Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 840/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Bogusław Wolas Sędziowie Grzegorz Klimek Michał Niedźwiedź (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi B.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2022 r., nr 438/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

1.1. Wnioskiem z 28 października 2021 r. B.B. – nazywana dalej "Skarżącą", zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, jak również Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

We wniosku Skarżąca powołała się na trudną sytuację życiową oraz finansową, opisując przy tym okoliczności powstania zaległości.

1.2. Decyzją z 24 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącej uwzględnienia wniosku.

1.3. Pismem z 22 marca 2022 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie tym Skarżąca podniosła między innymi, że wbrew temu co ustalił organ, nie jest współwłaścicielką wskazanej nieruchomości gruntowej, natomiast mieszkanie, w którym jest zameldowana, należy do jej męża. Przy czym Skarżąca nie miesza wraz z mężem, objęci są rozdzielnością majątkową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie zgodziła się również z sugestią organu, że powinna znaleźć zatrudnienie pozwalające jej uzyskać wynagrodzenie większe niż obecne, czyli 1.400 zł netto. Dalej zaś przedstawiła okoliczności powstania zaległości w składkach oraz długów cywilnoprawnych, które wiązały się z oszukańczym charakterem działań osób zarządzających S. w K.

1.4. Decyzją z 30 maja 2022 r. (nr UP-438/2022) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższą decyzję z 28 października 2021 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022r. poz. 1009 ze zm.; dalej jako "u.s.u.s.").

W motywach decyzji organ wpierw streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Dalej zaś stwierdził, że w jego ocenie nie wystąpiła żadna z przesłanek wyrażonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. – co uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie wniosku Skarżącej.

Następnie, odwołując się do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365; dalej jako "Rozporządzenie"), organ wyjaśnił, że może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również w tym zakresie organ nie dostrzegł podstaw, aby stwierdzić wystąpienie którejkolwiek z przywołanych przesłanek. Zgromadzone w sprawie dowody nie wskazywałby bowiem, aby zadłużenie Skarżącej powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Organ zaznaczył przy tym, że przedsiębiorca ponosi ryzyko związane z prowadzoną działalnością, a brak środków koniecznych od jej prowadzenia nie może być równoważony ze środków, które powinny być przeznaczone na obowiązkowe składki. Ponadto jedną z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia należności z tytułu składek, jest stwierdzenie, że zobowiązany nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Tymczasem Skarżąca nie wykazała, że z uwagi na własny stan zdrowia, albo członków jej rodziny utraciła możliwość uzyskania dochodu.

Analizując pierwszą z wymienionych powyżej przesłanek organ zauważył, że Skarżąca oświadczyła we wniosku, że posiada stały miesięczny dochód w wysokości 1.400 zł netto. Tymczasem zgodnie z rozliczeniem spółki, z którą Skarżąca miała zawartą umowę zlecenia, w miesiącach styczniu, lutym i marcu 2022 r. podstawa wymiaru składek wynosiła 73,06 zł, natomiast w kwietniu 2022 r. 78,16 zł. Tym samym dochód wskazany przez Skarżącą w oświadczeniu znacznie różni się od zaewidencjonowanego przez organ. Oznacza to, że Skarżąca uzyskuje dochody z innych prac.

Rozpatrując przesłankę pozostawania przez wnioskodawczynię w niedostatku organ zwrócił również uwagę, że zgodnie z minimum socjalnym ogłoszonym w IV kwartale 2021 r. wynosi ono dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego 1.362,38 zł. Organ zastrzegł jednak, że Skarżąca nie wyjaśniła i nie udokumentowała istotnych okoliczności dotyczących ponoszenia przez nią opłat związanych z utrzymaniem. Skoro zgodnie z oświadczeniem Skarżąca nie ponosi tych kosztów, a równocześnie wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo organ wyraził wątpliwości dotyczące tego, kto reguluje wspomniane opłaty. Równocześnie z ustaleń wynikało, że mąż Skarżącej jest zameldowany pod tym samym adresem.

W ocenie organu, sam brak środków także nie przemawia za koniecznością umorzenia zaległości z tytułu składek, skoro wnioskodawczyni nie wykazuje się dążeniem do uzyskania dochodów umożliwiających spłatę zaległości.

2.1. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Skarżąca wniosła skargę, zarzucając w niej organowi błędne ustalenie stanu faktycznego. Organ miał bowiem wskazać, że Skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej, chociaż nią nie jest. Ponadto zdaniem Skarżącej, wykazała ona, że ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Tym samym, nie posiada ona żadnego majątku, a jedynie długi wynoszące w przybliżeniu milion złotych, powstałe na skutek nieuczciwości oraz nadużyć osób zarządzających S. Skarżąca szantażem, niebezpiecznym dla jej zdrowia i życia, została zmuszona przez te osoby do prowadzenia działalności na niekorzystnych warunkach. To zaś w ostateczności doprowadziło ją do ruiny finansowej. Zwróciła również uwagę na brak konsekwencji ze strony organu, który uznał, że jest ona wypłacalna, podczas gdy postanowieniem sądu z 2016 r. została wpisana do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego.

2.2. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie.

2.3. W piśmie z 25 września 2022 r. Skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi organu wskazując między innymi, że komornicy sądowi prowadzą wobec niej szereg postępowań, które są umarzane z uwagi na brak majątku, co potwierdza również wpis do rejestru osób niewypłacalnych. Do pisma Skarżąca załączyła szereg dokumentów, które miały wykazać brak majątku oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonych przez komorników.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

3.1. Skarga okazała się niezasadna, dlatego została oddalona.

3.2. Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaś w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego ustawodawca dał mu taką możliwość w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić przy tym należy, że w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. – zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności – ustawodawca doprecyzował, iż przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika zatem, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w § 3 ust. 1 Rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08; z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13; z 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14).

3.3. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd miał również na uwadze, że przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. zarówno przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym ZUS obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki (odsetki) powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi.

W orzecznictwie wskazuje się jednak, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06). Użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09).

Końcowo należy zaznaczyć, że rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

3.4. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wyrażonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Biorąc pod uwagę zastrzeżenia zgłoszone przez stronę w skardze podkreślić przy tym należy, że wbrew temu co wywodzi Skarżąca z akt sprawy nie wynika, aby komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.). Nie uczynił tego również naczelnik urzędu skarbowego. Tego rodzaju stwierdzenie następuje w drodze postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w którym oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza się równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Postanowienia takiego strona skarżąca jednak nie przedstawiła. Nie było również podstaw, aby uznać, że wystąpiła przesłanka "braku majątku, z którego można egzekwować należności", wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., skoro Skarżąca wykazywała dochody z tytułu umów zlecenia, jak również innych prac.

W konsekwencji, jak trafnie zauważył organ, dopóki istnieje możliwość prowadzenia czynności egzekucyjnych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

O nieściągalności wskazanych zaległości nie może również świadczyć wpisanie Skarżącej w 2016 r. do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 56 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 687 ze zm.) do rejestru tego wpisywano bowiem wniosek wierzyciela posiadającego tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie fizycznej tych dłużników, którzy który w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia nie zapłacił należności stwierdzonej tytułem wykonawczym. Wpis do tego rejestru nie był zatem jednoznaczny ze stwierdzeniem, że dany dłużnik nie dysponował żadnym majątkiem, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Informował on jedynie, że dany podmiot nie wykonał swojego zobowiązania w wyznaczonym terminie.

3.5. Sąd podziela również ocenę sytuacji Skarżącej przeprowadzoną przez organ w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. w § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

Przepisy te przewidują, że pomimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), zgodnie z którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaznaczyć przy tym należy, że oceniając, czy spłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki na przykład poprzez pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych – bierze się pod uwagę stan aktualny strony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 15 września 2011 r., I GSK 832/10, 30 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1705/12; 24 lutego 2022 r., I GSK 2214/18).

Z treści kontrolowanej decyzji wynika, że jedną z zasadniczych przyczyn ze względu na którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż w odniesieniu do Skarżącej nie wystąpił uzasadniony przypadek umarzane zaległości pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, były nieścisłości w jej oświadczeniu. W oświadczeniu złożonym na druku RON Skarżąca zaznaczyła bowiem, że nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem, takich jak czynsz, opłaty za najem, czy też koszty energii oraz ogrzewania. Równocześnie wyjaśniła, że przebywa w mieszkaniu, które należy do jej męża. Tyle tylko, że prowadzą oni odrębne gospodarstwa i nie mieszkają razem od 2013 r.

Jeżeli zatem Skarżąca oraz jej mąż nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego, wątpliwości organu dotyczące sposobu finansowania opłat za mieszkanie w racjonalny sposób mogły podważyć wiarygodność oświadczenia wnioskodawczyni. Jeżeli bowiem mąż Skarżącej nie mieszka z nią od 2013 r., kto pokrywał koszty utrzymania mieszkania?

W konsekwencji zawarte w skardze twierdzenia, zgodnie z którymi Skarżąca miała wykazać w oświadczeniu, że ponosi koszty związane z utrzymaniem, należy ocenić jako bezzasadne. Zauważyć przy tym należy, że w piśmie z 22 listopada 2022 r. (k. 75-77 akt administracyjnych) Skarżąca została wezwana do złożenia oświadczenia na właściwym formularzu oraz dokumentów potwierdzających jej sytuację życiową. W treści tego pisma organ wymienił przykładowo, jakiego rodzaju mogą być to pisma, jak również jakich okoliczności powinny one dotyczyć. Skarżąca miała zatem możliwość przedstawienia tego rodzaju pism zarówno w toku postępowania pierszoinstancyjnego, jak i w następstwie złożenia wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, znając już treść pierwszej z decyzji.

Drugą nieścisłością, którą dostrzegł organ, była rozbieżność pomiędzy podaną przez Skarżącą kwotą wynagrodzenia (1.400 zł netto), a podstawą wymiaru składek zadeklarowaną przez zatrudniającą ją od marca 2020 r. spółkę. Ta bowiem miała wynosić w okresie od stycznia do marca 2022 r. 73,06 zł, natomiast w kwietniu 2022 r. 78,16 zł. – co wskazywałoby, że wbrew własnym twierdzeniom, Skarżąca podejmowała chociażby prace dorywcze, które stanowiły kolejne źródła jej przychodów.

Sąd podziela również stanowisko organu w zakresie wystąpienia przesłanek związanych ze stanem zdrowia Skarżącej bądź członków jej rodziny. Wprawdzie w kolejnych pismach wnioskodawczyni podkreśla, że była poddawana szantażowi oraz mobbingowi, co miało wpływ na jej stan zdrowia – ale jednocześnie nie przedstawiła żadnej dokumentacji potwierdzającej, iż ten pogorszył się w takim stopniu, aby ograniczał jej możliwości zarobkowe.

Powyższe świadczy, że na podstawie twierdzeń i dowodów przedstawionych przez stronę nie było możliwym ustalenie rzeczywistego kształtu sytuacji finansowej Skarżącej – zarówno w odniesieniu do jej wydatków, jak i dochodów. Organ nie miał zatem podstaw, aby uznać, że Skarżąca znajduje się w niedostatku, czy też w sytuacji, w której dalsze opłacanie zaległości pozostawiłoby ją bez możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych.

W świetle powyższego należy zgodzić się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, że w rozpoznawanej sprawie brakowało podstaw do umorzenia zobowiązań Skarżącej zarówno na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jak również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Sąd stwierdził, że przeprowadzona przez organ ocena zebranego materiału dowodowego nie jest dowolna i nie wychodzi poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a.

3.6. Końcowo należ zaznaczyć, że Sąd dostrzega, iż jedynym dowodem, który miałby potwierdzić, że Skarżąca była współwłaścicielką nieruchomości gruntowej jest pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zatytułowane "Informacja o zabezpieczeniach na majątku dłużnika" (k. 81 akt administracyjnych). Wskazano w nim jedynie, że Skarżąca wraz z mężem są współwłaścicielami nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o danym numerze. Brak wypisu z Księgi Wieczystej, czy też chociażby wydruku z internetowej bazy, oznacza, że organy w tym zakresie nie zebrały wyczerpującego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). W sytuacji gdy strona kwestionuje powyższą okoliczność, samo stwierdzenie organu, że przy ustalaniu stanu faktycznego korzystał z Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, jest niewystarczające.

Niemniej jednak uchybienie to, zdaniem Sądu, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a."). Okoliczność ta nie została bowiem przywołana przez organ przy ustalaniu przesłanek umorzenia wyrażonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ nie odniósł się do niej również w tej części uzasadnienia, w której rozważał wystąpienie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

3.7. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.