Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 121/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200 i art. 205
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant referent stażysta Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi Z.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego Z.R. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 11 grudnia 2014 r. Z.R. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z wnioskiem o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia powstałych w okresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej (działalność rozpoczęta została [...] września 1993 r., a zakończona [...] lipca 2013 r.). Wnioskodawca podał, iż utrzymuje się z renty pobieranej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, które po potrąceniu wynosi 401,22 zł oraz że ma wiele problemów zdrowotnych. Jednocześnie dodał, iż jego żona M.R. nie pracuje, ponieważ opiekuje się rodzicami, a syn T.R. osiąga dochód w wysokości 140 zł oraz ma przyznane stypendium szkolne w wysokości 106 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał ponadto na liczne zobowiązania finansowe jakie posiada w stosunku do Banku [...],[...] Banku oraz KRUS.

W wyniku rozpoznania wniosku decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z.R. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Przywołując przepisy art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 – dalej jako "u.s.u.s.") oraz § 3 pkt rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365, dalej jako rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r., dalej jako rozporządzenie) organ stwierdził, że sytuacja finansowa i materialna zobowiązanego i jego rodziny jest trudna, a środki finansowe którymi dysponuje trzyosobowa rodzina po dokonaniu niezbędnych opłat związanych z prowadzonym gospodarstwem domowym są skromne i nie w pełni pozwalają na spełnienie wszystkich potrzeb życiowych, jednak dodał, iż wnioskodawca może liczyć na pomoc Państwa w postaci dofinansowania do zakupu żywności, a jego syn ma przyznaną pomoc rzeczową o charakterze edukacyjnym tj. stypendium edukacyjne. Mimo stwierdzenia, iż zachodzi okoliczność dająca podstawę do umorzenia należności, organ odmówił umorzenia składek wskazując, iż decyzja objęta jest uznaniem administracyjnym, a umorzenie zaległych należności składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie, bowiem podstawową zasadą jest płacenie składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Zdaniem organu choć sytuacja zdrowotna wnioskodawcy jest trudna to jednak jest w stanie spłacić zadłużenie w dłuższym okresie czasu.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...].

Obie decyzje na skutek skargi wniesionej przez Z.R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r., II SA/Go 380/15 zostały uchylone. Sąd stwierdził, iż ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona i przekracza ona granice uznania administracyjnego. Sąd uznał ustalenia organu dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego za niepełne i zobowiązał organ do wyjaśnienia, czy ze względu na swoją chorobę skarżący może spłacać zaległość. Za szczególne istotne uznał Sąd ustalenie czy wskazane przez skarżącego składniki majątku są rzeczywiście aktywami i na ile mogą być wykorzystywane do osiągania dochodu lub spłaty zobowiązania. Sąd zarzucił organowi, że stwierdzając możliwość spłacania przez skarżącego zadłużenia, nie podał w uzasadnieniu na jakiej podstawie doszedł do takiego wniosku. Sąd zwrócił uwagę, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji (jak i decyzji ją poprzedzającej) jest tak skonstruowane, że część, w której zawarto ustalenia nie koresponduje z rozważaniami. Sąd wskazał, iż organ sprawozdaje stan rodzinny i majątkowy skarżącego w ślad za wnioskiem (nie dokonując weryfikacji), zaś w rozważaniach przedstawia charakterystykę prawną na takim stopniu ogólności, który da się dopasować niemal do każdej negatywnej decyzji w przedmiocie umorzenia.

Ponadto Sąd zobowiązał organ do rozważenia, w świetle treści wniosku i wykazanej pomocy na dożywianie dla rodziny skarżącego, przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. to jest czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd zwrócił uwagę na możliwość kumulowania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W ramach ponownego rozpoznania sprawy organ odebrał od wnioskodawcy owiadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym i jego sytuacji materialnej (październik 2015 r.) oraz zwrócił się do wnioskodawcy o przesłanie dokumentów pozwalających ustalić jego bieżącą sytuację i dokonać oceny wystąpienia przesłanek pozwalających na umorzenie zadłużenia. Według oświadczenia strony pobiera on rentę z KRUS netto 886,89 zł, 2506 zł – produkcja rolna, 180 zł miesięcznie – świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, Strona podała, iż tworzy on gospodarstwo domowe wraz z żoną, która nie uzyskuje dochodu i synem, który otrzymuje ok. 120 zł miesięcznie dochodu. Jako wydatki strona podała: 150 zł – koszty eksploatacyjne i 150 zł – leki. Z.R. oświadczył, iż prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne i posiada zobowiązania z tytułu podatków w kwocie 80 zł. W skład majątku strony wchodzi nieruchomość budynkowa i gospodarstwo rolne, gdzie zamieszkuje. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca złożył do organu: zaświadczenie lekarskie (potwierdzające, iż wnioskodawca choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, bezdech śródsenny, otyłość olbrzymią, jest pod opieką lekarską i stale przyjmuje leki), zawiadomienia o wykreśleniu wszczęcia egzekucji z ksiąg wieczystych nieruchomości wnioskodawcy, decyzję o przyznaniu wnioskodawcy świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego ,,Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (z [...] sierpnia i [...] września 2015 r.), decyzję Prezesa KRUS o przyznaniu renty rolniczej z tytułu niezdolności, decyzje z [...] września i [...] listopada 2014 r. o przyznaniu wnioskodawcy pomocy finansowej z tytułu wpierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zaświadczenie z Urzędu Miejskiego o przeciętnym dochodzie z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym oraz akt notarialny o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Z. i M.R..

Ponadto organ zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o informację w sprawie zakresu pomocy udzielonej Z.R.. W odpowiedzi OPS złożył zestawienie pomocy udzielonej wnioskodawcy w 2014 i 2015 r.

W okresie od [...] października 2015 r. do [...] października 2016 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone do uprawomocnienia się decyzji z dnia [...] października 2015r. określającej wysokość zadłużenia Z.R.. Pismem z dnia [...] września 2016 r. Z.R. ponownie wniósł o umorzenie zaległości w zakresie składek, załączając dowód wypłaty renty z sierpnia 2016 r. (631,69 zł), decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lipca 2016 r. o przyznaniu świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 180 zł na okres od [...] lipca 2016 r., decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznaniu jednolitej płatności obszarowej i za zazielenienie oraz płatności ONW na rok 2014, zaświadczenie Burmistrza o przeciętnym dochodzie z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w 2015 r., decyzję Prezesa KRUS z [...] marca 2016 r. o przyznaniu renty, dokumentację medyczną. W związku z powyższym organ ponownie w dniu [...] października 2016 r. odebrał od wnioskodawcy oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawcy, według którego pobiera on rentę z KRUS netto 894,25 zł (potrącenie w kwocie 256 zł), dochód z produkcji rolnej bez podania kwoty, 180 zł miesięcznie – świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, Strona podała, iż tworzy on gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, którzy nie uzyskują dochodu oraz z matka – bez podania dochodu. Jako wydatki strona podała: 400 zł – koszty eksploatacyjne i 200 zł – leki. Z.R. oświadczył, iż prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne i posiada zobowiązania z tytułu podatków w kwocie 300 zł i z tytułu kredytów w kwocie: 4600 zł (290 zł miesięcznie) i około 80 000 zł franków szwajcarskich oraz inne zobowiązania pieniężne określone jako inne w kwocie 3700 zł (256 zł – miesięcznie). W skład majątku strony wchodzi nieruchomość budynkowa i gospodarstwo rolne, gdzie zamieszkuje.

Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 – dalej jako "u.s.u.s.") odmówił Z.R. umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne: 1) z tytułu nieopłaconych kosztów upomnienia na ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2004 r. do września 2005 r. w kwocie 93,40zł,

2) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2011 r. do czerwca 2013 r. w tym z tytułu: składek 5 841,93 zł, odsetek 1 491,00 zł, kosztów upomnienia 5,40 zł,

3) z tytułu nieopłaconych kosztów upomnienia na Fundusz Pracy za okres od października 2004 do września 2005 w kwocie 105,60 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na sytuację osobistą i materialną wnioskodawcy podając, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, która nie pracuje ponieważ opiekuje się matką – Z.R. (83 lata) oraz synem T. osiągającym dochód miesięczny w kwocie około 120,00 zł netto, (zgłoszony do ubezpieczeń jako pracownik młodociany). Organ wskazał, iż wnioskodawca otrzymuje rentę rolniczą z tytułu niezdolności w wysokości 631,69 zł po potrąceniu. Jak ustalił organ strona prowadzi gospodarstwo rolne nie wskazując wysokości osiąganego dochodu z tego tytułu, a oświadczając jedynie, że wyprodukowane artykuły są wykorzystywane na potrzeby własne. Organ podał, iż strona korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej wypłacanej przez OPS na zakup posiłku lub żywności w kwocie 180 zł. miesięcznie. Jak podał organ wnioskodawca ponosi miesięcznie: opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) - 400 zł; koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty) - 200,00zł. Organ wskazał, iż Z.R. poza zobowiązaniem wobec ZUS posiada inne zobowiązania finansowe tj. z tytułu podatków - w łącznej wysokości 300 zł z miesięczną ratą po około 25 zł; z tytułu zaciągniętych kredytów - kredyt w łącznej kwocie 4600 zł z miesięczną ratą w wysokości 290 zł; bankach - zadłużenie w wysokości 80 000 Franków - brak informacji o wysokości raty; inne - w łącznej wysokości 3700 zł z miesięczną ratą po 256 zł; zaległość z tytułu wywozu odpadów komunalnych wobec Celowego Związku Gmin - w wysokości 750 zł - brak informacji o wysokości spłaty, podając, iż wykazane zaległości są dochodzone przez Komornika Sądowego.

Według ustaleń organu wnioskodawcy przysługuje prawo współwłasności (objętej wspólnością ustawową małżeńską) do nieruchomości gruntowej - gospodarstwo rolne położone w [...] z zabudowaniami o powierzchni 2,0700 ha numer [...] oraz nieruchomości gruntowej, rola — łąka położoną w [...] o powierzchni 0,6600 ha numer [...].

Organ podał, iż w stosunku do strony prowadzi postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze doręczone w dniu 7 września 2016r., w toku którego dokonano zajęcia rachunku bankowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowej, ale podjęte czynności okazały się nieskuteczne.

Odnosząc się do stanu zdrowia wnioskodawcy organ podał, iż zmaga się on z wieloma schorzeniami i posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (z dnia [...] sierpnia 2013 r., wydane do dnia [...] sierpnia 2018 r.).

W tak ustalonym stanie faktycznym organ dokonał analizy treść art. art. 28 ust. 2 i ust. 3 zgodnie z którym, należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi natomiast wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie, tj. w szczególności gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, któiych łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy — Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu pkt 1 i 2 cyt. przepisu nie odnoszą się do wnioskodawcy. Niespełnione są zdaniem organu także przesłanki określone w pkt 3 z uwagi na posiadany majątek nieruchomy strony oraz brak rozdzielności majątkowej w małżeństwie. Według organu również pozostałe przesłanki nie zostały spełnione wobec czego uznano, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność składek uzasadniająca ich umorzenie.

Następnie organ dokonał analizy możliwości zastosowania w przedmiotowej sprawie przesłanek umorzenia określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z treścią cyt. przepisu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacanie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. v»

Przy czym organ podkreślił, iż stwierdzenie ,,jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku.

Odnosząc się do pkt 1 organ wskazał, iż wnioskodawca osiąga świadczenie rentowe z tytułu niezdolności w wysokości 631,69 zł miesięcznie, prowadzi niewielkie gospodarstwo rolne, produkując artykuły wykorzystywane na własne potrzeby. Z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego strona jest beneficjentem płatności obszarowych i ONW. Żona nie osiąga dochodów, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką strony Z.R., która jest osobą w podeszłym wieku. Organ zwrócił uwagę, iż Z.R. jest zameldowana pod adresem [...] jednak nie zostały wyjawione dochody przez nią osiągane. Organ wskazał, iż wnioskodawca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, aczkolwiek zauważył, że nie ma gwarancji, że ewentualne umorzenie zadłużenia ograniczy wydatki ponoszone przez Państwo na zasiłki z opieki społecznej. Zdaniem organu wnioskodawca jest właścicielem wartościowego majątku nieruchomego mogącego stanowić źródło przymusowego dochodzenia należności. Po przeanalizowaniu i zestawieniu ponoszonych przez zobowiązanego wydatków w kontekście osiąganych dochodów organ stwierdził, że wydatki przekraczają osiągane dochody, co może świadczyć o dodatkowym źródle finansowania gospodarstwa domowego strony.

Mając na uwadze, iż strona faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej, organ uznał, iż nie została także spełniona przesłanka, o której mowa w pkt 2 ust. 1 § 3 rozporządzenia.

Odnosząc się do przesłanki określonej w pkt 3 cyt. przepisu organ wskazał, iż w toku postępowania strona wykazała, że legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz że zmaga się z wieloma różnorodnymi schorzeniami. Organ zauważył, że pomimo poważnego stanu zdrowia i pobierania ranty z tytułu niezdolności przyznanej do dnia [...] lipca 2017r. wnioskodawca pracuje w gospodarstwie rolnym, którego prowadzenie wiąże się z aktywnością fizyczną, co zdaniem organu pozwala przyjąć, że może on podjąć pracę adekwatną do jego stanu zdrowia.

Następnie organ podkreślił, iż umorzenie zaległych należności składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem podstawową zasadą jest płacenie składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Tym samym podkreślono, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem profitów, ale również możliwością ponoszenia strat. Zdaniem ZUS strona jako przedsiębiorca, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinien mieć świadomość obowiązków, które na płatniku ciążą, w tym przede wszystkim obowiązku terminowego opłacania należności publicznoprawnych jakimi są składki na ubezpieczenie.

W końcowych rozważaniach organ zaznaczył, że podejmując decyzję uznaniową jak w przedmiotowej sprawie, każdy organ administracji publicznej ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny - co oznacza, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również musi dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa. Organ podkreślił, że opłacenie należności składkowych nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawowych i Zakład nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Natomiast w przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Z.R. złożył od w/w decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wskazując na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Ponadto odwołujący podał, iż jego matka – Z.R. otrzymuje emeryturę ok. 1600 zł, wymaga stałej opieki. Za nieprawdziwe uznał odwołujący twierdzenie organu o niepodaniu przez niego wysokości dochodu z gospodarstwa wskazując, iż załączył do akt zaświadczenie w tym zakresie od Burmistrza. Z.R. dodał, iż złożył wniosek o zmianę orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności, zwracając się do organu odwołującego o wnikliwą analizę jego dokumentacji medycznej. Ponadto odwołujący zaprzeczył jakoby posiadał wartościowy majątek. Natomiast odnosząc się do oceny przez organ jego aktywności fizycznej oświadczył, iż w pracach w gospodarstwie pomaga mu brat i sąsiedzi oraz córka z zięciem. Oświadczył też, iż wbrew stanowisku organu nie ma możliwości podjęcia pracy z uwagi na swój stan zdrowia.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83ust. 3, art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia utrzymał w mocy decyzję własną.

Na wstępie uzasadnienia organ opisał sytuację rodzinną i majątkową strony powielając w znacznej mierze ustalenia zawarte w decyzji organu I instancji. Organ podał, iż strona prowadzi gospodarstwo rolne stanowiące współwłasność ustawową małżeńską z M.R., z którego osiąga dochód w wysokości 1900,00zł rocznie. Organ ustalił, iż strona prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z matką, żoną i synem, pobiera rentę rolniczą, która wynosi po potrąceniu 631,39 zł. Ponadto wnioskodawca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej wypłacanej przez OPS tj. na zakup posiłku lub żywności w kwocie 180 zł miesięcznie. Organ wskazał, iż żona odwołującego nie osiąga dochodów, a syn zgłoszony jest do ubezpieczeń jako pracownik młodociany i osiąga miesięczny dochód w kwocie około 120 zł netto. Organ podał, iż według oświadczenia wnioskodawcy ponosi on wydatki: eksploatacyjne w wysokości 400 zł, na leki w wysokości 200 zł. ZUS dodał, iż poza zobowiązaniami wobec ZUS strona posiada inne zobowiązania finansowe wcześniej opisane w stanie faktycznym decyzji wydanej w I instancji.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ odwoławczy dokonując analizy z punktu widzenia treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uznał, iż organ I instancji słusznie stwierdził, że pkt 1, 2, 4 i 4a ust. 3 nie dotyczą przedmiotowej sprawy. Natomiast przesłanki określone w pkt 3, 5 i 6, nie można uznać za spełnione z uwagi na posiadany przez Z.R. majątek nieruchomy oraz rentę rolniczą. Organ wskazał, iż w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na dzień dzisiejszy brak jest możliwości stwierdzenia, że w jego wyniku nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Biorąc powyższe pod uwagę organ II instancji stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności.

Oceniając z kolei okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanek umorzenia wymienionych w § 3 rozporządzenia, Zakład podkreślił na wstępie, że w związku z tym, że decyzje takie objęte są uznaniem administracyjnym organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia i ma prawo odmówić umorzenia należności z tytułu składek nawet w sytuacji, jeśli prowadzone postępowanie dowodowe wskazałoby wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia.

Organ wskazał, iż przy ocenie wystąpienia przesłanki, o której mowa w pkt 1 ust. § 3 rozporządzenia, należy brać pod uwagę miedzy innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy czy stały i pogłębiający się, a także dokonuje się oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej. Organ stwierdził, że sytuacja finansowa i materialna wnioskodawcy nie wskazuje na brak możliwości spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W tym zakresie wskazał na dochód w rodzinie składają się: renta wnioskodawcy w kwocie 631,69zł, dochód z działalności rolniczej w wysokości 1900,00zł rocznie tj. 158,33zł miesięcznie, zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 180,00zl, , dochód syna w kwocie 120,00zł, dochód matki w wysokości 1600,00zł. Ponadto wnioskodawca jest beneficjentem płatności obszarowych i ONW oraz korzysta z produktów z własnej produkcji rolnej. Organ podkreślił też, iż strona posiada majątek nieruchomy, który może stanowić źródło przymusowego dochodzenia należności. Jednocześnie organ zaznaczył, że spłata zadłużenia nie musi nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty, dostosowane do możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wobec powyższego organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że powyższa przesłanka nie jest spełniona.

Przy rozpatrywaniu drugiej przesłanki Zakład podkreślił, że dotyczy ona takich sytuacji, których zaistnienie spowodowało, że płatnik składek bez winy znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, zobowiązany poniósł w związku z tym straty materialne, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ stwierdził, iż przesłanka ta nie ma zastosowania do odwołującego, gdyż nie prowadzi on działalności gospodarczej.

Rozpatrując przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia Zakład podzielił stanowisko organu I instancji stwierdzając, że przesłanka ta nie jest spełniona. ZUS wskazał w tym zakresie, iż według oświadczenia Z.R., ma on problemy zdrowotne oraz posiada orzeczenie o lekkim stopieniu niepełnosprawności do dnia [...] sierpnia 2018r., w którym we wskazaniach dotyczących zatrudnienia wskazano otwarty rynek pracy, czego potwierdzeniem jest zdaniem organu odwoławczego praca w gospodarstwie rolnym. Organ podał, iż według oświadczenia strony w listopadzie 2016r. wystąpił on z wnioskiem o zmianę w/w orzeczenia z uwagi na to, iż stan zdrowia pozwala mu pracować tylko godzinę, po której musi odpocząć. Jednocześnie jednak organ stwierdził, iż wnioskodawca nie dostarczył żadnych nowych dokumentów medycznych potwierdzających zmianę swojego stanu zdrowia. Organ dodał, iż wnioskodawca jest właścicielem wartościowego majątku nieruchomego mogącego stanowić źródło przymusowego dochodzenia należności.

Następnie organ II instancji podkreślił, iż rozstrzygając sprawę umorzenia zobowiązań składkowych, Zakład musi mieć na uwadze fakt, iż zasadą jest uiszczanie zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych, z których realizowane są cele ogólnospołeczne, gdyż ich wypełnienie ma charakter powszechnie obowiązujący. Zadaniem organu umarzającego działającego w ramach uznania administracyjnego jest wnikliwe ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanego, a przede wszystkim dokonanie obiektywnej oceny, czy zasadnym jest uszczuplenie należności budżetu państwa w celu poprawy kondycji finansowej zobowiązanego.

Następnie organ odwoławczy powielił stanowisko organu I instancji co obowiązku przy podejmowaniu decyzji uznaniowej brania pod uwagę stanu finansów publicznych, jak również dbania o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa i zaznaczając, iż opłacenie składek nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawowych.

Zdaniem organu wnioskodawca jako przedsiębiorca, który zdecydował się na prowadzenie własnej działalności gospodarczej powinien mieć pełną świadomość obowiązków, które ciążą na płatniku w tym przede wszystkim obowiązku opłacania należności publicznoprawnych, a także konsekwencji wynikających z niezastosowania się do ustawowych obowiązków. W końcowych rozważaniach organ uznał, iż w sytuacji wnioskodawcy istnieje możliwość spłaty należności z tytułu nieopłaconych składek w dłuższym okresie, np. w ramach umowy ratalnej. Dodatkowo organ zaznaczył, że stan zdrowia nie wyklucza zobowiązanego z otwartego rynku pracy, czego potwierdzeniem jest prowadzenie gospodarstwa rolnego. Organ dodał, iż przepisy u.s.u.s. stanowią, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej", w świetle której Zakład jako wierzyciel jest zobowiązany w każdym przypadku do podjęcia działań zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.

Od powyższej decyzji Z.R. wniósł do tutejszego Sądu skargę kwestionując stanowisko organu i wskazując, iż opisana przez niego sytuacja umożliwia umorzenie zaległości. Do skargi strona załączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2016 r. (stopień ustalony od [...] listopada 2016 r., orzeczenie wydane do [...] grudnia 2019 r.).

W odpowiedzi na skargę reprezentujący organ pełnomocnik wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik organu ponownie opisał sytuację skarżącego (jak w zaskarżonej decyzji) wykazując, iż brak jest przesłanek do uznania całkowitej nieściągalności u skarżącego i umorzenia zaległości. Dodatkowo pełnomocnik organu wskazał, iż orzeczenie o niepełnosprawności doręczone zostało organowi rentowemu w dniu 13 grudnia 2016 r. i zaznaczając, iż w/w orzeczenie wydane zostało jedynie do [...] grudnia 2019 r.

Na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2017 r. skarżący podtrzymując skargę oświadczył, iż nie posiada środków finansowych do spłaty zadłużenia. Z kolei pełnomocnik organu podał, iż orzeczenie o niepełnosprawności faktycznie organ otrzymał wraz ze skargą na decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy administracyjnej, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga podlegała uwzględnieniu.

Istotne znaczenie z punktu widzenia rozpoznania niniejszej sprawy ma fakt, iż kontrolowana przez Sąd w niniejszym postępowaniu decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2016 r. wydane zostały w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, a to w związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Go 380/15, decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] stycznia 2015 r. o odmowie umorzenia Z.R. należności z tytułu nieopłaconych składek.

Z tego względu w pierwszej kolejności odnieść się należy do przepisu art. 153 p.p.s.a. W brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. stanowi on, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowo wydanej decyzji ( vide: wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10, LEX nr 1081870).

Przez ocenę prawną, o której mowa we wskazanym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy.

Podkreślić należy, iż przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie wiążący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane (vide: wyrok NSA z 27 września 2011 r., II OSK 1384/10, LEX nr 1151858). Istotą zasady "związania oceną prawną" z art. 153 p.p.s.a. jest to, że dotyczy wykładni prawa materialnego, jak i procesowego oraz braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego.

Z treści nowego brzmienia przepisu art. 153 p.p.s.a. wynika, że obowiązek podporządkowania się wyrażonej ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania upada w sytuacji gdy przepisy prawa uległy zmianie.

Jednakże pod rządem nowego brzemienia art. 153 p.p.s.a. za nadal aktualny uznać, należy utrwalony w orzecznictwie - w odniesieniu do tej regulacji w brzmieniu poprzednim - pogląd, iż obowiązek podporządkowania się tak rozumianej ocenie prawnej i udzielonym wskazaniom co do dalszego postępowania może być wyłączony także w razie istotnej zmiany stanu faktycznego powodującej, iż wyrażona ocena lub udzielone wskazania staną się nieaktualne. Zatem ustanie mocy wiążącej wyrażonej oceny prawnej i wspomnianych wskazań może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych ( vide: B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz wyd. VI, stan prawny na 2 kwietnia 2016 r. – publ. LEX Komentarze). Tym samym wyrażona ocena prawna i udzielone wskazania pozostają wiążące o tyle, o ile odnoszą się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych.

W odniesieniu do okoliczności sprawy należy mieć także na względzie treść przepisu art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z nim prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego wyroku w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem, jeżeli w kolejnym postępowaniu pojawia się dana kwestia nie może ona być już badana. Skoro związanie w rozumieniu art. 170 p.p.s.a. dotyczy kolejnych postępowań, to tym bardziej odnosi się do sprawy, co do której zapadł już prawomocny wyrok. Przywołać też należy przepis art. 171 p.p.s.a. zgodnie, z którym wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

W prawomocnym wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Go 380/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny prawnej w zakresie przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia tj. art. 28 ust. 2, 3, 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz udzielił organowi jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona oraz przekroczyła granice uznania administracyjnego. W tym też zakresie Są stwierdził, iż wadą decyzji jest brak należytego uzasadnienia przyczyn odmowy umorzenia (art. 8, 11 i 107 § 3 k.p.a.).

W związku z przyjęciem przez organ, iż zachodzi przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia tj. przewlekła choroba zobowiązanego, Sąd zwrócił organowi uwagę na konieczność poczynienia ustaleń, a następnie rozważań co do kwestii, jaki wpływ ma stwierdzona choroba na możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Sąd stwierdził, iż na podstawie treści uzasadnienia nie da się stwierdzić w oparciu o jakie ustalenia organ uznał, że taką możliwość zobowiązany posiada. Sąd podniósł również, iż uzasadnienia decyzji obu instancji są tak skonstruowane, że część, w której zawarto ustalenia nie koresponduje z rozważaniami. Sąd uznał za niepełne ustalenia organu dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego i nałożył na organ obowiązek wyjaśnienia, czy ze względu na swoją chorobę skarżący może spłacać zaległość. Sąd za istotne uznał też w szczególności ustalenie czy wskazane przez skarżącego składniki majątku są rzeczywiście aktywami i na ile mogą być wykorzystywane do osiągania dochodu lub spłaty zobowiązania.

Za konieczne w świetle treści wniosku i wykazanej pomocy na dożywianie dla rodziny skarżącego, uznał też Sąd rozważenie przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to jest czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Mając na uwadze, iż od wyroku z dnia 8 lipca 2015 r. w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, uznać należało, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy ponownym rozpoznaniu sprawy zgodnie z art. 153 p.p.s.a miał obowiązek zastosowania się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku wydanym w sprawie II SA/Go 380/15.

W ramach ponownego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zebrał dodatkowy materiał dowodowy (dokumenty złożone przez skarżącego na wezwanie organu odnośnie jego sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej, odebranie oświadczenia od strony o jej stanie rodzinnym i majątkowym, informacja uzyskana od Ośrodka Pomocy Społecznej o pomocy udzielonej stronie) i orzekł o odmowie Z.R. umorzenia zaległości składkowych, stwierdzając, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie uzasadniał zastosowania art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. tj. nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, ani też art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W ocenie Sądu analiza treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wskazuje, iż organ nie zrealizował wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., naruszając tym samym art. 153 p.p.s.a., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

W pierwszej kolejności za błędne uznać należało brak odniesienia się przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu decyzji zarówno I, jak i II instancji do treści wyroku WSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Go 380/15, który był dla niego bezwzględnie wiążący. Organ jedynie w decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. opisując przebieg postepowania wspomniał, iż w sprawie wydany został przez tutejszy Sąd wyrok uchylający decyzje z dnia [...] stycznia 2015 r. i [...] kwietnia 2015 r., jednakże w dalszej części uzasadnienia decyzji organ nie przytoczył i nie odniósł się do stanowiska i wskazań Sądu, w konsekwencji których decyzja została przecież wydana, a zatem determinujących w sposób zasadniczy rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

Analiza zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej wskazuje, iż organy ponownie orzekając w przedmiotowej sprawie w zasadzie dopuściły się tych samych uchybień co w postępowaniu objętym poprzednią kontrolą sądowoadministracyjną.

Pomimo bowiem wytycznych Sądu organy nie ustaliły kolejny raz w sposób prawidłowy stanu faktycznego, a przede wszystkim w sposób kompleksowy i jednoznaczny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, co uniemożliwiło ostatecznie prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a w szczególności dokonanie rzetelnej oceny przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Po pierwsze organ nie ustalił w sposób jednoznaczny dochodów osiąganych w gospodarstwie rodzinnym skarżącego. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] października 2016r. wynika, iż skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, matką i synem. Jako dochody skarżący wskazał otrzymywaną przez niego rentę 631,39 zł (z potrąceniem) oraz zasiłek z pomocy społecznej – 180 zł, podał też, iż żona oraz syn nie uzyskują dochodów. Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż syn uzyskuje dochód ok. 120 zł netto, który wskazany został przez skarżącego w oświadczeniu z października 2015 r. Ponadto organ niekonsekwentnie odnosi się do dochodu matki skarżącego, nie wymieniając go przy opisie sytuacji skarżącego, a wymieniając go dalszej części uzasadnienia przy analizie przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Jednocześnie jednak organ nie ustalił wysokości świadczenia otrzymywanego przez matkę skarżącego celem uwzględnienia go przy określaniu dochodów gospodarstwa domowego zobowiązanego. Podkreślić przy tym jednak, iż istotne jest z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie, aby w/w dane będące podstawą oceny sytuacji skarżącego były aktualne, gdyż organ dokonuje oceny sytuacji wnioskodawcy na datę orzekania w przedmiocie umorzenia składek. To samo odnieść należy do ustaleń dotyczących aktualnego zakresu pomocy udzielanej rodzinie skarżącego przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Tymczasem organ wydając decyzje [...] grudnia 2016r. wskazał w stanie faktycznym na świadczenie pieniężne przyznane skarżącemu na zakup posiłku lub żywności w kwocie 180 zł decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. (na okres [...] lipca 2016 r.). W tym zakresie wskazać należy, iż organ zaniechał aktualizacji informacji otrzymanej z OPS we września 2015 r., a która dotyczyła roku 2014 i stycznia – sierpnia 2015 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, iż w świetle przesłanki § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia skarżący jest w stanie opłacić należności z tytułu składek z możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ stwierdził przy tym, iż strona posiada majątek nieruchomy, który może stanowić źródło przymusowego dochodzenia należności i że spłata zadłużenia nie musi nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty, dostosowane do możliwości płatniczych wnioskodawcy. Organ nie rozważył czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a jedynie wskazał na dochody uzyskiwane przez skarżącego, określone z reszta w sposób niedokładny, o czym wspomniano wcześniej. Nie poddał organ analizie zakresu uzyskiwanej pomocy z Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ ponownie zatem nie wyjaśnił na jakiej podstawie uznał, biorąc pod uwagę sytuacje materialną, majątkową i osobistą skarżącego, iż są perspektywy spłaty ciążących na nim zaległości i na jakiej podstawie uzyskał przekonanie, że nie pozbawi to możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny, w szczególności jeżeli korzysta on już przed spłatą zadłużenia ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej.

Ustalając stan faktyczny w sprawie organ odwoławczy nie wziął także pod uwagę istotnej okoliczności, na którą wskazał odwołujący w treści odwołania, a mianowicie wystąpienia przez niego do Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności o zmianę stopnia niepełnosprawności w związku z pogarszającym się stanem zdrowia. Organ wskazał jedynie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż odwołujący poinformował o złożeniu takiego wniosku, natomiast dokonując oceny jego stanu zdrowia wziął pod uwagę jedynie dotychczasowe orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim, w którym we wskazaniach dotyczących zatrudnienia wskazano otwarty rynek pracy (czego potwierdzeniem zdaniem organu jest praca w gospodarstwie rolnym). Tymczasem skarżący załączył do skargi orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2016 r. o zaliczeniu jego niepełnosprawności do stopnia znacznego (stopień znaczny od [...] listopada 2016 r., orzeczenie wydane do [...] grudnia 2019 r.) ze wskazaniem, iż wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazać należy, iż w odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu podał pierwotnie, iż z orzeczenie organ otrzymał 13 grudnia 2016 r., jednak na rozprawie pełnomocnik organu sprostował w/w oświadczenie podając, iż z orzeczeniem o niepełnosprawności organ zapoznał się dopiero po złożeniu skargi do Sądu. W tym okolicznościach nawet zapoznanie się organu z w/w orzeczeniem po wydaniu zaskarżonej decyzji w istocie oznacza pominięcie przez organ faktu złożenia przez stronę wniosku orzeczenia o zmianie stopnia niepełnosprawności i budzi w ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości co do rzetelności dokonanej przez organ oceny stanu zdrowia skarżącego i jego możliwości zarobkowych na tle treści § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Według organu bowiem przesłanka ta nie została spełniona, choć organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie uznał, iż mimo stanu zdrowia skarżącego posiada on możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiające opłacenie należności wobec organu. Uzasadniając brak podstaw do zastosowania w/w przesłanki organ dodał, iż wnioskodawca jest właścicielem wartościowego majątku nieruchomego mogącego stanowić źródło przymusowego dochodzenia należności, nie wyjaśniając, na jakiej podstawie dokonał takiego ustalenia. Organ orzekając w powyższym zakresie nie uwzględnił oświadczenia skarżącego zawartego w odwołaniu wskazującego, iż w pracy w gospodarstwie pomaga mu rodzina.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż organ wbrew wskazaniom zawartym w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., ponownie nie ustalił i nie rozważył czy w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji wskazuje, iż ZUS nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 kpa polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Z kolei uzasadnienie decyzji zarówno I jak i II instancji narusza art. 107 § 3 kpa zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie winno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków, a także stanu zdrowia i możliwości w tej sytuacji podjęcia zarobowego przez skarżącego.

Ponadto Sąd zwraca uwagę, na co wskazał już wcześniej Sąd w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., iż przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, mogą się mieć łączne zastosowanie. Powyższe ma szczególne znaczenie w świetle uzyskanego przez skarżącego w dniu [...] grudnia 2016 r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznaczającym brak możliwości zarobkowych u skarżącego, co organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zobowiązany wziąć pod uwagę.

W ocenie Sądu za nieprawidłowe uznać należy także stanowisko organu, który stwierdził, iż w sytuacji jeżeli przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek posługują się sformułowaniem ,,mogą być" Zakład ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, biorąc pod uwagę, iż zasadą jest uiszczanie zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych i dokonanie oceny czy zasadnym jest uszczuplenie należności budżetu państwa w celu poprawy kondycji finansowej zobowiązanego.

Wskazać należy, iż w sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ rentowy musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być przy tym rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się nadto, iż z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wynika prymat ani przewaga interesu społecznego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie (w szczególności w zakresie szczegółowego ustalenia aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego skarżącego i jego rodziny oraz ustalenia stanu zdrowia skarżącego z uwzględnieniem aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności) i dokonania jego oceny na te przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, uwzględniając wskazania zawarte w obu wydanych w niniejszej sprawie wyrokach, do czego zobowiązuje organ treść art. 153 p.p.s.a.

Ponownie orzekając organ winien wziąć pod uwagę, co podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w przypadku decyzji uznaniowej, jaką stanowi decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, organ przy ewentualnej odmowie uwzględnienia wniosku zobowiązany jest do racjonalnego i przekonywującego uzasadnienia. W przeciwnym razie postępowanie organu przybrać mogłoby cechy dowolności, prowadząc do naruszenia prawa, organu bowiem zgodnie z treścią art. 6, art. 7 i 8 kpa działają na podstawie prawa i prowadzą postepowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Podkreślić należy, iż decyzje uznaniowe wymagają szczególnie wnikliwej kontroli celem ustalenia, czy wszystkie okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione i ocenione pod kątem realizacji przesłanek umorzenia oraz czy podjęte rozstrzygnięcie jest należycie uzasadnione pod względem faktycznym i prawnym, przy należytym wyważeniu interesu indywidualnego i dobrze rozumianego interesu publicznego. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Odmowa umorzenia należności, powodująca narastanie zadłużenia, zniechęca do podjęcia starań o powrót do samodzielnej egzystencji, pogrąża w nieodwracalnym ubóstwie i bezradności oraz zmusza do korzystania z pomocy społecznej, co jak wskazano wyżej nie jest zgodne z interesem publicznym.

Mając na uwadze okoliczności sprawy w ocenie Sądu przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien wziąć także pod uwagę, że celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2015 r., II GSK 1124/14. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS.

W tych okolicznościach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego (obejmujących koszty dojazdu na rozprawę) Sąd orzekł w oparciu o treść art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pozostanie związany, w zakresie wynikającym z art. 153 p.p.s.a., oceną prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu oraz oceną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynikającymi z wyroku w sprawie II SA/Go 380/15.