Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 553/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 134 par. 1, art. 151, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2 i 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 1 i 2, art. art. 41 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] 2012 r. Nr[...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2011r. Nr [...] w zakresie dotyczącym złożonych przez T.F. wniosków o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego: - z dnia [...] 2009r., - z dnia [...] 2009r., - z dnia [...] 2009r., II. w pozostałym zakresie skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta P., po ponownym rozpoznaniu wniosków T. F. o przyznanie pomocy finansowej złożonych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w P. od września 2008 do października 2010 r., w punkcie 1 odmówił wnioskodawcy udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego, celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości świadczenia na wnioski: z dnia 25 września 2008 r. o przyznanie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu leków, wizyt lekarskich oraz opłat bieżących; z dnia 2 grudnia 2008 r. o przyznanie pomocy finansowej w celu pokrycia kosztów zakupu: leków i leczenia, odzieży, wyżywienia, drobnych remontów w mieszkaniu, alimentów na dzieci, dojazdów do sądów, na komisje lekarskie, opłatę czynszu i energii; z dnia 30 stycznia 2009 r. o udzielenie pomocy na miesiąc luty 2009 r. w formie pożyczki w wysokości 4000 zł na spłacenie zadłużenia wobec wierzyciela; z dnia 26 lutego 2009 r. o udzielenie pomocy w formie pożyczki w wysokości 4500 zł na spłatę wobec wierzycieli i na pokrycie zaległości w opłatach za czynsz i energię i żywności; z dnia 1 kwietnia 2009 r. o udzielenie pomocy na zakup żywności, opłacenie kosztów utrzymania mieszkania i pilny zakup leków; z dnia 4 maja 2009 r. o udzielenie pomocy na zakup żywności, odzieży, leków, środków czystości higieny osobistej, opłacenie czynszu, prądu, telefonu, wody, zakupu paliwa; z dnia 17 lipca 2009 r. o udzielenie pomocy na zakup leków, żywności, utrzymanie mieszkania, z dnia 31 sierpnia 2009 r. o udzielenie pomocy na zakup leków; z dnia 14 września 2009 r. o udzielenie pomocy na zakup żywności, odzieży, butów, środków czystości, opłacenie czynszu, mediów, zakupu paliwa i leków nadciśnieniowych; z dnia 31 grudnia 2009 r. o udzielenie pomocy finansowej na: żywność, odzież, leki, dojazd do sądu do P., na opłaty za media, alimenty dla dzieci, zakup paliwa, z dnia 14 stycznia 2010 r. o udzielenie pomocy finansowej na zakup odzieży, obuwia, leków, opłacenie czynszu i mediów; 20 kwietnia 2010 r. o udzielenie pomocy w formie pożyczki w kwocie 20.000 zł na spłatę zobowiązań wobec wierzycieli; z dnia 26 kwietnia 2010 r. o udzielenie pomocy w formie pożyczki w kwocie 20.000 zł na spłatę zobowiązań wobec wierzycieli; z dnia 10 czerwca 2010 r. o udzielenie pomocy na życie i zakup leków; z dnia 29 czerwca 2010 r. o udzielenie pomocy na wyżywienie, zakup ,leków, odzieży, opłacenie czynszu, mediów i zakup paliwa; z dnia 17 września 2010 r. o przyznanie pomocy na utrzymanie, opłaty za mieszkanie, media, pilny zakup leków; z dnia 5 października 2010 r. o udzielenie pomocy na zakup leków, utrzymanie, opłacenie czynszu i mediów udzielenie pomocy na zakup leków, żywności odzieży.

W punkcie 2 decyzji organ orzekł o przyznaniu T. F. pomocy w formie zasiłku celowego na wnioski: z dnia 2 stycznia 2009 r.

o udzielenie pomocy na miesiące styczeń - marzec 2009 r. na pokrycie kosztów opłaty

za czynsz, za energię elektryczną, gaz, telefon, wodę, zakup żywności, odzieży,

leków, pokrycie kosztów leczenia, kosztów dojazdu do lekarza, na komisje lekarskie

i inne dojazdy oraz zakup paliwa; z dnia 24 marca 2009 r. o udzielenie pomocy na zakup

leków i żywności; z dnia 9 sierpnia 2010 r. o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków, w łącznej kwocie 1230 zł (tysiąc dwieście trzydzieści złotych) tj. na wniosek z dnia 2 stycznia 2009 r. – 630 zł ( 300 zł żywność I i II 2009, 200 zł na leki, 130 zł na odzież), 24 marca 2009 r. w wysokości 400 zł (200 zł żywność, 200 zł leki), z dnia 9 sierpnia 2010 r. - 200 zł na leki.

W punkcie 3 rozstrzygnięcia Prezydent Miasta P. stwierdził, iż pomoc wymieniona w pkt. 2 została zrealizowana przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

w M. K. w dniu [...] 2011 r. na postawie decyzji [...] z dnia [...] 2011 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organu w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem niniejszej decyzji było 20, wyżej opisanych wniosków T. F. o udzielenie pomocy finansowej złożonych w organach pomocy społecznej - Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w P. w okresie od września 2008 r. do października 2010 r.

Wyżej wymienione wnioski postanowieniami Prezydenta Miasta P. zostały przekazane, na podstawie art. 65 k.p.a., Wójtowi Gminy M. K. jako organowi właściwemu do ich rozpoznania, ze względu na faktyczne miejsce zamieszkania T. F..

Wójt Gminy M. K. po rozpoznaniu przekazanych mu wniosków decyzją z dnia [...] 2011 r. [...]odmówił przyznania pomocy finansowej na potrzeby określone w wnioskach z dnia 25 września 2008 r. i z dnia 2 grudnia 2008 r. Natomiast odrębną decyzją z tej samej daty o nr [...] przyznał T. F. pomoc finansową w wysokości 1230 zł.

Dalej Prezydent Miasta P. wyjaśnił, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania T. F. od powyższych decyzji Wójta Gminy M. K., decyzjami z dnia [...] 2011 nr [...] i [...] uchyliło zaskarżone decyzje i umorzyło postępowanie I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, iż z uwagi na fakt, iż od dnia 26 października 2010 T. F. mieszka w P. pod adresem os. P. L. [...] i jest objęty pomocą materialną ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. to do ponownego załatwienia wskazanych wniosków właściwym jest Prezydent Miasta P.. W opinii Kolegium Wójt Gminy M. K. utracił właściwość miejscową do rozpoznaia niniejszych wniosków. Rozpoznanie merytoryczne tychże wniosków leży w gestii Prezydenta Miasta P..

Następnie Prezydent Miasta P. wyjaśnił, iż po przekazaniu ww. wniosków T. F., w toku ponownego rozpatrywania sprawy w dniu 17 października 2011 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego wnioskodawca podtrzymał i sprecyzował swoje wszystkie wnioski.

Między innymi T. F. wyjaśnił, iż przyznaną mu przez Wójta Gminy M. K. kwotę 1230 zł łącznej pomocy odebrał osobiście.

Ponowienie rozpatrując opisane na wstępie wnioski, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał, Prezydent Miasta P. odnosząc się do poszczególnych wniosków uznał, iż:

1. Sytuacja skarżącego nie uzasadniała przyznania pomocy, której domagał się T. F. w swoich wnioskach z dnia 25 września i 2 grudnia 2008 r. Organ ustalił, iż dochody skarżącego w tym okresie przekroczyły znacznie kryterium dochodowe uzasadniające przygnanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Prezydent wyjaśnił, iż na wysokość dochodu uzyskanego w tym okresie miała wpływ okoliczność dwóch jednorazowych spłat w styczniu 2008r. kwot z tytułu podziału majątku wspólnego (art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej). W ocenie organu strona nie wykazała ponadto aby zaszły jakiekolwiek szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy finansowej z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Z uwagi, iż dochód T. F. znacznie przekraczał ustawowe kryterium dochodowe, był w stanie, z posiadanych zasobów, zabezpieczyć wnioskowane potrzeby.

2. Sytuacja skarżącego uzasadniała przyznanie pomocy, której domagał się T. F. w swoim wniosku z dnia 2 stycznia 2009 r. Dochód skarżącego w tym okresie nie przekraczał kryterium dochodowego umożliwiającego przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. W tej sytuacji organ przyznał wnioskodawcy kwotę 630 zł na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb – zakup żywności, leki oraz odzieży.

3. Pomimo spełnienia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego jego wniosek z dnia 30 stycznia 2009 r. o udzielenie pomocy na miesiąc luty 2009 r w formie pożyczki w wysokości 4000 zł na spłacenie zadłużenia wobec wierzyciela nie zasługuje na uwzględnienie bowiem żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie stwierdza obowiązku uznania jakichkolwiek zadłużeń wobec wierzycieli jako niezbędnej potrzeby życiowej.

4. Pomimo uzyskiwania dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego brak jest podstaw do uwzględnienia jego wniosku z dnia 26 lutego 2009 r. W ocenie organu, żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie stwierdza obowiązku uznania jakichkolwiek zobowiązań wobec wierzycieli jako niezbędnej potrzeby życiowej. Organ Pomocy społecznej uznał, iż nie może przejąć odpowiedzialności za zobowiązania, które wnioskodawca podjął wobec głównego najemcy lokalu przy ulicy B. [...] w P., mając świadomość własnej sytuacji materialnej .

5. Sytuacja skarżącego uzasadniała przyznanie pomocy, której domagał się T. F. w swoim wniosku z dnia 24 marca 2009 r. Dochód skarżącego w tym okresie nie przekraczał kryterium dochodowego umożliwiającego przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. W tej sytuacji organ przyznał wnioskodawcy kwotę 400 zł na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb – zakup żywności oraz lekarstw.

6. Sytuacja skarżącego nie uzasadniała przyznania pomocy, której domagał się T. F. w swoich wniosku z dnia 1 kwietnia 2009 r. Prezydent Miasta P. wskazał, iż decyzją z dnia [...] 2009 r. [...] Prezydenta Miasta P. udzielił pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego specjalnego w wysokości 50 zł na zakup leków, z realizacją dnia 2 kwietnia 2009 r- decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Natomiast pozostała cześć wniosku została przekazana do rozpoznania Wójtowi Gminy M. K.. Prezydent Miast P. wskazał, iż w tej sytuacji stronie udzielono niezbędnej pomocy na zakup leków, natomiast z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego wniosek w pozostałym zakresie (pomoc na zakup żywności i utrzymanie mieszkania) nie zasługuje na uwzględnienie.

7. Sytuacja skarżącego nie uzasadniała przyznania pomocy, której domagał się T. F. w swoich wnioskach z dnia 4 maja 2009 r. 17 lipca 2009 r., 31 sierpnia 2009 r. i 14 września 2009 r. Według organu, dochód wnioskodawcy w tym okresie przekraczał ustawowe kryterium dochodowe, a ponadto nie znaleziono szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie pomocy finansowej.

8. Nie znaleziono szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie pomocy finansowej, o którą wniósł T. F. we wniosku z dnia 31 grudnia 2009 r. Organ wskazał, iż wniosek ten w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 1 grudnia 2009 r. został sprecyzowany poprzez wskazanie, iż wnioskodawca oczekuje pomocy na zakup żywności, odzieży, leków, na dojazd do Sądu w P., na opłaty za media, alimenty dla dzieci i zakup paliwa. Prezydent wskazał, iż w okresie tym dochód skarżącego przekraczał kryterium dochodowe o kwotę 13,55 zł.

9. Sytuacja skarżącego nie uzasadniała przyznania pomocy, której domagał się T. F. w swoim wniosku z dnia 14 stycznia 2010 r. Według organu, dochód wnioskodawcy w tym okresie przekraczał ustawowe kryterium dochodowe. Na jego dochód w miesiącu grudniu składała się renta inwalidzka w kwocie 337,55 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,-zł. Organ wskazał, iż nie znaleziono szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego.

10. Sytuacja skarżącego nie uzasadniała przyznania pomocy, której domagał się T. F. w swoich wnioskach z dnia 20 kwietnia 2010 r., 26 kwietnia 2010 r., 10 czerwca 2010 r. i 29 czerwca 2010 r. Według organu, dochód wnioskodawcy w tym okresie przekraczał ustawowe kryterium dochodowe a ponadto nie znaleziono szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie pomocy finansowej. Organ, odnosząc się do wniosku z dnia 26 kwietnia 2010 r. ponownie zaznaczył, iż żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie stwierdza obowiązku realizowania jakichkolwiek zobowiązań wobec wierzycieli.

11. Dochód wnioskodawcy w miesiącu lipcu wyniósł jedynie 153 zł i tym samym spełnione zostało kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy finansowej. W tej sytuacji organ uznał, iż wniosek T. F. z dnia 9 sierpnia 2010 r. zasługuje na uwzględnienie i przyznał pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie 200 zł na zakup leków.

12. Sytuacja skarżącego nie uzasadniała przyznania pomocy, której domagał się T. F. w swoich wnioskach z dnia 17 września 2010 r. i 5 października 2010 r. Według ustaleń organu, dochód wnioskodawcy w tym okresie przekraczał ustawowe kryterium dochodowe a ponadto nie znaleziono szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie pomocy finansowej.

Reasumując organ uznał, iż nie dopatrzył się żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie T. F. pomocy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w sytuacji gdy jego dochód przekraczał ustawowe kryterium dochodowe (wnioski z dnia: 25 września 2008 r., 2 grudnia 2008 r., 1 kwietnia 2009 r., 4 maja 2009 r., 17 lipca 2009 r., 31 sierpnia 2009, r. 14 września 2009 r., 31 grudnia 2009r., 14 stycznia 2010 r. 20 kwietnia 2010 r., 10 czerwca 2010 r., 29 czerwca 2010 r., 17 września 2010 r. i 5 maja 2010 r). Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, iż tak drastyczne i tak dotkliwe w skutkach zdarzenie nie należy do zdarzenia codziennego, ani nawet do zdarzenia nadzwyczajnego.

Dalej Prezydent Miasta wyjaśnił, iż nie znalazł podstaw do rozpatrzenia pozytywnie żadnego z wniosków o zwrot zaciągniętych pożyczek od osób prywatnych gdyż żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie wskazuje jakoby spłacenie jakichkolwiek długów było zaliczane do najniezbędniejszej potrzeby życiowej człowieka. Celem przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest zaspokojenie potrzeb pojmowanych jako bieżące niedostatki, nie zaś potrzeb pojmowanych jako realizacja zaciągniętych zobowiązań o charakterze cywilno, administracyjno, czy też karnoprawnym.

Organ nie znalazł podstaw do uznania za zasadne wniosków o pokrycie opłat mieszkaniowych w lokalu w P. przy ul. B. [...]. Ośrodek nie może przejąć odpowiedzialności za zobowiązania, które wnioskodawca podjął wobec głównego najemcy lokalu przy ulicy B. [...] mając świadomość własnej sytuacji materialnej. Zwłaszcza, iż z pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. K. z dnia 28 października 2011 wynika, iż wg oceny tamtejszego organu w miejscowości A. istnieją warunki mieszkaniowe do zamieszkania wnioskodawcy z ojcem, konkubiną i dziećmi, zatem ponoszenie kosztów mieszkaniowych w innym lokalu stanowi własny wybór wnioskodawcy.

Brak też było podstaw do uwzględnienia wniosków o pokrycie kosztów dojazdów na sprawy sądowe zwłaszcza, iż z ustaleń organu wynika, że żadna ze spraw nie wymagała osobistego stawiennictwa wnioskodawcy.

Organ podniósł także, że na treść rozstrzygnięcia wpływ miała postawa wnioskodawcy, który nie współpracuje w pełni z pracownikiem socjalnym - nie udziela pełnych informacji o sytuacji rodzinnej, nie dostarczył oświadczeń o dochodach z miesięcy poprzedzających złożenie wniosków o pomoc do czego został zobowiązany.

Ponadto wnioskodawca w okresie zamieszkiwania w miejscowości A. nie współpracował w pełni z miejscowym ośrodkiem pomocy społecznej – nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Prezydent Miasta P. stwierdził, iż jakkolwiek dokonał częściowo odmiennej oceny sytuacji wnioskodawcy od oceny dokonanej przez Wójta Gminy w M. K. to jednak nie znalazł podstawy do podwyższenia przyznanej mu wcześniej, przez Wójta Gminy w M. K., pomocy.

Na zakończenie uzasadnienia decyzji organ I instancji zaznaczył, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Nadto w myśl przepisu art. 3 ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej zakłada jedynie udział państwa w pokonywaniu przez osoby trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek zaspakajania w pełni oczekiwanych przez te osoby potrzeb i obowiązek ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł T. F. zarzucając, iż organ niesłusznie ustalając wysokość uzyskiwanego przez niego dochód uwzględnił jednorazową spłatę kwoty 20 tyś złotych tytułem podziału majątku. Podniósł, iż nigdy nie otrzymał tej kwoty bowiem została ona przekazana jego wierzycielom. Podniósł ponadto, że gdyby organ pomocy społecznej w P. udzielał mu pomocy finansowej to nie musiałby zaciągał pożyczki od różnych osób, które wymagały spłaty.

Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. w mocy.

Organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia dokonane przez organ I instancji stwierdzając, iż miał on podstawy do dokonanej oceny materiału dowodowego i do takiej oceny całości sprawy.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, iż wbrew oczekiwaniom strony organy pomocy społecznej nie mają obowiązku zapewnienia stałego dopływu środków finansowych, niezbędnych do utrzymania wnioskodawcy. Istotą pomocy społecznej jest bowiem wspieranie w przezwyciężaniu przejściowych trudności życiowych, a nie zastępowanie obowiązku wykorzystania wszystkich własnych możliwości i działań w zapewnieniu sobie środków do życia.

Zdaniem organu odwoławczego skarżący nie podejmuje żadnych działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji bytowej, a wręcz przeciwnie wciąż zmienia miejsca zamieszkania i zaciąga zobowiązania czynszowe przekraczające jego możliwości finansowe, co pogłębia jego trudna sytuację życiową.

Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu T. F. podnosząc, iż absolutnie nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2012 r.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalanie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale jedynie w części dotyczącej rozpatrzenia wniosków skarżącego o udzielenie pomocy z dnia 1 kwietnia 2009 r., 17 lipca 2009 r. i 30 grudnia 2009 r.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Z kolei w świetle z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j Dz.U.2009.175.1362 ze zm.). Jak słusznie zauważyły organy skarżący w swoich wnioskach domagał się udzielania mu pomocy finansowej w celu zaspokojeniu przeróżnych potrzeb bytowych. Pomoc taka mogła być udzielona w formie świadczeń pieniężnych o których mowa w art. 39 i następne ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zauważyć należy, iż zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym (art. 36 pkt 1 lit c. ustawy o pomocy społecznej) zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 powoływanej ustawy. Dlatego też organy rozpatrując wnioski skarżącego ustalały jego sytuację dochodową i badały czy spełnia kryterium dochodowe.

Ustawodawca w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przewidział, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może być przyznany specjalny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09, Lex nr 589416). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/GL 155/07, Lex nr 509368). O tym zaś, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008 r., I OSK 1910/07, Lex nr 569575).

Co jest istotne, ustawodawca w treści powołanych przepisów art. 39 i 41 ustawy o pomocy społecznej używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.

Reasumując stwierdzić należy, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. w odniesieniu do trzech wniosków skarżącego, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to polegało na niewyczerpującym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności i przesłanek, którymi kierowały się organy wydając rozstrzygniecie w odniesieniu do wniosków T. F. z dnia 1 kwietnia 2009 r., 17 lipca 2009 r. i 30 grudnia 2009 r.

Należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.)w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powyższa zasada prawdy obiektywnej w postępowaniu administracyjnym sprecyzowana została m.in. w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy a następnie, w wydanym rozstrzygnięciu winien wskazać wszystkie fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej – art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu powyższe reguły wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zostały naruszone przez organu administracji przy rozpatrywaniu wniosku strony skarżącej z dnia 1 kwietnia 2009 r. Prezydent Miasta P. rozpatrując ten wniosek uznał, iż brak jest podstaw do przyznania stron zasiłku celowego na zakup żywności i utrzymanie mieszkania z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Niemniej organ nie wskazał na jakiej podstawie określił, iż dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (marzec 2009 r.) wynosił 490,55 zł, a w szczególności nie wskazał na jakiej podstawi ustalił wysokość otrzymywanej przez stronę renty w kwocie 337,55 zł. Również organ II instancji nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjęto tą kwotę. Zauważyć należy, iż w przeprowadzonym przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. wywiadzie środowiskowym z dnia 1 kwietnia 2009 r. dochód skarżącego określono na kwotę 690,- zł a więc kwotę wyższą niż kwota wskazana w decyzji z dnia 9 listopada 2011 r. Z kwestionariusza wywiadu nie wynika z jakich poszczególnych dochodów składał się łączny dochód określony w tej kwocie. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się kilka wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P. zaświadczeń o wysokości i okresie pobierania renty przez T. F.. Z wydanego w dniu 15 stycznia 2009 r. zaświadczenia wynika, iż renta otrzymywana przez stronę w tym czasie wynosiła netto 318,15 zł. Natomiast w zaświadczeniu z dnia 15 czerwca 2009 r. kwota ta została określona w wysokości 337,55 zł. W aktach sprawy Sąd nie odnalazł natomiast zaświadczenia z ZUS-u lub innego dokumentu, z którego wynikałoby jaką kwotę tytułem renty strona otrzymywała w marcu 2009 r. zł. Dokładne wyjaśnienie tej kwestii jest o tyle, istotne, iż w przypadku, gdyby skarżący w miesiącu marcu 2009 r. otrzymywał świadczenie rentowe w takiej samej wysokości jak w styczniu 2009 r. to spełniałby kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej co uzasadniałoby rozważenie przez organ zasadności udzielenia mu pomocy w formie zasiłku celowego z art. 39 powoływanej ustawy. Zatem wniosek T. F. z dnia 1 kwietnia 2009 r. wymaga ponownego rozpoznania w celu dokładnego ustalenia kwoty dochodu otrzymywanego przez stronę w marcu 2009 r. i z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.

Dalej Sąd zwrócił uwagę, iż rozpatrując wniosek skarżącego z dnia 17 lipca 2009 r. organy obu instancji stwierdziły, iż brak jest podstaw do przyznania stronie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego (art. 41 ustawy o pomocy społecznej). W tym miejscu zauważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 40 ust. 1 zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (art. 40 ust. 2). W ocenie Sądu zasiłek może być przyznany np. w związku z pożarem czy zalaniem mieszkania wnioskodawcy lub wypadkiem komunikacyjnym, w którym został poszkodowany – poniósł straty.

Jak wynika z pisma T. F. z dnia 21 lipca 2009 r. stanowiącego uzupełnienie jego wniosku z dnia 17 lipca 2009 r. (data wpływu) uległ on w dniach 16 czerwca 2009 r. i 15 lipca 2009 r. dwóm wypadkom w których doznał stłuczeń żeber klatki piersiowej oraz złamania palca. W związku z powyższym strona wniosła o przyznanie jej środków na zakup lekarstw przeciwbólowych w związku z tymi urazami.

Tymczasem organy odmawiając przyznania pomocy nie odniosły się do powyższej kwestii - nie podjęły jakichkolwiek czynności zmierzających do ustalenia okoliczności tych wypadków i innych ich skutków. Nie rozważyły w jakikolwiek sposób czy podnoszona przez stronę okoliczność poniesienia obrażeń w bliżej nieokreślonych wypadkach uzasadniałaby przyznanie pomocy na podstawie art. 40 ust 1 względnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Powyższe stanowi naruszenie przepisów art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik rozpoznania tego wniosku. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien uzupełnić materiał dowodowy przez ustalenie okoliczności tych wypadków a następnie w oparciu o dokonane ustalenia rozważyć czy istnieją przesłanki do udzielenia pomocy finansowej w związku z tymi zdarzeniami.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącego o udzielenie pomocy na miesiąc grudzień - z dnia 31 grudnia 2009 r. Sąd zwrócił uwagę na nieścisłości w wyjaśnieniach organu dotyczących zakresu wnioskowanej pomocy. W decyzji z dnia 9 listopada 2011 r. Prezydenta Miasta P. stwierdził, iż wniosek T. F. z dnia 31 grudnia 2009 r. został sprecyzowany w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 1 grudnia 2009 r. Co oznacza, iż zdaniem organu wniosek o udzielenie pomocy został sprecyzowany prawie miesiąc wcześniej niż został złożony. Powyższe stwierdzenie Prezydenta Miasta P. zostało bezkrytycznie potwierdzone przez organ odwoławczy. Sąd zauważył, iż w aktach znajduje się wniosek T. F. z dnia 20 listopada 2009 r. (data wpływu do MOPS w P. – 23 listopada 2009 r.) w którym strona wnosi o udzielenie pomocy w formie zasiłku specjalnego na miesiąc listopad i grudzień 2009 r. na zakup żywności, odzieży, lekarstw, dojazdów do sądów w P., opłaty za media, alimenty i zakup paliwa. Jak wynika z akt sprawy, w związku z tym wnioskiem organ pomocy społecznej w P. przeprowadził w dniu 1 grudnia 2009 r. wywiad środowiskowy. W tym miejscu należy zauważyć, iż decyzje będące przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie zawierają rozstrzygnięcia w zakresie tego winsoku z dnia 20 listopada 2009 r.

Z akt sprawy nie wynika, aby wniosek skarżącego z dnia 31 grudnia 2009 r. został kiedykolwiek sprecyzowany, a zatem ustalenia organu co do celów na jakie udzielania pomocy domagał się T. F. uznać należy za nieprawidłowe. Z oczywistych przyczyn wniosek ten nie mógł zostać uzupełniony przed datą jego złożenia. Powyższe nieścisłości świadczą od niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy przez organy orzekające, względnie o błędnym uzasadnieniu zaskarżonych decyzji co do stanu faktycznego dotyczącego wniosku z dnia 31 grudnia 2009 r. Ponownie rozpatrując wniosek z dnia 31 grudnia 2009 r. organ pomocy społecznej winien ustalić zakres oczekiwanej przez stronę pomocy – określić potrzeby jakich zabezpieczenie domaga się wnioskodawca, względnie rozważyć, czy wniosek z dnia 31 grudnia 2009 r. w rzeczywistości nie stanowi uzupełnienia nierozpoznanego wniosku strony z dnia 20 listopada 2009 r. Na marginesie Sąd zważył, iż w obu wnioskach strona domaga się udzielania pomocy na miesiąc grudzień 2009 r.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2011 r. w części dotyczącej rozpoznania wniosków strony z dnia 1 kwietnia 2009 r., 17 lipca 2009 r. i 30 grudnia 2009 r.

Zdaniem Sądu rozstrzygniecie organów dotyczące pozostałych wniosków T. F. zapadły w granicach uznania administracyjnego i bez naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mogłyby mieć istotny wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

Mając na względnie całokształt sprawy Sąd podziela ocenę organu co do braku pełnej współpracy skarżącego z organami pomocy społecznej, a także uwagi odnoszące się do kolejnych decyzji mieszkaniowych i związanych z tym obciążeń finansowych strony, które nie tylko nie polepszają, ale wręcz pogarszają sytuację finansową i tym samym bytową skarżącego.

Sąd podkreśla, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust 1 ustawy o pomocy społecznej). Obowiązkiem organów pomocy społecznej jest zatem pomoc osobom w przezwyciężaniu ich trudności życiowych co oznacza, że osoby te również same powinny podejmować czynności zmierzające do poprawy swojej sytuacji życiowej. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Organy te są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07 opubl. na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę w zakresie dotyczącym rozpoznania przez organy pomoc społecznej pozostałych wniosków strony skarżącej.

Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonany. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd.

Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony.

W niniejszej sprawie Sąd uchylił częściowo decyzje organów obu instancji odmawiające przyznania skarżącemu pomocy finansowej. Z uwagi zatem na charakter prawny uchylonego aktu, który nie wiąże się z nałożeniem na stronę jakiegokolwiek obowiązku, bądź przyznaniem uprawnienia, uznać należy, iż jako taki nie nadaje się on do wykonania (nie ma przymiotu wykonalności). Stąd też nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art. 152 powołanej wyżej ustawy

W ocenie Sądu sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyraźnie wskazuje, iż obligatoryjnym jest każdorazowe dokonanie przez sąd w przypadku uwzględnienia skargi na akt lub czynność oceny dopuszczalności ich wykonania, przepis ten nie przesądza jednakże w żaden sposób o treści rozstrzygnięcia, na co wskazuje sformułowanie, iż "sąd w wyroku określa, czy (...) zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane", co wyraźnie wskazuje na dopuszczenie przez ustawodawcę do sytuacji, gdy nawet w przypadku uwzględnienia skargi nie zostanie wydane orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Gdyby bowiem racjonalny ustawodawca chciał nałożyć na sąd obowiązek każdorazowego orzekania o niemożności wykonania uchylonego aktu, to użyłby sformułowania wskazującego na obligatoryjność rozstrzygnięcia o takowej treści, na przykład poprzez sformułowanie, iż sąd orzeka, iż uchylony akt nie może być wykonywany w całości lub części.