Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 797/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant M. M., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2007 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) lutego 2007 r. nr (...) w przedmiocie nieważności decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Minister Gospodarki, po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K., ul. [...] oraz orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K., ul. [...].

W uzasadnieniu decyzji podano, że pismem z dnia 28 sierpnia 2002 r. M. C. zwrócił się z roszczeniem z tytułu utracenia przez jego matkę mienia w związku z zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., którym ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K. W rezultacie podjętych czynności wyjaśniających zgromadzono materiał dowodowy, który pozwolił na ustalenie, że prawo własności do powołanego przedsiębiorstwa posiadał S. S., a po jego śmierci do Rejestru Handlowego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w K. wpisano S. S., T. S., J. S., Z. z S., J. z S. i W. S., zaś w odniesieniu do znacjonalizowanej wraz z przedsiębiorstwem nieruchomości właścicielami w równych częściach zostali S. S., T. S., J. S., Z. z S., J. z S. i W. S.. J. W., po którym M. C. wyprowadza swoje prawa do udziału w postępowaniu, udzielono jedynie prokury do działania w imieniu spółki i tylko wyłącznie z jednym wspólnikiem tej spółki - S. S. lub Z. z S. Dlatego organ odwoławczy uznał, że brak jest jakiegokolwiek merytorycznego uzasadnienia dla podtrzymywanego przez M. C. poglądu o posiadaniu przez J. W. prawa współwłasności do przedmiotowego przedsiębiorstwa i wynikającego z tego faktu, w ramach nabytych przez M. C. praw spadkowych po J. W., uprawnień do

Sygn. akt IV SA/Wa 797/07

uczestniczenia w postępowaniu w charakterze strony. Na podstawie zebranych materiałów dowodowych ustalono, że pełny krąg spadkobierców dawnych właścicieli przedmiotowej fabryki stanowią Z. S., T. S., Z. W., U. I., M. O. Postanowienia spadkowe, za pomocą których ww. osoby potwierdziły swoją legitymację procesową są prawomocne i ostateczne. Wśród tych osób brak jest M. C. i jego poprzedników prawnych. Zdaniem organu centralnego M. C. chcąc skutecznie występować jako strona w postępowaniu nieważnościowym zobligowany był do niezwłocznego udokumentowania swojej legitymacji prawnej, która dawałaby podstawę do wystąpienia ze stosownym wnioskiem - tj. przedłożenia do akt sprawy stosownego postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku po którymś z wymienionych współwłaścicieli omawianej fabryki oraz nieruchomości, bądź też ich sukcesorach. Nadesłane postanowienie sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku po J. W. po którym dziedziczyła m.in. E. C., a której z kolei spadkobiercą jest jej syn M. C. nie udowadniają, zdaniem organu, że wnioskodawca jest jednym z sukcesorów pierwotnych współwłaścicieli fabryki, bowiem J. W. był jedynie prokurentem spółki. Spadek zaś po Z. z S., jako żonie J. W. i jednej ze wspólniczek ww. spółki nabył na podstawie postanowienia sądu, jej syn S. W., a nie wnioskodawca M. C. lub jego poprzedniczka prawna tj. E. C. Podnoszone przez M. C. zarzuty podważające wiarygodność postanowień sądów co do nabycia spadku, czy też podejrzenia o celowym usunięciu z budynku Sądu Okręgowego w K. dokumentów w postaci postanowienia sądu powszechnego o nadaniu kurateli opiekuńczej J. W. nad córką E. i jej majątkiem, dokumentów bankowych oraz księgi odręcznych wpisów działalności spółki nie mają w ocenie organu naczelnego znaczenia, bowiem właściwy do oceny tych zarzutów jest sąd powszechny, a nie organ administracji.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. C. podnosząc, że mimo zawiadomienia o niezgodnym z prawem oraz stanem rzeczywistym uzyskaniu postanowienia o nabyciu spadku podjęto w stosunku do jego osoby decyzję represyjną. Zarzucił, że mimo jego wniosków dotyczących sięgnięcia do archiwum Ministerstwa odnośnie dokumentów dotyczących Fabryki Wyrobów Metalowych [...] nie podjęto w tej materii żadnych działań, ponadto zarzucił manipulowanie treścią dokumentów z

Sygn. akt IV SA/Wa 797/07

dnia [...] października 1937 r., gdzie jest zaznaczone, że J. W. jest współwłaścicielem i prokurentem fabryki, a także ignorowanie zawiadomień o złożonych wnioskach o uchylenie postanowienia spadkowego oraz wszczęcia postępowania w sprawie kradzieży dokumentów.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani wskazaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Rolą Sądu w niniejszym postępowaniu była ocena, czy organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, iż skarżącemu M. C. nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K., ul. [...] oraz orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K., ul. [...].

Rozpoznając powyższą skargę należy przede wszystkim mieć na względzie, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest wszczynane na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Z treści powołanego przepisu wynika, że czynności inicjujące wszczęcie postępowania administracyjnego, o ile nie zostanie ono wszczęte z urzędu, mogą być podjęte wyłącznie przez podmioty uprawnione. Organ administracji publicznej nie może - co do zasady - wszcząć postępowania administracyjnego w celu stwierdzenia nieważności określonego aktu

Sygn. akt IV SA/Wa 797/07

na wniosek dowolnego podmiotu, bowiem uczyniłby to w sposób oczywiście niezgodny z prawem. Również decyzja administracyjna wydana w wyniku tak wszczętego postępowania byłaby aktem wydanym z rażącym naruszeniem prawa, zatem wszczęcie postępowania na wniosek może nastąpić jedynie z woli podmiotu, mającego legitymację procesową strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z wniosku osoby, która podaje się za stronę, nie ma zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 k.p.a. stanowiąca, iż datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, gdyż zgodnie z art. 157 § 3 k.p.a. organ może odmówić wszczęcia postępowania. Wszczęcie i prowadzenie postępowania zależy zatem od uprzedniej kontroli przez organ, czy zachodzą formalnoprawne przesłanki warunkujące jego dopuszczalność. Należy do nich w pierwszej kolejności ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu. Art. 28 k.p.a. stanowi, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Aby mieć przymiot strony, należy wykazać interes prawny w danym postępowaniu lub w żądaniu dokonania czynności przez organ.

Właścicielem przedsiębiorstwa Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K., jak wynika z zebranego materiału dowodowego, był S. S., a po jego śmierci do Rejestru Handlowego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w K. jako właścicieli wpisano S. S., T. S., J. S., Z. z S., J. z S. i W. S. Wymienione osoby były także właścicielami nieruchomości, znacjonalizowanej wraz z fabryką, objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] K.. Taki stan, jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, istniał do daty ustanowienia nad fabryką przymusowego zarządu państwowego, oraz w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

M. C. wywodzi swój interes prawny do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnych z faktu, iż jest następcą prawnym M. C., która z kolei była spadkobierczynią po J. W.. Z zebranych w sprawie materiałów wynika, że J. W. był jedynie prokurentem

Sygn. akt IV SA/Wa 797/07

ówczesnej fabryki, uprawnionym do reprezentowania spółki. Prokura jako szczególny rodzaj pełnomocnictwa handlowego upoważniała jedynie do podejmowania czynności sądowych i pozasądowych, jakie były związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Prokura mogła być w każdej chwili odwołana. Była zatem wyłącznie tytułem do działania w imieniu przedsiębiorstwa, nie zaś jakąkolwiek emanacją uprawnień właścicielskich do jego majątku.

Interes prawny w kwestionowaniu decyzji nacjonalizacyjnych można byłoby jedynie wywodzić z prawa własności do przedsiębiorstwa Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K. W wypadku śmierci właściciela jego prawa i obowiązki przechodzą na spadkobierców. Jedynie prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego nie wchodzą w skład spadku. Stwierdzenie kręgu spadkobierców następuje w drodze sądowego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.

Jak ustalił organ spadek po Z. z S., jako żonie J. W. i jednej ze wspólniczek przedsiębiorstwa, na podstawie postanowienia Sadu Rejonowego dla K. z dnia [...] maja 1994 r, nabył w całości jej syn - S. W., a nie E. C. - poprzedniczka M. C., bądź też on sam.

Organy administracji wielokrotnie zwracały się do skarżącego o wykazanie interesu prawnego poprzez przedłożenie stosownych postanowień o nabyciu spadku. Takie działanie organów administracji przesądza o tym, iż dążyły one do najpełniejszego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Obszerne wyjaśnienie stanu faktycznego, zebranie pełnego materiału dowodowego i ustosunkowanie się do niego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesądza o fakcie, iż organom nie można zarzucić, że naruszyły przepisy procedury administracyjnej. Dlatego też, w ocenie Sądu, zarzuty M. C. dotyczące nie sięgnięcia do archiwum Ministerstwa odnośnie dokumentów dotyczących Fabryki Wyrobów Metalowych [...], ponadto manipulowanie treścią dokumentów z [...] października 1937 r, gdzie jest zaznaczone, że J. W. jest współwłaścicielem i prokurentem, nie mogły zostać uznane za zasadne.

Organy orzekające w sprawie zobligowane bowiem były ustalić uczestników postępowania na podstawie prawomocnych postanowień sądów o nabyciu spadku. Bezspornym jest, iż od chwili ustanowienia zarządu państwowego nad przedmiotową fabryką do czasu prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności

Sygn. akt IV SA/Wa 797/07

zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K. minął znaczny okres czasu, w związku z czym osobami uprawnionymi do występowania ze stosownymi wnioskami są sukcesorzy osób pierwotnie uprawnionych, tj. takich, które prawomocnymi postanowieniami sądów udowodniły, że są spadkobiercami ówczesnych właścicieli fabryki. Zebrane w sprawie dokumenty wyraźnie wskazują, iż spadkobiercami ówczesnych właścicielami przedmiotowej fabryki są Z. S., T. S., Z. W., U. I., M. O. Postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po poprzednich właścicielach fabryki są prawomocne i ostateczne, w związku z czym tylko te osoby potwierdziły swoją legitymację do występowania z żądaniem wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Należy w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 1027 kc względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swe prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku. Przepis ten potwierdza przede wszystkim deklaratoryjny charakter stwierdzenia nabycia spadku. Stwierdzenie nabycia spadku jest bowiem wyłącznym dowodem wobec osób trzecich, nie roszczących sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia. Nie jest możliwe skorzystanie przez spadkobiercę z innych środków dowodowych. Z powyższego wynika, że jedynym dowodem przesądzającym o dziedziczeniu bądź nie po konkretnej osobie jest prawomocne postanowienie o nabyciu spadku. M. C. przedłożył jedynie postanowienie o nabyciu spadku po M. C., która jak wcześniej wspomniano nie była właścicielką czy współwłaścicielką spornej fabryki. Zatem organy orzekające w sprawie zasadnie przyjęły, że M. C., jako następca prawny M. C. nie ma przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad spornym przedsiębiorstwem. Postanowienia sądów powszechnym ustalające krąg spadkobierców są prawomocne, tak więc zarówno organy administracji jak i Sąd orzekający w sprawie są nimi związane. Także podnoszone przez skarżącego okoliczności manipulowania treścią dokumentów, czy też "ignorowanie" zawiadomień o złożonych wnioskach o uchylenie postanowień spadkowych oraz wszczęcia postępowania w sprawie kradzieży dokumentów nie mogą stanowić podstawy do

Sygn. akt IV SAAA/a 797/07

uwzględnienia skargi. Samo złożenie wniosku o zmianę postanowienia spadkowego nie kreuje żadnych uprawnień do spadku. Dopiero bowiem prawomocne postanowienie o zmianie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, wydane w trybie art. 679 kpc zmieniające porządek dziedziczenia, może spowodować nabycie uprawnień do spadku osoby, która zastała pominięta w pierwotnym orzeczeniu. Takiego zaś postanowienia w toku postępowania administracyjnego skarżący nie przedłożył.

W konkluzji powyższych rozważań należy stwierdzić, że osobami, którym przysługiwał przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej były osoby, które wpisano do Rejestru Handlowego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w K. jako współwłaściciele, oraz ich następcy prawni - poprzez przedłożenie prawomocnych postanowień sądowych o nabyciu spadku. Powyższe stwierdzenie znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącego co prawda innego postępowania, z którego wynika, iż stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej są strony (lub ich następcy prawni) toczącego się wcześniej postępowania wywłaszczeniowego oraz każdy, kto ma tytuł prawny do wywłaszczonej nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 30 października 2003 r., sygn. I SA 3087/01, publ. LEX nr 149467, wyrok NSA z dnia 13 marca 2001 r., sygn. I SA 2313/99, publ. LEX nr 78955).

Należy jednak zaznaczyć, że powyższy wyrok nie zamyka skarżącemu drogi do skutecznego żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K., ul. [...] oraz orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka Wyrobów Metalowych [...] w K. W przypadku zmiany bądź uchylenia postanowienia o nabyciu spadku po Z. W. i ustaleniu, iż do kręgu spadkobierców ówczesnych właścicieli fabryki należy M. C., i tym samym jako następca prawny - jej syn M. C., możliwe będzie ponowne wystąpienie przez skarżącego do Ministra ze stosownym wnioskiem. Jednak na tym etapie postępowania Sąd i organy administracyjne związane są prawomocnymi postanowieniami sądów powszechnym

Sygn. akt IV SA/Wa 797/07

ustalającymi krąg spadkobierców po właścicielach znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Z przytoczonych wyżej powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 przywołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.