Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 722/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 i art. 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia NSA Jolanta Sikorska, , Protokolant St. asystent sędziego Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla decyzję I i II instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia

[...] sierpnia 2011 r. nr [...] r. po rozpatrzeniu odwołania E. K. od wydanej z upoważnienia Burmistrza G. decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r.

Nr [...], Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w G.

w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na M. H. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że wnioskiem, który wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w dniu [...] czerwca 2011 r.

E.K. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku

z opieką nad swoją matką M.H. ur. [...] listopada 1930 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] działający

z upoważnienia Burmistrza G., Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G., odmówił przyznania E. K. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść przepisów

art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określających przesłanki warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było stwierdzenie przez organ pierwszej instancji, że wystąpiła określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem M.H., która wymaga opieki, pozostaje w związku małżeńskim.

E.K. odwołała się od powyższej decyzji załączając jednocześnie kserokopie wypisów choroby rodziców.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdziło, że podstawę materialnoprawną do orzekania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego

stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z treści art. 3 pkt 21 lit. a) ustawy określenie "znaczny stopień niepełnosprawności", oznacza to niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy - ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Według art. 17 ust. 5 ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W przedmiotowej sprawie E. K. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. H., która na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie G. z dnia 10 września 2003 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Z akt sprawy wynika, że M. H. pozostaje w związku małżeńskim z J.H., który również jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie G. z dnia 31 maja 2011 r.).

W zaskarżonej decyzji, jako podstawę odmownego załatwienia wniosku strony wskazano przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Analizując powyższe przepisy prawa, a w szczególności art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można zgodzić się z organem pierwszej instancji, który posłużył się wyłącznie ich wykładnią gramatyczną, iż obecnie obowiązująca regulacja prawna nie stwarza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji osoby, która pozostaje w związku małżeńskim.

Wskazano na interpretację przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych ma wpływ na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/02 (Dz. U. Nr 138, poz. 872). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpatrując przedmiotową sprawę stwierdzono, że w orzecznictwie i doktrynie prezentowane jest stanowisko, które podziela skład orzekający Kolegium, że wskazany w treści przepisu art. 17 ust. 1 obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Wynika on również z treści art. 23 i art. 27 kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W tej sytuacji należy uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/02 odnosi się do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz.1456), jednakże wywody tam zawarte pozostają aktualne w odniesieniu do właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z

art i 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy.

Reasumując stwierdzono, że w aktualnym stanie prawnym, przy uwzględnieniu treści w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącznie wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP) oraz równość wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Stosując ten przepis należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jej wykładnią językową. Zatem uzasadnione jest przyjęcie, że żona, czy mąż sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem wypełniają w ten sposób spoczywający na nich ustawowy obowiązek, wynikający z faktu zawarcia związku małżeńskiego, który to obowiązek ma charakter alimentacyjny, a zatem w takiej sytuacji przesłanka negatywna pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, nie może mieć wpływu na prawo współmałżonka do świadczenia pielęgnacyjnego.

Tak więc w pierwszej kolejności świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane małżonkowi sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, natomiast w przypadku, gdy istnieją obiektywne przyczyny braku możliwości sprawowania takiej opieki, nie wynikające z relacji między małżonkami, ale dotyczące w szczególności stanu zdrowia małżonka, wówczas o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się inne osoby (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 723/09, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych Przy tym w takim przypadku należy kierować się treścią cytowanego wyżej art. 17 ust. 1a ustawy, który to przepis ustala kolejność, w jakiej osoby zobowiązane do alimentacji osoby wymagającej opieki mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca we wskazanym przepisie przewidział bowiem, że w pierwszej kolejności przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu, a dopiero, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobie spokrewnionej, w dalszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Z powyższego wynika, że opiekę nad osobą niepełnosprawną winien w pierwszej kolejności sprawować małżonek. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie G. z dnia 31 maja 2011 r. wynika, że J. H. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z uwagi więc na stopień niepełnosprawności jak i wiek (87 lat) nie jest on w stanie sprawować opieki nad żoną.

Natomiast E. K. jest ze swoją matką spokrewniona w pierwszym stopniu, a zatem - w myśl art. 17 ust. 1a ustawy - należy ona do kręgu osób, które w pierwszej kolejności mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoim matką.

Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji (oświadczeń, zaświadczeń) wynika, że E. K. wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 2,68 ha fiz., tj. 1,49 ha przeliczeniowego. W związku z powyższym podlega ona ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik w KRUS Placówka Terenowa w G.

Podniesiono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, z którym zgadza się skład orzekający Kolegium, że w przypadku rolnika nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmowania z tego tytułu zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (np. wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia

7 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 463/10, z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 55/11, NSA z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1987/10). Nie można stwierdzić, aby strona zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 w/w ustawy, ani też, że jest gotowa do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej, skoro prowadzi gospodarstwo rolne. W konsekwencji nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad matką, skoro w ogóle nie jest gotowa do podjęcia zatrudnienia. Strona nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145, z późn. zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób, albowiem musi przecież przynajmniej część swojego czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Ustalenia te w pełni odnoszą się do wnioskodawczym, która - co podkreślono wyżej - jest rolnikiem.

Podkreślono, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1987/10, istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które - co należy przypomnieć - przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Stwierdzono, że przepisy dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu (art. 2b cyt. ustawy), ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Stwierdziła, że do wydania obu decyzji doszło wskutek naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego oraz przez jego błędne zastosowanie i przez błędną wykładnię oraz nieprawidłową ocenę zebranych dowodów, w wyniku czego oba organy wydały nieprawidłowe rozstrzygnięcia naruszające jej prawa. Jako powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej uznał fakt pozostawania jej matki w związku małżeńskim. W ocenie skarżącej to stanowisko było nieprawidłowe i niegodne z podstawowym porządkiem prawnym popartym orzecznictwem sądów administracyjnych oraz Trybunały Konstytucyjnego, co legło u podstaw do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W zaskarżonej decyzji Kolegium uznało za słuszne i zasadne jej argumenty przedstawione w odwołaniu, a mimo to utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium jako organ drugiej instancji dopuścił się zatem naruszenia

art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na jej niekorzyść. Uznała bowiem, że Kolegium stwierdzając nieprawidłowości w procedowaniu ze strony organu pierwszej instancji winien był zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium orzekało więc ponad zakres przyznanych mu uprawnień kontrolnych. Mianowicie organ ten jako powód utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji wskazał fakt nie spełnienia przez nią przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. nie podjęła lub nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca nie zgodziła się ponadto z twierdzeniem organu drugiej instancji, że każda osoba która jest rolnikiem i opłaca składkę do KRUS automatycznie jest uznana za osobę, która nie może nabyć uprawnienia do świadczenia opiekuńczego z uwagi na fakt, że nie może ona w ogóle zrezygnować z pracy zarobkowej ani też nie jest gotowa do podjęcia takiego zatrudnienia, dlatego też nie jest celne powoływanie się w uzasadnieniu decyzji na orzecznictwo sądów administracyjnych, które to orzeczenia dotyczą indywidualnych spraw, których przedstawiony stan faktyczny nie odpowiada stanowi faktycznemu w jej sprawie. Zauważyła przy tym, że w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarta jest legalna definicja pracy zarobkowej. Zdaniem skarżącej nie można przyjąć jedynie wykładni językowej i systemowej zastosowanej przez Kolegium, gdyż prowadziłoby to do wniosków, które w konsekwencji oznaczałyby naruszenie podstawowych zasad konstytucyjnych jak np. zasady równości wobec prawa. W tym znaczeniu ogromna ilość osób, które prowadzą działalność rolniczą znalazłaby się w sytuacji, której konsekwencją byłoby wykluczenie znacznej liczby obywateli z korzystania z określonych uprawnień gwarantowanych przez państwo. W tym przypadku należało zastosować wykładnię funkcjonalną. Jako nietrafne skarżąca uznała stanowisko organu, że nie spełnia warunków do uznania jej za osobę bezrobotną w myśl ustawy o promocji zatrudnienia i rynku pracy. Zastosowanie wykładni systemowej jest nietrafne, bowiem pozostawanie w rejestrze bezrobotnych jest jedynie urzędowym poświadczeniem wywołującym skutki jedynie w sferze prawa administracyjnego, które w żaden sposób nie potwierdza faktu wykonywania bądź nie wykonywania pracy czy też osiągania dochodów. Stwierdziła ponadto, że jej matka jest osobą starszą i schorowaną, która wymaga całodobowej opieki, w związku z tym aby móc tą opiekę sprawować musi zrezygnować z wykonywania wszystkich prac w gospodarstwie rolnym, a co za tym idzie jednocześnie traci uzyskiwane z tego tytułu przychody Nie można zatem, twierdzić że rezygnuje z zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, tylko dlatego ze nie sprzedała gospodarstwa rolnego i nie ,,wypisała się z KRUS". Celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zapewnienie pomocy dla osób, które z powodu nieprzewidzianych sytuacji losowych i zdrowotnych muszą zrezygnować z określonego rodzaju aktywności zarobkowej lub zawodowej (a więc także rolniczej). Praca rolnika jest faktycznie taką samą działalnością zawodową lub zarobkową jak praca pracownika określonego w Kodeksie pracy czy osoby wykonującej pracę na podstawie umowy o dzieło czy zlecenia, w związku z czym podjęcie przez nią całodobowej opieki nad matką jest jak najbardziej faktyczną rezygnacją z prowadzenia tego gospodarstwa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu wniosku Kolegium wskazało, że odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organ pierwszej instancji wskazał na wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy, polegającej na pozostawaniu osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Skład orzekający Kolegium w szczegółowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia

11 sierpnia 2011 r. nie zgodził się z powyższą argumentacją, iż obecnie obowiązująca regulacja prawna nie stwarza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji osoby, która pozostaje w związku małżeńskim. Natomiast wykazał niespełnienie przez skarżącą pozytywnej przesłanki unormowanej w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Uwzględniono bowiem fakt, iż skarżąca wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 2,68 ha fiz., tj. 1,49 ha przeliczeniowego i jednocześnie podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolników KRUS Placówka Terenowa w G. W świetle zebranej w sprawie dokumentacji w kontekście przytoczonych przepisów prawa, skład orzekający Kolegium doszedł do przekonania, iż skarżąca prowadząc gospodarstwo rolne nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie prezentowane jest także stanowisko, które podzielił skład orzekający Kolegium w niniejszej sprawie, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów (patrz: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, por. też np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 379/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Kolegium wskazało, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy uregulował dwa niezależne od siebie stany faktyczne, z którymi powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego: 1. w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, 2. w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W niniejszej sprawie organ orzekający w drugiej instancji rozpatrując sprawę za istotny uznał fakt, wynikający bezspornie z akt administracyjnych, że skarżąca jest rolnikiem, podlegającym ubezpieczeniu społecznemu rolników. Tymczasem przesłanką przyznania świadczenia z cytowanego już wyżej art. 17 ust. 1 ustawy jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. A więc wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Wówczas uzasadniona jest pomoc państwa. W przypadku rolnika nie może być mowy o bezrobotności. Nie można bowiem w przypadku skarżącej mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad matką, skoro w ogóle nie jest gotowa do podjęcia zatrudnienia. Strona nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145 z późn. zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób, albowiem musi przecież przynajmniej część swojego czasu przeznaczyć na prowadzenie, własnego gospodarstwa rolnego.

Podkreślono, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej

poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jedn.

Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu (art. 6 ust. 2b ustawy), ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej, zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z powyższego wynika, że skarżąca nie spełnia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1 ustawy, a zatem należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jako nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez Kolegium postanowień art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 139 k.p.a.

Wspomniany przepis art. 138 § 2 kpa określa jeden ze sposobów zakończenia postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres spraw ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wyraźnie zatem kodeks wyodrębnia dwie przesłanki wydania przez organ odwoławczy decyzji, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a mianowicie: 1) stanowcze stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksu oraz/lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych,

2) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Użycie w tym przepisie przyłączającego spójnika "a" oznacza, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, aczkolwiek jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą; konieczne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Chodzi tu zatem o to, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził, z naruszeniem przepisów postępowania, postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że nieprzeprowadzenie postępowania w pełnym zakresie miało istotny wpływ na treść wydanej przez ten organ decyzji. Wbrew stanowisku skarżącej z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanej sprawie. Skoro Kolegium działające jako organ odwoławczy zobowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę to oczywistą rzeczą jest, że przy zachowaniu tożsamości przedmiotowej i podmiotowej sprawy, może w uzasadnieniu decyzji zawrzeć własną argumentację, która może zawierać odmienności w stosunku do argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji. Wyrażony przez skarżącą pogląd, który sprowadza się zasadniczo do niedopuszczalnej praktyki uzupełniania braków uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy, pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią art. 138 k.p.a. Pogląd ten gdyby go podzielić - wykluczałby możliwość wydania decyzji reformatoryjnej, mimo że - co nie budzi żadnych wątpliwości - organ ten rozpoznaje sprawę ponownie w takim samym zakresie jak to miało miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Z powyższego wynika wręcz obowiązek naprawienia dostrzeżonych przez organ odwoławczy błędów, tym bardziej że przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania może mieć miejsce jedynie wówczas gdy błędów tych nie można usunąć.

Ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny sprawy nie budził żadnych wątpliwości, który pozwalał Kolegium na merytoryczną ocenę sprawy.

Skład orzekający Kolegium wydając zaskarżoną decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, nie naruszył art. 139 k.p.a. statuującego zakaz reformationis in pius, polegający na niedopuszczalności orzekania przez organ odwoławczy "na niekorzyść strony odwołującej się". Zakres tego zakazu wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś przypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium tym samym uznało zasadność podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem w wyniku rozpatrzenia odwołania sytuacja prawna skarżącej nie uległa pogorszeniu. Przyjęcie odmiennego stanowiska, jakie zaprezentowała skarżąca, prowadziłoby w rezultacie do objęcia tym zakazem każdej decyzji organu odwoławczego nieuwzględniającej odwołania, w szczególności decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy negatywną dla strony decyzję organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Zaskarżoną decyzją odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, z uwagi na niespełnienie przesłanki niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź nie podjęcie zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zaznaczyć należy, iż podobna spraw była przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 7 lutego 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 668/11.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd wyraził pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

W tym miejscu watro przytoczyć w całości wywody Sądu zawarte we wspomnianym wyroku.

,,Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako ustawa) zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,

3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z kolei z art. 17 ust. 5 ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy

o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

O ile należy podzielić pogląd organu odwoławczego, iż fakt pozostawania

osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi - wbrew literalnemu

brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 "a" - negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad taką osobą i że o takie świadczenie może ubiegać się również małżonek osoby wymagającej opieki, o tyle skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela wykładni przepisów art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy, w wyniku której organ doszedł do przekonania, że fakt bycia rolnikiem i prowadzenia działalności rolniczej stanowi bezwzględną negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Należy odnotować, iż stanowisko zaprezentowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nie jest odosobnione, albowiem zostało ono wyrażone między innymi w wyrokach: WSA w Olsztynie w sprawie II SA/Ol 521/11, WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 3371/11 oraz w wyroku NSA w sprawie I OSK 1987/10. Istnieje jednak także odmienny pogląd, zaprezentowany między innymi w wyrokach WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 257/11, WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 229/11, II SA/Ke 439/11, II SA/Ke 465/11, WSA w Gdańsku, II SA/Gd 897/11,

(w:

BOSA), który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Zgodnie z nim, fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być on pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, ocena spełniania przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się wyłącznie na gruncie terminów i pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazany kierunek wykładni przepisu art. 3 ust. 22 ustawy znajduje pełne uzasadnienie w wykładni historycznej i językowej. Otóż, zgodnie z początkowym brzmieniem normy art. 3 ust. 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która - poza trzema przepisami, weszła w życie w dniu 1 maja 2004 r., ustawowe określenie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oznaczało ,,zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i bezrobociu". Powyższe było równoznaczne z odesłaniem rozważanego terminu najpierw do definicji ustawowych zawartych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t.j. Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.), a następnie w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., nr 69, poz. 415 ze zm.). Wyłączając poza nawias pewne nieistotne różnice językowe, można wskazać, że obie wymienione ustawy dotyczące zatrudnienia i bezrobocia pojęcie "zatrudnienia" definiowane jako "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładową", a pojęcie "pracy zarobkowej" jako wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych" (por. odpowiednio art. 2 ust. 1 pkt 16 i 25 oraz art. 2 ust. 1 pkt 11 i 43).

Mimo tego stosunkowo wąskiego określenia pojęcia "zatrudnienia" i "innej pracy zarobkowej", na równi z tymi terminami zostały w niej potraktowane inne formy aktywności zarobkowej mającej na celu uzyskiwanie zarobków, w tym również prowadzenie gospodarstwa rolnego. W związku z tym uzasadnione było szerokie traktowanie pojęć "zatrudnienie" i "inna praca zarobkowa" w kategoriach wszelkiej aktywności zawodowej w celach zarobkowych. Taki sposób rozumienia tego terminu przyświecał również, jak można sądzić, autorowi uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 1555 /IV kadencja). Wynika z niego, że cel świadczeń opiekuńczych to częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki dziecku niepełnosprawnemu lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by zaopiekować się dzieckiem lub osobą dorosłą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności.

Analizowana wyżej, pierwotna treść definicji pojęcia "zatrudnienie i inna praca zarobkowa" zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych została zmieniona przez art. 27 pkt 2 lit. ,,i" ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732). Zmiana ta weszła w życie z dniem 1 września 2005 r. Zgodnie z tą zmianą nowa ustawowa definicja pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z sensu wprowadzonej zmiany wynikają następujące wnioski. Po pierwsze, wprowadzona definicja ma charakter definicji projektującej o znaczeniu regulującym, tzn. ustala na przyszłość obowiązujące ustawowe znaczenie definiowanego zwrotu w sposobie jego używania. Po drugie, jeżeli ustawodawca wprowadził na użytek ustawy o świadczeniach rodzinnych wiążące ustalenie znaczenia zwrotu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", to należy używać tego zwrotu w tym właśnie znaczeniu, chyba, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy używać zwrotu w znaczeniu odmiennym od ustalonego. Po trzecie, skoro obowiązująca od dnia

1 września 2005 r. ustawowa definicja pojęcia "zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" całkowicie uniezależnia rozumienie znaczenia tego zwrotu od jego pierwotnego kontekstu znaczeniowego, przyjętego w treści ustaw o zatrudnieniu, które łączyły ten termin z wszelką aktywnością zawodową (w tym zawiązaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego), to odpadła również podstawa do wywodzenia, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy użyć rozważanego zwrotu w znaczeniu odmiennym ustalonego brzmieniem językowym, np. w znaczeniu funkcjonalnym. Znaczyłoby to bowiem, że ustawodawca mimo rezygnacji z szerokiego rozumienia pojęcia "zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" obejmującego wszelkie formy zarobkowej aktywności zawodowej na rzecz ustalenia definicji w stylizacji enumeratywnej oznaczającej, że wyraz definiowany ("zatrudnienie, inna praca zarobkowa") odnosi się wyłącznie do podstaw zarobkowania wyliczonych w art. 3 pkt 22 ustawy, nadal miał na celu posługiwanie się tym pojęciem w szerokiemu, funkcjonalnym znaczeniu przyjętym przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną w 2005 r.

Należy zauważyć, że wybór metody wykładni przepisów nie należy do sfery swobodnego uznania interpretatora. Zgodnie z panującym poglądem nauki teorii prawa, jako podstawową przyjmuje się kategorię językowych dyrektyw interpretacyjnych. Dopiero w razie wątpliwości co do możliwych znaczeń tekstu prawnego należy odwołać się do innych dyrektyw, np. funkcjonalnych. Wykładnia funkcjonalna polega na wyborze tego spośród możliwych na gruncie wykładni językowej wariantów normy, która ma najsilniejsze uzasadnienie aksjologiczne, w przypadku, gdy wyniki wykładni językowej nie prowadzą do jednoznacznych ustaleń. W rozważanej sytuacji przypadek takiej wieloznaczności nie zachodzi. Przepis art. 3 pkt 22 ustawy w brzmieniu po nowelizacji podaje definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", która w sensie językowym nie budzi żadnych wątpliwości.

Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że ustawodawca w definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w art. 3 ust. 22 ustawy, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

Gdyby wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas niewątpliwie w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy zostałaby taka działalność wprost wymieniona, wraz z innymi wyartykułowanymi w niej formami aktywności zawodowej. Wzgląd na praworządność w procesie stosowania prawa wyklucza całkowite pominięcie

językowego sensu interpretowanych przepisów i zrekonstruowania na ich podstawie normy, która nie znajduje uzasadnienia w wynikach wykładni językowej. Tylko wyjątkowo wykładnia pozajęzykowa może polegać na rozszerzeniu lub zawężeniu oczywistego sensu przepisu prawnego określonego w wyniku wykładni językowej, co oznacza uznanie wykładni rozszerzającej lub zwężającej za dopuszczalną tylko w nadzwyczajnych przypadkach, np. w wypadku wyraźnych błędów redakcyjnych lub obowiązywania przepisów oczywiście przestarzałych.

Zauważyć należy, że w przeciwieństwie do innych świadczeń rodzinnych, takich jak zasiłek rodzinny i dodatki do niego, regulując uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca zrezygnował z kryterium dochodowego jako warunku, od którego spełnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Dlatego okoliczność, czy i jakie dochody skarżąca otrzymuje z gospodarstwa rolnego nie mogą mieć wpływu na prawo do tego świadczenia.

W orzecznictwie podkreśla się, że z treści art. 3 ust. 22 ustawy wynika, iż rolnik prowadzący gospodarstwo rolne - starający się o świadczenie pielęgnacyjne na zasadzie art. 17 ust. 1 ustawy, nie musi, dla wyczerpania przesłanek z tego przepisu, ani całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, ani wykazywać, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć. Również z treści przytoczonej powyżej art. 17 ust. 5 ustawy, zawierającego zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymieniono osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, wynika, iż co do zasady rolnicy mogą świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Z literalnego brzmienia ww. przepisów wynika bowiem, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej racy zarobkowej - zdefiniowanych w ustawie, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 stycznia 2012 r., II SA/Gd 897/11).

Wskazuje się ponadto na częstą praktykę podejmowania przez właścicieli małych, niskodochodowych gospodarstw rolnych zatrudnienia poza sektorem rolniczym. W zależności bowiem od wielkości, czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w takim zakresie, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Obowiązek sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną, co do której ciąży na rolniku obowiązek alimentacyjny, stoi na przeszkodzie, aby taka osoba podjęła tak rozumiane zatrudnienie lub inna pracę zarobkową. Wykonywanie opieki nad osobą niepełnosprawną, ze wskazaniami opisanymi w art. 17 ust. 1, wymagającą wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest bowiem możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem, jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia mu sprawowanie bieżącej i stałej opieki na osobą niepełnosprawną (por. np. wyroki: WSA w Kielcach z dnia 28 września 2011 r., II SA/Ke 554/11, WSA w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2012 r., II SA/Gd 887/11, CBOSA).

Należy zgodzić się z poglądem zaprezentowanym w wyroku WSA w Kielcach z dnia 8 września 2011 r., II SA/Ke 465/11, że nie do zaakceptowania w niniejszej sprawie jest powoływanie się przez organ na definicję osoby bezrobotnej, zawartą w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Po pierwsze przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób samodzielny regulują kwestie dotyczące uprawnień i wymogów jakie trzeba spełniać aby otrzymać te świadczenie. Po drugie, w świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy sam fakt bycia właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe wyklucza możliwość uznania takiej osoby za bezrobotnego, podczas, gdy niewątpliwie w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu, który wykluczałby z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego właściciela gospodarstwa rolnego, nie będącego rolnikiem, i który nie prowadzi w tym gospodarstwie żadnej działalności. Po trzecie, bycie posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej ponad 2 ha, uniemożliwia zakwalifikowanie takiej osoby jako bezrobotnego, jednakże ani z przepisów powołanej ustawy o promocji zatrudnienia... ani z żadnych innych przepisów nie wynika, aby taki posiadacz nie miał prawa podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro zaś ma prawo taką pracę podjąć, to ma również prawo z niej zrezygnować w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy.

Reasumując zdaniem Sądu sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny".

Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien w szczególności podjąć czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy zarówno w zakresie rzeczywistego sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, jak i w odniesieniu do okoliczności, czy gdyby nie choroba matki byłaby w stanie. mimo posiadania gospodarstwa rolnego, podjąć zatrudnienie w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit ,,a" i art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.