Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 762/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Teresa Randak, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2016 r. sprawy ze skargi F. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

F. G. (dalej: "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] nr [...]odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne – za okres od 03/2012 do 09/2015 w łącznej kwocie 31.566,46 zł, w tym z tytułu składek 28.040,46 zł oraz odsetek liczonych na dzień 5 maja 2015 r. 3.526,00 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne – za okres od 03/2012 do 11/2014 w łącznej kwocie 10.063,66 zł, w tym z tytułu składek 8.625,66 zł oraz odsetek liczonych na dzień 5 maja 2015 r. 1.438,00 zł;

- Fundusz Pracy – za okres od 08/2012 do 11/2014 w łącznej kwocie 1.661,83 zł, w tym z tytułu składek 1.499,83 zł oraz odsetek liczonych na dzień 5 maja 2015 r. 162,00 zł.

W uzasadnieniu organ odwoławczy prezentując dotychczasowy przebieg postępowania wskazał, że w dniu 5 maja 2015 r. strona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek uzasadniony został trudną sytuacją finansową.

Organ odwoławczy wskazywał, że w rezultacie podjętych czynności w sprawie o umorzenie należności zebrano następujące dokumenty:

- wniosek o umorzenie należności;

- oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy publicznej z dnia 30 kwietnia 2015 r.;

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości;

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis;

- zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za lata 2012, 2013 i 2014.

Jak podkreślił organ odwoławczy, odmowę umorzenia należności organ pierwszej instancji uzasadnił tym, iż w sprawie wnioskodawcy nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności zadłużenia. Nadto, nie zachodzą również dostateczne okoliczności wskazujące na zaistnienie przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że złożony przez stronę wniosek o umorzenie, jako pochodzący od osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą (posiadającą status przedsiębiorcy) został rozpatrzony w zakresie możliwości udzielenia wnioskowanej pomocy de minimis.

W dniu 15 lutego 2016 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym strona ponownie zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek, kwestionując rozstrzygnięcie w zakresie szczególnie uzasadnionych okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Organ zaznaczył, że wskazane w tym artykule przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność, określone są w sposób wyczerpujący, przy czym w przypadku wnioskodawcy rozpatrzono okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj.:

- gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ odwoławczy nawiązał również do treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W tych ramach ZUS wskazywał, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że w przypadku wnioskodawcy przy ustaleniu szczególnych okoliczności, o których mowa w treści ww. rozporządzenia rozpatrzyć należało sytuacje określone w punktach 1, 2 i 3, to jest w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku strony nie zachodzą okoliczności, wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż posiada ona prawo własności samochodu osobowego marki Fiat Brava (rocznik 2000) o określonej wartości rynkowej. Nadto przeciwko wnioskodawcy nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS, zatem nie pozostaje oczywistym, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważył następnie, czy w przypadku wnioskodawcy zachodzą wyjątkowe okoliczności, po myśli art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W tych ramach wskazał, że strona prowadzi działalność gospodarczą jako agent ubezpieczeniowy od dnia 22 stycznia 2011 r. i jej wysiłki zmierzają do poszerzenia bazy klientów oraz oferty produktowej. Wnioskodawca czyni przy tym starania podjęcia zatrudnienia na pełny bądź niepełny etat. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w G., przy ul. [...]. Zgodnie z przedłożonymi zeznaniami o wysokości osiągniętego dochodu w latach 2012, 2013 oraz 2014 wykazała odpowiednio przychód (dochód) w wysokości: 18.459,20 zł (2.726,12 zł) w 2012 r., 20.013,53 zł (2.415,14 zł) w 2013 r., 19.625,86 zł (4.310,95 zł) w 2014 r. Z dokumentacji wynika, iż niski dochód stanowi rezultat wysokich kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż uzyskuje dochód z prac dorywczych w wysokości 50,00 zł miesięcznie oraz z produkcji rolnej w kwocie 100,00 zł miesięcznie. Ponosi też koszty związane z utrzymaniem: czynsz, energia, gaz – 167,00 zł, żywność i artykuły gospodarstwa domowego – 70,00 zł, koszty związane z leczeniem – 20,00 zł, inne – 60,00 zł.

Organ odwoławczy zaakcentował, że na podstawie przedłożonej przez stronę dokumentacji uznać należy, iż dochód przypadający na gospodarstwo domowe jest bardzo niski, gdyż nie przekracza minimum socjalnego. Wnioskodawca nie wykazał jednak, iż z uwagi na powyższe nie ma możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i zmuszony jest ubiegać się o wsparcie finansowe do właściwych w tym instytucji - strona oświadczyła, iż nie pobiera żadnych świadczeń i nie korzysta z pomocy społecznej. Nadto, w sprawie nie wykazano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie powołał również argumentów, związanych z sytuacją zdrowotną, zatem nie wykazał, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności przewlekłej choroby bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Tym samym ZUS stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności, wymienione w § 3 ust. 1 pkt 1, 2, i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Końcowo organ odwoławczy wskazał, że w przypadku wnioskodawcy jednorazowa spłata zadłużenia z tytułu składek nie jest możliwa, jednakże nie można całkowicie wykluczyć możliwości poprawy jego sytuacji finansowej (strona posiada bowiem zdolność do aktywności zarobkowej i jest osobą czynną zawodowo). Z uwagi na to, umorzenie należności stanowiłoby przedwczesną rezygnację z przysługujących ZUS należności.

W skardze na ww. decyzję ZUS z dnia [...] strona wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą decyzją z dnia [...], zarzucając naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Uzasadniając skargę wnioskodawca podkreślił, że kwota zobowiązań z tytułu składek wynosi ponad 43.000,00 zł, co oznacza, że gdyby nawet spłacał miesięcznie kwotę 500,00 zł (co stanowiłoby dla niego obciążenie ponad możliwości podstawowej egzystencji), spłata zajęłaby 86 miesięcy. Skarżący zaznaczył jednak, że przy uzyskiwanych dochodach nie jest w stanie ratalnie spłacać należności, gdyż raty w kwotach wynoszących 100,00 – 200,00 zł nie pokryłyby nawet narastających co miesiąc odsetek. Wskazał nadto, że poprawa jego sytuacji materialnej jest mało prawdopodobna, gdyż będąc w wieku 63 lat nie może znaleźć zatrudnienia na umowę o pracę, zwłaszcza że objęty byłby już ochroną przedemerytalną.

Skarżący stwierdził również, że organ naruszył art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż nie dokonał właściwej analizy materiału dowodowego. Zaznaczył, że zgodnie z twierdzeniem organu, dopiero korzystanie przez niego z opieki społecznej (co podniosłoby jego dochód) mogłoby stanowić podstawę do uznania, że zachodzi przesłanka do umorzenia składek, co jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Ponadto wyjaśnił, że samochód osobowy Fiat Brava, którego wartość obecnie nie przekracza 3.500,00 – 4.000,00 zł stanowi jego narzędzie pracy w kontaktach z klientami, bez którego praktycznie byłby “unieruchomiony".

Odpowiadając na skargę, pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 18 października 2016 r. skarżący podkreślił, że przekazał organowi wszystkie dokumenty, pozwalające na określenie jego sytuacji życiowej, w tym zeznania PIT za poprzednie lata oraz rachunki za media. Okazał przy tym plik podań o pracę i zaznaczył, że cały czas podejmuje działania zmierzające do poprawy swojej bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej. Końcowo stwierdził, że w jego ocenie stanowisko ZUS odmawiające umorzenia składek nie zostało właściwie uzasadnione i narusza prawo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a".) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga analizowana według powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem w ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania skargi stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; obecnie t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 wyżej cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zarazem należy wskazać, że w art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Nadto, art. 32 tejże ustawy do składek m. in. na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu.

Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. W orzecznictwie akcentuje się, że podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej również: "k.p.a."), ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543).

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy uznał, że nie została spełniona żadna z analizowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przesłanek, warunkujących umorzenie należności z tytułu składek. Organ stwierdził bowiem, iż po pierwsze, nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności składek ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po drugie, organ odwoławczy ocenił, iż nie zachodzą w sprawie także szczególne okoliczności, uzasadniające umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu szczególne znaczenie w badanej sprawie ma właśnie dokonana przez organ ocena sytuacji, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zdaniem składu orzekającego, organ dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w odniesieniu do wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia przesłanki, zgodnie z którą Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ w swojej argumentacji nie wykazał, że skarżący nie spełnia przesłanki wymienionej w tym przepisie, naruszając tym samym zasadę swobodnej oceny dowodów.

Należy w tych ramach zaakcentować, że z przedłożonej przez skarżącego w postępowaniu przed organem dokumentacji wynika, że od 22 stycznia 2011 r. skarżący prowadzi działalność gospodarczą jako agent ubezpieczeniowy. Podejmuje przy tym wysiłki zmierzające m. in. do poszerzenia bazy klientów, nadto czyni starania podjęcia pracy na pełny bądź niepełny etat. W latach 2012, 2013 oraz 2014 osiągnął przychód (dochód) w wysokości odpowiednio 18.459,20 zł (2.726,12 zł), 20.013,53 zł (2.415,14 zł) oraz 19.625,86 zł (4.310,95 zł), przy czym niski dochód stanowi rezultat wysokich kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto uzyskuje dochód z prac dorywczych w wysokości 50,00 zł miesięcznie oraz z produkcji rolnej w kwocie 100,00 zł miesięcznie. Skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe i ponosi koszty związane z utrzymaniem: czynsz, energia, gaz – 167,00 zł, żywność i artykuły gospodarstwa domowego – 70,00 zł, koszty związane z leczeniem – 20,00 zł, inne – 60,00 zł. Posiada środek transportu w postaci samochodu osobowego Fiat Brava (rocznik 2000) o wartości około 3000,00 zł oraz inne składniki mienia ruchomego – komputer Optimus o wartości około 200,00 zł i drukarkę HP o wartości około 50,00 zł.

Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że jak słusznie wskazał skarżący, kwota zaległych składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami wynosi w jego przypadku ponad 43.000,00 zł, podczas gdy jego przychód brutto wynosił miesięcznie odpowiednio 1538,27 zł (2012 r.), 1667,79 zł (2013 r.), 1635,49 zł (2014 r.) oraz 1586,97 zł (2015 r.). Podkreślenia wymaga, iż sam organ uznał, że dochód przypadający na gospodarstwo domowe skarżącego jest bardzo niski i nie przekracza wysokości minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego w 2015 r. Rozważenia wymaga zatem, czy konieczność uiszczania przez stronę zaległych składek nie spowoduje pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu zwrócić należy również uwagę na fakt, iż skarżący jest osobą w wieku przedemerytalnym i perspektywy uzyskania przez niego dodatkowego dochodu (obok prowadzonej działalności gospodarczej) z tytułu podjęcia pracy etatowej, mając na uwadze realia współczesnego rynku pracy, wydają się być mocno ograniczone.

Nadmienić trzeba również, że z uwagi na specyfikę prowadzonej przez skarżącego działalności, zarówno posiadany przez niego samochód osobowy (o relatywnie niskiej wartości) jak i komputer bezsprzecznie stanowią składniki majątku, które niezbędne są mu do pracy zarobkowej.

Reasumując, podkreślić trzeba, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. szczególnie wnikliwego przeanalizowania wymagają okoliczności wskazywane przez wnioskującego o umorzenie okoliczności, wskazujące na ciężkie skutki materialne spłaty zadłużenia.

W rozpatrywanej sprawie organ naruszył natomiast art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, który chroni potrzeby zobowiązanego w nim wskazane, gdyż niemożliwość ich zaspokojenia uzasadnia umorzenie należności z tytułu składek. Organ nie wyjaśnił w sposób rzetelny, czy sytuacja materialna skarżącego pozwala mu na spłacanie zaległych składek z tytułu ubezpieczenia bez uszczerbku dla egzystencji. Okoliczność taka powinna zostać przez organ wykazana w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego zgodnie ze standardami wyrażonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ naruszył również w związku z tym art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niekompletne ustalenia i niewystarczające uzasadnienie dotyczące sytuacji materialnej strony.

Z uwagi na to, zarzuty skargi okazały się zasadne.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ dokona swobodnej (a nie dowolnej) oceny zgromadzonego materiału dowodowego, mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, związane z sytuacją materialną strony i wysokością zaległych składek oraz w sposób wyczerpujący rozpatrzy cały materiał dowodowy, wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego. Organ zobowiązany przy tym będzie odnieść wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz ponoszonych wydatków do kwoty zobowiązania i w dalszej kolejności w sposób wyczerpujący uzasadnić, czy sytuacja finansowa i majątkowa, w jakiej znajduje się strona pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia należności wobec ZUS.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.