Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2175/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, asesor WSA Danuta Szydłowska, Protokolant Andrzej Malinowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. L. P. z Zespołu Adwokackiego nr [...] przy ul. [...] w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu H. R. z pobytu stałego z miejscowości N. , gm. R..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z wnioskiem o wymeldowanie H. R. z pobytu stałego wystąpił w grudniu 2001 roku A. R. podnosząc, że brat nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od kilku lat.

W dniu [...] sierpnia 2004 r. Wójt Gminy R. wydał decyzję orzekającą o odmowie wymeldowania H. R. z pobytu stałego z miejscowości N.. W uzasadnieniu wskazał, że H. R. w kwietniu 2004 r. powrócił do miejsca stałego zameldowania. Mieszka w prowizorycznym pomieszczeniu znajdującym się na terenie tej nieruchomości. W pomieszczeniu tym posiada swoje rzeczy osobiste i podstawowe meble. W nim też skoncentrował swoje sprawy życiowe i ekonomiczne.

Od powyższej decyzji odwołał się A. R. jednak Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy R.. Uzasadniając swoje stanowisko oparł się głównie na argumentacji, iż H. R. powrócił do miejsca stałego zameldowania, a fakt ten potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie.

W wyniku rozpoznania skargi A. R. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Wojewoda [...] uwzględnił ja w całości i w dniu [...] grudnia 2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję własną oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wójt Gminy w R. po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i ustaleniu, że H. R. jesienią 2004 r. opuścił budynek gospodarczy znajdujący się w miejscowości N. gm. R., decyzją z dnia [...] marca 2005 r. orzekł o jego wymeldowaniu.

W wyniku rozpatrzenia odwołania H. R. od powyższej decyzji, Wojewoda [...] uchylił ją i przekazał Wójtowi Gminy R. do ponownego rozpatrzenia stwierdzając, iż decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym.

Wójt po uzupełnieniu postępowania dowodowego, wydał w dniu [...] lipca 2005 r. decyzję o wymeldowaniu H. R. z pobytu stałego. W uzasadnieniu wskazał, iż na terenie spornej nieruchomości nie ma budynku mieszkalnego, gdyż w 2004 r. H. R. go rozebrał, znajduje się natomiast pomieszczenie gospodarcze, w którym przebywa on w okresie wiosenno – letnim. Takiego pobytu nie można uznać za pobyt stały tym bardziej, że przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) w art. 9b ust. 2 wyraźnie precyzują pojęcie adresu, w tym numer domu.

Od decyzji Wójta Gminy R. odwołał się H. R., wnosząc o jej uchylenie. Podniósł, że nieruchomość w N. jest miejscem, w którym stale przebywa i w którym skupia się jego aktywność życiowa. Nigdy dłużej niż miesiąc nie przebywał poza sporną nieruchomością. Tam też znajduje się cały jego majątek.

Rozpatrując powyższe odwołanie Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] września 2005 r., stwierdził, że ustalony stan faktyczny sprawy pozwala stwierdzić, iż została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu, dająca podstawę do wymeldowania. Podniesiono, iż z akt sprawy wynika, że H. R. od wielu lat nie zamieszkuje w miejscowości N. gm. R., co potwierdził już w 2002 r. składając wyjaśnienia. Oświadczył wówczas, że w miejscu stałego zameldowania nie mieszka na stałe od pięciu lat, znajdujący się tam bowiem budynek mieszkalny wymaga gruntownego remontu. W trakcie toczącego się postępowania H. R. rozebrał w 2004 r. i tak nie nadający się do zamieszkania – jak podaje organ – budynek. Rzeczy z tego budynku przeniósł do pomieszczenia gospodarczego i w pomieszczeniu tym znajduje się cały jego majątek.

Organ podniósł, iż twierdzeniom tym nie można dać wiary. Powołując się na przeprowadzoną w 2003 r. wizję lokalną wskazał, iż istniejący wówczas budynek mieszkalny był w stanie ruiny (pozarywane podłogi, powybijany szyby, przeciekający dach, brak energii elektrycznej). Nie było w nim również żadnych rzeczy, mebli czy sprzętu gospodarstwa domowego. Także obecnie, jak dalej wskazuje Wojewoda – w pomieszczeniu gospodarczym, w którym odwołujący się okazjonalnie przebywa, znajduje się tylko prowizoryczne miejsce do spania, stolik i mała drewniana ławka. Ze sprzętów gospodarstwa domowego natomiast: turystyczna kuchenka gazowa na jeden palnik, kilka sztućców, szklanek i talerzy. Pomieszczenie to ma ok. 8 m2 i jest oddzielone od pozostałej części prowizoryczną ścianką z ustawionych cegieł i pustaków. Nie ma podłogi ani sufitu, brak instalacji elektrycznej i wody.

W ocenie organu, trudno przyjąć, iż to właśnie w takim pomieszczeniu gospodarczym znajdującym się na terenie nieruchomości w N., skupia się życiowa aktywność H. R..

Wojewoda podniósł, iż dowody bezspornie wskazują, że H. R. wiele lat temu, na trwałe opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Zaś jego obecne pobyty na terenie tej nieruchomości w kontekście całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wniesionego odwołania, mają jedynie na celu utrzymanie zameldowania w nieistniejącym budynku. Podkreślono ponadto, że w postępowaniu dotyczącym obowiązku meldunkowego chodzi przede wszystkim o zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania lub wymeldowania się.

Omawiana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. stała się przedmiotem skargi H. R. go do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił Wojewodzie m. in. to, iż w zaskarżonej decyzji powołuje się na wizję lokalną z 2003 r., tymczasem od tego momentu zaszło wiele istotnych zmian. Ponadto nie zgodził się z oceną organu, iż w związku z bardzo złym stanem technicznym budynku, nie można przyjąć, iż w takim pomieszczeniu gospodarczym, skupia się aktywność życiowa skarżącego. Następnie H. R.stwierdził, iż Wojewoda uczynił z ciężkiej sytuacji mieszkaniowej, przesłankę wymeldowania z miejsca, w którym skarżący rzeczywiście mieszka.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Wojewoda odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, iż istotnie w zaskarżonej decyzji powołał się na wizję lokalną z 2003 r., ale wziął również pod uwagę aktualne ustalenia organu z 16 czerwca 2005 r.

Ponadto, zdaniem organu, wizyty skarżącego na terenie przedmiotowej nieruchomości, urządzenie tam prowizorycznego pomieszczenia, stwarzającego pozory zamiaru stałego pobytu, nie mogą być w sprawie przesądzające. Bowiem ocena zamiaru nie może być bezkrytycznym przyjęciem oświadczenia zainteresowanej osoby, lecz musi być związana z obiektywnymi, możliwymi do stwierdzenia okolicznościami. W niniejszej sprawie okoliczności wskazują, iż skarżący wiele lat temu dobrowolnie i trwale opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego, z wolą założenia w innym miejscu ośrodka swojej aktywności życiowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, co prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Według art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.- zwanej dalej "ustawą"), organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Z treści zaś art. 9b ust. 2 pkt 2 ustawy wynika, iż adres określa się przez podanie nazwy miejscowości, numeru domu i lokalu, nazwy gminy, nazwy województwa, kodu pocztowego oraz nazwy ulicy, jeżeli w miejscowości występuje podział na ulice.

W orzecznictwie sądu utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu omawianego wyżej art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, ponadto organ winien ustalić zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Oczywiście przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą m. in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim /por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00 (niepubl.), wyrok NSA z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. akt SA/Sz 1278/00 (niepubl.)/.

Należy mieć na uwadze, że wydanie decyzji administracyjnej o wymeldowaniu z pobytu stałego, stanowi wyjątek od ogólnej zasady realizacji obowiązku wymeldowania przez osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego. Dlatego też obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę o wymeldowanie jest niebudzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki do wymeldowania, tj. opuszczenia miejsca pobytu stałego. Obowiązek ten wynika z zasady dążenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 kpa, tj organy administracji publicznej powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w tym celu obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa), zaś wynik tej oceny powinien znaleźć prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w której m.in. organ winien wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 1 i § 3 kpa).

Rozpatrując sprawę w świetle wyżej wskazanych kryteriów, Sąd doszedł do wniosku, iż rozstrzygnięcia organów obu instancji, w zestawieniu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym budzą poważne wątpliwości.

Przede wszystkim należy podkreślić, iż przed wydaniem decyzji o wymeldowaniu organy obu instancji powinny w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości wykazać, iż istotnie H. R. opuścił trwale miejsce pobytu stałego oznaczone adresem N.- a swoje interesy życiowe ześrodkował w innym miejscu.

Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, takie wnioski jednoznacznie nie wynikają.

Organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji w swoich decyzjach stwierdziły, iż nawet jeżeli skarżący przebywa na terenie nieruchomości w N., to takiego pobytu nie można uznać za pobyt stały, gdyż budynek mieszkalny stojący na terenie nieruchomości został rozebrany w 2004 r., a skarżący przebywał w budynku gospodarczym w okresie wiosenno – letnim i jesienią 2004 r. opuścił nieruchomość. W ocenie organów warunki w pomieszczeniu gospodarczym na terenie nieruchomości, w której - jak to stwierdzono, H. R. okazjonalnie przebywa – nie pozwalają na przyjęcie, iż w takim właśnie pomieszczeniu może się skupiać jego życiowa aktywność. Przy tym nie wskazano, na jakiej podstawie organy uznały, że przebywanie skarżącego na terenie przedmiotowej nieruchomości ma charakter okazjonalny. Wątpliwe bowiem jest, w ocenie Sądu, aby taki wniosek można wysnuć w sposób niebudzący wątpliwości z zeznań świadków, którzy potwierdzili fakt przebywania skarżącego w okresie wiosenno-letnim 2004 r. i wyjazd późną jesienią 2004 r. oraz z protokołu z oględzin nieruchomości z 16 czerwca 2005 r., z którego wynika, że skarżący od tygodnia przebywał na terenie nieruchomości.

Należy mieć na uwadze, iż organy właściwe w sprawach ewidencji ludności winny podejmować wszelkie działania w celu zapewnienie zgodności zapisów ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osób na których ciąży obowiązek zameldowania lub wymeldowania. Istotę ewidencji ludności stanowi gromadzenie informacji w zakresie danych o miejscu pobytu osób. Chodzi o to by dane te, odpowiadały stanowi faktycznemu. Nie jest natomiast rzeczą organów prowadzących tę ewidencje dokonywanie oceny czy określony obiekt budowlany nadaje się do miejsca pobytu ludzi (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2002 r. , sygn. akt II SA/Łd 1963/00, OSP z 2003 r. z. 5, poz. 69). Powszechnie znane są bowiem fakty zamieszkiwania ludzi w bardzo trudnych warunkach czy wręcz w obiektach nadających się tylko do rozbiórki. Takie sytuacje mogą wynikać z braku innego miejsca do zamieszkania. W sprawie niniejszej organ nie wykazał, że skarżący zamieszkuje w innym miejscu niż wskazane przez niego miejsce stałego zameldowania.

Zdaniem Sądu, podstawy do wymeldowania nie może również stanowić powoływanie się przez organ na art. 9b ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym adres określa się w przypadku gminy przez podanie: nazwy miejscowości, numeru domu i lokalu, nazwy gminy i nazwy województwa. Z akt sprawy wynika, iż przedmiotowa nieruchomość oznaczona jest adresem z określeniem numeru: N., na której to nieruchomości znajduje się budynek gospodarczy, w którym jak podaje skarżący, zmuszony jest zamieszkiwać.

W tej sytuacji powoływanie się przez organy na opuszczenie przez skarżącego "wiele lat temu" miejsca pobytu stałego w N. nie powinno stanowić postawy wydania zaskarżonych decyzji, organ winien brać bowiem pod uwagę stan faktyczny z chwili orzekania.

Organy rozpatrując ponownie sprawę, winny zbadać, czy rzeczywiście – jak twierdzi skarżący, jego aktywność życiowa skupia się w N., czy też opuścił w sposób trwały i dobrowolny miejsce pobytu stałego i zamieszkał w innym miejscu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do wniosku, że decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz z naruszeniem powołanych wyżej przepisów kpa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W tej sytuacji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak pkt. 1 sentencji.

W punkcie drugim sentencji orzeczono na podstawie art. 152 zaś o wynagrodzeniu adwokata wyznaczonego z urzędu (pkt 3 sentencji) – na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.