Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 5/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 78-80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Anna Jarosz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi Cz. W., K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego odpływu wody gruntowej do kanalizacji deszczowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] sierpnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] sierpnia 2011 r.) Burmistrz Miasta i Gminy W. (dalej Burmistrz albo organ I instancji), na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne ([j.t.] Dz. U. 2005 r., nr 239, poz. 2019 ze zm., dalej pr.wod.) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku K. W., odmówił nałożenia na właścicieli działek nr [...] i nr [...] w miejscowości S., gmina W., "Państwu: Z., M. oraz B. W.", przywrócenia stanu poprzedniego odpływu wody gruntowej do kanalizacji deszczowej - udrożnienia rury kanalizacji deszczowej.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że dnia [...] kwietnia 2010 r. do Burmistrza wpłynął wniosek K. W. (dalej Wnioskodawczyni) w sprawie braku odpływu wody deszczowej z jej działki nr [...] w miejscowości S. W toku prowadzonego postępowania i na podstawie przeprowadzonych oględzin w terenie, dnia [...] maja 2010 r. stwierdzono utrudnienie odpływu wód opadowych i gruntowych z działki nr [...]. Przegląd studni rewizyjnej, znajdującej się na działce nr [...], ujawnił zaleganie dużej ilości piasku, mogącego utrudniać odpływ wód opadowych z posesji Wnioskodawczyni, z gruntu stanowiącego działkę nr [...]. Jednocześnie rewizja studzienki zlokalizowanej na działce nr [...] wykazała, że jest ona sucha, co mogło sugerować, że potencjalnie przepływ wody jest możliwy. W związku z tym uznano, że należy udrożnić rury w granicach działek nr: [...],[...],[...],[...] i [...], co mogłoby przywrócić swobodny odpływ wód opadowych i gruntowych z działki nr [...].

Na podstawie zebranych dowodów w tej sprawie, Burmistrz decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2010 r.) nakazał współwłaścicielom działek nr [...] i [...], przywrócenie stanu poprzedniego odpływu wody gruntowej do kanalizacji - udrożnienie rury kanalizacji deszczowej przebiegającej przez dz. nr [...] i [...] w miejscowości S., gmina W. Decyzja z [...] października 2010 r. została następnie uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu (dalej SKO albo Kolegium) z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lutego 2011 r.), a sprawa przekazana została do ponownego rozpatrzenia.

Organ I instancji przeprowadzając ponowne postępowanie dokonał dnia [...] lipca 2011 r. oględzin w terenie i przeprowadził zadymianie kanalizacji deszczowej od strony działki nr [...] stwierdzając, że istnieje połączenie między studnią, zlokalizowaną na działce nr [...], a studnią zlokalizowaną na działce nr [...]. Zadymianie kanału na dalszym odcinku nie dało pozytywnych rezultatów - brak ciągłości kanału. Na podstawie mapy zasadniczej terenu z dnia [...] października 2008 r. oraz obecne podczas oględzin strony stwierdziły, że nie są na niej naniesione żadne kanały. Uczestnik oględzin, "Pan Sz." oświadczył, że w styczniu br. sprawdzał drożność rury na długości ok. 15 mb, od studzienki zlokalizowanej na działce nr [...] w kierunku działki nr [...]. "Pan W." (współwłaściciel działek nr [...] i nr [...]) oświadczył, że przez działki nr: [...],[...],[...],[...] i [...] nigdy nie przechodziły rury kanalizacyjne, a istnieją tam tylko rury drenarskie. "Państwo W." (współwłaściciele działki nr [...]) nie zgłosili żadnych zastrzeżeń, jak również nie złożyli żadnych wyjaśnień.

Z uwagi na fakt, że zadymianie działki nie potwierdziło istnienia kanału na dalszym jego przebiegu, zlecono sprawdzenie drożności kanalizacji deszczowej na działce nr [...] w kierunku działki nr [...] oraz nr [...] i nr [...]. Podczas badania udało się udrożnić odcinek na długości ok. 17 mb. Próby wprowadzenia przewodu ciśnieniowego na dalszą odległość nie powiodły się, ponieważ końcówka udrażniająca napotkała na przeszkodę. Na podstawie przeprowadzonego badania można stwierdzić, że na odcinku ok. 17 mb od studni zlokalizowanej na działce nr [...] w kierunku posesji Z. W. (do granicy działki nr [...]) znajduje się drożny przewód kanalizacyjny ze spadkiem w kierunku działki nr [...].

Dnia [...] sierpnia 2011 r. wpłynęły do Urzędu Miasta i Gminy W. oświadczenia właścicieli działek nr: [...],[...],[...],[...] i [...], z których wynika, że przy zakupie tych działek nie istniała na nich kanalizacja deszczowa. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie byłego właściciela działek nr [...] i nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. w którym stwierdził, że przedmiotowe działki nie posiadały żadnej kanalizacji ściekowej oraz studzienek. Był na nich tylko wykonany przez niego rów, który odprowadzał wodę, a o jego drożność dbał we własnym zakresie. Przed sprzedażą działki te były najniżej położone względem działek sąsiednich, dlatego wszystkie wody spływały na nią.

Strony postępowania dołączyły do akt toczącego się postępowania mapy (podkłady geodezyjne) z dnia: [...] kwietnia 1995 r., [...] listopada 2000 r., [...] listopada 2001 r. i [...] października 2008 r., z których jednoznacznie wynika, że na działkach nr [...] i nr [...] nigdy nie była naniesiona (wrysowana) żadna kanalizacja deszczowa.

Organ I instancji ustalając, że przez działki nr [...] i nr [...] nie przebiega kanalizacja deszczowa, uznał, że nie można nałożyć obowiązku jej udrożnienia (k. 146-148 akt Burmistrza).

Odwołanie od decyzji z [...] sierpnia 2011 r., pismem z [...] sierpnia 2011 r. wniósł Cz. W. (dalej Odwołujący).

W uzasadnieniu Odwołujący, kwestionując ustalenia faktyczne poczynione przez Burmistrza podkreślił, że Z. W. zmienił kierunek odpływu wody deszczowej, zamiast do kanalizacji zbiorczej, kierując wodę na działki sąsiednie, przez zasypanie czynnego rowu i podwyższenie terenu działki nr [...].

Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2011 r.) Kolegium na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję z [...] sierpnia 2011 r.

W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy najistotniejsze znaczenie ma określenie, czy państwo W. zmienili stan wód na swym gruncie i czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.

Badając ponownie akta sprawy, Kolegium uznało, że organ I instancji umożliwił stronom zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym i zapewnił im możliwość wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów.

Ponowne oględziny terenu i próba udrożnienia kanału od strony działki nr [...] w kierunku nieruchomości nr [...] oraz nr [...] i nr [...], wykonana na zlecenie organu I instancji, nie potwierdziła istnienia kanalizacji deszczowej na gruncie należącym do Stron (działki nr [...] i [...]). Powyższej okoliczności nie potwierdził także zabieg zadymienia kanału od strony działki nr [...] w kierunku działki nr [...].

W ocenie SKO, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na wnioskowanym terenie nie dokonano zmiany stanu wód. Na działkach nr [...] i [...] nie istnieje kanalizacja deszczowa, tym samym nie ma możliwości jej udrożnienia.

Tezę tę potwierdzają także mapy (podkłady geodezyjne) z dnia: [...] kwietnia 1995 r., [...] listopada 2000 r., [...] listopada 2001 r. i [...] października 2008 r. Podkreślić należy, że mapa z [...] października 2011 r. nie była kwestionowana przez Odwołującego. Brak kanalizacji deszczowej na terenie działek nr: [...],[...],[...],[...] i [...] potwierdzili oświadczeniami: były właściciel przedmiotowych działek, pozostali uczestnicy postępowania i sąsiedzi. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego i prawnego, zarzuty Odwołującego są bezpodstawne (k. 34-32, 25 akt SKO).

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) z [...] grudnia 2011 r. K. W. i Cz. W. (dalej Skarżący) zaskarżyli w całości decyzję z 27 października 2011 r. i poprzedzającą ją decyzję z 25 sierpnia 2011 r.

W uzasadnieniu Skarżący podkreślili, że przed rozpoczęciem przez Z. W. robót budowlanych na należących do niego działkach, nie istniał problem podtopień. Rów wodny istniał od zawsze, zbierając wody opadowe. Skarżący zakwestionowali tym samym ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji, zarzucając im brak obiektywizmu (k. 4-6v, 7-30 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], [...], Kolegium wniosło o jej oddalenie, opierając się na ustaleniach faktycznych i prawnych poczynionych w decyzji z [...] października 2011 r. (k. 31 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd pod względem zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu była decyzja Kolegium z [...] października 2011 r. i poprzedzające jej wydanie postępowanie prowadzone w przedmiocie przeszkód w odpływie wody z działek nr [...] i [...], stanowiących własność K. i Cz. W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił następujący stan faktyczny:

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zainicjowane zostało podaniem K. W. wniesionym do organu I instancji dnia [...] kwietnia 2010 r., w którym Wnioskodawczyni zwróciła uwagę na brak swobodnego odpływu wód deszczowych z należącej do Niej działki nr [...], położonej w miejscowości S., gmina W., na teren sąsiednich działek nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...] (k. 1 akt Burmistrza).

Na działkach należących do K. i Cz. W. (nr [...] i [...] – dawniej nr [...]) oraz na działkach stanowiących własność Z. W., M. W. i B. W. i ewentualnie innych jeszcze osób (działki nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...] – dawniej nr [...]; k. 6 akt Burmistrza) znajdują się studnie zbiorcze i rewizyjne, przewody kanalizacyjne, częściowo niedrożne, i przewody drenarskie (k. 7, 8, 121-124 akt Burmistrza). Wody opadowe z działek nr [...] i [...] trafiają do studni zbiorczej znajdującej się na działce nr [...]. Jej wylot skierowany jest w kierunku działki nr [...] i [...]. Studnie rewizyjne znajdujące się na działce nr [...] i [...] zasypane są piaskiem w 90%. Studnia znajdująca się na działce nr [...] jest sucha (protokół oględzin miejsca z dnia [...] maja 2010 r. nr [...]; k. k. 7, 8 akt Burmistrza ). Między studnią znajdującą się na działce nr [...] a [...] istnieje przewód kanalizacyjny. Tak samo od studni rewizyjnej znajdującej się na działce [...] w kierunku działki nr [...] na długości 17 metrów znajduje się drożny przewód kanalizacyjny, którego spadek nakierowany jest w stronę nieruchomości Z. W., który w dalszej części przebiegu, na skutek przeszkody, nie jest drożny (protokół oględzin miejsca z [...] lipca 2011 r. nr [...]; notatka służbowa z [...] lipca 2011 r.; k. 125-124; 123-122 akt Burmistrza).

Środkiem działki nr [...], przed sprzedażą działki przez E. S. Z. W., a następnie przed podziałem działki nr [...], przechodził drożny rów odprowadzający wodę, od strony sąsiednich działek, w tym działki nr [...], do granicy z działką nr [...], pod mostkiem do jeziora. Rów ten był systematycznie oczyszczany przez ówczesnych właścicieli nieruchomości, przez które przebiegał (odpis oświadczenia E. S. z [...] lipca 2010 r.; oświadczenie: J. D. z [...] sierpnia 2011 r.; H. K. z [...] sierpnia 2011 r.; M. M. z [...] sierpnia 2011 r.; G. O. z [...] sierpnia 2011 r.; E. S. z [...] sierpnia 2011 r.; J. S. z [...] sierpnia 2011 r.; k. 80 akt Burmistrza; k. 4-7, 10-12 akt SKO).

B. i Z. W. prowadzą na działce o nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...]) roboty budowlane, polegające na wznoszeniu budynku magazynowego. Z uwagi na realizację tego obiektu budowlanego w sposób niezgodny z uzyskanym pozwoleniem na budowę, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sz. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], w pkt I wstrzymał B. i Z. W. prowadzenie robót budowlanych przy budowie budynku magazynowego na działce o nr [...], wykonywanych w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę; w pkt II organ nadzoru budowlanego nałożył na inwestorów obowiązek zabezpieczenia budynku magazynowego przed dostępem osób postronnych; w pkt III na inwestorów nałożony został obowiązek przedłożenia inwentaryzacji wykonanych robót budowlanych wraz z ekspertyzą techniczną rzeczoznawcy budowlanego określającą zgodność wykonanych robót budowlanych ze sztuka budowlaną i przepisami techniczno-budowlanymi oraz wskazującą, jakie roboty budowlane należy podjąć w stosunku do budynku magazynowego, by usunąć stwierdzone nieprawidłowości w terminie 30 dni od dnia otrzymania postanowienia (postanowienie PINB z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]; k. 103 akt Burmistrza).

B. i Z. W. na należącej do nich działce nr [...] utworzyli również sztuczny staw (pismo K. W. z [...] maja 2011 r.; pismo Cz. W. z [...] maja 2011 r., z załączoną kserokopią wyrysuj z mapy zasadniczej 1:500 z dnia 30 października 2011 r., z odręcznymi naniesieniami Cz. W. – w tym wskazującymi na przebieg rowu odwadniającego z działki nr [...] i z działki nr [...]; k. 101, 102 akt Burmistrza= k. 16 akt SKO – mniej wyraziście).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy wymienionych wyżej dokumentów i odpisów dokumentów, mających charakter dokumentów urzędowych oraz prywatnych. Sąd dał wiarę wskazanym dokumentom i odpisom dokumentów, bowiem nie zostały one zakwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności (106 § 5 ppsa w zw. z – odpowiednio - art. 244 § 1 i art. 245 kpc, i – odpowiednio – art. 252 i 253 kpc; postanowienie SN z 27.1.2006 r. III CK 369/05, OSNC 11/06/187; T. Ereciński w: Kodeks postępowania cywilnego Komentarz LexisNexis 2009 t. 1 s. 707 uw. 32).

Zakres kognicji organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej. W tak określonym zakresie badania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, normy procesowe (w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), wpływają na konkretyzację zakresu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które należy ustalić w danej sprawie.

W ocenie Sądu organy obu instancji błędnie przyjęły, że przez działki nr [...] i [...] nie przebiegała jakakolwiek "kanalizacja deszczowa" i wbrew prawu materialnemu zawęziły ustalenia jedynie do kwestii istnienia "kanalizacji deszczowej" na działkach nr [...] i [...]. Organy obu instancji błędnie przyjęły, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy na działkach nr [...] i [...] istniała lub istnieje "kanalizacja deszczowa", gdy tymczasem z punktu widzenia art. 29 ust. 1 i 3 pr.wod. i żądania Wnioskodawczyni (k. 1 akt Burmistrza) nie ma znaczenia, czy na działkach nr [...] i [...] istniała "kanalizacja deszczowa" (zgodnie z doświadczeniem życiowym, będąca rzadkością w stosunkach wiejskich), lecz czy istniały i istnieją: rów odprowadzający wodę, przewody kanalizacyjne, przewody deszczowe, przewody drenarskie i studzienki oraz czy zmieniony został przez właścicieli gruntu stan wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiedzkich.

O braku ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przez organy obu instancji zadecydowały w szczególności błędy w wykładni prawa materialnego. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć podjętych w niniejszej sprawie był art. 29 ust. 1 i 3 pr.wod. Dyspozycja art. 29 ust. 1 pr. wod. nakazuje w szczególności ustalić, czy strony postępowania są właścicielami gruntu; czy właściciele gruntu zmienili stan wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na ich gruncie wody opadowej; czy nastąpiło to ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Art. 29 ust. 2 pr. wod. nakazuje w szczególności ustalić, czy zaistniały przeszkody oraz zmiany w odpływie wody, powstałe na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Z ust. 3 art. 29 ust. 2 pr. wod. wynika w szczególności nakaz ustalenia, czy nastąpiły zmiany stanu wody na gruncie spowodowane przez właściciela gruntu, które szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie; czy możliwe jest przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom.

Kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy jest zatem ustalenie, czy na działkach nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...] (dawniej nr [...]): były uprzednio (do kiedy) urządzenia melioracyjne, w tym odprowadzające wody opadowe, wody gruntowe bądź ścieki, czy (i kiedy) na skutek podwyższenia poziomu gruntu na tych działkach, a zwłaszcza nawiezienie nań gruzu, budowy nowych budynków na poszczególnych z tych działek, powstania stawu na działce [...], doszło do zmian w działaniu tych urządzeń bądź likwidacji poszczególnych z tych urządzeń; czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie, ze szkodą dla gruntów sąsiednich; czy można osiągnąć poprzedni stan wód na gruncie bądź poprawić zmieniony stan wód na gruncie, przez przywrócenie stanu poprzedniego bądź wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, tak by szkoda dla gruntów sąsiednich ustała lub uległa zmniejszeniu.

Ustalenia w zakresie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy są daleko niekompletne, a naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenia poczynione przez organy obu instancji w decyzji z: [...] października 2011 r. i [...] sierpnia 2011 r., pozostają w sprzeczności z prawidłowymi ustaleniami poczynionymi w protokołach z oględzin nieruchomości z [...] maja 2010 r. i [...] lipca 2011 r., i utrwalonymi w notatce służbowej z [...] lipca 2011 r. (k. 7-8, 122-123, 124-125 akt Burmistrza). Z protokołów tych i notatki z [...]3 lipca 2011 r. wynika w sposób rzetelny i czytelny, że między studniami rewizyjnymi znajdującymi się na działkach nr [...],[...], a pobudowanymi na działkach nr [...] i [...], istnieją kanały. Przewód jest również wywiedziony od studni znajdującej się na działce nr [...] w kierunku działki nr [...]. Z ustaleń tych wynika, że kanały, pozostając drożne na dłuższych odcinkach (14 m bądź 17 m, mierząc od studzienek – odpowiednio - na działkach nr [...] i nr [...]), przestają być drożne na dalszych odcinkach, na skutek istniejących w tych kanałach przeszkód (k. 7-8, 122-123, 124-125 akt Burmistrza w zw. art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 231 kpc). Nie może ulegać wątpliwości, że w pierwszej kolejności należy zadbać o udrożnienie kanałów, których brak drożności ustalono w obu powołanych protokołach i w notatce z [...] lipca 2011 r. Takie działanie jest najbardziej racjonalne, celowe i najbardziej ekonomiczne.

Organy obu instancji, opierając się na twierdzeniach właścicieli działek nr [...],[...],[...],[...],[...]; "pozostałych uczestników postępowania i sąsiadów" (k. 25 akt SKO; z naruszeniem art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa nie wskazując imion, nazwisk każdego z uczestników ani każdego z sąsiadów, ani nie wskazując kart, na których utrwalono owe twierdzenia, nie wskazując w sposób należyty dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej), nie odniosły się w jakikolwiek sposób do ustaleń zawartych w obu wskazanych wyżej protokołach oględzin nieruchomości, notatki służbowej z 13 lipca 2011 r., sporządzonej przez profesjonalistę – mgr inż. S. N., ani oświadczeń podpisanych przez osoby, które wyraźnie wskazywały na istnienie rowu odprowadzającego wody opadowe, przebiegającego przez działkę [...].

Stosunki wodne ze swej natury nie poddają się ustabilizowaniu wyłącznie w granicach jednej działki i tworzą pewien układ. Stan wody na gruncie oznacza zarówno układ jej dopływu na działkę, jak i odpływu, w tym absorpcji wody przez grunt w ramach działki. Stan wody na gruncie, o jakim mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 pr.wod., podlegający ochronie to nie tylko stan naturalny, ale także ustabilizowany stan wywołany określonym zagospodarowaniem terenu. Poszczególne etapy legalnego zagospodarowywania terenu prowadzą do określonych układów stosunków wodnych i stan ten podlega ochronie. Każda kolejna zmiana w zagospodarowaniu terenu, która modyfikuje stan istniejący, może być rozważana z punktu widzenia kryteriów art. 29 ust. 1 pkt 1 pr.wod. (wyrok WSA w Gliwicach z 26.11.2010 r., II SA/Gl 923/10, Lex nr 753001). Przykładem niedozwolonej modyfikacji stanu wody na gruncie jest dokonanie zmiany kierunku wód opadowych i kierunku odpływu wód ze źródeł, co powoduje szkodę na gruntach sąsiednich (J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, LexisNexis 2010 r., s. 119, uw. 2). Celem art. 29 pr.wod. jest niepogorszenie stanu stosunków wodnych na gruntach. Dla jego zastosowania wymagane jest ustalenie, że do naruszenia stanu wód ze szkodą dla gruntów sąsiednich doszło w wyniku działań właściciela gruntu. Dokonanie ustalenia, że doszło do zmiany stanu wód gruntowych ze szkodą dla działki sąsiedniej, jak również ustalenia, że do takich zmian nie doszło, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, które winno uwzględniać wymagania art. 7, 77, 78, 79 i 80 kpa (wyrok WSA w Bydgoszczy z 29.06.2010 r., II SA/Bd 369/10, Lex nr 668556; wyrok WSA w Białymstoku z 10.06.2010 r., II SA/Bk 137/10, Lex nr 668564). Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy z art. 29 pr. wod., czy urządzenia melioracyjne, odprowadzające wody opadowe, urządzenia drenarskie bądź kanalizacyjne, SA należycie naniesione na właściwych mapach bądź są ujawnione w rejestrach urzędowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 3.3.2008 r., II OSK 160/07; 31.8.2011 r., II OSK 1209/10). Istnienie takich map bądź dokumentów może jedynie ułatwić dokonanie ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a organ I instancji winien rozpocząć dokonywanie ustaleń od poszukiwania takich dokumentów, konfrontując następnie ich treść z innymi dowodami zebranymi w sprawie – w szczególności: zeznaniami świadków i stron, oględzinami nieruchomości itp. (art. 75 § 1, art. 76, art. 85, art. 86 kpa), czego w niniejszej sprawie zabrakło, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że z powodu zmiany stanu wody w miejscowości S., na gruncie należącym do K. i Cz. W. gromadzi się woda, która nie jest następnie odprowadzana do niżej położonych cieków wodnych. Obowiązkiem organów obu instancji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie przyczyn zaburzenia stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...], i określenie sposobu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających dalszemu występowaniu szkód. Z przeprowadzonych dwukrotnie oględzin nieruchomości należących do K. i Cz. W. oraz Z. W., M. W. i B. W. wynika, że są one powiązane przewodami kanalizacyjnymi, których zadaniem było odprowadzanie wód opadowych z terenów wyżej położonych do niższych partii gruntu, a następnie do jeziora, znajdującego się po drugiej stronie drogi powiatowej. Z oględzin tych wynika w sposób czytelny istnienie na poszczególnych działkach studni rewizyjnych i – co najmniej częściowo - przewodów kanalizacyjnych między nimi. Obowiązkiem organów obu instancji było wobec tego dokładne ustalenie lokalizacji tych przewodów, ich kompletności, a w przypadku braku drożności – przyczyn braku drożności. Tymczasem Burmistrz i Kolegium, z jednej strony nie negując częściowego istnienia przewodów kanalizacyjnych, z drugiej strony ustaliły, że na działkach nr [...],[...],[...],[...],[...] nie istniała i nie istnieje jakakolwiek "kanalizacja deszczowa". W zupełności została przy tym pominięta podnoszona przez Skarżącego okoliczność istnienia rowu biegnącego środkiem działki nr [...] przed dokonaniem jej podziału oraz wpływu robót budowlanych prowadzonych przez B. i Z. W. na działce nr [...] i ewentualnie innych działkach (w szczególności nr: [...],[...],[...],[...],[...], utworzenie sztucznego stawu na działce nr [...] i podniesienie poziomu działek powstałych w wyniku podziału dawnej działki nr [...] – w tym w wyniku nawiezienia gruzu na teren tych działek.

Organy obu instancji ustalając z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 i art. 107 § 1 i 3 kpa, brak przewodów kanalizacyjnych na działkach nr [...],[...],[...],[...],[...] i brak "kanalizacji deszczowej" na działkach nr [...] i [...], w żaden sposób nie ustaliły przyczyn gromadzenia się większej ilości wody na działkach należących do Skarżących; zalegania piasku (zasypującego światła rur blisko w 90%; k. 8 akt Burmistrza) oraz wskazywanych przez Skarżących przyczyn takiego stanu faktycznego.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ I instancji winien w dokładny sposób ustalić stan faktyczny sprawy. Po pierwsze, Burmistrz winien ustalić kto jest właścicielem poszczególnych działek nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...], nie poprzestając na ogólnikowym stwierdzeniu, że podmiotami tymi są B. W., Z. W., M. W. W tym celu prawo Burmistrz winien zwrócić się do właściwego Sądu Rejonowego o nadesłanie zwykłych, urzędowych odpisów ksiąg wieczystych (art. 362 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - j.t. Dz. U. 2001, nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej kwh), prowadzonych dla każdej z tych nieruchomości (a także działek nr [...] i [...]); wypisów i wyrysów z operatu ewidencyjnego gruntów i budynków; aktualnych wyrysów z map w skali 1:500, w tym zasadniczej i wysokościowej dla owych nieruchomości. Z pisma M. B. z dnia [...] lipca 2010 r. i decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. (k. 29, 20-19, 16-15; 10-9 akt Burmistrza) zdaje się wynikać, że stronami postępowania byli również: M. B., M. B., P. Sz., M. D. i T. D., nie wiadomo jednak na jakiej podstawie Burmistrz uznał te osoby za strony postępowania (art. 28 kpa), ani w jaki sposób postępowanie z udziałem tych osób zostało zakończone.

Burmistrz wezwie Z. W. do nadesłania w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania wypisu aktu notarialnego, na podstawie którego nabył własność (współwłasność) działki nr [...] (dla ustalenia, kiedy miał miejsce zakup tych działek) i odpisu decyzji, zatwierdzającej podział działki nr [...] na działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...]; faktur dotyczących zakupu i przywozu na te działki gruzu i ziemi oraz dokumentacji prowadzonych robót budowlanych na tych działkach.

Po drugie, Burmistrz winien ustalić, kiedy i jakie dokładnie roboty budowlane podjęte zostały na wyżej wymienionych działkach począwszy od dnia ich zakupu przez Barbarę W., Z. W. i M. W. i ewentualnie innych osób, a w szczególności, na której z działek znajduje się sztuczny staw i jaką ma on powierzchnię; na której z działek zbudowany został betonowy płot i jaką ma on wysokość oraz długość; na której z działek posadzone zostały nowe drzewa, jakie to są drzewa, ile ich dokładnie jest; czy w związku z robotami budowlanymi teren dawnej działki nr [...] (obecnie nr [...],[...],[...], [...],[...],[...]) uległ podwyższeniu w stosunku do działek nr [...] i [...]; kiedy i jakie ilości gruzu i ziemi zostały nawiezione i na czyje zlecenie. Po trzecie, organ I instancji ustali dokładny przebieg przewodów kanalizacyjnych i drenarskich między działkami nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], z wyszczególnieniem na których z wymienionych działek znajdują się (bądź znajdowały) studnie rewizyjne (obserwacyjne) i w jaki sposób są one ze sobą powiązane. Samo ustalenie niedrożności przewodu kanalizacyjnego bądź drenarskiego, nie zwalnia organu I instancji od obowiązku ustalenia jego faktycznego istnienia i przebiegu, a zwłaszcza miejsca w którym przewód (przewody) przestały być drożne i przyczyn braku ich drożności. W tym celu Burmistrz winien, po raz kolejny, przeprowadzić oględziny wszystkich tych nieruchomości, z udziałem merytorycznie kompetentnego pracownika urzędu bądź podległej Gminie jednostki komunalnej, ich właścicieli i ewentualnie wezwanych na miejsce oględzin świadków. Z oględzin tych należy sporządzić precyzyjny szkic na prawidłowej i aktualnej mapie zasadniczej bądź wysokościowej w skali 1:500 i precyzyjny protokół, z konkretnymi zapisami dotyczącymi poprzedniego przebiegu rowu na działce nr [...] i [...], aktualnych pozostałości tego rowu bądź rowów (k. 80, 88, 99=68 akt Burmistrza; w aktach administracyjnych nadesłanych Sądowi brak mapy załączonej przez Z. W. do pisma z [...] października 2010 r. i innych map, powoływanych w decyzjach i w pismach stron); przewodów kanalizacyjnych i drenarskich; studzienek właściwych dla każdego z rodzajów tych przewodów. W protokole i na szkicu należy posługiwać się właściwą i precyzyjną terminologią, by nie było wątpliwości, czy wszyscy zeznający i uczestniczący w czynnościach procesowych używają konkretnych pojęć we właściwych znaczeniach.

Przy badaniu tych okoliczności Burmistrz winien mieć na uwadze, że zgodnie z doświadczeniem życiowym i zasadami sztuki melioracji, urządzenia melioracyjne odwadniające budowane były w ten sposób, by stworzyć na danym terenie system odwadniający, składający się z odbiornika wody z całego meliorowanego obszaru (rzeka, kanał, jezioro), i szczegółowej sieci odwadniającej. Szczegółowa sieć odwadniająca składać się mogła z regularnej sieci rowów otwartych (zbiorczych i szczegółowych) lub z rowów otwartych uzupełnionych krytą siecią drenowania ceramicznego, plastikowego lub drenowania kreciego (przykładowo: F. Pałys, Z. Smoręda "Poradnik technika melioranta" PWRiL 1986 s. 29-30, 55-56 i rys. 1.39; s. 215-220). Każde z tych urządzeń wymaga bieżącej konserwacji (ze szczególnym uwzględnieniem studzienek drenarskich), a – w razie potrzeby – naprawy (tamże – s. 565-569). Metodą zapobiegania spływowi wód obcych z terenów wyżej położonych nie jest w szczególności niszczenie lub brak konserwacji istniejących urządzeń melioracyjnych odwadniających, lecz ewentualne wykonanie rowu opaskowego przechwytującego wody powierzchniowe spływające po stoku lub wody gruntowe wybijające u podnóża wzgórz (tamże – s. 55).

Dokumentacji dotyczącej założonych w przeszłości urządzeń melioracyjnych, ich eksploatacji i konserwacji, organ I instancji winien poszukiwać w archiwach służb nadzorujących tę działalność (wojewódzkich zarządów inwestycji rolniczych i urzędów gminnych, obowiązanych ówcześnie obowiązującym prawem do prowadzenia aktualnej ewidencji tych urządzeń (tamże – s. 601-606) bądź organów, które przejęły ich kompetencje. W szczególności Burmistrz winie zwrócić się o nadesłanie stosownych dokumentów (bądź ich uwierzytelnionych odpisów) do: właściwej miejscowo spółki wodnej (k. 10 akt SKO); właściwego organu sprawującego nadzór nad tą spółką wodną; właściwego Rejonowego bądź Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych; właściwego Zarządu Dróg Powiatowych, wykonujących bądź zlecających prace na odcinku drogi powiatowej w rejonie działek nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] w S. (k. 7 akt SKO; k. 99=68 akt Burmistrza); Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szamotułach (k. 103 akt Burmistrza; k. 14 akt SKO). Zawarte w tych aktach dokumenty mogą okazać się pomocne dla ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy administracyjnej.

W przypadku problemów z ustaleniem położenia przewodów kanalizacyjnych, przewodów drenarskich, studzienek i rowu, miejsca nawiezienia gruzu na owe działki, Burmistrz winien rozważyć posłużenie się georadarem czy dokonanie we właściwym miejscu wkopu.

Sąd nie wyklucza przy tym, że na pewnych odległościach przewody kanalizacyjne bądź drenarskie mogą faktycznie nie istnieć z uwagi na ich przerwanie, czy wręcz likwidację. Obowiązkiem Burmistrza będzie wówczas zlokalizowanie fragmentów nieistniejących przewodów oraz przyczyn ich zniszczenia, czy też likwidacji. Po czwarte, organ I instancji ustali istnienie rowu przebiegającego przez dawną działkę nr [...] i [...]. Burmistrz winien udzielić odpowiedzi na pytanie, czy rów ten (rowy te) w dalszym ciągu istnieją, w jakim są stanie, czy spełniają swą funkcję i jakie winny osiągnąć parametry, by ponownie pełnić swą funkcję odprowadzania nadmiaru wód opadowych z sąsiednich nieruchomości – w szczególności działek nr [...] i [...].

Poczynione ustalenia faktyczne winny stanowić dla organu punkt wyjścia dla dokonania wykładni art. 29 ust. 3 pr.wod. (już według nowego jednolitego tekstu Dz.U. 2012, poz. 145). Ustalając ewentualnie, że konkretni właściciele działek nr: [...], [...],[...],[...],[...],[...] przez zmianę ich zagospodarowania dokonali modyfikacji stanu wody na gruncie, organ I instancji winien rozważyć zasadność nałożenia na poszczególnych właścicieli konkretnych działek obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających powstawaniem dalszych szkód. W tym celu Burmistrz przeprowadzi dowód z opinii biegłego z dziedziny budownictwa wodnego i melioracji (art. 84 § 1 kpa).

Konieczną rzeczą będzie czuwanie organów obu instancji nad kompletnością akt administracyjnych i ponumerowaniem tych akt – pozwoli to w szczególności na zapobieżenie brakom w aktach powoływanych w decyzjach i pismach stron map, dołączaniu do akt poszczególnych dokumentów bądź wskazywanie na brak powoływanych dokumentów (k. 153-153v, 147, 86-90, 81-78, 76 akt Burmistrza). Dołączanie do akt dokumentów posiadających inną, nie ciągłą numerację kart (zapewne z innych akt – k. 1, 2, 29, 40, 47, 76,79, 102, 104, 125 akt Burmistrza), wymaga sporządzenia za każdym razem notatki służbowej, wskazującej na źródło pochodzenia dołączanego do akt dokumentu.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz 270, dalej ppsa) uchylił decyzję z [...] października 2011 r. i poprzedzającą ją decyzję z [...] sierpnia 2011 r.