Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 607/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 8 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. V., B. V., L. M. i J. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] sierpnia 2017 r. [...] , odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] września 2005 r. znak: [...] , dalej "decyzja z [...] września 2005 r.".

Decyzją tą Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] z [...] lipca 1976 r. orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w G. przy ulicy [...], parcela nr [...] , k.m. [...] o pow. [...]m2, dalej "nieruchomość" oraz o przyznaniu odszkodowania w wysokości [...] zł, dalej "decyzja z [...] lipca 1976 r."

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Decyzją z [...] lipca 1976 r., Prezydent Miasta [...] orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem wyżej opisanej nieruchomości stanowiącej własność M. V. , R. V. i B. V. .

Pismem z 22 grudnia 2004 r. A. V. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności m.in. ww. decyzji [...] lipca 1976 r. wskazując, iż biegli nie byli obecni na rozprawie wywłaszczeniowej, nie przedstawiono opinii biegłych właścicielom przed wszczęciem postępowania a w kolejnym piśmie zarzucając naruszenie art. 17 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. nr 10, poz. 64), dalej "ustawa wywłaszczeniowa" poprzez brak wywieszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania i rozprawie wywłaszczeniowo - odszkodowawczej na tablicy ogłoszeń, rażące naruszenie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej poprzez brak wystąpienia z ofertą do wszystkich współwłaścicieli.

Decyzją z [...] września 2005 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1976r. Pismem z 4 stycznia 2006 r. A. V., wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r.

Pismem z 24 stycznia 2007 r. A. V. cofnął wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r.

Decyzją z [...] maja 2007 r. nr [...] Minister Budownictwa umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. znak: [...] .

Zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Minister Infrastruktury wszczął z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] .

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził z urzędu nieważność decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] maja 2007 r. jako skierowanej do osoby zmarłej.

Pismem z 30 września 2013 r. radca prawny M. F. działający w imieniu A. V. , M. V. a i J. V. poinformował organ, iż A. V. podtrzymuje wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. znak: [...] , a tym samym brak jest podstaw do umorzenia postępowania nadzorczego.

Decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. Decyzją z [...] lutego 2015 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2014 r. Wyrokiem z 22 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 987/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r. i poprzedzającą ją decyzję z [...] kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu wyroku zostało wskazane, że Minister powinien był dokonać oceny nadzorczej w stosunku do decyzji Wojewody [...] z dnia [...].09.2005 r., a nie decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1976r. Postanowieniem z [...] września 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa zawiesił postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2005rdo czasu otrzymania postanowienia spadkowego po M. V. .

Postanowieniem z [...] maja 217 r. Minister Infrastruktury Budownictwa podjął zawieszone postępowanie.

Minister dokonując oceny wniosku i decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r., badał ją pod kątem istnienia przesłanek z art. 156 § 1 kpa, wskazując na nadzwyczajny charakter postępowania nieważnościowego stanowiącej wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji wynikającej z art. 16 kpa. Jedną z tych przyczyn jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Za takie naruszenie można uznać oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania w sytuacji w której powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Organ ustalił, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów ustawy wywłaszczeniowej zatem w aspekcie zgodności z przepisami przytoczonego aktu prawnego oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania Wojewoda [...] zobowiązany był dokonać oceny decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1976 r.

Oceniana decyzja nadzorcza została wydana [...] września 2005 r. zatem 12 lat temu. Od decyzji złożono odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Postanowieniem z [...] października 2005 r. Minister Infrastruktury odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Na postanowienie nie została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Następnie wnioskiem z dnia 4 stycznia 2006 r. M. F. pełnomocnik A. V. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] [...] września 2005 r.

Organ wskazał, że pełnomocnik A. V. zarzuca rażące naruszenie art. 7, 8, 11, 77, 107 kpa ze względu na nie ustosunkowanie się przez Wojewodę [...] do wszystkich zarzutów wskazanych przez Niego we wniosku, a które sprowadzają się do rażącego naruszenia art. 22 ustawy wywłaszczeniowej tj. braku biegłych na rozprawie, art. 17 tej ustawy z uwagi na brak wywieszenia na tablicy ogłoszeń obwieszczenia o wszczęciu postępowania i terminie rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej. Ponadto zarzuca rażące naruszenie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej poprzez brak skierowania oferty do wszystkich współwłaścicieli oraz wykonanie opinii szacunkowych na zlecenie ubiegającego się o wywłaszczenie.

Zdaniem Ministra, Wojewoda [...] dokonując oceny legalności decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1976r., orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości, odniósł się do wszystkich zarzutów wskazanych we wniosku inicjującym postępowanie nadzorcze zakończone obecnie ocenianą decyzją i wydał rozstrzygnięcie, które w ocenie organu nadzorczego jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy wywłaszczeniowej ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości, za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika Skarżącego Wojewoda [...] dokonał oceny art. 6 ustawy, bowiem wskazał w swej decyzji, że Dyrekcja Rozbudowy Miast w G. pismem z dnia [...].12.1975 r. zwróciła się do wszystkich współwłaścicieli o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, podając cenę ustaloną w oparciu o opinie biegłych z listy wojewody. Ponadto Wojewoda [...] stwierdził, że na ofertę współwłaściciele nie odpowiedzieli.

Tym samym niezasadnym jest twierdzenie o braku oceny przesłanek art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Poza tym akta archiwalne zawierają kopie ofert skierowanych do wszystkich współwłaścicieli. A zatem Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji z [...] września 2005 r., ocenił brak rażącego naruszenia prawa odnośnie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Skoro rokowania zakończyły się niepowodzeniem to Prezydent Miasta [...] wszczął postępowanie wywłaszczeniowe. Wojewoda wskazał, że zawiadomieniem z [...] kwietnia 1976 r. współwłaściciele nieruchomości zostali poinformowani o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o terminie rozprawy.

Odnosząc się do zarzutu braku oceny przez Wojewodę [...] nie wywieszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej organ stwierdził, że element ten nie jest istotny dla sprawy. Obwieszczenia zgodnie z przepisami ustawy należało stosować w sytuacji, gdy stan prawny nieruchomości budził wątpliwości z uwagi na brak właściciela, brak adresu właściciela, nieaktualność zapisów w księdze wieczystej, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Organ wywłaszczeniowy znał współwłaścicieli nieruchomości, ich adresy zamieszkania. Współwłaściciele brali czynny udział w postępowaniu, tym samym niezasadnym było wywieszanie zawiadomienia. Zatem brak odniesienia się do niezasadnego zarzutu art. 17 ustawy wywłaszczeniowej nie skutkuje rażącym naruszeniem przepisów prawa w postępowaniu przed Wojewodę [...].

Następnie organ wojewódzki wskazał, że rozprawa odbyła się z udziałem R. V. jako strony działającej w imieniu własnym oraz pozostałych współwłaścicieli. Wojewoda [...] mając na uwadze podniesione zarzuty przytoczył zapisy protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z których wynika, że zwrotka od M. V. nie wpłynęła, niemniej R. V. pouczony o odpowiedzialności karnej oświadczył, iż jego brat M. V. otrzymał zawiadomienie o rozprawie i upoważnił go do zastępstwa w sprawie. Ponadto R. V. wniósł o ustalenie odszkodowania w wyższej kwocie po [...] zł za m2 i jak najszybsze wydanie decyzji o wywłaszczeniu za odszkodowaniem.

Wojewoda [...] stwierdził, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 22 ustawy wywłaszczeniowej gdyż biegli nie brali udziału w rozprawie jednakże nie ocenił tego naruszenia jako rażące. Wojewoda [...] wskazał, że dla oceny czy brak udziału biegłych w rozprawie administracyjnej miał charakter rażącego naruszenia prawa należy wziąć pod uwagę czy orzeczona wysokość odszkodowania odpowiadała prawu. Wojewoda [...] zwrócił uwagę, że Prezydent Miasta [...] przychylił się do wniosku zgłoszonego, na rozprawie administracyjnej o ustaleniu odszkodowania w wysokości wyższej dla R. V. aniżeli ustalone w opiniach biegłych. Jak bowiem wskazał Wojewoda [...] z akt archiwalnych wynika, organ wywłaszczeniowy przychylając się do wniosku R. V. przyznał odszkodowanie uwzględniając wyższą kwotę stawki tj. [...] zł za 1 m2 dla tych współwłaścicieli dla których rolnictwo było jedynym źródłem utrzymania tj. dla R. V. oraz jego dzieci współwłaścicieli części uprzednio należącej do B. V. . Wyższa stawka za grunt była przyznana zgodnie z § 1 pkt a zarządzenia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 1974r. nr [...] w sprawie ustalenia stawek odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, nabycia lub przejścia na własność Skarbu Państwa niektórych gruntów położonych na terenie m. [...]. Natomiast M. V. kwota odszkodowania została przyznana zgodnie z § 1 pkt b ww. zarządzenia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 1974r. nr [...], który wskazywał stawkę [...] zł za 1 m2 dla osób nie uprawiających ziemi.

Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji z [...] września 2005 r., prawidłowo ocenił, że kwota odszkodowania została przyznana prawidłowo zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, a ponadto z uwzględnieniem zasadnego wniosku właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

Tym samym, zdaniem organu, Wojewoda [...] prawidłowo stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak biegłych nie przesądził o naruszeniu słusznego interesu obywatela. Organ nadzorczy podzielił argumentację Wojewody [...] że w niniejszej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 22 ustawy wywłaszczeniowej. Co do kwestii udziału M. V. a w rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej stwierdzono, że jego brat R. V. pod odpowiedzialnością karną oświadczył na rozprawie, że brat M. wie o rozprawie i upoważnił go do reprezentacji. Brak stosownego upoważnienia w aktach sprawy nie przesądza o tym, że upoważnienia nie było. Wywłaszczona nieruchomość stanowiła własność B. V. , M. V. i R. V. M. V. i R. V. byli braćmi. M. V. mieszkał w S. , natomiast R. V. jako rolnik utrzymujący się z rolnictwa pozostał na gospodarstwie. Zatem organ wywłaszczeniowy nie miał podstaw, aby nie dać wiary słowom złożonym pod odpowiedzialnością karną przez R. V. . Poza tym jak wskazał Wojewoda [...] nikt się nie odwołał od zaskarżonej decyzji, co w ocenie Wojewody [...] przesądza o akceptacji ustalonej wysokości odszkodowania.

Ostatecznie organ stwierdził, że Wojewoda [...] prowadząc postępowanie nadzorcze prawidłowo ocenił zaskarżoną decyzję wywłaszczeniowo-odszkodowawczą z [...] lipca 1976r., i nie stwierdzając zaistnienia przesłanki z art. 156 § 1 kpa zasadnie odmówił stwierdzenia jej nieważności.

Analizując postępowanie nadzorcze przeprowadzone przez Wojewodę [...], organ wskazał, że jakkolwiek Wojewoda [...] ustalił aktualny stan prawny wywłaszczonej nieruchomości, jednakże nie zapewnił udziału w postępowaniu użytkownikom wieczystym wywłaszczonej nieruchomości. Jednakże brak udziału stron w postępowaniu administracyjnym stanowi przesłankę art. 145 § 1 pkt 4 kpa, a nie jest przesłanką do stwierdzenia nieważności.

Organ nie stwierdził aby decyzja Wojewody [...] z [...] września 2005 r. naruszała pozostałe przesłanki określone w art. 156 § 1 Kpa. Decyzja ta wydana została przez organ właściwy rzeczowo i miejscowo oraz powołano w niej prawidłową podstawę prawną. Nie dotyczyła ona również sprawy rozstrzygniętej poprzednio inną decyzją administracyjną i została skierowana do osoby będącej stroną postępowania. Również wykonanie tej decyzji, w dacie jej wydania, nie prowadziło do czynu zagrożonego karą, ani też nie zawierała wady powodującej jej nieważność z mocy prawa. Zaskarżona decyzja była ponadto wykonalna w dacie jej wydania (jej mocą ustalono odszkodowanie, a adresat mógł skutecznie je wyegzekwować). W związku z tym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli A. V. , L. M., J. M., B. V., dalej "Skarżący" zaskarżając decyzję w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucili wydanie jej z naruszeniem:

1. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 4 i 5 kpa w związku z art. 101 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zwanego dalej: "krio") i art. 97 § 2 krio poprzez nie odniesie się do podniesionego przez Skarżących we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] września 2005r. zarzutu związanego z naruszeniem przez Wojewodę [...] art. 4 i 5 kpa w związku z art. 101 § 3 krio i art. 97 § 2 krio;

2. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 8 ust. 2 i 9 ustawa wywłaszczeniowej w brzmieniu na dzień wydania decyzji przez Prezydenta Miasta [...] poprzez nie odniesie się do podniesionego przez Skarżących we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji zarzutu związanego z naruszeniem przez Wojewodę [...] art. 8 ust. 2 i 9 ustawy wywłaszczeniowej;

3. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 4 i 5 kpa w związku z art. 101 § 3 krio i art. 97 § 2 krio poprzez nie stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2005r. pomimo tego, iż organ ten nie stwierdził nieważności decyzji, mimo iż rozstrzygnięcie to zapadało w stosunku do osób małoletnich (J. i M. V., będących spadkobiercami B. V. ), bez uzyskania przez organ wywłaszczeniowy jak i przedstawiciela ustawowego małoletnich bezwzględnie wymaganej zgody sądu opiekuńczego na pozbawienie ich prawa własności, co stanowiło o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa;

4. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 8 ust. 2 i 9 ustawy wywłaszczeniowej, w brzmieniu na dzień wydania decyzji przez Prezydenta Miasta [...]) poprzez nie stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] września 2005r. pomimo tego, iż organ ten nie stwierdził nieważności decyzji w zakresie odszkodowania, mimo iż odszkodowanie zostało przyznane w wadliwej wysokości, tj. z rażącym naruszeniem art. 8 ust. 2 i 9 ustawy wywłaszczeniowej na skutek przyznania odszkodowania w wysokości przysługującej osobom, dla których rolnictwo jest wyłącznym źródłem utrzymania, (spadkobiercom B. V. - małoletnim dzieciom, będącym na utrzymaniu rodziców);

5. art. 7 i 77 § 1 i 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z 76 § 1 kpa poprzez nie stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] września 2005r. pomimo tego, że organ administracji (Wojewoda) nie ustalił prawidłowo stanu prawnego sprawy i oparł swoje rozstrzygnięcie m.in. na kopiach postanowień spadkowych dotyczących następstwa prawnego po poprzednich właścicielach wywłaszczonej nieruchomości, które to kopie nie stanowią dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 76 § 1 kpa i nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia zawartego w decyzji administracyjnej.

Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 1267, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa, przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 Kpa. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r. sygn. akt. III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258).

Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze -skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. W konsekwencji takiego stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi utrwalił się pogląd, że dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny (tak m.in. WSA w Warszawie wyrok z dnia 4 marca 2004 r. IVSA 3121/02 Lex 156916).

Oceniając zaskarżoną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera wad uzasadniających konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Organ w sposób wystarczający zebrał materiał dowodowy a następnie go ocenił pod kątem istnienia przesłanek z art. 156 kpa. Wyniki tej oceny znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniu, które spełnia wymogi art. 107 § 3 kpa.

Wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczył decyzji z [...] września 2005 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta miasta [...] z [...] lipca 1976 r.

Jak wynika z wniosku A. V. z 4 stycznia 2006 r. o stwierdzenie nieważności, zdaniem tego Skarżącego, decyzja nadzorcza została wydana z rażącym naruszeniem prawa t.j. art. 7, 8, 77, 107 K.p.a., ze względu na nieustosunkowanie się przez Wojewodę [...] do wszystkich zarzutów wskazanych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 1976 r., niekompletne ustalenie stanu prawnego sprawy poprzez nie ustalenie kręgu spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

Nieuwzględnione zarzuty to:

-zarzut naruszenia art. 22 tej ustawy – brak biegłych na rozprawie;

-zarzut naruszenia art. 6 ustawy wywłaszczeniowej - brak wystąpienia przed wszczęciem postępowania do wszystkich właścicieli o dobrowolne zbycie nieruchomości),

W konsekwencji naruszenie art. 7, 7, 11 i 107 k.p.a. w aspekcie nienależytego rozpoznania całej sprawy zarówno w warstwie faktologicznej jak i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz naruszenie art. 75 k.p.a. poprzez ustalenie następstwa prawnego nie na podstawie oryginałów dokumentów ale ich kopii.

Sąd stwierdza, że analiza decyzji z [...] września 2005 r. wskazuje, że organ odniósł się do zarzutu naruszenia art. 22 ustawy wywłaszczeniowej i uznał, że doszło do naruszenia tego przepisu jednakże naruszenie to nie ma rażącego charakteru. Wskazał, że należy w każdym przypadku oceniać konkretną sprawę i ustalać jaki wpływ na tę ocenę ma fakt nieobecności biegłych na rozprawie. Z protokołu z rozprawy wynikało, że wysokość odszkodowania była znana właścicielom nieruchomości i nie zgłaszali żadnych wątpliwości w tym zakresie ani zarzutów do opinii. Uwzględniono wniosek R. V. działającego w imieniu własnym i pozostałych współwłaścicieli aby przyznać odszkodowania w wysokości wyższej niż proponował biegły. ([...] /m2 zamiast [...]/m2). Organ ocenił że przyznane odszkodowanie odpowiadało prawu a więc brak biegłych na rozprawie nie miał wpływu na prawidłowość decyzji wywłaszczeniowej. Uznał, że opinie były znane współwłaścicielom, organ przychylił się do ich wniosku o podwyższenie wysokości odszkodowania a poza tym R. V. chciał aby jak najszybciej zakończyć postępowanie. Nikt poza tym nie odwołał się od tej decyzji. Poza tym w owym czasie odszkodowania miały charakter sztywny a ustalenie wysokości odszkodowania polegało na mechanicznym przeliczeniu, w zależności od tego jaki grunt był przedmiotem wywłaszczenia. W takich okolicznościach, przy nie kwestionowaniu generalnie wysokości odszkodowania co do zasady udział biegłych na rozprawie nie miałby istotnego wpływu na treść decyzji.

Co do drugiego z zarzutów Sąd stwierdza, że wbrew wywodom skargi, z akt administracyjnych wynika, że do wszystkich (i do 3 małoletnich dzieci w których imieniu występował ojciec) skierowane było pismo w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Istotnie w kwestionowanej decyzji organ nie odniósł się do tego zarzutu. Zdaniem jednak Sądu uchybienie to nie kwalifikuje się jako rażące naruszenie prawa gdyż z akt administracyjnych wynika, że do wszystkich zostało skierowane wezwanie do dobrowolnego zbycia nieruchomości. Co prawda nie ma dowodów doręczenia pisma, to jednak nie oznacza to, że nie było wysłane. Jak się przyjmuje w orzecznictwie sądowoadminsitracyjnym w postępowaniu nieważnościowym brak dokumentów nie stanowi podstawy do uznania, że w ogóle ich nie było. Wynika to z tego, że w tego rodzaju postępowaniu badana jest decyzja ostateczna, która korzysta z domniemania zgodności z prawem – co wynika z art. 16 § 1 kpa. Sąd w pełni podziela tezę, zawartą m.in. w wyroku NSA z 13 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 3379/19, o tym, że braki w dokumentacji archiwalnej w świetle zasady domniemania legalności decyzji administracyjnej nie mogą być oceniane jako rażące naruszenie prawa i stanowić wprost podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisów ustawy z [...] lutego 1964r. kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359 t.j., dalej "krio").

W rozprawie wywłaszczeniowej brał udział wyłącznie R. V. , ojciec małoletnich dzieci, których matka zmarła wcześniej. Dlatego to on miał prawo i obowiązek ich reprezentacji jako ich przedstawiciel ustawowy.

Zgodnie z art. 97 § 1 i 98 § 1 krio władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, którzy są przedstawicielami ustawowymi małoletnich. Tym samym wobec śmierci jednego z rodziców władza rodzicielska pozostaje przy drugim z rodziców – w tym wypadku R. V. , który miała ustawowy obowiązek dbania o interesy małoletnich wówczas dzieci tj A. i J. V. Powoływany przez Skarżących art. 101 § 3 krio, który stanowi ograniczenie rodziców co do dokonywania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka poprzez konieczność uzyskania zgody na rozporządzenie tym majątkiem dotyczy sytuacji w której rodzice zamierzają rozporządzić sami tym majątkiem dysponować a nie takiej w której dochodzi do wywłaszczenia z nieruchomości a następnie przyznania odszkodowania. Tego rodzaju działanie nie są bowiem zależne od woli rodziców a wynikają z przepisów prawa powszechnie obowiązującego – w tym wypadku ustawy wywłaszczeniowej, która zezwalała Państwu na podejmowanie kroków zmierzających do wywłaszczenia na cele publiczne a następnie nakładała na organ wywłaszczeniowy obowiązek ustalenia słusznego odszkodowania za odjęcie prawa własności. W tym wypadku jest to działanie zgodne z prawem i w istocie nie powoduje rozporządzania mieniem małoletniego a jedynie zamianę w sferze prawa majątkowego (z prawa do gruntu na sumę pieniężną). Tym samym nie sposób zarzucić organowi naruszenie art. 97 § 2, 101 § 3 krio w zw. z art. 4 i 5 kpa.

Na kanwie zarzutu z pkt 2 skargi wskazać należy, że nie odniesienie się do wszystkich zarzutów wniosku o stwierdzenie nieważności nie stanowi przesłanki do uznania że doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Stanowi jedynie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 i 77 § 1 kpa.

Co do zasady nie jest wykluczona możliwość stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa procesowego Jednakże przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych ma charakter wyjątkowy. Dopuszczalne jest wyłącznie wtedy, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy, innymi słowy – musi przekładać się bezpośrednio na treść decyzji i w niej tkwić. W orzecznictwie wskazuje się, że za rażące naruszenie przepisów regulujących postępowanie dowodowe w stopniu uzasadniającym stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji można uznać jedynie sytuację, gdy w sprawie nie przeprowadzono w ogóle postępowania dowodowego, bądź prowadzono je w sposób niepozwalający na ustalenie podstawowych kwestii stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 1018/17). Tym samym w sytuacji w której organ ustalił stan faktyczny a więc przeprowadził postępowanie dowodowe a jedynie nie odniósł się do pewnych kwestii, które w świetle przepisów prawa materialnego były oczywiste (jak reprezentacja dzieci przez ojca) czy też niepełnie odniósł się do zarzutów wniosku nie może stanowić podstawy do uznania istnienia rażącego naruszenia prawa. Tak dla przykładu za rażące naruszenie prawa procesowego uznaje się np. naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej, uzupełnienie decyzji w trybie art. 111 kpa bez wniosku strony o uzupełnienie czy naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Samo więc uchybienie w zakresie oceny dowodów czy zarzutów czy stanowi zwykłe naruszenie przepisów postępowania.

W tym wypadku nawet gdyby organ odniósł się do treści art. 97 § 2, 101 § 3 k.r.i.o. to efektem tych wywodów byłaby taka sama ocena organu wynikająca z brzemienia ogólnych przepisów prawa materialnego. Także samo uchylenie decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny (zarzut Ad II 2. in fine skargi str. 3) nie może być oceniane jako stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Tym bardziej, że powód uchylenia decyzji z [...] lutego 2015 r. wyrokiem WSA w Warszawie IV SA/WA 987/15 był zupełnie inny – błędne przyjęcie przedmiotu postępowania nieważnościowego.

Z tych względów i na podstawie art. 151 ppsa Sąd skargę oddalił. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Z uwagi na znaczny wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, objęcie W. strefą zagrożenia czerwoną oraz ze względu na liczbę stron postępowania w niniejszej sprawie przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Poza tym zarządzeniem Prezesa WSA w Warszawie nr 21 z 16 października 2020 r. związku z objęciem W. strefą czerwoną wstrzymano orzekanie na posiedzeniach jawnych i przyjęto zasadę orzekania na posiedzeniach niejawnych a sprawy wyznaczone na rozprawy skierowano do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych (komunikat na stronie internetowej WSA w Warszawie).

-----------------------

2