Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 490/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4  ust. 2,  art. 7  pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 80  ust. 1,  art. 81,  art. 87  ust. 1,  art. 90
journal: Dz.U. 2020 poz 821
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 28 stycznia 2022 r. nr SR.5230.3217.2020, z upoważnienia Prezydenta Miasta Grudziądza orzeczono o odmowie przyznania K. K. zasiłku rodzinnego oraz dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wnioskowanych na dzieci M. P. i K. P. na okres zasiłkowy 2020/2021.

W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej jako: "u.ś.r."), prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje do ukończenia przez dziecko 18. roku życia nie dłużej jednak niż do ukończenia 21. roku życia pod warunkiem nauki w szkole. Jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia 24 roku życia. Organ powołał się także na pismo Delegatury KPUW w Toruniu, znak: WKS.1.11.9470.21365.1-4.2021.JC z 21 stycznia 2022 r., z którego wynika, że nie można jednoznacznie wskazać czy i w jakim okresie w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a zatem organem właściwym do rozpatrywania wniosku w części dot. K. i M. P. jest MOPS w Grudziądzu.

Na podstawie wniosku i przeprowadzonego postępowania organ stwierdził, że nie spełnia ona warunków umożliwiających przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych na rzecz ww. dzieci. Z dokumentów w sprawie wynika, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w Grudziądzu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 23 kwietnia 2021 r. sygn. akt. III Nsm 921/20 ww. dzieci zostały umieszczone pod pieczą wnioskującej. Organ stwierdził, że określony w ust. 2 art. 4 ww. ustawy wykaz osób uprawnionych do uzyskania świadczeń rodzinnych jest katalogiem zamkniętym, który nie daje organowi możliwości przyznania świadczeń rodzinnych innym osobom. Wobec tego organ uznał, że wnioskująca, jako osoba której powierzono pieczę nad małoletnimi dziećmi m.in. K. i M. P. nie jest uprawniona do ubiegania się o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. K. zarzuciła, że jest opiekunem faktycznym dzieci (wnuków), gdyż 27 listopada 2020 r. złożyła wniosek o rodzinę zastępczą dla nich. Dzieci mieszkają z nią od 1.10.2020 r., pozostają na jej utrzymaniu i nie uzyskała żadnej pomocy ze strony państwa. Strona wraz z mężem uiszcza opłaty za szkołę pomoce dydaktyczne, leki i odzież. Powołała się na orzeczenie sądu.

Decyzją z 18 marca 2022 r. znak SKO-82-151/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka i wskazał osoby, którym przysługuje prawo do tego świadczenia zgodnie z art. 4 ustawy. Przywołał również treść art. 7 u.ś.r. określający w jakich sytuacjach zasiłek rodzinny nie przysługuje.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną do otrzymania zasiłku rodzinnego. Nie budzi w sprawie wątpliwości, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony przez babcię dzieci, która pismem z 27 listopada 2020 r. zwróciła się do Sądu z prośbą o ustanowienie rodziny zastępczej dla dzieci. Strona w dniu 20 stycznia 2021 r. zwróciła się również do Sądu o ustanowienie opiekunem prawnym. Ponadto, postanowieniem z 14 października 2020 r., zmienionym postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2021 r., sąd do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, powierzył odwołującej pieczę nad małoletnimi i upoważnił ją do reprezentowania dzieci przed organami administracji, placówkami zdrowia i odbierania świadczeń należnych dzieciom. Organ podkreślił, że postanowienia te zostały wydane w toku postępowania o wydanie zarządzeń opiekuńczych na podstawie art. 109 kro oraz o umieszczenie małoletnich w rodzinie zastępczej. Wnioskodawczyni nie jest więc rodzicem dzieci. W ocenie Kolegium, babcia dzieci K. K., nie jest również opiekunem prawnym dzieci. W ustawie nie zdefiniowano pojęcia "opiekun prawny", co skutkuje koniecznością odwołania się do regulacji ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ze znajdujących się w aktach dokumentów nie wynika, aby wnioskodawczyni została ustanowiona opiekunem prawnym wnucząt. Samo złożenie wniosku do Sądu o ustanowienie opieki nie powoduje nabycia statusu opiekuna prawnego.

W dalszej kolejności Kolegium przywołało ustawową definicję pojęcia "opiekuna faktycznego dziecka", co zgodnie z art. 3 pkt 14 ustawy, oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Powołując się na orzecznictwo organ zwrócił uwagę, na rozróżnienie między opieką w znaczeniu potocznym, a znaczeniem prawnym i podkreślił, że nie można prawnego pojęcia "opiekun faktyczny", zawartego w ustawie, interpretować wyłącznie na gruncie wykładni językowej opartej jedynie o potoczne rozumienie słów.

Kolegium stwierdziło, że akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni wystąpiła do sądu rodzinnego z wnioskiem o przysposobienie dzieci. W powołanym przez stronę wniosku z 27 listopada 2020 r., wystąpiła o ustanowienie rodziny zastępczej, a nie o przysposobienie dzieci. Są to dwie odrębne instytucje prawne, które nie mogą być stosowane zamiennie. Podobnie wniesienie o ustanowienie opieki celem uzyskania statusu opiekuna prawnego nie przesądza, że wnioskodawczyni na dzień orzekania jest opiekunem faktycznym w rozumieniu ustawy. Mimo więc, że odwołująca sprawuje bieżącą opiekę faktyczną nad dziećmi, co wynika z postanowienia sądu, nie może zostać uznana za opiekuna faktycznego w rozumieniu ustawy. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że w tych okolicznościach nie można uznać, że strona jest jednym z podmiotów, na których rzecz może zostać ustanowione prawo do świadczeń rodzinnych, określonych w art. 4 u.ś.r. Brak uprawnienia do przyznania zasiłku rodzinnego skutkuje brakiem uprawienia do wnioskowanych dodatków do tego świadczenia.

Kolegium wskazało nadto, że znane mu są stanowiska, iż w pewnych okolicznościach zarządzenia tymczasowe wydane w toku postępowania w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej mogą być zrównane w skutkach z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej na potrzeby przyznania świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Niemniej niezależnie od zasadności tego rodzaju stanowiska, zdaniem organu II instancji nie mogłoby ono wpłynąć na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nie tylko nie uprawnia do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, co wyklucza ich przyznanie (art. 7 u.ś.r.). W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, że na skutek ustanowienia osób zarówno opiekunami prawnymi jak i rodziną zastępczą, zostają one włączone w system świadczeń przysługujących z tytułu sprawowania pieczy , a jednocześnie z mocy art. 7 pkt 2 u.ś.r. zostają one wyłączone z systemu świadczeń rodzinnych, przewidzianych w art. 4 i 8 tej ustawy. Zdaniem organu ustawodawca wykluczył finansowanie rodziny zastępczej z dwóch źródeł (tak NSA w wyroku z 17 października 2014 r., sygn. I OSK 2654/13).

K. K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) w zw. art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 20 Konwencji Praw Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej 11. przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526) poprzez uznanie, że opiekunowi faktycznemu przysługuje świadczenie tylko wtedy, gdy wystąpi z wnioskiem o przysposobienie dziecka, mimo iż stanowi to nieuzasadnione ograniczenie w zakresie dostępności do świadczeń wychowawczych osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka, godząc tym samym w dobro dziecka, stanowiąc naruszenie zasady równości wobec prawa, o której mowa w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że poprzez pozbawienie osób faktycznie opiekujących się dzieckiem, nad którym sprawowana jest bieżąca piecza i to na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie, nie są dostatecznie chronione prawa dzieci, na rzecz których świadczenie jest przewidziane. Zdaniem skarżącej poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka. Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania. Skarżąca zarzuciła, że za nieuzasadnione należy uznać zatem ograniczenie ustawowe w dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka do świadczeń rodzinnych, w szczególności do zasiłku rodzinnego i dodatków, mających na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka. Z tych powodów wniosła o uwzględnienie skargi, przyjęcie jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonego aktu wskazanych przepisów Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) oraz Konwencji o Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznanie za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie, Sąd nie stwierdził, aby przy jej wydaniu doszło do nieprawidłowości zarówno w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowania do niego przepisów prawa materialnego, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zdaniem Sądu, postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie budzą wątpliwości, ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym, a rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, zatem brak jest powodów do uwzględnienia skargi.

Materialnoprawną przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na małoletnie wnuki M. P. i K. P. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 tej ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. W ust. 2 ustawodawca jednocześnie ustalił zamknięty katalog podmiotów, którym przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie uczącej się. Jak wynika z kolei z definicji zamieszczonej w art. 4 pkt 14 ustawy - opiekun faktyczny dziecka – oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.

W sprawie niniejszej organy prawidłowo ustaliły, że K. K. nie mieści się w katalogu podmiotów uprawnionych do przyznania zasiłku rodzinnego (oraz dodatków). Nie jest sporne w sprawie, że skarżąca nie jest ustanowiona opiekunem prawnym dzieci. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie jest opiekunem faktycznym dzieci, w rozumieniu art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 14 ustawy – z uwagi na niewystąpienie przez skarżącą do sądu opiekuńczego o przysposobienie wnucząt.

Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, że w ww. ustawie w szczegółowych przepisach odnoszących się do poszczególnych świadczeń rodzinnych ustawodawca zawarł odrębne regulacje w zakresie korelacji tych świadczeń z odrębnym systemem pieczy zastępczej. Przykładowo należy tu wskazać przepisy odnoszące się do: specjalnego zasiłku opiekuńczy (art. 16a ust. 5), świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 3, ust. 5 pkt 2 lit. b), świadczenia rodzicielskiego (art. 17c ust. 1 pkt 3, ust. 9 pkt 2). Na tym tle podkreślania zatem wymaga, że w odniesieniu do zasiłku rodzinnego ustawodawca w art. 4 ust. 2 u.ś.r. świadomie nie wskazał, aby osobie będącej rodziną zastępczą (w tym spokrewnioną) przysługiwało prawo do zasiłku rodzinnego. W art. 7 pkt 2 in fine u.ś.r. wprost wskazano, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej.

Na dowód sprawowanej przez siebie faktycznie "opieki" skarżąca przy wniosku z 21 listopada 2020 r. o udzielenie żądanych świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2020/2021 przedstawiła postanowienie Sądu Rejonowego w Grudziądzu z 14 października 2020 r. sygn. akt III Nsm 921/20 w sprawie toczącej się z urzędu o wydanie zarządzeń opiekuńczo wychowawczych w trybie art. 109 k.r.o. wobec małoletnich M. P., K. P. , (...). Orzeczeniem tym na mocy art. 730, art. 755 § 1 pkt 4 i art. 7561 kpc Sąd rodzinny udzielił zabezpieczenia na czas trwania sprawy, do czasu jej prawomocnego zakończenia w ten sposób, że powierzył skarżącej (babce macierzystej) pieczę nad czworgiem małoletnich wnucząt, tj. M. i K. P. oraz V. i A. S. . Z akt administracyjnych sprawy wynika, że postanowienie to zostało zmienione prawomocnym postanowieniem SR z 23 kwietnia 2021 r. w ten sposób, że K. K. powierzono pieczę jedynie nad K. P. i M. P..

W obowiązującym w chwili wydawania skarżonej decyzji stanie prawnym, legalna definicja "opiekuna faktycznego dziecka" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie pozostaje w związku ani z tymczasowym sprawowaniem pieczy nad dzieckiem, ani też sprawowaniem bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej orzeczeniem sądu opiekuńczego.

Wskazać trzeba, że na podstawie art. 109 ustawy z dnia 25.02.1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020r. poz. 1359 ze zm.), zwanej dalej "k.r.o.", jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wydaje odpowiedzenie zarządzenie (ust. 1). Sąd opiekuńczy może między innymi zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej (§ 2 pkt 5).

Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej regulują dalej przepisy oddziału 2a k.r.o., zwrócić należy szczególną uwagę, że przepisy te wielokrotnie odnoszą się wprost do regulacji przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (np. art. 1122, art.1123 , art. 1125 § 2 k.r.o.). Zgodnie z art. 1125 § 1 k.r.o. Sąd może powierzyć sprawowanie pieczy zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka. Tym samym ustawodawca, kierując się zasadą dobra dziecka, określił zasady funkcjonowania pieczy zastępczej nad dzieckiem, która ma charakter tymczasowy do czasu unormowania jego sytuacji życiowej i prawnej.

Zasadniczo kwestię świadczeń przysługujących osobom sprawującym pieczę zastępczą regulują przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 821 ze zm.). I tak w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2022 r. (okres objęty wnioskiem w tej sprawie) na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, rodzinie zastępczej, na każde umieszczone dziecko, przysługiwało świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota 660 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługiwał dodatek nie niższy niż kwota 200 zł miesięcznie na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania tego dziecka (art. 81). Nadto w myśl art. 80 ust. 1a (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2002 r.) rodzinie zastępczej do świadczenia, o którym mowa w ust. 1, na każde umieszczone dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia przysługiwał dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwany "dodatkiem wychowawczym". Z kolei przepis art. 87 ust. 1 ustawy, przewidywał, że świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a oraz art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, a w przypadku dodatku wychowawczego nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w art. 88.

Zasadą jest, że pieczę zastępczą w formie rodzinnej (rodzina zastępcza: spokrewniona, niezawodowa, zawodowa) i instytucjonalnej stosuje tylko sąd. I tak w myśl art. 35 ust. 1 ustawy umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 58 ust. 1 i art. 103 ust. 2.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym regulacja ta nie odwołuje się jedynie do orzeczeń sądu opiekuńczego (rejonowego), wydanych na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 K.r.o. Ustawodawca w art. 35 ust. 1 ustawy posłużył się zwrotem "umieszczenie w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu", co oznacza, iż każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawniać może do uznania, iż rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej w rozumieniu art. 90 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku osób lub małżonków, niespełniających warunków dotyczących rodzin zastępczych w zakresie niezbędnych szkoleń, którym sąd powierzył tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089), przepisy art. 80-82, 86 i 87 stosuje się odpowiednio. Stanowiłoby to zatem podstawę do przyznania w odrębnym postępowaniu ww. świadczeń, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a i art. 81 ustawy.

W myśl art. 112ą § 1 k.r.o. obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym (zob. wyroki NSA z 12 czerwca 2015r., sygn. I OSK 1411/11; z 23 marca 2022 r. sygn. I OSK 1284/21, wyroki WSA: w Poznaniu z 22 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 345/15; w Gdańsku z 16 listopada 2017 r., sygn. III SA/Gd 596/17; we Wrocławiu z 2 października 2014 r., sygn. IV SA/Wr 148/14, w Łodzi z 14 listopada 2019 r. sygn. II SA/Łd 506/19 i z 17 marca 2021 r. sygn. II SA/Łd 826/20 –przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W świetle przedstawionego stanowiska sądów administracyjnych, przypomnieć trzeba, iż postanowieniem z dnia 14 października 2020 r. sygn. III Nsm. 921/20 (zmienionym postanowieniem z 23 kwietnia 2021 r.) Sąd Rejonowy w Grudziądzu Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowił w trybie natychmiastowym tymczasowo umieścił małoletnie dzieci M. P. i K. P. pod bieżącą pieczą ich babki K. K.. Sąd uznał, iż dobro dzieci jest zagrożone. Dlatego, w trosce o dobro małoletniej i w celu zapewnienia jej bezpieczeństwa (toczące się jednocześnie postępowanie o znęcanie się fizyczne i psychiczne nad pokrzywdzonymi małoletnimi) oraz należytej bieżącej opieki, orzekł jak wskazano powyżej, na podstawie art. 109 k.r.o. w zw. z art. 730, art. 755 § 1 pkt 4 i art. 756ą k.p.c. udzielając zabezpieczenia na czas trwania sprawy (o wydanie zarządzeń opiekuńczo-wychowawczych w trybie art. 109 k.r.o. oraz o umieszczenie małoletnich w rodzinie zastępczej), poprzez powierzenie pieczy nad małoletnimi skarżącej.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem wyrażonym między innymi w wyroku NSA z 23 marca 2022 r. sygn. I OSK 1284/21, że postanowienie zabezpieczające, wydane w trakcie toczącego się postanowienia o ustanowienie rodziny zastępczej należy traktować jako wydane na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o.

W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, przywołana w skardze argumentacja odwołująca się w szczególności do przepisów Konstytucji RP oraz art. 20 Konwencji Praw Dziecka mogłaby się zatem odnosić ewentualnie do prawa do świadczeń określonych w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w tym dodatku wychowawczego, o którym mowa w art. 81 ust. 1a ww. ustawy (do 1 stycznia 2022 r.). Jej przepisy nie kreują jednak prawa do zasiłku rodzinnego regulowanego ustawą o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje wykładnia językowa, wsparta wykładnią systemową i celowościową cytowanych wyżej przepisów. Poprzez powierzenie skarżącej orzeczeniem sądu sprawowania tymczasowo pieczy zastępczej nad małoletnimi wnukami została ona bowiem włączona w system świadczeń przysługujących z tytułu sprawowania pieczy zastępczej (art. 87, art. 90 w zw. z art. 80 ust. 1 i 1a i art. 81 ustawy o wsparciu rodziny i systemie pieczy zastępczej), a jednocześnie została (z mocy art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) wyłączona z systemu świadczeń rodzinnych, przewidzianych art. 4 oraz art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 17 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2654/13, że intencją ustawodawcy było to, aby w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej opiekun dziecka nie miał prawa do zasiłku rodzinnego. Rodzina zastępcza ma bowiem zapewnione środki finansowe na utrzymanie dziecka, co wynika wprost z przepisów prawnych dotyczących tej instytucji (np. art. 80-81 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Ustawodawca wykluczył zatem finansowanie rodziny zastępczej z dwóch źródeł W przywołanym powyżej orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że finansowanie rodziny zastępczej z dwóch źródeł byłoby nadmiernym uprzywilejowaniem, naruszającym zasadę równości i pomocy rodzinom - art. 18, art. 32 i 71 Konstytucji. (opubl. w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2020 r. sygn. III SA/Gd 236/20. Sądowi znany jest także odmienny pogląd wyrażony wobec prawa do zasiłku rodzinnego w orzeczeniach sądów administracyjnych (np. wyroki NSA z 1 sierpnia 2019 r. sygn. I OSK 202/19, z 27 sierpnia 2019 r. sygn. I OSK 2707/17 i I OSK 2708/17, WSA w Łodzi z 9 kwietnia 2021 r. sygn. II SA/Łd 154/21, z 14 września 2017 r. sygn. II SA/Łd 567/17), jednak Sąd go nie podziela.

W rozpoznawanej sprawie organy nie kwestionują wykonywanych przez skarżącą na podstawie ww. postanowień sądu opiekuńczego czynności związanych z wychowywaniem wnucząt (tj. tymczasową pieczą). Czym innym jednak jest faktyczna "opieka" w znaczeniu potocznym (tak jak rozumie to skarżąca), a czym innym w znaczeniu prawnym (nawet gdy odnosi się do zdefiniowanego w art. 2 pkt 14 "opiekuna faktycznego"), nadanym odpowiednią ustawą.

Jak już wskazano na wstępie rozważań, wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w swoim orzecznictwie nie mogą opierać się na kryterium słuszności, celowości lub sprawiedliwości społecznej. Niewątpliwie strona ponosi szereg obowiązków związanych z powierzoną jej pieczą nad małoletnimi wnukami, tym niemniej w obowiązującym stanie prawnym, z uwagi na rozróżnienie pojęć "pieczy zastępczej" oraz "opieki" organy nie miały podstaw do przyznania wnioskowanych zasiłków rodzinnych, a w konsekwencji dodatków do tych zasiłków. Wobec niespełnienia przez skarżącą przesłanek podmiotowych do przyznania ww. świadczeń w niniejszej sprawie nie zachodziła konieczności badania dochodu rodziny.

Nie mógł nadto w przedmiotowej sprawie odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, albowiem nie mógł mieć on zastosowania w sprawie o przyznanie zasiłku rodzinnego, regulowanego przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając zatem na uwadze, że organ odwoławczy w sposób niewadliwy dokonał subsumpcji prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy do wynikających z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek przyznania świadczenia rodzinnego i wnioskowanych dodatków, brak jest podstaw by uznać, że wydane w sprawie decyzje administracyjne są wadliwe.

W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona (tu organ w odpowiedzi na skargę) zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.