Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 631/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 3a w zw. z art. 30
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 29 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant specjalista Agnieszka Kowalik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2013 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...], 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat H. C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], lokal [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat H. C. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

W dniu 4 października 2012r. J.K. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie nienależnych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i FGŚP w kwocie 24.190,00 zł, wymienionych w piśmie ZUS z dnia 10 września 2012 r. Wnioskodawczyni wskazała, że we wskazanym w piśmie okresie nie prowadziła działalności gospodarczej z powodu zdarzeń losowych, które miały miejsce w lipcu 1997 r. Podniosła, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, o czym ZUS został poinformowany. Z uwagi natomiast na fakt, że nie otrzymała odpowiedzi na wniosek o umorzenie nienależnie naliczonych składek, który został złożony w czerwcu 1998 r. uważała, że wniosek został przyjęty i uwzględniony przez "akcept milczący". Wskazała, że w dniu 13 lipca 1998 r. przekazała do ZUS dokumenty dotyczące okresu, za który zostały naliczone nienależne składki. W dniu 7 września 1998 r. złożyła ponownie dokumenty potwierdzające okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, wśród których były m.in. listy płac z zerowym wynagrodzeniem. Wniosła o umorzenie nienależnie naliczonych składek.

Decyzją z dnia [...]. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 oraz art. 28 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odmówił J.K. umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 04-06.1997 r. i 12/1997 - 12/1998 r. w łącznej kwocie 15.357,94 zł, w tym z tytułu: składek 4.488,94 zł, odsetek10.869,00 zł; na koncie pracowniczym NKP [...] na : ubezpieczenie społeczne - za okres 12/1997 r. - 05/1998 r. w łącznej kwocie 8.841,06 zł, w tym z tytułu: składek 2.532,06 zł, odsetek 6.309,00 zł.

Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności wynikający z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie występują również szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy.

Podkreślono, że z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że J.K. prowadzi działalność gospodarczą i otrzymuje świadczenie z KRUS. Nie wskazała jednak wysokości dochodów jakie uzyskuje z tego tytułu, co uniemożliwiało organowi stwierdzenie, czy uregulowanie zaległości pozbawi stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Odwołując się do treści art. 24 ust. 2 i art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że strona jest właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości W., na której dokonano zabezpieczenia na poczet należności z tytułu nieopłaconych składek.

Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ wskazał, że ciężar udowodnienia okoliczności, iż nie ma żadnej możliwości uregulowania należności spoczywa na osobie zobowiązanej. Strona nie przedstawiła natomiast żadnych dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych miesięcznych dochodów, ponoszonych wydatków i ciążących na niej zobowiązań. Nie wykazała, że opłacenie należności mogłoby pozbawić ją środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z dokumentacji sprawy nie wynika również, aby istniały przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy, albo z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny strona nie mogła pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia należności. W świetle przedstawionych okoliczności, zdaniem organu nie można także uznać, że strona jest pozbawiona środków finansowych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, prowadzi bowiem działalność gospodarczą i otrzymuje świadczenie z KRUS. Ponadto należy nadmienić, że dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną, a strona nie wskazała czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.

ZUS wyjaśnił, że w 1998 r. przeprowadził kontrolę w zakresie zgłoszenia przez stronę do ubezpieczenia pracowników, którzy potwierdzili, że byli zatrudnieni, jednak nie otrzymali wynagrodzenia. Z przedstawionego załącznika Nr 1 do Świadectwa Pracy, podpisanego przez stronę, wynikało, że pracownicy zatrudnieni byli w okresie od 7 maja 1997 r. do 8 maja 1998 r. i winni w tym okresie otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 500,00 zł brutto. Ponadto zaległe wynagrodzenia za okres od 06/1997 do 05/1998 r. miały zostać wypłacone zgodnie z porozumieniem zawartym między pracownikiem, a pracodawcą w aneksie Nr 2 do Umowy. Po przeprowadzonej kontroli, w dniu 31 grudnia 1998 r. została wydana decyzja stwierdzająca obowiązek opłacenia przez J.K. składek za zatrudnionych w okresie 05/1997-05/1998 r. pracowników. Od powyższej decyzji stronie przysługiwało odwołanie do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi. W piśmie z dnia 14 października 1999 r. Wójt Gminy w O. potwierdził, że strona nie zlikwidowała działalności i nie zgłaszała przerw w jej prowadzeniu. Biorąc pod uwagę powyższe organ podkreślił, że podnoszona przez stronę okoliczność, że składki za wskazany okres są nienależne nie jest zgodny z prawdą i nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.

W piśmie z dnia 1 lutego 2013 r. J.K. zawarła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosła o unieważnienie decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie nienależnych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i FGŚP w kwocie 24.190,00 zł . Nadmieniła, że decyzja ZUS pomija całkowicie istotne dla sprawy fakty, które podała w piśmie z dnia 2 października 2012r. Wskazała, że w okresie wymienionym w decyzji nie prowadziła działalności gospodarczej. W dniu 1 lutego 1995r. otrzymała zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej (planowane jej rozpoczęcie miało nastąpić od dnia 1 maja 1995r.), z kolei w dniu 19 czerwca 1995r. poinformowała ZUS, że działalność gospodarcza zostanie rozpoczęta w terminie późniejszym z przyczyn od niej niezależnych. W dniu 16 kwietnia 1997r. zawiadomiła ZUS, że zakończyła dwuletni okres budowy zakładu i planuje rozpoczęcie działalności gospodarczej z dniem 22 kwietnia 1997r., zwróciła się także o nadanie numerów NKP z uwagi na planowane zatrudnienie pracowników. W dniu 25 kwietnia 1997r. ZUS poinformował, że w związku ze złożonym zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego w dniu 17 kwietnia 1997r. nadano nr konta NKP [...]. Strona podniosła także, że jej pismo z dnia 16 kwietnia 1997r. nie było zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, a tylko prośbą o nadanie numerów NKP w związku z planowanym rozpoczęciem działalności gospodarczej, gdyż termin jej rozpoczęcia uległ po raz kolejny przesunięciu z dnia 22 kwietnia 1997r. na dzień 7 maja 1997r. Ponadto planując zatrudnienie pracowników od dnia 7 maja 1997r. podpisała wcześniej dwie umowy z terminem rozpoczęcia zatrudnienia od 7 maja 1997r. Wskazała także, że w ostatnich dniach maja przy znacznej pomocy innych osób przeprowadziła konserwacje maszyn przygotowując je do rozruchu. Na początku czerwca 1997r. serwis tych maszyn przystąpił do rozruchu technologicznego, jednak z powodu małej mocy przyłącza prądu maszyny nie zostały uruchomione w planowanym terminie. Rozpoczęcie działalności od dnia 7 maja 1997r. było więc niemożliwe. W lipcu 1997r. wskutek powodzi część zakładu została zniszczona, co w konsekwencji spowodowało, że nie rozpoczęto prowadzenia działalności gospodarczej. W czerwcu 2009r. działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji gospodarczej. Reasumując przedstawione okoliczności skarżąca wskazała, że z przyczyn losowych nie rozpoczęła prowadzenia działalności gospodarczej, zatrudnieni pracownicy nie rozpoczęli pracy i nie otrzymali żadnego wynagrodzenia.

Decyzją z dnia [...], nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że pismem z dnia 15 listopada 2012r. wnioskodawczyni poinformowała, że załączone oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji finansowej pozostawia bez odpowiedzi, ponieważ uznała, że aktualnie prowadzi inną działalność - firmę A.. Ponadto wyjaśniła, że poprzednia działalność - spółka cywilna B. została zlikwidowana w czerwcu 2009r.

Zakład wskazał, że nie ma podstaw do umorzenia wnioskodawczyni należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną, pomimo że w korespondencji z dnia 16 października 2012r. Zakład szczegółowo wyjaśnił jak istotne znaczenie mają one dla sprawy.

ZUS wskazał, że obecnie strona prowadzi działalność gospodarczą oraz pobiera świadczenie z KRUS. Posiada stałe źródło utrzymania. Nie można więc uznać, że uregulowanie zadłużenia z tytułu składek pozbawi wnioskodawczynię możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby płatnik miał przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy, albo z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie mogła pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacania należności.

Zakład wyjaśnił, że z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Ponadto w myśl art. 26 ww. ustawy Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika i dochodzenie tych należności z przedmiotu hipoteki. W związku z tym, iż wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości, Zakład dokonał zabezpieczenie należności na majątku nieruchomym. Biorąc pod uwagę powyższe nie można uznać, że zaległości są całkowicie nieściągalne i dlatego nie ma podstaw do ich umorzenia w trybie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ponadto organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest również podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według obowiązujących przepisów, podmiot prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej. Składki powinny być opłacane bez względu na wysokość osiąganych dochodów, a także w przypadku poniesienia strat. Dotyczy to wszystkich płatników.

Zakład wyjaśnił, że niepowodzenia finansowe związane z prowadzoną na własną odpowiedzialność działalnością gospodarczą nie stanowią podstawy do umorzenia, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę. Płatnik bierze na siebie ryzyko związane z opłacalnością prowadzonej działalności. Opłacanie składek zarówno w czasie prowadzonej działalności, jak i uregulowanie zaległości z tytułu składek po jej zakończeniu, jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Brak możliwości jednorazowej zapłaty należności nie daje podstaw do ich umorzenia.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że argument strony, iż z przyczyn od niej niezależnych nie rozpoczęła działalności gospodarczej nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz planem finansowym osoby podejmującej działalność. Ponadto osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach i w ustalonych kwotach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesionych strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący tę działalność. Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana i usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że się ten zysk rzeczywiście osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową.

Zakład wskazał też, że w dniu 26 maja 1998r. Rejonowy Urząd Pracy w Z. wystąpił do Zakładu o udzielenie informacji dotyczących zgłoszenia do ubezpieczenia zatrudnionych przez stronę pracowników: P.M. i D.M.. Do powyższego zapytania Urząd załączył kserokopie świadectw pracy ww. pracowników, z których wynikało, że byli oni zatrudnieni przez płatnika w okresie od dnia 7 maja 1997r. do dnia 8 maja 1998r. z wynagrodzeniem miesięcznym 500,00 zł brutto. Ponadto Zakład powiadomił Powiatowy Urząd Pracy w Z., że zgodnie z protokołem kontroli z dnia 16 listopada 1998r. dokonano przypisu składek za P.M. i D.M. za okres od 07.05.1997r. - 08.05.1998r. od wynagrodzeń 500,00 zł oraz wskazano, że okres ten został zaliczony do okresu ubezpieczenia.

Organ wskazał również, że w dniu 8 czerwca 2010r. ZUS dokonał potwierdzenia okresu ubezpieczenia P.M. do Kapitału Początkowego. W związku z tym w oparciu o wystawione dokumenty potwierdzające fakt zatrudnienia, pracownicy nabyli prawa do świadczeń zarówno z Urzędu Pracy jak i również świadczeń emerytalno rentowych.

Zakład wyjaśnił, że dniu 19 stycznia 1998r. ubezpieczyciel PZU SA. zaspokoił w pełni roszczenia odszkodowawcze płatnika jako następstwa szkody powodziowej z dnia 8 lipca 1997r. Pismem z dnia 1 lipca 1998r. Zakład poinformował stronę, że umorzenie składek w trybie art. 23 ustawy z dnia 17 lipca 1997r. o stosowaniu szczególnych rozwiązań w związku z likwidacją skutków powodzi w lipcu 1997r. dotyczy składek za miesiące 06-08.1997r. dla osób poszkodowanych, które doznały poważnych szkód majątkowych. W związku z tym, iż na koncie strony figurowało wówczas zadłużenie za okres 04.1997r. - 05.1998r., a jeden z zakładów położony był na terenie, na którym w lipcu 1997r. wystąpiło podtopienie gruntów, zaproponowano udzielenie ulgi w spłacie należności w postaci rozłożenia zadłużenia łącznie z odsetkami na dogodne raty. Ponadto wskazano, że w okresie po dniu 28 kwietnia 1997r. wnioskodawczyni nie zgłaszała zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, pomimo, że jak twierdzi wcale jej nie prowadziła, a wpis do ewidencji działalności gospodarczej wykreśliła w czerwcu 2009r.

Organ stwierdził, że nie można uznać, aby zadłużenie powstało w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Nadzwyczajnym zdarzeniem losowym jest np. sytuacja wywołana przez czynniki zewnętrzne, której nie można było przewiedzieć z pewnością, a która spowodowała, że osoba zobowiązana znalazła się w tak trudnym położeniu, iż bezwzględna konieczność uregulowania ciążących na niej zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie utraty jedynego źródła zarobkowania. W przypadku wnioskodawczyni zadłużenie powstało z uwagi na to, że nie opłacała należnych składek w określonych terminach w okresie prowadzonej działalności.

Zakład wyjaśnił, że podejmując decyzje w sprawie umorzenia należności nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze również możliwości odzyskania należności w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o unieważnienie decyzji z dnia [...]. Podniosła, że nigdy nie zwracała się o umorzenie zaległych składek, lecz wnosiła o ich umorzenie jako nienależnych. Kwestionuje bowiem istnienie zaległości w ZUS, ponieważ w tym okresie nie prowadziła działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosowne do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2102.270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd ocenia, czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia).

Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ww. ustawy).

Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...].

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Dz. U. nr 141, poz. 1365).

W myśl art. 28 ust. 1 powołanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (28 ust. 3).

Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umorzenia, o których mowa wyżej określił w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). Z mocy § 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie zaś z pkt 3 § 3 umorzenie może nastąpić z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z konstrukcji oraz z treści art. 28 u.s.u.s. wynika, iż warunkiem prawidłowego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności składkowych jest określenie rodzaju zaległych składek. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, odnosi się wyłącznie do należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, strona zaś powinna być poinformowana w jakiej wysokości jej zadłużenie na tej podstawie może być umorzone.

Natomiast w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Wobec powyższego przepisy art. 28 ust. 3 i 3a w zw. z art. 30 u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie mogą stanowić podstawy do umorzenia składek należnych za zatrudnionych pracowników w części przez nich finansowanej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że w sentencji decyzji z dnia [...]., odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 04-06.1997 i 12/1997-12/1998 r. oraz składki na koncie pracowniczym NKP [...] na: ubezpieczenie społeczne - za okres 12/1997 r. - 05/1998 r. Tymczasem z załączonej przez pełnomocnika skarżącej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez J.K. - produkcja napojów i wód mineralnych nie podlegała od dnia 1 maja 1995 do 27 kwietnia 1997 r. ubezpieczeniu społecznemu z uwagi na brak potwierdzenia prowadzonej działalności w ww. okresie, mimo posiadania zezwolenia. Ponadto z decyzji ZUS z dnia [...]. (akta administracyjne k.22) wynika, że skarżąca nie odprowadzała składek w okresie 05.1997 r. do 05.1998 r.

Wobec powyższego skoro w kwietniu 1997 r. prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu, a organ tej kwestii nie wyjaśnił, to stwierdzić należy, że w decyzji z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie określił prawidłowo wysokości zadłużenia skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odmawiając umorzenia należności za okres 04-06.1997 r. i 12/97-1998 r. w łącznej kwocie 15357,97 zł.

Ponadto z zaskarżonej decyzji (jak i decyzji ją poprzedzającej) nie wynika w sposób klarowny i precyzyjny jakiego rodzaju należności z tytułu zaległych składek zostały w nich określone. Wprawdzie organ określa w sentencji decyzji z dnia [...]. składki na koncie pracowniczym na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 8841,06 zł za okres 12/1997 r. - 05/1998 r., jednak nie wyjaśnił, czy są to składki pracownicze finansowane przez płatnika, czy też składki pracownicze finansowane przez samych pracowników. Powyższe nie wynika również z uzasadnienia wydanych decyzji. Przypomnieć tymczasem należy, o czym była mowa powyżej, że w zakresie składek pracowniczych w części przez nich finansowanych nie jest dopuszczalne badanie przesłanek związanych z możliwością ich umorzenia. Postępowanie odnośnie tego wniosku jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. Brak jest bowiem w tym zakresie przedmiotu postępowania, o którym mógłby wypowiadać się Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że dla właściwego zastosowania ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawowe znaczenie ma wcześniejsze, dokładne określenie rodzaju składek. Dopiero ustalenie czy są to składki pracownicze finansowane przez płatnika, czy też składki pracownicze finansowane przez samych pracowników pozwala na prawidłowe zakreślenie granic postępowania dowodowego.

Z decyzji ZUS winno więc wynikać w jakiej części zadłużenie wnioskodawczyni może być umorzone, a także jakich składek dotyczy. Tymczasem organ nie wyjaśnił, w jakim dokładnie zakresie postępowanie w przedmiocie umorzenia składek nie zostało umorzone, a więc jakie konkretnie składki zostały nim objęte, w sytuacji gdy w wyniku przeprowadzonej kontroli Zakład dokonał przypisu składek na pracowników od wynagrodzeń 500 zł. Pracownicy zaś oświadczyli, że nie otrzymali wynagrodzenia, natomiast z aneksu do umowy wynika, że zawarte zostało porozumienie pomiędzy pracownikiem a pracodawcą w zakresie wypłaty zaległego wynagrodzenie, obowiązek organu było dokładne określenie rodzaju składek objętych rozstrzygnięciem.

Podkreślić trzeba, że uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a. Wręcz przeciwnie, organ prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wszelkie zaś istotne dla sprawy ustalenia i wnioski winny zostać zawarte w motywach podjętego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego błędnego uznania przez ZUS, że skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności stwierdzić należy, że w piśmie z dnia 8 listopada 2012 r. skarżąca wnosiła o umorzenie należności. Wprawdzie skarżąca podała, że składki są nienależne, jednak nie wskazała w jakim innym trybie niż umorzenie należności (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) żąda rozpatrzenie przez ZUS jej wniosku. Tym bardziej, że decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych określił J.K. zadłużenie z tytułu nieopłacanych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w kwocie 5811,41 zł. Od powyższej decyzji skarżąca nie odwołała się. Natomiast wyłączenie z ubezpieczenia społecznego obejmuje tylko okres od 1 maja 1995 r. do 27 kwietnia 1997 r. (decyzja ZUS z dnia [...].). Skarżąca od tej decyzji również nie złożyła odwołania.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą ZUS będzie uwzględnienie powyższych wskazań, w tym ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości żądania skarżącej.

Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a.

U.K.