Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 395/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 134 par. 1,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 60 ust.1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1, art. 61 ust. 3, art. 64, art. 103 ust. 2, art. 104, art. 61 ust. 2, art. 103 ust. 1,
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta S. orzekł o zwrocie przez T.H. wydatków, za okres od [...] r. do [...] r., poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt R.T. w Domu Pomocy Społecznej w D. w kwocie [...] zł.

Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, iż podstawą jej wydania był fakt niewywiązywania się T.H. z umowy zawartej w dniu [...] r. z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w S. dotyczącej opłaty za pobyt R.T. w DPS. W decyzji przywołano mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa, a także przedstawiono wyszczególnienie wpłat wniesionych przez T.H., jak również wyliczenie wydatków poniesionych przez Gminę.

T.H., działając przez swojego pełnomocnika, wniosła odwołanie od wyżej wymienionej decyzji, zarzucając jej naruszenie:

1) art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez zaniechanie skonkretyzowania obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w decyzji,

2) art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez bezzasadne obciążenie T.H. zwrotem kosztów z tytułu odpłatności za pobyt R.T. w Domu Pomocy Społecznej w D. podczas, gdy T.H. wywiązywała się z zawartej przez siebie stawki, literalnie z niej wynikającej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., numer [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 61, art. 96 ust. 1, art. 103 ust. 2, art. 104 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. Nr 163 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania T.H. od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, iż zasady dotyczące umieszczania osób w domach pomocy społecznej i ustalania odpłatności za pobyt w tych domach reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten jest ustalany przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa - w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej – i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 ustawy do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są obowiązani w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Z treści tego przepisu wynika, że w pierwszej kolejności do wnoszenia opłaty jest zobowiązany mieszkaniec domu. Dopiero, gdy ten nie jest w stanie uiścić opłaty, to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz właściwą gminę.

W art. 61 ust. 2 pkt 1-3 ustawy są wskazane reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat. Mieszkaniec domu wnosi opłatę, której wysokość nie może przekraczać 70% jego dochodu. Natomiast, gdy koszty są pokrywane przez małżonka lub członka rodziny mieszkańca, ich wysokość jest ustalana w umowie, którą zawierają te osoby z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej, w trybie art. 103 ust. 2 ustawy. Stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2.

Kolegium stwierdziło, że jak wynika z akt sprawy, kwestia odpłatności za pobyt matki strony w Domu Pomocy Społecznej jest określona w umowie zawartej z T.H. w dniu [...] r. Zgodnie z § 2 umowy, na dzień zawarcia umowy kwotę odpłatności określono na [...] zł. Następnie aneksem nr [...] z dnia [...] r. do powyższej umowy, od dnia [...] r. określono kwotę odpłatności na [...] zł.

Z kolei aneksem nr [...] z dnia [...] r. do powyższej umowy, od dnia [...] r. określono kwotę odpłatności na [...] zł. Zgodnie z § 2 aneksu, § 4 ust. 2 umowy otrzymał nowe brzmienie: "[...]".

Na tej podstawie, pismem z dnia [...] r., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S., powołując się na zapis § 4 umowy z dnia [...] r. zmienionej aneksem nr [...] z dnia [...] r., poinformował stronę, iż od dnia [...] r. uległa zmianie dopłata do kosztów utrzymania R.T. w placówce i wynosi [...] zł miesięcznie. Powyższa kwota, jak wyjaśniono w piśmie, stanowi różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca placówki (DPS D. – [...] zł), a opłatą wnoszoną przez mieszkańca placówki (R.T. zgodnie z decyzją z dnia [...] r. ponosi miesięczną opłatę w wysokości [...] zł, tj. 70% swojego dochodu) oraz opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane do alimentacji.

Pismem z dnia [...] r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. powołując się na zapis § 4 umowy z dnia [...] r. zmienionej aneksem nr [...] z dnia [...] r., poinformował stronę, iż od dnia [...] r. uległa zmianie dopłata do kosztów utrzymania R.T. w placówce i wynosi [...] zł miesięcznie. Powyższa kwota, jak wyjaśniono w piśmie, stanowi różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca placówki (DPS D. – [...] zł), a opłatą wnoszoną przez mieszkańca placówki (R.T. zgodnie z decyzją z dnia [...]r. ponosi miesięczną opłatę w wysokości [...] zł, tj. 70% swojego dochodu) oraz opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane do alimentacji.

W dniu [...] r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynęło pismo T H. z prośbą o obniżenie ustalonej kwoty dopłaty na kwotę [...]zł miesięcznie.

W odpowiedzi na pismo strony, organ poinformował stronę, iż od dnia [...] r. uległa zmianie dopłata do kosztów utrzymania R.T. w placówce i wynosi [...] zł miesięcznie. Powyższa kwota, jak wyjaśniono w piśmie, stanowi różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca placówki (DPS D. – [...] zł), a opłatą wnoszoną przez mieszkańca placówki (R.T. zgodnie z decyzją z dnia [...] r. ponosi miesięczną opłatę w wysokości [...] zł, tj. 70% swojego dochodu) oraz opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane do alimentacji.

Pismem z dnia [...] r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. poinformował stronę, iż aktualnie średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w D. wynosi [...] zł. R.T. ponosi odpłatność w wysokości [...] zł. Przy uwzględnieniu opłat ponoszonych, zgodnie z zawartymi umowami z rodziną, do pełnego kosztu utrzymania brakuje [...] zł miesięcznie. Brakującą kwotę za pobyt matki strony - R.T., obecnie dopłaca Gmina Miasto S.

Z powyższego wynika, iż T.H., na podstawie umowy zawartej w dniu [...] r. oraz aneksów do tej umowy, była zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt matki R.T. w Domu Pomocy Społecznej w D.:

1. do dnia [...] r. – [...] zł miesięcznie;

2. od dnia [...] r. do dnia [...] r. – [...] zł miesięcznie ;

3. od dnia [...] r. do dnia [...] r. – [...] zł miesięcznie;

4. od dnia [...] r. do dnia [...] r. – [...] miesięcznie ;

5. od dnia [...] r. — [...] zł miesięcznie,

Kolegium wskazało, iż na podstawie ww. aneksów i pism, przez okres objęty niniejszą decyzją, tj. od dnia [...] r. do [...] r. strona powinna uiścić za pobyt matki w DPS w D. kwotę [...] zł. Zgodnie z ewidencją księgową, zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, strona nie wpłacała w każdym kolejnym miesiącu objętym niniejszą decyzją pełnej kwoty, wynikającej z treści umowy i aneksów do niej zawartych. W aktach sprawy znajduje się natomiast tabela, która obrazuje wysokość wpłacanych przez stronę w ww. okresie kwot, które w sumie wyniosły [...] zł (załącznik nr [...]). Zaległości T.H. w opłatach za pobyt matki w DPS wynoszą zatem [...] zł.

Kolegium podzieliło treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 5.05.2016 r., sygn. akt I OSK 1801/14), iż aby mogło dojść do skutecznego żądania przez gminę zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za inne zobowiązane osoby na rzecz utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, konieczne jest spełnienie łącznie dwóch warunków:

1. określenia w decyzji administracyjnej lub umowie wysokości opłaty do wnoszenia, której zobowiązana zostaje konkretnie określona osoba tytułem współfinansowania kosztów pobytu mieszkańca domu pomocy społecznej,

2. niewywiązywania się przez osobę zobowiązaną z nałożonego obowiązku.

Dopóki powyższe warunki nie zostaną spełnione brak jest prawnych podstaw do władczego rozstrzygania na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Gmina ma bowiem obowiązek uiszczenia opłat zastępczych jedynie wówczas, gdy osoba, za którą gmina wnosi opłatę, ma prawnie określony obowiązek opłaty w oznaczonej wysokości i go nie realizuje.

Mając na uwadze opisany stan faktyczny, jak i przywołane przepisy, Kolegium stwierdziło, że umieszczenie w domu pomocy społecznej wiąże się z odpłatnością za pobyt, która obciąża osoby także wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. małżonka, zstępnych przed wstępnymi. W przypadku niewywiązywania się z tego obowiązku, opłaty te ponosi zastępczo gmina, która skierowała osobę do domu pomocy społecznej. Ma ona regres do zobowiązanego, będący podstawą wydania decyzji nakazującej zwrot wyłożonych kwot. Źródłem obowiązku T.H. ponoszenia niepokrytych z własnych dochodów jej matki R.T. kosztów pobytu w Domu Pomocy Społecznej w D. była umowa z dnia [...] r. (dwukrotnie aneksowana) zawarta w trybie art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo ocenił, że strona jest osobą (dobrowolnie) obowiązaną do wnoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej w ustalonej przezeń wysokości, które obejmują tylko część kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej, pozostałą część wpłaca jej brat W.T. Skoro opłat tych T.H. nie uiszczała w pełnej wysokości, Gmina S. zastępczo poniosła te opłaty. Tym samym, w oparciu o art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, Gmina uzyskała prawo dochodzenia od strony zwrotu tych wydatków. Ustalenie ich wysokości i osoby zobowiązanej do zapłaty było prawidłowe, stąd zarzuty odwołania nie mogły odnieść skutku.

Kolegium dodało, że wobec bierności strony, którą organ zobowiązał do dostarczenia dokumentów potwierdzających jej sytuację dochodową i zdrowotną, organ nie mógł wypowiedzieć się w niniejszej decyzji co do zaistnienia przesłanek przemawiających za odstąpieniem od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę, gdyż strona nie dostarczyła wymaganych dokumentów.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez T.H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, zarzucając naruszenie przepisów:

1. art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez zaniechanie skonkretyzowania obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w formie decyzji,

2. art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez bezzasadne obciążenie T.H. zwrotem kosztów z tytułu odpłatności za pobyt R.T. w Domu Pomocy Społecznej w D. podczas, gdy T.H. wywiązywała się z zawartej przez siebie umowy płacąc stawkę literalnie z niej wynikającą,

3. art. 107 §1 i 3 K.p.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z jego uzasadnieniem, w sentencji utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, w uzasadnieniu wskazano, że od [...] r. T.H. jest zobowiązana do ponoszenia opłat w kwocie [...] zł.

4. naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., przez pominięcie ustaleń w zakresie wyliczeń, które doprowadziły do ustalenia kwoty, której zwrot orzeczono w decyzji Prezydenta Miasta S.

Zdaniem skarżącej, wywiązywała się ona ze swoim zobowiązań wobec Domu Pomocy Społecznej w D., świadcząc zgodnie z umową zawartą między stronami. Za bezskuteczną należy uznać zmianę umowy aneksem nr [...] z dnia [...] r., poprzez dopuszczenie możliwości jednostronnej zmiany umowy w zakresie kwoty odpłatności ponoszonej przez T.H. ze wskazaniem, że zmiana opłaty nie stanowi zmiany umowy - na podstawie art. 3852 Kodeksu cywilnego. Taki zapis umowy należy uznać za niedozwolone postanowienie umowne, nie wiążące skarżącą ( art. 3852 Kpc).

Kolegium nie odniosło się do powyższego zarzutu, a z treści uzasadnienia wynika, że honoruje aneks nr [...] z dnia [...] r. do umowy, w którym § 4 ust. 2 nadano brzmienie: " Zmiana opłat nie stanowi zmiany umowy nie wymaga wypowiedzenia warunków umowy i następuje w formie pisemnego powiadomienia z podaniem daty, od której obowiązuje". Z powyższym nie można się zgodzić.

W treści zaskarżonej decyzji nie wskazano jaki był w przedmiotowym okresie koszt utrzymania R.T. w Domu Pomocy Społecznej w D. Nie wydano też w tej mierze decyzji administracyjnej. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Po 89/14 "Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Umowa o której mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy nie jest wyłącznym źródłem obowiązku ponoszenia opłat przez te osoby za pobyt w domu pomocy społecznej. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązane osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustawowo ustalony." Nie sprecyzowano jakie były koszty utrzymania R.T. w przedmiotowym okresie do Domu Pomocy Społecznym w D., nie wskazano jaką kwotę pokrywa sama R.T., jaką W.T. Nie można zatem uznać, że decyzja jest zgodna z art. 107 § 3 K.p.a.

Nadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarto stwierdzenie, iż wobec bierności strony, którą organ zobowiązał do dostarczenia dokumentów potwierdzających jej sytuację dochodową i zdrowotną, organ nie mógł wypowiedzieć się w niniejszej decyzji co do zaistnienia przesłanek przemawiających za odstąpieniem od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę. Z powyższym również nie można się zgodzić. Strona składała na wcześniejszym etapie postępowania dokumenty na potwierdzenie swojej sytuacji finansowej, z której wynikało, że utrzymuje się jedynie z emerytury. Nic się w tej mierze nie zmieniło. Oprócz tego jest coraz starsza i ma kłopoty ze zdrowiem. W czasie kiedy przychodziły wezwania do przedłożenia dokumentacji o jej stanie zdrowia, nie była w stanie zgromadzić tej dokumentacji i jej przesłać, ze względu na stan zdrowia (złamanie ręki, potem kolejne choroby).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności sąd uznał, iż skarga nie może być uwzględniona, bowiem podejmując zaskarżoną decyzję organ prawa nie naruszył.

Istota niniejszej sprawy tkwi w ustaleniu prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących ustalanie opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W szczególności, w kontekście rozpoznawanej sprawy, wymaga rozważenia kwestia formy, w jakiej następuje wskazanie osób zobowiązanych do ponoszenia opłat oraz ustalenia zakresu ich zobowiązań. Przy czym analiza tego zagadnienia musi uwzględniać nie tylko literalne brzmienie przepisów, na których oparto zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzję, ale również cały kontekst uregulowań prawnych w tym zakresie.

Materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 ustawy o pomocy społecznej (art. 54 – 66). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 powołanej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 59 ust. 1 decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie. W art. 61 ust. 3 przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, tj. mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni bądź wstępni. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych w tym celu kwot. Dodać należy, że zgodnie z art. 64 osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można, na ich wniosek, zwolnić częściowo lub całkowicie z tej opłaty.

Tryb postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej regulują przepisy zawarte w rozdziale 7 ustawy (art. 100 – 109), spośród których dla rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie mają art. 103 ust. 2 i art. 104.

Istota zagadnienia wymagającego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie polega bowiem na tym, co w odniesieniu do konkretnej osoby jest źródłem obowiązku ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej - decyzja administracyjna, czy umowa cywilnoprawna, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej

Zgodnie z treścią art. 103 ust. 2 powołanej ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. Ponadto z treści art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że obowiązki małżonka oraz krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej.

Przewidziany w art. 61 ust. 1 obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Jednakże, zdaniem sądu, ta konkretyzacja obowiązku może nastąpić bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 1 powołanej ustawy, bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2734/15). Oczywistym przy tym jest, że odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną przez ustawę do ponoszenia opłat, skutkuje wydaniem stosownej decyzji ustalającej wysokość tych opłat.

W aktach sprawy znajduje się umowa zawarta przez skarżącą dnia [...] r. oraz aneksy do niej. Podpisując umowę, a także kolejne aneksy do niej, skarżąca zgodziła się na przyjęte ustalenia, toteż obecnie powoływanie się na okoliczności mające je podważyć i tryb zgłaszania tych zastrzeżeń nie jest właściwy. W efekcie zawarte w umowie dobrowolne zobowiązanie, winno być wykonane. Mogło ono być zmodyfikowane jedynie w razie zmiany okoliczności faktycznych lub przepisu prawa. Takie jednak w rozpatrywanej sprawie nie zostały wykazane, gdyż skarżąca nie przedłożyła dokumentów w oparciu o które organ mógłby ustalić wysokość dochodów, a także możliwości ponoszenia opłat.

Dodać należy, że zarzuty skargi dotyczące aneksu nr [...] do umowy nie mogą zostać uwzględnione. Po pierwsze do rozstrzygania sporów wynikających z umowy właściwy jest sąd powszechny - § 6 ust. 1 umowy, zaś po drugie wskazane przepisy Kodeksu cywilnego w zasadzie dotyczą umów konsumenckich, a z taką umową nie mamy do czynienia. Dodać też należy, że ustalanie średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej zostało uregulowane w art. 60 ustawy o pomocy społecznej, stąd możliwość corocznej zmiany wysokości opłat nie zależała od podmiotu zawierającego umowę. Należy także zwrócić uwagę na § 4 umowy i możliwość zmiany jej warunków. Skarżąca pomimo zgłaszania faktu pogorszenia się jej sytuacji materialnej, nie podjęła współpracy z organem w kwestii ustaleń w tym zakresie i zmiany wysokości opłat, jak również nie wypowiedziała zawartej umowy. Stąd zawarta umowa podlega wykonaniu łącznie ze zmianami wynikającymi z aneksów podpisanych przez T.H.

Decyzję administracyjną właściwy organ wydaje w sytuacji, kiedy gmina wniosła zastępczo opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i zgodnie z art. 61 ust. 3 zdanie drugie ustawy, dochodzi zwrotu należności od osoby (osób) zobowiązanych do ich wnoszenia.

W myśl art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej i z tytułu opłat określonych w ustawie, a także z tytułu świadczeń pobranych nienależnie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W szczególnych przypadkach można zwolnić zobowiązanego z obowiązku zwrotu gminie opłat poniesionych przez nią zastępczo, zwłaszcza jeżeli stanowiłoby to dla niego nadmierne obciążenie (art. 104 ust. 4). Stanowisko organu w tej sprawie powinno zostać wyrażone w decyzji, która niewątpliwie ma w tym zakresie charakter uznaniowy, a jej wydanie powinna poprzedzać ocena sytuacji zobowiązanego, dokonana na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jak w niniejszej sprawie w przypadku osoby zamieszkującej poza granicami Polski, w oparciu o przedłożone dokumenty potwierdzające aktualną sytuację materialną, rodzinną, zdrowotną itp. Decyzja, o której mowa w art. 104 ust. 3, jest wydawana w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej.

Decyzja wydana przez organ I instancji zawiera w swej treści wyliczenie kwoty zadłużenia skarżącej powstałego wskutek comiesięcznych niedopłat kwot ustalonych umową. Kwota ta nie została przez skarżącą skutecznie zakwestionowana, gdyż nie wykazała ona, że wnosiła wyższe opłaty.

Zatem skoro skarżąca nie wywiązała się z zobowiązania, które za nią wykonała właściwa gmina, istniały podstawy faktyczne i prawne do uzyskania przez gminę zwrotu uiszczonych świadczeń. Powołane w skardze przepisy prawa materialnego zostały poprawnie zastosowane i wyłożone. Oznacza to, że organy prawidłowo przyjęły, że w związku z niewywiązywaniem się przez skarżącą z obowiązku odpłatności( w pełnej wysokości ustalonej na dany okres) za pobyt w domu pomocy społecznej jej matki za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł, uzasadnione było dochodzenie należności z tytułu zastępczej odpłatności poniesionej przez gminę.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.