Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 765/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3  pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [..] r. nr [....] , wydaną podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej: "K.p.a." - związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 121) – dalej: "u.s.u.s." – Z. U. S., po rozpatrzeniu wniosku Z. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję tego Z. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Z uzasadnienia tej decyzji i z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 09.02.2015 r. (data wpływu do ZUS Oddział w K.) Z. T. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wniosek został umotywowany trudną sytuacją finansową Wnioskodawcy, który od listopada 2014 r. jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku. Otrzymywane z biura pracy środki Wnioskodawca przeznacza na bieżące wydatki i utrzymanie, nie posiada przy tym dodatkowych dochodów i nie jest w stanie spłacić zobowiązań.

Na potwierdzenie tych okoliczności Wnioskodawca przedłożył:

- kserokopię harmonogramu spłaty pożyczki udzielonej przez bank z dnia 10.10.2014 r.,

- kserokopię zawiadomienia komornika sądowego z dnia 13.11.2014 r. o wszczęciu egzekucji na wniosek wierzyciela F.-N. S.A.,

- kserokopię wezwania do zapłaty należności z tytułu nieopłaconych składek wystawionego przez ZUS dnia 13.01.2015 r.,

- kserokopie decyzji Burmistrza Z. z dnia 30.01.2015 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 17.02.2015r.,

- kserokopie informacji Urzędu Miejskiego w Z. z dnia 18.02.2015 r. o zadłużeniu z tytułu opłat za odpady komunalne oraz informacji z dnia 20.02.2015 r. o zadłużeniu z tytułu podatku od nieruchomości,

- kserokopie zaświadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w D. P. z 23.02.2015 r. o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna i o pobieranym świadczeniu,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej,

- kserokopię rozliczenia za wodę.

Po przeprowadzonym postępowaniu ZUS ww. decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek. Zakład ustalił, że zadłużenie Wnioskodawcy dotyczy składek na ubezpieczenie własne, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz wyjaśnił, że należności z tytułu składek - zgodnie z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. - mogą być przez ZUS umarzane w całości lub części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zakład przytoczył brzmienie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. definiującego pojęcie całkowitej nieściągalności.

Zakład wskazał również, że w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umarzania należności z tytułu składek także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w trzech sytuacjach wskazanych w przepisie, przytoczonych przez Z.

Rozpatrując wniosek o umorzenie Z. stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła niezbędna przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tj. całkowita nieściągalność. Z akt sprawy wynika bowiem, że ciążące na Wnioskodawcy zobowiązania zostały skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego, które prowadzone jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w K. z rachunku bankowego Wnioskodawcy. Postępowanie to trwa nadal, co oznacza, że do czasu jego zakończenia istnieje potencjalna możliwość wyegzekwowania długu. Ponadto uprawniony do oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika organ egzekucyjny, tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził, że obciążające Wnioskodawcę zobowiązania są niemożliwe do wyegzekwowania z powodu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź z uwagi na brak możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z uwagi na fakt, że przedmiotowe należności dotyczą składek na ubezpieczenie własne Wnioskodawcy, Zakład rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz ustaleń Zakładu wynikało, że prowadzona przez Wnioskodawcę działalność gospodarcza została z dniem 24.10.2014 r. wykreślona z ewidencji, a od 14.11.2014 r. jest on zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, z prawem do zasiłku z podstawą wymiaru składek za luty 2015 r. w wysokości [..] zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która posiada uprawienia do świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Wydatki związane z utrzymaniem Wnioskodawca oszacował na kwotę [...] zł, natomiast koszty związane z leczeniem na kwotę [...] zł. Wskazał również na ponoszenie innych kosztów w kwocie [...] zł miesięcznie. Wnioskodawcę obciążają też zobowiązania: z tytułu podatków w kwocie [...] zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł, wobec Urzędu Miasta w kwocie [...] zł, w Zakładzie Wodociągów i Kanalizacji w kwocie [...] zł oraz na rzecz F.-N. S.A. w kwocie [..] zł. Wnioskodawca jest właścicielem, na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, nieruchomości - lokalu mieszkalnego o pow. [...] w Z. Oświadczył ponadto, że przebył zawał serca.

W ocenie Z., dokonane w sprawie ustalenia wskazywały, że obecna sytuacja finansowa Wnioskodawcy jest sytuacją trudną, ponieważ pozostaje on bez pracy, posiada ograniczone dochody i liczne zobowiązania. Jednakże ustalenia te nie uzasadniały umorzenia przedmiotowych zobowiązań w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia. Wnioskodawca nie udokumentował bowiem, że stan majątkowy i sytuacja zdrowotna uniemożliwiają mu opłacenie zaległych zobowiązań wobec ZUS. Mimo wskazywanych problemów zdrowotnych Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dowodów, z których wynikałoby, że został stwierdzony wobec niego stopień niepełnosprawności, bądź niezdolności do pracy, który wykluczałby możliwość zarobkowania. Brak było także dowodów, które potwierdzałyby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej Wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład wskazał, że umorzenia należności z tytułu składek nie uzasadniał również fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli. Należności ZUS mają bowiem charakter publicznoprawny i Zakład nie może zaakceptować sytuacji, w której ich kosztem spłacane są inne zobowiązania. Ponadto Wnioskodawca posiada nieruchomość, czyli majątek, ze sprzedaży którego, w przypadku braku dobrowolnej spłaty, możliwe jest zaspokojenie roszczeń ZUS.

Dodatkowo Zakład wyjaśnił, że przepisy prawa przewidują w uzasadnionych sytuacjach udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań w formie układu ratalnego, co może nastąpić na stosowny wniosek złożony w tym zakresie. W przypadku spełnienia warunków i zawarcia umowy ratalnej bieg naliczania odsetek za zwłokę zostaje zatrzymany na dzień złożenia wniosku w tej sprawie, a postępowanie egzekucyjne zostaje zawieszone oraz nie wszczyna się nowych w stosunku do należności objętych tą ulgą.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. T. wskazał, że uważa decyzję odmawiającą umorzenia za wysoce krzywdzącą, gdyż przedstawione przez niego dowody powinny skutkować celowym i sensownym umorzeniem zadłużenia. Ponadto przedłożył jeszcze dodatkowo dokumenty potwierdzające stan jego zdrowia oraz zdrowia żony, tj. kartę informacyjną leczenia szpitalnego Wnioskodawcy z 02.07.2009 r. i orzeczenie o niepełnosprawności żony.

Uzasadniając rozstrzygnięcie podjęte po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład stwierdził, że powołane przez Wnioskodawcę okoliczności nie dają podstaw do zmiany decyzji. Skorzystanie z prawa umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepisy u.s.u.s. uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności w okresie nieprzedawnionym, bądź z uwagi na szczególną sytuację osoby zobowiązanej. W świetle art. 28 u.s.u.s. możliwość umorzenia należności z tytułu składek jest uprawnieniem Zakładu, a nie obowiązkiem. Oznacza to, że ustawodawca upoważnił Zakład do orzekania o umorzeniu, pozostawiając temu organowi ocenę, w oparciu o całokształt sprawy, czy w konkretnym przypadku występują okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia dłużnikowi określonych zobowiązań. Szczególnie, że ustawodawca przewidział również inną formę ulgi w płatnościach składek, w postaci układu ratalnego. Podejmując decyzję o umorzeniu, Z. musi stwierdzić zaistnienie choćby jednej z przesłanek określonych w powołanych wyżej przepisach, jednak mimo stwierdzenia takich przesłanek, nie jest obowiązany do przysporzenia dłużnikowi takiej korzyści. Z. jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu należnościami z tytułu składek, dlatego rezygnację ZUS z dochodzenia ciążących na dłużniku z mocy prawa zobowiązań i ich umorzenie należy traktować jako instytucję o charakterze wyjątkowym. Szczególnie ważna w sprawach o umorzenie jest ocena, czy mimo wystąpienia ustawowych przesłanek do umorzenia, uzasadnione jest uszczuplenie państwowych funduszy celowych dla poprawy sytuacji finansowej dłużnika. W ramach tej oceny Zakład winien zrównoważyć interes dłużnika oraz interes publicznych funduszy celowych, w tym w aspekcie społecznym, bowiem fundusze są finansowane ze składek, do których opłacania zobowiązani są wszyscy płatnicy. Ponadto uwzględnia się także to, czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy też stały, pogłębiający się.

Odnosząc te uwagi do zgromadzonych w sprawie dowodów Zakład uznał, iż nie zaistniały okoliczności umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności, bowiem nie została spełniona żadna przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., w tym również ta dotycząca braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wobec Wnioskodawcy nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i nadal w sposób formalny nie zostało stwierdzone, że jest ono nieskuteczne z powodów określonych w pkt. 5 i 6 art. 28 ust. 3.

W kwestii rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Zakład stwierdził, że pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie długu byłoby nieuzasadnione. Możliwość umorzenia długu na zasadach określonych w tym rozporządzeniu przewidziana jest dla sytuacji szczególnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne, czy nadzwyczajne zdarzenia losowe nie jest realnie możliwe wywiązanie się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Zakład podkreślił przy tym, że sam fakt choroby nie został wymieniony w rozporządzeniu jako przesłanka umożliwiająca umorzenie, zatem samo jej wystąpienie nie uzasadnia umorzenia długu. Z. stwierdził, że Wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej ([...] lat) i nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, iż w związku z chorobą jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia, bądź posiada jakiekolwiek ograniczenia w tym zakresie. Załączona do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kserokopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego dokumentuje fakt przebycia przez Wnioskodawcę zabiegu wszczepienia stentu w czerwcu [...] r., tj. [..] lat temu. Brak jest natomiast aktualnej informacji o stanie zdrowia i jego wpływu na możliwość zarobkowania. Wnioskodawca nie udokumentował też zaistnienia zdarzeń losowych, o których mowa w przepisach, ani konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby go możliwości podjęcia pracy. Przedłożone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności żony Wnioskodawcy, która wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby, nie może stanowić dokumentu uzasadniającego umorzenie długu, gdyż stwierdzono w nim, że znaczna niepełnosprawność żony datuje się od 16.06.2001 r., tj. przed podjęciem przez Wnioskodawcę prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie Wnioskodawca uzyskuje dochody z zasiłku dla bezrobotnych, a jego żona ze świadczenia emerytalnego.

Zdaniem Zakładu, ponieważ dług wobec ZUS jest nieodległy i stosunkowo niewysoki, uzasadnione jest założenie, że do czasu przedawnienia należności istnieje realna możliwość jego spłaty w dłuższym okresie czasu, w dogodnych, niewysokich ratach. Podjęcie zaś decyzji o umorzeniu przedmiotowych zobowiązań prowadziłoby do definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości dochodzenia należności z tytułu składek, co dawałoby możliwość zaspokojenia zobowiązań Wnioskodawcy wobec innych wierzycieli, czego Zakład, jako wierzyciel publicznoprawny, nie może zaakceptować.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Z. T. wniósł o uchylenie decyzji Z. U. S. w K. z dnia 08.05.2015 r., odmawiającej umorzenia składek w kwocie [..] zł.

Skarżący podniósł, że decyzja ta zamknęła mu możliwość ubiegania się o pozytywne załatwienie sprawy i dlatego wnosi, aby przy rozpatrywaniu skargi Sąd wykorzystał wszystkie dokumenty posiadane przez ZUS, stanowiące dowody o bardzo trudnej sytuacji finansowej Skarżącego. Jego zdaniem, z dokumentów tych wynika w sposób jasny, że obecne dochody Skarżącego są dużo mniejsze od miesięcznych, niezbędnych do życia wydatków.

Nadto, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż ZUS może umorzyć składki, jeżeli "nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności". Fakt taki został wykazany zaświadczeniem o wykreśleniu z ewidencji.

Ponadto, w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- "gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" (pkt 1),

- "przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności" (pkt 3).

Zdaniem Skarżącego, wymienione warunki zostały przez niego udokumentowane w piśmie do ZUS Inspektorat w D. P. z dnia 24.02.2015 r. Dowody te w sposób obiektywny przedstawiają sytuację finansową Skarżącego, z której to wynika, że obecnie nie jest w stanie opłacić zaległych składek .

Skarżący podkreślił, że ma [...] lat i stan jego zdrowia, a w szczególności wiek, stawia go w grupie ludzi, których pracodawcy nie chcą zatrudniać. Po przebytym zawale od wielu lat przyjmuje stale leki oraz pozostaje pod stałą kontrolą specjalistów od chorób serca.

Ponadto, z informacji uzyskanej w ZUS wynika, iż w grudniu bieżącego roku Skarżący będzie mógł odejść na emeryturę.

W odpowiedzi na skargę Z. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 05.08.2015 r. Skarżący przedłożył dwa dowody dokonanego przez ZUS w dniu 06.11.2014 r. zwrotu nadpłaconych składek i oświadczył, że pieniądze te przeznaczył na bieżące utrzymanie i dlatego nie miał środków finansowych na opłacenie przedmiotowych składek za listopad 2015 r. i nie rozumie też, dlaczego ZUS zwracał te nadpłaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2014.1647), sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z uwagi na fakt, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Z. U. S., wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wskazania wymaga, że podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Z. U. S. tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od zasady. Wyjątek ten polega na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest ich umorzenie w uzasadnionych przypadkach, przy czym taka możliwość dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), Z. U. S. może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Z. składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Z. do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że kontrolą Sądu objęte zostały decyzja i prowadzące do wydania tej decyzji postępowanie, w którym Z. U. S. ustalił, iż nie ma podstawy do umorzenia składek, ponieważ nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W następstwie tej kontroli Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, że w przypadku Skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że w odniesieniu do Skarżącego nie mają zastosowania przesłanki określone w pkt. 1, 2, 4, 4a i 6. Ocena natomiast pozostałych przesłanek wymaga odniesienia się do stanu faktycznego sprawy. Organ w obu swoich decyzjach przyjął, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący zakwestionował tę ocenę, podnosząc, że w jego przypadku zachodzą przesłanki przewidziane w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej – co potwierdza zaświadczenie o wykreśleniu z ewidencji (z dniem 24.10.2014 r.).

Odnosząc się do powyższego, należy wskazać, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności.

Tymczasem - jak ustalił organ i czego Strona nie kwestionuje - ciążące na Skarżącym zobowiązania zostały skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego, które prowadzone jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w K. z rachunku bankowego Wnioskodawcy i postępowanie to trwa nadal, a organ egzekucyjny, tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził do tej pory, że zobowiązania te są niemożliwe do wyegzekwowania z powodu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź z uwagi na brak możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wątpliwości Sądu nie budzi także dokonana przez organ ocena sytuacji Skarżącego w świetle § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Podkreślić w tym miejscu należy, że przewidziane w tym przepisie umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, ciężki stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Z. Odstąpienie od obowiązku regulowania należności z tytułu składek jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości, nie będzie miała możliwości spłaty nawet części zaległości.

W rozpoznawanej sprawie Z., na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej Skarżącego, i dokonał ich merytorycznej oceny. Organ zważył, że Skarżący i jego żona nie pracują, uzyskując dochody stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonym przez nich gospodarstwie domowym z zasiłku dla bezrobotnych (Skarżący) i z emerytury (jego żona). Niewątpliwie dochody te są bardzo niskie (odpowiednio: [...] zł i [...] zł – w kwotach brutto) a konieczność ponoszenia bieżących wydatków na utrzymanie rodziny sprawia, że aktualna sytuacja finansowa Skarżącego jest bardzo trudna. Ponadto Skarżący jest w wieku [...] lat, który niewątpliwie ogranicza możliwości zarobkowania, jednak – jak zauważył Zakład - nie przedłożył on żadnych aktualnych dokumentów, z których wynikałoby, iż w związku z chorobą (na którą się powołuje) jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia. Przedłożona do akt sprawy kserokopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego dokumentuje jedynie fakt przebycia przez Skarżącego zabiegu wszczepienia stentu w czerwcu [...] r., tj. [...] lat temu. Skarżący nie udokumentował też zaistnienia zdarzeń losowych, o których mowa w ww. przepisach, ani konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby go możliwości podjęcia pracy.

Mając na względzie takie okoliczności faktyczne - zdaniem Sądu – zasadnie Z. uznał, że ponieważ dług wobec ZUS jest nieodległy i stosunkowo niewysoki, uzasadnione jest założenie, że do czasu przedawnienia należności istnieje realna możliwość jego spłaty w dłuższym okresie czasu, w dogodnych, niewysokich ratach – na taką możliwość Z. zwracał uwagę w obu decyzjach. Ponadto umorzenie przedmiotowych zobowiązań dawałoby możliwość spełnienia zobowiązań Skarżącego wobec innych wierzycieli (z ww. cywilnoprawnych tytułów), co stawiałoby te zobowiązania w uprzywilejowanej sytuacji wobec przedmiotowych zobowiązań publicznoprawnych. Zasadnie też Z. wskazał, że - jako wierzyciel - nie ma swobody w dysponowaniu należnościami z tytułu składek, a dokonując oceny zasadności umorzenia takich należności, jest on zobowiązany zrównoważyć interes dłużnika oraz interes publicznych funduszy celowych, w tym także w aspekcie społecznym, bowiem fundusze te są finansowane ze składek, do których opłacania zobowiązani są wszyscy płatnicy.

Zrozumiałe jest przy tym, że o konieczności pozytywnego rozpoznania wniosku Skarżącego nie mógł przesądzić fakt, że Skarżący nie jest w stanie bezpośrednio czy jednorazowo opłacić całości zadłużenie. Okoliczność taka stanowi bowiem w istocie podstawę prawną rozważenia możliwości udzielenia ulgi w spłacie w formie układu ratalnego.

Również podniesiona w skardze okoliczność, że w grudniu 2015 r. Skarżący będzie mógł przejść na emeryturę lub fakt zwrócenia przez ZUS w dniu 06.11.2014 r. nadpłaconych składek za poprzednie okresy składkowe, nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dotyczącej nieopłaconych składek za październik 2014 r., tj. ostatni okres składkowy - w związku z zaprzestaniem działalności gospodarczej przez Stronę.

Trzeba jeszcze raz podkreślić, że spełnienie ustawowych warunków umorzenia składek daje jedynie możliwość umorzenia tych należności a nie nakłada na Z. obowiązku w tym zakresie. Ta instytucja jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy z uwagi np. na wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec Z. również w dłuższej perspektywie czasowej.

Zdaniem Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom Strony skarżącej wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 K.p.a.).

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi.