Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3127/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Wodne prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 3, art. 66 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 290
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
article: art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. f, art. 14 ust. 1, art. 14a
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.
article: art. 47 par. 1, art. 48, art. 49 par. 1 i art. 55
journal: Dz.U. 2016 poz 380
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędziowie sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agata Stolarska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2071/16 w sprawie ze skargi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) lipca 2016 r. znak (...) w przedmiocie nakazania usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości związanych z wylotem kanalizacyjnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 lipca 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2071/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. na decyzję Głownego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) lipca 2016 r. nr (...) w przedmiocie nakazania usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości związanych z wylotem kanalizacyjnym.

Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r. poz. 290, z późn. zm.) zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że decyzja wydana na podstawie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego ma charakter związany, ponieważ organ nadzoru budowlanego po ustaleniu wystąpienia którejkolwiek z przesłanek określonych w powyższym przepisie jest zobowiązany do wydania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Obowiązek wykonania robót budowlanych ma przy tym jedynie charakter naprawczy, a sam ich rodzaj oraz zasięg zależy od rodzaju stwierdzonych nieprawidłowości. Rozstrzygnięcie organu powinno uwzględniać zarówno wyniki przeprowadzonej kontroli stanu obiektu, jak i możliwość jego doprowadzenia do właściwego stanu technicznego i estetycznego przez usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Po 688/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 459/15).

Sąd pierwszej instancji zgadza się z opinią organów obu instancji wyrażoną na podstawie materiału dowodowego zebranego w omawianej sprawie. Zdaniem organów w odniesieniu do spornego wlotu kanalizacyjnego do rzeki O. zaszły podstawy do wydania nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, poprzez wykonanie robót budowlanych wskazanych w decyzji. Podjęte przez organ ustalenia dokonane podczas wizji kontrolnych, a dotyczące stanu technicznego przedmiotowego wlotu kanalizacyjnego są poza wszelkim sporem. Kanał posiada pęknięcia, a co najwazniejsze nie jest on zabezpieczony przed dostępem osób trzecich. Brak zabezpieczeń może zagrażać zdrowiu i życiu osób przebywających w sąsiedztwie przedmiotowego wylotu. Faktu tego, że ów obiekt - urządzenie wodne stanowiące również budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego – jest w stanie, który może zagrażać żdrowiu i życiu ludzi, nie kwestionuje również sam skarżący, który był inicjatorem postępowania administracyjnego przed organami nadzoru budowlanego. Nie ulega wątpliwości, że były to podstawy do wydania decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości. Sąd poddał pod rozwagę, czy niewłaściwsze byłoby zastosowanie w tym przpadku kwalifikacji prawnej z art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego. Przepis ten stanowi o nakazie rozbiórki obiektu nieużytkowanego, niewykończonego, nie nadającego się do remontu czy odbudowy. Wówczas organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy tego obiektu rozbiórkę i uporzadkowanie terenu oraz określa termin przystąpienia do tych robót oraz ich zakończenia. Jednak i w tej kwestii Sąd podzielił stanowisko prezentowane w decyzji organu pierwszej insatncji, że pomimo tego, że obiekt jest nieużytkowany, to jednocześnie jego stan techniczny na ten moment nie uzasadnia jego rozbiórki. Właściciel bądź zarządca budynku jeżeli uzna, że nie ma on racji bytu, może sam wystąpić do organu administarcji architektoniczno – budowlanej, ze zgłoszeniem rozbiórki, we właściwym przepisami trybie.

Sąd pierwszej instancji wskazał również na ekonomiczny aspekt zastosowania nakazu rozbiórki. Zanim organ orzeknie o nakazie rozbiórki na podstawie art. 67 ww. ustawy, powinien zbadać i ustalić zamiary właściciela, co do dalszego losu obiektu, wyjaśniając czy i w jaki sposób właściciel chce usunąć stwierdzone nieprawidłowości (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 300/08).

W rozpoznawanym przypadku trudno byłoby jednak dokonać takich ustaleń, z uwagi na to, że żaden z uczestników postępowania nie poczuwa się do wykonania jakichkolwiek nakazów. Główna istota sporu sprowadza się do ustalenia podmiotu, na który winien być nałożony decyzją obowiązek.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w art. 66 w związku z art. 61 Prawa budowlanego określono krąg podmiotów zobowiązanych do utrzymania obiektu budowlanego, którymi są właściciel lub zarządca obiektu. Z ustaleń poczynionych przez organ wynika, że przedmiotowy wylot kanalizacyjny znajduje się na działce nr (...) w R., której właścicielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę R., natomiast działka ta jest w trwałym zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G.. Z wypisu z księgi wieczystej nr (...) wynika, że teren działki nr (...) stanowią grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi. Z przepisu art. 9 ust. 19f ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145, z późn. zm.) wynika także, że wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód są urządzeniami wodnymi, są również budowlą w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego. Zgłębić należało, czy sporna budowla jest przedmiotem odrębnej własności, czy nie należy do części składowej nieruchomości. Sąd pierwszej instancji orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd organu, że z uwagi na fakt, że przedmiotowy wylot kanalizacyjny aktualnie nie jest połączony funkcjonalnie z podziemnymi instalacjami Cukrowni R., ponieważ instalacje te zostały zlikwidowane w 2010 r., nie zachodzi przesłanka zawarta w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego który stanowi, że urządzenia służace do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Jednocześnie Sąd wskazał, że art. 49 Kodeksu cywilnego rozstrzyga wprawdzie o statusie urządzeń przesyłowych poprzez wskazanie, że nie stają się one częścią składową gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa, jednakże przepis ten nie stanowi podstawy nabycia własności. Nie przesądza o tym też sam fakt, że połączenie z siecią czyni z danego urządzenia część składową przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt III CZP 105/05, opub. w OSNC 2006, nr 10, poz. 159 wskazał, że art. 49 Kodeksu cywilnego nie stanowi samoistnej podstawy prawnej przejścia urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz innych podobnych urządzeń na własność właściciela przedsiębiorstwa przez ich połączenie z siecią należącą do tego przedsiębiorstwa. Także art. 191 K.c. nie stanowi podstawy prawnej nabycia własności tych urządzeń (por. wyrok SN z dnia 3 grudnia 2004 r. sygn. akt IV CZP 347/04, opub. w OSP 2005, z. 12, poz. 147) tym bardziej, że urządzenia te, stanowiąc część składową przedsiębiorstwa, nie są częścią składową jakiejkolwiek nieruchomości. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że strona skarżaca nie wykazała powołując się na akt notarialny, czy doszło do przeniesienia własności spornego obiektu na konkretny podmiot, obowiązek jego analizy scedowała jedynie na organ. Zdaniem Sądu akt notarialny nie daje jednoznacznej odpowiedzi co do powyższego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w zaistniałej sytuacji podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, przy ustaleniu adresata obowiązku nakazanego decyzją jest art. 47 § 1 Kodeksu cywilnego. W świetle tego przepisu część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. W myśl art. 47 § 2 Kodeksu cywilnego częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmany przedmiotu odłączonego. Z kolei przepis art. 48 Kodeksu cywilnego stanowi, że z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części skłądowych gruntów należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Należy mówić o nieruchomości zabudowanej budynkiem (który nie stanowi odrębnej nieruchomości), czy jak w niniejszej sprawie: nieruchomości zabudowanej przedmiotowym obiektem budowlanym – urządzeniem wodnym. Zatem wszystko co zostało na gruncie wzniesione dzieli los prawny gruntu i stanowi własność właściciela gruntu, nawet jeżeli inwestycji dokonała osoba trzecia. Ponadto Sąd zauważył również, to co wskazał organ odwoławczy, że kwestie utrzymania urządzeń wodnych regulują przepisy art. 64 ust. 1 i ust. 2 Prawa wodnego. Zgodnie z art. 64 ust. 1 tej ustawy utrzymywanie urządzeń wodnych polega na ich eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji. Natomiast art. 64 ust. 2 Prawa wodnego stanowi, że właściciel urządzenia wodnego znajdującego się na śródlądowych wodach powierzchniowych jest obowiązany do zapewnienia obsługi, bezpieczeństwa oraz właściwego funkcjonowania tego urządzenia, z uwzględnieniem wymagań wynikających z warunków utrzymywania wód. Zdaniem Sądu pierwszej instancji słusznie uznał Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, mając na uwadze przepisy prawa wodnego i cywilnego oraz treść księgi wieczystej dla działki nr (...), że zobowiązanym do właściwego funkcjonowania przedmiotowego urządzenia wodnego jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w G., a tym samym jest on adresatem decyzji nakazującej wykonanie określonych obowiązków.

W skardze kasacyjnej Skarb Państwa - Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w G. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. d Prawa wodnego w związku z art. 3 pkt 3 i art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego w związku z art. 48, art. 49, art. 551 oraz art. 191 K.c. poprzez błędną wykładnie i uznanie, że właścicielem/zarządcą przedmiotowego urządzenia wodnego jest skarżący, gdy tymczasem zeznania świadków, przedłożone do sprawy przedłożone dokumenty, a w szczególności akt notarialny z dnia (...) czerwca 2010 r. repertorium A nr (...) zawarty pomiędzy spółką (...) S. A. a spółką Przedsiębiorstwem (...) sp. z o.o. (obecnie w upadłości likwidacyjnej) w przedmiocie sprzedaży prawa użytkowania wieczystego zabudowanej nieruchomości składającej się z wymienionych działek w R. prawa własności budynków, budowli i urządzeń naziemnych i podziemnych (stanowiących odrębną nieruchomość) i ruchomości w postaci maszyn i urządzeń, decyzja nr (...) Starosty R. z dnia (...) września 2009 r. o pozwoleniu na rozbiórkę, decyzji nr (...) Starosty R. z dnia (...) września 2006 r. znak: (...) o pozwoleniu zintegrowanym wydanym dla Cukrowni (...)S.A., decyzji nr (...) Starosty R. z dnia (...) grudnia 2009 r. znak: (...) o wygaszeniu ww. pozwolenia zintegrowanego, decyzji Starosty R. przenoszących prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia zintegrowanego udzielonego Cukrowni (...) S.A. na kolejnych prowadzących instalację do produkcji cukru zlokalizowaną przy ul. (...) w R. (decyzja nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r., decyzja nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r., decyzja nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r.) oraz wyciągów z wniosków o udzielenie pozwoleń emisyjnych dla przedmiotowych urządzeń wodnych, pisma - prolongaty uzgodnienia z 1992 r. dotyczącego wylotu kanalizacyjnego zlokalizowanego w km 48+815 rzeki O., zeznań świadka, które jednoznacznie wskazują na właściciela urządzenia wodnego tj. albo (...) S.A. z siedziba we W. albo Przedsiębiorstwo (...) sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

W tej sprawie Sąd nie stwierdził wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając tę sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opub. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istota sporu pomiędzy stroną skarżącą kasacyjnie a organem administracyjnym dotyczy określenia podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązków wynikających z art. 66 Prawa budowlanego. Zgodnie z tym przepisem w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku albo jest w nieodpowiednim stanie technicznym, organ nadzoru budowlanego nakazuje w drodze decyzji usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Nie budzi wątpliwości, że obowiązki wynikające z art. 66 Prawa budowlanego należy, zgodnie z art. 61 tej ustawy, nakładać na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Także nie budzi wątpliwości, że obiekt definiowany jako wylot kanalizacyjny do rzeki O. w km 48+815 w R. stanowi budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego. Jest to także urządzenie wodne, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 19 Prawa wodnego służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności obiekt służący jako wylot urządzeń służący do wprowadzania ścieków do wód (art. 9 pkt 19 lit. f Prawa wodnego).

Tym samym zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, a dotyczący dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. d (powinno być lit. f) Prawa wodnego jest niezasadny. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotowy wylot kanalizacyjny jest urządzeniem wodnym w rozumieniu tego przepisu, a także że stanowi ono budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego.

Kryterium wyboru adresata decyzji nakładającej obowiązki z art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego powinno być związane z posiadaniem prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Celem regulacji nakładającej określone obowiązki jest doprowadzenie do wykonania decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości. Tylko podmiot, który posiada określone prawa do wejścia na teren nieruchomości i wykonania określonego obowiązku, może być adresatem takiej decyzji.

Przepisy Prawa budowlanego nie definiują pojęcia zarządcy obiektu budowlanego (budowli). W doktrynie wskazuje się, że "zarządcą obiektu budowlanego" może być podmiot sprawujący trwały zarząd nad nieruchomością w rozumieniu art. 43-50 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774, z późn. zm.), osoba fizyczna lub prawna sprawująca zarząd na zasadach określonych w ustawie o własności lokali lub na podstawie innych przepisów, jak również zawodowy zarządca nieruchomości działający na zasadach określonych w art. 184-190 ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. Z. Niewiadomski, [w:] Prawo budowlane. Komentarz, Warszawa 2011, s. 576-577). Tym samym niewątpliwie zarządcą obiektu budowlanego będzie zarówno podmiot władający nieruchomością, na rzecz którego ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe, jak i podmiot posiadający szczególne prawo do zarządzania nieruchomością definiowane jako prawo trwałego zarządu lub podmiot, który włada nieruchomością z tytułu umowy o korzystaniu z cudzej rzeczy (np. jako użytkownik lub najemca).

Własność wód w prawie wodnym nie pokrywa się z własnością w rozumieniu prawa cywilnego (art. 140 K.c.) a to dlatego, że woda nie jest rzeczą w rozumieniu art. 45 Kodeksu cywilnego (por. uchwała SN z dnia 8 listopada 1971 r. sygn. akt II CZP 28/71, opub. w OSNC 1972/3/43). Wody płynące są wodami publicznymi i w tym przypadku własność wody przekłada się na własność gruntu pod wodą w granicach określonych liniami brzegów, co wynika z brzmienia art. 14 i art. 17 Prawa wodnego (J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2007, str. 39).

W orzecznictwie wskazuje się, że w przepisach Prawa wodnego nie ma stwierdzenia wprost, że przewiduje ono wyjątek od zasady superficies solo cedit, ale takie stanowisko ustawodawcy wynika w sposób dostatecznie jasny ze sformułowań zawartych w szczególności w art. 123 § 1a i art. art. 139 ust. 2 tej ustawy oraz jej celu. Właścicielem urządzenia wodnego postawionego na granicach linii brzegowej wody płynącej, która stanowi wraz z gruntem znajdującym się pod nią własność Skarbu Państwa nie musi być właściciel wody ani właściciel gruntu, na którym zostało ono posadowione (wyrok SN z dnia 25 października 2012 r. sygn. akt I CSK 145/12, opubl. OSNC 2013, nr 5 poz. 66; wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1654/10; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1847/07; wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1638/06).

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organ nadzoru budowlanego powinien w pierwszej kolejności ustalić kto jest właścicielem urządzenia wodnego (wylotu kanalizacyjnego). Jeżeli niemożliwe jest ustalenie urządzenia wodnego, to wówczas decyzja nakazująca wykonanie określonych czynności powinna być skierowana do zarządcy nieruchomości gruntowej, na której znajduje się ten obiekt. Zgodnie z art. 14 ust. 1 Prawa wodnego grunty pokryte wodami powierzchniowymi stanowią własność właściciela tych wód. Przez grunty pokryte śródlądowymi wodami powierzchniowymi oraz morskimi wodami wewnętrznymi rozumie się grunty tworzące dna i brzegi cieków naturalnych, jezior oraz innych naturalnych zbiorników wodnych, w granicach linii brzegu (art. 14a ust. 1 Prawa wodnego). Takie grunty, stosownie do powołanego przepisu stanowiące własność Skarbu Państwa wchodząc w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa.

Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że skoro nieruchomość obejmująca działkę nr (...) stanowi własność Skarbu Państwa w zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G., to właśnie na ten Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej należało wydać decyzje nakazujące wykonanie określonych obowiązków w oparciu o art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego.

Niezasadne są zarzuty dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 48, art. 49, art. 551 oraz art. 191 Kodeksu cywilnego. Ustosunkowując się do tych zarzutów należy stwierdzić, że nie ulega wątpliwości, że działka nr (...) stanowi własność Skarbu Państwa i była w zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G.. Okoliczność ta wynika z odpisu z księgi wieczystej. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej wykonuje uprawnienia właścicielskie w stosunku do działki nr (...).

Rację ma strona skarżąca kasacyjnie, że przepisy Prawa wodnego zawierają wyjątek od zasady superficies solo cedit, to znaczy właściciel gruntu nie musi być właścicielem urządzenia wodnego. Własność wody ani własność gruntu w granicach linii brzegowych jeziora nie rozciąga się automatycznie na urządzenie wodne znajdujące się granicach linii brzegowej rzeki. Tym niemniej nie budzi wątpliwości, że w tej sprawie to właśnie strona skarżąca kasacyjnie jest zarządcą gruntu, na którym znajduje się to urządzenie wodne, a organy administracyjne nie ustaliły, aby inny podmiot był zarządcą lub właścicielem tego urządzenia. Tym samym jako zarządca nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa pokrytej wodami płynącymi powinien być adresatem decyzji o nakazie, stosownie do art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego wykonania określonych obowiązków celem usunięcia nieprawidłowości w przypadku braku możliwości ustalenia innego niż Skarb Państwa właściciela lub zarządcy tego obiektu.

Prawa zarządu, a tym bardziej własności nie można domniemywać. Wskazywana przez stronę skarżącą kasacyjnie umowa sprzedaży z dnia (...) czerwca 2010 r. obejmująca sprzedaż prawa użytkowania wieczystego i prawa własności ruchomości nie obejmuje działki nr (...) lub rzeczy ruchomej stanowiącej wylot kanalizacyjny w km 48+815 do rzeki O. w R.

Skoro przeniesienie prawa nastąpiło na mocy odrębnej czynności prawnej, to nie ma żadnych podstaw do domniemywania, że sprzedażą objęto także i inne ruchomości lub nieruchomości, niż wynikałoby to z treści samej umowy.

Także powoływane przez stronę skarżąca kasacyjnie decyzje nie mogły skutkować wydaniem w sprawie odmiennego rozstrzygnięcia administracyjnego. Decyzja z (...) września 2006 r. udzielająca Spółce (...) pozwolenia zintegrowanego rzeczywiście obejmowała odprowadzanie ścieków przemysłowych (wód pochłodniczych) i wód opadowych do rzeki O. wylotem w km 48+815 (s. 12 i s. 18 decyzji). Decyzja ta nie wymieniała, czy ten wylot kanalizacyjny stanowi budowlę będącą własnością tej Spółki, czy też stanowi ono jedynie jakąś formę zarządzania tym wylotem. To pozwolenie zintegrowane zostało decyzją z dnia (...) czerwca 2008 r. przeniesione na rzecz Spółki (...) S.A., a następnie decyzją z (...) grudnia 2009 r. stwierdzono wygaśnięcie pozwolenia zintegrowanego.

Tym samym dysponowanie przez Spółkę (...) tym wylotem kanalizacyjnym ustało z chwilą, gdy decyzja stwierdzająca wygaśnięciem pozwolenia zintegrowanego stała się ostateczna.

Organy administracyjne prowadząc postępowanie dowodowe nie znalazły żadnego dokumentu stwierdzającego, że Spółka Cukrowania (...) czy też Spółka (...) S.A. posiadają jakieś prawo do budowli będącej wylotem kanalizacyjnym. Skoro ten wylot kanalizacyjny znajdował się w obszarze gruntu będącego własnością Skarbu Państwa, to Skarb Państwa poprzez swoje jednostki organizacyjne powinien uregulować status prawny takiego urządzenia. Jak przy tym wynika z art. 19 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 130 poz. 1087) z dniem wejścia w życie tej nowelizacji stanowiące własność Skarbu Państwa wody oraz grunty pokryte wodami przechodzą w trwały zarząd odpowiednio – urzędów morskich, regionalnych zarządów gospodarki wodnej, parków narodowych oraz marszałków województw stosownie do art. 11 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą.

Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z art. 48 Kodeksu cywilnego z zastrzeżeniem wyjątków ustawowych do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody nie należą do części składowych nieruchomości tylko wtedy, gdy wchodzą w skład przedsiębiorstwa (art. 49 § 1 K.c.). W tej zaś sprawie z chwilą likwidacji przedsiębiorstwa stanowiącego zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej (art. 551 K.c.), także wylot kanalizacyjny wchodzący wcześniej w skład przedsiębiorstwa zajmującego się produkcją cukru (Cukrownia R., [...] S.A.) stało się częścią składową gruntu stanowiącego działkę nr (...).

Stosownie do art. 47 § 1 K.c. część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Tym samym w przypadku, gdy właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa, to prawo to obejmuje także części składowe tej nieruchomości nie stanowiące w dacie wydawania w tej sprawie decyzji część przedsiębiorstwa. W związku z powyższym wobec braku odrębnego podmiotu posiadającego jakiekolwiek prawo do wylotu kanalizacyjnego, to zgodnie z art. 191 K.c. własność tej budowli przysługuje Skarbowi Państwa. Za Skarb Państwa w tej sprawie czynności wykonywał zarządca – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w G.

Także w orzecznictwie sądowym zajęto stanowisko zgodnie z którym zarządca nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa pokrytej wodami jeziora może być adresatem decyzji o nakazie rozbiórki obiektu w przypadku, gdy nie ma możliwości ustalenia właściciela tego obiektu (wyrok NSA z 5 października 2016 r. sygn. akt II OSK 665/16, opub. w Lex nr 2189793).

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.