Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 531/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 88
journal: Dz.U. 2015 poz 1651
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Alicja Palus (spr.), Sędziowie Sędzia WSA - Olga Białek, Sędzia NSA - Halina Kremis, , Protokolant asystent sędziego - Wojciech Śnieżyński, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2016 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie dwóch sztuk drzew z gatunków klon jawor i jarząb pospolity I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. na rzecz skarżącego K. G. kwotę 4400 zł (słownie: cztery tysiące czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Burmistrz Miasta L. – wyznaczony do załatwienia sprawy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] r. Nr [...] – działając na podstawie art. 87a ust. 5, i art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2015 r. poz.1651) oraz art. 104 (omyłkowo oznaczonym jako 105) kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o nałożeniu na K. G. administracyjnej kary za zniszczenie drzewa gatunku klon jawor o obwodzie pnia mierzonym na wysokość 130 cm – 81 cm oraz gatunku jarząb pospolity o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 130 cm – 53 cm, rosnących na terenie działki oznaczonej numerem 70/15, AM-[...], obręb [...], położonej przy ul. J. w Ś., w wysokości 113.553,92 zł (słownie: sto trzynaście tysięcy pięćset pięćdziesiąt trzy złote dziewięćdziesiąt dwa grosze), wyliczonej zgodnie ze specyfikacją stanowiącą załącznik do decyzji.

W osnowie decyzji Burmistrz Miasta L. ustalił również, że 30% wysokości kary za zniszczenie opisanych drzew tj. 34.066,18 zł (słownie: trzydzieści cztery tysiące sześćdziesiąt sześć złotych osiemnaście groszy) należy wnieść w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna na podany numer rachunku bankowego oraz, że termin uiszczenia 70% wysokości kary za zniszczenie opisanych drzew tj. 79.487,74 (słownie: siedemdziesiąt dziewięć tysięcy czterysta osiemdziesiąt siedem złotych siedemdziesiąt cztery grosze) odracza się na okres 5 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Zamieścił również pouczenie, że kara jest umarzana w przypadku, gdy po upływie 5 lat przedmiotowe drzewa zachowały żywotność bądź nie zachowały jej z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego. Natomiast, w przypadku stwierdzenia, że drzewa bądź jedno z nich obumarło przed upływem 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna karę uiszcza się niezwłocznie na ww. konto, chyba że drzewo nie zachowało żywotności z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ orzekający podał m.in., że opisana powyżej nieruchomość znajduje się w strefie B obszaru uzdrowiska "Ś." oraz w granicach objętego ochroną konserwatorską zespołu urbanistycznego Ś., wpisanego do rejestru zabytków.

Burmistrz Miasta L. wyjaśnił również, że Wspólnota Mieszkaniowa ul. J., której członkowie są współwłaścicielami tej nieruchomości uzyskała w dniu 8 sierpnia 2014 r. zezwolenie udzielone przez D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na usunięcie 12 sztuk drzew z terenu nieruchomości, a prace realizujące to zezwolenie zostały wykonane w sierpniu 2014 r. pod nadzorem przewodniczącego Zarządu Wspólnoty K. G..

Podczas prac wycinkowych dokonano również przycięcia koron czterech drzew, w związku z czym Burmistrz Miasta L. (wyznaczony do załatwienia sprawy po wyłączeniu Burmistrza Miasta Ś.) wszczął w dniu 6 maja 2015 r. na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody postępowanie w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych czterech sztuk drzew rosnących na terenie nieruchomości położonej w Ś. przy ul. J. w granicach działki gruntu nr 70/15, AM-[...], obręb [...].

W toku postępowania przeprowadzone zostały w dniu 25 maja 2015 r. oględziny nieruchomości, podczas których ustalono rodzaj i gatunek czterech drzew, objętych przedmiotowym postępowaniem oraz dokonano pomiarów obwodów ich pni.

Uczestniczący w oględzinach przedstawicie Wspólnoty Mieszkaniowej ul. J. podali, że przyczyną przycięcia koron świerka pospolitego i świerka kłującego było uszkadzanie i zasłanianie przez gałęzie tych drzew lamp oświetlenia ulicznego, natomiast cięcia pielęgnacyjne na pozostałych dwóch drzewach tj. klonie jaworze i jarząbie pospolitym zostały wykonane w celu zmniejszenia i uformowania koron oraz niedopuszczenia do nadmiernego wzrostu drzew. (W odniesieniu do świerka pospolitego i kłującego podjęta została odrębna decyzja.).

W dalszej części uzasadnienia Burmistrz Miasta L. szczegółowo opisał przebieg postępowania wyjaśniającego, w tym zeznania świadków, przytaczając obszerne fragmenty ich oświadczeń.

Wskazał również na treść uwzględnionej w sprawie opinii dendrologicznej sporządzonej w dniu 24 września 2014 r. przez specjalistyczną pracownię na zlecenie Gminy Miejskiej Ś..

W opinii dokonano identyfikacji zniszczonych drzew, ustalono parametry morfologiczne i dokonano ogólnej oceny stanu fitosanitarnego drzew. Określono również możliwości dalszej uprawy oraz konsekwencje dla bezpieczeństwa użytkowników terenu i pobliskich obiektów architektonicznych.

W jej treści stwierdzono też, że cięcia pielęgnacyjne zostały wykonane nieprawidłowo i spowodowały utratę znacznej pierwotnej powierzchni asymilacyjnej (powierzchnie ran są stosunkowo duże wobec średnic ciętych konarów, a drzewa zostały istotnie uszkodzone).

We wnioskach zamieszczonych w końcowej części opinii jej autor uznał jednak, że stosunkowo młody wiek drzew oraz dobry i bardzo dobry ich stan fitosanitarny przed dokonaniem cięć, a także to, że cięcia były przeprowadzone w okresie wegetacyjnym, umożliwiającym natychmiastową reakcję na powstałe rany, znacznie zwiększają szanse na przeżycie drzew, zabezpieczenie się ich przed wnikaniem organizmów szkodliwych oraz na dalsze funkcjonowanie w systemie przyrodniczym miasta. Stwierdził też, że klon jawor i jarząb pospolity są drzewami o dużej zdolności gojenia ran (ocena 4 w skali od 1 do 5).

Ponadto organ orzekający wyjaśnił w uzasadnieniu, że w czasie trwania postępowania w tej sprawie ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1045) dokonana została m.in. zmiana treści przepisów art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. wydanego w sprawie o sygnaturze akt SK 6/12.

Organ zwrócił jednocześnie uwagę, że przepis art. 53 pkt 3 wskazanej powyżej ustawy zmieniającej, będący przepisem przejściowym stanowi, że do postępowań w sprawach o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienionej art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienionej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienionej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza.

Burmistrz Miasta L. wskazał też w uzasadnieniu na treść art. 87a ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, w którym ustawodawca określił prace, jakie mogą być wykonywane w obrębie korony drzewa. Stosownie do powołanego przepisu "Prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym rozwoju drzewa, chyba że mają na celu:

1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych;

2) utrzymanie uformowanego kształtu korony drzewa;

3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywrócenia statyki drzewa."

Ustawodawca wprowadził również definicję uszkodzenia drzewa, które następuje w przypadku usunięcia gałęzi w innym celu niż ww. w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa (art. 87a ust. 1 pkt 4), jak również definicję zniszczenia drzewa, które następuje w przypadku usunięcia gałęzi w innym celu niż ww. w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa (art. 87a ust. 1 pkt 5).

Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013 r. poz. 267) sprzed nowelizacji, w art. 82 ust. 1a przewidywały inny zakres zabiegów możliwych do przeprowadzenia w obrębie korony drzewa rosnącego na terenach zieleni lub zadrzewieniach, tj.: usuwanie gałęzi obumarłych, nadłamanych lub wchodzących w kolizje z obiektami budowlanymi lub urządzeniami technicznymi (pkt 1), kształtowanie korony drzewa, którego wiek nie przekracza 10 lat (pkt 2), utrzymywanie formowanego kształtu korony drzewa (pkt 3).

Zdaniem organu orzekającego materiał zebrany w sprawie, w tym opinia dendrologiczna i zeznania świadków upoważniają do stwierdzenia, że przedmiotowe drzewa nie były wcześniej przycinane, ich stan fitosanitarny był dobry, więc nie usuwano gałęzi obumarłych ani nadłamanych, nie wykonywano również specjalistycznych zabiegów w celu przywrócenia statyki drzew. W związku z powyższym organ uznał, że względem klonu jaworu i jarząbu pospolitego nastąpiło zniszczenie, bowiem przeprowadzone cięcia spowodowały usunięcie gałęzi powyżej 50% całej korony.

Mając na względzie, że przedmiotowe cięcia koron nastąpiły w 2014 r. organ uznał, że przekroczyły one swoim zakresem dopuszczalne prace wskazane w art. 82 ustawy o ochronie przyrody sprzed nowelizacji z 2015 r.

Ponadto w ocenie organu orzekającego winnym zniszczenia przedmiotowych drzew jest K. G. – przewodniczący zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej, na którego polecenie były wykonywane cięcia koron.

Wobec takich ustaleń, mając na uwadze zapisy art. 53 ust. 3 ww. ustawy zmieniającej, organ przeprowadził w dniu 27 listopada 2015 r. analizę względem wyboru wartości administracyjnej kary pieniężnej. Na podstawie zapisów ustawy o ochronie przyrody obowiązującej do dnia 27 sierpnia 2015 r. wyliczono wartość kary za zniszczenie przedmiotowych drzew w wysokości 170.330,88 zł. Natomiast według obowiązujących od 28 sierpnia 2015 r. przepisów wyliczono karę w wysokości 113.553,92 zł. Zdaniem organu orzekającego analiza wykazała, że kara pieniężna wymierzona na podstawie obowiązujących przepisów ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2015 r. poz. 1651) będzie dla karanego względniejsza (analiza znajduje się w aktach sprawy).

Organ wyjaśnił następnie, że podstawą obliczenia wysokości kary jest najpierw wyliczenie opłaty za usunięcie drzewa konkretnego gatunku. Do czasu wprowadzenia nowego aktu wykonawczego, o którym mowa w art. 85 ust 7 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z przepisami przejściowymi tj. art. 53 ust. 2 pkt 3 ustawy zmieniającej, opłata za usunięcie drzewa lub krzewu z terenu uzdrowisk, obszaru ochrony uzdrowiskowej, terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz terenów zieleni zwiększona jest o 100%.

W związku z powyższym wysokość administracyjnej kary pieniężnej została naliczona, jako dwukrotność opłaty obliczonej zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew i obwieszczeniem Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2014 (roku w którym usunięto drzewo). Podstawą ustalenia opłat było określenie gatunku i obwodu drzewa. Obwody do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustalono, na podstawie protokołu z oględzin. Wartość opłaty wyliczono wg załącznika do w/w rozporządzenia oraz załącznika nr 2 do w/w obwieszczenia, z którego odczytano dla odpowiedniego gatunku drzewa stawkę jednostkową za 1 cm obwodu pnia drzewa oraz wskaźnik różnicujący stawki zależny również od wielkości obwodu, który następnie pomnożono przez obwód pnia i zwiększono o 100% ze względu na zniszczenie drzewa z obszaru ochrony uzdrowiskowej i ostatecznie uzyskano kwotę 113.553,92 zł.

W zakończeniu uzasadnienia Burmistrz Miasta L. dodatkowo wskazał, że w toku postępowanie stronom zapewniono możliwość udziału w nim, dostosowując się do wymagań przepisu art. 10 § 1 kpa.

Opisana powyżej decyzja została w toku instancyjnym zaskarżona przez K. G., który w odwołaniu zarzucił:

1) naruszenia prawa materialnego, tj. art. 87a oraz art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody, poprzez bezpodstawne uznanie, że strona dokonała zniszczenia dwóch drzew na skutek niewłaściwych zabiegów pielęgnacyjnych, mimo iż nie doszło do powyższej okoliczności w sposób uzasadniający nałożenia kary na stronę skarżącą,

2) naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, w szczególności poprzez brak rzetelnego i spełniającego wymogi procedury uzasadnienia okoliczności dowodowych stanowiących podstawę do wydania decyzji,

3) naruszenie art. 29 k.p.a. w zw. z art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, poprzez bezpodstawne uznanie, że dokonane czynności wskazane w zaskarżonej decyzji obarczały stronę skarżącą zamiast Wspólnotę Mieszkaniową ul. J. w Ś. oraz pominięcie udziału Wspólnoty Mieszkaniowej w postępowaniu,

4) bezpodstawne przesłuchanie stron postępowania w charakterze świadków, co narusza w sposób istotny wymagania proceduralne prowadzonego postępowania oraz powinno skutkować pominięciem w całości złożonych w postępowaniu zeznań jako wadliwie przyjętych.

Wskazując na powyższe naruszenia K. G. wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 627 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 sierpnia 2015r., art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz.U. z 2015, poz. 1651 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015r.; Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz.U. Nr 219, poz. 2229) oraz art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r., poz. 1045) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając to orzeczenie Kolegium przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie, uwzględniając podjęte w jego toku czynności orzecznicze, a następnie – odwołując się do treści art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 sierpnia 2015 r.) – wyjaśniło, że zgodnie ze stanowiskiem przyjętym przez doktrynę za delikt polegający na zniszczeniu drzewa spowodowanym niewłaściwą pielęgnacją odpowiedzialność ponosi każdy, kto tego dokonał. Jednocześnie w judykaturze wskazywano, że zniszczenie drzewa polega na takim uszkodzeniu, przy którym przywrócenie stanu poprzedniego nie jest w ogóle możliwe (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1993 r., sygn. akt III KRN 98/93, OSN 1993, z. 9-10, poz. 64). Kolegium podkreśliło przy tym, że odpowiedzialność za taki typ deliktu jest odpowiedzialnością za skutek, którym jest zniszczenie drzew, jako konsekwencja niewłaściwego zachowania, czyli niewłaściwej pielęgnacji.

Ponadto organ odwoławczy w uzasadnieniu przedstawił uwarunkowania prawne, wskazując na intertemporalny przepis art. 53 ust. 3 powoływanej wcześniej ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw oraz regulację zawartą w art. 87a ust. 1-5 ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r.).

Przeprowadził też szczegółowe rozważania dotyczące zasadności uznania K. G. na podmiot odpowiedzialny z tytułu przedmiotowego deliktu, powołując się na dane wynikające z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym przede wszystkim oświadczenia świadków i informacje uzyskane z materiałów postępowania dochodzeniowego.

Kolegium podkreśliło przy tym, że zgodnie z poglądami prezentowanymi w judykaturze, które organ w całości podziela, podmiotem mającym interes prawny w sprawie wymierzenia kary pieniężnej orzeczonej decyzją administracyjną, czyli stroną postępowania jest wyłącznie ten podmiot, który dopuścił się czynu sankcjonowanego, natomiast nie może być uznany za stronę postępowania dotyczącego wymierzenia kary pieniężnej inny podmiot np. ten, na którego gruncie rosły zniszczone drzewa.

Wyjaśniło też w uzasadnieniu, że przedmiotowa nieruchomość jest nieruchomością wspólną, a usunięcie z niej drzewa lub krzewu stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu i wymaga zgody współwłaścicieli, wyrażonej w formie uchwały.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium odniosło się do dokonanej przez organ pierwszej instancji analizy wysokości przedmiotowej administracyjnej kary pieniężnej przy uwzględnieniu obu wariantów umożliwionych treścią art. 53 pkt 3 powoływanej wcześniej ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw i uznało, że prawidłowe było wymierzenie kary pieniężnej na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów, ponieważ jest ona względniejsza dla sprawcy.

Przedstawiając argumentacje w tym zakresie organ odwoławczy – podobnie jak Burmistrz Miasta L. – wyjaśnił treść stosowanych przy orzekaniu w tej sprawie przepisów w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 sierpnia 2015 r. oraz w brzmieniu nadanym im powoływaną wcześniej ustawą zmieniającą, ponadto dokonał wyliczenia kary pieniężnej uwzględniając oba warianty regulacji, przewidujące dwu i trzykrotność opłaty, a także wskazał na przyznaną przez ustawodawcę w przepisie art. 89 ust. 11 ustawy o ochronie przyrody możliwość umorzenia 50% kary orzeczonej wobec osób fizycznych, spełniających przesłanki określone we wskazanym przepisie.

Z treści uzasadnienia decyzji odwoławczej wynika też, że Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, co do odpowiedzialności K. G. z tytułu przedmiotowego deliktu administracyjnego, dokonanej oceny dowodów oraz prawidłowości ustaleń obwodów zniszczonych drzew i przyjęcia pozostałych wyznaczników wysokości administracyjnej kary pieniężnej w tej sprawie.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionował K. G. poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W petitum skargi K. G. zarzucił zaskarżonej w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. Nr [...] 1/ naruszenie prawa materialnego tj. art. 87a oraz art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody poprzez bezpodstawne uznanie, iż strona dokonała zniszczenia 2 drzew na skutek niewłaściwych zabiegów pielęgnacyjnych mimo, iż nie doszło do powyższej okoliczności sposób uzasadniający dokonanie nałożenia kary na rzecz strony,

2/ naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 par. 3 kpa poprzez brak należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy określonej w zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez brak rzetelnego i spełniającego wymogi procedury, uzasadnienia okoliczności dowodowych stanowiących podstawę do wydania decyzji o treści rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji,

3/ naruszenie art. 29 kpa w zw. z art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez bezpodstawne uznanie, iż:

a) dokonane czynności wskazane w zaskarżonej decyzji obarczały skarżącą stronę zamiast Wspólnotę Mieszkaniową ul. J. w Ś.,

b) pominięcie udziału Wspólnoty Mieszkaniowej ul. J. w Ś..

4/ bezpodstawne przesłuchanie stron postępowania w charakterze świadków, co narusza w sposób istotny wymagania proceduralne prowadzonego postępowania oraz powinno skutkować pominięciem w całości złożonych w postępowaniu zeznań jako wadliwie przyjętych.

Powołując się na tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o kosztach postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiona została argumentacja stanowiąca rozwinięcie powołanych wcześniej zarzutów.

Skarżący podkreślił w niej, że organ odwoławczy przy orzekaniu w sprawie powielił błędy Burmistrza Miasta L. w zakresie oceny stanu faktycznego i prawnego.

Zarzucił również, że organy orzekające nieprawidłowo uznały – na podstawie zeznań współwłaścicieli nieruchomości, mających własny interes majątkowy – że skarżący działał samodzielnie z naruszeniem reguł wynikających z ustawy o własności lokali, a nie w sposób uzgodniony z pozostałymi członkami Wspólnoty. W ocenie skarżącego stroną postępowania prowadzonego w tej sprawie powinna być Wspólnota Mieszkaniowa ul. J., jako podmiot realnie dysponujący prawem do zarządzania nieruchomością wspólną, w tym drzewami, będącymi przedmiotem postępowania.

W uzasadnieniu skargi K. G. stwierdził też, że organy orzekające w tej sprawie nie wykazały faktycznego zniszczenia dwóch drzew, uprawniającego do wymierzenia kary, ponadto "bezrefleksyjnie" podzieliły ocenę przedstawioną w opinii dendrologicznej, mimo że pomija ona fakt dokonywania wcześniej cięć pielęgnacyjnych na przedmiotowych drzewach. Ponadto wskazał, że warunkiem uznania go za podmiot odpowiedzialny z tytułu przedmiotowego deliktu administracyjnego było wykazanie przez organ orzekający, że dopuścił się w sposób umyślny zniszczenia drzew poprzez dokonanie za pomocą wybranych przez siebie osób wycięcia 50% gałęzi z korony drzew, a takiego elementu żadna z wydanych w postępowaniu decyzji nie zawiera, przy tym Burmistrz Miasta L. w uzasadnieniu decyzji wskazuje, że według zeznań świadków osobą odpowiedzialną za zniszczenie drzew jest M. D..

W zakończeniu uzasadnienia skargi K. G. ponownie zarzucił, że organy dopuściły w charakterze świadków osoby, mając status strony postępowania, a ponadto że zaskarżona decyzja zawiera wady i błędy proceduralne oraz związane z co najmniej niekompletną oceną dowodów w sprawie.

W odpowiedzi na skargę doręczonej Sądowi w dniu 3 sierpnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. wniosło o oddalenie skargi, nie podzieliło zarzutów zawartych w skardze i podtrzymało stanowisko przyjęte przy orzekaniu w sprawie oraz argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wskazało, że zarzuty zawarte w skardze są tożsame ze zgłaszanymi w toku postępowania administracyjnego, w tym w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i były już przedmiotem oceny w postępowaniu odwoławczym.

W zakończeniu uzasadnienia wniosku o oddalenie skargi Kolegium – odnosząc się do zdjęć załączonych do skargi, przedstawiających drzewa z gatunku klon i jarząb wykonanych w dniu 1 lipca 2016 r. – wyjaśniło, że nie ma to istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ nie może zwolnić skarżącego z odpowiedzialności za zniszczenie drzew poprzez ich niewłaściwe przycinanie.

Na rozprawie wyznaczonej na dzień 25 października 2016 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że podtrzymuje wnioski i zarzuty zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sady administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacia wydania zaskarżonego aktu.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził naruszenie prawa obligujące do uwzględnienia skargi przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), z którego wynika, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w 'celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Materialnoprawną podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy powoływanej wcześniej ustawy o ochronie przyrody. W przepisie art. 2 ust. 1 pkt 8 tej ustawy wskazano, że ochrona przyrody polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody, w tym zieleni w miastach i wsiach. Zapewniają to odpowiednie instrumenty prawne, wyprowadzone z postanowień Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zawartych w art. 5, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju oraz w art. 86, wprowadzającym zasadę odpowiedzialności za zmiany spowodowane w środowisku. Jedną z form takiej zmiany jest spowodowanie ubytku w środowisku przyrodniczym poprzez zniszczenie drzew lub krzewów, czyli trwałe (nieodwracalne) wyeliminowanie ich z tego środowiska z naruszeniem obowiązujących reguł.

Gwarancją skutecznej ochrony drzew i krzewów, jako składników środowiska przyrodniczego o wartości ogólnoludzkiej są istniejące w systemie prawa rozwiązania sankcjonujące naruszenie zasad korzystania z tego środowiska i jej elementów.

Jednym z zachowań, które ustawodawca stypizował jako sankcjonowaną ingerencję w stan środowiska przyrodniczego jest zniszczenie drzew lub krzewów, uwzględnione w przepisie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r.), przyjętym przez organy orzekające w sprawie jako podstawa prawna rozstrzygnięcia.

Korzystając z tego przepisu i uwzględniając stan faktyczny ustalony na podstawie zeznań świadków (członków Wspólnoty Mieszkaniowej ul. J. w Ś.) oraz treści opinii dendrologicznej Burmistrz Miasta L. nałożył na K. G. administracyjną karę pieniężną w wysokości 113.553,92 zł za zniszczenie drzew gatunku: klon jawor i jarząb pospolity, rosnących na terenie działki oznaczonej numerem ewidencyjnym 70/15, AM-[...], obręb [...], położonej przy ul. J. w Ś..

Uznanie K. G. za podmiot, który powinien być adresatem sankcji przewidzianej w przepisie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody, wcześniej powoływanej wynikało z przyjętej dla deliktów opisanych w tej ustawie koncepcji zobiektywizowanej odpowiedzialności, nie wymagającej stwierdzenia bezpośredniego sprawstwa, z faktu organizowania i nadzorowania przez niego prac polegających na wycince 12 sztuk drzew objętych zezwoleniem D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków udzielonym decyzją z dnia [...], w związku z którymi dokonane zostały cięcia koron przedmiotowych drzew oraz ze statusu K. G. jako współposiadacza nieruchomości, na której rosną drzewa.

Jednocześnie organy orzekające uznały – odnosząc się do zarzutów formułowanych przez K. G. w toku instancyjnego postępowania administracyjnego w zakresie sfery podmiotowej postępowania, że brak jest podstaw do uznania w tej sprawie odpowiedzialności deliktowej Wspólnoty Mieszkaniowej ul. J. w Ś..

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrócił też uwagę, że usunięcie drzewa z terenu nieruchomości wspólnoty (poprzez jego zniszczenie) jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, co skutkowało – w okolicznościach tej sprawy – wymogiem uzyskania zgody na taką czynność w formie uchwały członków Wspólnoty Mieszkaniowej. Powołał się też w argumentacji dotyczącej omawianej kwestii na stanowisko Sądu Rejonowego w L. II Wydział Karny przyjęte w postanowieniu z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) utrzymującym w mocy postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie m.in. uszkodzenia drzew gatunku klon jawor i jarząb pospolity w dniu 26 sierpnia 2014 r. na działce geodezyjnej nr 70/15, AM-[...], obręb [...] w Ś., zatwierdzone przez Prokuratora Rejonowego w L..

W ocenie Sądu istotne jednak jest, że K. G. nadzorował prace wycinkowe, stanowiące realizację zezwolenia organu konserwatorskiego z dnia 8 sierpnia 2014 r. pełniąc funkcję przewodniczącego Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej ul. J. w Ś.. W dniu wykonywania tych prac w skład Zarządu wchodzili jeszcze dwaj inni członkowie Wspólnoty.

Z akt sprawy wynika, że w pracach tych nie brał udziału R. Ś. – Zarządca Nieruchomości.

Zdaniem Sądu należało zatem rozważyć – w kontekście postanowień ustawy o własności lokali powinności zarządu wspólnoty mieszkaniowej – charakter uczestnictwa K. G. w pracach wycinkowych i konieczność kierowania nimi i ich nadzorowania przez właściciela nieruchomości lub osobę działającą z jego upoważnienia.

Ponadto z zeznań świadków (członków Wspólnoty) wynika, że cięcia koron zostały dokonane w celu ich uformowania i zagęszczenia, co – w uznaniu Sądu – oznacza, że były przez nich akceptowane.

Dodatkowo należy też wskazać, że organ odwoławczy w nieuprawniony – zdaniem Sądu – sposób powołuje się na stanowisko Sądu Rejonowego w L. wyrażone w postanowieniu z dnia [...], wcześniej opisywanym.

Sąd w uzasadnieniu tego orzeczenia nie zamieścił sformułowań przypisywanych mu przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, natomiast stwierdził, że "zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w żadnym zakresie nie wskazuje, aby działanie K. G. cechował zamiar zniszczenia opisanych gatunków drzew ..." oraz użył określenia "ewentualna odpowiedzialność" osoby, która takie działania podjęła.

Natomiast kwalifikując działania dokonane w obrębie koron przedmiotowych drzew jako zniszczenie drzew (w postępowaniu dochodzeniowym jako uszkodzenie drzew), organy powołały się na stwierdzenia autora opinii dendrologicznej odnosząc je do treści art. 87a ust. 1-5 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r.

Zgodnie z treścią przepisu art. 87a ust. 4 i 5 usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2 stanowi uszkodzenie drzewa, a w wymiarze przekraczającym 50% stanowi zniszczenie drzewa.

Zważyć jednak należy, że opinia dendrologiczna, wykorzystana w sprawie nie konkretyzuje wymiaru procentowego korony, w którym nastąpiło usunięcie gałęzi w przypadku każdego z drzew (precyzuje to tylko w odniesieniu do świerka pospolitego). W opisie dotyczącym klonu jawora autor opinii stwierdza, że cięcia spowodowały utratę blisko 100% pierwotnej powierzchni asymilacyjnej (taką powierzchnia jest powierzchnia ulistnienia), a drobne liście znajdują się tylko na jednej gałęzi (na pozostałych ich brak).

Natomiast z opisu dotyczącego jarząba pospolitego wynika, że cięcia doprowadziły do amputacji strefy, na której zlokalizowane są liście (całej zewnętrznej części korony), pozostawiono fragmenty gałęzi 1-go rzędu i głównego przewodnika.

Autor opinii akcentując nieprofesjonalny sposób dokonania cięć i nadmierne okaleczenie drzew poprzez zwiększenie powierzchni ran, stwierdza we wnioskach, że w świetle ustawy o ochronie przyrody opisywane drzewa należy uznać za istotnie uszkodzone. (Opinia była sporządzona w marcu 2015 r., tj. przed wejściem w życie przepisów ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustawa). Podkreśla jednak dobry i bardzo dobry stan fitosanitarny drzew oraz dużą zdolność gojenia ran i zachowania żywotności oraz odtworzenia powierzchni asymilacyjnej, szczególnie że opisywane drzewa "doskonale radzą sobie w warunkach Ś.".

Ponadto w rozpoznawanej sprawie istotny jest dualizm prawny spowodowany wejściem w życie powoływanej wcześniej ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, wprowadzające nowe rozwiązania w zakresie wymierzania kar pieniężnych z tytułu deliktów administracyjnych polegających na usunięciu lub zniszczeniu zieleni, w tym drzew lub krzewów jako jej składników i będące następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. (sygn. akt SK 6/12).

Dualizm ten wynika z treści intertemporalnego przepisu art. 53 ustawy zmieniającej, w myśl którego – co do zasady – do spraw wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed wejściem w życie przepisów w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba, że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą byłaby względniejsza.

Kierując się tym wskazaniem ustawodawcy, zawartym w przepisie art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej organy właściwe instancyjnie uznały – po dokonaniu szczegółowej analizy i ustaleń wysokości kary przy zastosowaniu obu wersji przepisów, stanowiących podstawę tego ustalenia, że wprowadzona przepisem zmieniającym treść art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody możliwość ustalenia administracyjnej kary pieniężnej z tytułu deliktu opisanego w przepisie art. 88 ust. 1 pkt 1-3 w wysokości dwukrotnej opłaty, o której mowa w art. 84 ust. 1, w miejsce dotychczas obowiązującej trzykrotności tej opłaty powinna być kwalifikowana jako względniejsza w rozumieniu art. 53 ust. 3 o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw.

Zdaniem Sądu oceniając kwestię "względności kary", należącą do problematyki karnistycznej, powinno się kompleksowo uwzględnić i rozważyć regulację odnoszącą się do kary i zachowania, którego jest konsekwencją. Istotna jest bowiem nie tylko wysokość (wymiar) kary, ale wszystkie uwarunkowania prawne z nią związane, mające wpływ na sytuację podmiotu ukaranego, czy adresata kary.

Zważyć zatem należy, że stosownie do treści art. 88 ustawy o ochronie przyrody typizującego w ust. 1 sankcjonowane karą pieniężną delikty administracyjne w postaci dokonania ubytku w środowisku przyrodniczym poprzez usunięcie drzew lub krzewów, albo zniszczenie ich lub zniszczenie terenów zieleni w określony w ustawie sposób, w brzmieniu obowiązującym do dnia 27 sierpnia 2015 r., termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów.

Te kwestie pozostały poza zakresem oceny dokonanej w sprawie przez organy orzekające w postępowaniu jurysdykcyjnym, które poprzestały na porównaniu kwoty kary wielokrotności opłaty określonej w przepisach przed i po nowelizacji dokonanej ustawą o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw.

W przypadku przyjęcia wariantu "przepisów dotychczasowych" w rozumieniu art. 53 ust. 3 powołanej powyżej ustawy zmieniającej konieczne jest również staranne przeanalizowanie ustawowych typów deliktów określonych w przepisie art. 88 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 28 sierpnia 2015 r. w odniesieniu do okoliczności, jakie zaistniały w rozpoznawanej sprawie i przy uwzględnieniu sposobu interpretowania pojęć "usuwanie drzew", "zniszczenie drzew", wypracowanego przez praktykę orzeczniczą organów i sądów administracyjnych oraz doktrynę w poprzednim stanie prawnym.

W przedstawionych powyżej okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny – uznając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podjęte zostały z naruszeniem prawa, które obliguje do wyeliminowania ich z obrotu prawnego – stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej we wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Zawarte w pkt II wyroku postanowienie o zwrocie kosztów postępowania uzasadnione jest treścią przepisów art. 200 i art. 206 powołanej powyżej ustawy.

Zgodnie z treścią art. 200 tej ustawy w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Za tak określone koszty Sąd uznał kwotę wpisu określonego od skargi oraz koszty związane z udziałem pełnomocnika w kwocie 2400 zł.

Odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części Sąd skorzystał z uprawnienia przyznanego w przepisie art. 206 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając że uzasadnia to fakt sporządzenia skargi przez skarżącego osobiście oraz ograniczenie udziału w sprawie pełnomocnika do uczestnictwa w rozprawie.

Rozpoznając sprawę ponownie właściwy organ powinien uwzględnić uwagi Sądu zawarte w uzasadnieniu.

Dodatkowo Sąd uznał za właściwe wyjaśnić – odnosząc się do zarzutów skargi, że doręczenie decyzji nie kreuje danego podmiotu na stronę postępowania administracyjnego, prowadzonego w indywidualnej sprawie, a kryteria dla uzyskania takiego statusu określa przepis art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego.

W tym kontekście należy też zwrócić uwagę na sprzeczność w działaniach Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J., które w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 9) prawidłowo wyjaśnia (wskazując liczne przykłady orzecznictwa sądowoadministracyjnego), że podmiotem mającym interes prawny w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a zatem stroną takiego postępowania jest wyłącznie ten podmiot, który dopuścił się czynu, za który ustawodawca przewidział przedmiotową karę. Organ stwierdza też, że osoby przesłuchanie w charakterze świadków – współwłaściciele nieruchomości, na której rosną drzewa, objęte postępowanie nie były stronami postępowania.

Sąd zwrócił natomiast uwagę, że z decyzji z dnia [...] r. Nr [...], którą Kolegium uchyliło w całości wydaną w tej sprawie decyzją Burmistrza Miasta Ś. z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, na który wyznaczono odrębnym postanowieniem Burmistrza Miasta L., wynika że została ona podjęta po rozpatrzeniu odwołania m.in. L. C., J. S., A. I., co oznacza, że organ – nieprawidłowo uznał te osoby za uprawnione do korzystania z tego środka zaskarżenia, mimo że w przepisie art. 127 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego ustawodawca przyznał prawo do zaskarżenia decyzji w toku instancyjnym wyłącznie stronie postępowania administracyjnego.