Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2637/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6152 Lokalizacja innej inwestycji celu publicznego
Hasła tematyczne: Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART. 138 § 1 PKT3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant st. spec. Dorota Stromecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2017 r. ze skargi M. O. i M. A. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Minister Infrastruktury i Budownictwa (dalej także "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania M. A. i M. O. (dalej "skarżących"), reprezentowanych przez pełnomocnika - adwokata R. K. P., od decyzji Wojewody [...] (dalej także "Wojewody") Nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., znak: [...], o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla inwestycji pn.: przebudowa i rozbudowa linii kolejowej nr [...] od km - [...] do km [...] w ramach projektu "modernizacja linii obwodowej w W. (ode. W. G. / W.Z. – W. G.) - prace przygotowawcze", umorzył postępowanie odwoławcze.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Ministra zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] lipca 2016 r., przedstawia się następująco:

1. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. spółka [...] S.A. (dalej "inwestor"), działając na podstawie art. 9o ust. 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2015 r., poz.1297 ze zmianami), dalej także "ustawy", wystąpiła do Wojewody o ustalenie w drodze decyzji administracyjnej lokalizacji linii kolejowej dla inwestycji polegającej na przebudowie linii kolejowej nr [...] - km [...] do km [...] w ramach projektu "Modernizacja linii obwodowej w W. (ode. W.G./W. Z.-W. G.) - prace przygotowawcze" (dalej "planowana inwestycja").

2. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Wojewoda ustalił lokalizację planowanej inwestycji, nadając jednocześnie decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

3. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Ministra odwołanie od decyzji Wojewody z dnia [...] grudnia 2015 r. (za pośrednictwem tego organu) w części, w jakiej decyzja ta stwierdza, że nieruchomości położone w W., Dzielnica B., stanowiące działki nr [...] i [...] w obrębie nr [...] – [...] – [...], są własnością Skarbu Państwa (pkt 4.1 decyzji, l.p. 89 i 92). Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody [...] w zaskarżonym zakresie i orzeczenie, że przedmiotowe nieruchomości, jako stanowiące własność następców prawnych W. S. (w tym skarżących), stają się z mocy prawa, w całości, własnością Skarbu Państwa z prawem użytkowania wieczystego nabytym przez inwestora.

3.1. Uzasadniając zarzuty odwołania, skarżący wskazali w szczególności, co następuje:

3.1.1. Działki nr [...] i [...] z obrębu [...]-[...]-[...] odpowiadają dawnej nieruchomości hipotecznej "Miasto Ogród J. blok nr [...] plac nr [...] i [...]", która na podstawie wyroku Sądu Polubownego w W. z dnia [...] sierpnia 1942 r., uznanego za wykonalny postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] listopada 1942 r., sygn. akt [...], stała się własnością W. S., którego skarżący są następcami prawnymi. Nieruchomości te nie zostały objęte orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. [...]. W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...], o wywłaszczeniu szeregu nieruchomości m.in. z dawnego Miasta Ogrodu J., podobnie jak i nie stały się własnością Skarbu Państwa na żadnej innej podstawie. Z tej przyczyny w/w działki nr [...] i [...] z obrębu [...]-[...]-[...] stanowią własność następców prawnych W.S..

3.1.2. Obie działki zostały objęte decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. "o stwierdzeniu nabycia prawa użytkowania wieczystego przez [...] S.A." (dalej także "decyzja uwłaszczeniowa"). Powyższe orzeczenie, w zakresie dotyczącym ww. nieruchomości, zostało - w ocenie skarżących - wydane z rażącym naruszeniem prawa i jako takie jest nieważne z mocy prawa, gdyż ww. decyzja z dnia [...] lutego 2004 r. stwierdzała nabycie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych.

3.1.3. W razie powzięcia przez organ I instancji wątpliwości do ważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. w zakresie dotyczącym działek nr [...] i nr [...] organ ten winien był zawiesić postępowanie o ustalenie lokalizacji linii kolejowej w zakresie tych działek do czasu ostatecznego zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności tejże decyzji. W innych sprawach dotyczących nieruchomości z dawnego Miasta Ogrodu J. zostały wydane ostateczne decyzje o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. Na potwierdzenie powyższego faktu skarżący załączyli do odwołania decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r., znak: [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. znak: [...], stwierdzającą nieważność ww. decyzji Wojewody [...] nr [...] w zakresie dotyczącym uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" działką nr [...], z obrębu [...]-[...]-[...], w części dawnych nieruchomości hipotecznych "Miasto Ogród J. blok [...] teren pod ulice" i "Miasto Ogród J. blok [...] teren pod ulice". Skarżący poinformowali, iż w dniu [...] października 2015 r. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] nr [...], który do dnia złożenia odwołania nie został rozpoznany.

III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Minister umorzył postępowanie odwoławcze, wszczęte odwołaniem skarżących, uznając iż osoby te nie posiadają interesu prawnego w sprawie w rozumieniu art.28 k.p.a.

Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, Minister wskazał w szczególności, co następuje:

1. Skarżący wywodzą swój interes prawny wywodzą z następstwa prawnego po W. S., właścicielu placów nr [...] i [...] z dawnej nieruchomości hipotecznej "Miasto Ogród J. blok nr [...]", które to place odpowiadają obecnie działkom ewidencyjnym nr [...] i [...], z obrębu nr [...]-[...]-[...], objętym zakresem decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...].

2. Z wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] maja 2015 r. sporządzonego przez Prezydenta m. [...]. W., wynika, iż działki nr [...] i nr [...], z obrębu [...]-[...]-[...], stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. Z księgi wieczystej nr [...], dostępnej na Portalu Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, wynika również, iż ww. działki stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. Zatem przedmiotowe działki w świetle oficjalnych dokumentów (wypis z rejestru gruntów, księga wieczysta) stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym spółki [...] S.A.

3. W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707, z późn. zm.), dalej taże "u.k.w.h", księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Natomiast art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowi, że domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Konsekwencjami zasady ustanowionej w tym przepisie jest domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych. Po pierwsze - domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, polegające na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, i po drugie - domniemanie nieistnienia praw wykreślonych z księgi wieczystej, co nie oznacza, ani że wygasły, ani że były wpisane bez podstawy prawnej, a więc że nie powstały (vide: E. Bałan-Gonciarz, H. Ciepła: Komentarz do art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, LEX/el., 2016). W związku z powyższym, zgodnie z zasadą domniemania wiarygodności ksiąg wieczystych, to Skarbowi Państwa przysługuje prawo własności do spornych nieruchomości.

4. Dla oceny interesu prawnego skarżących w sprawie dotyczącej ustalenia lokalizacji przedmiotowej linii kolejowej nie ma znaczenia okoliczność, iż decyzją z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...],[...], Minister Infrastruktury i Budownictwa stwierdził nieważność decyzji uwłaszczeniowej Wojewody z dnia [...] lutego 2004 r. w części odnoszącej się do części dawnych działek nr [...] i [...] z nieruchomości hipotecznej "Nieruchomość Miasto Ogród J. blok Nr [...]", odpowiadającej obecnym działkom nr [...] i nr [...] (inwestor wniósł do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] maja 2016 r.). Nawet bowiem ostateczne stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. w części odnoszącej się do części dawnych działek nr [...] i [...] z nieruchomości hipotecznej "Nieruchomość Miasto Ogród J. blok Nr [...]" odpowiadającej obecnym działkom nr [...]i nr [...], nie byłaby wystarczająco podstawą do uznania, iż skarżącym przysługuje interes prawny w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji przedmiotowej linii kolejowej. Tego rodzaju orzeczenie nadzorcze, niezależnie od skutku ex tunc, jaki pociągałoby za sobą, nie powodowałoby jednakże automatycznie, że przedmiotowe działki stałyby się własnością skarżących. Stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej w kwestionowanym przez skarżących zakresie nie musi zatem oznaczać odzyskania własności przez następców poprzedniego właściciela.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie może bowiem przejść do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, która zakończyła się decyzją podlegającą stwierdzeniu nieważności. Eliminując skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta, decyzja stwierdzająca nieważność otwiera drogę do ponownego rozpoznania sprawy, polegającego - w zależności od przyczyny nieważności - na umorzeniu postępowania albo na wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt II CSK 411/13, LEX nr 1480059). W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II CSK 461/11 (OSNC 2013, Nr 1, poz. 8) stwierdzono, że decyzja administracyjna o stwierdzeniu nieważności decyzji nie stanowi wystarczającej podstawy do wykreślenia w dziale II księgi wieczystej opartego na niej wpisu.

5. Domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych. Warunkiem sine qua non skutecznego zwalczenia wiarygodności wpisu w księdze wieczystej jest legitymowanie się interesem prawnym w uzyskaniu oceny zgodnej z żądaniem (por. Ewa Bałan- Gonciarz, Helena Ciepła Komentarz do art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, Lex/el., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV CSK 177/05, LEX nr 301835).

Stosownie do art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Jak wskazuje się w piśmiennictwie, domniemanie prawne zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do naczelnych zasad prawa materialnego ksiąg wieczystych. Domniemanie to jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie ono w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. E. Gniewek w: System prawa prywatnego, Prawo Rzeczowe, Tom 4, Wydawnictwo C.H.Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2007, s. 113, 120-123 i 135).

Zaznaczyć należy, że zakresem domniemania objęte zostały wszelkie prawa podmiotowe ujawnione w księdze wieczystej. Oczywiście domniemanie unormowane w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece ma charakter wzruszalny, a zatem może być obalone w stosownym trybie, zasadniczo w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Dopóki jednak domniemanie to nie zostanie obalone, to osoba (lub inny podmiot), której prawo własności jest ujawnione w księdze wieczystej ma podstawę do powoływania treści wpisu księgi wieczystej w celu wykazania stanu prawnego danej nieruchomości. Wymienione instytucje służące ochronie bezpieczeństwa obrotu niewątpliwie faworyzują formalny stan wpisów w księdze, wieczystej. Uwzględnienie omawianych zasad jest konieczne we wszelkich postępowaniach administracyjnych, w których podejmowane rozstrzygnięcia pozostają w związku ze stanem prawnym nieruchomości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 493/14, LEX nr 1989966).

6. Konsekwentnie należy więc przyjąć, że w sprawie dotyczącej ustalenia lokalizacji przedmiotowej linii kolejowej, oceniając interes prawny skarżących w rozumieniu art. 28 kpa, Minister Infrastruktury i Budownictwa obowiązany jest oprzeć się na treści księgi wieczystej w zakresie wpisów dotyczących własności ww. działek nr [...] i nr [...], z obrębu [...]-[...]-[...], która to własność przysługuje Skarbowi Państwa, a nie skarżącym.

Z przyczyn omówionych wyżej, nawet fakt wydania ostatecznej decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. w części odnoszącej się do części dawnych działek nr [...] i [...] z nieruchomości hipotecznej "Nieruchomość Miasto Ogród J. blok Nr [...]", odpowiadającej obecnym działkom nr [...] i nr [...], nie niweczyłby skutków wynikających z wpisów prawa własności istniejących w dziale II księgi wieczystej przysługujących Skarbowi Państwa wobec ww. nieruchomości.

Wynikające z art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece roszczenie o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może doprowadzić do obalenia domniemania prawnego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Powództwo o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, oparte na art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jest w zasadzie jedynym sposobem wzruszenia domniemania prawnego z art. 3 tej ustawy, w myśl którego prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (por. wyrok Sądu Najwyższego w wyroku z 9 dnia października 2013 r., sygn. akt V CSK 450/12, LEX nr 1415129). Nie jest więc możliwe, aby organ właściwy w sprawie ustalenia lokalizacji linii kolejowej, dla celów prowadzonego postępowania dokonywał samodzielnych ustaleń kwestionujących domniemanie prawdziwości ksiąg wieczystych.

7. W omawianej sprawie skarżący posiadają jedynie interes faktyczny, a nie prawny. Jak zaś podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - interes faktyczny, który można nawet racjonalnie uzasadnić, nie powoduje po stronie dysponującego nim podmiotu uzyskania statusu strony danego postępowania administracyjnego (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1311/2009). Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa, skutkuje koniecznością wydania przez organ decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.

IV. Pismem z dnia [...] września 2016 r. skarżący wnieśli do tut. Sądu skargę na decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2016 r., podnosząc przeciwko tej decyzji następujące zarzuty:

1. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 9s ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 9s ust. 3b ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym poprzez brak zastosowania tego przepisu do nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych,

2. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez dokonanie ustalenia, iż prawo własności nieruchomości położonych w W., Dzielnica B., stanowiących działki ewidencyjne nr [...] i [...] w obrębie nr [...] - [...] - [...], przysługuje Skarbowi Państwa, pomimo braku podstaw do dokonania takiego ustalenia,

b) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji, które zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego - przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości - które miało zostać rozstrzygnięte w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...], o stwierdzeniu nabycia przez "[...]" S. A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W., Dzielnica B., stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie nr [...] - [...] - [...], które toczyło się przed Ministrem Infrastruktury i Budownictwa pod znakiem sprawy: [...] - pomimo, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji postępowanie to nie zakończyło się wydaniem ostatecznej decyzji.

Uzasadniając w/w zarzuty skarga podnosi, co następuje:

1. Z racji tego, że przedmiotowe działki stanowią własność osób fizycznych, tj. następców prawnych W. S., w tym skarżących, winny zostać wskazane w decyzji lokalizacyjnej, jako dopiero stające się z mocy prawa, w całości, własnością Skarbu Państwa z prawem użytkowania wieczystego nabytym przez "[...]" S. A. (pkt 4.2 i 7 Decyzji I Instancji). Nieprawidłowe wskazanie, iż działki te stanowią własność Skarbu Państwa, uniemożliwia ich dotychczasowym właścicielom otrzymanie odszkodowania za ich wywłaszczenie.

2. Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], przedmiotowe działki stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "[...]" S.A. Podstawę wpisu: (-) prawa własności Skarbu Państwa stanowi orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. [...]. W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...], o wywłaszczeniu szeregu nieruchomości m. in. z kompleksu dawnych nieruchomości hipotecznych "Miasto Ogród J." (dalej: Orzeczenie z 1953 r.), (-) prawa użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...], o stwierdzeniu nabycia przez "[...]" S. A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w . Dzielnica B., stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie nr [...] - [...] - [...]. Przedmiotowe nieruchomości nie zostały objęte orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. [...]. W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...], o wywłaszczeniu szeregu nieruchomości m.in. z dawnego Miasta Ogrodu J., podobnie jak i nie stały się własnością Skarbu Państwa na żadnej innej podstawie. Z tej przyczyny w/w działki nr [...] i [...] z obrębu [...]-[...]-[...] stanowią własność następców prawnych W. S..

3. W niniejszej sprawie administracyjnej równolegle z postępowaniem głównym toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody. W postępowaniu tym miało zostać rozstrzygnięte zagadnienie wstępne, dotyczące przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego spółki "[...]" S. A. Ostateczne stwierdzenie nieważności Decyzji nr [...], w części dotyczącej nieruchomości, przesądzałoby, iż nieruchomości nie stanowią własności Skarbu Państwa, ale następców prawnych W. S., w tym skarżących. Jednak oba postępowania, główne i prejudycjalne, toczyły się przed Ministrem Infrastruktury i Budownictwa. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawieszenie postępowania dotyczy przypadku konieczności uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Poglądy orzecznictwa na temat znaczenia pojęcia "innego organu" w rozumieniu tego przepisu są rozbieżne.

4. Uzasadniając umorzenie postępowania odwoławczego, Minister Infrastruktury i Budownictwa powołał się na domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych i możliwość wytoczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Organ wskazał także, iż nawet ostateczne stwierdzenie nieważności decyzji nr [...], w zakresie dotyczącym nieruchomości, nie będzie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy administracyjnej. Decyzja taka będzie mieć charakter jedynie kasacyjny, natomiast o tym, czy "[...]" S. A. przysługuje użytkowanie wieczyste Nieruchomości, rozstrzygnie dopiero decyzja merytoryczna, wydana w rozpoznaniu wniosku [...] o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego, który wobec ostatecznego stwierdzenia nieważności Decyzji nr [...] pozostanie nierozpoznany. Ostateczna decyzja o stwierdzeniu nieważności danej decyzji nie stanowi wystarczającej podstawy do wykreślenia z działu II księgi wieczystej wpisu opartego na tej decyzji.

Minister Infrastruktury i Budownictwa nieprawidłowo powołał się na domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych. W okolicznościach niniejszej sprawy administracyjnej od początku było oczywiste, jakie ostateczne rozstrzygnięcie zapadnie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności Decyzji nr [...]. Fakt ten potwierdza szereg wcześniejszych ostatecznych decyzji w tym przedmiocie, pochodzących od poprzedników prawnych organu. Decyzje te zostały wymienione w uzasadnieniach decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] maja 2016 r. znak sprawy: [...] i z dnia [...] sierpnia 2016 r. znak sprawy: [...]. W takich okolicznościach odsyłanie właścicieli nieruchomości na drogę procesu cywilnego, którego koszty i czas trwania byłyby znaczne, a ostateczny wynik mógłby być tylko jeden, było oczywiście nieuzasadnione.

5. Podobnie nieprawidłowe jest stanowisko Ministra Infrastruktury i Budownictwa, dotyczące znaczenia ostatecznego stwierdzenia nieważności Decyzji nr [...] dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy administracyjnej. Przemawiają za tym następujące okoliczności: Nieruchomości nigdy nie stanowiły własności Skarbu Państwa. Wobec tego Nieruchomości nie mogły stać się przedmiotem użytkowania wieczystego "[...]" S. A. Jeżeli na skutek ostatecznego stwierdzenia nieważności Decyzji nr [...] wniosek "[...]" S. A. o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego miałby zostać rozpoznany po raz kolejny, to jest oczywiste, iż w takim przypadku zostałaby wydana decyzja o odmowie stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego. Niezależnie od tego, stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z powodu ustalenia, że jej przedmiot (tj. obecne Działki nr [...] i [...]) nie stanowił własności Skarbu Państwa przesądza, że wadliwa jest Decyzja I Instancji, w części, w której wskazuje Działki nr [...] i [...] jako stanowiące własność Skarbu Państwa, a skarżący niewątpliwie posiadają interes prawny w stwierdzeniu tej wadliwości,

1. gdyby Organ powziął jakiekolwiek wątpliwości dotyczące przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności Nieruchomości, to powinien był zawiesić postępowanie w niniejszej sprawie administracyjnej do czasu ostatecznego zakończenia postępowania z wniosku "[...]" S. A. o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego, który wobec ostatecznego stwierdzenia nieważności Decyzji nr [...] pozostaje nierozpoznany. Postępowanie takie powinno toczyć się przed Wojewodą [...],

2. na podstawie ostatecznych decyzji o stwierdzeniu nieważności Decyzji nr [...] zostały założone liczne nowe księgi wieczyste dla nieruchomości, które były objęte księgą wieczystą nr [...] i dokonane wpisy prawa własności następców prawnymi dawnych właścicieli nieruchomości, wywodzących swoje prawo z wyroku Sądu Polubownego w W. z dnia [...] sierpnia 1942 r. i poprzedzającego go działu spadku, dokonanego aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1935 r. Rep. nr [...]. Wydruki treści tych nowych ksiąg wieczystych z Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości stanowią załączniki do niniejszej skargi. Okoliczność ta potwierdza, iż w ocenie Sądu Wieczystoksięgowego, w przypadku nieruchomości objętych Decyzją nr [...], ostateczne stwierdzenie nieważności tej decyzji, przy jednoczesnym wykazaniu następstwa prawnego, jest wystarczające dla dowiedzenia przysługiwania danym osobom prawa własności danej nieruchomości,

3. co najmniej w dwóch przypadkach założenie nowej księgi wieczystej i dokonanie wpisu prawa własności dotyczyło nieruchomości, które następnie zostały wskazane w Decyzji I Instancji jako stające się z mocy prawa, w całości, własnością Skarbu Państwa z prawem użytkowania wieczystego nabytym przez "[...]" S. A. (nieruchomości położone w W., Dzielnica B., stanowiące działki ewidencyjne nr [...] i [...] w obrębie nr [...] - [...] - [...], pkt 4.2 decyzji, l.p. 39 i 40),

4. zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego, wyrażonym w postanowieniu z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt: II CSK 506/11: "Nawet jednak prawidłowo dokonany wpis, na podstawie odpowiedniego, co do formy dokumentu, może być wadliwy od samego początku - tak, jak to już zasygnalizowano - w razie nieważności bądź bezskuteczności czynności prawnej albo uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (...) W takich przypadkach, wadliwość dokonanego wpisu może potwierdzać późniejsze, odpowiednio, orzeczenie sądu albo ostateczna decyzja administracyjna odnoszące się do zdarzenia prawnego ujętego w dokumencie, który stanowił materialnoprawną podstawę wpisu. Możliwość uwzględnienia takiego orzeczenia albo innego odpowiedniego dokumentu w ramach postępowania wieczystoksięgowego będzie uzależniona od tego, czy ustalenie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości będzie możliwe na podstawie wskazanego orzeczenia sądu lub innego odpowiedniego dokumentu. Nie będzie tak wówczas, gdy ustalenie stanu prawnego nieruchomości będzie wymagało uwzględnienia innych dodatkowych okoliczności ponad te, które były przedmiotem oceny wyrażonej w orzeczeniu sądu lub innym dokumencie, np. związanych z koniecznością oceny możliwości zastosowania przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 listopada 2008 r., I CSK 169/08 oraz z dnia 27 lipca 2010 r., II CSK 155/10, Lex nr 621140). W takich przypadkach będzie zachodziła konieczność przedstawienia wyroku wydanego w następstwie rozpoznania powództwa wytoczonego na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. (...) Ocena, czy orzeczenie sądu lub inny odpowiedni dokument stanowi wystarczającą podstawę do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, czy też zachodzi potrzeba ustalenia dodatkowych, prawnie doniosłych, okoliczności wykraczających poza zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego musi być dokonana z uwzględnieniem podstawy, wadliwego, według składającego wniosek na podstawie art. 31 ust. 2 u.k.w.h., wpisd'. Wszystkie te argumenty przemawiają za uznaniem, iż ostateczna decyzja o stwierdzeniu nieważności Decyzji nr [...] stanowi wystarczającą podstawę do wykreślenia z działu II księgi wieczystej wpisu opartego na tej decyzji, 6. według poglądu Sądu Najwyższego, wyrażonego w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt: II CSK 665/10: "Przytoczony art. 31 ust. 2 u.k.w.h. nie zawiera wymagania, aby podstawą wpisu potrzebnego do usunięcia niezgodności, o jakiej mowa w tym przepisie mogło być - w okolicznościach rozpoznanej sprawy - tylko takie orzeczenie sądu, które stwierdzałoby prawo własności nieruchomości przysługujące wnioskodawcy. W celu usunięcia w trybie art. 31 ust. 2 u.k.w.h. niezgodności, o jakiej mowa w tym przepisie wystarczy orzeczenie wykazujące tę niezgodność. Wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2008 r., stwierdzający na podstawie art. 189 k.p.c. i art. 58 k.c. nieważność umowy sprzedaży nieruchomości, na podstawie której spółka "A.", będąca nabywcą, wpisana została jako właściciel nieruchomości, niewątpliwie spełnia ten warunek. Istotą bezwzględnej nieważności czynności prawnej jest brak jakichkolwiek skutków prawnych, które strony chciały osiągnąć nie tylko w stosunkach między nimi, ale także erga omnes, a ponadto możność powoływania się na nieważność przez każdego, kto ma w tym interes prawny. Wspomniany wyrok, którym sąd wieczystoksięgowy jest związany (art. 365 k.p.c.) - wbrew stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia - nie tylko uprawnia do uznania, że spółka "A." nie jest właścicielką nieruchomości, ale także - co jest istotne z punktu widzenia zgłoszonego wniosku - uchyla podstawę dotychczasowego wpisu oraz upoważnia do stwierdzenia, że stan prawny nieruchomości jest taki, jaki był przed zawarciem umowy, która okazała się umową nieważną. Stanowi więc podstawę do usunięcia niezgodności w księdze wieczystej przez wykreślenie wpisanego właściciela (nabywcę z nieważnej umowy]'. Nie ma żadnych argumentów przemawiających przeciwko uznaniu, iż przytoczony pogląd znajduje zastosowanie także w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia [...] października 2016 r., Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2017 r. inwestor wniósł o oddalenie skargi, obszernie ustosunkowując się do jej zarzutów.

VII. W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2016 r. skarżący uzupełnili argumentację skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VIII. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2016 r. nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

IX. Kontrola legalności zaskarżonej do Sądu decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2016 r. prowadzi do następujących wniosków.

1. Zaskarżoną decyzją Minister umorzył na podstawie art.138 § 1 pkt 3 k.p.a. postępowanie odwoławcze wszczęte odwołaniem skarżących od decyzji ustalającej lokalizację linii kolejowej, wydanej na podstawie art.9o ust.1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, stwierdzając iż skarżący nie posiadają w sprawie interesu prawnego w rozumieniu art.28 k.p.a., w tym w szczególności nie przysługuje im prawo własności nieruchomości objętych decyzją lokalizacyjną. Stanowisko organu odwoławczego jest słuszne.

2. Istota sprawy sprowadza się do kwestii, czy:

- trafnie organy obu instancji uznały za wiążący dla ustalenia stanu prawnego działek nr [...] i [...] z obrębu nr [...] – [...] – [...] stan ujawniony w księdze wieczystej [...], według którego ww. działki stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. (podstawą takiego związania miałoby być domniemanie wynikające z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), czy też:

- pomimo tak ukształtowanej treści księgi wieczystej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (tj. w szczególności zawisłość sprawy o stwierdzenie w stosownym zakresie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004 r., podobnie jak wcześniejsze wyeliminowanie tej decyzji w odniesieniu do innych działek, posiadających identyczny status jak działki obecnie brane pod uwagę) w oczywisty sposób upoważniał do przyjęcia, że treść ta nie odpowiada stanowi rzeczywistemu, a właścicielami przedmiotowych działek są następcy prawni W. S., w tym skarżący, co obligowałoby organy orzekające w przedmiocie lokalizacji do uznania skarżących za strony.

3. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przesłanką decydującą o przymiocie strony postępowania administracyjnego jest zatem interes prawny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że interes prawny oznacza ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu. Jest to występowanie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków określonego podmiotu a sprawą administracyjną, w której może nastąpić konkretyzacja uprawnień lub obowiązków. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to jednostka jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jej roszczenia i w konsekwencji uprawniał ją do żądania stosownych czynności organu administracyjnego. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 Kpa i nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Szczególnymi cechami interesu prawnego jest, po pierwsze, bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu, a normą prawa administracyjnego. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te z podmiotów, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, a więc interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości, ani hipotetyczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2002 r. IV SA 1132/00 Lex nr 81670, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2004 r. III SA/Wa 373/04 Lex nr 176658).

Jak słusznie podkreślono w wyroku NSA z dnia 9 grudnia 2914 r., sygn. akt II OSK 1226/13, na podmiocie, który powołuje się na swój interes prawny mający legitymować ów podmiot do udziału w konkretnym postępowaniu administracyjnym, spoczywa niewątpliwie obowiązek wykazania tego interesu (por. np. wyroki NSA: z 17.04.2014 r., II OSK 86/13; z 11.06.2013 r., II OSK 324/12; z 03.02.2012 r., II OSK 2208/10; z 26.01.2012 r., II OSK 2146/10; z 03.02.2011 r., II OSK 206/10; z 03.12.2008 r., II OSK 1505/07; z 29.01.2008 r., II OSK 1959/06; z 28.09.2006 r., II OSK 726/06 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie: "CBOSA"). W przypadku, gdy interes ten wywodzony jest z faktu legitymowania się określonym tytułem prawnym do nieruchomości, zainteresowany podmiot winien wykazać, że deklarowane prawo do nieruchomości rzeczywiście jemu przysługuje. Właściwym i w zasadzie jedynym dokumentem potwierdzającym należycie ów fakt w odniesieniu do nieruchomości posiadającej księgę wieczystą, będzie odpis tej księgi. To bowiem właśnie księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości (zob. art. 1 ust. 1 u.k.w.h.) i w konsekwencji to one stanowią urzędowy rejestr praw rzeczowych na nieruchomości (zob. E. Bałan-Gonciarz [w:] E. Bałan-Gonciarz, H. Ciepła, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, Warszawa 2011, uw. 1 do art. 1).

Powyższy wniosek znajduje dodatkowe oparcie w treści art. 3 u.k.w.h., który ustanawia dwa komplementarne domniemania prawne: że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (ust. 1) oraz że prawo wykreślone nie istnieje (ust. 2). Domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym obejmuje dane ujawnione w działach II-IV księgi wieczystej, a więc w szczególności określenie podmiotu, któremu przysługuje prawo wpisane w księdze wieczystej. Spory na tym tle stanowią zaś niewątpliwie sprawę cywilną, do której rozpoznawania i rozstrzygania, w braku regulacji szczególnych, powołane są sądy powszechne (zob. art. 2 § 1 i 3 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego; Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.). Już z tych względów nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, że organ administracji w toku prowadzonego przez siebie postępowania w indywidualnej sprawie administracyjnej może we własnym zakresie dokonywać ustaleń sprzecznych ze stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, doprowadzając w rezultacie do obalenia domniemania ustanowionego w art. 3 ust. 1 u.k.w.h. Zasada wyrażona w art. 3 u.k.w.h. wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą (prawidłowości) treści wpisów prawa (własności, użytkowania wieczystego itd.) w księgach wieczystych (por. m.in. wyroki NSA: z 06.04.1999 r., IV SA 2338/98, LEX nr [...]7173; z 23.06.2006 r., I OSK 1010/05, CBOSA; z 23.06.2006 r., I OSK 995/05, CBOSA; z 21.11.2008 r., I OSK 1630/07, CBOSA; z 09.04.2014 r., I GSK 1366/12, CBOSA). Obalenie prawdziwości wpisu w księdze wieczystej może nastąpić tylko w postępowaniu o charakterze cywilnym, wszczętym przed sądem powszechnym. Organy administracji publicznej nie mają bowiem kompetencji do samodzielnego rozstrzygania spraw o charakterze cywilnym, zastrzeżonych do właściwości sądów powszechnych (por. m.in. wyroki NSA: z 10.05.2006 r., I OSK 755/2005; z 16.03.2011 r., II FSK 1981/09; z 16.03.2011 r., II FSK 1995/09; z 16.03.2011 r., II FSK 1996/09; z 01.08.2013 r., I FSK864/13 – CBOSA).

4. W świetle powyższych okoliczności w pełni podzielić należy ocenę organu odwoławczego, że: (-) rozstrzygające znaczenie we wskazanym wyżej zakresie ma domniemanie z art.3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w konsekwencji przyjęcia którego za właściciela przedmiotowych działek należy uznać Skarb Państwa, natomiast za użytkownika wieczystego spółkę [...]S.A., (-) nawet ostateczne zakończenie, z pozytywnym dla skarżących skutkiem, zainicjowanego przez nich postępowania nadzorczego wobec decyzji uwłaszczeniowej z 2004 r. (w części obejmującej grunt odpowiadający przedmiotowym działkom) nie byłoby równoznaczne z potwierdzeniem prawa własności następców prawnych W. S. do tych działek, albowiem potwierdzeniem tego rodzaju byłoby wyłącznie stosowne uzgodnienie treści księgi wieczystej. Okoliczności te powodują, że skarżący posiadają w niniejszej sprawie wyłącznie interes faktyczny, nie łączący się ze statusem strony postępowania lokalizacyjnego. Próba wykazania, że taki interes ma wymiar prawny, w oparciu o założenie, że dowiedzenie w nieodległej przyszłości praw rzeczowych skarżących do przedmiotowych działek jest na tyle prawdopodobne, że uzasadnia zawieszenie postępowania lokalizacyjnego na zasadzie art.97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu wykazania w/w praw, jest w oczywisty sposób zbyt daleko idące. W świetle jasno ukształtowanego stanu wieczystoksięgowego przedmiotowych działek brak jest bowiem podstaw do traktowania wyniku wszczętych przez skarżących odrębnych postępowań administracyjnych (i ewentualnie w dalszej kolejności sądowych), zmierzających do podważania w/w stanu, jako zagadnienia wstępnego z postępowaniu lokalizacyjnym (tj. tego rodzaju zagadnienia, do czasu rozstrzygnięcia którego prowadzenie lub rozstrzygnięcie postępowania lokalizacyjnego byłoby niemożliwe).

W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, w następstwie czego podlega oddaleniu na podstawie art.151 p.p.s.a.