Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 301/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 21, art. 7 pkt 6, art. 8 pkt 5, art. 21 ust. 1, art. 23a, art. 30 ust. 2 pkt 3,
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Referent stażysta Katarzyna Działek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej przez M. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 marca 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa Opolskiego z dnia 9 września 2016 r., nr [...], orzekającą, że świadczenia rodzinne wypłacone M. W. w okresie od 1 do 31 października 2011 r., w łącznej kwocie 80 zł, są nienależnie pobranym świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Decyzją z dnia 9 listopada 2010 r., nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Burmistrza [...], przyznał M. W. zasiłki rodzinne na dzieci: K., B., J., J. i M. W. na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. oraz przyznał dodatki do zasiłków rodzinnych, w tym m.in. dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na J. W., w kwocie 80 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 grudnia 2010 r.

Kolejną decyzją - z dnia 17 lutego 2011 r., nr [...], w wyniku realizacji wniosku M. W. z dnia 16 lutego 2011 r., Burmistrz [...] przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na J. W., w kwocie 80 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r.

M. W. w dniu 28 czerwca 2013 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o wstrzymanie od 1 lipca 2013 r. wypłaty świadczeń rodzinnych z powodu podjęcia przez męża – J. W. pracy za granicą od czerwca 2013 r. Natomiast w dniu 29 lipca 2013 r. złożyła pisemne oświadczenie o wykonywaniu przez męża stałej pracy w [...] w okresie od 9 września 2011 r. do 11 lutego 2013 r.

Na wezwanie Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w [...] pismem z dnia 23 stycznia 2014 r., nr [...], poinformował, że w związku z wykonywaniem przez J. W. pracy za granicą w sprawie świadczeń rodzinnych przyznanych na pięcioro dzieci w okresie zasiłkowym 2010/2011 mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż J. W. w okresie od 9 września 2011 r. do 11 lutego 2013 r. pracował w [...], a od 8 lutego do 14 kwietnia 2013 r. pobierał tam zasiłek dla bezrobotnych.

Na tej podstawie Burmistrz [...] decyzją z dnia 5 marca 2014 r., nr [...], opartą o przepis art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uchylił decyzję własną z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie świadczeń przyznanych w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Jednocześnie decyzją z dnia 5 marca 2014 r., nr [...], Burmistrz [...] uchylił od dnia 9 września 2011 r. decyzję własną z dnia 17 lutego 2011 r., nr [...], przyznającą M. W. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka – J. W., w kwocie 80 zł miesięcznie.

Z kolei, działający z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego Główny Specjalista ds. Postępowania Administracyjnego w Referacie Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu decyzją z dnia 2 września 2015 r., nr [...], odmówił przyznania M. W. prawa do:

1) zasiłku rodzinnego na dzieci: K., B., J., J. oraz M. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.;

2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: J., J. oraz M. W.;

3) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko J. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.

Następnie Marszałek Województwa Opolskiego - po zawiadomieniu strony pismem z dnia 2 sierpnia 2016 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji Burmistrza [...] z dnia 9 listopada 2010 r., nr [...], a także decyzji z dnia 17 lutego 2011 r., nr [...], oraz ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie - wydał w dniu 9 września 2016 r. opisaną na wstępie decyzję nr [...], w której orzekł, iż świadczenia rodzinne wypłacone M. W. na podstawie decyzji Burmistrza [...] z dnia 17 lutego 2011 r. w okresie od 1 do 31 października 2011 r., w łącznej kwocie 80 zł, są nienależnie pobranym świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm., dalej: K.p.a.), a także art. 21, art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą.

W uzasadnieniu Marszałek przytoczył przepisy powołane w podstawie prawnej decyzji i podał, że J. W. w okresie od 9 września 2011 r. do 14 kwietnia 2013 r. był zatrudniony w [...], stąd stał się uprawnionym do świadczeń rodzinnych na członków swojej rodziny przewidzianych przez ustawodawstwo państwa wykonywania pracy. Organ przyjął, że w okresie aktywności J. W. w [...], w sprawie świadczeń rodzinnych pobieranych w Polsce przez M. W. mają od dnia 9 września 2011 r. zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i wskazał, że wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń jest uwarunkowane pozostawaniem w obrocie prawnym decyzji właściwego organu o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne na podstawie art. 23 ust. 5 ustawy. Organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 5 marca 2014 r., wydaną na podstawie art. 23a ust. 5 ww. ustawy, Burmistrz [...] uchylił od dnia 9 września 2011 r. decyzję własną przyznającą M. W. świadczenia rodzinne, przy czym z harmonogramu świadczeń rodzinnych wynika, że na podstawie tej decyzji w miesiącu październiku wypłacono dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji w wysokości 80 zł. Organ zauważył ponadto, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba je pobierająca zobowiązana jest do niezwłocznego poinformowania o tym organu wypacającego świadczenia. Zdaniem organu, taką zmianą jest niewątpliwie podjęcie przez J. W. pracy zawodowej w [...], jednak – pomimo prawidłowego pouczenia o powyższym obowiązku w oświadczeniu dotyczącym ustalenia prawa do zasiłku i potwierdzenia własnoręcznym podpisem przez stronę – okoliczności te nie zostały w porę zgłoszone. Dalej Marszałek Województwa Opolskiego wskazał, że ustalenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje za okres, za który decyzją z dnia 2 września 2015 r., nr [...], odmówił M. W. prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce w związku z koordynacją, tj. od 1 października 2011 r. Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 9 ustawy Marszałek uznał powyższe świadczenie rodzinne, w łącznej kwocie 80 zł, wypłacone M. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r., w którym ojciec dzieci stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w [...] w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. Natomiast na podstawie art. 30 ust. 1 i 8 ustawy stwierdził, że ww. świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, przy czym bez wpływu na zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest pobieranie lub nie świadczeń w innym Państwie Członkowskim. Organ wyliczył, że na dzień wydania decyzji kwota odsetek wynosi 43,15 zł, a łączna kwota zobowiązania - 123,15 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. zarzuciła niezasadne przyjęcie, iż przyznane jej świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi oraz uznanie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a nadto nieprawidłowe orzeczenie w jednej decyzji, że środki są nienależnie pobrane oraz nakazanie ich zwrotu. Wskazała, że organ pomija fakt, iż w trakcie zatrudnienia w [...] mąż nie pobierał tam żadnych świadczeń na dzieci, podczas gdy powinien organ ustalić, czy pobierali te świadczenia podwójnie. Jako niesprawiedliwe oceniła nakazanie zwrotu świadczeń tylko dlatego, że powinny być one pobierane w [...], podczas gdy w rzeczywistości pobierane tam nie były. Dodała, że nie starała się świadomie wprowadzić organu w błąd, żeby otrzymać wnioskowane świadczenia, zwłaszcza że mogła je pobierać w [...]. Wywiodła, że z tych względów przedmiotowa sprawa nie powinna być traktowana jako sprawa związana z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia, ale jako zwykła sprawa "wewnętrzna". Poza tym stwierdziła, że decyzja o zwrocie nie mogła zapaść, gdyż nie jest ostateczna decyzja co do tego, że rzekomo świadczenia przez nią pobrane są nienależne i już tylko z tego powodu decyzja nakazując zwrot konkretnej kwoty, oparta na nieprawomocnej decyzji, jest bezpodstawna.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia 23 marca 2017, nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że sytuacje, które powodują, iż świadczenia rodzinne zostały pobrane nienależnie oraz zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1516, z późn. zm.), zwanej nadal ustawą. Następnie, po zrelacjonowaniu przebiegu postępowania i przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów, tj. art. 30 ust. 2 pkt 3, art. 23a ust. 2, ust. 5, ust. 6 i ust. 9 ustawy, Kolegium stwierdziło, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wyjazdem członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. Odnotowało, iż koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego została uregulowana przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE. L. 2004 r. nr 166, str. 1, ze zm.), powoływanego dalej jako rozporządzenie nr 883/2004 oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE. L. 2009 r. nr 284, str. 1), powoływanego dalej jako rozporządzenie nr 883/2004. Kolegium podkreśliło, że potrzebę i obowiązek stosowania przepisów wspólnotowych ustawodawca przewidział również w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz dostrzegło, że bezspornie strona wystąpiła do OPS z wnioskiem o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na J. W. Wniosek ten został następnie przekazany do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w [...], który prawidłowo uznał, iż w przypadku M. W. mają zastosowanie nie tylko przepisy krajowe, tj. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także przepisy wspólnotowe dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ojciec dzieci – J. W. pracował w [...] w okresach od 9 września 2011 r. do 11 lutego 2013 r. i od 10 czerwca 2013 r. do 30 listopada 2013 r. oraz pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od 8 lutego 2013 r. do 14 kwietnia 2013 r., co wynika z informacji z dnia 14 stycznia 2014 r. z [...] instytucji [...], a będąc pracownikiem najemnym w [...] podlegał pod zakres podmiotowy rozporządzenia nr 883/2004 i - zgodnie z art. 67 w zw. z art. 11 ust. 3a tego rozporządzenia - nabył prawo do świadczeń rodzinnych w tym państwie na dzieci mieszkające w Polsce. Kolegium podkreśliło, że przepis art. 11 ust. 3a rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, iż osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, a w świetle art. 67 ww. rozporządzenia osoba ta jest uprawniona zgodnie z ustawodawstwem właściwego państwa członkowskiego do świadczeń rodzinnych na członków rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jakby mieszkali oni w pierwszym państwie. Natomiast w Polsce M. W. miała prawo ubiegać się o świadczenia rodzinne na dzieci, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, stosownie do którego prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka i osobie uczącej się.

Organ odwoławczy zauważył, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż wydanie decyzji ustalającej, że świadczenia rodzinne wypłacone w okresie, w którym miały zastosowanie przepisy o koordynacji, są świadczeniami nienależnie pobranymi, uwarunkowane jest pozostawaniem w obrocie prawnym decyzji właściwego organu o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazuje na to brzmienie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, w którym pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane wprost. W odniesieniu do tego Kolegium wskazało, że Marszałek Województwa Opolskiego, prawidłowo przyjął, iż skoro J. W. był aktywny zawodowo w [...] w okresach od 9 września 2011 r. do 14 kwietnia 2013 r. i w tych okresach podlegał ubezpieczeniu społecznemu kraju zatrudnienia, to w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następstwem tego było wydanie przez Burmistrza [...], z uwzględnieniem dyspozycji art. 23a ust. 5 ustawy, decyzji z dnia 5 marca 2014 r., nr [...], uchylającej decyzję własną z dnia 17 lutego 2011, przyznającą M. W. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na J. W., w kwocie 80 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r. Kolegium stwierdziło, że na mocy art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, samorząd województwa, realizując zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, zobowiązany jest do wydawania decyzji w sprawach tych świadczeń w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśniło, że w badanej sprawie miała miejsce sytuacja opisana w art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stąd stosownie do ust. 9 art. 23a tej ustawy, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ odwoławczy argumentował, że w świetle tych przepisów Marszałek zasadnie wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i orzekł, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia wypłacony M. W. na podstawie decyzji Burmistrza [...] z dnia 17 lutego 2011 r., w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r., w łącznej kwocie 80 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Na marginesie Kolegium zauważyło, że Marszałek Województwa Opolskiego decyzją z dnia 2 września 2015 r., nr [...], odmówił M. W. przyznania m.in. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na dziecko J. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.

Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji w prawidłowy sposób ustalił okres, za jaki nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi, gdyż J. W. od 9 września 2011 r. do 14 kwietnia 2013 r. był zatrudniony w [...] i opłacane były w tym okresie za niego składki na ubezpieczenie społeczne. Z kolei, wysokość nienależnie pobranych świadczeń znajduje odzwierciedlenie w harmonogramie wypłaconych stronie świadczeń rodzinnych. Przedstawiając wyliczenie nienależnych świadczeń rodzinnych, organ odwoławczy wskazał, że od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. - kiedy obowiązywały przepisy o koordynacji - wypłacono M. W. kwotę 80 zł. Poza tym odnotował, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy, kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Kolegium uznało, że na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. 9 września 2016 r., wysokość odsetek wyniosła 43,15 zł. Powołując się na orzecznictwo, organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron tego postępowania, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. Omawiana decyzja jest następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć. Sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, czyli wypłacania świadczenia rodzinnego w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 tej ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, stanowi podstawę uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane.

Odnosząc się do kwestii dopuszczalności orzeczenia w jednej decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych i o nakazaniu ich zwrotu, Kolegium zaznaczyło, że art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych został zmieniony przepisem art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r., więc od tej daty dopuszczalne jest ustalenie w jednej decyzji kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu. Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji wydana została dnia 9 września 2016 r., zatem po wejściu w życie powołanej zmiany.

We wniesionej skardze M. W. zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy przez uznanie, że spełniona została zawarta w tym przepisie przesłanka zwrotu świadczeń, podczas gdy organ w ogóle nie przeanalizował, czy świadczenie, które ma zwrócić, zostało wypłacone na skutek świadomego wprowadzenia w błąd. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie prawidłowego postępowania dowodowego i niewłaściwe dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego. Stosownie do tego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zasądzenie kosztów postępowania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła i rozwinęła zarzuty podnoszone wcześniej w odwołaniu i stwierdziła, że według niej pojęcie "nienależnie pobrane świadczenie" należy rozumieć w ten sposób, że jest ono pobrane sprzecznie z przepisami, ale z powodu świadomego wprowadzenia w błąd organu. Tymczasem Kolegium w ogóle nie zajęło się oceną powyższej okoliczności, jak też nie wzięło pod uwagę, iż we wskazanym okresie jej mąż nie pobierał żadnych zasiłków na dzieci, co świadczy o tym, że ich celem nie było wykorzystywanie w nieuczciwy sposób systemów pomocy społecznej obu krajów. Skarżąca przyznała, że pod oświadczeniami widnieje jej podpis, jednak nie wystarcza to do automatycznego uznania, że świadomie (z premedytacją) wprowadziła w błąd organ, który powinien wiedzieć, że wypełniając wnioski strony składają podpisy pod różnymi oświadczeniami, nie analizując ich szczegółowo. Nadto skarżąca podniosła, że sama zgłosiła fakt pobytu męża za granicą, gdy rozpoczęli starania o przyznanie świadczeń rodzinnych na terenie [...]. Podkreśliła, że do wniosku było składane oświadczenie o zarobkach za rok 2010, więc nie można jej zarzucać, że wprowadzała w błąd OPS w [...] w kwestii dochodów. Natomiast dochody męża uzyskane w 2011 r. prawdopodobnie w niczym nie zmieniałyby ich sytuacji w zakresie prawa do świadczeń rodzinnych, dlatego krzywdzące jest obecnie uznanie, że należy zwrócić przedmiotowe świadczenie jako nienależnie pobrane. Kolegium dopuściło się naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., gdyż w ogóle nie badało okoliczności, które pozwalają ocenić świadomość i "premedytację" skarżącej, zatem naruszyło art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych źle go stosując i dochodząc do błędnych wniosków, że spełnione zostały warunki żądania zwrotu wszystkich świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniło, że nie badało przesłanki świadomego wprowadzenia organu w błąd, gdyż przesłanka ta zawarta jest w art. 30 ust. 2 pkt 2 tej ustawy i nie stanowiła podstawy wydania decyzji przez organ pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 13 listopada 2017 r. ustanowiony przez skarżącą pełnomocnik - radca prawny B. D. podtrzymał stanowisko skarżącej wyrażone w skardze. Jednocześnie uzupełnił argumentację skargi zarzucając naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy poprzez nieuwzględnienie przez organ odwoławczy kluczowej w sprawie kwestii, tj. czy w rzeczywistości doszło do wypłaty świadczenia rodzinnego, do którego skarżąca była uprawniona - zarówno w Polsce, jak i w [...], tj. w kraju zatrudnienia jej męża. Dopiero bowiem w takiej sytuacji dochodzi do ziszczenia się przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne i poglądy doktryny stwierdził, że reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych już przyznanych w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny. Wyraził pogląd, że przeprowadzenie przez organy takiego postępowania i takich ustaleń wykazałoby, iż mąż skarżącej nie pobierał w okresie objętym zaskarżoną decyzją świadczeń rodzinnych na terenie [...] i tym samym nie wystąpiła przesłanka uznania świadczeń wypłaconych w Polsce za nienależnie pobrane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego i trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w przypadku braku wskazanych uchybień skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz - z mocy art. 134 P.p.s.a. - decyzji ją poprzedzającej, przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie, wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a.

Przypomnienia wymaga, że zaskarżona decyzja dotyczyła ustalenia, iż dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązywała do jego zwrotu. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy powołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej nadal ustawą, w powiązaniu z przepisami wspólnotowymi, tj. przepisami powołanego rozporządzenia nr 883/2004 oraz wykonującego je rozporządzenia nr 987/2009.

Powołana wyżej ustawa reguluje zasady przyznawania i zwrotu świadczeń rodzinnych, do jakich, w myśl art. 2 pkt 1, należy zasiłek rodzinny, oraz przysługujące do tego zasiłku dodatki, wśród których w art. 8 pkt 5 wymienia dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na charakter przedmiotowego dodatku i podkreślić, że nie jest to świadczenie samoistne, ale będąc "dodatkiem" do zasiłku rodzinnego, jest on nierozerwalnie związany z tym zasiłkiem i przysługuje jedynie w wówczas, gdy istnieje prawo do świadczenia podstawowego. Poza tym, do omawianego dodatku mają zastosowanie wszystkie zasady dotyczące świadczeń rodzinnych określone ustawą.

Zgodnie z art. 23a ustawy, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa (ust. 1). Natomiast w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2).

Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, w której nie jest kwestionowane, że ojciec małoletniego J. W., na którego rzecz decyzją z dnia 9 listopada 2010 r. przyznany został zasiłek rodzinny na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r., podjął zatrudnienie w [...] w dniu 9 września 2011 r., czyli już po przyznaniu tego świadczenia rodzinnego. Natomiast w dacie wydania decyzji z dnia 19 lutego 2011 r. o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r., J. W. pracował w [...].

Stosownie do ust. 3-6 art. 23a ustawy, w razie ustalenia przez marszałka, że w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w sytuacji, o której mowa w art. 23a ust. 1, marszałek wydaje decyzję zgodnie z art. 21 ustawy od dnia, w którym osoba podlega w zakresie świadczeń rodzinnych ustawodawstwu innemu państwa w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast w sytuacji, o której mowa w art. 23a ust. 2, organ właściwy uchyla od tego dnia decyzję przyznającą świadczenia rodzinne, natomiast marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 ustawy.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy, samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (pkt 1) oraz wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (pkt 2).

W świetle powołanych przepisów marszałek województwa jest zobowiązany i właściwy do orzekania w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy unijne o koordynacji (art. 23a ust. 4 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 oraz art. 23a ust. 6 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy), a poza tym, w myśl art. 23a ust. 9 ustawy - ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przy odpowiednim zastosowaniu przepis art. 30 ustawy.

Wobec tego marszałek województwa winien z urzędu rozważyć, czy i w jakim okresie zostały zrealizowane podstawy ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez dany podmiot za cały okres podlegania przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że powinien dokonać analizy ustalonego prawidłowo stanu faktycznego w świetle wszystkich podstaw z art. 30 ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 9 ustawy.

Zdaniem Sądu, z uwagi na odesłanie zawarte w art. 23a ust. 9 zd. 2 ustawy, marszałek województwa powinien ustalić przede wszystkim, czy w sprawie nie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, według którego za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Poza tym, w celu wyeliminowania możliwości kumulacji prawa do zasiłku rodzinnego, w sytuacji gdy członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, w art. 7 pkt 6 ustawy wprowadzono rozwiązanie mające zapobiegać takim sytuacjom. W myśl tego przepisu zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Co do zasady więc zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli przysługuje on poza granicami Polski. Rozwiązanie to nie jest jednakże bezwzględne, jeśli bowiem przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, wówczas zaistnieje możliwość uzyskania świadczenia także na mocy przepisów krajowych, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zauważenia wymaga, że dla stwierdzenia, czy spełniona jest powyższa przesłanka negatywna, niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie, czy członkowi rodziny pracującemu za granicą na to dziecko przysługuje zasiłek rodzinny. Negatywna odpowiedź nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek dokonania kolejnych ustaleń, czy dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym nie stanowią inaczej. Poza tym organy zobowiązane są do ustalenia charakteru świadczeń, o które ubiega się strona i w tym przedmiocie zbadania odpowiednich przepisów unijnych czy międzynarodowych, pod kątem tego, czy ubiegającemu się o zasiłek przysługiwało prawo do świadczenia o analogicznym zakresie na terenie kraju, w którym był zatrudniony on lub członek rodziny. Odnotować bowiem trzeba, że pojęcie "przysługuje" oznacza abstrakcyjne określenie sytuacji prawnej członka rodziny w zakresie uprawnienia prawa do zasiłku rodzinnego wynikające z przepisów ustawodawstwa innego niż Polska kraju, któremu podlega, jak też określa, że członek rodziny, podlegając ustawodawstwu innego państwa, może potencjalnie, w świetle reguł dotyczących koordynacji, uzyskać tam świadczenie. Taki wniosek wypływa z analizy norm kolizyjnych zawartych w aktach unijnych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenie społecznego, mających na celu eliminowanie zbiegu uprawnień do świadczeń. Jeśli bowiem norma kolizyjna wskazuje na pierwszeństwo prawa obcego, to wówczas brak jest podstaw do ubiegania się o przyznanie świadczenia na podstawie przepisów krajowych. Jedną z głównych zasad zawartych w rozporządzeniu nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest bowiem unowocześnienie i uproszczenie zasad koordynacji dla osiągnięcia celu, jakim jest swobodny przepływ osób. Poza tym, według zapisów pkt 1 preambuły ww. rozporządzenia, ustanowione zasady mają na celu koordynację w zakresie zabezpieczenia społecznego i wpisują się w ramy swobodnego przepływu osób oraz powinny z tego tytułu przyczyniać się do podniesienia poziomu życia tych osób i warunków zatrudnienia. W świetle pkt 15 i pkt 17 preambuły niezbędne jest poddanie osób przemieszczających się we Wspólnocie systemem zabezpieczenia społecznego tylko jednego Państwa Członkowskiego w celu uniknięcia zbiegu mających tu zastosowanie przepisów ustawodawstw krajowych oraz komplikacji, które mogłyby z tego wynikać. Aby jak najbardziej skutecznie zagwarantować równość traktowania wszystkich osób pracujących na terytorium Państwa Członkowskiego, stosowne jest uznanie, jako ogólną zasadę, że ustawodawstwem mającym zastosowanie jest ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, w którym zainteresowana osoba wykonuje swą pracę jako pracownik najemny lub na własny rachunek. Ponadto w pkt 18a preambuły stwierdza się, że zasada stosowania jednego ustawodawstwa ma wielkie znaczenie i powinna zostać wzmocniona.

Analiza przedstawionych przepisów pozwala skonstatować, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wyjazdem członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia poza granice Polski. W tym miejscu wskazać trzeba, że art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, iż osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego. W świetle tego uregulowania podstawowym łącznikiem wskazującym właściwe i wyłącznie stosowane prawo w zakresie zabezpieczenia społecznego jest miejsce wykonywania pracy. Po myśli art. 67 rozporządzenia nr 883/2004, osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim.

Przepis ten tworzy więc na korzyść pracownika podlegającego ustawodawstwu państwa członkowskiego innego niż to, na którego terytorium zamieszkują członkowie jego rodziny, uprawnienie do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek. Oznacza to, że na podstawie art. 67 rozporządzenia nr 883/2004 na państwie zatrudnienia spoczywa obowiązek wypłaty świadczeń rodzinnych, ponieważ wiąże uprawnienia pracownika najemnego do świadczeń rodzinnych z faktem zatrudnienia go w innym państwie członkowskim i jednocześnie nie stanowi podstawy do pozbawiania członków jego rodziny prawa do świadczeń rodzinnych w kraju ich zamieszkania. Wracając na grunt regulacji zawartej w art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy zauważyć przyjdzie, że sformułowanie "ustalenia podlegania ustawodawstwu" należy rozumieć jako wymóg wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego Państwa Członkowskiego jako świadczeniobiorcę, albo wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok NSA z 21 lipca 2010 r., I OSK 556/10, dostępny, jak wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze pojęcie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, zdefiniowane w art. 30 ust. 2 ustawy i określony w ust. 1 tego przepisu obowiązek ich zwrotu przez osobę, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Powyższe przepisy korespondują z zapisem art. 7 pkt 6 ustawy, według którego zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zakaz kumulacji świadczeń formułuje również art. 10 rozporządzenia nr 883/2004 stanowiący, że o ile nie określono inaczej, niniejsze rozporządzenie nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jeden i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego. Przepis ten ustanawia generalny zakaz kumulacji świadczeń. Podstawowym celem tej regulacji jest zapobieżenie sytuacji, w której pobierane będą świadczenia tego samego rodzaju z więcej niż jednego państwa członkowskiego, za jeden i ten sam okres ubezpieczenia.

W świetle powołanych przepisów nie ulega wątpliwości, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wyjazdem członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. Zasadniczo przesłanką stwierdzenia obowiązku zwrotu jest w tej sytuacji wydanie ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia z przyczyn nabycia prawa do świadczeń w innym państwie. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu.

Przenosząc przedstawione rozważania natury ogólnej na grunt kontrolowanej sprawy wskazać trzeba, że ustalony przez organy stan faktyczny jest bezsporny i wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który jednoznacznie świadczy o tym, że po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2010/2011, mąż skarżącej wyjechał do [...] i tam podjął pracę począwszy od 9 września 2011 r. oraz pozostawał w zatrudnieniu w dacie wydania decyzji z dnia 17 lutego 2011 r., przyznającej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na okres od 1 stycznia do 31 października 2011 r. J. W. z mocy art. 67 w zw. z art. 11 ust. 3 lit a rozporządzenia nr 883/2004 stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w [...] w całym okresie aktywności zawodowej w tym kraju, gdyż od 9 września 2011 r. do 14 kwietnia 2013 r. opłacane były w tym okresie za niego składki na ubezpieczenie społeczne. Zgromadzone w sprawie dowody świadczą ponadto, że skarżącej wypłacano świadczenia rodzinne, w tym przedmiotowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na mocy decyzji Burmistrza [...], który to organ w okresie, kiedy miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie był właściwy w sprawie. Organem właściwym był natomiast Marszałek Województwa Opolskiego, który ostateczną decyzją z dnia 2 września 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 68 ust. 1 b (i) rozporządzenia nr 883/2004, art. 60 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 oraz Decyzji nr F1 z dnia 12 czerwca 2009 dotyczącej wykładni art. 68 rozporządzenia nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych, odmówił M. W. przyznania prawa do świadczeń rodzinnych, tj. do zasiłku rodzinnego na dzieci: K., B., J., J. oraz M. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: J., J. i M. W. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko J. W. w okresie od 1 do 31 października 2011 r., z powodu braku możliwości ustalenia dochodu rodziny, a tym samym rozstrzygnięcia czy rodzina spełniała w powyższym okresie kryterium dochodowe określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Dostrzec także należy, iż określona w art. 10 rozporządzenia nr 883/2004 reguła zakazująca kumulacji świadczeń rodzinnych, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że Marszałek Województwa, po uchyleniu Burmistrza [...] zarówno decyzji przyznającej zasiłki rodzinne na małoletnie dzieci, w tym na J. W., jak również decyzji przyznającej dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko J. W. oraz po przekazaniu mu przez Burmistrza [...] wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, zastosował się do nakazu wynikającego z art. 23a ust. 6 ustawy i wydał decyzję w przedmiocie świadczenia rodzinnego objętego wnioskiem skarżącej z dnia 16 lutego 2011 r. Wbrew zarzutowi skargi, rozpoznając ww. wniosek organ miał na względzie okoliczność zbiegu prawa do świadczeń rodzinnych, jednak działania podjęte z urzędu oraz brak współdziałania skarżącej (wezwania z lat 2013, 2014 i 2015) nie pozwoliły na ustalenie, czy rodzina spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, dlatego podjął decyzję odmowną.

Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie akceptuje wyrażany w orzecznictwie pogląd, że okoliczność pobierania, czy nie, świadczeń w innym Państwie Członkowskim pozostaje bez wpływu na zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (por. wyrok NSA z 1 kwietnia 2010 r., I OSK 1710/09). Ponadto podziela również stanowisko, że ustawodawca nie uzależnił oceny wypłaconego w Polsce świadczenia rodzinnego jako nienależnego, od kwestii złożenia stosownego wniosku realizującego uprawnienie do świadczenia rodzinnego w innym państwie członkowskim, gdzie członek rodziny pracuje, lecz od samego faktu nabycia tego uprawnienia w innym państwie członkowskim (por. wyrok WSA w Kielcach z 10 marca 2009 r., II SA/Ke 45/09). Na tym tle, zdaniem Sądu, należy zaakceptować stanowisko organów, że samo uprawnienie do świadczeń rodzinnych ojca dzieci w ustawodawstwie kraju zatrudnienia przesądza o właściwości tego kraju, jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych. Przesłanką stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w dalszej kolejności obowiązku ich zwrotu, jest w tej sytuacji wydanie ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia z przyczyn nabycia uprawnienia do świadczeń rodzinnych na zasadzie pierwszeństwa w kraju zatrudnienia i taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Bez znaczenia dla stwierdzenia o nienależności świadczenia jest faktyczny brak podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie tego świadczenia przez instytucje państwowe kraju, w którym podjął zatrudnienie członek rodziny strony. Skoro przepis art. 7 pkt 6 i art. 23a ust. 5 ustawy uzależnia uchylenie decyzji przyznającej świadczenie od faktu przysługiwania/uzyskania uprawnień do świadczeń zagranicznych, to również od tego zdarzenia uzależnione jest wydanie decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane w trybie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy. Nie ma zatem znaczenia, że organ nie wyjaśnił kwestii czy rodzinie zostały wypłacone świadczenia za wskazany okres w kraju zatrudnienia, zwłaszcza że z mocy art. 23a ust. 6 ustawy już samo ustalenie, iż mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje organ do ponownego wydania decyzji zgodnie z art. 21 ustawy od dnia, w którym dana osoba zaczęła podlegać obcemu ustawodawstwu, jedynie w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem powoływanych przepisów o koordynacji.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że ustawodawca wprowadził przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie w celu wymierzenia sankcji za podjęcie pracy za granicą, lecz tylko w celu zharmonizowania wypłacania świadczeń w krajach członkowskich Unii Europejskiej. W konsekwencji uregulowanie to posiada charakter kompensacyjny, czemu odpowiada uchylanie decyzji przyznającej świadczenie tylko w tych okresach, gdy rzeczywiście zachodziła koordynacja wspomnianych systemów. Takie stanowisko znajduje odzwierciedlenie w pkt 1, 4, 5, 8 i 13 preambuły do rozporządzenia nr 883/2004. Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy można się bowiem domagać zwrotu tylko tych świadczeń, które zostały wypłacone z krajowych środków finansowych, mimo istnienia równolegle w tym samym czasie podstawy do uruchomienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie w stosunku do okresu od 1 do 31 października 2011 r., za który obecnie skarżąca ma zwrócić otrzymane wsparcie w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na J. W.

Jednocześnie należy stwierdzić, że organy prawidłowo uznały, iż przedmiotowy dodatek, wypłacony M. W. we wskazanym okresie, stanowił świadczenie nienależne, gdyż wobec stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia, skarżąca nie była uprawniona do jego pobierania. Konsekwencją powyższego było więc rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych, do dnia całkowitej spłaty należności. Zaskarżone decyzje zawierają prawidłowe wyliczenie nienależnie pobranego świadczenia, które w sposób przejrzysty zostało przedstawione w uzasadnieniu decyzji, określającym także wyliczenie odsetek zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego braku podstaw do orzekania w jednej decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych oraz o nakazie ich zwrotu, należy stwierdzić, że - jak trafnie zauważył organ odwoławczy - przepis art. 30 ust. 5 ustawy został z dniem 18 września 2015 r. zmieniony przez art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Decyzja organu pierwszej instancji wydana została 9 września 2016 r., a więc po wejściu w życie powołanej zmiany, stąd organ był uprawniony do ustalenia w jednej decyzji zarówno kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jak i obowiązku jej zwrotu.

Z przedstawionych przyczyn skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W przekonaniu Sądu, organy przeprowadziły postępowanie nie tylko zgodnie z przepisami postępowania, ustalając w myśl art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. wszystkie okoliczności istotne dla treści rozstrzygnięcia i w sposób kompleksowy oceniając zebrany materiał dowodowy, ale także prawidłowo ustaliły obowiązujące przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie, dokonując ich prawidłowej wykładni. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu innych wad postępowania, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonych rozstrzygnięć z porządku prawnego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały przedstawione w uzasadnieniach kwestionowanych rozstrzygnięć w sposób, który nie uchybia wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. O toczącym się postępowaniu, poszczególnych czynnościach podejmowanych w jego ramach i zebraniu całości materiału dowodowego strona była informowana, co odpowiada zasadzie zawartej w art. 10 K.p.a.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.