Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1984/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28, 7,77,31,107 § 3, 157 § 2 i 3, art. 156 § 1, 161 § 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Stankowski Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 727/10 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 727/10 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], L. dz. [...] i zasądził od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:

Wnioskiem z dnia 11 listopada 2008 r. A.M. oraz M. G. wystąpili do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejęciu na własność Państwa Kopalni Nafty [...] w R. Organ stwierdził, że wnioskodawcy nie udokumentowali legitymacji prawnej do występowania w sprawie, bowiem za stronę uznać można jedynie właściciela znacjonalizowanego mienia, a w przypadku gdy właścicielem tego mienia była osoba fizyczna – jej sukcesorów prawnych, o ile wykażą oni następstwo prawne po tej osobie. W ocenie organu złożone przez wnioskodawców dokumenty nie dowodziły istnienia po ich stronie interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. do zainicjowania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Kopalnia Nafty [...] – [...] i w związku z powyższym organ decyzją z [...] stycznia 2009 r., stosownie do art. 157 § 3 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia.

M. G. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Gospodarki pismem z 10 lipca 2009 r. wezwał pełnomocnika M. G. do nadesłania do akt sprawy w terminie 14 dni dokumentów potwierdzających tytuł własności (w dacie nacjonalizacji) do przedsiębiorstwa i przejętej wraz nim nieruchomości oraz dokumentów potwierdzających prawa spadkowe po S. J. L. Wnioskodawczyni nie przedstawiła żądanych informacji. Organ zauważył, że w ocenie wnioskodawczyni tytuł do przedsiębiorstwa został należycie wykazany samym orzeczeniem Nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r., jak też złożonymi dokumentami, to jest: odpisem z księgi wieczystej Lwh [...] Majętność [...], oświadczeniami własnymi (dotyczącymi braku spadkobierców po S. J. L., tożsamości osoby K. M. M. oraz K. M. M. T., tożsamości osoby M. G. oraz M. T. M. T.), a także wyrokiem sądu orzekającym rozwód małżeństwa M. T. G. z d. M.-T. z W. G. G. Ponadto wnioskodawczyni przedłożyła kopię książek i komentarzy odnośnie rozporządzenia z 1907 r., które regulowało kwestię ksiąg naftowych.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Uzasadniając zajęte stanowisko organ podniósł, że na terenie Państwa Polskiego do dnia wejścia w życie dekretu z dnia 6 maja 1953 r. – Prawo górnicze (Dz.U. Nr 29, poz. 113) w zakresie praw do pól naftowych obowiązywały przepisy dzielnicowe. Na obszarze, którego dotyczy postępowanie – austriacka państwowa ustawa naftowa z dnia 11 maja 1884 r. (Dz.U. p. austr. Nr 7 ze zm.). Ustawa ta dla obszaru Galicji została zmieniona ustawą krajową z dnia 9 stycznia 1907 r., którą do ustawy z 11 maja 1884 r. wydaje się zmieniające i uzupełniające postanowienia o minerałach żywicznych. Powyższe przepisy regulowały kwestię własności praw do tzw. pól naftowych na terenie, którego dotyczyło kwestionowane w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcie. Z dniem wejścia w życie przepisów dekretu – Prawo górnicze utraciły moc wszystkie normujące ten zakres przepisy.

Zgodnie z art. 4 dekretu Prawo górnicze – prawo wydobywania kopalin służy wyłącznie Państwu, jeżeli prawo górnicze nie stanowi inaczej. Tym samym wygasły wszelkie prawa do kopalin powstałe pod rządami uchylonych przepisów.

Organ orzekający wskazał, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1907 r. uchylona została moc obowiązująca § 2, 4, 9 i 10 austriackiej państwowej ustawy naftowej i postanowiono, że odnośnie do nieruchomości, które stanowią przedmiot wykazu hipotecznego, tudzież odnośnie do oznaczonych części takich nieruchomości można prawo wydobywania minerałów żywicznych odłączyć od prawa własności. Przez minerały żywiczne należy w myśl powołanej ustawy rozumieć te kopaliny, które oznaczone są w § 1 austriackiej państwowej ustawy naftowej. Odłączenie prawa wydobywania minerałów następuje przez sądownie lub notarialnie uwierzytelnione oświadczenia właściciela, że prawo wydobywania minerałów żywicznych ma być od danego gruntu odłączone, oraz przez otwarcie dla – odłączyć się mającego prawa wydobywania – wykazu w osobnej księdze publicznej, księdze naftowej. Powierzchnia gruntu, w odniesieniu do której odłącza się prawo wydobywania, nazywa się polem naftowym. Odłączone prawo wydobywania stanowi samoistny przedmiot majątkowy i posiada przymiot prawny rzeczy nieruchomej.

Powyższe, zdaniem Ministra Gospodarki oznacza, że pola naftowe stanowiły przedmiot własności odrębny od własności nieruchomości gruntu, na którym były ustanowione, co tym samym oznacza, iż z chwilą odłączenia od nieruchomości prawa wydobywania minerałów bitumicznych, własność do nich była przypisana na rzecz tego podmiotu, który był wpisany do księgi naftowej. Prawo do pól naftowych mogło być przedmiotem wykorzystania gospodarczego polegającego na wydobywaniu kopalin.

Jak wynika z przedłożonych przez zainteresowaną do akt sprawy wykazów pól naftowych, prawo ograniczonej własności do tych pól naftowych, wg wpisu z 1928 r. zaintabulowano "na czas aż do rozwiązania się spółki, czyli na wypadek ziszczenia się warunku rozwiązującego, którym jest rozwiązanie spółki – na rzecz Kopalni Nafty [...]Spółka z ogr. odp. we L.". Z treści wymienionych ksiąg naftowych wynika również, iż w określonych częściach ułamkowych ograniczone prawo do pola naftowego stanowiło własność osób trzecich, po których wnioskodawcy wyprowadzają interes prawny w niniejszym postępowaniu. Brak jest wskazania w treści wpisów czy prawo do pola naftowego przynależne Kopalni Nafty [...] Spółka z ogr. odp. we L. wygasło. Brak jest podstaw do przyjęcia, że na dzień nacjonalizacji przedsiębiorstwa spółki nie istniało jej prawo do pól naftowych ujawnione w księdze naftowej. Zdaniem Ministra, abstrahując od treści obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych należałoby przyjąć, że interes prawny do wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie mógłby mieć jedynie właściciel przedsiębiorstwa pn. Kopalnia Nafty [...], w skład którego wchodziło prawo do określonych pól naftowych, nie zaś następcy prawni innych osób, którym wedle treści tych ksiąg służyło także (ograniczone) prawo do pól naftowych. Przedmiotem nacjonalizacji było jedynie przedsiębiorstwo spółki nie zaś pola naftowe w części, w której stanowiły własność osób wymienionych we wskazanych wyżej księgach naftowych.

Organ stwierdził, że skoro na mocy przepisów dekretu – Prawo górnicze państwo – jako jedyne – posiadało prawo do poszukiwania i wydobywania kopalin, w tym ropy naftowej i gazu ziemnego, to utraciły swoją moc wszelkie nadania naftowe przypisane innym niż Państwo podmiotom. Tym samym wygasły wszelkie prawa własności do określonych w tych nadaniach pól naftowych.

Minister Gospodarki wskazał, że pełnomocnik skarżącej załączyła przy piśmie z dnia 2 stycznia 2008 r. uwierzytelnioną notarialnie kopię dekretu przyznania spadku z dnia 25 czerwca 1937 r. po S. J. L., a A. M. przy piśmie z 7 stycznia 2009 r. załączył odpis prawomocnego postanowienia spadkowego po K. M. M. W ocenie organu wyjaśnienia pełnomocnika skarżącej, że wszelkie dokumenty dotyczące własności przedsiębiorstwa znajdowały się w biurze S. L., które zajęte zostało przy nacjonalizacji oraz wniosek o wystąpienie o przekazanie dokumentów do Polskiego Górnictwa i Gazownictwa Naftowego S.A. nie może stanowić wykazania interesu prawnego w sprawie, w szczególności własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, które w okresie nacjonalizacji było właścicielem dochodzonych przez zainteresowanych pól naftowych.

Minister Gospodarki zauważył, że załączony przez zainteresowaną odpis z księgi wieczystej odnosi się do Majętności [...], która na podstawie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. RP. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) została przejęta na własność Państwa, na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w R. z dnia [...] grudnia 1946 r., [...], a więc nie została znacjonalizowana w 1947 r. na podstawie wskazanej wyżej decyzji dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Kopalnia Nafty [...].

Minister stwierdził, że mając na uwadze przepisy dekretu – Prawo górnicze, nawet w sytuacji gdyby zainteresowani wykazali interes prawny w zakresie własności przedsiębiorstwa (co w niniejszym postępowaniu nie ma miejsca), nie mogą skutecznie dochodzić prawa z tytułu przejęcia na własność Państwa pól naftowych, albowiem prawo to wygasło i jedynie Państwo, z chwilą wejścia w życie omówionych przepisów może prowadzić działalność w tym zakresie. Skoro zatem, na mocy powołanego dekretu wygasły wszelkie prawa do kopalin powstałe pod rządami uchylonych przepisów, to wygasło również i prawo podmiotowe do żądania zwrotu ich własności. Nie istnieje przepis prawą materialnego, z którego można wywodzić interes prawny w niniejszej sprawie, nie jest zatem możliwe wszczęcie i przeprowadzenie przez Ministra Gospodarki postępowania nieważnościowego w żądanym przez zainteresowanych zakresie. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że zachodzą przesłanki do wydania w oparciu o art. 157 § 3 k.p.a. decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, a więc brak jest podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r.

W skardze wniesionej przez M. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 28 k.p.a., art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego oraz nieustosunkowanie się do twierdzeń strony, a także art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i naruszenie słusznego interesu strony. Nadto zarzucono błędną wykładnię przepisów prawa materialnego.

W motywach skargi wskazano, że w zarządzeniu Ministra Przemysłu z dnia 30 sierpnia 1946 r. o ogłoszeniu drugiego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa jako właściciel przedsiębiorstwa Kopalnia Nafty [...] w R. wskazany został S. L., który zmarł w 1936 r. Nie mógł on być właścicielem Przedsiębiorstwa w chwili nacjonalizacji. Spadkobiercami S. L. były jego wnuki: M. G. (M.-T.) oraz M. K. M. (T.). Fakt ten potwierdzony został w księgach naftowych i księdze wieczystej dotyczącej majątku R., jak również w uwierzytelnionej kopii dekretu przyznania spadku po S. L. Bezsporne jest, że prawo własności praw naftowych przysługiwało S. i A. L., a więc poprzednikom prawnym skarżącej. Interes prawny spadkobierców i jednocześnie współwłaścicieli nacjonalizowanego przedsiębiorstwa w chwili nacjonalizacji jest bezsporny, a twierdzenie organu, że tytuł własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa nie został udokumentowany jest nieuzasadnione. Zdaniem skarżącej organ nie odniósł się do kwestii, iż prawo własności praw naftowych przysługiwało właścicielom majątku. Ponadto odnosząc się do stanowiska organu, że nastąpiło wygaśnięcie praw do kopalin z dniem wejścia w życie dekretu z 6 maja 1953 r. Prawo górnicze – skarżąca stwierdziła, że organ w ogóle nie ustosunkowuje się do faktu, że między decyzją nacjonalizacyjną a wejściem w życie dekretu minęło 7 lat. Zdaniem skarżącej odmowa wszczęcia postępowania jest rażącym naruszeniem prawa ze strony organu, uniemożliwiającym skarżącej dochodzenie należnych jej odszkodowań od Skarbu Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego Ministra z dnia [...] stycznia 2009 r. na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stwierdzając, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu stanowisko organu, że wnioskodawcy nie posiadają przymiotu strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest co najmniej przedwczesne, gdyż nie zostało oparte na prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, w szczególności w zakresie wyjaśnienia kto był właścicielem Kopalni Nafty [...] w dacie jej przejęcia na własność Państwa. Kwestia ta ma pierwszorzędne znaczenie dla prawidłowej oceny czy wnioskodawcy mają legitymację procesową – jako strony postępowania administracyjnego – do skutecznego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizującego w odniesieniu do kopalni nafty. Sąd podniósł, ż rację ma organ twierdząc, że interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w odniesieniu do kopalni nafty ma jej właściciel z daty nacjonalizacji względnie jego następcy prawni, którzy nabyli własność przedsiębiorstwa.

Sąd wskazał, że z treści załącznika orzeczenia Nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa wynika, że orzeczenie obejmuje m. in. Kopalnię Nafty [...] oraz, że przedmiotem działalności przedsiębiorstwa jest wydobywanie ropy naftowej i gazów ziemnych. Załącznik nie określa natomiast kto jest właścicielem tego przedsiębiorstwa, czy jest to spółka z ograniczoną odpowiedzialnością czy też przedsiębiorstwo stanowi własność osoby fizycznej (osób fizycznych). Sąd zaznaczył, że w zarządzeniu Ministra Przemysłu z dnia 30 sierpnia 1946 r. o ogłoszeniu drugiego wykazu przedsiębiorstw, przechodzących na własność Państwa – jako właściciele Kopalni Nafty [...] – wskazani są spadkobiercy S. L., co może stanowić, że przedsiębiorstwo było własnością osoby fizycznej. Omawiany załącznik w odniesieniu do innych nacjonalizowanych przedsiębiorstw zawierał wskazanie formy prawnej prowadzonej działalności, podając na przykład, że chodzi o spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Z kolei z wypisu z księgi naftowej wynika, że w dniu 11 lutego 1929 r. wpisane zostało prawo ograniczonej własności pola naftowego na rzecz Kopalni nafty [...] Spółka z ogr. odp. we L.

Wobec zachodzących i nie wyjaśnionych istotnych rozbieżności w powyższym zakresie – w ocenie Sądu – brak jest podstaw do przyjęcia, jak zrobił to Minister Gospodarki, że Kopalnia Nafty [...] stanowiła własność spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Konsekwencją powyższego było przedwczesne (wadliwe) uznanie, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1947 c., a następnie odmowa wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Sąd wskazał na obowiązki organu wynikające z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., które to przepisy mają zastosowanie także do postępowań prowadzonych w tzw. trybach nadzwyczajnych. Ponadto Sąd stwierdził, że nawet gdy strona, pomimo wezwania przez organ, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających tytuł własności do kopalni nafty z daty jej nacjonalizacji, to organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie spornych kwestii i ustalenia stanu faktycznego odnośnie właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W tym celu należało przeprowadzić kwerendę archiwalną, która mogłaby doprowadzić do ujawnienia dokumentów przedsiębiorstwa zarówno z okresu poprzedzającego nacjonalizację, jak i dokumentów dotyczących przejmowania przedsiębiorstwa na własność Państwa. Dałyby one podstawę do wiarygodnego ustalenia kto był właścicielem kopalni w dacie nacjonalizacji, jak również jakie składniki majątkowe należące do przedsiębiorstwa przejęte zostały na rzecz Państwa. Sąd nadmienił, że gdyby przedmiotowa kopalnia była własnością S. L., to zarówno skarżąca, jak i A.M. – jako spadkobiercy S. L. – byliby legitymowani do wszczęcia na swój wniosek postępowania w sprawie stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu w części dotyczącej Kopalni Nafty [...]. Odstąpienie od powyższych działań i jednoczesne przyjęcie, że kopalnia nafty była własnością spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we L. i w związku z tym wnioskodawcy nie mają w sprawie przymiotu strony stanowi o naruszeniu przytoczonych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu za prawidłowością zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki nie mogą przemawiać twierdzenia organu dotyczące skutków wejścia w życie dekretu z 6 maja 1953 r. – Prawo górnicze. Sąd podkreślił, że w postępowaniu prowadzonym na wniosek o stwierdzenie nieważności uwzględnia się stan prawny i faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji, a więc w rozpatrywanej sprawie [...] czerwca 1947 r.

Zatem zmiana stanu prawnego, jaka nastąpiła w związku z wejściem w życie dekretu – Prawo górnicze nie ma istotnego znaczenia dla możliwości prowadzenia postępowania z wniosku o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia.

Sąd wskazał, że rozpatrując ponownie wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu w odniesieniu do Kopalni Nafty [...] Minister Gospodarki w szczególności zobligowany będzie do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego odnośnie ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości kto był w dacie nacjonalizacji właścicielem Kopalni Nafty [...], co pozwoli w sposób prawidłowy ocenić interes prawny wnioskodawców i wyjaśnić czy posiadają oni przymiot strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2010 r. wniósł Minister Gospodarki, zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając:

– naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 w zw. z art. 157 § 2 i 3 k.p.a., polegające na przyjęciu, że zmiana stanu prawnego skutkująca wygaśnięciem wszelkich praw do wydobywania kopalin ustanowionych na podstawie wcześniejszych (uchylonych dekretem z dnia 6 maja 1953 r. – Prawo górnicze (Dz.U. Nr 29, poz. 113) przepisów nie ma znaczenia, z uwagi na to, że w toku postępowania nadzorczego co do zasady badaniu podlega prawidłowość orzeczenia z punktu widzenia zaistnienia wad kwalifikowanych, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., w odniesieniu do stanu faktycznego z daty nacjonalizacji, podczas gdy zmiana stanu prawnego wprowadzona wejściem w życie ww. dekretu ma znaczenie dla ustalenia istnienia interesu prawnego po stronie skarżącej, ponieważ na skutek zmiany ww. przepisów orzeczenie nacjonalizacyjne dotyczące przedsiębiorstwa pn. Kopalnia Nafty [...] stało się bezprzedmiotowe, co powoduje, że nie jest możliwe istnienie interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia jego nieważności,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 w zw. z art. 157 § 2 i 3 k.p.a. polegające na przyjęciu, że pomimo niewykazania przez skarżącą istnienia interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia nacjonalizacyjnego w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Kopalnia Nafty [...], organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, kto był właścicielem tegoż znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, podczas gdy, w ocenie organu, obowiązek wykazania istnienia interesu prawnego spoczywa na osobie występującej z żądaniem stwierdzenia nieważności orzeczenia, a poza tym z akt niniejszej sprawy wynikało, że właścicielem przedmiotowego przedsiębiorstwa była spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Z uwagi na powyższe organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także orzeczenie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu pierwszego z zarzutów zwrócono uwagę na to, że interes prawny osoby żądającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji musi istnieć nie tylko w dacie, w której była wydawana decyzja podlegająca ocenie w postępowaniu nieważnościowym, ale również w dacie składania żądania o wszczęcie takiego postępowania. Dlatego zdaniem organu nieistnienie interesu prawnego po stronie wnioskodawców jest w sprawie oczywiste z uwagi na bezprzedmiotowość ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego w związku z wejściem w życie dekretu z dnia 6 maja 1953 r. – Prawo górnicze.

Odnosząc się do kwestii naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., podkreślono, że obowiązek wykazania przymiotu strony, na etapie wstępnego badania wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, spoczywa na osobie zgłaszającej żądanie w sprawie. Zauważono przy tym, że w toku postępowania wyjaśniającego skarżąca nie przedstawiła jednak dowodów, które potwierdzałyby, że właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa byli jej poprzednicy prawni. Natomiast, w ocenie organu, analiza akt przedmiotowej sprawy, tj. ksiąg naftowych, dawała podstawę do przyjęcia, że znacjonalizowane przedsiębiorstwo pn. Kopalnia Nafty [...] była własnością spółki z ograniczoną odpowiedzialnością działającą pod firmą Kopalnia Nafty [...] Spółka z ogr. odp. we L., zatem brak było podstaw do dokonania innych niż organ ustaleń faktycznych w odniesieniu do właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem podniesione w tej skardze zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw, a Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by w sprawie występowała którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienionych w art. 183 § 2 powołanej wcześniej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wniesiona przez Ministra Gospodarki skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania, a więc na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle materiału zgromadzonego w aktach sprawy, w oparciu o który zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydał wyrok, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, którym wskazując na konkretne uchybienia w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...]lutego 2010 r. uchylono obydwie wydane w postępowaniu nadzorczym decyzje na podstawie art. 145 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.

Zgodnie z art. 157 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, który to przepis obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a uchylony został z dniem 11 kwietnia 2011 r. wobec wejścia w życie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18): "Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji". Słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że w rozpatrywanej sprawie zastosowanie tego przepisu i wydanie decyzji odmawiającej wszczęcia na wniosek A. M. i M. G. postępowania w sprawie nieważności orzeczenia nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. – w zakresie orzekającym o przejęciu na własność Państwa Kopalni Nafty [...] ocenione być musi jako przedwczesne. Zgodzić też należało się z Sądem pierwszej instancji, że w sprawie występują nie wyjaśnione przez Ministra Gospodarki istotne rozbieżności, które omówione zostały w motywach zaskarżonego wyroku, a które na obecnym etapie postępowania nie pozwalały przyjąć, że Kopalnia Nafty [...] stanowiła własność Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Oczywistym jest, że interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizującego wskazaną wyżej Kopalnię ma jej właściciel z daty nacjonalizacji, względnie jego następcy prawni.

Skoro wnioskodawcy jako spadkobiercy S. L. żądali stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejściu na własność Państwa kopalni, to odmowa wszczęcia postępowania nadzorczego z powołaniem się na brak interesu prawnego tych osób nastąpić mogła dopiero po wyjaśnieniu wszelkich wątpliwości co do właściciela kopalni w dniu nacjonalizacji. Stanowisko i wskazówki Sądu zawarte w zaskarżonym wyroku należało w pełni podzielić. Jak słusznie podniósł Sąd I instancji, rzeczą organu było podjęcie stosownych działań w celu zgromadzenia dokumentacji archiwalnej, która pozwoliłaby wiarygodnie wyjaśnić podstawową dla sprawy kwestię kto był właścicielem kopalni w dacie nacjonalizacji. Zasadnie więc uznano, że organy naruszyły w sposób, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 157 § 2 i 3 k.p.a.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem Ministra Gospodarki, że wejście w życie dekretu z dnia 6 maja 1953 r. – Prawo górnicze spowodowało, że orzeczenie nacjonalizacyjne dotyczące przedsiębiorstwa pn. Kopalnia Nafty [...] stało się bezprzedmiotowe, co powoduje, że nie jest możliwe istnienie interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia jego nieważności. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji w postępowaniu nadzorczym prawidłowość orzeczenia z punktu widzenia wad kwalifikowanych przewidzianych w art. 156 § 1 k.p.a. podlega badaniu przy uwzględnieniu stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji. Skoro orzeczenie nacjonalizacyjne, którego dotyczył wniosek wydane zostało w dniu [...]czerwca 1947 r., to późniejsza zmiana stanu prawnego, na jaką powołuje się organ, nie ma istotnego znaczenia dla możliwości prowadzenia postępowania nadzorczego.

Podkreślić trzeba, że poza sporem jest okoliczność, że ostateczna decyzja nacjonalizacyjna z dnia [...] czerwca 1947 r. weszła do obrotu prawnego i to na skutek tego orzeczenia Kopalnia przeszła na własność Państwa. Decyzja ta pozostaje nadal w obrocie prawnym, nie została bowiem wydana decyzja stwierdzająca wygaśnięcie orzeczenia nacjonalizacyjnego w trybie przewidzianym w art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Nie istnieją więc wskazane przez Ministra Gospodarki przeszkody w prowadzeniu postępowania nadzorczego.

Z powyższych względów podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieuzasadnione.

Dodać należy, że nawet gdyby istniały przesłanki do uwzględnienia skargi kasacyjnej, to wobec tego, że została ona oparta wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów postępowania niemożliwym byłoby uwzględnienie wniosku i orzeczenie w trybie art. 188 p.p.s.a., bowiem przewidziane tam rozstrzygniecie może mieć zastosowanie wyłącznie w razie naruszenia prawa materialnego.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.