Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2863/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA -Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA -Izabella Janson, Sędzia WSA -Michał Sowiński (spr.), Protokolant -Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2009 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowa potwierdzenia represji 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w warszawie, na rzecz adwokata T. S. z Kancelarii Adwokackiej w W. ul. [...]: tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292 zł 80 gr (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52 zł 80 gr (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2008 r., nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2007 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia, że R. B. przebywał bez wyroku w Więzieniu nr [...] przy ul. [...] W. w okresie od [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Pismem z dnia [...] marca 2007 r., skierowanym do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu R. B. wystąpił o potwierdzenie, na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy okoliczności, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach tj. faktu uwięzienia bez wyroku w Więzieniu Nr [...] przy ul. [...] W. w okresie od [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r. We wniosku podał, że decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej jest mu potrzebna celem przedstawienia jej w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Treść relacji skarżącego z dnia [...] marca 2007 r. wskazuje, że został on aresztowany w dniu [...] listopada 1953 r. i osadzony w Więzieniu nr [...] przy ul. [...] W. oraz że postawiono mu zarzut rozpowszechniania ulotek z hasłami antyrządowymi i aktywne członkostwo w organizacji Wolność i Niezawisłość. Do wniosku załączone zostało pismo Centralnego Zarządu Służby Więziennej z dnia [...] października 2006 r. potwierdzające jedynie, że skarżący przebywał w więzieniu [...] W. w ww. okresie. Przedmiotowe pismo nie podaje przyczyn uwięzienia wnioskodawcy.

Wobec braku dokumentów potwierdzających działalność R. B. przed aresztowaniem w listopadzie 1953 r., pismem z dnia [...] marca 2007 r. Instytut Pamięci Narodowej wezwał skarżącego do sprecyzowania celu wystąpienia do Instytutu, a w piśmie z dnia [...] kwietnia 2007 r. do nadesłania szczegółowej relacji dotyczącej jego działalności przed aresztowaniem oraz do przedstawienia wszelkich posiadanych dowodów na okoliczność przyczyn uwięzienia oraz do wskazania świadków, którzy mogliby potwierdzić te okoliczności.

W odpowiedzi z dnia[...] kwietnia 2007 r. skarżący przedstawił opis swojej działalności przed osadzeniem w Więzieniu nr [...] przy ul. [...] W. w okresie od [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r. Podał, że został zaprzysiężony do organizacji "Wolność i Niezawisłość" i pełnił funkcję kuriera, a do jego zadań należało przerzucanie z punktu kontaktowego do innego punktu literatury propagandowej. Aresztowanie nastąpiło w trakcie przejazdu koleją, ponieważ był śledzony przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. W czasie śledztwa pytano kto go zwerbował do organizacji i kto był autorem ulotek. Podał, że jako kurier działał aktywnie od 1950 r., lecz do organizacji został zaprzysiężony dopiero w styczniu 1953 r., a działalność trwała do dnia aresztowania. Do opisu działalności z dnia [...] kwietnia 2007 r. skarżący nie dołączył żadnych dokumentów, które potwierdzałyby prawdziwość jego relacji oraz fakt, że pobyt w areszcie miał związek z jego działalnością na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. W piśmie wskazał jako świadka działalności S.C., która zeznała podczas przesłuchania w IPN w dniu [...] czerwca 2007 r., że o uwięzieniu skarżącego dowiedziała się na UB w J., gdzie została wezwana, o czym poinformowała matkę R. B. Świadek nie pamięta jednak nic na temat zadań organizacyjnych wykonywanych przez skarżącego ani nie pamięta też innych osób z tej organizacji. W dniu [...] czerwca 2007 r. przeprowadzono również przesłuchanie R. B. Zeznał on, że "głównie został oskarżony o rozpowszechnianie antypaństwowej i antyradzieckiej propagandy" (ulotek). Zeznając podał jeszcze, że jego matka w czasie wojny była członkiem AK, a on w wieku ośmiu lat był zaangażowany w działalność AK i pomagał matce w rozpowszechnianiu "bibuły". Do organizacji WiN został zaprzysiężony w wieku szesnastu lat i działał w niej do aresztowania. Określił zasięg terytorialny prowadzonej działalności i podał na czym ona polegała. Odnośnie kontaktów organizacyjnych zeznał, że znał jedynie pseudonimy organizacyjne przełożonych, a w razie potrzeby kontaktował się z delegatem organizacji. Podał, że nie potrafi wskazać żyjących świadków działalności. Ponadto zeznał, że swój negatywny stosunek do władz demonstrował również poprzez negatywny stosunek do służby wojskowej, brak uczestnictwa w wyborach, brak włączenia się w działalność socjalistycznych zrzeszeń i organizacji społecznych itp.).

Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej w dniu [...] sierpnia 2007 r. wydał decyzję nr [...], w której odmówił skarżącemu potwierdzenia okoliczności wskazanych we wniosku.

R. B. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2007 r. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy potwierdzenia okresu pobytu w więzieniach od [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r. za działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] sierpnia 2007 r. wskazuje, iż wnioskodawca nie zgadza się z rozstrzygnięciem sprawy przez Prezesa Instytutu w decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r.

W dniu [...] września 2008 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego i wszystkich okoliczności sprawy, Prezes IPN wydał decyzję Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję własną Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w dniu [...] października 2004 r. miało miejsce pierwsze wystąpienie R. B. do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie przyczyn jego aresztowania w dniu [...] listopada 1954 r. bez wyroku i umieszczenie w areszcie śledczym UBP w Ś. w okresie od [...] listopada 1954 r. do [...] sierpnia 1955 r., a następnie w Ośrodku Pracy Więźniów w S. od [...] sierpnia 1955 r. do [...] listopada 1955 r. Wskazał wtedy, że jego aresztowanie miało związek z działalnością antypaństwową związaną z rozpowszechnianiem ulotek. Mimo braku dowodów przetrzymywano go w areszcie i nękano przesłuchaniami. W postępowaniu wyjaśniającym w pierwszej sprawie wyraził przypuszczenie, że do zwolnienia go z więzienia przyczynił się prawdopodobnie brak dowodów, młody wiek oraz przekonanie przesłuchujących o jego nieuświadomieniu życiowym i politycznym. Sprawa ta została dwukrotnie rozpatrzona przez Prezesa Instytutu, a następnie w związku ze skargą wnioskodawcy w przedmiocie potwierdzenia represji w okresie od [...] listopada 1954 r. do [...] listopada 1955 r. przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 13 września 2006 r. skargę oddalił uznając decyzje Prezesa Instytutu jako zgodne z prawem.

Organ wskazał, że wniosek z dnia [...] marca 2007 r. dotyczy represji, których wnioskodawca doznał we wcześniejszym okresie, czyli od [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r. Prezes IPN zaznaczył, iż zeznając przed Instytutem w dniu [...] marca 2005 r. wnioskodawca podał, że jego represje zaczęły się od pobytu w więzieniu [...] przy ul. [...] w listopadzie 1953 r., następnie został przewieziony do [...] w Ś. i zwolniony wiosną 1954 r. Ten fakt potwierdzają dokumenty z akt o sygn. [...] (Skorowidz Więźniów Aresztu Śledczego w Ś. za lata 1952-1954 r.). Brak tam jednak zapisu potwierdzającego fakt zwolnienia ww. z tego aresztu. Zeznał, że kolejny raz zatrzymano go w listopadzie 1954 r. i umieszczono w Areszcie Śledczym w Ś. do sierpnia 1955 r. Podczas przesłuchań w UBP pytano go o ulotki antyrządowe, skąd pochodziły, kto go zaangażował. Przesłuchiwany przed Instytutem podał, że "brał udział w działalności antypaństwowej" najpierw razem z matką, a później na własną rękę. Nie zna natomiast żadnych szczegółów na temat organizacji, twierdzi jedynie, że zasięg terytorialny organizacji obejmował [...]. Organ zauważył, iż według wcześniej przesłanych do Instytutu relacji własnych wnioskodawcy nie prowadził on żadnej działalności, ani nie należał do żadnej organizacji, a jedynie zupełnie nieświadomie, jako dziecko, podczas wojny pomagał matce w sprawach konspiracyjnych związanych z AK.

Dalej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wskazał, że dokumenty zebrane przy wniosku R. B. z dnia [...] marca 2007 r., a odnalezione w wyniku kwerendy archiwalnej w zasobach Instytutu oraz w Archiwum Państwowym w K., podobnie jak przedstawione obecnie, potwierdzają jedynie fakt jego aresztowania i pobyt w więzieniu (również w areszcie oraz w obozie pracy więźniów), lecz nie podają powodu aresztowania R. B. Także zaświadczenie wydane przez Z. w Ś. z dnia [...] października 2006 r. potwierdza jedynie sam pobyt w [...] w okresie od [...] stycznia 1954 r. do [...] kwietnia 1955 r., brak w nim natomiast przyczyn umieszczenia w [...]. Podobny charakter posiada pismo Centralnego Zarządu Służby Więziennej z dnia [...] października 2006 r., które bez wskazania na przyczyny uwięzienia potwierdza jedynie poszczególne okresy uwięzienia wnioskodawcy, w tym okres od [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r.

Organ podniósł, że świadek S. C. napisała w swoim oświadczeniu, że to w Urzędzie Bezpieczeństwa dowiedziała się, iż R. B. został aresztowany za rozpowszechnianie wrogiej propagandy o charakterze antyrządowym, szkalującym ustrój PRL oraz za przynależność do organizacji "Wolność i Niezawisłość". Z treści przesłuchania jej w Instytucie nie wynika jednak, aby świadek sama była członkiem WiN lub jakiejś innej organizacji niepodległościowej. W związku z tym świadek S. C., jako sąsiadka, ale osoba nie biorąca udziału w żadnej działalności konspiracyjnej, nie może zdaniem organu, świadczyć o tego rodzaju działalności, bowiem w rzeczywistości nie była jej bezpośrednim świadkiem. Wnioskodawca zeznał m. in., że był zaprzysiężonym członkiem WiN, a więc osobą związaną przysięgą organizacji podziemnej, w której obowiązywały surowe zasady konspiracji. Wprawdzie świadek zeznała, że o przynależności wnioskodawcy do WiN dowiedziała się w UB, jednak dowodzić to mogłoby jedynie, że wnioskodawca był przez ówczesne władze podejrzany o działalność w organizacji WiN, lecz nie może dowodzić, iż jego aresztowanie było związane z działalnością w tej organizacji. Oceniając dowody organ poddał w wątpliwość prawdziwość tego twierdzenia świadka, w którym stwierdza ona, iż od funkcjonariuszy UB dowiedziała się o powodzie aresztowania R. B., czyli o jego przynależności do organizacji WiN. Zdaniem organu mało prawdopodobna jest przedstawiona przez świadka wersja wydarzeń, według której to właśnie świadka poinformowano dokładnie o przyczynie aresztowania sąsiada R.B., wskazując bezpośrednio nawet nazwę organizacji, do której rzekomo należał aresztowany. Prezes IPN wskazał, że aktualny stan badań nad działalnością aparatu bezpieczeństwa nie wskazuje, aby wzywanych na przesłuchania świadków informowano o przyczynach aresztowań, a co więcej, aby informowano świadków o przynależności do konkretnej organizacji osób aresztowanych. Ówczesne władze tuszowały raczej przepływ tego rodzaju informacji, bowiem przenikanie do wiadomości publicznej informacji o aktywnym działaniu tego typu organizacji wskazywało na istnienie ciągle groźnej wobec tych władz opozycji. Świadomość opinii społecznej w tym względzie mogła więc zrodzić jakieś niepokoje społeczne, groźne rozruchy, a takich sytuacji władze starały się unikać.

W dalszej części uzasadnienia organ zauważyć, iż występując po raz pierwszy z wnioskiem do IPN R. B. również powoływał się na działalność w organizacji WiN, jednak zdecydowanie twierdził, iż nie ma żadnego świadka swojej działalności. Wskazując na S. C. w aktualnym postępowaniu podważył swoje wcześniejsze relacje i oświadczenia, bowiem to właśnie ją wskazał jako świadka działalności w tej samej organizacji. Co więcej, występując z pierwszym wnioskiem do Instytutu R.B. nie wiedział jeszcze dokładnie do jakiej organizacji należał, bowiem raz wskazał na przynależność do AK, a po jakimś czasie podał, że należał do organizacji Wolność i Niepodległość. Dopiero pouczony przez organ w decyzji nr [...] co do nazwy organizacji uznał, że działał w organizacji "Wolność i Niezawisłość". Wątpliwości organu budzi również fakt, że wnioskodawca jako okres działalności w organizacji podał lata 1950 r. - 1953, lecz jako datę zaprzysiężenia do organizacji wskazał styczeń 1953 r. Zdaniem organu przełożeni z organizacji niepodległościowej bez uprzedniego zaprzysiężenia do organizacji nie powierzaliby mu ważnych zadań kurierskich. Dziwi również sam fakt zaprzysiężenia wnioskodawcy w 1953 r. w wieku szesnastu lat, bowiem bez sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia, w sytuacji kiedy nie toczyły się już działania wojenne, zaprzysiężenie bardzo młodego człowieka do organizacji niepodległościowej, nie mającej charakteru organizacji typowo młodzieżowej, ucznia, było właściwie bezcelowe i narażało zarówno jego osobę, jak i organizację na kłopoty i represje władz.

Prezes IPN stwierdził, iż oprócz twierdzeń wnioskodawcy zawartych w jego relacjach oraz w protokole przesłuchania z dnia [...] czerwca 2007 r., w aktach sprawy brak jakichkolwiek innych zapisów, na podstawie których możnaby stwierdzić, że powodem aresztowania wnioskodawcy było prowadzenie przez niego działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Nawet wskazany przez wnioskodawcę świadek, przesłuchany przed Instytutem twierdzi, iż nie pamięta czy przed aresztowaniem R. B. wykonywał jakieś zadania na rzecz organizacji niepodległościowej. Z powyższego zdaniem organu wynika, iż nie ma żadnych dokumentów potwierdzających istnienie drugiej przesłanki ustawowej, a na jej istnienie wskazuje jedynie sam wnioskodawca w swoich relacjach pisemnych oraz podczas przesłuchania przed Instytutem. Zdaniem organu nie ma jednak żadnych wątpliwości, iż wnioskodawca przebywał w Więzieniu Nr [...] przy ul. [...] Wrocławiu od dnia [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r., więc spełnienie pierwszej przesłanki ustawowej nie budzi żadnych wątpliwości.

Następnie organ stwierdził, iż z całości akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawca prowadził świadomą i zorganizowaną działalność w organizacji niepodległościowej oraz aby właśnie ta działalność była powodem aresztowania go.

Odnosząc się zatem do drugiej przesłanki w aspekcie zgromadzonych w sprawie dowodów organ zauważył, że z całości akt sprawy nie wynika, aby którekolwiek z aresztowań wnioskodawcy wiązało się z prowadzeniem przez niego działalności na rzecz suwerenności i niepodległości. W danym wypadku nie może więc być mowy o represjach w rozumieniu ustawy o kombatantach, nawet w przypadku, jeśli nękanie wnioskodawcy aresztowaniami i skierowanie go do OPW wiązało się z wcześniejszą działalnością jego matki. Z akt sprawy wynika, że to jedynie jego matka podczas wojny należała do organizacji, a tylko osobiste prowadzenie działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski, której skutkiem było aresztowanie osoby, która prowadziła taką działalność, może być podstawą spełnienia wymogów art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

Następnie Prezes IPN zwrócił uwagę na rozbieżności w zeznaniach wnioskodawcy podczas pierwszego i drugiego przesłuchania. Podczas pierwszego przesłuchania swoją działalność określił bardzo ogólnie jako "działalność antypaństwową" twierdząc, że nie zna żadnych szczegółów na temat organizacji. Stwierdził, że nie należał do żadnej organizacji. Przesłuchiwany powtórnie podał wprawdzie nazwę organizacji i kilka szczegółów związanych z konspiracyjną działalnością, jednak nie są to na tyle istotne aspekty działalności, aby uznać, że wskazują one na prowadzenie działalności i znajomość zasad konspiracji. Zdaniem organu dziwnym wydaje się również fakt, iż w miarę upływu czasu wnioskodawca ma coraz lepszą pamięć odszukując w niej coraz więcej szczegółów. Podczas pierwszego przesłuchania podał błędnie nawet nazwę organizacji, z którą współpracował, a obecnie zeznał, że był zaprzysiężony do organizacji WiN.

Pismem z dnia 1 października 2008 r., które wpłynęło do Instytutu w dniu 2 października 2008 r., R. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Instytutu z dnia [...] września 2008 r. W uzasadnieniu skargi R. B. podał, że wczesne dzieciństwo przeżył pod okupacją niemiecką, po 1945 roku lata młodości spędził w więzieniach podlegając reżimowi sowieckiemu, a wobec tego oburza go fakt posiadania przywilejów przez osoby, które przyszły do Polski z Armią Czerwoną jako sojusznikiem, a w rzeczywistości przynieśli Polsce kolejną niewolę do 1989 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, to znaczy zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz z przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana, Sąd nie stwierdził, aby wydana została ona z naruszeniem prawa, które uzasadniałoby jej uchylenie.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit a powołanej ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski.

Należy podzielić pogląd wyrażony w decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania, iż pobyt skarżącego w Więzieniu nr [...] przy ul. [...] W. w okresie od [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r. stanowił represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika jasno, iż skarżący przebywał w Więzieniu nr [...] przy ul. [...] W. w okresie od [...] listopada 1953 r. do [...] stycznia 1954 r. Potwierdzone [udokumentowane] przypadki osadzenia skarżącego bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia w Polsce stanowiły podstawę do orzekania, w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit a ustawy o kombatantach, przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przedmiocie represji określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Z faktów tych, jak również ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy nie można jednak wywieść przyczyn aresztowania skarżącego.

Podkreślić należy, iż wskazana przez skarżącego jako świadek jego działalności S. C. napisała w swoim oświadczeniu, że to w Urzędzie Bezpieczeństwa dowiedziała się, iż R. B. został aresztowany za rozpowszechnianie wrogiej propagandy o charakterze antyrządowym, szkalującym ustrój PRL oraz za przynależność do organizacji "Wolność i Niezawisłość". Z treści przesłuchania jej w Instytucie nie wynika jednak, aby świadek sama była członkiem WiN lub jakiejś innej organizacji niepodległościowej. W związku z tym świadek S. C., jako sąsiadka, ale osoba nie biorąca udziału w żadnej działalności konspiracyjnej, nie może świadczyć o tego rodzaju działalności, bowiem w rzeczywistości nie była jej bezpośrednim świadkiem. Skarżący zeznał m. in., że był zaprzysiężonym członkiem WiN, a więc osobą związaną przysięgą organizacji podziemnej, w której obowiązywały surowe zasady konspiracji. Wprawdzie świadek zeznała, że o przynależności skarżącego do WiN dowiedziała się w UB, jednak dowodzić to mogłoby jedynie, że skarżący był przez ówczesne władze podejrzany o działalność w organizacji WiN, lecz nie może dowodzić, iż jego aresztowanie było związane z działalnością w tej organizacji. Zdaniem Sądu organ oceniając dowody słusznie poddał w wątpliwość prawdziwość tego twierdzenia świadka, w którym stwierdza ona, iż od funkcjonariuszy UB dowiedziała się o powodzie aresztowania R. B., czyli o jego przynależności do organizacji WiN. Mało prawdopodobna jest bowiem przedstawiona przez świadka wersja wydarzeń, według której to właśnie świadka poinformowano dokładnie o przyczynie aresztowania sąsiada R. B., wskazując bezpośrednio nawet nazwę organizacji, do której rzekomo należał aresztowany. Jak słusznie wskazał organ, aktualny stan badań nad działalnością aparatu bezpieczeństwa nie wskazuje, aby wzywanych na przesłuchania świadków informowano o przyczynach aresztowań, a co więcej, aby informowano świadków o przynależności do konkretnej organizacji osób aresztowanych. Ówczesne władze tuszowały raczej przepływ tego rodzaju informacji, bowiem przenikanie do wiadomości publicznej informacji o aktywnym działaniu tego typu organizacji wskazywało na istnienie ciągle groźnej wobec tych władz opozycji. Świadomość opinii społecznej w tym względzie mogła więc zrodzić jakieś niepokoje społeczne, groźne rozruchy, a takich sytuacji władze starały się unikać.

Należy ponadto zwrócić uwagę na rozbieżności w zeznaniach skarżącego podczas pierwszego i drugiego przesłuchania. Podczas pierwszego przesłuchania skarżący swoją działalność określił bardzo ogólnie jako "działalność antypaństwową" twierdząc, że nie zna żadnych szczegółów na temat organizacji. Stwierdził, że nie należał do żadnej organizacji. Przesłuchiwany powtórnie podał wprawdzie nazwę organizacji i kilka szczegółów związanych z konspiracyjną działalnością, jednak nie są to na tyle istotne aspekty działalności, aby uznać, że wskazują one na prowadzenie działalności i znajomość zasad konspiracji. Zauważyć należy, że podczas pierwszego przesłuchania skarżący podał błędnie nawet nazwę organizacji, z którą współpracował, a podczas drugiego przesłuchania zeznał, że był zaprzysiężony do organizacji WiN. Należy zauważyć również, iż wnioskodawca jako na początek działalności w WiN wskazał jednak okres styczeń - lipiec 1953 r., co rodzi wątpliwości, bowiem skoro skarżący pamięta moment zaprzysiężenia do organizacji, to wskazał raczej zbyt szeroki okres jako na początek działalności w organizacji. Poza tym nic więcej o swojej działalności, którą rzekomo prowadził, nie podał poza określeniem szerokiego zasięgu terytorialnego organizacji. Zdaniem Sądu budzi to uzasadnione wątpliwości.

W przypadku skarżącego nie może więc być mowy o represjach w rozumieniu ustawy o kombatantach, nawet w przypadku, jeśli nękanie skarżącego aresztowaniami i skierowanie go do OPW wiązało się z wcześniejszą działalnością jego i matki. Z akt sprawy wynika, że to jedynie jego matka podczas wojny należała do organizacji, a tylko osobiste prowadzenie działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski, której skutkiem było aresztowanie osoby, która prowadziła taką działalność, może być podstawą spełnienia wymogów art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

Należy zauważyć, iż przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach wymaga, aby aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną (bądź religijną) związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, a nie z jakichkolwiek innych powodów. Użycie przez ustawodawcę terminu "działalność polityczna bądź religijna" oznacza, iż chodzi tu nie o polityczne czyny, lecz szereg czynności tworzących zorganizowaną i trwającą określony czas aktywność polityczną". Tymczasem w przypadku R. B. wiadomo jedynie, że był on aresztowany i przebywał kilkakrotnie w areszcie, jednak nie ma żadnych dowodów, które potwierdzałyby, że jego pobyty w areszcie związane były z prowadzeniem działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski, ani takich dowodów, które potwierdzałyby osobistą zorganizowaną działalność skarżącego na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Nie był, jak to sam zeznał podczas pierwszego przesłuchania przed Instytutem w dniu [...] marca 2005 r., członkiem żadnej organizacji podziemnej. W innych swoich relacjach kilkakrotnie podał, że nie należał formalnie do żadnej organizacji podziemnej. Kiedy pomagał matce, była to działalność nieświadoma, ponieważ wykonywał tylko polecenia matki i nic o organizacji nie wiedział. Był wtedy małym dzieckiem (podał, iż miał wtedy osiem lat). Swoją działalność niepodległościową określił w sposób bardzo nieprecyzyjny i bardzo lakoniczny stwierdzając: "najpierw towarzyszyłem matce, a później już na własną rękę, brałem udział w działalności antypaństwowej". Poza tym nic więcej o swojej działalności, którą rzekomo prowadził, nie podał poza określeniem szerokiego zasięgu terytorialnego organizacji oraz niczym nie popartego twierdzenia, że na polecenie matki rozpowszechniał ulotki o treściach antypaństwowych i antyradzieckich.

W orzecznictwie sądów administracyjnych istotną wagę przykłada się do prawidłowego wykazania działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Wyłącznie świadome, zorganizowane, a także osobiste prowadzenie działalności na rzecz suwerenności i niepodległości, której skutkiem było aresztowanie osoby taką działalność prowadzącą może być podstawą spełnienia wymogów art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy.

W kontekście powyższego - zdaniem Sądu – Prezes Instytutu Pamięci Narodowej zasadnie odmówił wiarygodności relacjom skarżącego, które mogłyby wskazywać na prowadzoną przez skarżącego działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Rozbieżności w ramach relacji samego skarżącego, wobec braku jakichkolwiek dokumentów archiwalnych czy świadków mogących potwierdzić działalność skarżącego, uniemożliwiają przyjęcie, że powodem aresztowań skarżącego jak również pobytu w Więzieniu nr [...] W. była działalność polityczna bądź religijna związana z walką o suwerenność i niepodległość.

W konkluzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.