Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 336/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r., poz. 256), art. 4, art. 17, art. 23 ust. 4-4c, art. 24, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111; poniżej w skrócie jako "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego S. S. od decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w L., działającego z upoważnienia Burmistrza L., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej podano, że powodem odmowy (w ponownie prowadzonym postępowaniu wskutek uchylenia decyzją SKO z dnia [...] grudnia 2020 r. poprzedniej decyzji organu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia) jest niespełnienie warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność małżonki skarżącego powstała w wieku [...] lat, a zatem po upływie 25 roku życia. Ponadto skarżący zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 2 lit.a) tej ustawy nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji miał przy tym na względzie, że skarżący nie jest aktywny zawodowo i pobiera emeryturę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie ustaliło, że w dniu [...] września 2020 r. wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]12.2019 r. określającym, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia [...]06.2021 r. W orzeczeniu wskazano, że stopień naruszenia sprawności organizmu wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto wskazano, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od [...]09.2019 r. Następnie skarżący załączył do akt orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] lutego 2019 r. zaliczającym małżonkę do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do [...]02.2020 r. Ponadto skarżący załączył do wniosku decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2020 r. o waloryzacji emerytury stanowiącą, że od [...] marca 2020 r. emerytura skarżącego do wypłaty wynosi miesięcznie [...]zł. Organ podał również, skarżący ma [...] lat, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie mają dzieci. Skarżący sprawuje nad żoną wymaganą przez nią z uwagi na stan zdrowia całodobową opiekę.

Ustalono, że skarżący ostatnie zatrudnienie zakończył w maju 2010 r.

Organ odwoławczy przytoczył następnie przepis art. 17 u.ś.r. i wskazał, że na tle brzmienia tego przepisu oraz orzecznictwa, skarżący spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad żoną, wobec której ciąży na skarżącym obowiązek alimentacyjny. Małżonka legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalającym, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia [...]06.2021 r. W orzeczeniu wskazano, że stopień naruszenia sprawności organizmu wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto wskazano, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od [...]09.2019 r. Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania, za Naczelnym Sądem Administracyjnym (wyroki NSA z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt: I OSK 1416/20, z dnia 18.06.2020 r. sygn. akt: I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt: I OSK 2375/19) Kolegium wskazało, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury/renty (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. W orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych podnosi się, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego.

Kontynuując wywody organ podkreślił, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 53 dalej: u.e.r.f.u.s.), zgodnie którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych, czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury (renty), przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę) , winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury (renty). Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta ( rencisty) , wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej organ wywodził, że zgodnie z art. 24 ust 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury ( renty) od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Organ odwoławczy podkreślił, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, skarżący został poinformowany w poprzednio zapadłej w tej sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2020 r. Nr [...], wydanej wskutek rozpatrzenia odwołania od pierwotnej decyzji organu I instancji jaką w przedmiotowej sprawie podjęto (z dnia [...] września 2020 r. Nr [...]) i którą wówczas uchylono a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego w niniejszej sprawie organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) w związku z art. 24 ust. 2 u.ś.r., decyzja w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną może dotyczyć jedynie okresu od miesiąca, w którym skarżący przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury, do dnia śmierci małżonki skarżącego tj. do dnia [...]10.2020 r. Skarżący nie złożył do akt sprawy decyzji ZUS o wstrzymaniu emerytury w okresie do dnia śmierci współmałżonki, zatem mając na względzie powyższe, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak w osnowie decyzji.

W skardze opisanej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tle tak sformułowanego zarzutu wniesiono o uchylenie decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W ocenie autora skargi, rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a). Zdaniem skarżącego zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego zc świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez prący nie z własnej woli" (orzeczenie z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95, OTKZUnr 1/1997, poz. 7).

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, poniżej przywoływana w skrócie jako "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia norm prawa procesowego lub materialnego.

Skarżący ubiegał się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobiście, co nie jest sporne, całodobowej opieki nad współmałżonką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ustalono, ze skarżący pobiera emeryturę.

Przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne zostało unormowane przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz.111 ze zm.; dalej zwanej w skrócie "u.ś.r.").

Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, czy też renty.

Rozważając, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy uwzględnić, że sądy administracyjne w komentowanej materii dostrzegają konieczność uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) rezultatami wykładni celowościowej, funkcjonalnej, systemowej (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to jednak nie można się jedynie do nich ograniczać. Argumentowano, że celowe jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która wskazywałaby na wyeliminowanie z kręgu osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Wskazywano w powołanych wyrokach, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a), w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W kwestii natomiast sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) Sąd w składzie orzekającym podziela zapatrywanie wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20 oraz z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IVSA/Po 824/19, w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Prawotwórczo istotne jest, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie określono, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W przepisie tym nie zostały wymienione inne świadczenia, np. emerytalne czy rentowe. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.

Wybór ten może strona zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, jak słusznie przyjął organ odwoławczy orzekający w niniejszej sprawie, zasadnie podkreślając, że zgodnie z przepisem art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego musi być jednakże uzewnętrzniony przez stronę złożeniem w odrębnym trybie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury do organu rentowego, czyli organu innego, niż organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powstaje ponadto z chwilą złożenia takiego wniosku, bowiem dopiero wstrzymanie prawa do emerytury skutkuje powstaniem takiej możliwości. Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 433/21: "Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci ustalonego prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur".

Wbrew zarzutom skargi powodem ostatecznej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie było przyjęcie przez organ II instancji błędnej wykładni normy prawnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., gdyż tę organ prawidłowo zastosował według przeważającej, aktualnej linii orzecznictwa, o której wyżej mowa, co znajduje ewidentne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie organ II instancji trafnie jednak przyjął, na tle niewadliwie ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, że skarżący nie wykazał by w ogóle złożył wniosek o zawieszenie prawa do emerytury co skutkowałoby wstrzymaniem jej wypłaty a trzeba skonstatować, że został prawidłowo pouczony przez Kolegium o tym warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy bowiem podkreślić, że postępowanie w sprawie toczyło się dwukrotnie i wskutek wniesienia przez skarżącego odwołania od pierwotnie wydanej decyzji odmawiającej świadczenia w pierwszej instancji - z dnia [...] września 2020 r. Nr [...] - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2020 r. i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji zawarło w treści swego orzeczenia stosowną informację o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Ponadto wydając wówczas decyzję uchylającą - Kolegium nie miało jeszcze wiedzy, że małżonka skarżącego zmarła w dniu [...] października 2020 r. Na tle brzmienia art. 24 ust. 2 u.ś.r. dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od pierwszego dnia miesiąca, w którym skarżący złożył wniosek (tzn. od 1 września 2020 r.) do daty śmierci współmałżonki - musiałby się wylegitymować decyzją organu emerytalno-rentowego (ZUS) o wstrzymaniu wypłaty emerytury za ten okres. Bezsprzecznie zaś spełnienia tej przesłanki nie wykazał, w skardze w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności i twierdzeniom organu nie zaprzeczył.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy zasadnie uznał, że w sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z pobieraniem świadczenia emerytalnego, co skutkuje oceną, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, wobec czego na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił w całości.