Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 45/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania P. Z., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] października 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującej się w okresie zasiłkowym od 1 listopada 2017 r do 31 października 2018 r. prawa do zasiłku rodzinnego na syna. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z 4 sierpnia 2017 r. P. Z. wystąpiła o przyznanie jej na okres świadczeniowy 2017/2018 na rzecz małoletniego syna – J. S., przewidzianego ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) dalej: "u.ś.r.", zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

Wnioskodawczyni wychowuje syna samotnie. W roku 2016 – będącym rokiem bazowym przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy 2017/2018 - uzyskiwała ona dochód: z alimentów na rzecz syna w łącznym wymiarze [...] złotych, a także z zasiłku macierzyńskiego w łącznym wymiarze netto [...] złote. Zasiłek ów wypłacany był w okresie pozostawania przez nią w stosunku pracy w firmie [...] i prowadzenia własnej działalności gospodarczej.

Działalność gospodarczą zakończyła ona [....] grudnia 2016 r., a jej stosunek pracy został rozwiązany [...] grudnia 2016 r. Od stycznia 2017 r. zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna i pobiera z tego tytułu zasiłek dla bezrobotnych, który w marcu 2017 r. wyniósł [....] zł.

W oparciu o tak ustaloną sytuację dochodową, Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] października 2017 r. utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2017 r. odmówił P. Z. ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, wskazując na przekroczenie przez nią ustalonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r. kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (634 złote) przemnożonego przez liczbę osób w rodzinie, o kwotę wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który ustalane jest prawa od świadczeń, obliczona wg zasad opisanych w ust. 3b tego artykułu (wynoszącą w tym wypadku 95 złotych). To zaś powodowało, że uprawnienie do uzyskania świadczenia jej nie przysługiwało, także na zasadach, o których mowa w art. 5 ust. 3a w zw. z ust. 3 u.ś.r.

Przy obliczaniu dochodu rodziny organy uwzględniły otrzymane przez wnioskodawczynię w roku 2016 dochody z zasiłku macierzyńskiego oraz alimentów na syna i do obliczonego na tej podstawie średniego miesięcznego dochodu ([...] złote) doliczyły na zasadzie opisanej w art. 5 ust. 4b powołanej ustawy, jako dochód uzyskany, dochód z zasiłku dla bezrobotnych z miesiąca marca 2017 r. w wysokości 717,30 złotych. To zaś oznaczało, że ustalony w ten sposób miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wyniósł [...] złote, a na osobę w rodzinie [....] złotych.

Wywodziły przy tym, odwołując się do definicji utraty dochodu sformułowanej w art. 3 pkt 23 lit. h u.ś.r., że jako dochód utracony nie mogła być uznana sytuacja zakończenia pobierania w 2016 r. zasiłku macierzyńskiego, gdyż w świetle tego przepisu "utratą dochodu" jest utrata zasiłku macierzyńskiego, przysługującego po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej natomiast sprawie zasiłek ów przysługiwał jej w okresie pozostawania w stanie zatrudnienia.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] P. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wywodząc, że otrzymywany przez nią w 2016 r. dochód z zasiłku macierzyńskiego winien być traktowany jako dochód utracony. Przyjęty natomiast przez organy sposób interpretacji ustawy prowadzi do absurdalnej sytuacji, w której matka pobierająca zasiłek macierzyński po ustaniu stosunku pracy (np. w przypadku wygaśnięcia umowy o pracę) mogłaby otrzymać zasiłek rodzinny, a dziecko takie jak jej przez to, że zasiłek macierzyński pobierała w okresie zatrudnienia, prawa do owego świadczenia jest pozbawione.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 28 listopada 2003 r. - o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.ś.r. Przewidziane tą ustawa świadczenie w formie zasiłku rodzinnego, stosownie do art. 5 ust. 1, przysługuje osobom o których mowa w art. 4 ust. 2 (a więc m.in. rodzicom bądź jednemu z nich), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674 złote. Przysługuje on także w przypadku przekroczenia owego kryterium, o ile dochód rodziny przekracza ww. kwotę , pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, z tym że jego wymiar ulega wówczas stosownemu (art. 5 ust. 3 i 3a u.ś.r.)

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżąca jako matka małoletniego J. S., sprawująca nad nim opiekę, należy do kręgu osób, które w myśl art. 4 ust. 2 u.ś.r. są uprawnione do ubiegania się o zasiłek rodzinny i powiązane z nim dodatki.

Istotą sporu jest natomiast to czy na potrzeby ustalenia prawa do tego zasiłku oraz dodatków na okres świadczeniowy 2017/2018 uzyskiwany przez nią w roku 2016 dochód w postaci zasiłku macierzyńskiego wypłacanego w sytuacji pozostawania przez ww. w stosunku pracy oraz prowadzenia działalności gospodarczej, które to zatrudnienie jak i działalność ustały z końcem 2016 r., stanowi dochód utracony, który stosownie do art. 5 ust. 4 u.ś.r. nie powinien być uwzględniany, czy też – jak przyjęły organy - podlega on uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do świadczenia.

Utrata dochodu, w świetle definicji wprowadzonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych oznacza min. utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 23 lit. c), wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej (...) (art. 3 pkt 23 lit. f) oraz utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 23 lit. h).

Zważywszy na to, że przywołane przepisy, nie wskazują explicite jak traktować sytuację związaną z utratą zasiłku macierzyńskiego uzyskanego w okresie zatrudnienia, w pierwszej kolejności należało ustalić charakter tego świadczenia.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 159 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.ś.p.u.s", zasiłek macierzyński jest świadczeniem przysługującym osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która w okresie owego ubezpieczenia albo urlopu wychowawczego urodziła dziecka. Osobą podlegającą ubezpieczeniu chorobowemu jest z kolei pracownik, jak też - na zasadzie dobrowolności - osoba prowadząca pozarolnicza działalność gospodarczą (por. art. 11 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. z 2017 r., poz. 1778). Zasiłek macierzyński może być przy tym ustalony także w wypadkach urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenie (zatrudnienia), stosownie do art. 184 k.p. w zw. z art. 29 ust. 1 i 5 i art. 30 ust. 1 u.ś.p.u.s. Jest on wypłacany w wysokości 100 % , 80% lub 60% procent podstawy wymiaru tego zasiłku (art. 31 ust. 1, 2 ,3 u.ś.p.u.s.), tj. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jakie pracownica otrzymywała w okresie sześciu miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym nabyła prawo do zasiłku.

Te szczególne uwarunkowania wskazują, że świadczenie w postaci zasiłku macierzyńskiego ma niewątpliwie charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę i pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem pracy kobiety albo innym stosunkiem, z którym wiąże się obowiązek albo możliwość ubezpieczenia chorobowego, zapewniając jej utrzymanie w okresie, który zgodnie z zamysłem ustawodawcy ma służyć zarówno jej rekonwalescencji jak i sprawowaniu opieki nad nowonarodzonym dzieckiem, zwalniając ją w tym okresie ze świadczenia pracy.

Skoro zatem świadczenie to ma charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę, tudzież ekwiwalentu dochodów uzyskiwanych przed urodzeniem dziecka z innego rodzaju aktywności zawodowe, jak np. działalność gospodarcza, to o ile dzieje się to w okresie zatrudnienia lub prowadzenia tejże działalności, na potrzeby ustalania prawa do świadczenia wychowawczego należy je traktować, ze wszystkimi tego konsekwencjami, jako dochód "z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji zatem, jeśli po okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego następuje rozwiązanie umowy o prace lub zakończenia działalności gospodarczej (a z obydwoma tymi przypadkami mamy do czynienia w niniejszej sprawie), to dochody, których źródłem był ów zasiłek stanowią dochód utracony spowodowany zdarzeniami, o którym mowa w art. 3 pkt 23 lit. c powołanej ustawy – utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym zgodnie z art. 5 ust. 4 tejże ustawy nie podlegają one uwzględnieniu przy ustalaniu dochodu członka rodziny.

Przyjęcie natomiast odmiennej wykładni art. 3 pkt 23 lit.c u.ś.r. prowadzi – na co zasadnie zwracała uwagę skarżąca - do niedopuszczalnej z punktu widzenia zasady równości względem prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) różnicowania pod względem zasad ustalania prawa do świadczenia sytuacji kobiet, które zasiłek macierzyński uzyskały po ustaniu zatrudnienia i tych, które ów zasiłek otrzymywały w okresie pozostawania w stosunku pracy. Mimo bowiem charakteryzowania się wspólną cechą relewantną (tj. niepobieraniem zasiłku macierzyńskiego w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego), były by one przy ocenie ich uprawnień do uzyskania zasiłku rodzinnego traktowane w sposób odmiennie. Kobiety, które uzyskały zasiłek macierzyński po okresie zatrudnienia mogłyby go bowiem odliczyć od dochodu, na zasadzie art. 5 ust. 4 w zw. z art. 3 pkt 23 lit. h. u.ś.r.– gdzie wprost ich sytuację prawną w tym zakresie uregulowano. Natomiast te, które prawo do zasiłku macierzyńskiego uzyskały w okresie zatrudnienie możliwości tej byłyby pozbawione.

Odmawiając zatem uznania za dochód utracony uzyskiwanego przez skarżącą w roku 2016 dochodu z zasiłku macierzyńskiego, organy naruszyły ww. przepisy w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją bowiem błędnej subsumcji stanu faktycznego pod normę z art. 3 pkt 23 lit. h u.ś.r., miast normę z art. 3 pkt 23 lit.c tej ustawy, w sposób błędny ustaliły, że jej dochód przekracza kryterium ustalone w art. 5 ust. 1 ustawy i to o kwotę, o której mowa w ust. 3 tego artykułu , uniemożliwiając jej tym samym uzyskanie zasiłku rodzinnego. Podczas, gdy przy prawidłowej wykładni i adekwatnym zastosowaniu wymienionych przepisów winny wyprowadzić konkluzje przeciwne.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy wszak, przy uwzględnieniu konstrukcji dochodu utraconego (obejmującego w tym wypadku dochody z zasiłku macierzyńskiego wpłaconego w 2016 r.), na dochód rodziny skarżącej w roku bazowym, którym stosownie do art. 3 pkt 10 u.ś.r. był rok 2016, składały się bowiem wyłącznie uzyskane wówczas alimenty w łącznej wysokości [...] złotych, co miesięcznie stanowi kwotę [...] złotych. Tę zaś, zgodnie z art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit.b u.ś.r., powiększyć należało o kwotę pobieranego przez nią zasiłku dla bezrobotnych z pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym z tego tytułu dochód został uzyskany (w tym wypadku z marca 2017 r.) w wysokości [...] złotych. Przy takim zaś podejściu łączny miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosił [...] złotych, a więc [...] złotych na osobę w rodzinie, tym samym nie przekracza kryterium, o którym mowa w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, co umożliwia skarżącej skuteczne ubieganie się o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i związanych z nim dodatków.

W tym stanie rzeczy Sąd, wobec istotnego naruszenia zaskarżoną decyzją jak też poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzaj się do obowiązku niezwłocznego podjęcia przez organ w sprawie rozstrzygnięcia tę ocenę uwzgledniającego.