Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 33/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec,, Asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2005 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej 1/ stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1994r; 2/ nakazuje ściągnięcie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie kwotę 200zł ( słownie : dwieście złotych) tytułem nieuiszczonego wpisu sadowego od uiszczenia którego skarżąca J.W. została zwolniona.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2004r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art.156 § 1 pkt 2 kpa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1994r. Nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] lipca 1975r. na mocy której przejęto na własność Państwa na wniosek J.Z., część gospodarstwa rolnego, składającego się z działki gruntu nr [...] k.m.49 o pow. 2161 m2, położnej w B., w zamian za spłaty pieniężne. Podstawę wydania niniejszej decyzji stanowił przepis art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji wskazał, że przejęcie przedmiotowej działki nastąpiło zgodnie przepisami ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne na wniosek J. Z., będącego jej właścicielem w zamian za spłaty pieniężne. W aktach sprawy znajduje się bowiem stosowne oświadczenie J.Z. z dnia 14 czerwca 1975r. "o wyrażeniu zgody na wykup przez Skarb Państwa działki gruntu nr [...] k.m.49 w zamian za spłaty pieniężne" W uwzględnieniu tego oświadczenia z dnia 14 czerwca 1975r. Wiceprezydent Miasta B. wydał decyzję kontrolowaną w niniejszym postępowaniu, ustalił także wartość nieruchomości. Od decyzji Prezydenta Miasta B. Nr [...] z dnia [...] lipca 1975r. w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa za spłaty pieniężne, strona nie wniosła wówczas odwołania, a zatem rozstrzygniecie stało się prawomocne i wykonalne.

Wobec niestwierdzenia zaś zaistnienia przesłanek z art. 156 § 1 kpa organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1994r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] lipca 1975r.

Ze skargą na tą decyzję wystąpiła J.W.- następca prawny J.Z.. Zarzucając, iż kwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem prawa, wskazała, że oświadczenie na mocy którego przejęto nieruchomość, zostało sfałszowane. W uzasadnieniu swojego zarzutu opisała okoliczności jakie miały miejsce przy podpisywaniu niniejszego oświadczenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 134§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Mając na uwadze powyższe unormowanie – Sąd stwierdził, że niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze J. W., decyzje organów zarówno I jak i II instancji dotknięte są wadą nieważności w związku z naruszeniem przepisów o właściwości, której organy mają obowiązek przestrzegać z urzędu ( art. 19 kpa).

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek spadkobierców po zmarłym J. Z., o stwierdzenie nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta B. z dnia [...] lipca 1975r.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego- postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się ono zgodnie z art. 157§1 kpa. Artykuł ten stanowi, że właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a jeżeli decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ.

Właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach, a następnie na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (tak J.Borkowski w Adamiak/Borkowski KPA komentarz, 6. wyd. Warszawa 2004 Art. 157 Nb 4.).

Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji pojawiają się wówczas, gdy nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów.

Decyzja, której stwierdzenia nieważności domagają się spadkobiercy po J.Z. została wydana na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U. 21 poz. 118). Przepis ten stanowił, że organem właściwym do podejmowania decyzji w sprawach przejęcia nieruchomości w zamian za rentę lub spłaty jest naczelnik gminy, a zatem terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Wskazana wyżej ustawa z dnia 29 maja 1974 r. przestała obowiązywać z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz.U. nr 32 poz. 140), która to z kolei została uchylona ustawą z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz.U. z 1989 nr 24 poz. 133 ze zm.). W myśl art. 59 ust. 3 tej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Należy jednak wskazać, iż z dniem wejścia z życie ustawy z dnia z dnia 10 maja 1990 r.- Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz.U. nr 32 poz. 291) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy nowoutworzonych gmin oraz organy administracji rządowej.

Zgodnie z art. 5 pkt 19 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990 r o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. nr 34 poz. 198) w brzmieniu obowiązującym w dacie wejścia w życie tej ustawy, sprawy z zakresu art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej a zatem kierowników urzędów rejonowych.

Następnie stosownie do treści art. 94 ustawy z dnia 13.10.1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.), do właściwości starosty przeszły jako zadania z zakresu administracji rządowej określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych urzędów.

Dlatego też -zakładając racjonalność ustawodawcy - Sąd przyjął, że gdyby omawiana instytucja była uregulowana w obowiązujących przepisach - właściwym do orzekania w I instancji byłby starosta, a odwołania od decyzji starosty byłyby rozpatrywane przez samorządowe kolegia odwoławcze.

W myśl art. 17 pkt 1 kpa w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa ( Dz.U. nr 162 poz. 1126) organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego w tym starosty są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie brak jest jednak przepisów szczególnych, które by inaczej regulowały te kwestie. Cytowana wyżej ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. została zastąpiona ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.( Dz.U. nr, 7 poz. 24), która weszła w życie 1 czerwca 1991 r. Art. 58 tej ustawy przewidywał możliwość przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa za odpłatnością jednakże nie była to "instytucja" tożsama ani nawet zbliżona, co do istoty z przejęciem gospodarstwa rolnego za spłaty pieniężne uregulowanej w ustawie z dnia 29 maja 1974 r.. Wskazywała ona bowiem, że przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa za odpłatnością może nastąpić na wniosek właściciela gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia, albo którego małżonek ma ustalone takie prawo, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 28 ust. 7 pkt 1, a zatem odnoszą się do rolnika, który miał ustalone prawo do renty lub emerytury, a wypłata całości świadczenia uzależniona była od zawarcia umowy z następcą lub – właśnie - przekazania gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. W ustawie z 29.05.1974 r. przekazanie gospodarstwa za spłaty Skarbowi Państwa nie było w żadnym stopniu związane z prawem do renty lub emerytury, co więcej- ustawodawca w tej ustawie odrębnie uregulował możliwość takiego przekazania (za rentę lub emeryturę). Reasumując powyższe wywody należy przyjąć, że ani ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ani kolejne akty prawne nie regulowały i obecnie nie regulują przejęcia gospodarstwa rolnego w zamian za spłaty pieniężne w rozumieniu takim jak określała to ustawa z dnia 29 maja 1974 r.. Zatem kwestia ta nie została przypisana do właściwości żadnego organu.

Przedstawione wyżej okoliczności wskazują na to, że Wojewoda [...] nie był organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] lipca 1975r. Zgodnie bowiem z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie ( Dz.U. nr 22 poz. 268) wojewoda jest organem wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego tylko wtedy, gdy ustawy szczególne tak stanowią.

Należy zatem przyjąć, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta B. jest – na podstawie art. 157 §3 kpa - właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Dlatego też rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1975 r. przez Wojewodę [...], a następnie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako organu odwoławczego skutkowało uznaniem, że decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości przez co dotknięte są na mocy art. 156 §1 pkt 1 kpa wadą nieważności.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 145 §1 pkt 2 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów orzeczona na podstawie art. 200 cytowanej wyżej ustawy.