Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 493/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr SKO.4141.147.22 w przedmiocie odmowy świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga K.K., reprezentowanego przez adw. M.Ż., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 12 kwietnia 2022 r. znak: SKO.4141.147.22 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Widawa z 18 lutego 2022 r. Nr GOPS.SP.5221.000108.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że 1 października 2021 r. K.K. zwrócił się do GOPS w Widawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem M.K.

Decyzją Nr GOPS.SP.5221.000539.2021 z 26 listopada 2021 r. Wójt Gminy Widawa odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją

z 31 grudnia 2021 r., znak: SKO.4141.610.21, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości

i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją

z 18 lutego 2022 r. Wójt Gminy Widawa odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ pierwszej instancji uznał, że strona nie spełnia przesłanek dających możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołał się K.K., reprezentowany przez adw. M.Ż., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu utrzymano w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że brat wnioskodawcy – M.K., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z 12 grudnia 2018 r., znak: WZON-9531.43359.2306.2018). W ocenie Kolegium oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy zgodził się ze skarżącym, że pominięcie przez organ pierwszej instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b ustawy i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia.

Jednakże zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie wystąpiła okoliczność, która nie pozwoliła na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla K.K. w związku ze sprawowaniem opieki nad M.K. Organ stwierdził, że nie istnieje związek przyczyno-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez K.K. a koniecznością sprawowania opieki nad M.K. w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Kolegium podkreśliło, że nie można uznać w tym przypadku, że to właśnie opieka nad bratem, z racji czasochłonności i jej niezbędności, uniemożliwia skarżącemu aktywność zawodową. Skarżący nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia brata żadnych ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Ponadto, co bardzo istotne w sprawie, przez kilka godzin w ciągu dnia opieka nad osobą niepełnosprawną sprawowana jest przez inne osoby.

Argumentując powyższe stanowisko Kolegium podniosło, że zakres opieki został ustalony m. in. na podstawie oświadczeń K.K. złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia z 29 września 2021 r., 2 listopada 2021 r. i 9 lutego 2022 r., wyjaśnień zawartych w odpowiedzi na wezwanie z 31 stycznia 2022 r., wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przez pracownika socjalnego 2 listopada 2021 r. oraz 9 lutego 2022 r., a także notatki służbowej z 17 stycznia 2022 r.

Dalej organ zauważył, że M.K. jest bezdzietnym kawalerem, mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z bratem K., który pozostaje na jego utrzymaniu. M.K. przeszedł udar niedokrwienny mózgu, w wyniku którego doznał porażenia kończyn dolnych, ma niedowład lewostronny, choruje neurologicznie i na nadciśnienie tętnicze. Porusza się o kuli łokciowej. Jest nieaktywny zawodowo. Z materiału dowodowego sprawy wynika bezsprzecznie, że niepełnosprawny M.K. codziennie od poniedziałku do piątku aktywnie uczestniczy w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w D. Do ośrodka wsparcia zabierany jest samochodem służbowym o godzinie 10.20, a odwożony ok. godziny 15.00. W ramach wsparcia korzysta on z treningu higienicznego, w tym: kąpiel

w wannie, golenie, zmiana odzieży, pranie odzieży (2 razy w tygodniu), obcinanie włosów i paznokci w razie potrzeby. Uczestniczy również w zajęciach terapeutycznych, w tym usprawnianie intelektualne poprzez przepisywanie krótkich tekstów, liczenie, pisemne i ustne odpowiedzi na zadawane pytania. Objęty jest, zgodnie z zaleceniem lekarskim, rehabilitacją fizyczną 5 razy w tygodniu w zależności od stanu fizycznego

i psychicznego uczestnika. Otrzymuje wsparcie psychologa w zakresie podtrzymania motywacji do dalszego usprawniania fizycznego i psychospołecznego. Korzysta także

z gorącego posiłku (obiadu), który spożywa samodzielnie. K.K. twierdzi, że pomaga niepełnosprawnemu bratu w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowuje śniadanie, pali w piecu, sprząta, pierze, załatwia wizyty u lekarza, kupuje leki i je podaje, robi zakupy, wykonuje prace ogrodowe, w sezonie zimowym odśnieża. Czynności związane z prowadzeniem domu wykonuje w czasie nieobecności brata.

W soboty i niedziele przygotowuje 4 posiłki, które jego brat sam zjada. Skarżący twierdzi, że musi go asekurować, ponieważ może ulec upadkowi.

Powyższe ustalenia, w ocenie Kolegium, pomimo posiadania przez brata skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzasadniają uznanie, iż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza zarobkowania przez K.K., choćby częściowego oraz nie wymaga jego całodobowej obecności przy niepełnosprawnym bracie. Większość z czynności wymienionych w wywiadach środowiskowych oraz oświadczeniach strony nie wymaga ani codziennej,

ani wielogodzinnej w ciągu dnia obecności wnioskodawcy. Brat skarżącego przez znaczną część dnia przebywa poza domem i pozostaje pod opieką innych osób. Niewątpliwie wymaga on stałej pomocy i opieki, jednak czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne sprawowane są w dużej mierze nie tylko przez wnioskodawcę. Zakres samodzielności brata K.K., choć znacznie ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomoc skarżącego zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego (pranie, sprzątanie, gotowanie), jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Organ zauważył także, że niektóre z czynności wskazanych przez K.K. w oświadczeniach jako czynności wykonywane w ramach opieki trudno uznać za bezpośrednio z nią związane biorąc pod uwagę, że skarżący zamieszkuje w tym samym domu, co jego niepełnosprawny brat (np. przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie). Sprawowana opieka w stanie faktycznym sprawy stanowi naturalną formę pomocy w rodzinie, a jej zakres nie stoi na przeszkodzie jednoczesnemu wykonywaniu pracy zarobkowej.

Nie kwestionując osobistego zaangażowania skarżącego w opiekę nad bratem, Kolegium uznało jednak, że nie jest to opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K.K. zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Dodatkowo strona wniosła o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. W ocenie strony skarżącej warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), cytowanej dalej także w skrócie jako "P.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez stronę, o czym organ został zawiadomiony, ale nie zajął w tym względzie stanowiska.

Wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że nie naruszają one prawa, a tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Widawa odmawiającą K.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem M.K.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), cytowanej dalej także w skrócie jako "u.ś.r.", zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że K.K. należy do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem M.K., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 12 grudnia 2018 r., przy czym orzeczenie to wydano na stałe, wynika z niego, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 września 2018 r.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że organ I instancji wskazał, że zasadniczą przyczyną braku możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest chwila powstania niepełnosprawności stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Biorąc pod uwagę treść wskazanej wyżej regulacji, organ pierwszej instancji wskazał, że biorąc pod uwagę, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na 14 września 2018 r., to niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia, tym samym nie jest została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Sąd podziela w pełni pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, że data powstania niepełnosprawności brata skarżącego nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), w którym to orzeczeniu Trybunał dokonał kontroli pod względem zgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu w powyższym zakresie organ odwoławczy prawidłowo wytknął organowi I instancji, że okoliczność powstania niepełnosprawności w okresie późniejszym niż opisane w art. 17 ust. 1b ustawy (do momentu ukończenia 18-tego roku życia, względnie 25-tego roku życia) nie stanowi sama w sobie przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wskazany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę (zob. Wyrok WSA w Łodzi z 30.03.2022 r., II SA/Łd 834/21, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie istotą sporu jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem – jak stwierdziło Kolegium - skarżący nie spełnia określonej w powołanym art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. W ocenie organu administracji brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z takim poglądem nie zgadza się skarżący, czemu daje wyraz w skardze zarzucając organowi administracji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu, przyjęta przez Kolegium interpretacja powyższego przepisu w zakresie wskazanej przesłanki jest w pełni zasadna.

Podkreślić należy, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z którego muszą zrezygnować z uwagi na konieczność sprawowania opieki, lub którego nie podejmują z tego powodu (zob. wyrok NSA z 18.08.2022 r., I OSK 1928/21). W ocenie Sądu nie budzi żadnych wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stosuje się do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Warto zwrócić uwagę, że definicja pracy zarobkowej określona została w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w u.ś.r. jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest rezygnacja z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy (a nie rezygnacja z samego pozostawania w stosunku pracy) lub innych stosunków prawnych, bez konieczności rozwiązania stosunku pracy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1683/10). Przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia lub go nie podejmują, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu z 12.05.2022 r., II SA/Po 917/2). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania bądź podejmowania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie, której przedmiotem jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Zdaniem Sądu Kolegium dokonało takiej oceny i ocena ta jest prawidłowa.

Organy administracji ustaliły bowiem, że niepełnosprawny M.K. codziennie od poniedziałku do piątku aktywnie uczestniczy w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w D., do którego zabierany jest samochodem służbowym o godzinie 10.20 a odwożony ok. godziny 15.00. W ramach wsparcia korzysta on z treningu higienicznego, w tym: kąpiel w wannie, golenie, zmiana odzieży, pranie odzieży (2 razy w tygodniu), obcinanie włosów i paznokci w razie potrzeby. Uczestniczy również w zajęciach terapeutycznych, w tym usprawnianie intelektualne poprzez przepisywanie krótkich tekstów, liczenie, pisemne i ustne odpowiedzi na zadawane pytania. Objęty jest, zgodnie z zaleceniem lekarskim, rehabilitacją fizyczną 5 razy w tygodniu w zależności od stanu fizycznego i psychicznego. Otrzymuje wsparcie psychologa w zakresie podtrzymania motywacji do dalszego usprawniania fizycznego i psychospołecznego. Korzysta także z gorącego posiłku (obiadu), który spożywa samodzielnie. Ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że K.K. pomaga niepełnosprawnemu bratu w utrzymaniu higieny, przygotowuje posiłki, pali w piecu, sprząta, pierze, załatwia wizyty u lekarza, kupuje leki i je podaje, robi zakupy, wykonuje prace ogrodowe, odśnieża.

Powyższe ustalenia organów administracji w ocenie Sądu wskazują, że zakres opieki sprawowanej przez K.K. nad niepełnosprawnym bratem nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej, chociażby nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodzić należy się z Kolegium, że skarżący wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego takie jak np. pranie, sprzątanie czy gotowanie, przy czym należy też uwzględnić, że skarżący zamieszkuje wspólnie z bratem i trudno uznać te czynności jako wykonywane wyłącznie w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym bratem, są to bowiem czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Nie może też ujść uwadze, że część czynności związanych z utrzymaniem higieny, jak również przygotowania posiłków i prania nie obciąża bezpośrednio skarżącego, gdyż wykonywana jest w środowiskowym domu samopomocy, w którym niepełnosprawny brat skarżącego przebywa codziennie niemalże 5 godzin. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy bądź jej niepodejmowanie z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 7.05.2019 r., I OSK 3946/18). W ocenie Sądu, mając na uwadze poczynione w toku postępowania administracyjnego w sposób prawidłowy ustalenia co do zakresu opieki sprawowanej przez K.K. nad niepełnosprawnym bratem, która to opieka nie wymaga stałego zaangażowania i poświęcenia się wyłącznie lub też w przeważającej mierze niepełnosprawnemu bratu, Kolegium słusznie uznało, że brak jest podstaw do przyjęcia, że zakres tej opieki wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej, brak jest bowiem związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie opieka nad niepełnosprawną osobą nie nosi także cech opieki stałej lub długotrwałej, tym samym związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (zob. wyrok NSA z 6.05.2022 r., I OSK 1472/21). Z powyższych względów wyrażony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może się ostać.

Jak wynika z powyższych rozważań, zarzuty podniesione w skardze są niezasadne. Sąd nie dopatrzył się także innych wad skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone co do zasady zgodnie z zasadami ogólnymi K.p.a., a w szczególności art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a., a ponadto zgodnie z art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.

is