Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1136/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1  ust. 1 i 2,  art. 2,  art. 6  ust. 1  pkt 3,  art.  13  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 64  ust. 2,  art. 87  ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 6, 8, 11 i  107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 36 poz 175
law: PROTOKÓŁ Nr 1 I Nr 4 DO KONWENCJI O OCHRONIE PRAW CZŁOWIEKA I PODSTAWOWYCH WOLNOŚCI sporządzony w Paryżu dnia 20  marca 1952 r. oraz sporządzony w Strasburgu dnia 16 września 1963 r.
Teza: Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jak również nazwa obecnie przysługującego Zaburzanom prawa są inne niż nazwa ustawy z 2003 r. i rodzaj świadczenia określającego jej przepisami. Aktualnie bowiem ustawodawca posługuje się terminem ""rekompensata"" a nie ""prawo zaliczenia"". Wskazuje to, że wychodząc na przeciw zaleceniom Europejskiego Trybunału  Praw Człowieka w Strasburgu, nowa ustawa powiększa krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia z tytułu pozostawienia mienia poza wschodnią granicą dawnej Rzeczypospolitej oraz zmienia jego charakter.

TEZY

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jak również nazwa obecnie przysługującego Zaburzanom prawa są inne niż nazwa ustawy z 2003 r. i rodzaj świadczenia określającego jej przepisami. Aktualnie bowiem ustawodawca posługuje się terminem ""rekompensata"" a nie ""prawo zaliczenia"". Wskazuje to, że wychodząc na przeciw zaleceniom Europejskiego Trybunału  Praw Człowieka w Strasburgu, nowa ustawa powiększa krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia z tytułu pozostawienia mienia poza wschodnią granicą dawnej Rzeczypospolitej oraz zmienia jego charakter.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Tarnowska Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2008 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej A. P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. – wydaną na podstawie art. 1, 2 i 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) – Wojewoda [...] odmówił A. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej ojca – J. Z. w związku z wojną 1939 r. majątku we wsi H., województwo [...] (obecnie [...]). Powyższą odmowę organ I instancji uzasadnił faktem, że właściciel mienia pozostawionego na kresach wschodnich II Rzeczypospolitej – J. Z. nie powrócił po zakończeniu II Wojny Światowej do Polski.

Rozpoznając sprawę, na skutek odwołania wniesionego przez wnioskodawczynię A. P., Minister Skarbu Państwa ustalił, że fakt pozostawienia przez J. Z. majątku we wsi H. w województwie [...] został w sprawie udowodniony. Bezsporna była również okoliczność, że fakt ten nastąpił w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Wykazane zostało również następstwo prawne A. P. po byłym właścicielu w/w majątku. Faktem niespornym w sprawie było również, że J. Z. po II wojnie światowej nie powrócił do Polski. Zmarł [...] w dniu [...] maja 1979 r. posiadając obywatelstwo polskie.

W tych warunkach Minister podniósł, iż krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie został określony w art. 1 i 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...). Zgodnie z tymi przepisami ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski,

2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia

Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,

4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej

Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich

o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej,

mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa

polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR zwanego dalej "prawem do rekompensaty".

Ponadto przepisy art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty – w myśl art. 2 w/w ustawy – jak zaznaczył organ, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa

w art. 1;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Minister, powołując się w tym miejscu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, podkreślił, iż wyrok ten jednoznacznie stwierdza, że przedmiotowy ekwiwalent, jako świadczenie pomocowe, należy się wyłącznie osobom, które po zakończeniu II wojny światowej powróciły na teren państwa

polskiego. Jak podniósł bowiem Trybunał (cyt.): "Przyrzeczona kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy - decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim (...) Zobowiązania wynikające z umów republikańskich nie obejmowały zatem osób niebędących obywatelami polskimi ani też osób, które nie zostały repatriowane na terytorium Rzeczypospolitej w granicach ustalonych w 1945 r. (...). W sytuacji, gdy umowy republikańskie wiązały jednoznacznie przyrzeczoną kompensację z wymogiem posiadania obywatelstwa polskiego oraz faktem przemieszczenia się celem zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej nowych granicach, ustawodawca, regulując kwestie zakresu podmiotowego prawa zaliczenia (służącego urzeczywistnieniu prawa do kompensacji), mógł - w ocenie Trybunału Konstytucyjnego - zasadnie nawiązać do wymogów objętych zobowiązaniami wskazanymi w umowach republikańskich."

Organ podkreślił natomiast, że innej oceny wymagał, przywołany w odwołaniu wymóg wprowadzony przez nieobowiązującą już ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39). Wymóg ten był określony w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 tejże ustawy, zgodnie z którymi to przepisami, uprawnieni do korzystania z prawa zaliczenia Zabużanie lub ich spadkobiercy w celu potwierdzenia tego prawa, musieli zamieszkiwać na stałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od dnia wejścia w życie w/w ustawy, tj. od dnia 30 stycznia 2004 r. Konstytucyjność tej regulacji prawnej została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04, który, stwierdził, iż (cyt.) "o ile wymóg posiadania obywatelstwa polskiego oraz przemieszczenia uprawnionych na terytorium państwa polskiego w jego granicach ustalonych w 1945 r. mieści się w obrębie aksjologicznych założeń regulacji dotyczących kompensacji za mienie zabużańskie i może być nadal uznawany za objęty ich ratio legis, to ustanowienie - z mocą obowiązywania od dnia 30 stycznia 2004 r. (tj. po 60 latach) - wymogu zamieszkiwania przez uprawnionych na stałe na obszarze Rzeczypospolitej nie pozostaje w koniecznym związku z analogicznym wymogiem sprzed 60 lat. Może bowiem zaistnieć sytuacja, gdy z ważnych względów życiowych osoby uprawnione, przemieszczone z tzw. kresów wschodnich bezpośrednio po zmianie granic na obecne terytorium państwa polskiego, nie zamieszkują obecnie na stale w Polsce. Osoby te są nadal obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej i spełniają wszystkie pozostałe warunki wymagane przy potwierdzeniu i korzystaniu z prawa zaliczenia. W analogicznej sytuacji mogą znaleźć się spadkobiercy Zabużan uprawnieni z tytułu prawa zaliczenia."

Poza tym organ centralny odwołał się także regulacji zawartej w art. 6

ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., który to przepis wymienia wśród dowodów koniecznych, dołączanych do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty - "dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób."

Zdaniem organu odwoławczego, z treści w/w przepisu wynikało jednoznacznie, że w celu potwierdzenia prawa do rekompensaty, wnioskodawca musiał powrócić na obecne terytorium RP.

W tych warunkach Minister Skarbu Państwa podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r., że skoro ojciec wnioskodawczyni – J. Z. nie nabył prawa do rekompensaty, to również wnioskodawczyni – A. P., której uprawnienia w tym względzie są pochodną uprawnień jej ojca, takich uprawnień nie nabyła.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła A. P.

Skarżąca zarzuciła organowi centralnemu naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 2 i art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...). Jej zdaniem bowiem organ dokonał błędnej, rozszerzającej wykładni przepisu art. 2 w/w ustawy i bezpodstawnie przyjął, że koniecznym warunkiem dla uzyskania prawa do rekompensaty było przybycie uprawnionego (lub jego spadkobiercy) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach ustalonych w 1945 r., podczas gdy przepis ten takiego wymogu nie przewidywał. W sytuacji, gdy ojciec skarżącej opuścił byłe tereny Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., był w dniu 1 września 1939 r. (oraz w chwili śmierci) obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej a wnioskodawczyni również posiada obywatelstwo polskie i zamieszkuje na stałe w Polsce, to w świetle treści art. 1 ust. 2 w związku z art. 2 cytowanej ustawy z 2005 r. – zostały w tym przypadku spełnione wszystkie materialne przesłanki do przyznania rekompensaty.

Skarżąca zarzuciła także Ministrowi Skarbu Państwa naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 (ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. – Dz.U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) poprzez pozbawienie jej prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie z nieruchomości, utraconej na skutek umowy zawartej przez PKWN z Rządem [...].

Ponadto w skardze podniesiono, że zaskarżona decyzja naruszała również przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a to w szczególności: art. 6, 8 k.p.a. w zw. z art. 7 i 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez wydanie decyzji w oparciu nie o przepisy, ale ich rozszerzającą wykładnię. Poza tym twierdzono, że decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2008 r. narusza art. 107§ 1 k.p.a. w związku z art. 6 ustawy "zabużańskiej" z 2005 r. – poprzez przyjęcie za podstawę odmowy przepisu art. 6 ustawy z 2005 r., który to przepis stanowi wyłącznie o jednej z okoliczności koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego, w związku ze staraniem się o prawo do rekompensaty (przesłanka formalna), a przesłanki materialne określone zostały jedynie w przepisach art. 1-3 cyt. ustawy.

W końcowej części skargi zarzucono również organowi naruszenie art. 7, 80, 10§ 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy oraz materiału w niej zgromadzonego i pominięcie okoliczności, że skarżąca i jej matka w 1945 r. zamieszkiwały na terenie Polski (w K.) a wnioskodawczyni osiedliła się w Polsce na stałe.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W szczególności dodatkowo organ podniósł, że – w jego ocenie - nie można stosować przepisu art. 1 ust. 2 cyt. ustawy w oderwaniu od warunków przewidzianych w art. 1 ust. 1 ustawy, który dotyczył kwestii przesiedleń ludności na terytorium Polski. Wprowadzenie bowiem prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy) nie miało na celu rozszerzenia przesłanek przyznawania rekompensat za pozostawione mienie, lecz uzupełnienie luki prawnej istniejącej w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego

(Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm. ). Ta ostatnia ustawa zawierała bowiem węższy katalog osób uprawnionych do uzyskania prawa do rekompensaty, obejmujący wyłącznie osoby repatriowane na podstawie tzw. umów republikańskich z 1944 r. co prowadziło nieraz do rażącego pokrzywdzenia osób, którym w skutek różnych okoliczności, nie dane było repatriować się w trybie tych układów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za uzasadnioną, co w konsekwencji prowadziło do uchylenia obu decyzji wydanych w tej sprawie.

Problematyka tzw. roszczeń zabużańskich regulowana była do tej pory w szeregu aktach prawnych. Początkowo regulacje te miały charakter cząstkowy, z czasem zaś doczekały się ujęć całościowych jak np. regulacje zawarte w ustawach gruntowych

z 1985 r. i 1997 r. tj. w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Powyższe ustawodawstwo uzupełniało orzecznictwo Sądu Najwyższego, które rozszerzało krąg osób uprawnionych do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Państwa Polskiego o osoby, które nie przeszły formalnej procedury repatriacyjnej (vide: uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r. sygn. akt III CZP 1/90 OSNC 1990/10-11/129 i z dnia 10 kwietnia 1991 r. sygn. akt III CZP 84/90 OSNC 1991/8-9/97). W uchwałach tych Sąd Najwyższy podkreślał, że krąg osób uprawnionych do przedmiotowego ekwiwalentu nie może być ustalany przy uwzględnieniu wyłącznie kryteriów obiektywnych tzn. na podstawie tylko brzmienia umów międzynarodowych, regulujących repatriację obywateli polskich z tzw. kresów wschodnich. W tego rodzaju sytuacjach muszą być bowiem brane także pod uwagę kryteria subiektywne, które pozwalają na ocenę zachowań Polaków w konkretnych, indywidualnych warunkach, w jakich znalazły się poszczególne osoby.

Powyższy pogląd Sądu Najwyższego nie znalazł jednak oparcia w ustawie, która poświęcona była wyłącznie tej problematyce tj. ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm. ). Ustawa ta zawierała węższy katalog osób uprawnionych do uzyskania rzeczonego ekwiwalentu, ograniczając go wyłącznie do osób, które pozostawiły nieruchomości poza granicami Państwa Polskiego, za które miały otrzymać świadczenia przewidziane w zamkniętym katalogu umów i układów (tzw. układy republikańskie ). Zwrócić trzeba także uwagę, że ustawa ta posługiwała się konstrukcją prawną zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami Państwa na poczet ceny sprzedaży albo na poczet opłat z tytułu użytkowania wieczystego, co pozwoliło Trybunałowi Konstytucyjnemu na wyprowadzenie pojęcia tzw. "prawa zaliczenia", rozumianego jako prawo publiczne, chronione przepisami konstytucyjnymi i mające charakter majątkowy, będące swoistym surogatem prawa własności.

W czasie obowiązywania powyższej ustawy z 2003 r. został również wydany w dniu 22 czerwca 2004 r. przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wyrok w sprawie Broniowski przeciwko Polsce (sygn. akt 31443/96 LEX nr 122528). W wyroku tym Trybunał m. in. uznał, że pojęcie "mienia" nie jest ograniczone tylko do pojęcia własności i dóbr rzeczowych a ponadto, że jest niezależne od formalnej klasyfikacji w prawie krajowym. Uznał przy tym, iż prawo zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo na poczet opłat z tytułu użytkowania wieczystego ma charakter ogólny i stanowi zasadę poszanowania własności. Zasada zaś praworządności, leżąca u podstaw Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz zasada legalizmu z art. 1 Protokołu Nr 1 do tej Konwencji wymagają od Państw nie tylko poszanowania i stosowania, w przewidywalny i konsekwentny sposób, które te Państwa przyjęły, ale także w konsekwencji tej powinności, zapewnienia prawnych i praktycznych warunków ich realizacji. W konsekwencji polskie władze zostały zobowiązane do usunięcia istniejącej niezgodności pomiędzy literą prawa a praktyką obecną w Państwie, która utrudniała skuteczne wykonywanie prawa własności skarżącego. Ponadto Trybunał, w związku ze stwierdzeniem, że ustawa z 2003 r. wyłączyła spod jej obowiązywania niektórych Zabużan, co naruszało w/w art. 1 Protokołu Nr 1 (sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. - Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175 - do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności), podkreślił, iż imperatyw utrzymywania uzasadnionego prawnie zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, wpisane w zasadę praworządności, wymaga, by władze eliminowały dysfunkcyjne przepisy z systemu prawnego i naprawiały pozaprawne praktyki.

W tych warunkach doszło do uchwalenia przez ustawodawcę polskiego nowej ustawy, regulującej kwestię roszczeń zabużańskich, w postaci ustawy z dnia ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawa ta w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wskazanych na wstępie "układów republikańskich" oraz układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną w dniu 15 lutego 1951 r. Ponadto artykuł 1 ust. 2 wprowadza też zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskie. Artykuł 1 ustawy zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy

i podmiotowy natomiast art. 2 ustawy zawiera przesłanki jakie podmiot określony w

art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Do przesłanek tych należy by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz by opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiadał obywatelstwo polskie. Innych wymogów przepisy cytowanej ustawy nie przewidują. Przepisy te zaś są oczywiste i jasne i z tego powodu – co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1087/07 - niepubl.) - sięgnięcie w ich przypadku do wykładni innej aniżeli gramatyczna jest nieuprawnione.

Podkreślić też trzeba, że sam tytuł nowej ustawy tj. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jak również nazwa obecnie przysługującego Zabużanom prawa są inne niż nazwa ustawy z 2003 r. i rodzaj świadczenia określonego jej przepisami. Aktualnie bowiem ustawodawca posługuje się terminem "rekompensata" a nie "prawo zaliczenia". Wskazuje to, że wychodząc naprzeciw zaleceniom Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, nowa ustawa powiększa krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia z tytułu pozostawienia mienia poza wschodnią granicą dawnej Rzeczypospolitej oraz zmienia jego charakter. Zgodnie bowiem ze słownikiem języka polskiego termin "rekompensata" winien być rozumiany jako: wynagrodzenie, zwłaszcza poniesionych strat, wyrównanie strat i krzywd (vide: Mały Słownik Języka Polskiego – wyd. Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1995 r.).

Powyższy pogląd potwierdza również, wprowadzenie w nowej ustawie, dotąd nieznanego ustawodawstwu zabużańskiemu, nowego rodzaju formy rekompensaty jaką jest wypłata na rzecz uprawnionego świadczenia pieniężnego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego. Forma ta występuje obok dotychczasowej możliwości zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości na poczet: ceny sprzedaży nieruchomości, ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego i opłaty za przekształcenie praw (art. 13 ust 1 i 2 ustawy).

Z tego powodu za wadliwe Sąd uznał obie decyzje wydane w tej sprawie. Organy bowiem, w niebudzącym wątpliwości stanie faktycznym, powołując się na przepisy ustawy z 2005 r., nie wskazały żadnego przepisu, z którego wynikałoby, że obywatel polski, zamieszkujący terytorium polskie, który opuścił swój majątek (położony zresztą w granicach ówczesnego Państwa Polskiego), ponieważ zaciągnął się do wojska polskiego w związku z wybuchem II Wojny Światowej, nie mógł skorzystać (jego jedyna spadkobierczyni) z uprawnień przewidzianych ustawą z 2005 r. Dodatkowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister zacytował jedynie obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 i – czego należało się domyślać – argumentacje tę odniósł do obowiązującej obecnie ustawy. Uszło uwagi organu jednak, że nowa ustawa zawiera zupełnie nową regulacje prawną i z tego powodu nie można "prawa zaliczenia" traktować na równi z prawem do "rekompensaty". Zajęcie innego stanowiska byłoby naruszeniem nie tylko przepisów materialnoprawnych ustawy z 2005 r. ale i naruszeniem przepisów konstytucyjnych i wspomnianego wyżej art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W takiej sytuacji bowiem to nie przepisy prawa byłyby stosowane a zapadłe rozstrzygnięcia miałyby swoje oparcie w dotychczasowej praktyce urzędniczej oraz w dowolnej wykładni prawa

Zauważyć też trzeba, że wprawdzie w odpowiedzi na skargę organ zdementował pogląd, że zaskarżona decyzja została oparta na przepisie art. 6 ustawy z 2005 r., ale trzeba zaznaczyć, że powoływanie w tej sprawie powyższego przepisu zupełnie było niecelowe. Przepis ten dotyczy bowiem wymogów formalnych, jakie winien spełniać wniosek o przyznanie rekompensaty a zamieszczenie w art. 6 ust. 1 pkt. 3 treści, że do wniosku takiego – w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy ( dotyczy sytuacji, gdy z roszczeniem występują spadkobiercy właściciela) powinien być dołączony dowód potwierdzający miejsce zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, spowodowane było koniecznością dokładnego badania poszczególnej sytuacji faktycznej, tak by dana osoba nie otrzymała świadczenia po raz kolejny. Na moment ten zwracał zresztą uwagę Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyżej wyroku z 2004 r.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy art. 1 ust. 2 w związku z art. 2 ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej a także art. 64 ust. 2 i art. 87 ust. 2 Konstytucji oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ponadto naruszają także art. 6 (zasadę praworządności), art. 8 (zasadę zaufania obywateli do organów administracji publicznej) i art. 11 (zasadę wyjaśniania zasadności przesłanek) oraz 107 § 3 k.p.a. Naruszenie tego ostatniego przepisu polegało w tej sprawie na braku w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywodu prawnego. Organ ograniczył się bowiem jedynie do zacytowania części uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2004 r. odnoszącego się – jak to wyżej zaznaczono - do innej ustawy. Uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazano dopiero, ale w odpowiedzi na skargę.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny zatem ponownie dokonać analizy treści przepisów art. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stosując przy tym wykładnię gramatyczną i mając na uwadze powyższe wywody a następnie orzec o zasadności wniosku ,w oparciu o tekst ustawy obowiązującej w dacie orzekania. Motywy rozstrzygnięcia winny być właściwie uzasadnione.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na przepisie art. 200 w/w ustawy procesowej.