Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1211/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna osoby niepełnosprawnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta B. decyzja nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., na podstawie art. 163, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256), zwanej dalej: "kpa", w związku art. 2 ust. 2 pkt. 2, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1297), zwanej dalej: "ustawą o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów" oraz z art. 17, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "u.ś.r.", uchylił od 17.11.2020 r. decyzję Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...].01.2016 r. ze zm. przyznającą zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną: K. B..

Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania:

Decyzją Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...].01.2016 r. ze zm. przyznano skarżącemu – M. K. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną B. K. w okresie od 15.05.2014 r. na czas nieokreślony.

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zasiłek dla opiekuna przysługuje, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., którego przesłanki otrzymania określa art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, iż:

1/ osoba wymagająca opieki w okresie od 04.11.2020r. do 06.01.2021r. tj. do dnia zgonu przebywała w Szpitalu Uniwersyteckim [...] i w Regionalnym Szpitalu Specjalistycznym im[...] (dowód: wywiad środowiskowy z dnia 26.01.202lr.),

2/ w okresie od 17.11.2020r. do 15.12.2020r. skarżący przebywał w [...] Szpitalu Klinicznym [...] (dowód: pismo [...] Szpitala Klinicznego z [...] z dnia 15.12.2020r.),

3/ podczas wywiadu telefonicznego przeprowadzonego przez pracownika Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" skarżący oświadczył, że z uwagi na stan pandemii nie odwiedzał matki w szpitalu, jednakże cały czas był w stałym kontakcie z lekarzami i był w gotowości na jej powrót do domu w celu zapewnienia jej dalszej opieki (dowód: wywiad środowiskowy z dnia 26.01.202lr.),

4/ ww. okoliczności, jakoby skarżący pozostawał w kontakcie z lekarzami, nie potwierdza notatka służbowa pracownika tut. organu, z którym skontaktował się pracownik socjalny [...] Szpitala Specjalistycznego w G. - w trakcie rozmowy ustalono, iż od początku pobytu pani K. placówka bezskutecznie próbowała nawiązać ze skarżącym kontakt (dowód: notatka służbowa z rozmowy telefonicznej z dnia 30.12.2020r.),

5/ oświadczeniem z dnia 22.12.2020r. skarżący poinformował tutejszy organ, iż z uwagi na swój pobyt w szpitalu nie miał fizycznej możliwości sprawowania opieki nad matką w ww. okresie (dowód w aktach),

6/ w dniu 23.12.2020 r., w związku z opuszczeniem szpitala, skarżący złożył odrębny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna na okres od 16.12.2020 r. do 06.01.2021 r.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje określonym osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowana opieką musi być bezpośredni. Natomiast w sytuacji, gdy opieka powierzona jest osobie trzeciej, to brak tego związku.

Podczas pobytu w szpitalu matka skarżącego została objęta całodobową opieką medyczną polegającą na opiece lekarskiej i pielęgniarskiej. W trakcie pobytu w szpitalu miała także zapewnione całodzienne wyżywienie oraz dbałość o codzienną higienę osobistą.

Niezależnie od powyższego podkreślić należy również, że ustawodawca nie wymaga, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuję gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia wówczas opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Innymi słowy, chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie IISA/Rz 691/19 z dnia 18 września 2019 r.).

W okresie do 16.11.2020 r. skarżący spełniał przesłanki warunkujące pobieranie zasiłku dla opiekuna ponieważ przyjmując, iż pobyt matki w szpitalu będzie wyłącznie krótkotrwały i przejściowy skarżący był przygotowany na powrót matki do domu celem zapewnienia jej dalszej opieki (dowód: wywiad środowiskowy z dnia 26.01.2021 r.j.

Skarżący od 17.11.2020 r. do 15.12.2020r. byl pacjentem Kliniki Chirurgii [...] w B..

W tym okresie matka strony miała zapewnioną całodobową opiekę medyczną i usługi bytowe w szpitalu, Skarżący natomiast:

- nie sprawował osobistej opieki nad niepełnosprawną matką,

- nie pozostawał w dyspozycji osoby wymagającej opieki (rozumianej jako gotowość niesienia pomocy o każdej porze dnia i nocy),

- z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia wymagał profesjonalnej opieki medycznej (okres hospitalizacji stanowi niewątpliwie okres niezdolności do pracy).

Dlatego też skarżący od 17.11.2020 r. nie spełnia ustawowych warunków pobierania zasiłku wynikających z ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych i zastosowano art. 32 u.ś.r.

Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o jej uchylenie i przyznanie zasiłku dla opiekuna, wskazując, że ww. decyzję uznaje za nielegalną i niedopuszczalną.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, co następuje:

Przez cały czas pobytu w szpitalu, jak i po jego opuszczeniu, strona pozostawała w ciągłym kontakcie z lekarzem prowadzącym mamę. Skarżący nie mógł fizycznie opiekować się mamą w okresie od 17 listopada do 15 grudnia 2020 r., z uwagi na pobyt mamy w szpitalu (gotowy był wypisać się ze szpitala w przypadku powrotu mamy do domu). Kłamliwe są twierdzenia pracownika szpitala, w którym przebywała mama, o braku kontaktu ze skarżącym. Natomiast po przewiezieniu mamy do szpitala w G. pomimo wielokrotnych prób telefonicznych skarżący nie mógł początkowo połączyć się z pracownikami tego szpitala, po czym uzyskał kontakt z pielęgniarką i lekarzem prowadzącym, który poinformował stronę o zamiarze wypisania mamy ze szpitala i skierowania jej do B. na dalsze leczenie. Pracownik socjalny szpitala początkowo nie wiedział o kontaktach skarżącego z lekarzem, ale po informacjach uzyskanych od strony przeprosił ją za bezpodstawne opinie i oskarżenia. Skarżący zagroził, że jeżeli kłamliwa wersja o braku kontaktu z jego strony ze szpitalem będzie podtrzymywana, to wystąpi na drogę sądową o ochronę jego dóbr osobistych. Twierdzenie organu o powierzeniu przez skarżącego opieki nad mamą osobie trzeciej nie są prawdą, albowiem strona nie wyraziła nigdy aktu woli w tym zakresie. Leczenie w szpitalu nie stanowi żadnej formy "przejęcia" przez szpital opieki nad pacjentem z rąk opiekuna, lecz stanowi jedynie udzielenie fachowej pomocy medycznej. Opieka nad mamą została powierzona indywidualnie skarżącemu, a placówka, jaką jest szpital nie spełnia kryterium opieki określonej w przepisach prawa. Skarżący nie podjął zatrudnienia poświęcając się opiece nad mamą. Wbrew twierdzeniom organu strona sprawowała opiekę nad mamą w trakcie jej pobytu w szpitalu, ponieważ trzeba odróżnić opiekę osobistą i bezpośrednią, której strona nie mogła sprawować, bo nie została do niej dopuszczona i nie mogła nawet odwiedzać mamy z uwagi na epidemię. Skarżący sprawował natomiast opiekę osobistą, gdyż miał bezpośredni kontakt z lekarzami prowadzącymi mamę i mógł podejmować decyzje jej dotyczące, co oznacza spełnienie wszystkich atrybutów i przesłanek opieki w sensie prawnym.

Do 17 listopada 2020 r., skarżący sprawował opiekę bez zakłóceń, lecz dla lepszego sprawowania opieki wskazane było skorzystanie z pomocy medycznej do momentu wypisu mamy ze szpitala. Dlatego też okres hospitalizacji skarżącego nie oznaczał jego niezdolności do pracy.

Powołane przez organ przepisy art. 32 ust. 1 nie wiadomo jakiej ustawy, nie dają prawa do weryfikacji decyzji ostatecznej. Nie zaistniały przesłanki zmiany sytuacji rodzinnej, ani dochodowej strony.

Zaistniały liczne uchybienia w materiale dowodowym. W razie potrzeby można uzupełnić materiał dowodowy o zeznania lekarzy ze Szpitala [...] w B., szpitala [...] w B., co do dyspozycji skarżącego i gotowości pomocy mamie i sprawowania nad nią opieki. Materiał dowodowy może być także uzupełniony o zeznania pracownika MOPS B. co do faktu utrzymywania z nim przez stronę kontaktu w trakcie pobytu w szpitalu, jak i po jego opuszczeniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], na podstawie art. 1, art.2 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 2 , ust. 3, ust 4,art. 6 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania:

Zasiłek dla opiekuna jest przyznawany za faktycznie sprawowaną opiekę nad osobą legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wobec tego w sytuacji gdy skarżący przebywał w szpitalu to, nie budzącym wątpliwości jest fakt, że w tym czasie nie mógł opiekować się swoją niepełnosprawną matką, bowiem kontakty telefoniczne z lekarzami nie stanowią podstawy do uznania, iż była to faktyczna opieka nad niepełnosprawną matką.

Skarżący żąda przyznania zasiłku dla opiekuna za okres gdy przebywał w szpitalu i w tym czasie nie świadczył stałej opieki i pomocy swojej niepełnosprawnej matce w związku ze znacznie ograniczoną możliwością jej samodzielnej egzystencji, bowiem przebywając w szpitalu nie mógł tego uczynić. Wobec tego żądanie za okres pobytu w szpitalu jest pozbawione racjonalnych przesłanek i nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym jak i nie ma w tym zakresie podstawy prawnej.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia stanu faktycznego w sytuacji jak w niniejszej sprawie tj. czy opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu swojego pobytu w szpitalu.

Zasadą jest, bowiem, że zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W zakresie braku wypłaty prawa do zasiłku dla opiekuna, organ powinien wydać decyzję uchylającą prawo do zasiłku dla opiekuna, co niniejszą decyzją uczynił. Z uzasadnienia zawartego w tej decyzji wynika czym kierował się organ przy zajmowaniu swojego stanowiska. Zasadne jest stanowisko organu I instancji, oceniające, że pobyt w szpitalu skarżącego w okresie od 17.11.2020 r. do 15 grudnia 2020 r. uniemożliwił mu sprawowanie faktycznej opieki nad matką, albowiem nie mógł opieki sprawować na odległość nad matką, która w tym czasie miała zapewnioną całodobową opiekę medyczną i usługi bytowe w szpitalu.

Sądowi wiadomym jest z urzędu, że Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1297), przyznał skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki na matką B. K. w wysokości 320 zł za okres od 16 grudnia 2020r. do 31 grudnia 2020r. oraz w wysokości 120 za okres od 1 stycznia 2021r. do dnia 6 stycznia 2021r. Natomiast decyzją z dnia [...] lipca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji (dowód: akta WSA w Bydgoszczy o sygn. II SA/Bd 1210/21).

W skardze złożonej do Sądu, skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego w całości, wskazując, że ww. decyzję uznaje za nielegalną i niedopuszczalną, tak z przyczyn prawnych, jak i mając na względzie zasady sprawiedliwości społecznej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, co następuje:

Żaden przepis ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna oraz u.ś.r., nie daje podstaw prawnych do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek z dnia [...] stycznia 2016 r. Żaden też przepis nie reguluje skutków pobytu osoby podopiecznej w szpitalu. Dlatego też argumentacja przedstawiona przez organ odwoławczy stanowi niedopuszczalną interpretację przepisów ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna. Prawidłowe są ustalenia w zakresie pobytu w szpitalach matki skarżącego, lecz nieprawidłowy jest opis pobytu skarżącego w szpitalu, albowiem intencją strony było wykorzystanie pobytu matki w szpitalu dla podreperowania własnego stanu zdrowia, który jednak nie uniemożliwiał opieki nad mamą w warunkach domowych. Skarżący zachowywał gotowość do sprawowania ww. opieki. Przez cały czas pobytu w szpitalu, jak i po jego opuszczeniu, strona pozostawała w ciągłym kontakcie z lekarzem prowadzącym mamę. Skarżący nie mógł fizycznie opiekować się mamą w okresie od 17 listopada do [...] grudnia 2020 r., z uwagi na pobyt mamy w szpitalu (gotowy był wypisać się ze szpitala w przypadku powrotu mamy do domu). Nieprawdziwe są twierdzenia organu o powierzeniu przez skarżącego opieki nad mamą osobie trzeciej, albowiem strona nie wyraziła nigdy aktu woli w tym zakresie. Leczenie w szpitalu nie stanowi żadnej formy "przejęcia" przez szpital opieki nad pacjentem z rąk opiekuna, lecz stanowi jedynie udzielenie fachowej pomocy medycznej. Opieka nad mamą została powierzona indywidualnie skarżącemu, a placówka, jaką jest szpital nie spełnia kryterium opieki określonej w przepisach prawa. Skarżący nie podjął zatrudnienia poświęcając się opiece nad mamą. Wbrew twierdzeniom organu strona sprawowała opiekę nad mamą w trakcie jej pobytu w szpitalu, ponieważ trzeba odróżnić opiekę osobistą i bezpośrednią, której strona nie mogła sprawować, bo nie została do niej dopuszczona i nie mogła nawet odwiedzać mamy z uwagi na epidemię. Skarżący sprawował natomiast opiekę osobistą, gdyż miał bezpośredni kontakt z lekarzami prowadzącymi mamę i mógł podejmować decyzje jej dotyczące, co oznacza spełnienie wszystkich atrybutów i przesłanek opieki w sensie prawnym. Do [...] listopada 2020 r., skarżący sprawował opiekę bez zakłóceń, lecz dla lepszego sprawowania opieki wskazane było skorzystanie z pomocy medycznej do momentu wypisu mamy ze szpitala. Dlatego też okres hospitalizacji skarżącego nie oznaczał jego niezdolności do pracy. Zaskarżona decyzja jest sprzeczna z Konstytucją R.P., gwarantującą równość wobec prawa oraz zasadami sprawiedliwości społecznej i prawami człowieka.

Przepisy kpa nie dają prawa do weryfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego, albowiem nie zachodzi żaden przypadek opisany w powołanym przepisie. Nie uległa bowiem zmianie sytuacja rodzinna, ani dochodowa strony, a także inne przesłanki prawne i faktyczne. Nie ma też różnicy pomiędzy pobytem skarżącego w domu, a jego pobytem w szpitalu i oczekiwaniem na powrót mamy, w zakresie fizycznej możliwości opieki nad nią.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Skarga okazała się zasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu oraz procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Poza sporem było, że matka skarżącego ur. w 1937 r., zamieszkiwała we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym i z uwagi na swój stan zdrowia była od niego całkowicie zależna, a nigdzie niepracujący skarżący sprawował nad nią opiekę (pismo MOPS w B. 12 akt administracyjnych organu I instancji). Stanowiło to podstawę faktyczną do przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna swej matki, decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] stycznia 2016 r., począwszy od 15 maja 2014 r. na czas nieokreślony (k. 19 ww. akt).

Podstawa prawna przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna wynikała z przepisów ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz u.ś.r.

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1297) zasiłek dla opiekuna przysługuje, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. stanowił, iż "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 z późń. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) opiekunowi faktycznemu dziecka;

-jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota sporu dotyczy rozstrzygnięcia zagadnienia, czy w sytuacji, kiedy skarżący przebywał w szpitalu (17.11.2020r. do 15.12.2020 r.) i w tym samym czasie jego matka również pozostawała na leczeniu szpitalnym, zaszły przesłanki do uchylenia od 17.11.2020 r. decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...].01.2016 r. przyznającej skarżącemu zasiłek dla opiekuna.

Artykuł 10 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna, stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z całą pewnością w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.,w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna, w świetle których zasiłek dla opiekuna nie przysługuje osobie sprawującej opiekę z przyczyn leżących po stronie tej osoby.

Podstawą uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek dla opiekuna był przepis art. 10 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna, w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Organy obu instancji nie wskazały, którą z przywołanych w omawianym przepisie sytuacji należy odnieść do okoliczności niniejszej sprawy, a ściślej do jej ustalonego stanu faktycznego, który zakładał nie tylko pobyt skarżącego i jego matki w szpitalu, lecz również brak zainteresowania przez skarżącego losem jego matki.

W tym miejscu należy stwierdzić, że bezsporne są podane przez organy okresy pobytu w szpitalach skarżącego i jego matki, ale skarżący zakwestionował zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, ustalenie, że nie interesował się matką w trakcie jej pobytu w szpitalach. Przedstawił swoją wersję zdarzeń, twierdząc, ze na bieżąco był w kontakcie z lekarzami prowadzącymi matkę, a podczas jej pobytu w szpitalu w G. nie mógł początkowo skontaktować się z tym szpitalem, co później jednak mu się udało. Wskazywał z jakimi osobami kontaktował się w sprawie swej matki i oczekiwał możliwości zweryfikowania swych twierdzeń w postępowaniu dowodowym. Tymczasem organy przyjęły, że okoliczności, jakoby skarżący pozostawał w kontakcie z lekarzami, nie potwierdza notatka służbowa z dnia 30.12.2020r. pracownika organu, z którym skontaktował się pracownik socjalny Regionalnego Szpitala Specjalistycznego w G.. Organy ustaleniami faktycznymi nie objęły jednak innej pisemnej informacji, tj. wywiadu telefonicznego sporządzonego przez pracownika socjalnego z dnia 26.01.2021 r., w którym wskazano, że w trakcie pobytu matki skarżącego w szpitalach interesował się jej stanem zdrowia, był w stałym kontakcie ze szpitalami i był przygotowany na jej powrót do domu i sprawowanie nad nią dalszej opieki (k. 44 ww. akt). Skoro organy wybiórczo przedstawiły dowody na poparcie swej wersji zdarzeń i nie dopuściły dowodów z zeznań osób, wskazanych przez skarżącego na potwierdzenie jego kontaktów ze szpitalami, to tym samym zaniechały ustalenia okoliczności, czy w istocie skarżący interesował się losem matki i wyrażał gotowość opieki nad nią w okresie jej leczenia, jak i po jego zakończeniu. Zaniechanie to stanowi tym bardziej istotne naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 kpa), że skarżący powoływał w odwołaniu odmienne okoliczności od ustalonych, wskazując osoby, które mogły potwierdzić jego wersję zdarzeń i które zostać zidentyfikowane przez organy. Dlatego też ustalenia organów w omawianym zakresie nie są prawidłowe, a tym samym wiarygodne.

Dokonując natomiast oceny zdarzeń bezspornych w sprawie, tj. udokumentowanych okresów pobytów skarżącego i jego matki na leczeniu w szpitalach oraz faktu, że skarżący nie miał możliwości odwiedzania swej matki w czasie swego leczenia w szpitalach, jak też podnoszonej przez organy okoliczności, że w okresach pobytu matki skarżącego w szpitalu, była ona pod całkowitą opieką placówek medycznych, należy zdarzenia te ocenić odmiennie od oceny dokonanej przez organy. W ocenie Sądu wskazane okoliczności nie świadczą o zaistnieniu jakiejkolwiek z przesłanek określonych w art. 32 ust. 1 u.ś.r.

W sposób oczywisty nie zachodzi zmiana sytuacji dochodowej rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, brak jest też nabycia prawa przez członka rodziny do świadczeń rodzinnych w innym państwie, ani też nie nastąpiło nienależne pobranie świadczenia ( wobec braku spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 u.ś.r.). Przedmiotową sytuację można jedynie rozpatrywać w kategoriach zmiany sytuacji rodzinnej rodziny czy też wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń.

Wymaga więc rozważenia, czy przeszkoda w postaci choroby skutkującej pobytem w szpitalu w sprawowaniu opieki może stanowić podstawę do czasowego pozbawienia świadczenia dla opiekuna, osoby, której świadczenie to przyznano. Czy taką sytuację można zakwalifikować jako zmianę sytuacji rodzinnej rodziny lub inną okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczeń, w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.ś.r.

Zauważyć w tej sytuacji trzeba, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym jest najczęściej procesem długotrwałym, często wieloletnim. Naturalnymi więc zjawiskami, a nawet nieuniknionymi są sytuacje, w których opiekun osoby niepełnosprawnej opieki takiej przejściowo nie może z różnych przyczyn sprawować. Do sytuacji ww. przejściowych przerw należy zaliczyć rzecz jasna krótkotrwałe przerwy, które dają widoki na kontynuację sprawowania dalszej opieki. W przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek by uznać, że choroba matki skarżącego i jej pobyt w szpitalu, jak też pobyt w szpitalu strony nie stanowiły właśnie takiej krótkotrwałej przeszkody, która dawała widoki po powrocie matki strony do domu na dalsze sprawowanie nad nią opieki przez syna.

Zagadnienie krótkotrwałej przeszkody w sprawowaniu opieki i jej skutki prawne były przedmiotem rozstrzygania w orzecznictwie. Sąd w pełni przychyla się do stanowiska, które w tej materii wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 86/20. Sad ten wskazał: "Krótkotrwałą przeszkodą w sprawowaniu opieki może być nie tylko - tak jak w niniejszej sprawie - odbywanie parodniowej zastępczej kary pozbawienia wolności (czy też tymczasowe aresztowanie), ale też choroba opiekuna, jego krótkotrwały pobyt w szpitalu czy nawet jednodniowy czy parodniowy wyjazd poza miejsce stałego pobytu.

Choroba czy pobyt w szpitalu kojarzą się z "usprawiedliwionym" brakiem sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie do zaakceptowania byłoby pozbawienie beneficjenta świadczenia pielęgnacyjnego z tego względu, że z powodu własnej choroby czy np. zabiegu operacyjnego przez parę dni opieki tej nie mógł sprawować. Zauważyć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zależy jedynie od samego sprawowania opieki, bowiem z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie to przysługuje, jeżeli wskazane w ustawie osoby "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w celu sprawowania opieki. W tym kontekście nadmienić należy, że orzecznictwo sądowe uznaje osadzenie pracownika w zakładzie karnym celem odbycia kary pozbawienia wolności za usprawiedliwioną przyczynę nieobecności w pracy (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I PK 74/12, publ. LEX nr 1227521), której to pracy odpowiednikiem jest w niniejszym przypadku opieka nad osobą niepełnosprawną. Także "przepisy prawa pracy odnośnie do okresu nieobecności pracownika z powodu tymczasowego aresztowania nie traktują tej nieobecności jako nieusprawiedliwionej" ( op.cit.).

W tej sytuacji krótkotrwałej, jedno - czy parodniowej przerwy w sprawowaniu opieki nie można, zdaniem Sądu, uznać za zmianę sytuacji rodzinnej rodziny czy też za inną okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu przepisu art. 32 ust.1 ustawy. Przyjęcie odmiennego poglądu pociągałoby ponadto za sobą konieczność każdorazowego uchylenia (zmiany) decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, nawet w przypadku jednodniowego niesprawowania opieki przez osobę uprawnioną do tego świadczenia."

Należy zauważyć, że organy uchyliły decyzję przyznającą świadczenie od dnia 17.11.2020 r., a więc od momentu pobytu skarżącego w szpitalu, uznając, że przed tą datą, kiedy jego matka już w "swoim" szpitalu przebywała, "skarżący spełniał przesłanki warunkujące pobieranie zasiłku dla opiekuna ponieważ przyjmując, iż pobyt matki w szpitalu będzie wyłącznie krótkotrwały i przejściowy skarżący był przygotowany na powrót matki do domu celem zapewnienia jej dalszej opieki"(cytat z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji). Organy przyjęły, że skarżący przebywając w szpitalu nie był zdolny do sprawowania opieki, albowiem był to okres jego niezdolności do pracy. Sąd wyjaśnił już, że w jego ocenie kwalifikowanie takiej okoliczności jako zaprzestanie opieki nie jest trafne. Co jednak istotne, organ nie wyjaśnił z jakich względów uznał okres po opuszczeniu przez skarżącego szpitala również za okres braku sprawowania opieki i gotowości do jej sprawowania, skoro czas przed pobytem skarżącego w szpitalu tj. do 16. 11.2020 r. uznawał za okres gotowości w sprawowaniu opieki. Argumentem tu nie może być zarzucany skarżącemu brak kontaktu ze szpitalem, albowiem, jak już wskazano to wyżej, organ nie wyjaśnił tego zagadnienia rzetelnie.

W tych warunkach brak jest przesłanek, które usprawiedliwiałyby podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Jak już wskazano wyżej, Sądowi wiadomym jest, że Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. przyznał skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki na matką B. K. w wysokości 320 zł za okres od 16 grudnia 2020r. do 31 grudnia 2020r. oraz w wysokości 120 za okres od 1 stycznia 2021r. do dnia 6 stycznia 2021r., natomiast decyzją z dnia [...] lipca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Jakkolwiek z przytoczonych decyzji wynika, że skarżący uzyskał świadczenie (zasiłek dla opiekuna) po opuszczeniu przez siebie szpitala, to jednak niejasnym wydaje się podstawa przyznania tego świadczenia odrębną decyzją, skoro o ciągłości tego świadczenia winna świadczyć decyzja Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...].01.2016 r., co do uchylenia której toczy się spór w przedmiotowej sprawie. Innymi słowy, w sytuacji, kiedy organy uznałyby przesłanki do pobierania spornego świadczenie w okresie po opuszczeniu przez skarżącego szpitala do śmierci jego matki, tj. od 16 grudnia 2020 r. do 6 stycznia 2021 r., zrozumiałym byłoby orzeczenie organu o uchyleniu ww. decyzji z [...].01.2016 r., za okres od 17.11.2020 r. do 15.12.2020 r. oraz od 6.01.2021 r. Wówczas jasnym byłoby, że za okres od 17.11.2020 r. do 15.12.2020 r. oraz od 6.01.2021 r., skarżącemu świadczenie nie przysługuje, lecz za okres już od dnia 16.12.2020 r. do 6.01.2021 r., świadczenie nadal przysługuje na mocy nieuchylonej w tej części decyzji z [...].01.2016 r. Rozstrzygnięcie co do okresów przyznania świadczenia od 17.11.2020 r. do 15.12.2020 r. oraz od 6.01.2021 r. jest przedmiotem odrębnej skargi w sprawie II SA/Bd 1210/21. Dlatego też w ramach niniejszej sprawy Sąd nie będzie poddawał kontroli ww. rozstrzygnięcia.

W tej sytuacji Sąd, z uwagi na naruszenie przez organy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy zastosują się do oceny i wskazań wynikających z powyższych rozważań i dokonają ustaleń, czy w okresie pobytu matki skarżącego w szpitalu, można było uznać, że skarżący wyrażał zainteresowanie jej sytuacją, wolę i gotowość w dalszej opiece nad nią, w szczególności po ewentualnym (spodziewanym) jej powrocie do domu, czy też zainteresowania, woli i gotowości takiej nie wyrażał. Jakkolwiek organy przesądziły w odrębnych ww. decyzjach z [...].04.2021 r. oraz z [...].07.2021 r. że skarżącemu świadczenie należy się za okres od dnia 16.12.2020 r. do 6.01.2021 r., należy się, lecz w kontrolowanych decyzjach w niniejszej sprawie nie dano temu żadnego wyrazu, przez co w sytuacji uznania przez organy, że za ww. okres świadczenie skarżącemu jednak nie należy się, to winny to wykazać przy ustaleniu wskazanych wyżej przez Sąd okoliczności.