Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 961/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Pomoc publiczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Bolesław Stachura Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS odmówił W. K. (K.) umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Organ wskazał w sentencji decyzji, że odnosi się ona do:

1) odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od listopada 2012 r. do kwietnia 2016 r.,

od kwietnia 2019 r. do czerwca 2019 r. w kwocie [...]zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od listopada 2012 r. do kwietnia 2016 r.,

od kwietnia2019 r. do czerwca 2019 r w kwocie [...]zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od stycznia 2013 r. do kwietnia 2016 r., od kwietnia 2019 r. do czerwca 2019 r.

w kwocie [...]zł oraz

2) odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od listopada 2012 r. do kwietnia 2016 r., od kwietnia 2019 r. do czerwca 2019 r. w kwocie [...]zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od listopada 2012 r. do kwietnia 2016 r., od kwietnia 2019 r. do czerwca 2019 r w kwocie [...]zł,

c) Fundusz Pracy - za okres od stycznia 2013 r. do kwietnia 2016 r., od kwietnia 2019 r. do czerwca 2019 r. w kwocie [...]zł.

Organ wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że zobowiązany złożył 8 sierpnia 2019 r. wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu wniosku powołał się na sytuację zdrowotną i dołączył do wniosku dokumentację medyczną, tj. kartę pobytu w szpitalnym oddziale ratunkowym z 26 grudnia 2012 r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z 2013 r., wyniki badań pulmunologicznych z 2018 r., informację dla lekarza kierującego z 5 lipca 2019 r.

Zobowiązany wskazał, że zadłużenie powstało w wyniku dużej konkurencji oraz braku płatności za usługi ze strony zleceniobiorców i wskazał, że jednocześnie złożył wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty w wysokości po [...] zł. Zobowiązany, wskazując, że nadal jest przedsiębiorcą, dołączył do wniosku dokumenty dotyczące pomocy publicznej (oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, oświadczenie do oceny ulgi jako pomocy publicznej). Nadto, złożył 12 sierpnia 2019 r. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, dowody spłaty zadłużenia wobec banku oraz umowę użyczenia lokalu mieszkalnego.

Organ, uzasadniając rozstrzygnięcie, stwierdził, że należności zobowiązanego nie uległy przedawnieniu. Wyjaśnił, że w zakresie należności za okres od listopada 2012 r. do stycznia 2016 r. wystawiono tytuły wykonawcze, a od 7 maja 2013 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, co spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu.

Organ wyjaśnił także, że - w celu zapewnienia zgodności działań w zakresie umorzenia z przepisami ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 362) i w związku z tym, że płatnik jest przedsiębiorcą - dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W ocenie organu, zostały w sprawie spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Dalej organ wyjaśnił, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której w okresie od kwietnia 2019 r. do lipca 2019 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł, tj. średniomiesięcznie [...] zł; prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie brutto [...] zł (netto [...] zł); ponosi wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł, a koszty związane

z leczeniem wynoszą [...] zł; posiada inne zobowiązania w kwocie [...]zł, które spłaca w miesięcznych ratach w wysokości po [...] zł; nie jest właścicielem nieruchomości, a posiadana ruchomość, z uwagi na jej wartość, nie może być przedmiotem zastawu.

Organ przywołał następnie brzmienie przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust.3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 300); dalej: "u.s.u.s.", oraz przepisów rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003 Nr 141, poz. 1365); dalej "rozporządzenie", wskazał na postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone składki i dokonane zajęcie rachunków bankowych i wyjaśnił, że nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w ww. przepisach, zaistniały w sprawie.

Organ wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna płatnika ma charakter definitywny. Organ zwrócił uwagę, że zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą, co stwarza możliwość dalszego uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Według organu, aktualna sytuacja finansowa zobowiązanego stwarza pewne ograniczenia czasowe, ale nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dalszej perspektywie. Okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej, stanowi - w ocenie organu - pozytywną prognozę co do możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości.

Organ stwierdził także, iż niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna uwzględniania być przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. W ocenie organu, umorzenie należności w sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności. Organ dodał, że opłacanie składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego.

Odnosząc się do problemów zdrowotnych zobowiązanego, organ uznał je jako udokumentowane, jednak stwierdził, że przesłanka odnosząca się do stanu zdrowia ma zastosowanie, gdy - z uwagi na stan zdrowia - zobowiązany nie miałaby możliwości osiągnięcia dochodu, a taka sytuacja nie zachodzi w stosunku do skarżącego, który jest osobą aktywną zawodowo.

Nadto organ - na podstawie analizy zgromadzonych dowodów w sprawie - stwierdził, że nie wskazują one, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W ocenie organu, zadłużenie zobowiązanego jest konsekwencją nieopłacania składek na ubezpieczenia społeczne w ustawowym terminie w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnosząc się także do wskazanej we wniosku okoliczności, że zadłużenie powstało w wyniku dużej konkurencji oraz braku płatności za usługi ze strony zleceniobiorców, organ wyjaśnił, że instytucja umorzenia zaległości jest możliwa tylko na podstawie przesłanek wynikających z art. 28 u.s.u.s. Nie przewidują one natomiast takich okoliczności jak skutki niepowodzeń finansowych.

Organ reasumując stwierdził, że:

- sytuacja materialna, uznana przez zobowiązanego jako trudna nie ma charakteru "permanentnego" z uwagi na prowadzoną działalność gospodarczą, a więc nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek;

- ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych i podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych skutków prawnych dla społeczeństwa; ubezpieczenia mają "solidarny charakter", co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców;

- akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W skierowanej do sądu skardze (oznaczonej jako "odwołanie") na ww. decyzję, skarżący opisał swój stan zdrowia oraz przebyte leczenia szpitalne i wyjaśnił, że brak zdrowia doprowadził do utraty, na skutek licytacji komorniczej, nabytej ze środków unijnych koparko-ładowarki. Skarżący wyjaśnił, że ponowił działalność gospodarczą od 16 kwietnia 2019 r., licząc na spłatę części zobowiązań. Zwrócił uwagę na nieprawidłowości komornika w podejmowanych przez niego czynnościach.

Do skargi dołączył kopie dokumentów wydanych przez prokuraturę i sąd w latach 2016 - 2019 (3 sztuki) w związku z prowadzonym postępowaniem karnym w sprawie przekroczenia uprawnień przez komornika sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia skarżącemu odsetek od należności składkowych należnych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS.

Według organu, w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalność ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia odsetek od należności z tytułu składek (w całości lub części), natomiast - według skarżącego - stanowisko organu jest błędne, gdyż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a opłacenie zaległych odsetek od należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nadto, skarżący podnosi, że zadeklarował chęć spłaty zadłużenia głównego z tytułu należności składkowych przez przystąpienie do układu ratalnego w wysokości po [...] zł/m-c.

Mając tak zakreślony przedmiot sprawy wskazać należy, że materialnoprawną podstawą umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3 i 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące umarzania odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Termin całkowitej nieściągalności został wyjaśniony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako jedna z następujących sytuacji:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli sytuacji, w której znajduje się skarżący. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W u.s.u.s. nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast - zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z brzmienia przywołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją na podstawie prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.). Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

W rozpoznawanej sprawie organ uznał, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż w stosunku do zadłużenia prowadzone jest skutecznie postępowania egzekucyjne, co oznacza, że do czasu jego zakończenia istnieje potencjalna możliwość uregulowania długu. Ta ocena organu nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), gdyż jest zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Natomiast, w ocenie sądu, organ rozważając możliwość uwzględnienia słusznego interesu skarżącego i dokonując analizy sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej skarżącej - w kontekście zaistnienia przesłanek do umorzenia określonych w ww. rozporządzeniu - wadliwie przeprowadził ocenę możliwości finansowych skarżącego co do spłaty zadłużenia, co w konsekwencji także miało negatywny wpływ na umorzenie odsetek od należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że zaległości skarżącego w spłacie należności składkowych powstały w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą i zajęciem przez komornika sądowego nabytej ze środków unijnych koparko-ładowarki, jak też z powodu przebytych ciężkich chorób.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne sprawy, w ocenie sądu, istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji jest brak odniesienia się organu do indywidualnych okoliczności i sytuacji skarżącego. Dokonując bowiem oceny poczynionych ustaleń organ uznał, że wobec skarżącego nie zachodzi również przesłanka zawarta § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dokonana przez organ - na podstawie ww. kryterium - ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, narusza w ocenie sądu zasadę uznania administracyjnego, jak i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów. Jest też sprzeczna z brzmieniem wskazanego § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym to przepisem, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - powodującą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - jest przesłanką umorzenia zaległości.

Za spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanego powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. W ocenie sądu, samo ustalenie wysokości uzyskiwanego w ostatnich czterech miesiącach dochodu przez skarżącego (średnio [...] zł) oraz świadczenia emerytalnego przez jego żonę ([...] zł netto/m-c) oraz braku innego majątku i istniejącego zadłużenia wskazuje, iż nie jest on w stanie zaspokajać niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłacać zadłużenia wobec ZUS. I chociaż, jak podniósł to organ, skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a - w ocenie organu - okoliczność ta nie świadczy o trudnej sytuacji finansowej, to jednak organ nie dostrzegł, że skarżący korzysta z pomocy rodziny, gdyż bez opłat za najem korzysta z żoną z mieszkania użyczonego przez najbliższego członka rodziny. Zatem, okoliczność niekorzystania przez skarżącego z pomocy MOPS, nie oznacza, że skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

Nadto, organ nie podał nawet kwoty minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 2-osobowego gospodarstwa domowego w celu porównania tej kwoty do dochodu skarżącego i jego żony, co dowodzi że pomimo dokonania przez organ ustaleń w zakresie wysokości dochodów, nie były one przedmiotem głębszej analizy. Nadto, organ nie poddał szczegółowej analizie zadłużenia skarżącego i nie porównał go do uzyskiwanych dochodów. W ocenie sądu, obecna sytuacja materialna i osobista skarżącego uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Wbrew twierdzeniom organu, można zaliczyć ją właśnie do przypadków wyjątkowych, a nawet trudnych. Uzyskiwany przez skarżącego dochód jest niski, tak że z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Wysokość tego dochodu wskazuje na konieczność ograniczenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania, do niezbędnego minimum.

Dodać należy, że zaskarżona decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jej elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06). Podkreślić należy, na co trafnie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie, (por. wyrok z NSA dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07), iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej zobowiązanego z wysokością zaległości i wskazanie dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Jeżeli zatem z ustaleń w sprawie wynika, iż ze względu na sytuację finansową, opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności z tytułu składek jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez zobowiązanego dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagały szczególnie wnikliwego przeanalizowania.

Według składu orzekającego w sprawie, powyższe kwestie nie zostały przez organ dostatecznie rozważone. Z punktu widzenia interesu społecznego nie jest uzasadnione pozbawienie skarżącego wszelkiej perspektywy możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej poprzez egzekucję zapłaty całej zaległej należności, czego konsekwencją może być wypłata na jego rzecz świadczeń w ramach systemu pomocy społecznej. Wyrażonej oceny w powyższym zakresie nie można podzielić również z tego względu, iż zaprezentowane stanowisko w zasadzie ograniczałoby, a nawet eliminowałoby potrzebę i sens regulacji ustanowionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w takich, jak m.in. przedmiotowej sprawie sytuacjach, gdy nie można przyjąć, że zaistniały przesłanki umorzenia zaległych składek wymienione w tych przepisach. Jak bowiem trafnie wskazał NSA w wyroku z dnia 8 września 2015 r. o sygn. akt II GSK 1807/14, oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności (także ściągalnych), by umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić im powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 1979/15).

Dostrzegając wskazane uchybienia, wynikające z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy, sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględniając powyższe uwagi i wskazania sądu, powinien dokonać prawidłowej analizy przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i wnikliwe ustalić sytuację skarżącego uwzględniając okoliczność wyrażenia przez niego woli spłaty należności głównych w układzie ratalnym.

W tej sytuacji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - sąd stwierdził wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy.

Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.