Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 688/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2015 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

M. H., obywatel [...], w dniu 20 marca 2014 r. złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy. Oświadczył, że mieszkał z rodziną w miejscowości N., położonej na Półwyspie [...]. W trakcie protestów na [...] wspólnie z żoną prowadzili działalność agitatorską, popierając protestujących, a także dostarczali im pieniądze. Po aneksji [...] przez [...] wnioskodawca zaczął obawiać się o bezpieczeństwo swoje i rodziny. W wyniku gróźb i powtarzających się problemów m.in. związanych z sytuacją dzieci w szkole cudzoziemiec zdecydował się na wyjazd do Polski wraz z całą rodziną i innymi członkami społeczności lokalnej. Uważa się za osobę, która doznała prześladowań oraz przemocy w kraju pochodzenia.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, rozpoznając powyższy wniosek, decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] odmówił nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy i ochrony uzupełniającej oraz nie udzielił zgody na pobyt tolerowany.

Decyzja niniejsza obejmuje również żonę cudzoziemca I. H. oraz małoletnie dzieci E. H., R. H., R. H., V. H. i Y. H.

W uzasadnieniu decyzji organ uznał zagrożenie istniejące dla wnioskodawcy na [...] za udowodnione. Szef Urzędu powołał się jednak na art. 18 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP wskazując, że cudzoziemiec ma możliwość zamieszkania w innej, bezpiecznej części [...], a to ustalenie wyłącza go z kręgu beneficjentów ochrony międzynarodowej.

Organ podał, że z akt sprawy wynikają następujące okoliczności wjazdu cudzoziemca na terytorium RP i złożenia przez niego wniosku o nadanie statusu uchodźcy. M. H. przybył do Polski w grupie 32 osób pochodzących z [...], które wspólnie zdecydowały się na wyjazd. Członków tej grupy łączy wyznawana religia – są [...], należącymi do [...] zrzeszenia [...]. Po opuszczeniu [...] wszystkie te osoby trafiły do L., a następnie do pobliskiej miejscowości, gdzie władze lokalne zapewniły im zakwaterowanie. Po ogłoszeniu wyników referendum na [...], w którym większość uzyskali zwolennicy przyłączenia [...] do [...], cała grupa zdecydowała się na wyjazd z [...] do Polski. Wniosek o nadanie statusu uchodźcy został złożony w trakcie przekraczania granicy państwowej.

W dniu 8 kwietnia 2014 r. odbyło się przesłuchanie M. H., który podtrzymał swoje wcześniejsze oświadczenia. Według jego relacji na [...] cała grupa, której był członkiem była postrzegana jako pro-[...], a w konsekwencji anty[...]. Jego żona była aktywną działaczką partii J. T. "[...]". Przejawem jej aktywności była pomoc materialna dla [...] żołnierzy stacjonujących na [...], w sytuacji gdy ich baza wojskowa była już faktycznie kontrolowana (wnioskodawca używa słowa "okupowana") przez nieoficjalne siły [...]. Ich aktywność ściągnęła uwagę pro[...] władz, w tym lidera samozwańczej Straży Obywatelskiej – paramilitarnej organizacji o pro[...] orientacji. Z tego powodu mieli otrzymywać pogróżki. Innym przejawem podejmowanej przez nich działalności były zbiórki pieniężne na rzecz protestujących na [...] oraz agitacja na ich rzecz. Żona wnioskodawcy i jego teściowa miały wypowiadać się też w mediach na temat aktualnej sytuacji politycznej.

Wnioskodawca uważa się za osobę zagrożoną prześladowaniami, a prześladowania utożsamia z otrzymywanymi pogróżkami, a także obawami związanymi z ekspansją [...]. Przytacza także przykład dyrektora szkoły, do której uczęszczały jego dzieci, o poglądach pro-[...], któremu wytoczono sprawę karną. Określając, dlaczego opuścili tereny Zachodniej [...] i udali się do Polski, odparł: "Widzieliśmy jak [...] posuwa się naprzód, baliśmy się, że mogą zjawić się i w tym rejonie. Byliśmy w zawieszeniu. Państwo nie dało nam swojego domu, nie karmiło nas. Byliśmy na łasce prywatnej osoby. Baliśmy się o przyszłość" (s. 59-60 akt organu pierwszej instancji).

Następnie organ przesłuchał żonę wnioskodawcy I. H., która potwierdziła w całości zeznania męża. Skonkretyzowała, że ich wspólnota religijna nazywa się [...], zaprzeczyła jednak by wyznawana religia była przyczyną kłopotów w kraju pochodzenia, poza odnotowaniem, że w szkole jej dzieci były przezywane "[...]". Do akt sprawy dołączono skargę do dyrektora szkoły w sprawie reakcji niektórych nauczycieli na wydarzenia na [...] oraz opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia na temat sytuacji na [...].

Odwołanie od tej decyzji wniósł M. H., zarzucając Szefowi Urzędu naruszenie przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę udzielania cudzoziemcom ochrony. W uzupełnieniu odwołania przedstawił pogląd, że nie tylko na [...] zagraża mu niebezpieczeństwo, lecz także na pozostałej części [...], kwestionując tym samym zastosowanie względem niego art. 18 powołanej ustawy. Na poparcie swojego stanowiska przywołał m.in. raport UNHCR z 15 maja 2014 r., w którym – jak podał – opisana została sytuacja na [...] również poza [...], gdzie mają miejsce liczne zabójstwa, stosowanie przemocy, porwania, zastraszanie i liczne pobicia dokonane przez dobrze zorganizowane, antyrządowe ugrupowania. W odwołaniu powołano także szereg wypowiedzi i opracowań podważających możliwość korzystania z pomocy socjalnej przez przesiedleńców.

Organowi zarzucono także nierozważenie możliwości prześladowań na tle religijnym jako wyznawców Kościoła [...]". Podniesiono, że działalność tego kościoła spotyka się z atakami [...] i niechętnym stosunkiem reszty społeczeństwa. Po aneksji [...] warunki praktykowania swojej religii zdecydowanie się pogorszyły.

Ponadto wyrażono pogląd, że obecna, niestabilna sytuacja na [...] wpływa negatywnie na stan psychofizyczny dzieci i z tego powodu spełnione są przesłanki udzielenia zgody na pobyt tolerowany.

Ponadto cudzoziemiec wskazał na naruszenie przez organ art. 7 kpa i art. 77 kpa. Jego zdaniem organ nie sprawdził aktualnej, faktycznej sytuacji na [...], nie zbadał faktycznego przestrzegania praw mniejszości religijnych, etnicznych i narodowościowych w różnych rejonach [...], "ryzyka posiadania pro-[...] poglądów politycznych" oraz realnej możliwości uzyskania pomocy jako osoba przesiedlona od władz [...].

W uzupełnieniu odwołania i w późniejszym okresie M. H. wniósł o dołączenie do materiału dowodowego:

1. zaświadczenia wydanego przez Ministerstwo Obrony [...] poświadczającego, że wraz z innymi członkami Kościoła [...] brał bezpośredni i aktywny udział w działaniach zmierzających do odparcia [...] agresji. Rada wezwała skarżącego do przedłożenia oryginału tego zaświadczenia. W odpowiedzi w piśmie z dnia 25 lipca 2014 r. M. H. oświadczył, że osobiście złożył oryginał pisma w Radzie i zarzucił organowi jego zagubienie. Jednocześnie dołączył notarialnie poświadczoną kopię tego pisma;

2. tekst ustawy uchwalonej 19 czerwca 2014 r. przez Radę Najwyższą [...], w celu udowodnienia, że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia nie uzyska pomocy od właściwych władz, co ma wynikać z ustawowego wykluczenia osób uprawnionych do pomocy obywateli [...], którzy opuścili kraj w celu ubiegania się o nadanie statusu uchodźcy;

3. szereg tekstów internetowych oraz raportów o sytuacji na [...], z których ma wynikać, iż osoby o pro[...] poglądach są zagrożone prześladowaniem na całym terytorium [...] i nie istnieje realna alternatywa ochrony wewnętrznej. Istotne fragmenty tych opracowań zostały przetłumaczone przez Radę (s. 160-169 akt Rady).

4. pisemne oświadczenie wnioskodawcy i jego żony określone jako "uzupełnienie przesłuchania". Zdaniem organu, jego treść wskazuje, że jest to polemika z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Cudzoziemiec wskazuje, że odmawiając udzielenia ochrony Polska zignorowała rekomendacje ONZ dotyczące usunięcia [...] z listy krajów bezpiecznych. W dalszej części dokumentu omówiona została ich sytuacja na [...] i okoliczności wyjazdu.

5. rekomendacje UNHCR dotyczące rozpatrywania wniosków obywateli [...];

6. opinie pedagoga i dyrektorów szkoły podstawowej dotyczące stopnia integracji dzieci wnioskodawcy;

7. materiały dowodowe zebrane w sprawach innych członków Kościoła [...] (sześć innych spraw);

8. w kolejnym wniosku dowodowym z dnia 30 czerwca 2014 r. cudzoziemiec wniósł o dopuszczenie dowodu z pisemnej interpretacji [...] przepisów prawa dokonanej przez Krajowy Urząd Migracyjny [...]. Dokument stanowiący taką interpretację został przedłożony w kopii. Rada wezwała stronę do przedłożenia oryginału. W piśmie z dnia 25 lipca 2014 r. Cudzoziemiec poinformował, że dokument został nadesłany drogą mailową, w związku z czym nie dysponuje oryginałem.

9. we wniosku z dnia 17 lipca 2014 r. strona wniosła o dopuszczenie dowodu z kopii nagrania rozmowy telefonicznej pomiędzy M. S. (członek wspólnoty, także ubiega się o nadanie statusu uchodźcy) a doradcą pro[...] przedstawiciela Rady Najwyższej [...]. Ów człowiek miał zadzwonić na prywatny, polski numer telefonu komórkowego S. i wysuwać groźby pod adresem członków wspólnoty.

10. W piśmie z dnia 25 lipca 2014 r. strona sformułowała kolejne wnioski dowodowe o dopuszczenie do materiału dowodowego dwóch tekstów internetowych opisujących eskalację konfliktu zbrojnego na [...].

11. we wnioskiem z dnia 2 września 2014 r. wnioskodawca zwrócił się o dołączenie do materiału dowodowego sześciu tekstów internetowych nt. sytuacji na [...] oraz raportu opracowanego przez Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Praw Człowieka z dnia 17 sierpnia 2014 r. "Report on the Human Rights Situation in [...]" oraz stanowisko Wysokiego Komisarza na temat sytuacji na [...] z dnia 27 sierpnia 2014 r., w celu udowodnienia, że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia istnieje ryzyko poważnej krzywdy w związku z konfliktem zbrojnym toczącym się na [...].

W piśmie z dnia 18 lipca 2014 r. Biuro Krajowe UNHCR w Polsce przekazało opracowanie pt. "Kwestie ochrony międzynarodowej związane z rozwojem sytuacji na [...] – Aktualizacja I", wskazując na potrzebę uwzględnienia dokumentu w sprawach członków Kościoła [...]. W piśmie przewodnim zwrócono szczególną uwagę na fragmenty dotyczące powoływania się na alternatywę ochrony wewnętrznej (art. 18 ustawy), jak również kwestie trudności napotykanych przez osoby opuszczające terytorium [...]. W tych fragmentach opracowanie zawiera stwierdzenia, iż zastosowanie koncepcji ochrony wewnętrznej wymaga oceny "odpowiedniości" i "słuszności" przemieszczenia się wewnątrz kraju. Prawdopodobnie w aktualnych okolicznościach koncepcja ta będzie odpowiednia dla wielu obywateli [...]. W każdym przypadku należy uwzględnić indywidualne okoliczności dotyczące osoby Wnioskodawcy. Należy rozważyć szereg czynników, w celu oceny, czy dana osoba będzie w stanie prowadzić stosunkowo normalne życie bez nadmiernych trudności w obszarze, do którego została przeniesiona. Obejmuje to sytuacje bezpieczeństwa w proponowanym obszarze relokacji, przestrzeganie praw człowieka oraz możliwości samodzielnego utrzymania się (sytuacji ekonomicznej). Szczególną uwagę należy zwrócić na to, w jakim zakresie wnioskodawca może spodziewać się dostępu do zakwaterowania, środków utrzymania i niezbędnych usług. Kolejnym elementem, który należy brać pod uwagę jest zakres, w jakim w proponowanym obszarze relokacji dostępne jest wsparcie ze strony rodziny lub społeczności.

W odniesieniu do obywateli [...] przesiedlonych z [...] wskazano na niemożność czerpania korzyści z nieruchomości pozostawionych na [...] i łączącą się z tym potrzebę zapewnienia długoterminowego zakwaterowania na obszarze relokacji, obecnie niedostępną. Nie stwierdzono przypadków dyskryminacji przedstawicieli mniejszości.

Rada z własnej inicjatywy włączyła do materiału dowodowego informacje dotyczące aktualnego ustawodawstwa [...] na temat przesiedleńców oraz opracowanie WIKP z dnia 24 października 2014 r. na temat sytuacji osób wewnętrznie przesiedlonych na [...], a także materiały OSW z dnia 18 września 2014 r. Problem uchodźczy na [...]: ocena sytuacji oraz z dnia 29 października 2014 r. Mocny głos na rzecz reform: [...] po wyborach parlamentarnych.

Rozpatrując odwołanie, Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Rada podała, że analiza sprawy powinna zostać dokonana z uwzględnieniem zróżnicowania obaw zgłoszonych przez wnioskodawcę. Zadeklarowane obawy są dwojakie. Przede wszystkim odnoszą się one do posiadanych przekonań politycznych. Zauważyć przy tym warto, że w zakresie obaw żywionych z powodów politycznych, strona odnosi je w całości do sytuacji panującej na [...], a więc podmiotem dopuszczającym się prześladowań nie byłyby aktualne władze państwowe [...], ale pro[...] władze [...]. Dlatego należy rozważyć zagrożenie istniejące dla wnioskodawcy na terenie [...], jak i na pozostałej części [...], z uwzględnieniem art. 18 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP (tzw. alternatywa ochrony wewnętrznej). W dalszej kolejności zgłoszona została obawa co do wyznawanej religii, która powinna zostać oceniona odrębnie.

Rada podała, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie ma wątpliwości, że w razie powrotu na [...] cudzoziemiec będzie zagrożony prześladowaniami. Cudzoziemiec jest osobą, o której powszechnie wiadomo, że posiada poglądy polityczne przychylne wobec władz [...]. Jako członek Kościoła [...] czynnie występował przeciwko [....] aneksji [...], co potwierdza przedłożone zaświadczenie [...] Ministerstwa Obrony Narodowej. Zeznania wnioskodawcy i jego małżonki na temat okoliczności wymuszonego wyjazdu z [...] i ich działań anty[...] są spójne i wiarygodne. Stenogram rozmowy telefonicznej z osobą piastującą wysokie stanowisko w obecnej administracji [...] jest dla Rady nieweryfikowalny, pod względem sprawdzenia autentyczności nagrania, jak i tożsamości osób biorących w niej udział. Niemniej jednak Rada nie znalazła powodów, by traktować to nagranie jako nieautentyczne, a formułowane w nim groźby można uznać za realne w świetle znanej faktografii wydarzeń na [...]. Nie ulega żadnych wątpliwości, iż obecnie na [...] dochodzi do bardzo poważnych naruszeń praw człowieka w szczególności w odniesieniu do oponentów politycznych obecnych władz, jak i przedstawicieli mniejszości narodowych. Spośród dokumentów włączonych do materiału dowodowego na żądanie Strony tę ocenę potwierdza m.in. tekst "Pillay alarmed by killing of civilians in [...]". Biorąc pod uwagę te ustalenia, Rada w sposób jednoznaczny stwierdziła, że ze strony obecnych władz [...] wnioskodawcy i jego rodzinie zagraża prześladowanie ze względu na żywione przez M. H. i jego małżonkę poglądy polityczne.

W dalszej kolejności Rada rozważyła, czy takie zagrożenie jest ograniczone terytorialnie do obszaru [...] i ewentualnie obwodów wschodniej [...] kontrolowanych przez separatystów, czy też rozciąga się na całe terytorium [...]. Rada wskazała, że uznanie zagrożenia za ograniczone terytorialnie wymaga odniesienia się do przesłanek art. 18 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP (alternatywa ochrony wewnętrznej).

W uzasadnieniu inkryminowanej decyzji Rada wyraźnie stwierdziła, że wnioskodawca będzie przez władze [...] traktowany jako obywatel [...], niezależnie od faktu, iż miejsce jego stałego zamieszkania jest położone na terytorium uznawanym za okupowane. Aneksja [...] przez [....] nie prowadzi do utraty przez Wnioskodawcę obywatelstwa [...]. Wprawdzie ustawodawstwo [...] zakłada nabycie przez ludność [...] obywatelstwa [...] z mocy prawa, jednak w odniesieniu do tych osób, które stale zamieszkiwały na [...] w dniu 18 marca 2014 r. i w ciągu miesiąca nie złożyły oświadczenia o odrzuceniu obywatelstwa [...] (Report on the human rights situation in [...] 15 May 2014, UNHCR, s. 27-28). Wnioskodawca w tej dacie nie przebywał już na Półwyspie [...], w związku z czym te regulacje go nie dotyczą. Nawet jednak gdyby władze [...] uznały go za obywatela [...] (np. kierując się nieaktualizowanymi danymi meldunkowymi), nabycie obywatelstwa [...] nie znosi obywatelstwa [...]. Na takim stanowisku stoi także ustawodawstwo [...]. W sposób jednoznaczny potwierdza to art. 5 ust. 4 ustawy z 15 kwietnia 2014 r. nr 1207-VII o zabezpieczeniu praw i wolności obywateli i porządku prawnym na czasowo okupowanym terytorium [...], w którym przesądzono, że automatyczne i przymusowe nabycie obywatelstwa [...] nie będzie uznawane przez prawo [...] za ważne.

W świetle tych ustaleń traci na znaczeniu argumentacja cudzoziemca odnosząca się do faktu, że na [...] nie może otrzymać pomocy jako uchodźca (pisemna interpretacja [...] przepisów prawa dokonana przez Krajowy Urząd Migracyjny [...]). Status uchodźcy ze swej natury może być nadany tylko cudzoziemcowi, a nie obywatelowi państwa, w którym toczyłaby się procedura uchodźcza. W kategoriach prawa międzynarodowego na terytorium swej ojczyzny wnioskodawca mógł być uznany za osobę wewnętrznie przesiedloną. A zatem, wykazanie, że obywatel [...] nie może ubiegać się na [...] o status uchodźcy i korzystać z pomocy socjalnej przeznaczonej dla tej grupy, absolutnie nie potwierdza zagrożenia ze strony władz [...], stosowania praktyk dyskryminacyjnych, czy pozbawienia dostępu do pomocy socjalnej w ogóle. Odmowne stanowisko Krajowego Urzędu Migracyjnego nie mogłoby być inne, zważywszy na fakt posiadania obywatelstwa [...].

Pierwszą przesłanką powołania się na alternatywę ochrony wewnętrznej jest przesądzenie, iż na części terytorium kraju pochodzenia nie występują zagrożenia prześladowaniem lub ryzykiem doznania poważnej krzywdy. W ocenie Rady na terytorium [...] kontrolowanym przez władze [...], osobom o poglądach politycznych takich jak wnioskodawca nie zagraża niebezpieczeństwo. Określając, jakie to terytoria można odwołać się do możliwie najbardziej zobiektywizowanego miernika, tj. tego, gdzie udało się przeprowadzić wybory do [...] parlamentu w dniu [...] października 2014 r. Wyborów nie przeprowadzono na terytorium Autonomicznej Republiki [...] oraz w obwodach [...] i [...] (por. opracowanie OSW z 29 października 2014 r. Mocny głos na rzecz reform: [...] po wyborach parlamentarnych).

Ocena sytuacji na tych terenach musi być oddzielona od oceny sytuacji na pozostałej części [...], ze względu na to, że inne podmioty sprawują de facto władze nad tymi terenami. Poglądy polityczne, żywione przez Wnioskodawcę mogą sprowadzić na niego niebezpieczeństwo na terenach kontrolowanych przez separatystów, natomiast są przychylne dla władz [...]. Wnioskodawca kwestionuje wprawdzie, by zachodnia i centralna [...] były dla niego bezpieczne, jednak nie ze względu na postawę władz państwowych, ale z powodu obaw o dalszy rozwój wypadków politycznych. Z odebranych zeznań wynika jego obawa przed eskalacją konfliktu zbrojnego na cały kraj lub nawet przed aneksją całego terytorium państwa przez [...]. W trakcie przesłuchania M. H. zeznał, iż impulsem do opuszczenia zachodniej [...] i udania się do Polski stało się ogłoszenie wyników referendum na [...], które wygrali zwolennicy połączenia półwyspu z [...]. Natomiast małżonka wnioskodawcy – I. H. określiła przyczyny wyjazdu do Polski następująco: "Po referendum zdecydowaliśmy się jechać dalej. [...] cała była wówczas strachem. Nad głowami latały samoloty. Wszędzie czuło się zagrożenie". W ocenie Rady scenariusz rozwoju wypadków zakładający eskalację działań zbrojnych na terenie całej [...] jest czysto hipotetyczny. Operując tylko faktami powszechnie znanymi można podważyć prawdopodobieństwo takiej prognozy. Jak wiadomo, [...] angażuje się militarnie w konflikt [...], ale nie czyni tego oficjalnie i bezpośrednio, lecz wspiera ruchy separatystyczne. W ocenie Rady trudno sobie wyobrazić, by poza wschodnią i częściowo południową [...] wyłonił się ruch separatystyczny, który [...] będzie wspierać militarnie. Przeczą temu wyniki wyborów parlamentarnych, w których zdecydowane zwycięstwo odniosły partie premiera J. i prezydenta P. (OSW, Mocny głos...). Nawet w wypadku całkowitej klęski wojsk [...], zajęcie terenów centralnych i zachodnich wydaje się być iluzoryczne, zważywszy, że L. (do którego skierowali się cudzoziemcy) i linię frontu (wg stanu na dzień [...] września 2014 r., gdy zawarto porozumienie o zawieszeniu broni) dzieli dystans ponad 1000 km.

W uzupełnieniu odwołania sformułowany został pogląd o braku bezpieczeństwa przesiedleńców na terytorium [...], jednak w ocenie Rady te uwagi nie są przekonywujące w tym zakresie, w jakim odnoszą się do terytorium kontrolowanego przez władze [...]. Odwołujący się wskazuje, że wg raportu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Praw Człowieka z 15 maja 2014 r. także poza [...] dochodzi do licznych zabójstw, stosowania przemocy, porwań, zastraszeń i licznych pobić. Te uwagi są o tyle nieadekwatne, iż dotyczą terenów państwa, kontrolowanych przez separatystów. To dowodzi tylko, iż zagrożenie dla Wnioskodawcy nie jest ograniczone do [...], ale rozciąga się na te wszystkie obwody, na obszarach których rząd w K. nie kontroluje sytuacji. Nie zmienia to jednak konkluzji, że niebezpieczeństwo nie występuje na terenach kontrolowanych przez K. W konsekwencji Rada przyjęła, że wnioskodawca żywi uzasadnioną obawę przed prześladowaniem, ale jest ona uzasadniona tylko na części terytorium [...], niekontrolowanym przez [...] rząd.

Rada nie uznaje za prawdopodobne, by wnioskodawcy groziło niebezpieczeństwo ze strony obecnych władz [...] na terytorium [...] kontrolowanym przez rząd w K. Przedłożenie stenogramu rozmowy telefonicznej, z której treści wynika, że funkcjonariusz obecnej administracji [...] ustalił numer telefonu lidera grupy, zdaje się mieć wymowę sugerującą, że wszystkie osoby z grupy, do której należy wnioskodawca są pod nadzorem władz [...]. Jednak jakiekolwiek działania wymierzone w cudzoziemców poza [...] wymagałyby przeprowadzenia złożonej operacji. Taka możliwość jest nieprawdopodobna, gdyż nie jest jasne jaki miałby być cel takiego działania i dlaczego faktyczne władze [...] miałyby przypisywać tak szczególne znaczenie tej grupie przesiedleńców. Jest to trudne do zaakceptowania w świetle profilu wnioskodawcy, który sam nie prowadził działalności politycznej, utrzymywał się z pracy jako [...], a [...] opuścił bez przeszkód. Wprawdzie niektóre z osób wchodzących w skład tej grupy były bardziej aktywne politycznie, np. żona wnioskodawcy zadeklarowała związki z partią J. T., udział w komisjach wyborczych, aktywność medialną w okresie poprzedzającym aneksję, jednakże i ten poziom zaangażowania politycznego nie uprawdopodabnia odnalezienia przeprowadzenia operacji specjalnej oznaczającej zagrożenie dla Wnioskodawcy i pozostałych członków grupy.

Nie są przekonywujące stwierdzenia dotyczące usunięcia [...] z listy bezpiecznych krajów pochodzenia. Koncepcja bezpiecznego kraju pochodzenia obecna tylko w niektórych systemach prawnych (niestosowana w Polsce) służy stosowaniu przyspieszonych procedur uchodźczych wobec obywateli państw, w których nie występuje ryzyko prześladowań lub doznania poważnej krzywdy (art. 34 ust. 1 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, który odsyła do nieistniejącej europejskiej listy krajów bezpiecznych). Fakt, że określone państwo nie spełnia kryteriów uznania go za bezpieczne nie oznacza, że wszyscy jego obywatele spełniają kryteria nadania statusu uchodźcy. W odniesieniu do alternatywy ochrony wewnętrznej wpis na tę listę jest całkiem indyferentny.

Kolejnym warunkiem wyrażonym w art. 18 ust. 1 wymienionej ustawy jest istnienie możliwości bezpiecznego i legalnego przemieszczenia się do innej części kraju. W niniejszej sprawie potwierdzeniem spełnienia tego warunku jest fakt, że cudzoziemcy przed przybyciem do Polski przemieścili się do zachodniej części kraju, gdzie uzyskali pomoc władz lokalnych (zakwaterowanie, wyżywienie). W swych zeznaniach wyraźnie zaprzeczyli, by w trakcie podróży napotkali jakiekolwiek problemy. Możliwość faktycznego przesiedlenia się potwierdza także raport UNHCR z lipca 2014 r. oraz opracowanie WIKP z 24 października 2014 r. (materiał WIKP na temat osób wewnętrznie przesiedlonych). Najwięcej przesiedleńców zarejestrowano dotychczas w obwodach [...] (ponad 110 tysięcy osób), [...] (ponad 61 tysięcy osób), [...] (ponad 39 tysięcy osób) i [...] (ponad 36 tysięcy osób). Innymi popularnymi kierunkami przesiedleń pozostają obwody: [...] (ponad 32 tysiące osób), [...] (niemalże 29 tysięcy osób) i [...] (ponad 15 tysięcy osób). W obwodzie [...], gdzie Cudzoziemcy otrzymali pomoc, liczba zarejestrowanych przesiedlonych przekroczyła 8 tys. osób. Nie ma zatem wątpliwości, iż istnieje realna możliwość relokacji.

Nie może być wątpliwości, że jako obywatele [...] M. H. i członkowie jego rodziny pozostawali na całym jej terytorium legalnie i pod tym względem sytuacja nie ulegnie zmianie po ich ewentualnym powrocie. Ponadto, Rada powołując się na art. 10 ust. 1 ustawy z 15 kwietnia 2014 r. o zabezpieczeniu praw i wolności obywateli i porządku prawnym na czasowo okupowanym terytorium [...] podała, że przekraczanie granicy z Autonomiczną Republiką [...] jest dla obywateli [...] w pełni dozwolone.

Odrębną kwestią jest bezpieczeństwo w trakcie relokacji. Na trudności ludności cywilnej w opuszczaniu terenów objętych walkami wskazuje natomiast raport Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Praw Człowieka z 15 maja 2014 r., w którym stwierdza się, że uzbrojone grupy nękają opuszczających kontrolowane przez nich tereny, na przejściach granicznych dochodzi do rabunków, wymuszeń i podpalania pojazdów transportujących ludność cywilną. Brak dokładnych danych umożliwiających przesądzenie, czy ta sytuacja dotyczy także odcinka faktycznej granicy z [...] (gdzie aktualnie nie toczą się żadne działania wojenne). Niemniej jednak, z racji tego, że Wnioskodawca przebywa obecnie na terytorium Polski, należy też postawić pytanie, czy ma możliwość przemieszczenia się z Polski do bezpiecznej części [...]. Wymaganą możliwość bezpiecznego przemieszczenia się należy odczytywać w odniesieniu do aktualnego miejsca pobytu osoby ubiegającej się o nadanie statusu uchodźcy. Rada nie doszukała się powodów, dla których nie mogłoby to nastąpić. Nawet gdyby doszło do wydalenia Wnioskodawcy z terytorium RP, za pewnik należy uznać, iż nie nastąpi to na [...] bądź do innej części [...]. Władze polskie nie uznały bowiem aneksji [...] i uznają [...] jurysdykcję nad tymi terenami. Uwarunkowania geograficzne sprawiają zaś, że przemieszczenie się z Polski bezpośrednio do bezpiecznej części [...] jest możliwe w sposób rzeczywisty.

Art. 18 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP nakazuje wziąć pod uwagę dominującą sytuację panująca na tej (pozostałej, wolnej od prześladowań) części kraju oraz osobiste uwarunkowania wnioskodawcy. Zgodnie z treścią stanowiska UNHCR te okoliczności należy, zdaniem Rady, rozważać na trzech płaszczyznach: sytuacji bezpieczeństwa w potencjalnych regionach schronienia, poszanowania praw człowieka wobec przesiedleńców i ich sytuacji ekonomicznej.

Rada przyjęła, że względem wnioskodawcy sytuację tę można analizować odnośnie całego obszaru [...] kontrolowanego przez władze [...], jednak najbardziej prawdopodobne jest udzielenie cudzoziemcom pomocy w obwodzie [...], gdyż tam uzyskali już raz pomoc, jak i dlatego, że tam właśnie znaleźliby się po przekroczeniu granicy polskiej.

Sytuację bezpieczeństwa na analizowanym obszarze [...] Rada oceniła pozytywnie. Nie toczą się tam żadne działania militarne. O zagrożeniach bezpieczeństwa osobistego przesiedleńców nie wspomina żaden z zgromadzonych z inicjatywy strony lub organu materiałów źródłowych. Przeciwnie, w tym zakresie podkreślane jest zaangażowanie i mobilizacja całego społeczeństwa w zapewnienie warunków bytowych dla przesiedleńców.

Konkluzję tę należy powtórzyć w odniesieniu do sfery poszanowania praw człowieka. Rada podkreśliła, że osoby przesiedlone z Półwyspu [...] znajdowały się nawet w relatywnie lepszej sytuacji niż reszta przesiedleńców, gdyż dotychczas są oni objęci działaniem [...] ustawy z 15 kwietnia 2014 r. o zabezpieczeniu praw i wolności obywateli i porządku prawnym na czasowo okupowanym terytorium [...]. Wymieniony akt prawny upraszcza postępowanie prowadzone wobec przesiedleńców, m.in. w odniesieniu do uzyskiwania dokumentów tożsamości, dostępu do zatrudnienia, edukacji, pomocy socjalnej, praw wyborczych. Według dostępnych źródeł, w tym zwłaszcza przytoczonego opracowania UNHCR, praktyka wykonywania tego prawa notuje szereg problemów formalnych, które mogą utrudniać lub wręcz uniemożliwiać korzystanie z przysługujących przesiedleńcom praw, np. trudności ze zgromadzeniem niezbędnej dokumentacji. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że te trudności są pochodną nadzwyczajnej skali problemu, przed jakim stanęły władze [...], a nie efektem zamierzonego działania władz, wymierzonego w przesiedleńców. Przeciwnie, władze podejmują działania zmierzające do usunięcia tego typu barier administracyjnych. Przykładowo, według opracowania WIKP z 24 października 2014 r., w dniu 1 października 2014 r. Gabinet Ministrów [...] przyjął postanowienia regulujące ważniejsze kwestie dotyczące ochrony/opieki socjalnej osób, które przemieściły się z tymczasowo okupowanych terytoriów [...] oraz z rejonów prowadzenia operacji antyterrorystycznej, tj. tryb wyrabiania oraz wydawania zaświadczeń o wpisaniu do ewidencji osób, które się przesiedlają/przemieszczają (postanowienie nr 509) oraz tryb nadania comiesięcznej adresowej pomocy finansowej, na pokrycie kosztów życia, w tym na pokrycie opłat mieszkaniowo-komunalnych (postanowienie nr 505). Kolejnym ważnym krokiem jest przyjęcie przez Radę Najwyższą [...] w dniu 14 października 2014 r. ustawy o zapewnieniu praw i swobód osobom wewnętrznie przesiedlonym, która oczekuje na podpis Prezydenta [...].

Z punktu widzenia oceny poszanowania praw przesiedleńców ważne jest stanowisko UNHCR, zawarte w nadesłanym materiale: "Uchodźcy nie zgłaszali poważnych przypadków dyskryminacji lub naruszania praw człowieka. Mniejszości etniczne ogólnie pozytywnie mówią o pozytywnych relacjach z goszczącymi je społecznościami".

Przechodząc do oceny osobistych uwarunkowań przesiedleńców na płaszczyźnie sytuacji ekonomicznej, Rada w pierwszej kolejności odniosła się do argumentacji cudzoziemca dotyczącej twierdzenia, że obywatele [...], którzy wyjechali zagranicę są automatycznie wykluczeni z możliwości uzyskania pomocy socjalnej. Według Rady ta argumentacja nie jest jednak trafna, gdyż opiera się w całości na przepisach projektu ustawy z 19 czerwca 2014 r. o osobach przesiedlonych, która istotnie przewidywała tego typu ograniczenia. Jednak nie weszła ona w życie wskutek weta Prezydenta P., które spowodowało opracowanie nowego projektu. W dniu 14 października 2014 r. Rada Najwyższa [...] przyjęła nową ustawę o zapewnieniu praw i swobód osobom wewnętrznie przesiedlonym, która oczekuje obecnie na podpis Prezydenta P. Nowy akt prawny nie przewiduje już takich ograniczeń jak poprzedni projekt. Uzyskanie statusu osoby wewnętrznie przesiedlonej jest uzależnione od posiadania stałego miejsca zamieszkania na [...], a zgodnie z art. 12 ustawy, zaświadczenie dotyczące uzyskania statusu osoby wewnętrznie przesiedlonej traci ważność w przypadku wyjazdu na stały pobyt za granicę. Niezależnie od powyższych ustaleń, Wnioskodawca jako osoba pochodząca z [...] jest objęty ustawą o zabezpieczeniu praw i wolności obywateli i porządku prawnym na czasowo okupowanym terytorium [...], która nie przewiduje ograniczeń związanych z wyjazdem zagranicę.

Sytuacja ekonomiczna przesiedleńców pozostaje trudna, co jest rezultatem bardzo złej sytuacji ekonomicznej [...] i skali przesiedleń, szacowanej od 450 do 900 tys. osób. Szacuje się, że instytucje państwowe zapewniły zakwaterowanie ok. 1/4 przesiedleńców. Pozostali korzystają z pomocy organizacji pozarządowych, międzynarodowych, krewnych lub zdecydowali się na emigrację. W dostępnych opracowaniach brak informacji na temat bezdomności wśród przesiedleńców. Przesiedleńcy mogą też liczyć na bezpłatne wyżywienie, zapewniane staraniami wszystkich tych instytucji i społeczeństwa. Kształtująca się baza prawna stwarza możliwości dostępu do świadczeń socjalnych, jak np. zasiłki, zapomogi, jakkolwiek brak niezbędnej dokumentacji może w indywidualnych przypadkach utrudniać ten dostęp. Przesiedleńcy mogą rejestrować się jako osoby bezrobotne. Z racji zapewniania im zakwaterowania i wyżywienia na terenach wiejskich, ich perspektywy znalezienia pracy wydają się niewielkie, jakkolwiek nie jest wykluczone, że przesiedleńcy będą kierować się do dużych miast [...]. Można przyjąć, że organy władzy publicznej podejmują intensywne działania na rzecz przesiedleńców, jakkolwiek bardzo zła sytuacja gospodarcza kraju oraz realia kryzysu humanitarnego rzutują na trudną sytuację tych osób (na podstawie opracowania WIKP z 24 października 2014 r. oraz materiału autorstwa M. Jaroszewicz (OSW) z 18 września 2014 r. Problem uchodźczy na [...]: ocena sytuacji).

W ocenie Rady te ustalenia nie wyłączają możliwości zastosowania koncepcji alternatywy ochrony wewnętrznej. Warunkiem powoływania na nią, nie jest ustalenie dobrej kondycji materialnej osoby przesiedlonej, czy korzystnych dla niej prognoz ekonomicznych. Funkcją ochrony międzynarodowej nie jest bowiem przeciwdziałanie ubóstwu lub wykluczeniu społecznemu. Tego typu względy mogą być brane przy kształtowaniu polityki migracyjnej państwa sensu largo, ale wykraczają poza kompetencje organów rozpatrujących wnioski o nadanie statusu uchodźcy. Określając poziom zabezpieczenia materialnego, jaki musi być zapewniony dla przesiedleńców, by możliwe było uznanie, że w jego przypadku możliwa jest alternatywa ochrony wewnętrznej, Rada odwołała się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał uznaje, że państwa mają obowiązek powstrzymać się od wydalenia cudzoziemca w sytuacji prognozy skrajnego ubóstwa, gdy cudzoziemiec jest osobą całkowicie zależną od pomocy państwa i znalazł się w obliczu obojętności organów swojego państwa, nie do pogodzenia z godnością człowieka (wyroki w sprawie M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji § 252 i 253, Tarakhel przeciwko Szwajcarii § 98). Biorąc pod uwagę wszystkie ustalenia faktyczne, Rada nie stwierdza, by taka sytuacja miała w tej chwili miejsce na [...].

UNHCR w kontekście wymogu "osobistych uwarunkowań" wskazuje, że osoby przesiedlane powinny korzystać z "sieci wsparcia" w bezpiecznej części kraju. Ze względu na zaangażowanie społeczeństwa w pomoc przesiedleńcom, której doświadczyli też Wnioskodawca i jego rodzina, Rada stoi na stanowisku, że przesiedleńcy, w szczególności w obwodach zachodniej [...], korzystają z takiego wsparcia. W indywidualnych przypadkach może pojawić się ostracyzm społeczny i odmowa pomocy w odniesieniu do przedstawicieli grup mniejszościowych. Jednakże wnioskodawca nie zalicza się do mniejszości narodowej lub innej. Pewną odrębność w jego profilu widać w odniesieniu do wyznawanej religii, nie jest to jednak okoliczność stygmatyzująca go społecznie (por. dalsze [...] z obawą przed prześladowaniami na tle religijnym).

Zdaniem Rady żadna z okoliczności, które organy rozpatrujące wniosek muszą wziąć pod uwagę na podstawie art. 18 ww. ustawy nie wyłącza w przypadku M. H. możliwości uzyskania przez niego ochrony na innej części terytorium [...], w szczególności w obwodzie [...]. W konsekwencji uznanie za zasadne obaw Cudzoziemca co do zagrożenia jego osoby na [...], nie stanowi podstawy do udzielenia ochrony w postaci nadania statusu uchodźcy.

Przechodząc do rozważenia zasadności obawy ze względu na wyznawaną religię, Rada zauważyła, że obawy te mają odmienny charakter. Wnioskodawca w uzupełnieniu odwołania przedstawił pogląd, według którego wyznawana religia jest źródłem zagrożenia zarówno ze strony aktualnych władz [...], jak i ze strony podmiotów działających na pozostałym obszarze [...].

Jak wynika z opracowania WIKP z 3 kwietnia 2014 r. na temat Kościoła [...] jego członkowie opowiadali się za jednością [...] i z tego powodu mogą być identyfikowani z nurtem pro-[...]. W tej sytuacji, nie ze względu na religię, ale uwarunkowania polityczne, mogą być narażeni na prześladowania po powrocie na [...]. W tym zakresie zadeklarowana obawa nie może zostać uznana za uzasadnioną, ze względu na zastosowanie art. 18 ww. ustawy. Wszystkie wyżej sformułowane na ten temat uwagi znajdują odpowiednie zastosowanie.

Natomiast w odniesieniu do bezpiecznej części [...], Rada formułuje pogląd, że obawa w tym zakresie jest nieuzasadniona. Niezwykle istotne jest przytoczenie odpowiedzi wnioskodawcy na pytanie "Czy Pańskie problemy miały związek z wyznawaną przez Pana religią?" Odpowiedź ta brzmiała: "Nie, to nie miało żadnego związku z religią" (s. 59 akt organu pierwszej instancji). Natomiast w zeznaniach I. H. zawarte jest następuje stwierdzenie: "Religia nie była przyczyną naszych problemów, ale nie wiem co byłoby później" (s. 78 akt organu pierwszej instancji). Dopiero w uzupełnieniu odwołania organowi I instancji zarzucono brak odniesienia się do obaw ze względów religijnych. W efekcie Rada uznała, że: 1. Członkowie Kościoła [...] nie spotkali się z jakimikolwiek problemami na tle religijnym; 2. Nie odczuwali obawy przed prześladowaniami w tym przedmiocie; 3. Zadeklarowane na etapie odwoławczym obawy można rozważać wyłącznie w kategoriach hipotezy co do dalszego rozwoju wolności religijnej na [...].

Zgromadzone informacje dowodzą, że na [...] nie dochodzi do żadnych systemowych prześladowań na tle religijnym. Natomiast notowane są negatywne wypowiedzi hierarchów [...] na temat Kościoła [...]. W warstwie werbalnej utrzymuje się stan napięcia między dominującą religią [...], a tym odłamem [...]. Nie ma natomiast doniesień, by za sławami szły czyny. Kościół do którego należy wnioskodawca działa legalnie, został zarejestrowany. Na [...] funkcjonuje też Stowarzyszenie Kościołów [...]. Rada zauważyła, że w tym punkcie, w oświadczeniach składanych w toku postępowania, pojawia się rozbieżność, gdyż w uzupełnieniu odwołania stwierdzono, że ten konkretny Kościół, do którego należy wnioskodawca nie jest zrzeszony z innymi tej grupy, co jest sprzeczne z oświadczeniami Wnioskodawcy, który stwierdził: "Jesteśmy [...], należymy do [...] zrzeszenia protestantów" (s. 66 akt organu pierwszej instancji). Nawet jeśli chodzi o dwa różne stowarzyszenia, to i tak na podstawie zeznań wnioskodawcy należy uznać, że Kościół ten przynależy do szerszych struktur organizacyjnych, działających w sposób nieskrępowany na [...].

Z raportów międzynarodowych, w tym Raportu Departamentu Stanu USA Report International Religious Freedom – [...] z 28 lipca 2014 r. [...] generalnie przestrzega praw mniejszości religijnych. Protestanci stanowiący ok. 0,8% społeczeństwa nie napotykają żadnych szczególnych problemów ze strony władz państwowych.

Z tych przyczyn Rada nie znalazła podstaw, by nadać M. H. status uchodźcy.

W ocenie Rady również brak jest podstaw do udzielenia skarżącemu ochrony uzupełniającej, gdyż według twierdzeń rady w sprawie nie zarysował się żaden aktualny związek z możliwością orzeczenia kary śmierci lub egzekucją, zakazem tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Jak już była mowa, same warunki egzystencji przesiedleńców w [...] nie stanowią przesłanki do twierdzenia, że osoby te są zagrożone nieludzkim lub poniżającym traktowaniem.

Rada nie podzieliła stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, że na terytorium [...] nie toczy się żaden konflikt zbrojny. Wprawdzie na obszarze Półwyspu [...] nie toczą się obecnie bezpośrednie działania militarne, niemniej jest to w świetle prawa międzynarodowego terytorium okupowane, zajęte militarnie, pozostające centralnym punktem sporu między [...] a [...]. Niezależnie od oceny, czy art. 15 pkt 3 może być odnoszony do [...], czy też wyłącznie do obszarów, na których toczą się walki, art. 18 powołanej ustawy wyłączający możliwość uznania obawy przed prześladowaniami za uzasadnioną znajduje zastosowanie także w odniesieniu do instytucji ochrony uzupełniającej.

W ocenie Rady w sprawie również nie ujawniły się żadne okoliczności, które wiązałyby się z przesłankami zgody na pobyt tolerowany. W postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy w razie odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej na terytorium RP, orzeka się o zasadności udzielenia zgody na pobyt tolerowany z przyczyn, o których mowa w art. 97 ust. 1 pkt 1 lub la (art. 48 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy). Zgodnie z tymi przepisami cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jego wydalenie mogłoby nastąpić jedynie do kraju, w którym zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, w którym mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu lub być zmuszony do pracy lub pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, lub wydalenie naruszałoby prawo do życia rodzinnego w rozumieniu wymienionej Konwencji lub naruszałoby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu.

Art. 97 powołanej ustawy odmiennie niż art. 13 i 15 (odpowiednio odnoszące się do nadania statusu uchodźcy i udzielania ochrony uzupełniającej) stanowi o kraju, do którego ma nastąpić wydalenie (a nie kraju pochodzenia). Niemniej jednak w okolicznościach tej sprawy nie ulega wątpliwości, że krajem tym również będzie [...]. Cudzoziemiec deklaruje obywatelstwo [...], a Polska nie uznała aneksji [...] i na arenie międzynarodowej traktuje go jako część [...].

Ustawa nie odniosła też wyraźnie koncepcji alternatywy ochrony wewnętrznej do instytucji zgody na pobyt tolerowany, niemniej jednak art. 97 powołanej ustawy odsyła do rozumienia wymienionych w nim praw przyjętego przez Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Jak już wspomniano Europejski Trybunał Praw Człowieka co najmniej kilkakrotnie stanął na stanowisku braku zasadności stosowania art. 3 (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania bez podstawy prawnej), w sytuacji, gdy cudzoziemiec może przemieścić się na inną część terytorium swojego państwa, wolną od zagrożeń i tam się osiedlić (tak np. M. Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wersja LEX OMEGA). Rada przyjmuje zatem, że potwierdzenie występowania takich okoliczności stwarza podstawy do stwierdzenia braku zasadności udzielenia zgody na pobyt tolerowany.

Wnioskodawca powołał prawa dziecka jako podstawę udzielenia wszystkim członkom rodziny zgody na pobyt tolerowany. Do materiału dowodowego włączono opinie na temat dzieci i zaangażowania rodziców, z których wynika, że dzieci wnioskodawcy uczęszczające do polskich szkół w L., dobrze radzą sobie z nauką, a proces ich integracji z rówieśnikami przebiega sprawnie. Niemniej jednak ta argumentacja nie może być uznana za trafną. Opinie te zostały wystawione po dwóch i pół miesiąca pobytu rodziny Wnioskodawcy w Polsce. Obecnie okres ten wynosi blisko osiem miesięcy. Art. 97 ust. 1a powołanej ustawy nie może być interpretowany w ten sposób, iż każdy cudzoziemiec ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy, który przybył do Polski z dziećmi realizującymi obowiązek szkolny spełnia przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt tolerowany. Rada wskazała, że w orzecznictwie ostatnich lat przyjęto, iż pozytywne rozstrzygnięcie w tym zakresie może zapaść tylko w przypadku wieloletnich okresów pobytu dzieci w Polsce, na tyle długich by zmiana kraju zamieszkania zatarła związki z krajem pochodzenia i skutkowałaby istotnymi problemami adaptacyjnymi po powrocie. W ocenie Rady, w niniejszej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Rada podniosła, że przesłanką zgody na pobyt tolerowany jest naruszenie praw małoletniego określonych w Konwencji nowojorskiej w wyniku wydalenia. Tymczasem nie można obronić tezy, według której sam fakt wydalenia małoletniego stałby w sprzeczności z tą Konwencją. Dopiero wystąpienie szczególnych okoliczności, takich właśnie jak długoletni pobyt dziecka poza krajem pochodzenia, mogłoby skutkować naruszeniem tych praw.

Skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. H., zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) istotne naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 75 § 1 kpa, art. 77 § 1 i § 2 kpa, art. 80 kpa oraz art. 136 kpa poprzez:

a) niezapoznanie się z aktualnymi informacjami dotyczącymi sytuacji na [...], w tym bezpieczeństwa ludności cywilnej na terytorium zachodniej i centralnej [...],

b) niezbadanie, czy w praktyce prawa osób wewnętrznie przesiedlonych na terytorium [...] są przestrzegane w stopniu co najmniej zapewniającym im godne warunki życia,

c) nieprzetłumaczenie załączonych do zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków dowodowych sporządzonych w językach obcych, tj. w języku [...], [...] i [...],

d) niezbadanie istnienia zasadności obawy przed prześladowaniem ze względu na narodowość [...];

2) istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 11 kpa i art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez niewskazanie, czym kierował się odmawiając skarżącemu i jego bliskim udzielenia ochrony uzupełniającej bądź zgody na pobyt tolerowany;

b) art. 7 kpa i art. 8 kpa poprzez niedokonanie indywidualnej analizy sprawy o niewłaściwą analizę zebranego materiału dowodowego;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 13 ust. 1 i art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do nadania skarżącemu i jego bliskim statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej,

b) art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia skarżącemu i jego bliskim zgody na pobyt tolerowany, w szczególności poprzez niesprawdzenie stopnia zintegrowania się małoletnich dzieci skarżącego z polskim społeczeństwem oraz czy w przypadku powrotu na [...] dzieci będą miały zapewniony realny dostęp do edukacji.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Ponadto w obszernym uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął podniesione zarzuty wskazując, że od maja 2014 r. sytuacja na [...] w stopniu znaczącym uległa pogorszeniu m.in. w dniu [...] sierpnia 2014 r. prezydent [...] – P. P. oficjalnie oświadczył, że ma miejsce inwazja [...] wojska na [...]. Zmianie, poprzez rozszerzenie uległ również zakres terytorialny konfliktu zbrojnego oraz ryzyka doznania poważnej krzywdy w postaci poważnego i zindywidualizowane zagrożenia dla życia lub zdrowia wynikającego z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego.

Skarżący przyznał, że w dniu 7 maja 2014 r., a więc w dniu, w który został sporządzony ostatni z dołączonych do sprawy raportów dotyczących sytuacji na [...] nie w pełni były jeszcze spełnione przesłanki do udzielenia tej fory ochrony. Jednakże, w związku z radykalnym zaostrzeniem konfliktu na [...] należy uznać, że obecnie przesłanki te zostały już spełnione. W związku z powyższym, opierając się na nieaktualnym stanie faktycznym organ nie mógł wydać właściwej decyzji w zakresie udzielenia mi ochrony uzupełniającej. Co więcej, w dniu 13 grudnia 2014 r. ze względów bezpieczeństwa Państwowa Agencja Lotnictwa na [...] wprowadziła zakaz lotów nad częścią [...].

W raporcie opracowanym przez Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Praw Człowieka z dnia 15 listopada 2014 r. podkreśla się liczne bariery, na które napotykają osoby wewnętrznie przesiedlone. Zwraca się uwagę, że problemy te występują nie tylko na terytorium, na którym występuję działania zbrojne, ale w całej [...]. Z raportu Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców na [...] z dnia 2 grudnia 2014 r. wynika, że występują liczne problemy w zakresie zagwarantowania osobom wewnętrznie przesiedlone na terytorium [...] respektowania ich podstawowych praw człowieka. Zwraca się m.in. uwagę na nietolerancję ze strony ludności miejscowej w stosunku do osób wewnętrznie przesiedlonych oraz wzrastającą potrzebę tworzenia nowych miejsc do zakwaterowania osób wewnętrznie przesiedlonych w ośrodkach stworzonych specjalnie dla nich. Co więcej, w związku z coraz większym napływem osób wewnętrznie przesiedlonych brakuje bieżących miejsc noclegowych. Jest to szczególnie istotne w kontekście zbliżającej się zimy.

W raporcie z dnia 12 grudnia 2014 r. zwraca się uwagę na coraz bardziej dotkliwy brak miejsc noclegowych, żywności i podstawowych produktów. Raport wskazuje również na coraz bardziej ograniczone możliwości w zakresie przyjmowania osób wewnętrznie przesiedlonych w innych częściach kraju.

Ponadto skarżący zarzucił organowi nieprzetłumaczenie na język polski załączonych do zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków dowodowych sporządzonych w językach obcych, tj. języku [...], [...] i [...], takich jak m.in., raportu opracowanego przez Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Człowieka z dnia 17 sierpnia 2014 r. pt: "Report on the human rights situation in [...]". W ocenie skarżącego wszystkie wnioski dowodowe, które nie zostały przetłumaczone miały za zadanie udowodnienie, że ryzyko, że zostanę prześladowany w przypadku powrotu do kraju pochodzenia zachodzi na terytorium całego kraju. Z punktu widzenia skarżącego istotne jest, że Rada nie wydała żadnego postanowienia w podmiocie odmowy przetłumaczenia wskazanych wniosków dowodowych, w którym wskazałaby na uzasadnienie takiego działania. Nie odniosła się również do wskazanego braku w uzasadnieniu do decyzji. Na mocy ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim językiem urzędowy jest język polski. Tym samym, cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie powinien być sporządzony w języku polskim. Organ miał obowiązek dokonania tłumaczenia na język polski wszystkich materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie, również wniosków dowodowych dołączonych przez skarżącego do sprawy.

Skarżący podniósł, że organ w żaden sposób nie odniósł się do zasadności obawy przed prześladowaniem ze względu na [...] narodowość żony. Zdaniem skarżącego jest to o tyle istotne, że sam organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że w przypadku udzielania pomocy osobom wewnętrznie przesiedlonym: "W indywidualnych przypadkach może pojawić się ostracyzm społeczny odmowa pomocy w odniesieniu do przedstawicieli grup mniejszościowych". Tym samym, w ocenie skarżącego, istnieje duże ryzyko, że żona, jako osoba narodowości [...], a wraz z nią cała rodzina skarżącego, będzie co najmniej dyskryminowana, jeśli nie w sposób dosłowny prześladowany ze względu na pochodzenie narodowościowe. Skarżący zarzucił organowi, że wydając decyzję nie zebrał całego materiału dowodowego, który umożliwiłby mu w sposób właściwy rozpatrzeć przedmiotową sprawę.

Skarżący zarzucił organowi, że uzasadnienie decyzji opiera się jedynie na wskazaniu ogólnej i nieaktualnej sytuacji w kraju pochodzenia bez zbadania indywidualnych przesłanek zwiększających ryzyko doznania poważnej krzywdy takich jak np. posiadanie pro-[...] poglądów politycznych przez mieszkańca [...] oraz możliwości uzyskania faktycznej pomocy od władz [...] jako osoba posiadająca status osoby wewnętrznie przesiedlonej, ryzyko posiadania wyznania innego niż powszechne w społeczeństwie [...] oraz posiadania narodowości [...].

W zaskarżonej decyzji odniesiono się jedynie do zarzutów wspólnych dla wszystkich członków wspólnoty religijnej skarżącego. Na brak indywidualnego rozpatrzenia sprawy skarżący wskazuje m.in. niewzięcie pod uwagę obawy przed prześladowaniem ze względu na [...] narodowość żony. Kościół [...], którego – według twierdzeń skarżącego – jest on wyznawcą, nie należy do działającego na [...] Stowarzyszenia Kościołów [...]. Stwierdzenie, że Kościół należy do [...] zrzeszenia protestantów wynika z błędów w tłumaczeniu w trakcie przesłuchania.

W ocenie skarżącego sytuacja na [...] wciąż ulega pogorszeniu. W dniu [...] sierpnia 2014 r. prezydent [...] – P. P. oficjalnie oświadczył, że ma miejsce inwazja [...] wojska na [...]. Informacja ta została również potwierdzona przez NATO. Należy tym samym uznać, że na [...] ma miejsce międzynarodowy konflikt zbrojny. Zarówno rząd [...], jak i cywilne organizacje donoszą o transporcie broni z [...] na tereny wschodniej [...].

O krytycznej sytuacji na [...], zdaniem skarżącego, świadczy między innymi fakt, że realna możliwość udzielenia pomocy przez władze [...] osobom wewnętrznie przesiedlonym jest coraz bardzie ograniczona.

Z raportu Wysokiego Komisarza NZ do Spraw Praw Człowieka z dnia 16 września 2014 r. wynika, że nastąpił wzrost liczby ofiar cywilnych. Podnosi się, że większość cywili zginęła w wyniku działań powszechnych, nie mających charakteru dyskryminacyjnego. W raporcie podkreśla się również, że nastąpił wzrost liczby porwań, zatrzymań, okrutnego traktowania, zabójstw ze strony uzbrojonych grup. Zwraca się uwagę również, że zjawiska te zaczynają obejmować coraz większą liczbę osób.

W raporcie Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Praw Człowieka z 15 listopada 2014 r., zwraca się uwagę na celowe rozmieszczanie działań zbrojnych w pobliżu siedzib ludności cywilnej. Podkreśla się, że zwiększa się ilość doniesień na temat bezpodstawnego pozbawiania wolności oraz tortur i nieludzkiego traktowania, których ofiarami są również cywile.

Równocześnie z opublikowanego przez UNHCR w dniu 1 lipca 2014 dokumentu pt. "International Protection Considerations Related to the Developments in [...] – Update F" wynika, że ogólna sytuacja na [...] ulega ciągłemu pogorszeniu. Jak podkreśla UNHCR, akty agresji w postaci naruszenia praw człowieka, takie jak tortury i morderstwa, są kierowane również przeciwko szerzej rozumianej ludności cywilnej. Podkreśla się, że w sprawach o nadanie statusu uchodźcy, w których już zapadło rozstrzygnięcie powinna być wzięta pod uwagę aktualna sytuacja na [...].

Jak wynika ze stanowisk opublikowanych przez Amnesty International oraz Czerwony Krzyż sytuacja na [...] powinna być uznawana za wewnętrzny konflikt zbrojny. Tym samym, w ocenie skarżącego, organ niesłusznie odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej. Jest to o tyle istotne z punktu widzenia skarżącego, że Wysoki Komisarz ONZ do Spraw Praw Człowieka "poinformował w oświadczeniu, że od połowy kwietnia br. do 18 listopada na wschodzie [...] zginęło co najmniej 4317 osób, a rany odniosło 9921. Ostrzegł także, że mimo uzgodnionego 5 września zawieszenia broni nadal dochodzi do walk, w których średnio ginie dziennie 13 osób". Skarżący podniósł, że jest to kolejne oświadczenie, w którym Komisarz zwraca uwagę na ataki, których ofiarami są cywile.

W ocenie skarżącego wykazał on, że zobowiązanie go wraz z rodziną do powrotu na [...] będzie wiązało się z naruszeniem ich prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, a także swobody wyznania. Będzie się również wiązało ze znacznym ryzykiem, że w kraju pochodzenia zostaną poddani torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Tym samym, zdaniem skarżącego, spełnił on przesłanki do udzielenia mu ochrony międzynarodowej.

W toku postępowania sądowego skarżący złożył do akt sprawy pismo opatrzone datą 28 sierpnia 2015 r., w którym powołując się na załączone do niniejszego pisma liczne opinie dyrektorów szkół, wychowawców klas, do których uczęszczają dzieci skarżącego, prośby uczniów, a także opinie psychologów i pediatrów, uzupełnił on zarzuty podniesione w skardze o naruszenie przez organ norm proceduralnych, tj. art. 10 § 1 kpa, art. 36 § 1 i § 2 kpa, art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 Konwencji o Prawach Dziecka oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Obecna na rozprawie w dniu 10 września 2015 r. uczestniczka postępowania I. H. oświadczyła do protokołu rozprawy, że właściciel pensjonatu, w którym się zatrzymali w M., zażądał od nich 1000 USA za zużyty prąd. Pełnomocnik organu zaś stwierdził, że ta okoliczność nie była dotąd podnoszona przez cudzoziemców.

Natomiast przedstawiciel Stowarzyszenia Interwencji Prawnej z siedzibą w Warszawie, dopuszczonego przez Sąd na rozprawie w dniu 10 września 2015 r. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika, oświadczył, że zgodnie z raportem Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców na dzień 9 września 2015 r. liczba przesiedlonych na terytorium [...] wyniosła ok. 1 mln 460 tys. oraz zarzucił Radzie naruszenie art. 10 § 1 kpa przez uniemożliwienie skarżącemu złożenia aktualnych opinii dotyczących sytuacji dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego, ustalonego i obowiązującego w dniu wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie pod kątem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie celowości czy słuszności lub sprawiedliwości społecznej i z urzędu bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia.

Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem organ odwoławczy dopuścił się naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, określonych w art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa, a naruszenie tych przepisów jednocześnie pociąga za sobą naruszenie art. 107 § 3 kpa i art. 80 kpa oraz art. 15 kpa, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia organu odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r.

Podzielić należy te wywody skargi, w których podkreślono powinności organu administracji publicznej, nie wyłączając organu odwoławczego, w aspekcie nakazu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oceny dowodów i przekonywującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy nie jest związany granicami postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji, w miarę potrzeby winien je poszerzyć, a umożliwia mu to przepis art. 136 kpa, stanowiący o dodatkowym postępowaniu w celu uzupełnienie dowodów i materiałów w sprawie. Możliwość ta jest ograniczona w istocie wyłącznie zakazem wykreowania nowej sprawy pod względem materialnym.

Ponadto organ prowadzący postępowanie ma obowiązek wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a przed wydaniem decyzji obowiązek rozpatrzenia materiału dowodowego z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony.

W przedmiotowej sprawie, na etapie postępowania odwoławczego skarżący składał do akt sprawy liczne wnioski o dopuszczenie dowodu z szeregu pism i tekstów ze stron internetowych, w tym m. in. raportu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych na temat sytuacji praw człowieka na [...] z dnia 17 sierpnia 2014 r., wnosząc o włączenie ich w poczet materiału dowodowego.

Organ odwoławczy przy ocenie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie przeprowadził wyczerpującej jego oceny, pomijając w szczególności ocenę dowodu w postaci powołanego raportu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych na temat sytuacji praw człowieka na [...] z dnia 17 sierpnia 2014 r., a co najmniej nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji, które bynajmniej nie wskazuje, aby Rada odniosła się do niego. Bezzasadne zaniechanie przeprowadzenia oceny przedstawionego dowodu w postaci powołanego raportu być może przyczyniło się do przyjęcia błędnego stanu faktycznego, co mogło doprowadzić do niewłaściwego zastosowania przepisów materialnoprawnych. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 75 § 1 nakazuje dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i stwierdza, że dowodem mogą być także dokumenty. Dokumentem zaś jest każdy akt pisemny stanowiący wyrażenie określonych myśli lub wiadomości (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 10, s. 320 i powołana tam literatura). Dokumenty przedstawione w postępowaniu odwoławczym zostały zaprezentowane przez skarżącego w celu wsparcia jego twierdzeń, a zatem okoliczności wskazanych przez stronę jako przyczyny ubiegania się o ochronę w Polsce, które należało uznać za informacje istotne w sprawie dotyczącej udzielenia cudzoziemcowi ochrony w Polsce w świetle przesłanek określonych w art. 13 ust. 1, art. 15 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

W konsekwencji Rada nie poddając ocenie wymienionego raportu znajdującego się w aktach sprawy dokonała niepełnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, przez co organ odwoławczy uchybił obowiązkowi wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Ta okoliczność w szczególności sugerowałaby pożądaną rzetelność w rozpatrzeniu odwołania, jego zarzutów i wszelkich wniosków dowodowych w kontekście indywidualnej sprawy odwołującego się. W judykaturze trafnie wskazuje się, że wahania poglądów prawnych wyrażanych w decyzjach organu administracji publicznej, kierowanych do tego samego podmiotu oraz na tle takich samych stanów faktycznych i tożsamej podstawie prawnej mogą być uznane za naruszenie wskazanej zasady z art. 8 kpa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., II OSK 2539/10, LEX nr 1145614). W sytuacji, jaka występuje w sprawie trafnie skarżący wywodzi, że Rada uchybiła przepisowi art. 8 kpa nakazującemu prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, skoro uzasadnienie decyzji nie przekonuje, aby stanowisko odwołującej się strony zostało poważnie wzięte pod rozwagę.

W konsekwencji doszło w ten sposób do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 kpa. Istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja decyzji, lecz ponowne "na nowo" rozpoznanie sprawy administracyjnej. Ze względu na zasadę dwuinstancyjności z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia środka odwoławczego, powstaje obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy. Rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (T. Woś, J. Zimmermann; glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., III AZP 11/86, opubl. w: PiP 1989, z. 8, s. 147). Nie spełnia tego wymogu tylko kontrola zasadności argumentów podniesionych w stosunku do rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 592; por. także wyrok NSA z 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr 1, poz. 35; wyrok NSA z 19 lipca 2001 r., V SA 3872/00). Tak więc, dla uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana nie wystarczy samo stwierdzenie, że w sprawie zapadły rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Właściwe wypełnienie zasady dwuinstancyjności wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć różnych organów, lecz zakłada jej podjęcie w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Chodzi zatem o to, by przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie dokonano oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, w sposób rzeczowy, staranny i wszechstronny przeanalizowano wszelkie argumenty, opinie i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony. Tak więc, obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Należy wskazać, że na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. W pierwszej kolejności organ odwoławczy, ponownie rozpatrujący sprawę, powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy, następnie poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, stwierdzić ustalenie jakich faktów jest konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, czyli przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać tok rozumowania organu przedstawiający proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie – odnosząc się do szczegółowo przeanalizowanego stanu faktycznego w danej sprawie i winny być to odniesienia indywidualne – w każdej rozpoznanej sprawie – a nie tylko ogólnikowe odniesienia do tego typu spraw. Zadaniem organu drugiej instancji w postępowaniu administracyjnym jest rozważenie, jak należy daną – indywidualnie rozpatrywaną – sprawę rozstrzygnąć zgodnie z zasadą praworządności i zasadą prawdy obiektywnej, a nie tylko, rozważać czy utrzymać lub zmienić rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy rozpatrując odwołanie skarżącego przywołał fakty, które uznał za udowodnione i wskazał dowody, na których się oparł, jednakże całkowicie zaniechał oceny raportu z dnia 17 sierpnia 2014 r. znajdującego się w aktach administracyjnych rozpatrywanej sprawy.

Zdaniem Sądu w takiej sytuacji, zaskarżona decyzja nie spełnia podstawowego wymogu, wynikającego z art. 107 § 3 kpa, bowiem organ odwoławczy pominął całkowicie obowiązek, a zarazem i konieczność oceny wszystkich zgromadzonych w toku postępowania dowodów.

Zgodnie z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek wyczerpującego umotywowania decyzji wynika również z obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania wyrażonej w art. 7 kpa. Tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny, poprzedzony zebraniem zupełnego (kompletnego) materiału dowodowego, może być podstawą zastosowania właściwej normy prawa materialnego i tym samym trafności merytorycznej rozstrzygnięcia.

W związku z tym organ odwoławczy obowiązany jest ponownie dokonać oceny sytuacji panującej na [...] dopuszczając jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, zgodnie z art. 75 § 1 kpa, a następnie poddać go szczegółowej analizie i ocenie, zaś dokonane ustalenia i rozważania zawrzeć w uzasadnieniu decyzji, również po to, by sąd administracyjny mógł zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonać kontroli sądowej zaskarżonych decyzji wymienionych w art. 3 § 2 tej ustawy, zgodnie z przepisem art. 133 § 1 tej ustawy.

W szczególności zaś decyzje negatywne dla skarżącego powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew obowiązującym przepisom prawa, zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zawsze wymaga dołożenia należytej staranności, bowiem zbieranie i ocena dowodów są czynnościami o doniosłym znaczeniu procesowym, albowiem mają one dać rękojmię, że organ wnikliwie i z należytą starannością zastanawiał się nad rozstrzygnięciem, że dokonał oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego i ma umożliwić Sądowi dokonanie kontroli, w oparciu o kryterium zgodności z prawem, czy przesłanki, na których oparł się organ są trafne, a także przekonaniu stron postępowania, co do trafności motywów wydanego rozstrzygnięcia.

W toku rozpoznawania odwołania, uwzględniając powyższe uwagi dotyczące jedynie formalnoprawnego aspektu dopuszczenia dowodów, w wyniku nieuzasadnionego nieuwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego, a zwłaszcza powołanego raportu z dnia 17 sierpnia 2014 r., doszło do jednostronnej oceny materiału dowodowego i naruszenia wskazanych przepisów postępowania, a także do naruszenia zasady dochodzenia do prawdy materialnej z uwagi na to, że organ nie wykorzystał wszystkich możliwości wyjaśnienia sprawy i nie dokonał oceny wszystkich zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych, a mimo to przyjął, że materiały dowodowe zgłoszone przez cudzoziemca na uzasadnienie wniosku o nadanie statusu uchodźcy są niewiarygodne.

Z tych względów, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącego zarzutów, Sąd uznał, że stanowią one podstawę do postawienia organowi odwoławczemu orzekającemu w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy i wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Stwierdzić jednocześnie w tym miejscu należy, że zarzut nieprzetłumaczenia raportu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych na temat sytuacji praw człowieka na [...] z dnia 17 sierpnia 2014 r. jest niezasadny, gdyż tłumaczenie wskazanego raportu znajduje się w aktach administracyjnych na stronach 243a-243c.

W toku ponownego rozpoznawania odwołania Rada uwzględni i to, że w związku z treścią art. 15 i art. 97 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 48 ust. 1 powołanej ustawy, kluczowym elementem ponownego postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym powinny być ustalenia odnoszące się do sytuacji w kraju ojczystym skarżącego, które organ zobowiązany jest dokonać z urzędu. W postępowaniu w sprawie udzielenia cudzoziemcowi ochrony ocena osobistych uwarunkowań cudzoziemca, analizowana w kontekście okoliczności wynikających z wszystkich dopuszczonych w postępowaniu dowodów przez pryzmat przesłanek udzielenia statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej lub zgody na pobyt tolerowany, powinna zostać uzupełniona oceną bieżących warunków panujących w kraju, do którego cudzoziemiec ma być wydalony, dokonaną w oparciu o wszelkie dostępne materiały źródłowe obrazujące tę sytuację, włączone do akt sprawy. Przy ocenie podstaw nadania skarżącemu statusu uchodźcy organ rozważy, czy zaistniały w sprawie nowe okoliczności dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego wpływające na uzyskanie przez cudzoziemca statusu uchodźcy. Sytuacja w kraju pochodzenia cechuje się bowiem zawsze określoną dynamiką, co sprawia, że ocena wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej powinna obejmować każdorazowo wszystkie istotne fakty odnoszące się do kraju pochodzenia w momencie podejmowania decyzji w sprawie wniosku, w tym również przepisy ustawowe i wykonawcze kraju pochodzenia oraz sposoby ich wykonywania (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2012 r., sygn.. akt II OSK 1406/11, niepubl.). Należy bowiem stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie ustalenia odnoszące się do kraju pochodzenia cudzoziemca mają istotne znaczenie nie tylko ze względu na powyżej wskazany zakres rozstrzygnięcia w sprawie objęcia cudzoziemca ochroną, na które składa się również decyzja o dopuszczalności jego wydalenia (obecnie zobowiązanie do powrotu), a której podjęciu przeciwdziała wykazanie istnienia okoliczności uzasadniających udzielenie ochrony uzupełniającej albo zgody na pobyt tolerowany, powiązany przez ustawodawcę z warunkami panującymi w tym kraju. Konieczność prawidłowego wywiązania się przez organ z powyżej wskazanego obowiązku w rozważanym przypadku pozostaje dodatkowo w bezpośrednim związku z przedmiotem zgłoszonych dowodów, które odnosić się mają do sytuacji panującej w kraju pochodzenia skarżącego. Zasadność dopuszczenia tych dowodów w postępowaniu administracyjnym, a zwłaszcza raportu z dnia 17 sierpnia 2014 r. oraz wszystkich istotnych faktów i okoliczności im towarzyszących odnoszących się do sytuacji w kraju pochodzenia cudzoziemca, wiązać się zatem będzie z koniecznością konfrontacji przedstawionych w nich informacji.

Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy uzasadnia uchylenie przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, zaś rzeczą organu odwoławczego ponownie rozpoznającego odwołanie będzie uwzględnienie przedstawionych przez Sąd wskazań co do dalszego postępowania i przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem reguł zawartych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego i dopiero w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, po poddaniu wszechstronnej ocenie wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.

Jednocześnie należy wyjaśnić, że stwierdzone uchybienia jakich dopuścił się organ odwoławczy orzekający w sprawie, czynią przedwczesną merytoryczną ocenę wydanych w sprawie decyzji, albowiem w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym Sąd nie może prowadzić samodzielnych rozważań w aspekcie materialnoprawnym dotyczącym zasadności odmowy udzielenia statusu uchodźcy. Ocena taka byłaby bowiem wobec wadliwości przeprowadzonego postępowania przedwczesna, a nadto równoznaczna z zastąpieniem przez sąd jurysdykcji zastrzeżonej organom administracyjnym, których działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, a których w rozstrzyganiu spraw nie zastępuje.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.