Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 780/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Dnia 15 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] lutego 2017 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. L. z dnia [...] czerwca 2016 roku nr [...]


UZASADNIENIE

Prezydent M. L. decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. B. z dnia [...] kwietnia 2016 r. odmówił umorzenia wnioskodawcy należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień [...] czerwca 2016 r. wynosiły łącznie [...] zł, z czego: [...] zł stanowi kwotę należności głównej, [...] zł stanowi kwotę odsetek ustawowych za opóźnienie (naliczonych na dzień wydania niniejszej decyzji tj. na dzień [...] czerwca 2016 r.).

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 1 ust.1 pkt 3, art. 2 pkt 3, 9, 10 i 11, art. 8b, art. 12, art. 27 ust.1, 1a, 3, 3a, 4, 9, 10 i 11, art. 25, art. 28, art. 30 ust.1, 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz.169 ze zm., dalej: u.p.o.u.a.), art. 35 § 1 § 3, art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: K.p.a.)

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta wyjaśnił, że w dniu [...] kwietnia 2016 r. do organu wpłynął wniosek M. B. o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego, jakie posiada on wobec organu z tytułu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ze względu na trudną sytuację materialno-zdrowotną. W celu ustalenia aktualnej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy organ zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o udzielenie niezbędnych informacji. W odpowiedzi OPS we W. podał, że M. B. jest wdowcem, zamieszkuje samodzielnie i nie posiada innych osób na swoim utrzymaniu. Od niedawna leczy się kardiologicznie, pozostając pod stałą opieką specjalisty. Ponadto jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Nie pracuje zawodowo, nie podejmuje prac dorywczych, utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej (zasiłki okresowe i celowe). Wnioskodawca mieszka w bloku w mieszkaniu z tytułem bezumownego korzystania z lokalu, co jest konsekwencją zadłużenia w opłatach mieszkaniowych.

P. L. wyjaśnił, że zgodnie z założeniami ustawodawcy, obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanym w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym członków ich rodzin. Konstytucyjna zasada pomocniczości państwa nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Organ stwierdził, że skoro wnioskodawca nie wywiązywał się z nałożonego obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka D. B. (ur. [...]), to została ona uprawniona do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości zasądzonych alimentów, tj. [...] zł miesięcznie w okresie od [...] września 2014 r. do [...] września 2015 r. Konieczność spłaty powstałego zobowiązania jest konsekwencją niewywiązywania się z nałożonego obowiązku alimentacyjnego względem dziecka D. B.. Organ wyjaśnił, że sytuacja materialna i życiowa nie zwalnia rodzica z obowiązku utrzymywania swojego dziecka. Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i uzależniona jest od występowania szczególnych okoliczności, wskazujących na trudną sytuację rodzinno-ekonomiczną, przy czym przesłanki te mają charakter ogólny i ustawodawca nie określił w ustawie zasad i trybu ich rozpatrzenia. Zdaniem organu w sytuacji strony nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Przez cały okres wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego na jego koncie w tutejszym Ośrodku, odnotowano jedynie jedną wpłatę na poczet spłaty zadłużenia alimentacyjnego w wysokości [...] zł. Ponadto podkreślono, że w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego we W. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt Ill RC [...], znoszącym z dniem [...] września 2015 r. obowiązek alimentacyjny M. B. wobec córki D. B., wnioskodawca zobowiązany jest do zwrotu świadczenia alimentacyjnego jedynie za okres od dnia [...] września 2014 r. do dnia [...] września 2015 r. Od dnia [...] października 2015 r. świadczenie alimentacyjne z funduszu nie jest już wypłacane, a więc należność główna wobec MOPR w L. nie narasta, co stwarza stronie możliwość na stopniowe, całkowite uregulowanie zobowiązania alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ wziął również pod uwagę sytuację zdrowotną strony uznając, że nie zamyka ona drogi do podjęcia odpowiedniego zatrudnienia tzn. wnioskodawca nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności wykluczającego wykonywanie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz wskazującego na zatrudnienie mogące odbywać się w warunkach chronionych. Reasumując P. L. stwierdził, że mając na uwadze interes społeczny (racjonalne i oszczędne gospodarowanie środkami z budżetu państwa) oraz fakt dalszego niepobierania świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego przez uprawnioną D. B., należało stronie odmówić umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

M. B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wyrażając swe niezadowolenie z jej treści. Ponadto wskazał, iż skoro OPS we W. udzielił organowi jedynie zdawkowych i ogólnych informacji, to MOPR nie posiada żadnych ważnych dowodów w sprawie i w tej sytuacji winien zwrócić się do wnioskodawcy o niezbędne dokumenty dotyczące zadłużenia oraz leczenia szpitalnego. Odwołujący się wskazał, że tak uczynił KRUS w N. S. i otrzymał od niego wnioskowane dokumenty, a następnie na podstawie pełnej dokumentacji wydał decyzję umarzając należności M. B.. Nadto autor odwołania podniósł, że nie jest prawdą jakoby dokonał tylko jednej wpłaty do [...], wskazując, że ostatniej wpłaty dokonał w dniu [...] czerwca 2016 r., sygn. akt R. [...].

Do odwołania skarżący dołączył decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2016 r. o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami, w uzasadnieniu której organ ten wskazał, że Marek bachowski jest osobą samotną, mieszka w lokalu gminnym, utrzymywany jest przez Ośrodek Pomocy Społecznej, obecnie choruje i jest skierowany na leczenie szpitalne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając decyzję Kolegium powołało przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., by następnie stwierdzić, że zastosowanie przewidzianych w nim ulg może nastąpić tylko i wyłącznie z uwagi na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego, która winna zostać każdorazowo dokładnie przeanalizowana. W konsekwencji umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i jest uzasadnione sytuacją dochodową i rodzinną, która w wyniku obiektywnych okoliczności uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Kolegium podkreśliło, że decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie pozwala na dowolność w załatwieniu sprawy, jednakże jednocześnie nie nakazuje także spełnienia każdego żądania obywatela. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji odzwierciedlił przeprowadzoną w toku postępowania analizę sytuacji dochodowej i rodzinnej M. B.. Kolegium uznało, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało, by okoliczności dochodowe i rodzinne strony dawały podstawę do umorzenia przedmiotowych należności z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że M. B. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku, nie podejmuje żadnych prac dorywczych i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej (zasiłek okresowy i celowe oraz pomoc w formie pracy socjalnej). Odwołujący w ostatnim czasie choruje. Rozpoczął leczenie u kardiologa, ma również problemy z kręgosłupem. Strona nie posiada jednak orzeczenia o niepełnosprawności wykluczającego możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Kolegium stwierdziło, że sytuacja skarżącego jest trudna uznając jednocześnie, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Dlatego zdaniem Kolegium nawet trudna sytuacja materialna i zdrowotna zobowiązanego nie stanowi samodzielnej przesłanki umorzenia należności. Doprowadziłoby to do nieuzasadnionego okolicznościami sprawy przesunięcia obowiązku alimentacyjnego strony na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Kolegium dodało, że od dnia [...] września 2015 r. obowiązek alimentacyjny wobec D. B. został zniesiony wyrokiem Sądu Rejonowego we W. III Wydział Rodzinny z dnia [...] września 2015 r., wobec czego nie są już wypłacane środki z funduszu alimentacyjnego, a tym samym kwota należności podlegających zwrotowi już nie wzrasta.

Odnosząc się do zarzutów strony Kolegium wskazało, że organ I instancji podjął odpowiednie kroki celem ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej strony. W tym celu zwrócił się bowiem do OPS we W., pod którego opieką pozostaje skarżący. Pracownicy tegoż Ośrodka znają więc dokładnie sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną odwołującego, o której to poinformowali organ I instancji. Co do zaś wpłat dokonanych na rzecz spłaty zadłużenia Kolegium zwróciło uwagę, że do dnia wydania rozstrzygnięcia strona wpłaciła do [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. S. R. R. jedynie kwotę [...]zł. Wpłata, o której skarżący wspomniał w odwołaniu została natomiast dokonana w dniu [...] czerwca 2016 r., a więc już po wydaniu kwestionowanej decyzji.

Wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję M. B. podniósł, iż nie jest prawdą, iż jest wdowcem. Podał też, że dokonał trzech wpłat na poczet zaległych alimentów, w dowód czego załączył potwierdzenia wpłat. Zdaniem skarżącego organy powinny były zebrać wszystkie możliwe dowody w sprawie. Zaznaczył, że obecnie jest poważnie chory kardiologicznie i posiada duże zaległości w spłacie alimentów. Organy winy uwzględnić, że mając 53 lat i będąc chory nie otrzymuje żadnych ofert pracy. Stan ten trwa od 10 lat.

Do skargi M. B. dołączył kopie: skierowania do szpitala z dnia [...] marca 2016 r. wystawionego w związku z rozpoznaniem u niego migotania i trzepotania przedsionków, skierowania do poradni specjalistycznej z dnia [...] kwietnia 2016 r. z takim samym rozpoznaniem, karty informacyjnej leczenia szpitalnego oraz zajęcia wierzytelności z tytułu zaległych alimentów dokonanego na rzecz wierzyciela B. G..

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wyznaczony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu adw. M. P. w piśmie z dnia [...] grudnia 2016 r. zarzucił zaskarżonej decyzji SKO w L. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 2 ustawy z dnia [...] września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 7 i art. 10 K.p.a. i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie w całości wniosku skarżącego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości.

W uzasadnieniu powyższego pisma pełnomocnik wskazał, iż skarżący jest osobą samotną (jest rozwiedziony i nie utrzymuje kontaktu z dziećmi), nie pracuje zawodowo, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, nie posiada żądnego majątku ani innego źródła dochodu. Wskazał nadto na pogorszenie stanu zdrowia skarżącego, u którego rozpoznano przetrwałe migotanie przedsionków.

Dalej pełnomocnik wskazał, że łączna wysokość miesięcznych zasiłków pobieranych przez skarżącego wynosi [...] zł, z czego skarżący ponosi koszty mieszkania w kwocie [...]zł, mediów w kwocie [...]zł i leków w kwocie [...]zł miesięcznie, a na wyżywienie pozostaje mu kwota [...]zł miesięcznie.

Z uwagi na powyższe okoliczności nie ma zdaniem strony skarżącej wątpliwości, że sytuacja finansowa, życiowa i rodzinna skarżącego jest wyjątkowo ciężka i nawet przy dołożeniu najwyższej możliwej staranności i wysiłku niemożliwa do przezwyciężenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do wniosków zawartych w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z dnia [...] grudnia 2016 r. zauważyć w tym miejscu trzeba, iż sądy administracyjne nie zastępują organów administracji w orzekaniu, ani nie są sui generis "III instancją administracyjną", a jedynie kontrolują stosowanie prawa przez organy administracji, co oznacza, że oczywiście pozbawiony podstawy prawnej jest zawarty w tym piśmie wniosek o zmianę przez sąd zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie w całości wniosku skarżącego i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi w pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. Z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Przywołana wyżej norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., której emanacją w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Reasumując obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było zbadanie i rozpatrzenie, w kontekście przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie całokształtu wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, czy istnieją podstawy do umorzenia wobec skarżącego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być bowiem poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. Decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 636/11, Lex nr 1152937). Jak z powyższego wynika, w przypadku uznania administracyjnego decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. I OSK 579/06 (dost. na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazano, że sposób kontroli sądu administracyjnego decyzji uznaniowej jest nieco odmienny niż w przypadku aktów związanych. Cechuje go bowiem zaniechanie badania merytorycznej zasadności rozstrzygnięcia. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w przypadku uznania administracyjnego decyzja powinna zawierać ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego odnoszącą się do chwili rozstrzygania wniosku o umorzenie, a który to pogląd sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela.

Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. A zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

Dalej wskazać należy, iż orzekający w niniejszej sprawie sąd podziela w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia powyżej wskazanych przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz nieodniesienie się do całokształtu argumentacji podnoszonej przez skarżącego.

W szczególności organy postępowanie dowodowe ograniczyły do pozyskania jednego, lakonicznego pisma wyjaśniającego z Ośrodka Pomocy Społecznej we W., gdzie wnioskodawca zamieszkuje, nie weryfikując w jakikolwiek sposób wartości dowodowej tego dokumentu i rzetelności informacji w nim zawartych, jak też nie podejmując prób doprecyzowania ustaleń dotyczących stanu zdrowia oraz sytuacji rodzinnej i dochodowej M. B. w drodze uzyskania odpowiednich dokumentów bezpośrednio od niego (mimo że gotowość ich dostarczenia na żądanie organu strona zgłaszała chociażby w zażaleniu), względnie od organu pomocy społecznej oraz organu publicznej służby zatrudnienia – właściwych ze względu na miejsce zamieszkania petenta.

W szczególności organy obu instancji nie ustaliły od kiedy i z jakich przyczyn wnioskodawca korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, jaki jest faktyczny wymiar tej pomocy od kiedy jest osobą bezrobotną, w tym od kiedy nie posiada prawa do zasiłku, czy a jeśli tak to kiedy wnioskodawcy przedstawiane były oferty zatrudnienia.

Organy nie odniosły się także w żaden rzetelny sposób do twierdzeń skarżącego o stanie zdrowia uniemożliwiającym w praktyce mu znalezienie zatrudnienia, ograniczając się w tym zakresie jedynie do konstatacji, iż wnioskodawca nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Jak również nie poczyniły jakichkolwiek ustaleń czy M. B. posiada jeszcze inne podlegające egzekucji zobowiązania alimentacyjne, poza będącymi przedmiotem niniejszego postępowania, a jeśli tak to jaki jest stan jego zadłużenia i skuteczność egzekucji tych zobowiązań.

Wskazane powyżej okoliczności mogą zaś mieć w ocenie sądu istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji gdyby w wyniku rzetelnie przeprowadzonego postępowania okazało się, że M. B. jest osobą od wielu lat i trwale bezrobotną, od lat i trwale pozostaje de facto na utrzymaniu organów pomocy społecznej, a jego sytuacja dochodowa jest taka jak opisana w piśmie procesowym jego pełnomocnika.

Truizmem bowiem jawi się, ale wymaga tu podkreślenia, iż trwałe pozostawanie w stanie bezrobocia i utrzymywanie się wyłącznie w oparciu oświadczenia z pomocy społecznej nie jest co do zasady świadomym wyborem człowieka i samo w sobie wskazuje na defekty w funkcjonowaniu w strukturze społecznej i co za tym idzie może mieć istotny wpływ na sytuację dochodową i rodzinną takiej osoby. W stosunku do osoby w takiej sytuacji życiowej winny być w pierwszym rzędzie kierowane działania zmierzające do odbudowy umiejętności pełnienia ról społecznych w miejscu pracy, zamieszkania lub pobytu, a nie działania o charakterze windykacyjnym.

Odnośnie statusu M. B. jako osoby bezrobotnej zweryfikowania wymaga, czy stan ten wynika z odmowy podejmowania przez niego pracy, czy też z braku przedstawiania mu jakichkolwiek jej propozycji przez organy pośrednictwa pracy, względnie z odmowy zatrudniania go przez podmioty do których był kierowany przez te organy, albowiem miałoby to niewątpliwie wpływ na ocenę jego sytuacji dochodowej.

Okoliczność, że dana osoba jest zarejestrowana jako bezrobotna, co formalnie kwalifikuje ją do osób poszukujących zatrudnienia i realnie tym zainteresowanych nie przesądza bowiem w żadnej mierze, iż jakiekolwiek oferty podjęcia zatrudnienia są do niej kierowane, co wskazywałoby na występowanie u niej realnych możliwości zarobkowych.

Analogiczne istotne znaczenie dla sprawy mogłoby mieć zweryfikowanie twierdzeń wnioskodawcy co do występujących u niego schorzeń w praktyce uniemożliwiających mu nawet nie podjęcie, lecz wręcz poszukiwanie pracy. Dla ustalenia wpływu ewentualnych schorzeń skarżącego na jego możliwości zarobkowe organ winien uwzględnić także poziom wykształcenia i doświadczenia zawodowego skarżącego, nie sposób bowiem z góry wykluczyć sytuacji, w której choć formalnie jest on zdolny do podjęcia pracy, to stan zdrowia uniemożliwia mu, czy też w znacznym stopniu utrudnia pozyskanie zatrudnienia odpowiadającego posiadanym ze względu na wykształcenie i doświadczenie zawodowe kompetencjom pracowniczym.

Nie bez znaczenia dla sprawy byłoby także ustalenie czy, a jeśli tak to od kiedy M. B. pozostaje de facto "na utrzymaniu" jednostek pomocy społecznej, albowiem o ile sytuacja takowa miałaby charakter wieloletni i utrwalony to również wpływałaby na ocenę sytuacji dochodowej wnioskodawcy i co za tym możliwości spłaty przez niego zadłużenia z tytułu wypłat z funduszu alimentacyjnego.

Powyższe ustalenia organy winny poczynić w pierwszym rzędzie w oparciu o pogłębione informacje uzyskane od właściwych organów pomocy społecznej i zatrudnienia oraz od samego wnioskodawcy, czego jednakże nie uczyniły zadowalając się jedynie lakonicznym pismem z Ośrodka Pomocy Społecznej we W..

Za zupełnie gołosłowne uznać przy tym należy twierdzenie SKO jakoby organ I instancji podjął odpowiednie kroki celem ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej strony, bowiem zwrócił się w tym celu do OPS we W., pod którego opieką pozostaje skarżący, zaś pracownicy tegoż Ośrodka znają dokładnie sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną odwołującego, o której to poinformowali organ I instancji.

Zauważyć bowiem należy, iż przywoływana powyżej informacja z OPS we W. stanowi w ramach niniejszego postępowania zwykły, podlegający ocenie organu dowód, co oznacza, że w sytuacji gdy oczywiście niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy są te zawarte w niej zapisy, które dotycząc stanu cywilnego skarżącego, jako rzekomego wdowca, to poważne wątpliwości budzić także może rzetelność pozostałych zawartych w niej informacji. Skoro zaś organy zdecydowały się oprzeć swoje rozstrzygnięcie

Nadto pismo to nie zawiera jakichkolwiek szczegółowych informacji dotyczących M. B., a jedynie ogólnikowe wskazania, odnośnie tego, że utrzymuje pomoc w formie okresowych i celowych oraz w formie pracy socjalnej, bez wskazania od kiedy i w jakiej wysokości zasiłki otrzymuje i na czym polega realizowana z nim praca socjalna.

Gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zauważyć w tym miejscu trzeba, iż o ile – jak w niniejszej sprawie – współpraca organu pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego z organem procesującym w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, nie przebiega w sposób właściwy, a informacje udzielane przez ośrodek pomocy społecznej mają charakter pozbawionych szczegółów ogólników, brak jest jakichkolwiek przeszkód prawnych dla samodzielnego przeprowadzenia przez organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych dowodów z akt postępowań prowadzonych przed innymi organami w sprawie udzielanej skarżącemu pomocy ze środków pomocy społecznej, w tym na przykład ze znajdujących się w tych aktach wywiadów środowiskowych przeprowadzanych u skarżącego w związku z udzielaną mu pomocą, gdzie znajdować się może szereg informacji źródłowych dotyczących jego sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz poszukiwania innych źródeł dowodowych na powyższe okoliczności. Swego rodzaju obstrukcja ze strony organów pomocy społecznej, w tym jak w niniejszej sprawie Ośrodka Pomocy Społecznej we W., nie może bowiem powodować następstw w postaci pogorszenia sytuacji procesowej M. B. jako strony postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych i skutkować orzekaniem w tej sprawie w oparciu o niekompletny materiał dowodowy.

Nadto zauważyć trzeba, iż orzekające w granicach uznania administracyjnego organy nie mogą konkretnych i zindywidualizowanych ustaleń dotyczących konkretnej osoby zastępować ogólnikowymi i możliwymi do powielenia w każdej tego rodzaju sprawie stwierdzeniami, że sytuacja życiowa i materialna nie zwalnia rodzica od obowiązku utrzymywania swojego dziecka oraz, iż umorzenie należności jest co do zasady sprzeczne z interesem społecznym bowiem doprowadziłoby do przesunięcia obowiązku alimentacyjnego z M. B. na wszystkich podatników.

Operowanie w konkretnej sprawie tego rodzaju, na poziomie ogólnym niewątpliwie słusznymi, argumentami prowadzić bowiem może zarówno do uniemożliwienia obywatelowi skorzystania z przewidzianych prawem instytucji, takich jak umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego, a nadto do obniżającego powagę państwa utrzymywania się sytuacji, w której pod pretekstem troszczenia się o finanse publiczne organy administracji unikają podejmowania decyzji i w sposób jedynie pozorny egzekwują należności publicznoprawne, nie tylko nie uzyskując w tym zakresie jakichkolwiek efektów, lecz wręcz marnotrawiąc środki przeznaczone na finansowanie administracji publicznej, które mogły być przeznaczone na egzekwowanie takich należności, co do których istnieją realne szanse powodzenia działań egzekucyjnych.

Reasumując uznać należy, iż w świetle przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów braki w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę orzekające w niej organy, kierując się przepisem art. 153 p.p.s.a., uwzględnią ocenę prawną oraz wytyczne Sądu co do dalszego prowadzenia postępowania.

Rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla strony skarżącej z urzędu ujęte zostanie w odrębnym orzeczeniu wydanym na posiedzeniu niejawnym przez referendarza sądowego na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.