19 zł czynsz mieszkania w D. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, iż ponosi koszty związane z zakupem leków w wysokości 50,00 zł/mc, opłaty za internet w wysokości 120,00 zł oraz wydatki na zakup biletu komunikacji miejskiej w wysokości 76,00 zł. Na potwierdzenie powyższych opłat zobowiązana przedstawiła jedynie kserokopię pisma Spółdzielni "K" informującego o wysokości czynszu mieszkania w D. oraz kserokopię paragonu zakupu leków na kwotę 56,43 zł. Organ zaznaczył przy tym, iż obecna sytuacja finansowa wnioskodawczyni może ulec poprawie, gdyż zgodnie z jej informacją, decyzja administratora w sprawie odcięcia wody w mieszkaniu w D.została uchylona przez Sąd Apelacyjny we W., ustała zatem podnoszona przez skarżącą przeszkoda do zamieszkania w tym mieszkaniu. Tym samym rodzina nie będzie ponosiła dodatkowych kosztów w postaci najmu mieszkania w R. w kwocie 920,00 zł.

Mając na względzie, iż skarżąca ma zapewnione warunki bytowe i uzyskuje stały dochód z tytułu zatrudnienia i wykonywania prac zleconych, organ zważył, że przy odpowiednim zaangażowaniu np. poprzez podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, będzie w stanie sprostać stopniowej spłacie zadłużenia. Wskazał również na możliwość spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego, biorąc bowiem pod uwagę wysokość zadłużenia (1089,88 zł), przy rozłożeniu zaległości na 24 raty, kwota miesięcznego obciążenia wynosiłaby ok. 45zł. Końcowo organ podkreślił iż umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, gdyż powoduje bezpowrotną utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest również uwzględnienie stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Reasumując, organ odwoławczy, z uwagi na fakt, iż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, a zebrany materiał dowodowy nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, odmówił umorzenia wnioskowanych należności. Organ miał także na względzie i to, że umorzenie należności miałoby wpływ na przyszły wymiar świadczeń wypłacanych przez ZUS.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła, iż rozpatrując jej wniosek organ dokonał szeregu uproszczeń i przeinaczeń oraz dowolnie ocenił przedłożone dowody. W jej ocenie z przedstawionych dokumentów i pism jednoznacznie wynika brak możliwości spłaty zaległości. W tej sytuacji opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zarzuciła, iż błędnie podano kwotę dochodu rodziny na ok. 1.698 zł netto, podczas, gdy z przedłożonych zaświadczeń o zarobkach wynika, że miesięczny dochód rodziny wynosi zaledwie 1.678,04 zł. Wskazała również na fakt prowadzenia przez komornika egzekucji z nieruchomości - mieszkania, którego jest współwłaścicielką i posiadane zadłużenie w kwocie 97.006,29 zł. Dalej skarżąca wskazała na okoliczności uzasadniające w jej mniemaniu uwzględnienie wniosku, albowiem jej zadłużenia wielokrotnie przekraczającą wartość posiadanego majątku zwracając przy tym uwagę na brak możliwości uzyskania z egzekucji sumy wyższej od kosztów egzekucji, gdyż jej wynagrodzenie za pracę jest wyłączone z egzekucji a środki finansowe, pozostające po opłaceniu stałych wydatków, nie wystarczają na normalne utrzymanie i wykluczają możliwość zgromadzenia jakichkolwiek oszczędności. Skarżąca wyjaśniła również, iż wbrew sugestiom organu nie jest możliwa rezygnacja z najmu lokalu w R., gdyż w sprawie odcięcia wody w mieszkaniu w D. nadal toczy się postępowanie sądowe, a ponadto przeprowadzka nie zmieni jej sytuacji, gdyż będzie zmuszona wtedy do rezygnacji z pracy. Końcowo uznała za nieuprawnione twierdzenie organu, że obecne trudności finansowe mają charakter przejściowy, gdyż ze względu na wiek (56 lat) i wysokie bezrobocie (20%) nikłe są szanse na poprawę jej sytuacji finansowej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej [p.p.s.a.], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Jak wynika akt sprawy, skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. Normujący zagadnienie umarzania składek na ubezpieczenia społeczne - i prawidłowo przywołany przez organy jako materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia - przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi w ust. 1, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl ust. 2 artykułu 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

1) 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955).

Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa procesowego. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Stosowanie do art. 123 u.s.u.s. w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej, a zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a.

Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 K.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 Kp.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dotyczy to w szczególności ustaleń o wysokości dochodów w rodzinie skarżącej, jej stanu rodzinnego i majątkowego. Organ wziął pod uwagę dane wynikające z imiennych raportów miesięcznych za miesiąc 08/2011 dotyczące dochodu zobowiązanej, z których wynika, iż jest ona zatrudniona na umowę o pracę na 1/8 etatu z wynagrodzeniem 173,25 zł brutto w firmie"A" E. P. oraz wykonuje umowę zlecenie w firmie B" M. C. z wynagrodzeniem brutto 620,88 zł. Uwzględniono także okoliczność, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości tj. lokalu mieszkalnego w miejscowości D. o pow. 80,90 m2 objętego Księgą Wieczystą nr [...] oraz nieruchomości gruntowych objętych Księgami Wieczystymi o nr [...] (współwłasność w 1/20 części), nr [...] (współwłasność w 91/1000 części), nr [...] (współwłasność w 1/12 części), a tym samym skarżąca posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucje, a tym samym ustanowić także na tych nieruchomościach hipotekę przymusową.

Organy dokonały także ocenę możliwości dokonania przez skarżącą spłaty należności, w innej formie niż poprzez dochodzone we wniosku całkowite jej umorzenie, wskazując w tym względzie, iż biorąc pod uwagę wysokość zalęgłości w kwocie 1089,88 zł oraz możliwość rozłożenia jej spłaty na 24 raty, ewentualne obciążenie z tego tytułu wyniosłoby ok. 45 zł, co w ocenie organu jest możliwe w aktualnej sytuacji skarżącej, bez zagrożenia dla możliwości zaspokojenia bieżących potrzeb życiowych.

Odnosząc się do zawartej w skardze polemiki ze stanowiskiem organu, iż w sytuacji przywrócenia dostaw wody do lokalu mieszkalnego w miejscowości D. pozwoliłoby na zamieszkanie w nim , jednocześnie obniżając koszty jego utrzymania o około 350 zł miesięcznie, trzeba zauważyć, że skarżąca wskazując na skutki powrotu do stałego miejsca zamieszkania , wskazuje wyłącznie na kwestię związanej z tym faktem utraty źródła przychodu w kwocie 645,70 zł, ( z uwagi na brak dojazdu do obecnego miejsca zatrudnienia), nie zauważając jednakże , jednocześnie ustałyby także jej obciążenia z tytułu wynajmu lokalu mieszkalnego w R. wynoszące miesięcznie 920 zł. Można jedynie skonstatować, iż aktualne dochody uzyskiwane z zatrudnienia w R. , są niższe niż koszty ponoszone na wynajem drugiego lokalu mieszkalnego. Pomimo zatem, ewentualnej utraty zatrudnienia i zmniejszenia dochodów rodziny i tak ogólny bilans przychodów do kosztów ponoszonych na wynajem mieszkania byłby dodatni , o około 270 zł miesięcznie. Nie jest wprawdzie rolą Sądu wskazywanie skarżącej sposobu realizacji swoich potrzeb życiowych, a powyższe wyliczenie stanowi wyłącznie odniesienie się do jej własnej polemiki. Biorąc bowiem pod uwagę, zmniejszenie się opłat za lokal w D. o koło 350 zł oraz zrezygnowanie z wynajmowania lokalu mieszkalnego w R., to nawet uwzględniając wskazywaną przez skarżącą utratę wynagrodzenia w kwocie 645,70 zł ( z uwagi na brak możliwości dojazdu do dotychczasowego miejsca zatrudnienia) to i tak w ostatecznym rozliczeniu nastąpiłby miesięcznie wzrost środków pozostających do dyspozycji rodziny o prawie 620 zł, w stosunku do obecnego stanu . Dochody rodziny zmalały by bowiem o wynagrodzenia w kwocie 645,70 zł, jednakże zmalałoby też równocześnie miesięczne obciążenie z tytułu opłat za loka mieszkalny w R. o 920 zł., , oraz o kwotę 350 zł, ze względu na zmniejszenie obciążeń związanych z lokalem w D.. Łącznie zatem miesięczne obciążenia rodziny uległyby zmniejszeniu o kwotę około 1270 zł.

Sama decyzja , co do ewentualnych dalszych kroków w tym względzie należy do skarżącej i jej rodziny, jednakże organ był uprawniony do uwzględnienia w ocenie realnych możliwości finansowych skarżącej, także tych okoliczności , które umożliwiają jej znaczne zmniejszenie miesięcznych kosztów utrzymania, a w konsekwencji, zwiększenie możliwości w realizacji ciążącego na niej zadłużenia wobec ZUS –u .

Mając te okoliczności na względzie na względzie słusznie przyjęto, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., skoro zobowiązana osiąga stałe źródło dochodów i jest także współwłaścicielką w małżeńskiej wspólności ustawowej nieruchomości.

Organ zobligowany był wobec tego ustalić, czy skarżąca wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jego rodziny, w tym w szczególności przesłanki opisane w punktach od 1 do 3 par. 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.

Mając na względzie ustalone okoliczności faktyczne sprawy prawidłowo stwierdzono brak przesłanki opisanej w pkt (1), wskazującej na sytuację, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym względzie została przeprowadzona szczegółowa analiza stanu dochodów w rodzinie skarżącej, rozważono jej sytuację bytową, niezbędne wydatki, a także możliwość spłaty tego zadłużenia w układzie ratalnym. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena zgromadzonych w sprawie dowodów pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, nie nosi znamion dowolności. Powołany par. 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi ponadto wyraźnie, iż kryterium pozbawienia zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) musi być oceniane nie tylko w aspekcie aktualnych dochodów, ale także posiadanego majątku. Ten bowiem może stać się sposobem całkowitego lub częściowego zaspokojenia należności wierzyciela, bez zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanej i jej rodziny.

Nadto podkreślić należy, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły zdarzenia, w wyniku których skarżąca poniosłaby straty wskutek klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń. Nie stwierdzono również istnienia przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu na opłacenie należności.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób logiczny i spójny uzasadnił, iż zebrany materiał dowodowy nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ przedstawił okoliczności, które świadczą o tym, że wydając decyzję nie przekroczono granic swobodnego uznania. W konsekwencji w ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, a zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację majątkową skarżącej oraz rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącej, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom, nie można zarzucić dowolności.

Reasumując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nadto podkreślić należy, że ponieważ decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, zatem organ może nawet w przypadku zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie odmówić umorzenia.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego strony reprezentowanej z urzędu przez pełnomocnika będącego adwokatem orzeczono stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).