Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 449/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 40 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 914/12 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z 22 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 914/12, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 20 marca 2009 r. M. K. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należnych za okres od 1 czerwca 2002 r. do 31 stycznia 2006 r. składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 105 170,42 zł, ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 23 151,52 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 7 675,74 zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz dodatkową opłatą, ewentualnie – o rozłożenie ww. należności na raty. We wniosku wskazała, że zostały spełnione przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 5 u ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.), ponieważ postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko niej przez komornika sądowego, zostało umorzone z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję.

Decyzją nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 153 283,94 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne w kwocie 60 273,91 zł za okres 03.2003 r., 04.2004 r.-10.2006 r., odsetek za zwłokę liczonych na dzień 20.03.2009r. w kwocie 27 058,00 zł, kosztów upomnień w wysokości 35,20 zł oraz dodatkowej opłaty w kwocie 10 520,00 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 05.2004 r.-10.2004 r. w wysokości 9 561,72 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 20.03.2009r. w kwocie 4 258,00 zł oraz dodatkowej opłaty w kwocie 2 320,00 zł, FP i FGŚP za okres 05.2004r.-10.2004 r., 12.2004r, 02.2005 r.-02.2006 r., 04.2006 r.-10.2006 r. w kwocie 6 957,11 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 20.03.2009 r. w kwocie 3 069,00 zł oraz dodatkowej opłaty w kwocie 770,00 zł, odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonego w łącznej wysokości 28 461,00 zł.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia 4 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 1146/09 uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że ZUS nie rozstrzygnął o całości żądania strony skarżącej, to jest nie rozstrzygnął wniosku o rozłożenie na raty posiadanych przez wnioskodawczynię zaległości, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt II GSK 661/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Ł. do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem NSA, Sąd I instancji błędnie ocenił, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga o całości żądania wniosku, bowiem jak wynika z treści decyzji organ jednoznacznie i zupełnie rozstrzygnął sprawę administracyjną z wniosku o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, informując dodatkowo skarżącą o stanie sprawy z inicjującego odrębną sprawę wniosku o rozłożenie na raty przedmiotowych należności. Zakład w sentencji decyzji precyzyjnie określił, iż dotyczy ona umorzenia należności, określając jakich należności i jakiego okresu dotyczy odmowa.

Wyrokiem z dnia 16 września 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 781/11 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję uzasadniając, że Zakład powinien się odnieść do sytuacji rodzinnej i majątkowej w szerszym zakresie.

W ponownie prowadzonym postępowaniu ZUS zobowiązał stronę do dostarczenia wypełnionego "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej", kserokopii oraz oryginałów do wglądu dokumentów wskazanych w załączonym wykazie.

Po przedłożeniu przez skarżącą szeregu dokumentów obrazujących jej sytuację materialną i rodzinną ustalono, że działalność gospodarczą strona prowadziła do dnia 6.04.2007 r. Zatrudniona jest w H. s.j. z wynagrodzeniem w wysokości 1 500,00 zł brutto - 1 111,55 zł netto. Ponadto cyklicznie uzyskuje dochody z tytułu umowy zlecenia w J., których nie wskazała w przedstawionych dokumentach. Zgodnie z ustaleniami w marcu 2012 r. osiągnęła z tego tytułu dochód w wysokości 2 950,00 zł brutto, natomiast dochód w styczniu 2012 r. wyniósł 2 400,00 zł brutto, a w sierpniu 2011 r. wynosił 13 041,00 zł brutto. Mąż, który prowadzi działalność gospodarczą, na utrzymanie gospodarstwa domowego przekazuje 500,00 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawczyni otrzymuje pomoc finansową od rodziny w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Z uwagi na powyższe zdaniem organu nie można stwierdzić, że rodzina jest pozbawiona środków finansowych na utrzymanie. Na sytuację finansową rodziny składają się dochody wszystkich jej członków prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, a więc jest to również pomoc finansowa, którą rodzina otrzymuje oraz dochody męża. Organ wskazał też, że spłata zobowiązania z tytułu należności w podatkach, które reguluje w ratach po 50,00 zł miesięcznie oraz należności wobec Kancelarii Adwokackiej wskazanych nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Wywiązywanie się z innych zobowiązań jest ważne, ale uregulowanie należności wobec ZUS również jest bardzo istotne i nie może być pomijane. Nawet gdyby ZUS umorzył należności, to inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności. Organ wskazał, że oprócz powyższych zobowiązań wnioskodawczyni nie wykazała zaległości z innego tytułu, co może oznaczać, że inne należności reguluje terminowo. Ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem, zakupem okularów oraz kosztami dojazdu, łącznie około 1405,00 zł nie jest również przesłanką uzasadniającą umorzenie, albowiem nie są to nadzwyczajne lub nieprzewidziane wydatki. Zdaniem ZUS wnioskodawczyni nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na ten cel.

Następnie zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. ZUS odmówił umorzenia zaległych składek, stwierdził, że obecna sytuacja materialna strony nie nosi znamion wyjątkowej. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby ze względów zdrowotnych miała przeciwwskazania do wykonywania pracy zarobkowej lub z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie mogła pozyskiwać dochodów niezbędnych do płacenia należności z tytułu składek.

Ponadto Zakład wskazał, że stan zdrowia syna wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z leczeniem (zakupem okularów), oraz że sytuacja ta powoduje pewne utrudnienia w codziennej egzystencji, jednak strona nie wykazała, że stan zdrowia dziecka uniemożliwia jej wykonywanie pracy i osiąganie z tego tytułu dochodu.

Zdaniem ZUS w sytuacji M. K. nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a). Wskazane uregulowania mają charakter zamknięty, co oznacza iż Zakład nie jest uprawniony do swobodnego rozszerzania warunków umorzenia zdefiniowanych przez ustawodawcę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem wskazanym na wstępie oddalił skargę skarżącej wskazując, że przedmiotem oceny jest decyzja ZUS wydana po uchyleniu poprzedniej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] września 2009 r. sygn. akt III SA/Łd 781/11. Zdaniem WSA organ, wbrew zarzutom skargi, z zachowaniem obowiązujących zasad przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zbadał sytuację materialną wnioskodawczyni i poddał ocenie okoliczności, na które powoływała się strona, a zatem stan faktyczny został ustalony w sposób wyczerpujący.

Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżąca nie wykazała w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej złożonym marca 2012 r. swoich dochodów z tytułu umowy zlecenia w Spółce J. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego błędnego przyjęcia przez organ, że dochody z umowy zlecenia w Spółce J. skarżąca osiąga cyklicznie oraz że organ nie wezwał skarżącej do wyjaśnienia ww. okoliczności, tylko przyjął, że dochody te są cykliczne, WSA stwierdził, że to na skarżącej ciążył obowiązek prawidłowego udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, do czego została prawidłowo zobowiązania przez organ. Skoro skarżąca w ogóle nie ujawniła powyższego dochodu, to organ dokonał stosownych ustaleń.

W ocenie Sądu, Zakład prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił skarżącej umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem Sądu, na rozstrzygniecie organu nie miało istotnego wpływu błędne wskazanie przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej przez komornika sądowego nie zostało zakończone. Z akt sprawy wynika bowiem, że w ramach prowadzonej egzekucji Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Ł., po dokonaniu sprzedaży prawa do lokalu mieszkalnego, przekazał na konto ZUS kwotę 43 717 zł. Natomiast postanowieniem z dnia 31 października 2008 r. komornik umorzył postępowanie egzekucyjne wobec bezskuteczności egzekucji. Jednak zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez jego umorzenie wobec bezskuteczności egzekucji nie oznacza, że ZUS ma obowiązek umorzyć dług. W szczególności, gdy ustalona w toku postępowania administracyjnego sytuacja materialna zobowiązanej nie daje do tego podstaw.

Zdaniem WSA w sprawie nie ma zastosowania również art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej skarżącej, szczegółowo przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w ocenie organu daje podstawy do przyjęcia, że miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej i jej męża, po odliczeniu wydatków, powoduje, że sytuacja materialna rodziny jest trudna. Jednakże sytuacja ta nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w ratach o dowolnej wysokości lub poprzez zawarcie układu ratalnego. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, nie pobiera zasiłku lub innego świadczenia z urzędu pracy. Skarżąca oraz jej mąż osiągają dochód, rodzinie pomaga teściowa. Wobec powyższego opłacenie należności z tytułu składek w ratach nie pozbawiłoby zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącą na okoliczność jej sytuacji finansowej. Przeprowadził również szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ww. okoliczności. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone.

M. K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł. oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 40 § 2 w zw. z art. 6 w zw. z art. 8 w zw. z art. 9 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas, gdy powinny one zostać zastosowane, tj. poprzez uznanie, że pominięcie pełnomocnika skarżącej przy prowadzeniu niniejszego postępowania, w szczególności zebranie materiałów dowodowych z pominięciem pełnomocnika skarżącej i wydanie na ich podstawie zaskarżonej decyzji, nie miało wpływu na wydane orzeczenie, podczas gdy dowody te były kluczowe dla niniejszej sprawy, (co podkreślił Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia);

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. poprzez niedokonanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku lub dokonanie w sposób niejasny lub nielogiczny, oceny zgodności z prawem dokonania ustaleń organu, w szczególności poprzez ustalenie, że organ w sposób zgodny z prawem ustalił stan faktyczny w sprawie, podczas, gdy pominął on pełnomocnika skarżącej przy zbieraniu kluczowych w sprawie dokumentów dotyczących stanu majątkowego skarżącej;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, podczas, gdy powinny one zostać zastosowane, tj. poprzez nie uznanie, że organ sporządził niepełne uzasadnienie prawne i faktyczne, poprzez przytoczenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji samych przepisów ustawy, bez wyjaśnienia sposobu ich intencji, jak również poprzez wadliwe uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.o.s. poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, podczas, gdy powinny one zostać zastosowane, tj. poprzez nie wzięcie pod uwagę, że organ nie dokonał wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, a w szczególności ogólnikowo powołał się na uznanie administracyjne, oraz nienależycie uzasadnił przyznanie nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym;

5) art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 5 u.s.u.s. w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas, gdy powinny one zostać zastosowane, tj. poprzez oddalenie skargi na decyzję odmawiającą umorzenia należności w łącznej kwocie 153,283,94 zł, pomimo spełnienia przez skarżącą przesłanek do ich umorzenia;

6) art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie w sprawie, podczas gdy powinien on zostać zastosowany, tj. poprzez jego pominięcie przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie koszów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga powołania w skardze kasacyjnej przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w przypadku podniesienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wykazanie dodatkowo, ze uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

Oceniając zarzut naruszenia przepisów postępowania przede wszystkim należy wskazać, że stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzut ten może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy uchybienie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zwrot normatywny "mogło mieć wpływ na wynik sprawy" należy wiązać z hipotecznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia ( por. wyrok SN z 21 marca 2007 r., I CSK 459/06; wyrok SN z 21 marca 2006 r., I CSK 63/05; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, str. 167; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, str.508).

Ustosunkowując się do naruszenia przepisów postępowania wymienionych w pkt 1 i 2 osnowy skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że skarżąca nie wskazała potencjalnego wpływu naruszeń dokonanych przez Sąd na wynik sprawy, co uniemożliwia dokonania oceny ich zasadności, a w konsekwencji ewentualne ich uwzględnienie.

W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego po wyroku WSA w Ł. z dnia 16 września 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 781/11, ZUS wezwał skarżącą, z pominięciem jej pełnomocnika, do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń o stanie rodzinnym oraz sytuacji materialnej, z naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a. Jednakże fakt wezwania pełnomocnika strony w dniu 31 maja 2012 r., przed wydaniem zaskarżonej decyzji, do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, powoduje że uchybienie to nie wywołało dla strony ujemnych skutków. Ponieważ uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko takie mogłoby stanowić podstawę do uwzględnienia skargi.

Dalej Sąd dodał, że zaskarżona decyzja została prawidłowo doręczona pełnomocnikowi skarżącej, umożliwiając wniesienie skargi do sądu administracyjnego.

W skardze kasacyjnej jej autor wywodził, że gdyby organ zwrócił się do pełnomocnika strony o wykazanie sytuacji majątkowej, uzasadniającej umorzenie składek, zapewniłby jej profesjonalną pomoc w tym zakresie, tj. umożliwiłby pełną ochronę jej praw w postępowaniu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że profesjonalny pełnomocnik w przeciwieństwie do strony ma świadomość, jakie okoliczności mają wpływ na zasadność wniosku o umorzenie składek. Natomiast skarżąca pozbawiona jest pełnej świadomości prawnej w tym zakresie, tj. nie udźwignęła spoczywającego na niej ciężaru wykazania pełnej sytuacji majątkowej, która mogłaby wpłynąć na wydanie przez organ pozytywnej decyzji w sprawie. W ocenie pełnomocnika wskazane naruszenie nie może być sanowane przez WSA okolicznością, iż pełnomocnik strony skarżącej mógł wypowiedzieć się w sprawie zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Przepis ten nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą zasadą oficjalności doręczeń, obarcza organy administracji prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszelkich pism procesowych ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Powinien on mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona, gdyby działała samodzielnie. Ustanawiając pełnomocnika strona najczęściej chroni się przed skutkami nieznajomości, skomplikowanego często prawa. Zatem doręczenie pisma stronie, mimo że ustanowiła ona pełnomocnika, jeżeli wywołuje dla niej ujemne skutki procesowe, nie może być uznane za skuteczne.

W rozpoznawanej sprawie ZUS w piśmie z dnia 2 lutego 2012 r. wezwał skarżącą do złożenia wypełnionego "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, a także kserokopii oraz oryginałów do wglądu dokumentów wskazanych w załączonym wykazie. Nadto strona została poinformowana m.in. w jakich przypadkach i na podstawie jakich przepisów istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek. W kolejnym piśmie z 19 marca 2012 r. organ poinformował skarżącą, że aby nadesłane kserokopie dokumentów stanowiły dowód w sprawie, należy w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma, nadesłać lub przedstawić do wglądu oryginały tych dokumentów. Ponadto wskazano, że w powyższym terminie należy złożyć deklaracje rozliczeniowe za okres od listopada 2006 r. do kwietnia 2007 r. Strona skarżąca, w odpowiedzi na te pisma, złożyła stosowane dokumenty.

W piśmie z dnia 7 maja 2012 r. ZUS powiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania wyjaśniającego oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań zgodnie z art. 10 k.p.a. Następnie po ustaleniu, że skarżąca jest nadal reprezentowana przez pełnomocnika, pełnomocnik ten w dniu 31 maja 2012 r. został poinformowany, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego została zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji majątkowej i rodzinnej strony oraz, że w terminie 7 dni od otrzymania pisma stronie przysługują uprawnienia wynikające z art. 10 k.p.a. Z prawa takiego zarówno sama strona, jaki i jej pełnomocnik nie skorzystali. Zaskarżona decyzja została prawidłowo doręczona na adres pełnomocnika strony.

Mając na uwadze przedstawiony wyżej przebieg postępowania, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że pomimo tego, iż wcześniejsze pisma wyzywające do dostarczenia dokumentów źródłowych były bezpośrednio kierowane do strony skarżącej, a nie na adres jej pełnomocnika, to jednak naruszenie art. 40 § 1 k.p.a. nie wywołało ujemnych dla niej skutków. Cel ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym tj. ochrona interesów strony przed skutkami nieznajomości prawa nie został w tym postępowaniu zagrożony. Bowiem ZUS poinformował stronę w piśmie z dnia 2 lutego 2012 r. zarówno o przysługujących jej uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., jak również o treści przepisów prawa mających w sprawie zastosowanie. Wezwania do dostarczenia stosownych dokumentów również nie budziły zastrzeżeń, strona została właściwie poinformowana, jakie dokumenty ma złożyć i w jakim terminie oraz jakie skutki rodzi nie złożenie tych dokumentów. Strona miała również zapewnioną możliwość przed wydaniem przez organ decyzji ostatecznej, uzupełnienia materiału dowodowego oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień. Zaskarżona decyzja została prawidłowo doręczona pełnomocnikowi strony, umożliwiając wniesienie skargi do sądu administracyjnego.

Podsumowując zarzuty wymienione w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej, postawione w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., okazały się zredagowane z pominięciem wykazania przesłanki istotnego wpływu na wynik sprawy.

Kolejne zarzuty naruszenia przepisów postępowania wymienione w pkt 3 i 4 osnowy skargi kasacyjnej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okazały się nieusprawiedliwione.

W punkcie wyjścia podkreślić należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a mianowicie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Stanowiąc integralną część rozstrzygnięcia sądowego, uzasadnienie realizuje więc istotne, przypisane mu funkcje, zwłaszcza zaś funkcję perswazyjną oraz funkcję kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia.

Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. np. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1620/10; wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 620/11).

Uzasadnienie wyroku powinno być więc tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne albo niezgodne z prawem, a zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 1985/09; wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 1067/11).

Mają na uwadze treść art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz wskazany kierunek jego wykładni z treścią uzasadniania zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie odnoszącym się zarzutu naruszenia art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., stwierdzić należy, że uzasadnienie to spełnia, określone przywołanym przepisem warunki, uznania go za prawidłowe. Bowiem zaskarżone orzeczenie poddaje się kontroli instancyjnej, w szczególności zwiera stanowisko, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, jak również podstawę prawną i jej wyjaśnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że organ dopuścił wszelkie dowody przedłożone przez stronę na okoliczność jej sytuacji finansowej, przeprowadzając szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące tych okoliczności oraz wyciągnął z oceny tych dowodów uprawnione wnioski. ZUS również, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, wyjaśnił dlaczego odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Dochód miesięczny w gospodarstwie domowym strony, po odliczeniu wydatków, nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w ratach o dowolnej wysokości lub przez zawarcie układu ratalnego. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, nie pobiera zasiłku lub innego świadczenia z urzędu pracy, zarówno ona jak i jej mąż osiągają dochody (w tym z tytułu umowy zlecenia w J.), rodzinie pomaga teściowa. Wobec tego opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za ustaleniem czy w danym przypadku występuje ważny interes zobowiązanego przemawiający za umorzeniem zobowiązania z tytułu składek, winny przemawiać określone zobiektywizowane wartości, społecznie akceptowana hierarchia tych wartości, a nie subiektywne odczucia zobowiązanego. Za słuszny interes zobowiązanego należy uznać także zobiektywizowaną sytuację ekonomiczną, wysokość uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, posiadany majątek. ZUS uwzględnił w pełni zobiektywizowane kryteria oceny spraw tego rodzaju, ze wskazaniem na sytuację osobistą, rodzinną i majątkową strony, w tym również na źródło oraz okres powstania zaległości.

Nadto Sąd wyjaśnił, że na rozstrzygniecie sprawy nie miało istotnego wpływu wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony skarżącej przez komornika sądowego nie zostało zakończone, gdyż zakończenie postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji, nie oznacza iż ZUS ma obowiązek umorzyć dług. W szczególności, gdy ustalona w toku postępowania administracyjnego sytuacja materialna zobowiązanej nie daje do tego podstaw.

Nieskuteczność z przyczyn podanych wyżej, zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny do merytorycznej oceny zarzutów prawa materialnego, gdyż co do zasady efektywne zarzucenie naruszenia przepisów postępowania czyni przedwczesnymi zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Oceniając zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u..s.u.s. porzez ich niezastosowanie w sprawie, należy uznać je za nieusprawiedliwione. Sąd pierwszej instancji zasadnie ocenił, że w ustalonym stanie faktycznym brak było podstaw do umorzenia zaległych świadczeń, bowiem nie zostały spełnione przesłanki określone w tych przepisach pozwalające na orzeczenie zgodnie z zadaniem skarżącej. Przypomnieć trzeba, że stosownie do treści art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczanie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia zaległości, a nie prawny ich obowiązek umorzenia. Nie można zatem przyjąć, tak jak chciałaby strona skarżąca, ich wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek jest zobowiązany uwzględnić wniosek skarżącej. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 28 u.s.u.s. pozwalał organowi odmówić uwzględnienia wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można też uznać, że w sytuacji, gdy średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny jest wyższy od minimum socjalnego dla 3 – osobowego gospodarstwa domowego, odmowa umorzenia należności z powodu braku całkowitej ich nieściągalności naruszała granice uznania administracyjnego.

Podsumowując należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. ZUS obok interesu strony ma obowiązek, dbając o stan finansów emerytalno-rentowych, uwzględnienia także interesu publicznego. Dlatego tez organ musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Zdaniem NSA, Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącej pozwalają na spłatę zadłużenia poprzez zawarcie układu ratalnego.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 207 § 2, oddalił skargę kasacyjną.