Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 2026/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 R., w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz. 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Teza: Jeśli organ stoi na stanowisku, iż przejęte przedsiębiorstwa przez Skarb Państwa były to jednak jednostki wchodzące w skład dóbr ziemskich, to powinno to znaleźć odbicie w decyzji zaskarżonej, ewentualnie nawet przez określenie w decyzji /aktów/ na podstawie których jednostki te przejął Skarb Państwa, względnie przez wyrażenie odpowiedniej opinii w zaskarżonej decyzji.

TEZY

Jeśli organ stoi na stanowisku, iż przejęte przedsiębiorstwa przez Skarb Państwa były to jednak jednostki wchodzące w skład dóbr ziemskich, to powinno to znaleźć odbicie w decyzji zaskarżonej, ewentualnie nawet przez określenie w decyzji /aktów/ na podstawie których jednostki te przejął Skarb Państwa, względnie przez wyrażenie odpowiedniej opinii w zaskarżonej decyzji.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1999 r. sprawy ze skargi Krystyny Aliny P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 sierpnia 1997 r. (...) i w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na cele reformy rolnej

1. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; (...).


UZASADNIENIE

Wojewoda S. decyzją z dnia 19 lutego 1996 r. na podstawie par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej uznał, że nieruchomość ziemska pod nazwą "Dobra Ziemskie O." o łącznej pow. 1.034,89 ha, stanowiąca własność spadkobierców Leona B. podlega działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i z mocy prawa przechodzi na własność Państwa.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż decyzja wydana została ze względu na to, że Krystyna, Alina P., córka Leona B. wystąpiła z wnioskiem o zwrot opisanego majątku ziemskiego. Podnoszona we wniosku okoliczność, iż majątek przejęty został już 1 września 1944 r. mimo, że dekret wszedł w życie 13 września 1944 r. jest bez znaczenia w sprawie, gdyż przejście majątku na rzecz Państwa nastąpiło z mocy prawa i ewentualne czynności faktyczne nie powodowały skutków prawnych, w tym skutku bezprawności przejęcia nieruchomości przez Państwo.

Odwołanie od decyzji Wojewody S. złożyła Krystyna Alina P. domagając się jej uchylenia. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, iż majątek ziemski przejęty został fizycznie przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej, co czyni to przejęcie bezprawnym. Nadto odwołująca się podniosła, że nigdy nie została jej doręczona decyzja o przejęciu majątku, co oznacza, że decyzja taka nigdy nie została wydana.

Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy decyzją z dnia 11 sierpnia 1997 r. Organ II instancji wskazał, iż opisane dobra ziemskie przeszły na własność Państwa z mocy prawa i nie było potrzeby wydawania w tym względzie żadnej decyzji. Obecne decyzje zapadają tylko dlatego, że został złożony wniosek o zwrot nieruchomości i dlatego organ był obowiązany wniosek ten rozpatrzyć. Natomiast data protokolarnego przejęcia nie decyduje, czy majątek podlega działaniu przepisów dekretu, jest jedynie uregulowanym poświadczeniem faktu objęcia majątku zarządem państwowym.

Skargę na decyzję organu II instancji złożyła Krystyna Alina P. domagając się stwierdzenia jej nieważności, względnie uchylenia. W skardze powtórzone zostały zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a nadto skarżąca zarzuciła, iż obok użytków rolnych przejęto lasy, stawy hodowlane, gorzelnię, cegielnię, hutę szkła, itp., a te urządzenia nie mogły być objęte działaniem dekretu o reformie rolnej. W tym zakresie mogły działać przepisy innych aktów prawnych i powoływanie się ogólnie na dekret o reformie rolnej jest błędne. Skarżąca wskazała, że nie otrzymała żadnego ekwiwalentu za przejęty przez Państwo majątek ziemski.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podniesione w skardze, a także uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuty a mianowicie, iż majątek ziemski został bezprawnie przejęty w dniu 1 września 1944 r., tj. w chwili gdy dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej jeszcze nie został wydany oraz, że żaden organ nie wydał decyzji o przejęciu majątku nie podważają prawidłowości zaskarżonej decyzji. Otóż trafnie podnosi organ, że przejście majątku ziemskiego na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy prawa w dniu wejścia w życie dekretu tj. dnia 13 września 1944 r. niezależnie od tego w czyich rękach majątek ten się znajdował. Jeśli majątek już 1 września 1944 r. fizycznie przejęły w administrację tymczasową organy Państwa to nie oznaczało, że w tym dniu skarżąca utraciła majątek. Utrata własności nastąpiła w dniu 13 września 1944 r. i wcześniejsze fizyczne przejęcie majątku nie pozbawiło prawnego skutku przepisów dekretu. Co do braku decyzji odpowiednich organów o przejęciu majątku, to należy tylko przypomnieć, iż przejęcie majątku nie wymagało wydania decyzji gdyż przejęcie następowało z mocy prawa. Wymagane było tylko dokonanie spisu przejętych dóbr nieruchomych i przynależnych urządzeń oraz innych ruchomości, a także wydanie zaświadczenia dla dokonania wpisów w księgach wieczystych. Czynności te zostały wykonane.

Skarżąca zarzuciła jednak, iż wykonując dekret o reformie rolnej organa ówczesnej administracji na podstawie tego dekretu przejęły szereg urządzeń /przedsiębiorstw/ należących do właścicieli dóbr, które to urządzenia, zdaniem skarżącej, nie mogły być przejęte w ramach wykonania dekretu o reformie rolnej. Skarżąca wymieniła wśród tych wartości, między innymi gorzelnię, cegielnię, elektrownię, bocznicę kolejową, czy wreszcie hutę szkła, które to urządzenia były luźno związane z dobrami ziemskimi, względnie z nimi w ogóle nie związane, a mimo to wszystkie te dobra dołączono do dóbr ziemskich wbrew treści dekretu o reformie rolnej. W zaskarżonej decyzji także nie podjęto sprawy określenia tego, które z wymienionych urządzeń /fabryk/ przejęto w trybie reformy rolnej, ewentualnie jakie były inne podstawy przejęcia tego majątku. Najbardziej wyraźnie sprawa ta dotyczy huty szkła, będącej znacznych rozmiarów przedsiębiorstwem, zupełnie nie związanym produkcyjnie i funkcjonalnie z dobrami ziemskimi, przedsiębiorstwem mającym nawet własne osiedle mieszkaniowe. Skarżąca wyraźnie domagała się określenia podstaw przejęcia tych przedsiębiorstw przez Skarb Państwa i jeśli organ stoi na stanowisku, iż były to jednak jednostki wchodzące w skład dóbr ziemskich, to powinno to znaleźć odbicie w decyzji zaskarżonej, ewentualnie nawet przez określenie w decyzji /aktów/ na podstawie których jednostki te przejął Skarb Państwa, względnie przez wyrażenie odpowiedniej opinii w zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż pozostawienie tej kwestii bez wyjaśnienia i zajęcia stanowiska stawia skarżącą, byłą właścicielkę dóbr ziemskich i właścicielką urządzeń i przedsiębiorstw w nader niekorzystnej sytuacji, gdyż pozbawiona jest ona ewentualnego uprawnienia do złożenia odpowiednich wniosków i sprawdzenia legalności działania organów przejmujących majątek, względnie możliwości wystąpienia z odpowiednimi roszczeniami w cywilnych procesach o ustalenie istnienia prawa. Z tych też względów, w sytuacji jaka została ujawniona w niniejszej sprawie, decyzja stwierdzająca w sposób bardzo okrojony i niewyraźny, że majątek ziemski podlegał działaniu dekretu o reformie rolnej nie może się ostać, gdyż decyzja taka, choć sama w sobie niewadliwa, nie stanowi załatwienia wniosku, który złożyła Krystyna, Alina P.

Z powyższych względów z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 55 ust. 1 ustawy o NSA z dnia 11 maja 1995 r. orzeczono jak w sentencji.