Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1802/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 282 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia NSA Jerzy Siegień Protokolant starszy inspektor sądowy E. M. po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt II OSK 2344/18, oddalającym skargę kasacyjną C. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 979/17 w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budowli oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 maja 2021 r., sygn. akt II OSK 2344/18, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną C. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 979/17, w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki budowli.

Pismem z [...] sierpnia 2021 r. C. Sp. z o.o. w W. (dalej: Spółka lub skarżąca) złożyła, na podstawie art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2021 r., sygn. akt II OSK 2344/18. Skarżąca zarzuciła nieważność z uwagi na to, że wskutek naruszenia przepisów prawa przez Sąd (tj. art. 15zzs4 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych [Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm. – dalej ustawa o COVID-19] w zw. z art. 181 § 1 p.p.s.a., art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej [dalej: Konstytucja RP"] w zw. z art. 45 Konstytucji RP i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., [dalej: EKPC]) została pozbawiona możliwości działania.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie wyroku NSA z 26 maja 2021 r. i ponowne rozpoznanie sprawy. Wniesiono również o przedstawienie na podstawie art. 193 Konstytucji RP Trybunałowi Konstytucyjnemu następujących pytań prawnych:

1. Czy art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy o COVID-19 jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, z którego wywodzona jest zasada prawidłowej legislacji, gdyż jest sformułowany w sposób niejasny, niepoprawny i nieprecyzyjny uniemożliwiając prawidłowe zdekodowanie jednoznacznej normy prawnej (w szczególności wskutek braku jasnej relacji tego przepisu względem art. 181 § 1 p.p.s.a.), podczas gdy przepis dotyczy sfery praw i wolności jednostek?

2. Czy art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy o COVID-19 rozumiany w ten sposób, że umożliwia odstąpienie od publicznego ogłoszenia wyroku jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 45 Konstytucji RP i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPC?

3. Czy art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy o COVID-19 rozumiany w ten sposób, że na jego podstawie sąd może skierować rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wbrew wnioskowi strony i bez wykazania przesłanki konieczności rozpoznania sprawy i przy braku uzasadnienia niemożliwości przeprowadzenia jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 45 Konstytucji RP i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPC, oraz art. 14 EKPC w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC?

W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowego Spółka podniosła, że w postępowaniu przed NSA została poinformowana zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z dnia 9 marca 2021 r. o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. W zarządzeniu Przewodnicząca Wydziału II jako podstawę prawną skierowania rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym powołała przepis art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. W związku z wydaniem zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II, Spółka pismem z dnia 26 marca 2021 r. wniosła o:

1. wyznaczenie w sprawie rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku oraz

2. ewentualnie, w przypadku braku możliwości przeprowadzenia rozprawy przy użyciu urządzeń umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, o wyznaczenie terminu rozprawy po ustaniu stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19.

Wniosek o przeprowadzenie rozprawy nie został przez Sąd uwzględniony, natomiast początkowo na dzień 18 maja 2021 r. a następnie na 26 maja 2021 r. Sąd wyznaczył posiedzenie niejawne. Dnia 26 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym NSA oddalił skargę kasacyjną Spółki.

Zdaniem skarżącej, nieprzeprowadzenie rozprawy w sprawie wbrew żądaniu Spółki przedstawionemu we wniosku z 26 marca 2021 r. stanowi naruszenie przepisów prawa, wskutek którego skarżąca była pozbawiona możności działania, co stanowi przesłankę wznowienia postępowania. Spółka podkreśliła, że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 10 oraz art. 90 p.p.s.a., wskazują na jawność postępowania jako zasadę oraz na to, że to rozprawa stanowi podstawową formę rozpoznawania skarg. Przepisy te stanowią konkretyzację konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Również konstrukcja art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 wskazuje na prymat rozprawy przeprowadzanej bądź to na odległość, bądź też z bezpośrednim udziałem stron. W ocenie Spółki, dopiero po nowelizacji art. 15zzs4, która weszła w życie 3 lipca 2021 r., sąd nie jest związany żądaniem strony co do przeprowadzenia rozprawy w sprawie. Zdaniem strony, nawet gdyby przyjąć, że Naczelny Sąd Administracyjny mógł na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 skierować sprawę na posiedzenie niejawne, to i tak brak zaktualizowania się określonych w tym przepisie przesłanek sprawia, że swoim działaniem NSA naruszył ten przepis prawa. W ocenie Spółki, Sąd kasacyjny nie wykazał istnienia przesłanek, które umożliwiają przeprowadzenie posiedzenia niejawnego na podstawie tego przepisu. Doprowadziło to do całkowitego pominięcia woli skarżącej co do przeprowadzenia rozprawy i to w dodatku bez należytego uzasadnienia przez Sąd pominięcia żądania strony. Zdaniem Spółki, pozbawienie jej możności działania przez arbitralne skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne oraz brak publicznego ogłoszenia wyroku narusza standardy sprawiedliwości proceduralnej, której elementem jest prawo do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Skarga o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.

2. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły.

3. W rozpoznawanej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania sądowego skarżąca wskazała art. 271 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W ocenie skarżącej, w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym została pozbawiona możliwości działania wskutek rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, a nie zgodnie z jej żądaniem – na rozprawie.

Zauważyć należy, że w uzasadnieniu wyroku z 24 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OSK 2557/11, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że warunkiem wznowienia postępowania na podstawie dotyczącej naruszenia przepisów postępowania wskutek których strona była pozbawiona możności działania, jest współistnienie trzech przesłanek: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. Oznacza to, że rozważania, czy istnieją podstawy do wznowienia postępowania z powodu przesłanki, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., rozpocząć należy od ustalenia, czy możemy mówić o tym, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, a gdyby odpowiedź na to pytanie okazała się pozytywna, naruszenie to należy ocenić pod kątem jego rezultatu - czy wskutek tego naruszenia doszło do pozbawienia strony możności działania w postępowaniu.

Wyjaśnić należy, że niemożność działania, czyli obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w postępowaniu czynności procesowych. Wymieniona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przyczyna nieważności nie dotyczy każdej sytuacji, z powodu której strona była pozbawiona możności działania. Ustawodawca wyraźnie ogranicza jej zasięg, stanowiąc w tym przepisie, że pozbawienie strony możności działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2019, s. 1274). Konieczne jest zatem wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania.

4. Rozważania w przedmiocie zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowego należy rozpocząć od analizy czynności poprzedzających wydanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2021 r.

Po wpłynięciu skargi kasacyjnej C. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 979/17, Zastępca Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA wydała w dniu 23 czerwca 2020 r. zarządzenie, w którym zawiadomiła strony o możliwości skierowania skargi kasacyjnej na posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów w celu przyspieszenia jej rozpoznania. Poinformowała, że rozpoznanie tej sprawy na posiedzeniu niejawnym będzie możliwe, jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne - wyrażą na to zgodę.

Pismem z dnia 3 lipca 2020 r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego poinformował, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca nie złożyła oświadczenia w tej sprawie, w związku z powyższym w dniu 13 sierpnia 2020 r. ponownie wysłano do pełnomocnika Spółki zawiadomienie o możliwości skierowania skargi kasacyjnej na posiedzenie niejawne. Skarżąca ponownie nie złożyła oświadczenia, czy wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym zgodnie z zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej z 11 września 2020 r. sprawa została skierowana do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy.

W dniu 9 marca 2021 r. Przewodnicząca Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA wydała zarządzenie, w którym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 skierowała sprawę na posiedzenie niejawne z uwagi na intensyfikację rozwoju epidemii, w związku z czym przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Poinformowała jednocześnie strony o treści tego zarządzenia oraz o możliwości przedstawienia na piśmie stanowiska w sprawie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia.

Pismem z dnia 26 marca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o:

1. wyznaczenie w sprawie rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku oraz

2. ewentualnie, w przypadku braku możliwości przeprowadzenia rozprawy przy użyciu urządzeń umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, o wyznaczenie terminu rozprawy po ustaniu stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19.

Termin posiedzenia niejawnego wyznaczono na 26 maja 2021 r. W tym dniu na posiedzeniu niejawnym został wydany wyrok o oddaleniu skargi kasacyjnej.

5. Wyjaśnić należy, że zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 23 czerwca 2020 r. i z 9 marca 2021 r. wydane zostały ze względu na sytuację epidemiologiczną w Polsce. Pierwsze z nich wydane zostało na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy o COVID-19, który stanowi, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich w sprawach, w których strona wnosząca skargę kasacyjną nie zrzekła się rozprawy lub inna strona zażądała przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyrażą na to zgodę. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów. Skarżąca nie wyraziła zgody na skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, wobec czego sprawa została skierowana do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. W związku z intensyfikacją rozwoju epidemii, drugim zarządzeniem sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Przepis ten stanowił, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Takie posiedzenie odbyło się w sprawie o sygn. akt II OSK 2344/18 w dniu 26 maja 2021 r.

6. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw, aby przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, w efekcie którego strona została pozbawiona możności działania w postępowaniu kasacyjnym o sygn. akt II OSK 2344/18.

Nie można zgodzić się bowiem ze stanowiskiem Spółki, że w sprawie naruszone zostały powołane w podstawie prawnej skargi o wznowienie przepisy EKPC, przepisy Konstytucji oraz ustawy o COVID-19.

Przywołany w podstawie prawnej skargi art. 45 ust. 1 Konstytucji RP statuuje prawo do sądu, które stanowi jeden z najistotniejszych elementów kontynentalnej kultury prawnej. Prawo do sądu definiuje się jako prawo do ochrony sądowej, wyprowadzane z prawa do ochrony prawnej. Prawo to jest instytucjonalną gwarancją ochrony materialnych, konstytucyjnych praw i wolności obywatelskich (por. A. Wróbel, Prawo do sądu [w:] Konferencja naukowa: Konstytucja RP w praktyce, Warszawa 1999, s. 220). Trybunał Konstytucyjny uznaje, że syntezą prawa do sądu jest dostęp obywateli do sądu w celu umożliwienia im obrony ich interesów przed niezawisłym organem kierującym się wyłącznie obowiązującym prawem (por. wyr. TK z 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK – A 2002/2, poz. 14).

Na zasadach, określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji prawo do sądu może być ograniczone: zarówno przy wykorzystaniu odesłania z art. 176 ust. 2, jak i na zasadach ogólnych, jako możliwość ograniczenia każdego w zasadzie spośród wolności i praw jednostki. (P. Sarnecki, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2016 r., tom II, str. 235 i n.).

Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Jednym z elementów składowych konstrukcji prawa do sądu jest prawo do jawnego postępowania sądowego oraz prawo do uzyskania wyroku sądowego po przeprowadzeniu publicznej rozprawy. Jawność postępowania sądowego należy postrzegać w kategoriach zasady konstytucyjnej, stanowiącej komponent prawa do sądu. Prawo do jawnego rozpatrzenia sprawy jest standardem prawnym, o którym mowa także w międzynarodowych dokumentach ochrony praw człowieka (por. art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, a także art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej).

Konstytucyjna zasada jawności postępowania sądowego znajduje odzwierciedlenie w licznych przepisach rangi ustawowej, w tym w przepisach ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 10 p.p.s.a. rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 90 § 1 p.p.s.a., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (§ 2). Powyższe rozwiązania legislacyjne, zarówno rangi międzynarodowej, konstytucyjnej, jak i ustawowej, wskazują na prymat rozprawy jako formy przeprowadzenia postępowania sądowego.

Ograniczenia jawności postępowania sądowego są jednak, jak wynika choćby z cyt. art. 90 § 1 p.p.s.a., prawnie dopuszczalne i mają ugruntowanie tak w Konstytucji, jak i w aktach prawa międzynarodowego.

O warunkach jawności postępowania oraz dopuszczalności jej ograniczeń wspomina art. 6 ust. 1 EKPC. Dopuszczalnymi przez Konwencję ograniczeniami jawności rozprawy są wymogi porządku publicznego lub bezpieczeństwa państwowego w społeczeństwie demokratycznym, jeżeli wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochrony życie prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości.

Z kolei w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w art. 45 ust. 2 określono sytuacje, kiedy jawność rozprawy może być wyłączona. Zgodnie z tym przepisem wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Skoro jednym z elementów składowych konstrukcji prawa do sądu jest prawo do jawnego postępowania sądowego to należy uznać, że prawo to może być ograniczane na ogólnych warunkach z art. 31 ust. 3 Konstytucji z zastosowaniem tzw. testu proporcjonalności ograniczeń. Z przepisu tego wynika, że konstytucyjnymi przesłankami ograniczenia praw jednostki może być bezpieczeństwo lub porządek publiczny oraz zdrowie i prawa innych osób. Z unormowań tych wynika, że prawo do jawnego rozpatrzenia sprawy nie powinno być absolutyzowane, bowiem w szczególnych sytuacjach prawodawca zwykły na poziomie stanowionych ustaw został przez ustrojodawcę uprawniony - i zobowiązany jednocześnie - do stanowienia przepisów oraz podejmowania inicjatyw, które mają na celu ochronę wartości nadrzędnych z punktu widzenia całego społeczeństwa, do których zaliczyć należy zdrowie i życie obywateli, a które ze swej istoty mogą wchodzić w potencjalny konflikt z niektórymi wartościami ze sfery interesu indywidualnego. W warunkach stanów zagrożeń o skali masowej Konstytucja dopuszcza, aby działania prawodawcy ukierunkowane zostały na ochronę dóbr publicznych, do których zalicza się zdrowie publiczne. Oczywistym jest, że nie w każdym przypadku ochrona tak rozumianej wartości, choć wspólnej dla wszystkich członków społeczeństwa, pozostawać będzie w pełnej "symbiozie" z interesem indywidualnym jednostki, a przynajmniej nie ze wszystkimi jego aspektami. Prawodawca, a następnie organy stosujące prawo, zobowiązane są w tego typu warunkach nadzwyczajnych dokonać procesu ważenia wartości konstytucyjnych, skorelowanego z zasadą proporcjonalności, i rozstrzygnąć możliwe konflikty interesów prywatnych i publicznych na rzecz wartości uznanych za nadrzędne w danych okolicznościach faktycznych i w określonym układzie stosunków. Dokonując ograniczenia konkretnego prawa bądź wolności w imię ochrony porządku publicznego, ustawodawca, jak i organy stosujące prawo, kierują się przy tym troską o należyte współżycie członków społeczeństwa, która obejmuje zarówno ochronę interesów poszczególnych osób, jak i określonych dóbr społecznych.

Dodatkowo zauważyć należy, że nakazu publicznego ogłaszania wyroku, jaki wypływa z art. 45 ust. 2 zd. 2 Konstytucji nie należy rozumieć w każdej sytuacji literalnie, gdyż za dopuszczalną formę upublicznienia orzeczeń uznaje się, poza ich ustnym odczytaniem, także złożenie w sekretariacie sądu i umożliwienie zainteresowanym zapoznanie się z nim (por. wyr. NSA z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 136/21, CBOSA). Wydany na posiedzeniu niejawnym wyrok wraz z pisemnym uzasadnieniem jest przesyłany do stron z urzędu na podstawie art. 139 § 4 i art. 142 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Ponadto jest on niezwłocznie publikowany w ogólnodostępnej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej (pod adresem https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższego wynika, że odbycie w sprawie posiedzenia niejawnego uznaje się za dopuszczalne, niemniej jednak powinno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Powinno być wyjątkiem i znajdować wyraźną podstawę ustawową.

Przechodząc na grunt polskiej procedury sądowoadministracyjnej, warto zwrócić uwagę, że podstawę rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych zawierają już ogólne przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w tym trybie ustawodawca przewidział w przypadku postępowania uproszczonego (art. 120 p.p.s.a.), postępowania ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej (art. 64d p.p.s.a.), czy rozpoznania skargi kasacyjnej w przypadkach, o których mowa w art. 182 p.p.s.a. Forma posiedzenia niejawnego została zatem przewidziana przez ustawodawcę jako praktyka rozpatrywania spraw sądowoadministracyjnych dla niektórych, uzasadnionych przypadków, wyliczonych już w samej ustawie.

Szczególną podstawę ustawową do rozpoznawania spraw na posiedzeniu niejawnym ustanawiają przepisy ustawy o COVID-19. Należy zgodzić się ze Spółką, że rozwiązania przewidziane w art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 umożliwiające rozpoznanie sprawy na posiedzeniach niejawnych są ograniczeniem prawa do jawnego rozpatrzenia sprawy sądowej i wyjątkiem od zasady prymatu rozprawy jako formy rozpoznania tejże sprawy. Istotne jest jednak to, że odnoszą się one do sytuacji wyjątkowej - stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Służą tym samym ochronie zdrowia publicznego, porządku publicznego, wolności i praw jednostek, a także realizacji zadań władzy publicznej, wynikających z art. 68 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Ograniczenia te znajdują zatem uzasadnienie w wartościach konstytucyjnie chronionych i przyznanie im stopnia ochrony wynika z potrzeby równoważenia wartości indywidualnych i publicznych w stanach wyjątkowych.

W uchwale z dnia 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że przepis art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i 90 § 1 p.p.s.a. W ocenie NSA, prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji, w której jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy o COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie zagrożenia epidemicznego, w pełni nakazują uwzględnienie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

7. Odnosząc się do argumentacji Spółki, że Sąd był związany jej żądaniem przeprowadzenia rozprawy, wyjaśnić należy, że każda z poszczególnych jednostek redakcyjnych (ustępów) art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, odnosi się do innego przypadku i nie można wywodzić, że w każdej sytuacji dla zarządzenia posiedzenia niejawnego i możliwości jego odbycia konieczna jest zgoda stron, o której stanowi jedynie ust. 1. Zastosowanie poszczególnych regulacji z kolejnych jednostek redakcyjnych art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 zależne było od rozwoju bieżącej sytuacji pandemicznej i uwarunkowań infrastruktury technicznej, która umożliwiałaby przeprowadzenie rozprawy zdalnej. Uzależnienie w art. 15zzs4 ust. 1 ustawy o COVID-19 rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym od zgody stron nie pozbawiało możliwości w szczególnych przypadkach skorzystania, wpierw przez przewodniczącego, a następnie skład orzekający w konkretnej sprawie, z jej rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w szczególnych okolicznościach przewidzianych w ust. 3 (por. wyr. NSA z 20 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 136/21, CBOSA). Powierzenie w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 przewodniczącemu kompetencji do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne również poza sytuacjami wskazanymi w ust. 1, jest zasadne, gdyż wiąże się z dynamiką charakteryzującą rozprzestrzenianie się zagrożenia epidemicznego w danym obszarze. Przewodniczący jest bowiem w stanie na bieżąco ocenić - ewentualnie uwzględniając rekomendacje właściwych organów państwa (np. Ministra Sprawiedliwości, Ministra Zdrowia czy Głównego Inspektoratu Sanitarnego) - czy aktualne ryzyka związane z epidemią koronawirusa pozwalają przeprowadzenie rozprawy, czy też zachodzi potrzeba rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Argument Spółki, która powołuje się na znowelizowane brzmienie tego przepisu, obowiązujące od 3 lipca 2021 r., w gruncie rzeczy stanowi potwierdzenie przedstawionej powyżej tezy z tego względu, że zastrzeżenie przez ustawodawcę nowelizującego dotychczas obowiązujące w obrocie rozwiązania prawne, w ten sposób, że od 3 lipca 2021 r. w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy, oznacza, zgodnie z założeniem racjonalności ustawodawcy, że reagując na rozmaite, występujące w praktyce orzeczniczej sytuacje, dostosowuje on aktualne brzmienie przepisu do tychże sytuacji i proponuje ich rozstrzygnięcie w nowy, adekwatny dla praktyki stosowania prawa sposób.

8. Na marginesie wskazać należy, że również formuła rozprawy zdalnej niesie za sobą ryzyko co do zagwarantowania stronom i uczestnikom postępowania realnego udziału w postępowaniu, z uwagi na zjawisko tzw. wykluczenia cyfrowego, które może dotknąć którąś ze stron bądź uczestników postępowania, oraz niebezpieczeństwo związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem urządzeń przeznaczonych do obsługi technicznej zdalnego połączenia.

9. Wymaga ponadto podkreślenia, że jeżeli chodzi o wyłączenie możliwości przeprowadzenia rozprawy i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, to ustawodawca dysponuje większą swobodą w tym zakresie, gdy przedmiotem sprawy jest wyłącznie ocena prawna, a sąd nie rozstrzyga zagadnień natury faktycznej (por. wyr. ETPC z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie Malhous przeciwko Czechom, nr 33071/96). W tym kontekście znaczenie ma charakter postępowania sądowoadministracyjnego w Polsce. W świetle konstytucyjnego modelu sądowej kontroli działalności administracji publicznej sąd administracyjny nie posiada co do zasady kompetencji do dokonywania ustaleń stanu faktycznego w będącej przedmiotem jego rozpoznania sprawie administracyjnej. Ustrojowo zadanie to spoczywa na organie administracji publicznej. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest natomiast zbadanie, czy organ ten, dokonując ustaleń stanu faktycznego, nie naruszył przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie przed sądami administracyjnymi opiera się co do zasady na dokumentach zawartych w aktach sprawy. Dlatego też w odniesieniu do sądownictwa administracyjnego swoboda ustawodawcy co do możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym ma charakter szerszy – zwłaszcza w wyjątkowych okolicznościach zagrożenia dla zdrowia wynikających ze stanu epidemii.

Należy przy tym oddzielić sytuację ograniczenia jawności postępowania od sytuacji pozbawienia możności działania. Wbrew argumentacji Spółki, ta druga nie jest - niejako z założenia - oczywistą konsekwencją tej pierwszej. Choć posiedzenie niejawne stanowi niewątpliwie formę ograniczenia zasady jawności rozpatrzenia sprawy, to nie pozbawia ono strony możności obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najważniejsze jest zabezpieczenie uprawnienia strony do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Dlatego podczas stanu epidemii prawo to może być realizowane przez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej, zwłaszcza uwzględniając ograniczoną dopuszczalność prowadzenia postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym i jego specyfikę. Procedura postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym jest zgoła odmienna od przyjętej w postępowaniu cywilnym, czy karnym. Specyfika postępowania sądowoadministracyjnego zakłada dostępność wyłącznie uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego do dowodów z dokumentów. W szczególności sąd administracyjny nie przeprowadza dowodu z przesłuchania świadków, który ma istotny wymiar w pozostałych wymienionych procedurach sądowych. Na etapie postępowania kasacyjnego Spółka nie domagała się zresztą przeprowadzenia dodatkowych, uzupełniających dowodów w oparciu o art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a.

Zapewnienie stronie możności działania w formule posiedzenia niejawnego gwarantuje umożliwienie stronie dokonywania czynności procesowych przez składnie pism i wniosków. Nie można skutecznie wywodzić, jak zdaje się argumentować Spółka, że już samo skorzystanie przez sąd z trybu posiedzenia niejawnego pozbawia stronę możności dochodzenia ochrony swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, o ile rozpoznanie sprawy poza rozprawą następuje w granicach przewidzianych przepisami prawa, a stronie zagwarantowano przedstawienie swojego stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia niejawnego. Przyjęcie stanowiska odmiennego mogłoby oznaczać w konsekwencji pojawienie się wątpliwości natury konstytucyjnej także odnośnie uregulowań ustawowych dopuszczających rozpatrywanie spraw na posiedzeniach niejawnych w przypadkach expressis verbis wyliczonych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a które już od dawna funkcjonują w utrwalonej praktyce orzeczniczej i nie budzą zastrzeżeń konstytucyjnych.

Z powyższego wynika, że skoro syntezą prawa do sądu jest dostęp jednostki do sądu w celu obrony jej praw, a prawo do obrony swoich praw jednostka może realizować także w przypadku skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, rozpatrzenia sprawy poza rozprawą, o ile odbywa się ono na podstawie obowiązujących przepisów prawa i przy zagwarantowaniu stronie możliwości przedstawienia stanowiska w sprawie, nie należy kwalifikować jako naruszenia prawa jednostki do sądu.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skierowanie w tej sprawie skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, nawet wobec żądania strony postępowania rozpoznania sprawy na rozprawie, nie stanowiło naruszenia przepisów prawa. Wbrew stanowisku Spółki, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, znajdowało ono uzasadnienie w wymogach określających dopuszczalność skierowania sprawy na posiedzenie niejawne na podstawie cyt. powyżej ust. 3 przepisu art. 15zzs4 ustawy o COVID-19. Należy jeszcze raz podkreślić, że w warunkach zagrożenia epidemicznego ust. 3 przyznaje przewodniczącemu szczególną kompetencję do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne poza warunkami określonymi ust. 1. Możliwości zastosowania tego przepisu należy przede wszystkim upatrywać w okolicznościach faktycznych dotyczących stanu epidemii oraz specyfice danej sprawy. W zarządzeniu o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że decyzja ta jest uzasadniona intensyfikacją stanu epidemii, wobec czego przeprowadzenie tradycyjnej rozprawy mogłoby stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia uczestniczących w niej osób, a nie ma jednocześnie możliwości przeprowadzenia w tej sprawie rozprawy w formie zdalnej.

10. Należało również brać pod uwagę, że przeprowadzenie rozprawy w warunkach epidemii (nawet w formie zdalnej) mogłoby stanowić zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w niej w siedzibie Sądu (sędziów i pracowników), co w świetle przytoczonych danych ma charakter notoryjny i ze względu na swą oczywistość nie wymaga dodatkowego uzasadnienia. Podkreślić również należy, że w dniu wydania w rozpoznawanej sprawie zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne oraz w dniu rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawy nie były rozpoznawane na rozprawach zdalnych, albowiem w tym czasie nie było technicznych możliwości przeprowadzenia rozpraw w takiej formie. Z uwagi na nieposiadanie w tym czasie przez NSA odpowiedniego oprzyrządowania technicznego umożliwiającego przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku rozpoznanie skargi kasacyjnej Spółki na rozprawie zdalnej było niemożliwe. Pierwsza rozprawa zdalna w Izbie Ogólnoadministracyjnej odbyła się 14 września 2021 r. Co więcej, skoro strona skarżąca oczekiwała na rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny od ponad 3 lat, to spełniona została także przewidziana tym przepisem przesłanka niezbędności rozpoznania sprawy bez dalszej zwłoki, bez nieograniczonego czasowo oczekiwania na zakończenie stanu epidemii lub nabycia na wyposażenie Naczelnego Sądu Administracyjnego i stron oprzyrządowania technicznego umożliwiającego przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Należy mieć na względzie także to, że brak rozpatrzenia sprawy w wyznaczonym terminie spowodowałby trudne do przewidzenia opóźnienie zakończenia postępowania zarówno w rozpatrywanej sprawie, jak i innych sprawach rozpatrywanych według kolejności wpływu. Jednym z ważniejszych dóbr społecznych jest z pewnością sprawnie funkcjonujący wymiar sprawiedliwości, który – podobnie do zasady jawności postępowania – stanowi komponent konstytucyjnego prawa do sądu.

11. Podkreślić również należy, że podstawą prawną do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne nie było przy tym zarządzenie nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, które jest aktem prawa wewnętrznego. Należy je postrzegać tylko jako jedną z okoliczności faktycznych warunkujących możliwość skorzystania z trybu przewidzianego w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, nie powołaną ponadto w podstawie prawnej zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. To art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 został wskazany w zarządzeniu z dnia 9 marca 2021 r. jako wyłączna podstawa prawna do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne. Przepisy zarządzenia Prezesa NSA nie wywołały skutku w postaci wyłączenia jawności rozpatrzenia sprawy i tym samym pozbawienia skarżącej możności działania (rozumianego jako prawo do wysłuchania).

12. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, albowiem rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy istniały zatem takie okoliczności, które uzasadniały uwzględnianie rozwiązań ustawy o COVID-19 w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

13. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że abstrahując od kwestii braku naruszenia przepisów prawa, w sprawie nie można mówić o tym, aby Spółka została pozbawiona możności działania.

W literaturze przedmiotu podnosi się, że przyczyna nieważności postępowania polegająca na pozbawieniu strony możności działania wymieniona została w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. obok innych przyczyn: braku zdolności sądowej lub procesowej oraz nienależytej reprezentacji, co nie jest przypadkowe, bowiem przyczyny te mają wspólną cechę - są to bowiem uchybienia procesowe, które naruszają prawo do obrony i prawo do wysłuchania (K. Weitz [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, red. J. Gudowski, t. III, cz. 2, Warszawa 2013, s. 1282). Argument natury systemowej ma znaczenie dla wykładni art. 271 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ potwierdza on, że stwierdzenie występowania w sprawie przesłanki wznowienia postępowania, jaką jest pozbawienie możności działania, powinno poprzedzać ustalenie przez sąd, że stronie uniemożliwiono dochodzenie obrony swojego interesu w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, w którym przyjęto, że o pozbawieniu strony możności działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możności działania (uchwała SN z dnia 14 kwietnia 1980 r., III CZP 19/80, OSNC 1980, nr 11, poz. 250, i wyrok SN z dnia 21 czerwca 1961 r., III CR 953/60, NP 1963, nr 1, s. 122). W innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia wznowienia postępowania. Strona zostaje pozbawiona możności działania tylko wtedy, gdy znalazła się w takiej sytuacji, która uniemożliwiła, a nie tylko utrudniła lub ograniczyła popieranie przed sądem dochodzonych żądań (por. post. SN z 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I CZ 144/17).

Taka wykładnia art. 271 pkt 2 p.p.s.a. znajduje uzasadnienie w doktrynalnym ujęciu skargi o wznowienie postępowania sądowego, którą kwalifikuje się jako nadzwyczajny środek zaskarżenia. W literaturze przedmiotu powszechnie przyjmuje się, że wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania powinno być obwarowane ostrymi restrykcjami (por. np. H. Knysiak – Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, komentarz do art. 271, System Informacji Prawnej Lex/el.), w związku z czym podstawy skargi o wznowienie wymagają wykładni zawężającej. Pozbawienie strony możności działania wystąpi, gdy zaistniałe uchybienie procesowe Sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu. Dojdzie do niego wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części.

Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że zaistniała w sprawie sytuacja procesowa nie godzi bezpośrednio w istotę prawa do procesu. Tak jak była o tym mowa powyżej, istotą procesu, zwłaszcza w warunkach zagrożenia epidemicznego, jest zagwarantowanie stronie możliwości przedstawienia swojego stanowiska w sprawie i w ten sposób zabezpieczenie możności dochodzenia obrony interesu prawnego strony postępowania w postępowaniu sądowym. Zagrożenie życia i zdrowia, jakie stwarza wirus COVID-19, wywiera ogromny wpływ na warunki i możliwości funkcjonowania człowieka w społeczeństwie. Niewątpliwie odbija ono piętno również na sposobach, w jakich strona może realizować swoje prawo do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wymuszając w tym względzie - nierzadko istotne - ograniczenia. Sądy zobowiązane są w taki sposób stosować przepisy obowiązującego prawa, aby zagwarantować w możliwie najwyższym stopniu, aby w tych wyjątkowych okolicznościach zagrożenia epidemicznego istota prawa dostępu do sądu została stronie zagwarantowana.

Podkreślić należy, że dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy posiedzenia niejawnego powinno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Z tej perspektywy najistotniejsze jest uprawnienie przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie, które stanowi gwarancję prawa do obrony. Ten standard ochrony praw strony został w rozpoznawanej sprawie zachowany, skoro skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, któremu doręczono zawiadomienie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne oraz poinformowano go o możliwości przedstawienia na piśmie stanowiska w sprawie. Pełnomocnik nie skorzystał z tej możliwości. Złożył jedynie wniosek o przeprowadzenie rozprawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie pozbawiło zatem wnoszącą skargę o wznowienie możności działania na etapie postępowania sądowoadministracyjnego.

14. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w skardze o wznowienie postępowania stwierdzić zatem należy, że nie może ona odnieść pozytywnego skutku. Jak wyżej podniesiono, dla ziszczenia się przesłanki z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zachodzi naruszenie prawa procesowego oraz pozbawienie strony możliwości działania. W tej sprawie nie naruszono prawa procesowego, ponieważ rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Podnoszony w skardze argument, że skarżąca nie wyraziła zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie może odnieść skutku. Wniosek strony o przeprowadzenie rozprawy został uwzględniony wtedy, kiedy było to możliwe. Sprawa zgodnie z zarządzeniem z 11 września 2020 r. została skierowana do oczekujących na wyznaczenie rozprawy. Po wydaniu zarządzenia z 11 września 2020 r. nastąpiła zmiana okoliczności - nasilenie pandemii, co wiązało się z tym, że uprzednio przedstawiony stronie wybór przeprowadzenia rozprawy lub posiedzenia niejawnego stracił aktualność. Wydano w związku z tym zarządzenie z 9 marca 2021 r., którego motywem było uznanie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o wyżej opisane i wyjaśnione przepisy prawa. Choć strona nie uczestniczyła w tym posiedzeniu, to umożliwiono jej dokonywanie czynności procesowych osobiście lub przez pełnomocnika, np. poprzez składanie pism i wniosków. W rozpoznawanej sprawie skarżąca była reprezentowana przez adwokata, a zatem profesjonalnego pełnomocnika, dlatego prawo do sądu skarżącej było zagwarantowane ze względu na właściwą jej reprezentację. Powyższe oznacza, że zarzuty skargi o wznowienie postępowania pozbawione są słuszności.

15. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że oddalenie skargi o wznowienie postępowania nastąpić powinno wówczas, gdy zgłoszona podstawa wznowienia postępowania jest bezzasadna lub podstawa wznowienia nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia (por. np. wyr. NSA z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I GSK 1316/16, CBOSA). W tym kontekście podkreślić należy, że w skardze o wznowienie postępowania Spółka nie wskazała żadnych okoliczności, ani żadnych dowodów, które mogłaby przedstawić, gdyby Sąd skierował sprawę do rozstrzygnięcia na rozprawie, a z których skorzystać nie mogła, ponieważ Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Strona kwestionuje wprawdzie formę procedowania przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, ale nie wykazała, jaki negatywny wpływ na wynik sprawy miało to procedowanie, tj. jakich konkretnych czynności procesowych nie mogła podjąć i możliwości jakiego działania została pozbawiona. Zarzut pozbawienia strony możności działania w tej sprawie jawi się zatem jako hipotetyczna możliwość podjęcia czynności, które stwarza wprawdzie jawna rozprawa, niemniej jednak nieskonkretyzowanych w odniesieniu do warunków faktycznych rozpoznawanej prawy i abstrahujących od stanu sprawy.

W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, aby strona wskutek naruszenia przepisów prawa została pozbawiona możności działania, co oznacza, że w sprawie nie ziściła się przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze o wznowienie postępowania, w sprawie nie zostały naruszone żadne przepisy, ani rangi międzynarodowej, konstytucyjnej, ani ustawowej dotyczące rozpatrzenia sprawy na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron. Jeżeli w sprawie nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiły stronę możności podejmowania czynności procesowych, to nie może ona domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego z powołaniem na podstawę określoną w art. 271 pkt 2 p.p.s.a.

16. Odnośnie wniosku skarżącej o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do wystąpienia z nim we wnioskowanym w skardze o wznowienie postępowania sądowego zakresie. W rozpoznawanej sprawie mamy bowiem do czynienia ze zderzeniem się dwóch interesów indywidualnego (prawo do publicznej rozprawy) i ogólnospołecznego (ochrona zdrowia), co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Prawo do publicznej rozprawy zostało ograniczone w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Ustawodawca wprowadził ten przepis ze względu na konieczność ochrony życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19.

17. Negatywny wynik oceny podstawy wznowieniowej powoduje oddalenie skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a.