Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 188/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 3a pkt 1 i 3, art. 71b
journal: Dz.U. 2015 poz 2156
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
Teza: Systemowa i funkcjonalna wykładnia art. 17 ust. 3a pkt 1 i 3 ustawy  z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm.) prowadzi do konkluzji, że najbliższą dla ucznia niepełnosprawnego, którego kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b ustawy o systemie oświaty, szkołą podstawową i gimnazjum, jest tylko taka jednostka z wymienionych wyżej placówek oświatowych, która zapewnia odpowiednią ze względu na rodzaj niepełnosprawności formę kształcenia.

TEZY

Systemowa i funkcjonalna wykładnia art. 17 ust. 3a pkt 1 i 3 ustawy  z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm.) prowadzi do konkluzji, że najbliższą dla ucznia niepełnosprawnego, którego kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b ustawy o systemie oświaty, szkołą podstawową i gimnazjum, jest tylko taka jednostka z wymienionych wyżej placówek oświatowych, która zapewnia odpowiednią ze względu na rodzaj niepełnosprawności formę kształcenia.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi L. P. na czynność Wójta Gminy R.-T. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawarcia umowy na refundację kosztów dowożenia dziecka do specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego 1. stwierdza bezskuteczność czynności Wójta Gminy R.-T. wyrażonej pismem z dnia [...] grudnia 2015 roku numer [...] w przedmiocie odmowy zawarcia umowy w sprawie określenia zasad zwrotu kosztów przejazdu małoletniego P. P. wraz z opiekunem do Szkoły Podstawowej Specjalnej numer [...] w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci Słabowidzących numer [...] w W.; 2. uznaje, że małoletniemu P. P. przysługiwało uprawnienie do bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Szkoły Podstawowej Specjalnej nr [...] w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci Słabowidzących nr [...] w W.


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 15 września 2015 r. L. P. zwróciła się do Wójta Gminy R. – T. o przyznanie zwrotu kosztów przejazdu jej syna P. P. do szkoły i z powrotem. Wskazała, że syn jest osobą niepełnosprawną z niepełnosprawnością sprzężoną. Z uwagi na jego pogarszający się stan zdrowia zmuszona była przenieść syna do szkoły w W., gdyż szkoła ta jest najbliższą jej miejscu zamieszkania placówką odpowiadającą wymaganiom zaopiekowania się synem. Syn w tygodniu przebywa w internacie, jednakże ponieważ internat jest zamykany co dwa tygodnie, powoduje to konieczność odebrania syna na weekend i dowiezienia z powrotem. Koszt biletu w obie strony wynosi 121, 96 zł, a ponieważ Wnioskodawczyni utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych, jest osobą bezrobotną, sama wychowuje troje dzieci w wieku szkolnym, a były mąż jej nie pomaga, nie jest w stanie pokrywać kosztów przejazdu.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Wójt Gminy R. T. w piśmie z dnia 28 września 2015 r. wskazał, że obowiązek wynikający z art. 17 ust. 3a ustawy

o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. odnośnie dofinansowania dowozu dotyczy wyłącznie finansowania codziennych dojazdów. Nadto, jak wskazał,

z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia 22 kwietnia 2015 r. dotyczącego syna wnioskodawczyni wynika zalecenie kształcenia specjalnego dla dzieci słabowidzących w: szkole specjalnej, oddziale integracyjnym szkoły ogólnodostępnej lub w szkole ogólnodostępnej. Placówka oddalona około 300 km nie jest zaś placówką najbliższą mogącą realizować zalecane potrzeby edukacyjne dziecka.

Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od odpowiedzi Wójta, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. znak [...] stwierdziło niedopuszczalność odwołania. Wskazało, że odpowiedź Wójta zawarta w piśmie z dnia 28 września 2015 r. nie jest decyzją administracyjną, bowiem do wydania takiej decyzji – w tej konkretnej sprawie i odnośnie zagadnienia zwrotu kosztów dowozu dziecka do szkoły – nie uprawnia go żaden przepis prawa. Pouczono wnioskodawczynię, że służy jej ewentualnie skarga na bezczynność organu gminy dotycząca unikania zawarcia umowy, o której mowa w art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty, jednakże przed wniesieniem takiej skargi organ gminy powinien zostać wezwany do usunięcia naruszenia prawa.

W piśmie z dnia 5 listopada 2015 r. L. P. zwróciła się do Wójta Gminy R. T. o zawarcie umowy dotyczącej zwrotu kosztów przejazdów jej syna wraz z opiekunem do Ośrodka Szkolno – Wychowawczego w W. Uzasadnienie wniosku zawiera powtórzenie argumentacji z pisma z dnia 15 września 2015 r.

W odpowiedzi na wniosek o zawarcie umowy Wójt Gminy R. T. w piśmie z dnia 1 grudnia 2015 r. wskazał, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Powtórzył w całości argumentację z pisma z dnia 28 września 2015 r.

Wnioskodawczyni w piśmie z dnia 11 stycznia 2016 r. (które w tej samej dacie wpłynęło do organu) wezwała Wójta do usunięcia naruszenia prawa poprzez zawarcie z nią umowy – na zasadach art. 17 ust. 3a pkt 3 ustawy o systemie oświaty - dotyczącej zwrotu kosztów przejazdu jej syna wraz z opiekunem do Ośrodka Szkolno – Wychowawczego w W. Wyjaśniła, że na terenie województwa podlaskiego nie ma placówki specjalizującej się w kształceniu specjalnym osób słabowidzących, co potwierdził P. Kurator Oświaty w piśmie z dnia 30 grudnia 2015 r. (które załączyła). Wskazała na nierówne traktowanie ze względu na miejsce zamieszkania, mimo zagwarantowanego prawa wyboru szkoły.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie do usunięcia naruszenia prawa,

w piśmie z dnia 2 lutego 2016 r. znak [...] Wójt Gminy R. T. ponownie wyjaśnił, że Gmina nie ma prawnego obowiązku zwrotu kosztów przejazdu i opieki nad synem Wnioskodawczyni w sytuacji, gdy przepisy prawa (art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy o systemie oświaty) przewidują wyłącznie zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki podczas przewozu do wybranego przez rodziców ośrodka umożliwiającego niepełnosprawnym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie dłużej niż do ukończenia 25 roku życia. Nadto Wójt wskazał, że nie został zachowany warunek wezwania do usunięcia naruszenia prawa w terminie 14 dni od dnia, w którym Wnioskodawczyni została poinformowana o odmowie zawarcia umowy na refundację kosztów dowożenia i opieki nad dzieckiem. Pismo zawierające odpowiedź odmowną otrzymała ona w dniu 2 grudnia 2015 r., zaś wezwanie do usunięcia naruszenia prawa złożyła w dniu 11 stycznia 2016 r.

L. P. złożyła skargę tytułując ją "Skargą na naruszenie prawa" , którą sprecyzowała jako skargę na brak ze strony Wójta Gminy R. czynności z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 3 w związku z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) – brak zawarcia umowy dotyczącej zwrotu kosztów przejazdu ucznia P. P. wraz opiekunem do Ośrodka Wychowawczego w W., pomimo obowiązku zawarcia takiej umowy wynikającego z art. 17 ust. 3a pkt 3 ustawy o systemie oświaty. Wniosła o zobowiązanie Wójta do podjęcia czynności stosownie do art. 17 ust. 3a pkt 3 ustawy o systemie oświaty.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że niepełnosprawność syna wymagała przeniesienia go ze szkoły ogólnodostępnej w R. T. do najbliższego ośrodka specjalizującego się w kształceniu specjalnym osób słabowidzących, którym jest Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w W. Z uwagi na zamykanie internatu co dwa tygodnie, przywozi syna do miejsca zamieszkania

i odwozi go dwa razy w miesiącu, zaś koszt takiej podróży każdorazowo wynosi 55, 44 zł w obie strony. Skarżąca opisała dotychczasową korespondencję z Wójtem, zainicjowaną jej pismem z dnia 15 września 2015 r. Ostatecznie, jak wskazała, na swoje wezwanie do usunięcia przez Wójta naruszenia prawa, otrzymała odpowiedź odmowną w dniu 3 lutego 2016 r. Skarżąca wyjaśniła, że obowiązkiem Gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum. Jej syn posiada orzeczenie zaliczające go do osób niepełnosprawnych od urodzenia oraz orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, zatem spełnione zostały przesłanki z art. 17

ust. 3a ustawy o systemie oświaty do uzyskania zwrotu kosztów dojazdu. Skarżąca wskazała, że placówka w W. jest najbliższą posiadającą uprawnienia

i możliwość kształcenia dzieci z takim stopniem upośledzenia jak jej syn (konieczność opieki przez specjalną kadrę – tyflopedagoga), co potwierdził P. Kurator Oświaty w piśmie z dnia 30 grudnia 2015 r. Odnośnie zarzucanego przez organ spóźnienia w złożeniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa wskazała, że termin czternastu dni z art. 52 § 3 i 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczy skarg na działanie a nie skarg na bezczynność. Nadto nie została poinformowana o jakichkolwiek terminach, zaś pogląd organu pozbawiałby jej jakiejkolwiek ochrony prawnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej lub odrzucenie jako wniesionej z opóźnieniem. Wskazał, że Skarżąca wielokrotnie zwracała się do organu z wnioskiem o dofinansowanie dojazdów jej syna do ośrodka specjalistycznego i na każdy taki wniosek organ udzielał odpowiedzi. Skarżąca wystąpiła również z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa , które wpłynęło do organu w dniu 11 stycznia 2016 r., jednakże było ono spóźnione. Pismo zawierające stanowisko organu w sprawie odmowy zawarcia umowy o zwrot kosztów dojazdu zostało doręczone Skarżącej w dniu 2 grudnia 2015 r. Wezwanie wniesiono zatem

z uchybieniem czternastodniowemu terminowi z art. 52 § 3 p.p.s.a. Wójt nie naruszył także prawa odmawiając zawarcia umowy na dofinansowanie dojazdów dziecka

i jego opiekuna, bowiem na podstawie art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty dofinansowanie jest przewidziane w czasie przewozu do najbliższej szkoły, zaś

w stosunku do dzieci niepełnosprawnych – do wybranego przez rodziców ośrodka umożliwiającego realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu. Została zarejestrowana przez Sąd jako skarga na czynność Wójta Gminy R. – T. polegająca na odmowie zawarcia

z L. P. umowy dotyczącej zasad zwrotu kosztów przejazdu syna P. P. wraz z opiekunem do szkoły. W rzeczywistości zaskarżona czynność Wójta Gminy R. – T., wyrażona pismem z dnia 1 grudnia 2015r. odmówiła uznania wynikającego z mocy prawa (tu ustawy z 7 września 1991r. o systemie oświaty) uprawnienia ucznia do zapewnienia mu przez gminę bezpłatnego dojazdu do szkoły. Jest to czynność zaskarżalna do sądu administracyjnego. W katalogu aktów administracji publicznej zaskarżalnych do sądu ten rodzaj czynności wymieniony został w art. 3 par. 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten obejmuje inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w K.P.A. oraz postępowań określonych w działach IV,V i VI Ordynacji podatkowej, a także postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Obowiązek gminy zapewnienia niepełnosprawnym uczniom bezpłatnego dowozu do szkoły jest obowiązkiem wynikającym wprost z przepisu prawa (o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia), dla realizacji którego nie jest wymagane wydanie decyzji ani postanowienia.

Z przepisu art. 17 ust. 3 "a" ustawy o systemie oświaty wynika bowiem, że na gminie ciąży obowiązek:

1. zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71 "b", bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom

z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia;

2. zapewnienia dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego

i obowiązku nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia;

3. zwrotu kosztów przejazdu ucznia, o którym mowa w pkt 1 i 2, oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka, wymienionych w pkt 1 i 2, na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice.

W świetle brzmienia art. 17 ust. 3"a" ustawy o systemie oświaty, obowiązek zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły podstawowej i gimnazjum lub zwrot kosztów przejazdu takich uczniów do ww. szkół, gdy dowożenie i opiekę zapewniają rodzice, na zasadach określonych w umowie zawartej przez piastuna organu z rodzicami ucznia, jest obowiązkiem wynikającym wprost z przepisów prawa. Realizacja tego obowiązku wymaga od gminy bądź fizycznego zorganizowania transportu do szkół i opieki nad uczniami niepełnosprawnymi w czasie transportu, bądź zawarcia umowy z rodzicami ucznia (uczniów) określającej zasady zwrotu kosztów przejazdu zorganizowanego samodzielnie przez rodziców.

Odmowa zawarcia przez Wójta Gminy R. – T. ze skarżącą – przedstawicielką ustawową niepełnosprawnego ucznia szkoły podstawowej, zamieszkałego na terenie gminy, umowy określającej zasady zwrotu kosztów transportu dziecka do szkoły wraz z opiekunem, naruszyła przepis art. 17 ust. 3 "a" ustawy o systemie oświaty. Z akt administracyjnych wynikają bowiem bezspornie następujące fakty:

- małoletni P. P. urodzony [...]2003r. realizujący w roku szkolnym 2015/2016 obowiązek szkolny na poziomie klasy VI szkoły podstawowej, jest osobą od urodzenia niepełnosprawną (słabosłyszącą), wymagającą – jak wynika

z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 3 listopada 2014r. (k. 62 akt administracyjnych) – konieczności korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji

- Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna w S. orzeczeniem Nr [...] wydanym 22.04.2015r. działając na podstawie art. 71 "b" ust. 3 ustawy o systemie oświaty tj. przepisu do którego odsyła art. 17 ust. 3 "a" pkt 1 ustawy o systemie oświaty, orzekła o potrzebie kształcenia specjalnego P. P. do ukończenia szkoły podstawowej z uwagi na niedowidzenie, a konkretnie ślepotę oka prawego i niedowidzenie oka lewego z zaleceniem kształcenia w szkole specjalnej dla dzieci słabowidzących, w oddziale integracyjnym szkoły ogólnodostępnej lub w szkole ogólnodostępnej ze wskazaniem rewalidacji z tyflopedagogiem w celu poprawy funkcjonowania ucznia poprzez wykorzystywanie wzrokowych metod kompensacyjnych (k. 61 – 61 odwrót akt administracyjnych)

- Prezydent Miasta W. na wniosek Starosty S. i skarżącej – matki niepełnosprawnego ucznia, skierował małoletniego dla realizacji obowiązku szkolnego w nawiązaniu do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego do Specjalnego Ośrodka Szkolno Wychowawczego dla dzieci Słabowidzących w W. przy ulicy K. [...]. Skierowanie zostało wydane z powołaniem się na tryb wskazany w art. 71 "b" ust. 5 – 5 "b" ustawy o systemie oświaty, do którego odsyła przepis art. 17 ust. 3 "a" pkt 1 ustawy o systemie oświaty (k. 66 akt administracyjnych)

- Dyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego dla Dzieci Słabowidzących Nr 8 im. Dr Zofii Galewskiej w W. zaświadczeniem z dnia

11 września 2015r. potwierdziła, że małoletni P. P. w roku szkolnym 2015/2016 jest uczniem klasy VI Szkoły Podstawowej Specjalnej Nr 51 prowadzonej przez ośrodek oraz, że w czasie roku szkolnego przebywa w internacie ośrodka

(k. 67 akt administracyjnych).

Bezspornym w sprawie jest, że skarżąca dwa razy w miesiącu odwozi

i przywozi syna do szkoły w W. korzystając z komunikacji PKS. Dysponuje zaświadczeniami potwierdzającymi częstotliwość dowożenia syna do szkoły

z internatem oraz poniesienia kosztów zakupu biletów PKS.

Z odmownego stanowiska Wójta Gminy R. – T. wynikało, że gmina nie ma obowiązku zwracania kosztów transportu dziecka skarżącej do szkoły

w W. z uwagi na to, że nie jest to najbliższa miejscu zamieszkania placówka mogąca realizować zalecane potrzeby edukacyjne dziecka. Prezentowane stanowisko pozostaje jednak w sprzeczności ze stwierdzeniem P. Kuratora Oświaty, zawartym w piśmie z dnia 30 grudnia 2015r. (k. 84 odwrót akt administracyjnych), informującym, że na terenie województwa podlaskiego nie ma placówki specjalizującej się w kształceniu specjalnym osób słabowidzących oraz wskazującym, że dla realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, niezbędne jest zatrudnienie specjalistycznej kadry, w tym tyflopedagoga. Podkreślić należy, że Wójt Gminy R. – T. odmawiając zawarcia z matką ucznia umowy określającej zasady zwrotu kosztów transportu niepełnosprawnego dziecka do szkoły w W., nie wskazuje konkretnej placówki oświatowej, położonej bliżej niż W. względem miejsca zamieszkania ucznia, mogącej realizować program kształcenia odpowiadający zaleceniom orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Nadto zauważyć należy, że opisany wyżej tryb przyjęcia P. P. do szkoły podstawowej prowadzonej przez Specjalny Ośrodek Szkolno Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w W. przy ulicy K. [...], przede wszystkim pośrednictwo Starosty S. przy kierowaniu ucznia do konkretnej placówki w W. dowodzi, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka nie prowadzi szkoły specjalnej lub ośrodka, o których mowa w art. 2 pkt 5 ustawy, odpowiednich ze względu na rodzaj niepełnosprawności dziecka.

Należy także zaakcentować, że w świetle ustawowej definicji szkoły specjalnej lub oddziału specjalnego za taką szkołę uważa się szkołę lub oddział dla uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, zorganizowany zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 71 "b" ust. 7 pkt 2 ustawy

o systemie oświaty (vide: art. 3 pkt 1 "a" podpunkt "a" ustawy o systemie oświaty)

a to oznacza, że warunki kształcenia, wychowania i opieki nad uczniem objętym orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego winny uwzględniać szczególne potrzeby psychofizyczne i edukacyjne dzieci, rodzaje niepełnosprawności, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy, szczegółowy zakres indywidualnego programu edukacyjno – terapeutycznego a także zatrudnienie specjalistów do realizacji potrzeb dzieci. Wydaje się, że koszt zorganizowania przez gminę spełniającego powyższe wymogi specjalnego kształcenia syna skarżącej

w najbliższej szkole podstawowej zdecydowanie przewyższałby wydatki związane

z partycypacją gminy w transporcie ucznia wraz z opiekunem do szkoły w W. dwa razy w miesiącu.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że odmowa zawarcia ze skarżącą – matką niepełnosprawnego ucznia, umowy określającej zasady zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna do szkoły w W., naruszyła przepisy prawa materialnego zawarte w normach art. 17 ust. 3 "a" pkt 1 i 3 ustawy o systemie oświaty w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to jest następstwem zawężającej wykładni art. 17 ust. 3 "a" pkt 1 i 3 ustawy o systemie oświaty, nieuwzględniającej kontekstu systemowego przepisu i jego bezpośredniego powiązania z przepisem art. 71 "b" ustawy o systemie oświaty, regulującym tryb orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego uczniów niepełnosprawnych oraz kierowania ich do odpowiednich ze względu na rodzaj niepełnosprawności szkół specjalnych lub ośrodków. Systemowa i funkcjonalna wykładnia powołanych wyżej norm prowadzi do konkluzji, że najbliższą dla ucznia niepełnosprawnego, którego kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71 "b" ustawy o systemie oświaty, szkołą podstawową i gimnazjum, jest tylko taka jednostka z wymienionych wyżej placówek oświatowych, która zapewnia odpowiednią ze względu na rodzaj niepełnosprawności formę kształcenia. Zauważyć należy, że obowiązek gmin zapewnienia bezpłatnego dowozu uczniów niepełnosprawnych, dla których istnieje potrzeba kształcenia specjalnego, do szkoły podstawowej i gimnazjum oraz opieki

w jego trakcie, jest warunkiem gwarantującym równość dostępu niepełnosprawnych do edukacji. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w tezie wyroku z dnia

14 kwietnia 2005r. sygn. OSK 1909/04, art. 17 ust. 3 "a" ustawy o systemie oświaty nie daje organom gminy wyboru formy realizacji obowiązku określonego w tym przepisie. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym od dnia 21 sierpnia 2003r. przewiduje dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, wskazanym w przepisie, transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice – zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej.

Z powyższych przyczyn Sąd orzekł o uwzględnieniu skargi w sposób odpowiadający treści art. 146 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi tj. stwierdzając bezskuteczność czynności Wójta Gminy R. – T. wyrażonej pismem z dnia 1 grudnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawarcia umowy w sprawie określenia zasad zwrotu kosztów przejazdu małoletniego P. P. wraz z opiekunem do Szkoły Podstawowej Specjalnej Nr 51 w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla Dzieci Słabowidzących Nr 8 w W. (art. 146 par. 1 ww. ustawy) oraz uznając, że małoletniemu P. P. przysługiwało uprawnienie do bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Szkoły Podstawowej Specjalnej Nr 51 w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla Dzieci Słabowidzących Nr 8 w W. (art. 146 par. 2 ww. ustawy). Formułując uznanie uprawnienia w czasie przeszłym Sąd miał na uwadze fakt, że orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego P. P. dotyczyło okresu do ukończenia szkoły podstawowej a w roku szkolnym 2015/2016 P. P. realizował obowiązek szkolny jako uczeń VI czyli ostatniej klasy szkoły podstawowej.

Na przeszkodzie w merytorycznym załatwieniu sprawy nie stanęła dostrzeżona przez organ okoliczność spóźnionego złożenia przez skarżącą wezwania do usunięcia naruszenia prawa czynnością wyrażoną pismem Wójta Gminy R. – T. z dnia 1 grudnia 2015r. Przepis art. 52 par. 3 ustawy Prawo

o postępowaniu administracyjnym w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r., poz. 658), daje bowiem sądowi administracyjnemu prawo do oceny, czy istnieją przesłanki do przywrócenia stronie terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, poprzedzającego skargę na akt lub czynność, o której mowa w art. 3 par. 2 pkt 4 ustawy. Uznanie przy tym przez sąd, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego skutkuje merytorycznym rozpoznaniem skargi, bez potrzeby odrębnego orzekania o przywróceniu terminu. O merytoryczne rozpoznanie skargi wniósł na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej (vide: protokół z rozprawy - k. 69 akt sądowych).

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie została pouczona przez organ ani

o sposobie skarżenia czynności organu wyrażonej pismem z dnia 1 grudnia 2015r. ani o terminie wniesienia środka zaskarżenia. Nie sposób zatem dopatrzeć się winy skarżącej w uchybieniu 14 – dniowemu terminowi do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa kwestionowaną odmową zawarcia umowy w sprawie określenia zasad refundacji kosztów transportu niepełnosprawnego syna do szkoły. Nadto uchybienie terminowi nie było znaczne zważywszy na rzeczywistą datę wystosowania wezwania (11 stycznia 2016r.) w stosunku do terminu liczonego od daty doręczenia pisma z dnia 1 grudnia 2015r. (16 grudnia 2015r).