Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 704/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-12-14 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Aresztu Śledczego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 239 pkt 1 lit. d, art. 245 par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255, art. 262
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 4
journal: Dz.U. 2003 nr 227 poz 2245
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na niewykonanie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia "[...]" sygn. akt "[...]" w przedmiocie nałożenia grzywny za niezastosowanie się do obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata.


UZASADNIENIE

We wniosku o przyznanie prawa pomocy A. Z., wskazując na zamiar zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu jego skargi, wniósł o ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą mieszkanie o powierzchni "[...]" oraz nieruchomość rolna o powierzchni "[...]". Skarżący nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. W rubrykach nr 5, 9 i 11 podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje świadczeń finansowych, takich jak dodatki szkoleniowe, stypendia stażowe i inne. Nie otrzymuje pomocy finansowej z ośrodka pomocy społecznej. Nie pobiera również pożytków z tytułu posiadania nieruchomości rolnej, która nie jest źródłem jego finansowego utrzymania. Utrzymuje się z dobrowolnego wsparcia finansowego krewnych i dorywczych prac sezonowych. W związku z powyższym nie stać go na odpłatną pomoc adwokata. Zauważył, iż zawodowy pełnomocnik za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej żąda kwoty w przedziale od 500 zł do 2.000 zł. Wskazał też, iż środki finansowe na jego koncie w kwocie "[...]" zostały bezterminowo zablokowane przez komornika. Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył zaświadczenie potwierdzające, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz kopie historii rachunku bankowego i wydruków z tego rachunku wskazujących wysokość zablokowanych środków.

W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, został on wezwany do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych oraz pouczony, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Z uwagi na brak wykazania przez skarżącego jakichkolwiek zasobów pieniężnych oraz stałego dochodu wezwano go do wskazania, kiedy utracił stałe źródło dochodu oraz wysokości i źródeł dochodów uzyskanych przez niego w okresie od 1 stycznia 2011 r., w tym m.in. z tytułu prac dorywczych, a ponadto wysokości i rodzaju otrzymanej w tym okresie pomocy pieniężnej/rzeczowej ośrodka pomocy społecznej, jakichkolwiek innych instytucji, osób trzecich lub członków rodziny. W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków, skarżącego wezwano do złożenia wyjaśnień i dokumentów źródłowych także w tym zakresie. Wobec tego, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia "[...]", złożonym w sprawie o sygn. akt "[...]", skarżący nie zadeklarował jakiegokolwiek majątku i dochodów, a obecnie pomimo nadal braku stałych dochodów wykazał majątek w postaci mieszkania oraz nieruchomości rolnej, wezwano go do przedłożenia kopii dokumentów stanowiących akty nabycia tych nieruchomości, a w przypadku nabycia odpłatnego – wskazania źródła sfinansowania tego wydatku oraz dodatkowo wskazania, jaki był cel nabycia i jest sposób wykorzystywania nieruchomości rolnej, a w przypadku gdy nie przynosi dochodu – przyczyny braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu lub jej sprzedaży. Na ocenę możliwości finansowych strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek oraz sposób, w jaki go wykorzystuje. Majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Dodatkowego wyjaśnienia wymagało zatem, jak - w sytuacji, gdy we wskazanym wyżej wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia "[...]", skarżący nie deklarował jakichkolwiek zasobów pieniężnych i dochodów - był w stanie nie tylko powiększyć swój majątek, ale również pokrywać koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika w sprawach prowadzonych przez niego przed sądami administracyjnymi w latach "[...]", który to fakt znany był Referendarzowi sądowemu z urzędu. Skoro skarżący, pomimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej, był w stanie dotychczas powiększyć swój majątek oraz ponosić wskazane koszty, to ustalić należało ponadto źródło sfinansowania tych wydatków oraz przyczyny braku możliwości pokrycia z tego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie i w innych prowadzonych obecnie przez skarżącego. Z uwagi na niejednoznaczny dokument potwierdzający zajęcie środków pieniężnych na rachunku bankowym skarżącego wezwano go ponadto do przedłożenia dokumentu stanowiącego podstawę prowadzenia egzekucji z tego rachunku.

W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący złożył pismo procesowe, w którym oświadczył, iż w sprawach prowadzonych przez niego w latach "[...]" ustanawiał pełnomocnika jedynie do sporządzenia skarg kasacyjnych. Nie gromadził dowodów ponoszenia wydatków w tym zakresie, dlatego też nie pamięta wysokości opłat poniesionych z tego tytułu, ale wydaje mu się, że płacił prawdopodobnie po "[...]". Przedmiotowe wydatki finansowane były "ze środków (...) z otrzymywanych wypłat z zatrudnienia, zasiłków dla bezrobotnych i zgromadzonych na koncie ROR". Dla potwierdzenia swojego oświadczenia skarżący załączył kopie historii rachunku bankowego, zgodnie z którymi stan konta na dzień "[...]" wynosił "[...]", natomiast na dzień "[...]" "[...]". Skarżący wskazał jednocześnie, iż w jego ocenie brak jest podstaw prawnych do żądania od niego oświadczenia we wskazanym wyżej zakresie, gdyż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocenie poddana powinna być jego obecna, a nie przeszła, sytuacja materialna.

Skarżący oświadczył ponadto, iż stałe źródło dochodu "w postaci wypłat oraz zasiłków dla bezrobotnych" utracił "z dniem "[...]", z dniem "[...]", (...), ale w międzyczasie (...) otrzymywał też i nieregularne dochody w postaci zasiłków szkoleniowych i inne", co jak wskazał potwierdzają załączone kopie wyciągów. Zgodnie z tymi wyciągami (przelewy przychodzące), w okresie od "[...]" 2010 r. do "[...]" 2010 r. na rachunek bankowy skarżącego wpłynęły kwoty w łącznej wysokości "[...]" (z tytułu "[...]"), natomiast w okresie od "[...]" 2011 r. do "[...]" 2011 r. kwoty w łącznej wysokości "[...]" (z tytułu "[...]"). Skarżący wskazał, iż wyciągi te wraz z historiami rachunku obrazują "stan i wysokość zgromadzonych finansów, wpływów dochodów oraz rozchodów za okres od "[...]" 2010 r. do "[...]" 2011 r.".

Skarżący stwierdził ponadto, iż nie korzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej, a ponadto z pomocy członków rodziny oraz osób trzecich, z którymi jak wykazał w formularzu nie prowadzi wspólnego gospodarstwa. Odnosząc się do kwestii związanej z ponoszonymi wydatkami wskazał, iż "ponosi wydatki w wysokości ok. "[...]" a pożytkuje je głównie na opłaty bieżące". Załączył jednocześnie kopie fragmentów dowodów poniesienia opłat za czynsz i fundusz remontowy za listopad 2011 r. w łącznej kwocie "[...]" oraz dowodów opłacenia podatku rolnego i od nieruchomości za IV kwartał w łącznej kwocie "[...]". Skarżący wyjaśnił ponadto, iż celem nabycia nieruchomości rolnej była i jest jej uprawa na zaspokojenie "konsumpcyjnych potrzeb bieżących". Wskazał, iż nieruchomość ta nie przynosi dochodu ("areał rolny jest słaby i mały"), lecz nie może być wydzierżawiona, czy też sprzedana, gdyż utraciłby wówczas możliwość nieodpłatnego pozyskania upraw na własne potrzeby bieżące. Wyjaśnił, iż środki finansowe na zakup tej nieruchomości oraz mieszkania pochodziły z otrzymywanego w latach "[...]" wynagrodzenia "[...]", zasiłku dla bezrobotnych oraz zgromadzonych oszczędności, co potwierdzają, jak wskazał, załączone kopie historii jego rachunku oraz wyciągów. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył ponadto kopie 3 aktów notarialnych [umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i sprzedaży z dnia "[...]", umowa przeniesienia własności nieruchomości z dnia "[...]" (o powierzchni "[...]"), umowa sprzedaży z dnia "[...]" (dotycząca dwóch nieruchomości o powierzchni "[...]" i "[...]")] z, jak wskazał, "usunięciem danych wrażliwych, stanowiących prawa autorskie i pokrewne oraz z powodu, iż akty te zawarte zostały w roku "[...]"". Z przedmiotowych aktów usunięte zostały m.in. dane dotyczące ustalonych cen i rodzaju nieruchomości gruntowych. Skarżący załączył również kopie 2 zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat "z usunięciem danych wrażliwych (ustawa o ochronie danych osobowych)".

Wobec powyższego stwierdzić należy, co następuje:

W świetle art. 239 pkt 1 lit. d) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Zgodnie natomiast z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej.

W tym też miejscu, odnosząc się do zarzutu skarżącego, należy zauważyć, iż wskazany w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od stron postępowania, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w ppsa, jak i we wskazanym akcie wykonawczym do tej ustawy, nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie. Powyższe oznacza natomiast, że w przypadku konieczności weryfikacji twierdzeń zawartych w rozpatrywanym wniosku ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpatrującego.

W niniejszej sprawie wybór żądanych dokumentów źródłowych i oświadczeń, co wskazano już wyżej, nie był w żadnej mierze przypadkowy. Pomimo udzielenia przez skarżącego odpowiedzi na wezwanie do ich przedłożenia, nie jest jednak możliwa ocena jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

Wskazać należy, iż zwrócenie uwagi na zależność między przeszłymi zdarzeniami a obecną sytuacją skarżącego wynikło z założenia przyjętego po porównaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy, złożonych w sprawie o sygn. akt "[...]" i w sprawie niniejszej, że całość majątku nieruchomego została przez niego nabyta po dniu "[...]", mimo że był on wówczas osobą bez stałego źródła dochodu i oszczędności. Nie było więc wykluczone, że żądane informacje dotyczyły okoliczności bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Uzasadnione było zatem ustalenie, kiedy oraz jakiego rodzaju i wartości nieruchomości nabył skarżący, a także skąd pochodziły środki pieniężne na ich nabycie, jeśli było ono odpłatne.

Na podstawie złożonych przez skarżącego aktów notarialnych o szczątkowej treści można stwierdzić natomiast jedynie, iż dwie działki o powierzchni "[...]" i "[...]" oraz działkę o powierzchni "[...]", których nie ujawnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia "[...]", nabył przed jego złożeniem (odpowiednio "[...]" i "[...]"). Dane o ich rodzajach, przeznaczeniu i cenach zostały usunięte. Co jednak istotniejsze, skarżący nie podał także ceny lokalu mieszkalnego nabytego w dniu "[...]". Mając zaś na uwadze ceny rynkowe mieszkań, nie sposób też przyjąć, iż w pełni ujawnił źródło sfinansowania tego wydatku, skoro, zgodnie z przedłożonymi historiami rachunku bankowego w dniu "[...]", do dyspozycji posiadał tylko kwotę "[...]". W tej sytuacji stwierdzić należy, iż skarżący nie pozwolił nie tylko określić wartości jego majątku, będącej jednym z zasadniczych determinantów oceny rzeczywistej sytuacji materialnej, ale również ustalić źródła sfinansowania lokalu mieszkalnego, nabytego w czasie, gdy pozbawiony był już stałych źródeł dochodu.

Pomimo wezwania, jednoznacznego wyjaśnienia nie znalazła także kwestia źródeł utrzymania skarżącego w roku bieżącym oraz jego rzeczywistych zdolności płatniczych. Zauważyć należy, iż zgodnie z dodatkowym oświadczeniem skarżącego, po utracie stałych źródeł dochodu otrzymywał on nieregularne dochody w postaci zasiłków szkoleniowych i innych, co miały potwierdzać przedłożone wyciągi z rachunku bankowego (przelewy przychodzące). Mając na uwadze tytuły poszczególnych przelewów z okresu do dnia "[...]" 2011 r. (wpływy w łącznej wysokości "[...]"), stwierdzić jednak należy, iż skarżący nie wykazał wszystkich źródeł dochodu. Skarżący nie wskazał bowiem źródeł pozyskania środków na dokonaną w tym okresie wpłatę własną, czy też na pokrycie poniesionych uprzednio, a następnie zwróconych, kosztów dojazdów na szkolenia i reklamowanej wpłaty (w łącznej wysokości "[...]"). Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący nie podtrzymał jednocześnie twierdzenia o korzystaniu w tym okresie z pomocy osób trzecich (krewnych) oraz uzyskiwaniu dochodu z prac dorywczych. W tych natomiast warunkach, nie znając wszystkich źródeł finansowania skarżącego i wysokości środków, jakie z nich pozyskuje, nie można ustalić jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja finansowa, a tym samym także jakie są jego zdolności płatnicze. Celem potwierdzenia trafności takiego wniosku, do akt niniejszej sprawy włączono dowody wpłat na rachunek bankowy skarżącego środków nieujawnionych w niniejszej sprawie, a przedstawionych przez niego dopiero w odpowiedzi na wezwania do udokumentowania kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, w tym w sprawie o sygn. akt "[...]".

W świetle powyższego stwierdzić należy, iż złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty źródłowe nie mogą stanowić przekonującej podstawy do przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił.

Mając na uwdze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.