Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1789/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 2, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 28, art. 156 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] II. zarządza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz skarżącej B. Ł. zwrot kwoty 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem nadpłaconego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] października 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, której wydanie poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

Wnioskiem z dnia 5 października 2020 r. B.Ł. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Burmistrza o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – syna A.Ł., za okres 2020/2021 r. Do wniosku załączyła między innymi upoważnienie udzielone przez syna do ubiegania się i pobierania w jego imieniu świadczeń alimentacyjnych.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...], Burmistrz przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla A.Ł. w kwocie 179,99 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r.

W dniu 27 sierpnia 2021 r. skarżąca przedłożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] zaświadczenie od komornika sądowego, z treści którego wynikało, że w okresie pobierania przyznanych z funduszu alimentacyjnego świadczeń - w miesiącu grudniu 2020 r., od dłużnika alimentacyjnego J.Ł. zostały wyegzekwowane i przekazane wierzycielowi alimenty w wysokości 165,44 zł. W związku z powyższym skarżąca wniosła o wydanie decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach z funduszu alimentacyjnego za miesiąc grudzień 2020 r.

W dniu 30 sierpnia 2021 r. organ I instancji skierował do skarżącej decyzję o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego w miesiącu grudniu 2020 r. w wysokości 165,44 zł za nienależnie pobrane oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca podnosząc, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, ponieważ wobec takiego rozstrzygnięcia w stosunku do zasądzonych przez Sąd alimentów wystąpi niedopłata w kwocie 154,57 zł. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2021 r., SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji.

Skarżąca wniosła skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając naruszenie przepisów stanowiących podstawę do stwierdzenie nieważności decyzji, tj. art. 32 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), poprzez skierowanie decyzji do pełnomocnika tj. B.Ł., podczas gdy adresatem decyzji powinna być osoba uprawniona, tj. A.Ł., w konsekwencji czego decyzja dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W związku z powyższym wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Uzasadniając powyższe skarżąca podniosła, że w dniu wydawania decyzji zarówno Burmistrza jak i SKO, syn skarżącej był pełnoletni, zaś ona działała w sprawie jedynie jako jego pełnomocnik. Wskazała, że zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm.; dalej: "u.p.o.u.a."), osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna, oraz że zgodnie z art. 9 ust. 1 ww. ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej, którą jest dziecko małoletnie lub pełnoletnie. W świetle powyższego określenie w zaskarżonej decyzji jako strony postępowania skarżącej, skutkuje w jej ocenie tym, że decyzja ta jest obarczona wadą nieważności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów i prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej : "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, natomiast stosowanie do art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd, z zastrzeżeniem art. 57a, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach badanej sprawy sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodność z prawem zaskarżonego aktu i w przypadku skargi na decyzję uwzględnić wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji sąd ma tym samym obowiązek uwzględnienia skargi także z powodu innych uchybień niż przytoczone w skardze, w tym również stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, jeżeli uzna, że zaistniały okoliczności z art. 156 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, i to nawet wówczas, gdy w skardze nie podniesiono zarzutów w tym zakresie.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, wykazała, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., co uzasadniało konieczność stwierdzenia ich nieważności.

W świetle art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. decyzja skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie jest nieważna.

Mając na uwadze powyższą regulację należy wskazać, że kwalifikowana wada prawna decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., przesądzająca o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego, będzie zachodzić wówczas, gdy podmiot, do którego skierowano decyzję, nie miał przymiotu strony, a mimo to został przez organ administracji publicznej potraktowany jako strona tegoż postępowania. W przypadku gdy jako stronę oznaczono podmiot, który nie był i nie mógł być stroną postępowania (gdyż postępowanie nie dotyczyło jego interesu prawnego lub obowiązku) decyzja wydana w stosunku do tego podmiotu jest obarczona wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Należy zwrócić w tym miejscu uwagę, że nie chodzi o omyłkę w doręczeniu decyzji, lecz o rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach osoby niebędącej stroną. Skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie oznacza zatem zamiar ukształtowania decyzją sytuacji prawnej danego podmiotu, a nie tylko samo jej doręczenie. Przez sformułowanie "skierowanie decyzji" należy bowiem rozumieć określenie w drodze decyzji praw i obowiązków oznaczonego podmiotu prawa. Wynika to z faktu, że kwestia doręczenia decyzji (wprowadzenia jej do obrotu prawnego) ma charakter wyłącznie procesowy.

Zauważyć nadto należy, że organy rozstrzygające daną sprawę administracyjną zobowiązane są do ustalenia - za pomocą wszelkich środków dowodowych - aktualnego kręgu stron postępowania. Stosownie bowiem do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli.

Wydane w sprawie decyzje dotyczą ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Adresatem decyzji organu I, jak i II instancji jest B.Ł. matka uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych A.Ł.

Jak wynika z art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., osobą uprawnioną do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest dziecko, małoletnie lub pełnoletnie. W przypadku osób uprawnionych - dzieci, nieposiadających zdolności do czynności prawnych (np. dzieci, które nie są pełnoletnie), są one reprezentowane w postępowaniu przez swoich ustawowych przedstawicieli (art. 30 § 2 k.p.a. w zw. z art. 25 u.p.o.u.a.). Fakt reprezentacji osoby uprawnionej w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez ustawowego przedstawiciela nie zmienia faktu, że nadal osobą uprawnioną, której przysługuje świadczenie jest dziecko. Tym samym, decyzja przyznająca świadczenie kierowana jest do osoby uprawnionej (dziecka), a tylko reprezentowanej przez ustawowego przedstawiciela. Innymi słowy, w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionymi są osoby, na rzecz których zostały zasądzone alimenty.

Powyższe rozróżnienie ról procesowych winno znaleźć odzwierciedlenie w oznaczeniu stron w postępowaniu administracyjnym. Z chwilą uzyskania pełnoletniości przez osobę uprawnioną (dziecko) przedstawiciel ustawowy traci prawo do działania w imieniu tego dziecka (zob. w tej materii m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2017 r.; sygn. akt II SA/Rz 985/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji od momentu uzyskania pełnoletniości to osoba uprawniona winna być stroną danego postępowania oraz adresatem decyzji dotyczącej danego świadczenia.

W sprawie już w chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia alimentacyjnego stroną postepowania powinien być A.Ł., który w tej dacie miał już 22 lata. Decyzja ta nie mieści się jednak w granicach sprawy.

Z tych samych przyczyn powinien być również stroną postępowania objętego kontrolą Sądu. Tymczasem organ I, jak i II instancji pomimo osiągniecia przez niego pełnoletniości nadal decyzje doręczał matce.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań. Kasacyjny charakter niniejszego wyroku skutkuje obowiązkiem ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem przedstawionej przez Sąd oceny prawnej zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Z uwagi na charakter stwierdzonego naruszenia, odnoszenie się do postawionych zarzutów i meritum sprawy, jest przedwczesne. O zwrocie nadpłaconego wpisu Sąd orzekł na podstawie art. 225 p.p.s.a