Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 548/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 159
law: Ustawa z dnia 21 stycznia 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i  zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, , Protokolant: Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 31 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu[...] im. [...] we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej stypendium socjalnego, odmowy przyznania tego stypendium i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia: I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] im. [...] we W. na rzecz skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 5 grudnia 2019 r. R. K., studentka V roku kierunku [...] na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] im. [...] we W., złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.

Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] we W. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznała studentce stypendium socjalne w kwocie 1.200 zł w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r.

Postanowieniem z dnia [...] Komisja Stypendialna wznowiła postępowanie w sprawie przyznania studentce stypendium socjalnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2021, poz. 187), dalej k.p.a.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Komisja Stypendialna na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliła w całości decyzję własną z dnia [...] nr [...], nie przyznała studentce stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. oraz zobowiązała studentkę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 8.400,00 zł. Komisja wyjaśniła, że w dniu 10 listopada 2020 r. przewodnicząca Komisji poinformowała pozostałych członków Komisji o otrzymaniu raportu ze Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, dotyczącego osób, które przekroczyły 6 – letni okres studiowania i otrzymały świadczenia w roku akademickim 2019/2020. Z raportu tego wynikało, że zainteresowana studiowała w okresie od 1 października 2013 r. do 14 września 2014 r. na kierunku [...] na Wydziale [...] W. Uniwersytetu [...], a następnie w dniu 1 października 2014 r. rozpoczęła studia na Uniwersytecie [...] we W. Na dzień 30 września 2019 r łączny okres studiowania wynosił 72 miesiące. Jest to nowa okoliczność faktyczna, nie znana organowi w dniu wydania decyzji, skutkująca wznowieniem postępowania w sprawie przyznania stypendium socjalnego. Komisja uznała, że studentce nie przysługiwało prawo do otrzymania stypendium socjalnego w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 czerwca 2020 r., ponieważ przekroczyła okres 72 miesięcy studiowania (6 lat), a zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 159) świadczenia przysługują na studiach, nie dłużej niż przez okres 6 lat.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Strona zarzuciła naruszenie art. 93 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 6 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] we W. od roku akademickiego 2019/2020 przez błędną wykładnię i nieuprawnione uznanie, jakoby norma ta stanowiła o 6 – letnim okresie przysługiwania uprawnienia do ubiegania się o stypendium socjalne, podczas gdy z jej literalnego brzmienia wynika, że reguluje ona uprawnienie do otrzymywania/pobierania świadczenia, nie dłużej niż przez okres 6 lat. Samego posiadania statusu studenta nie można bowiem utożsamiać z posiadaniem prawa do stypendium. Strona zarzuciła również naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz nienależyte zbadanie stanu faktycznego sprawy, wskazując że narzędziami weryfikacji, którymi dysponuje każda uczelnia jest jej wewnętrzna baza danych studentów danej jednostki oraz System Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POL-on. Strona zarzuciła także nieprawidłowe zastosowanie w sprawie art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] we W. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego, okres 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń, a więc posiadał status studenta. Pogląd ten został wyrażony w "Przewodniku po systemie szkolnictwa wyższego i nauki", opracowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 2019 r. (s. 119) oraz w piśmie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 lutego 2019 r., a także zaprezentowany na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji i Nauki. Zainteresowana przez 72 miesiące posiadał status studenta i tylko w tym okresie przysługiwało jej prawo pobierania świadczeń dla studentów. We wniosku o przyznanie stypendium strona zobowiązała się do niezwłocznego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z § 33 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 4 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów, decyzja o przyznaniu świadczenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym student utracił prawo do świadczenia z powodu upływu okresu 6 lat studiowania, a student zobowiązany jest wówczas do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Oznacza to, że decyzja o przyznaniu stypendium socjalnego wygasła w związku z przekroczeniem przez zainteresowaną 6 – letniego okresu studiowania, a studentka jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego stypendium w łącznej kwocie 8.400 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i umorzenie postępowania, zarzucając rażące naruszenie:

- art. 86 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 87 ust. 1 i ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w związku z § 16 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] we W. od roku akademickiego 2019/2020 przez uznanie, że przesłanką uzyskania stypendium socjalnego jest wyłącznie posiadanie statusu studenta, podczas gdy konieczne jest również wykazanie trudnej sytuacji materialnej ubiegającego się o stypendium,

- art. 93 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 6 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przez błędną wykładnię i nieuprawnione uznanie, jakoby norma ta stanowiła o 6 – letnim okresie przysługiwania uprawnienia do ubiegania się o stypendium socjalne, podczas gdy z jej literalnego brzmienia wynika, że reguluje ona uprawnienie do otrzymywania/pobierania świadczenia, nie dłużej niż przez okres 6 lat w całym okresie studiowania. Samego posiadania statusu studenta nie można bowiem utożsamiać z posiadaniem prawa do stypendium,

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji w szczególności w odniesieniu do okresu pobierania przez skarżącą stypendium oraz nienależyte zbadanie stanu faktycznego sprawy, wskazując że narzędziami weryfikacji, którymi dysponuje każda uczelnia jest jej wewnętrzna baza danych studentów danej jednostki oraz System Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POL-on,

- art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych z uwagi na brak przesłanek do jego zastosowania, w szczególności wydatkowanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem określonym przez udzielającego dotację.

Strona wniosła również o zasadzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotnej stawki podstawowej liczonej według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie przyznania studentce stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 187), zgodnie z którym, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

W tym miejscu należy zauważyć, że każda decyzja administracyjna wydana przez uprawniony organ korzysta z domniemania prawidłowości, a decyzja ostateczna - z bardzo silnej ochrony, mającej na celu stabilizację ukształtowanej nią sytuacji prawnej adresata. W myśl art. 16 § 1 k.p.a. ostatecznymi są decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a ich uchylenie lub zmiana, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Oznacza to, że organy administracji publicznej, korzystając z możliwości weryfikacji ostatecznych decyzji, obowiązane są przy wydawaniu stosownych orzeczeń przestrzegać obowiązujących rygorów prawnych.

Uchylenie decyzji ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. uzależnione jest od łącznego spełnienia następujących warunków:

1) ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody są istotne dla sprawy;

2) okoliczności faktyczne lub dowody są nowe;

3) okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej;

4) okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję.

Jeżeli którykolwiek z tych warunków nie został spełniony, niemożliwe jest uchylenie decyzji ostatecznej.

Odnośnie podstawy do wznowienia postępowania, organy obu instancji wskazały w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji, że na posiedzeniu w dniu 10 listopada 2020 r. przewodnicząca Komisji Stypendialnej poinformowała pozostałych członków Komisji o otrzymaniu raportu ze Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, dotyczącego osób, które przekroczyły 6 – letni okres studiowania i otrzymały świadczenia w roku akademickim 2019/2020. Z raportu tego wynikało, że zainteresowana studiowała w okresie od 1 października 2013 r. do 14 września 2014 r. na kierunku [...] na Wydziale [...] W. Uniwersytetu [...], a następnie w dniu 1 października 2014 r. rozpoczęła studia na Uniwersytecie [...] we W. Na dzień 30 września 2019 r łączny okres studiowania wynosił 72 miesiące. Według organów, jest to nowa okoliczność faktyczna, nie znana organowi w dniu wydania decyzji, skutkująca wznowieniem postępowania w sprawie przyznania stypendium socjalnego. Okoliczność ta została potwierdzona wydrukiem z systemu POL-on.

Z zamieszczonego w aktach administracyjnych sprawy wydruku z systemu POL-on wynika, że został on wygenerowany w dniu 16 listopada 2020 r. przez J. K., kierownika Działu Spraw Studenckich Uniwersytetu [...] i jednocześnie członka Odwoławczej Komisji Stypendialnej tej uczelni.

W orzecznictwie sądowym na tle regulacji z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. podkreśla się, że nie można przyjąć, iż dana okoliczność była nieznana organowi, który wydał decyzję, jeżeli wynikała ona z materiałów będących już w dyspozycji tego organu (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1999 r., sygn. III SA 5019/98, ONSA 2000/2/62; wyrok NSA z dnia 23 lipca 2003 r., sygn. III SA 2001/01, LEX nr 90459). Powyższe rozumienie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. prowadzi zatem do wniosku, że z nowymi okolicznościami faktycznymi i nowymi dowodami mamy do czynienia, gdy organ nie miał możliwości zapoznania się z nimi przed wydaniem decyzji ostatecznej. Ważne jest wobec tego, jakie okoliczności faktyczne organ znał, bądź też z łatwością mógł poznać, prowadząc postępowanie zakończone wydaniem decyzji ostatecznej.

W niniejszej sprawie organy obu instancji nie wyjaśniły jednak, od kiedy istniała możliwość korzystania przez uczelnię ze Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, kiedy w trybie zwykłych czynności związanych z badaniem sprawy organ mógł powziąć wiedzę o danych dostępnych w tym systemie oraz ewentualnie jakie były przyczyny, które uniemożliwiły organowi wcześniejsze skorzystanie z danych dostępnych w tym systemie.

W tej sytuacji trudno uznać bez żadnych wątpliwości, że dopiero w dniu 10 listopada 2020 r. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, nie znane organowi, a istniejące w dniu wydania decyzji. Poza tym, jak wskazuje skarżąca, organy dysponują szerokimi uprawnieniami i środkami, w szczególności wewnętrznym systemem informatycznym, umożliwiającym precyzyjną weryfikację danych podawanych we wnioskach.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że organ wyposażony w odpowiednie narzędzia weryfikacji prawidłowości wniosków, nie może w razie oczywiście zawinionego braku wykorzystania ich w postępowaniu administracyjnym (tj. po prostu braku jakiegokolwiek sprawdzenia, co się w rzeczonej bazie teleinformatycznej znajduje) zawsze korzystać z prawa do wznowienia postępowania, bowiem w jego ocenie wyszły na jaw nowe okoliczności, nieznane mu w chwili wydawania decyzji, zaś nieistotne są powody braku wiedzy w tym zakresie. Takie wnioskowanie zakłócałoby stabilność decyzji administracyjnych i w sposób nieuprawniony modyfikowało ciężar dowodowy spoczywający na organach. Jeszcze raz podkreślić należy, że skoro organ dysponuje narzędziem informatycznym, to ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek z niego korzystać.

W orzecznictwie sądowym zwraca się też uwagę, że systemy teleinformatyczne, przydatne do kontroli wniosków są w pewnym sensie podobne (w sferze wykorzystania zamieszczonych tam danych) do innych rejestrów państwowych, np. KRS, księgi wieczyste. Trudno więc przyjąć, że nieskorzystanie z tego rejestru w sprawie i nie pozyskanie konkretnych zasobów w nim zgromadzonych, może w późniejszym terminie stanowić podstawę do wznowienia postępowania z motywacją, że organ nie wiedział jak dana okoliczność rzeczywiście się kształtuje, bo nie sprawdził tego w stosownej bazie danych.

Istotne zatem w niniejszej sprawie jest, czy organ w dacie wydawania decyzji w postępowaniu zwykłym miał możliwość skorzystania z systemu informacji POL-on lub otrzymania od pracowników uczelni danych ze wskazanego wyżej systemu informacji Od wyniku ustaleń w tym zakresie zależy bowiem dopuszczalność wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tej sytuacji, w okolicznościach niniejszej sprawy, organy winny były w sposób szczegółowy i przekonywujący wyjaśnić, od kiedy miały możliwość korzystania lub otrzymania danych z systemu informacji POL-on oraz dlaczego nie zostały one wykorzystane do zweryfikowania wniosku skarżącej o przyznanie stypendium.

Organy nie wyjaśniły również, czy skarżąca otrzymała aktualny w październiku 2019 r. formularz wniosku o przyznanie stypendium socjalnego. W formularzu złożonym przez skarżącą w punkcie 6 student zobowiązany jest podać, jakie inne kierunki studiów i kiedy ukończył. Brak jest natomiast miejsca na wskazanie przez studenta, jakie kierunki studiów i kiedy rozpoczął, ale nie ukończył. Natomiast w załączonym do akt sprawy formularzu wniosku o przyznanie stypendium socjalnego, stanowiącym załącznik do Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] od roku akademickiego 2019/2020, zamieszczony jest punkt 6 (informacja o ukończonych kierunkach studiów) oraz punkt 7 (informacja o kierunkach studiów rozpoczętych i nie ukończonych).

Nie jest też uzasadniony pogląd Odwoławczej Komisji Stypendialnej (s. 4 decyzji), że "decyzja dotycząca przyznania stypendium socjalnego wygasła w związku z przekroczeniem przez studentkę 6 – letniego okresu, podczas którego studentowi przysługiwało prawo pobierania stypendium". Stosownie do art. 94 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce decyzja o przyznaniu świadczenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym student utracił prawo do świadczenia z powodu m. in. upływu okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 (6 lat przysługiwania świadczenia). Decyzja o przyznaniu stypendium wygasa więc z ostatnim dniem miesiąca, w którym upłynął 6 – letni okres przysługiwania świadczenia. Jak wskazał organ pierwszej instancji, skarżąca na dzień 30 września 2019 r. studiowała łącznie 72 miesiące (s. 3 decyzji), a więc 6 lat. Natomiast decyzja o przyznaniu stypendium skarżącej została wydana w dniu [...], tj. po przekroczeniu 6 – letniego okresu studiowania.

Komisja Stypendialna bezpodstawnie zobowiązała również skarżąca do "zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 8.400 zł". Należy zauważyć bowiem, że art.145 § 1 k.p.a. ogranicza przedmiot wznowienia postępowania tylko do sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Granica wznowionego postępowania jest zatem wyznaczona ostateczną decyzją i nie można wyjść poza tę granicę. W sytuacji zatem, gdy przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie wznowionej było przyznanie skarżącej stypendium socjalnego, to przedmiotem takiego postępowania może być jedynie ta kwestia. Zgodnie bowiem z art. 151 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie wznowienia wydaje decyzję, w której:

1. odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo

2. uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Zatem to decyzja dotychczasowa jest przedmiotem badania i organ może jedynie bądź odmówić jej uchylenia bądź uchylić decyzję dotychczasową i wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Niedopuszczalne jest natomiast rozszerzenie takiego postępowania o jeszcze inne kwestie, jak uczynił to organ pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie, zobowiązując skarżącą do zwrotu pobranego stypendium. Stanowiło to zatem naruszenie art. 151 § 1 ust. 2 k.p.a. z uwagi na to, że przepis ten nie daje organowi możliwości orzekania w innej sprawie, która nie była rozpoznawana decyzją dotychczasową.

Nadto w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero, gdy określone świadczenie uznane zostało na podstawie decyzji administracyjnej za nienależnie pobrane. Zatem dopiero wejście do obrotu prawnego decyzji uznającej dane świadczenie za nienależnie pobrane, daje podstawę do procedowania w przedmiocie zwrotu tego świadczenia. Zauważyć też należy, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Zwrot świadczeń o charakterze publicznoprawnym musi znajdować umocowanie w ustawie i wydawanych na podstawie ustawy w celu jej wykonania przepisach wykonawczych. Inaczej mówiąc o obowiązkach obywateli mogą decydować wyłącznie przepisy ustawowe, tj. przepisy zawarte w aktach o randze ustawy lub w aktach wydanych na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego. Za takie nie można przyjąć powołanych w decyzji przepisów załączonego do akt administracyjnych sprawy Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] od roku akademickiego 2019/2020 (Załącznik do zarządzenia nr 111/XV R/2019 Rektora z dnia 31 lipca 2019 r.), tj. § 33 ust. 4 tego Regulaminu. Ponadto ustawodawca w art. 95 ust. 1 wskazał, jakie kwestie podlegają uregulowaniu w Regulaminie świadczeń dla studentów, tj. wysokość świadczeń lub sposób jej ustalania, szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń oraz sposób wypłacania świadczeń, sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta, tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej. Ustawodawca nie upoważnił natomiast do uregulowania w Regulaminie świadczeń dla studentów kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Ponadto zdaniem organu, stypendium socjalne nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżąca posiadała status studenta od 1 października 2013 r. do 14 września 2014 r. oraz od 1 października 2014 r., to okres 6 lat, w którym mogła otrzymywać stypendium socjalne, upłynął przed dniem 30 września 2019 r. Zgodnie bowiem z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Z powyższym stanowiskiem, w ocenie Sądu, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu.

Stąd, wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należało je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to czy student występował o świadczenie i czy zostało mu ono przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.p.s.w.n warunki stypendium rektora, a art. 359 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

Przedstawione powyżej rozumienie przepisów wynika z uzasadnienia projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które odnosi się do pobierania stypendiów czy zapomóg, czyli do stypendiów (zapomóg) przyznanych. Jak wskazał projektodawca, "w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg (...) nie dłużej niż przez 6 lat".

Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd zaprezentowany został m.in. w wyrokach: WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20; WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2166/20, WSA w Krakowie z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt 688/21 oraz w wyrokach NSA z dnia 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21 i z dnia 1 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3967/21, publ. CBOSA).

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że wbrew stanowisku organów brak jest podstaw do uwzględniania jakichkolwiek innych okresów sprzed daty wejścia w życie art. 86 - 95 u.p.s.w.n., tj. sprzed 1 października 2019 r., przy wyliczaniu 6-letniego okresu przysługiwania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 ze zm.), powołane przepisy u.p.s.w.n. obowiązują od dnia 1 października 2019 r. w przypadku stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomogi i stypendium rektora.

Brak jest jednocześnie przepisów przejściowych, z których wynikałaby wola ustawodawcy zaliczania do ww. 6-letniego okresu świadczeń, o których mowa w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.), czy też ewentualnych innych świadczeń. Gdyby taka była intencja ustawodawcy, to zostałoby to uregulowane wprost w ustawie.

Przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r., poz. 283) w § 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 i 4 nakazują uregulowanie stosunku nowych przepisów do praw, obowiązków bądź czynności powstałych na podstawie uprzednio obowiązujących regulacji. Taki przepis nie został zamieszczony w u.p.s.w.n., co należy poczytywać jako brak prawnego znaczenia nabycia praw przewidzianych w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. dla uprawnień określonych w ustawie z dnia 30 lipca 2018 r. W konsekwencji za jedyną prawidłową wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. należy uznać rozpoczęcie liczenia okresu przysługiwania świadczeń od dnia wejścia w życie przepisów o pomocy materialnej w tej ustawie (v. K. Lewecki, Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów, [w:] Doradztwo podatkowe. Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych, nr 1/2020, Warszawa 2020, ISSN 1427-2008).

W świetle powyższego nie można zaaprobować poglądu, wedle którego zastosowanie art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. może być rozszerzone na stypendia przysługujące na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy. Odwołując się bowiem do wypracowanych przez doktrynę i orzecznictwo reguł intertemporalnych należy zaznaczyć, że zasadą jest działanie ustawy nowej na przyszłość, gdyż przy braku odmiennej regulacji (a z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku) przepisy nowe nie mogą mieć wstecznego oddziaływania (lex retro non agit). Odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz stanowiącej jeden z istotnych elementów państwa prawnego, jakkolwiek dopuszczalne (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 7 lutego 2001r. sygn. akt K 27/00, z dnia 3 października 2001 r. sygn. akt K 27/01) nie może być domniemywane, lecz musi każdorazowo wynikać z konkretnej wypowiedzi ustawodawcy.

Zgodnie zatem z ogólną zasadą prawa intertemporalnego, w razie wątpliwości czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Zasada ta tłumaczona jest domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Jest ona wyrazem woli ustawodawcy powziętej później niż wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1100/10, publ. CBOSA). Wskazany sposób rozwiązywania sporów intertemporalnych zgodny jest z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (por. orzeczenie z dnia 11 kwietnia 1994 r. sygn. akt K 10/93, publ. OTK 1994/1/7), według którego zakres obowiązywania przepisu należy analizować funkcjonalnie, w ścisłym związku z jego stosowaniem w czasie. Ujęcie to ma szczególne znaczenie wówczas, gdy brak jest oddzielnych (wyodrębnionych jako jednostki redakcyjne tekstu ustawy zmieniającej) przepisów intertemporalnych. W takim bowiem przypadku - wbrew potocznym intuicjom - nie zachodzi brak regulacji kwestii intertemporalnych (luka co do przepisów intertemporalnych). Sytuacja taka przesądza natomiast o bezpośrednim skutku ustawy nowej. Tak więc i wobec braku regulacji intertemporalnej kwestia międzyczasowa jest rozstrzygnięta, tyle że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy zmieniającej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2003 r., sygn. akt P 31/02, publ. OTK ZU-A 2003/6/58).

Niezależnie od powyższych rozważań, zwrócić należy uwagę na to, że stypendia przewidziane w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowią inne świadczenia od tych, przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Zmianie uległo nie tylko nazewnictwo świadczeń, ale także kompetencje do ich przyznawania oraz sposób finansowania. Przemawia to dodatkowo przeciwko stanowisku organu co do domniemanego retroaktywnego działania art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.

Konkludując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, gdyż nie przeprowadzono wystarczającego postępowania wyjaśniającego, czy w niniejszej sprawie rzeczywiście wystąpiła wskazana przyczyna wznowienia (art. 149 § 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Sąd stwierdził również, że organy naruszyły art. 151 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez przekroczenie granic wznowionego postępowania. Ponadto zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.

Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni powyższą ocenę prawną.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy (koszy zastępstwa procesowego 480 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł). Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotnej stawki podstawowej liczonej według norm prawem przepisanych, nie dopatrując się zwiększonego nakładu pracy pełnomocnika. Skarga sporządzona została na 6 stronach maszynopisu i w zakresie naruszeń prawa materialnego oparta jest na dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych.