Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 264/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 156 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Anna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2018 r. sprawy ze skargi R.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. Stwierdza nieważność w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarżący R.S. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z [...] stycznia 2018 r. nr [...] wydane w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z [...] sierpnia 2017 r. umarzającego postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku B Sp. z o.o..

Zaskarżone postanowienie zostało wydane m. in na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 powoływana dalej jako k.p.a.).

Powyższa skarga została wywiedziona na tle następującego stanu faktycznego sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] skierowane do majątku zobowiązanej - B Sp. z o.o. w celu zaspokojenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług. Po ustaleniu w toku podjętych czynności, że brak było składników majątku stanowiących własność zobowiązanej Spółki, z których można by było skutecznie prowadzić egzekucję, organ egzekucyjny postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne.

We wniosku z [...] grudnia 2017 r. Skarżący zwrócił się stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] sierpnia 2017 r., a uzasadniając go wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było wobec podmiotu, który nie posiadał organów umożliwiających podejmowanie czynności procesowych, co doprowadziło w ocenie Skarżącego do sytuacji, w której Spółka nie była w stanie zaskarżyć postanowienia, wydanego pomimo zaistnienia przesłanki do zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę stwierdzenia nieważności powołano przepis art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 k.p.a. Wnioskodawca podniósł, że rażące naruszenie prawa w związku z wydanym postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie dotyczy sytuacji błędnej wykładni czy innego sporu prawnego, z którym związana jest konieczność badania orzecznictwa, ale świadomego zignorowania przez organ egzekucyjny obowiązujących przepisów ustawy. Uzasadniając swój interes prawny w zainicjowaniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] sierpnia 2017 r. Skarżący wskazał, że wszczęto wobec niego postępowanie jako byłemu członkowi zarządu w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zobowiązania spółki B. Stąd wywiódł, cytując fragmenty uzasadnień wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2009 r. sygn. akt I FSK 4/08 oraz uchwały Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2008 r. sygn. akt I UZP 6/08, że aby osoba trzecia mogła ponieść taką odpowiedzialność koniecznym jest powstanie zobowiązania, którego dłużnik pierwotny nie wykonał. Skarżący nie miał wątpliwości, że wydane przez organ egzekucyjny postanowienie z [...] sierpnia 2017 r. bezpośrednio oddziałuje na jego sytuację prawną, co determinuje posiadanie przez niego interesu prawnego w złożeniu wniosku o stwierdzenie nieważności i przymiotu strony we wszczętym postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanego postanowienia.

Postanowieniem wydanym [...] stycznia 2018 r. organ I instancji odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] sierpnia 2017 r. W uzasadnieniu odnosząc się do argumentacji Skarżącego przedstawionej we wniosku z [...] grudnia 2017 r. wskazał, że postanowienie z [...] sierpnia 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało wydane w trybie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U z 2017 r. poz. 1201 ze zm. dalej u.p.e.a.). W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, że w wyniku podjętych czynności ustalono, że spółka nie posada żadnego majątku, co zostało potwierdzone przez jej wspólników na rozprawie o wyjawienie majątku w dniu [...] stycznia 2017 r. Kontynuując DIAS wskazał, że również niesporny pozostaje fakt, którego dowodzenia domagał się Skarżący, że na dzień wydania przedmiotowego postanowienia Spółka B nie posiadała zarządu, co wskazano bezpośrednio w treści postanowienia. DIAS dodał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia, nie zmierza do ponownego rozpoznania sprawy i weryfikacji rozstrzygnięcia podjętego przez organ, lecz ma na celu zbadanie, czy przy jego wydaniu nie doszło do zarzucanego rażącego naruszenia prawa. W świetle okoliczności sprawy organ I instancji ocenił, że brak było podstaw do stwierdzenia przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zdaniem DIAS podnoszona we wniosku przez Skarżącego argumentacja sprowadza się bowiem do zarzutu rażącego naruszenia prawa poprzez prowadzenie postępowania z udziałem podmiotu nieposiadającego organów umożliwiających podejmowanie czynności procesowych, co miało doprowadzić do sytuacji, w której Spółka nie była w stanie zaskarżyć postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. DIAS podniósł nadto, że w rozpatrywanej sprawie Skarżący przestał być wprawdzie członkiem zarządu spółki, ale nadal pozostawał wraz z J.S. wspólnikiem. Zatem wspólnicy mieli zatem możliwość powołania nowego zarządu, który reprezentowałby Spółkę w stosunkach zewnętrznych, w tym również w postępowaniu egzekucyjnym.

Następnie w wyniku wniesionego przez Skarżącego zażalenia na postanowienie z [...] stycznia 2018 r., organ odwoławczy postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, w pełni podzielając argumentację mu towarzyszącą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim Skarżący zaskarżył w całości postanowienie drugoinstancyjne DIAS i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1) art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 45 k.p.a. skutkujące nie ustaleniem przez DIAS, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do skutecznego wszczęcia egzekucji w stosunku do spółki B sp. z o.o. w związku z nie doręczeniem tejże spółce przez Naczelnika Urzędu Skarbowego tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] z dnia [...].06.2017r., wystawionych odpowiednio za zaległości w podatku VAT za 2011, 2012, 2013 i 2014r., podczas gdy wobec doręczenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego ww. tytułów wykonawczych skarżącemu R.S., który nie był już wówczas upoważniony do reprezentowania zobowiązanego B sp. z o.o. - w świetle przepisu art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.- nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko B sp. z o.o., gdyż organ egzekucyjny nie doręczył zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, co w konsekwencji oznacza, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne pomimo jego niedopuszczalności;

2) art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez nie ustalenie przez DIAS, że:

a. ograniczenie badania zasadności i wymagalności obowiązku zawartego w tytule wykonawczym nie może dotyczyć organu egzekucyjnego, który jednocześnie jako wierzyciel sam wystawia tytuł wykonawczy,

b. obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zbadanie z urzędu, dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej,

podczas gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisu winno skutkować ustaleniem przez DIAS, że organ egzekucyjny nie wykonał ciążącego na nim obowiązku zbadania dopuszczalności prowadzenia przedmiotowej egzekucji administracyjnej, a to z uwagi na fakt, iż wnioskodawca R.S. nie był osobą uprawnioną do reprezentowania B sp. z o.o., a także nie był uprawniony do złożenia korekt deklaracji VAT, bowiem nie był on członkiem zarządu spółki B sp. z o.o. i nie posiadał żadnego innego umocowania do reprezentowania spółki B sp. z o.o., a w konsekwencji także do złożenia korekt do deklaracji VAT;

3) art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez nie ustalenie przez DIAS, że w sytuacji nie wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 26 § 5 ww. ustawy (co nastąpiło z przyczyn opisanych w punkcie 1 zarzutów niniejszej skargi), Naczelnik Urzędu Skarbowego zobowiązany był do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., podczas gdy:

a. wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania wskazanych w przepisie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. zawsze obliguje organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to skąd organ egzekucyjny uzyska informację (wiedzę) na temat wystąpienia obowiązku takiego umorzenia,

b. w razie braku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 26 § 5 u.p.e.a. skutkujących brakiem możliwości przyjęcia, że doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko B sp. z o.o., Naczelnik Urzędu Skarbowego zobowiązany był do umorzenia tego postępowania w oparciu o art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.;

4) art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że umorzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego przeciwko B sp. z o.o. w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. nie stanowi rażącego naruszenia prawa, w sytuacji, gdy postępowanie to nie mogło być prowadzone przez organ egzekucyjny, bowiem nie doszło do skutecznego wszczęcia tego postępowania egzekucyjnego (z przyczyn wskazanych w punkcie 1 zarzutów niniejszej skargi), podczas gdy:

a. prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo braku jego skutecznego wszczęcia oraz dokonywanie jakichkolwiek czynności i ustaleń w toku takiego postępowania egzekucyjnego, nie może doprowadzić do jego umorzenia w oparciu o art. 59 ust. 2 u.p.e.a., bowiem w toku bezpodstawnie prowadzonego postępowania organ nie może dokonać jakichkolwiek wiążących ustaleń, w tym tych skutkujących przyjęciem, że w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne,

b. umorzenie postępowania egzekucyjnego mogłoby nastąpić w przypadku wskazanym w art. 59 § 2 u.p.e.a., ale dopiero po jego skutecznym wszczęciu, a więc po wystąpieniu okoliczności wskazanych w art. 26 § 5 u.p.e.a.;

5) art. 56 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 201 § 4 Kodeksu spółek handlowych, poprzez ich błędną wykładnię, co nastąpiło w wyniku przyjęcia przez DIAS, że organ prowadzący postępowanie egzekucyjne nie ma obowiązku zawieszenia prowadzonego postępowania, w sytuacji "utraty" zarządu przez spółkę z o.o., bowiem wspólnicy spółki mają możliwość powołania nowego członka zarządu, który będzie mógł reprezentować spółkę, podczas gdy wymienione w przepisie art. 56 § 1 pkt 1-5 u.p.e.a. przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego mają charakter obligatoryjny, co oznacza, że ich zastosowanie ustawodawca nie pozostawił uznaniu organu egzekucyjnego i nie uzależnił od jakichkolwiek działań bądź zaniechań zobowiązanego,

6) art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 126 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia ze świadomym, rażącym ignorowaniem przez organ bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, z których wynikają obowiązki organu w toku prowadzonego postępowania podatkowego i następnie postępowania egzekucyjnego, pomimo, że:

a. postanowienie z dnia [...] sierpnia 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego obarczone jest kwalifikowana wadą prawną, bowiem nie mogło ono zostać w ogóle wydane, gdyż faktycznie - z uwagi na wcześniej wskazane już nieprawidłowe działanie organu postępowanie egzekucyjne w ogóle nie zostało wszczęte,

b. prowadzenie niewszczętego skutecznie postępowania egzekucyjnego, w ramach którego organ egzekucyjny podejmuje kolejne czynności egzekucyjne, których wyrazem jest m.in. doręczanie korespondencji osobie nieuprawnionej do reprezentowania spółki B sp. z o.o., nie może być inaczej postrzegane, jako rażące naruszenie prawa.

Skarżący w skardze przedstawił obszerną argumentację odnoszącą się do poszczególnych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednak dotyczy kognicji sądu w sprawach ze skarg na interpretacje podatkowe, a zatem nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Zgodnie z zasadą wynikającą z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd administracyjny nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję albo postanowienie, akt ten uchyla (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), bądź stwierdza jego nieważność stwierdza nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.);

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie DIAS utrzymujące w mocy postanowienie tego samego organu odmawiające stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko B sp. z o.o..

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie DIAS oraz poprzedzające je postanowienie o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego dotknięte były nieważnością, ponieważ zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 w zw. z art. 126 k.p.a.).

Zgodnie bowiem z art. 157 § 2 k.p.a. mającym, zgodnie z przywołanym już art. 126 k.p.a., odpowiednie zastosowanie do postanowień wydawanych w postępowaniu administracyjnym (a zgodnie z art. 18 u.p.e.a. również w postępowaniu egzekucyjnym) postępowanie w sprawie stwierdzenie nieważności wszczyna się na z urzędu lub na żądanie strony. Jak słusznie Skarżący podkreślił w swoim wniosku z [...] grudnia 2017 r. krąg stron w postępowaniu nieważnościowym nie pokrywa się z wynikającym z przepisów dotyczących postępowania, w którym wydano akt objęty żądaniem stwierdzenia nieważności. W postępowaniu nieważnościowym stosuje się bowiem art. 28 k.p.a. (zob. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 14. Wydanie, Warszawa 2016 r. str. 777 - 778). Oznacza to, że stroną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia jest więc nie tylko strona postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, zakończonego wydaniem kwestionowanego rozstrzygnięcia, ale również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności tego rozstrzygnięcia (zob. K. Glibowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 4. wydanie [pod. red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego] Warszawa 2017, str. 1157 - 1159 oraz cyt. tam orzecznictwo).

W pierwszej kolejności jednak należy wskazać, iż w postępowaniu dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego czynnie legitymowani do działania są wyłącznie zobowiązany i wierzyciel. Wskazuje na to wprost art. 59 § 5 u.p.e.a., przyznając tylko tym podmiotom prawo do złożenia środka zaskarżenia od wydanego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. W postępowaniu egzekucyjnym, w którym wydano postanowienie objęte wnioskiem skarżącego, stroną był wyłącznie zobowiązany czyli B sp. z o.o. Skarżący, niebędący stroną postępowania "zwykłego" zatem mógł wywodzić swą legitymację do wszczęcia postępowania nadzwyczajnego wyłącznie z interesu prawnego.

Stwierdzenie istnienia takiego interesu wymaga zaistnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja, postanowienie) może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego (zob. wyr. WSA z 10 marca 2009 r. IV SA/Wa 11/09). O tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt, a nie interes faktyczny (zob. wyr. NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r., I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199). Podkreśla się, że interes prawny musi być własny, co oznacza, że nie można opierać go wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny (zob. postanowienie NSA z dnia 2 kwietnia 2008 r., II OZ 280/08, LEX nr 506870).

W literaturze przedmiotu od interesu prawnego odróżnia się interes faktyczny czyli interes indywidualny, który nie został w żaden wyraźny sposób wzięty pod ochronę przez obowiązujące prawo (W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Zakamycze 2000, s. 126). Jako interes faktyczny należy kwalifikować taki stan, w którym określony podmiot jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jak w przypadku interesu prawnego, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji

W rozpoznawanej sprawie Skarżący swój interes prawny wywodził z faktu, iż zapadnięcie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego spowodowało wszczęcie wobec niego postępowania w sprawie orzeczenia o jego - jako byłego członka zarządu B sp. z o.o. - odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe tej spółki. Choć nie wyraził tego wprost przyjąć jednak należy, że swój interes prawny wywodził z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.).

W ocenie Sądu przepis ten nie mógł jednak stanowić podstawy, z której wynikał interes prawny Skarżącego do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki.

Kwestia legitymacji byłego członka zarządu do żądania stwierdzenia nieważności postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przeciwko spółce była przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych. Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko, wedle którego postanowienie takie nie rzutuje na sytuację prawą członka zarządu w sposób uzasadniający stwierdzenie, iż narusza jego interes prawny.

Za wyrokiem NSA z 14 stycznia 2014 r. (sygn. akt II FSK 203/12), Sąd wskazuje zatem, iż przepisy art. 116 § 1 i § 2 o.p. wskazują na przesłanki odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych za zaległości podatkowe tych spółek, jak również przesłanki pozwalające wyłączyć ich z tej odpowiedzialności, a także określają zakres odpowiedzialności. Dogmatyka tych przepisów nie wskazuje na to, by przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na członka zarządu wywoływało bezpośrednie skutki w postaci nabycia przez niego jakichkolwiek praw lub obowiązków dotyczących postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności postępowania zakończonego orzeczeniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec majątku przedsiębiorstwa spółki. W postępowaniu tym nie występuje więc kwestia ochrony praw osoby trzeciej, która nie tylko nie uczestniczy w tym postępowaniu, lecz której postępowanie to w ogóle nie dotyczy. Brak jest zatem w tych przepisach elementów normatywnych wskazujących na bezpośredni związek postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postępowania o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z pozytywnymi i negatywnymi przesłankami odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej. Poszukiwanie tak odległych związków, jak czynności prowadzące do rozszerzenia odpowiedzialności podatkowej na osoby trzecie z prawem do kwestionowania orzeczeń wydanych w toku postępowania egzekucyjnego wobec przedsiębiorstwa spółki, nie może prowadzić do wykazania interesu prawnego tych osób do kwestionowania orzeczeń zapadłych w postępowaniu egzekucyjnym wobec zupełnie innego podmiotu, to jest zobowiązanego. Ten musi mieć umocowanie w prawach i obowiązkach wypływających z norm prawa materialnego i dotyczyć bezpośrednio jej praw i obowiązków.

Z przepisów art. 116 § 1 i § 2 o.p. nie wynika natomiast jakakolwiek bezpośrednia przesłanka wskazująca na interes prawny członka zarządu spółki kapitałowej do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne. Tymczasem ochrona polegająca na podjęciu przez organ administracji publicznej, a więc organ egzekucyjny określonych czynności w celu ochrony interesu prawnego danej osoby musi być uzasadniona bezpośrednim i indywidualnym charakterem praw lub obowiązków wymagających ochrony.

Zatem w sprawie Skarżącego można mówić wyłącznie o jego pośrednim związaniu ze sprawą, która zakończyła się umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Tego rodzaju relacja nie uzasadniała uznania, iż po stronie skarżącego istniał interes prawny legitymujący go do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne prowadzonego wobec B sp. z o.o..

Należy zresztą podkreślić, iż przesłanką odpowiedzialności członka zarządu spółki na jej zobowiązania nie jest wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w stosunku do spółki z uwagi na brak majątku (art. 59 § 2 u.p.e.a.), lecz bezskuteczność egzekucji. Sąd przychyla się do stanowiska, iż bezskuteczność egzekucji może być stwierdzona na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, a nie tylko na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 o.p. oznacza, że w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku podmiotu nie doszło do przymusowego zaspokojenia wierzyciela. Bezskuteczność tę stwierdza się na podstawie okoliczności wynikających z czynności przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Wystarczy, że organ na podstawie zebranych dowodów wykaże, że kontynuowanie egzekucji z punktu widzenia jej celu czyli wykonania egzekwowanego obowiązku nie może przynieść pozytywnych rezultatów. Wprost wskazał na to NSA w uchwale z 8 grudnia 2008 r. sygn. akt II FPS 6/08, przyjmując, że jakkolwiek stwierdzenie przez organ podatkowy bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 116 § 1 o.p. powinno być dokonane po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego, to jednak ustalenie tej przesłanki odpowiedzialności członka zarządu dopuszczalne jest na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu. A zatem to nie postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego rodzi odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Ostatecznie Sąd uznał, iż Skarżącemu nie przysługiwała legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] sierpnia 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec B sp. z o.o..

DIAS okoliczności tej nie dostrzegł, przyjmując milcząco, iż Skarżącemu przysługiwał interes prawny a tym samym przymiot strony w rozumieniu art. 157 § 2 k.p.a. i rozpoznał wniosek Skarżącego merytorycznie badając, czy zachodziła podnoszona przesłanka nieważności ww. postanowienia z [...] sierpnia 2017 r. Swe postanowienie o odmowie stwierdzenia nieważności oraz zaskarżone postanowienie utrzymujące je w mocy skierował tym samym do osoby niebędącej stroną w sprawie, co stanowiło przesłankę nieważności obu tych postanowień wynikającą z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Z powyższych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.

Jednocześnie, w punkcie 2. wyroku Sąd zasądził od DIAS na rzecz Skarżącego 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na kwotę tę składały się: (i) 200 zł stanowiące równowartość uiszczonego wpisu od skargi, (ii) 17 zł stanowiące równowartość uiszczonej opłaty skarbowej od złożonego do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa, (iii) 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przez pełnomocnika, zgodnie z § 2 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę DIAS związany będzie stanowiskiem o braku legitymacji Skarżącego do żądania stwierdzenia nieważności postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.