Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 79/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 3, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w ramach programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" I.oddala skargę II. przyznaje adw. [...] od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 12, art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013, poz. 182 ze zm.), a także art. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. z 2005 r., nr 267, poz. 2259), dalej: ustawa, po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] 2013 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy finansowej w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w postaci opłacenia obiadów stołówkowych i świadczenia pieniężnego na zakup żywności, zakwestionowaną decyzję utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzją pierwszoinstancyjną, po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek uchylenia wcześniejszej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odmówiono przyznania stronie pomocy w zakresie wyżej opisanym. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jej dochód wynosi 593,62 zł z tytułu renty, miesięczne wydatki to około 200 zł z tytułu stałych opłat. Strona ponosi także wydatki na leki w kwocie około 150-200 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki Mercedes 220D, zakupiony w maju 2013 r. za 1.020 euro (organ błędnie wskazał kwotę 1.200 euro). Przy czym, poniósł również wydatki związane z zakupem samochodu (akcyzę, opłaty rejestracyjne), których nie udokumentował. Wnioskodawca stwierdził jednak, że na zakup samochodu przeznaczył środki ze sprzedaży skutera i sprzętów budowlanych, a zakup samochodu był konieczny bowiem ułatwił mu przemieszczanie jako osobie niepełnosprawnej.

Organ pierwszej instancji nie dał wiary oświadczeniu strony o kwocie, za jaką został zakupiony samochód. Pracownik socjalny ustalił, że cena takiego samochodu wynosi od 5.000 do 9.900 zł. Organ wskazał na zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej oraz świadczeń w ramach programu rządowego. Ocenił, że okoliczności sprawy wskazują, iż wnioskodawca posiadał zasoby (skuter, betoniarki, rusztowanie), których sprzedaż wzbogaciła go o kwotę powyżej 3.000 zł, która to kwota całkowicie wystarczyłaby na zabezpieczenie jego potrzeb, w tym także na żywność. Wydatki powiększone o koszty utrzymania samochodu budzą zaś podejrzenia odnośnie posiadania innych, nieujawnionych pracownikowi socjalnemu dochodów. Powołując się na art. 12 ustawy o pomocy społecznej, wskazując na dysproporcję pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową strony, organ odmówił zatem przyznania wnioskowanej pomocy.

Od tej decyzji strona wniosła odwołanie podnosząc, iż decyzja nie uwzględnia wytycznych Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a także, że uczyniła wszystko, co możliwe dla poprawienia swojej sytuacji. Samochód zakupiła okazyjnie, przeznaczając na ten cel środki uzyskane ze sprzedaży niepotrzebnych sprzętów budowlanych. Samochód jest tani w eksploatacji i pozwala zaoszczędzić na biletach, jak również oszczędza zdrowie, bowiem jest osobą niepełnosprawną i ma trudności z przemieszczaniem i dźwiganiem. Odwołujący się wskazał, że Ośrodek nie zbadał jego sytuacji materialnej i nie wykazał dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową. Niepotrzebny sprzęt budowlany został zamieniony na potrzebny mu samochód. Ponadto spełnia kryterium dochodowe i inne warunki przyznania świadczeń. Zwrócił także uwagę na niską kwotę świadczenia rentowego, która nie pozwala na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb, a także na zwiększone wydatki na leki.

Dalej organ odwoławczy podał, że zasady i tryb przyznawania świadczeń w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" regulują przepisy ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. c ustawy w ramach programu zapewnienia się pomoc w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym. Pomoc może mieć formę posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej (art. 5 ust. 1 ustawy). Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej ustalone w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823) od dnia 1 października 2012 r. wynosi 542 zł. Zatem 150 % tej kwoty stanowi 813 zł.

Na mocy art. 7 ustawy do udzielania pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Kwestie związane z przyznawaniem świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W art. 3 jako cel pomocy społecznej wskazuje wspieranie osób i rodzin w zaspokojeniu ich niezbędnych potrzeb życiowych i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Art. 3 ust. 4 stanowi, iż potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Na mocy art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542,00 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Dochód osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej ustala się zgodnie z art. 8 ust. 3. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z art. 12 tej ustawy w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

W sprawie Kolegium bezspornie ustaliło, że odwołujący się wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2013 r. zwrócił się o przyznanie pomocy m.in. na żywność. Wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w części budynku jednorodzinnego, w którym zajmuje jedno piętro, a poza nim zamieszkują w tym samym budynku także była żona oraz córka wraz ze swoim dzieckiem. Nie utrzymuje on kontaktów z żoną i córką. Jego mieszkanie posiada niezbędne wyposażenie, nie zalega z płatnościami za utrzymanie domu. Dochód strony wynosi 593,62 zł z tytułu renty przyznanej w związku z niezdolnością do pracy. Odwołujący się nie pracuje, swoje stałe wydatki szacuje na powyżej 500 zł miesięcznie. Wydatki te obejmują też wydatki na utrzymanie samochodu osobowego m-ki Mercedes-Benz typ 210, rok produkcji 1997, zakupionego za 1020 euro. Od 1993 r. korzystał z pomocy społecznej, głównie z usług opiekuńczych, pomocy rzeczowej (żywnościowej) i zasiłków celowych na zakup leków, żywności i opału. Znajduje się w złym stanie zdrowia, obecnie jest uznawany za częściowo niezdolnego do pracy, co wynika z ustaleń lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] 2013 r. Wcześniejszym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. z dnia [...] 2001 r., nr [...], odwołujący się został na stałe zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że ma on ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji, wymaga częściowej okresowej pomocy osób drugich. Strona zatem jako osoba częściowo niezdolna do pracy nie jest osobą, która ze względów medycznych bezwzględnie wymaga pomocy innych osób w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, zaleconej przez lekarza pielęgnacji oraz zapewnieniu kontaktów z otoczeniem.

Dochód odwołującego się, wynoszący 593,62 zł, przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej (542 zł), ale jednocześnie nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (813 zł).

Ustalenia powyższe stanowiły podstawę orzeczenia przez organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] 2013 r., nr [...] o odmowie przyznania pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Decyzja ta jednakże, wskutek zakwestionowania jej przez stronę, została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2013 r., nr [...]. Podstawą uchylenia decyzji było przekroczenie przez organ pierwszej instancji granic uznania administracyjnego. Kolegium wskazało także na okoliczności związane ze sprzedażą sprzętów niepotrzebnych do prowadzenia działalności gospodarczej oraz zakup samochodu, co mogło mieć wpływ na ocenę, czy rzeczywiście skarżący odpowiednio współdziała w dążeniu do wyjścia z trudnej sytuacji. Zaznaczyło również brak powołania przez organ pierwszej instancji, w podstawie prawnej art. 11, czy art. 12 ustawy o pomocy społecznej, a jedynie samo zasygnalizowanie wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej, jak również na konieczność ustalenia, jakie środki finansowe uzyskał skarżący ze sprzedaży sprzętów i jak nimi zadysponował w kontekście zgłaszanych potrzeb.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, dokonując m.in. oceny sytuacji materialnej strony z uwzględnieniem uzyskanego dochodu ze sprzedaży sprzętu budowlanego oraz biorąc pod uwagę przeznaczenie środków finansowych na zakup samochodu. Organ pierwszej instancji wskazał m.in., iż odwołujący się posiada samochód osobowy Mercedes 220D, rok prod. 1997, zakupiony w maju 2013 r. za 1.020 euro (przy czym błędnie wskazał kwotę 1.200 euro), a także poniósł inne wydatki związane z zakupem samochodu (akcyzę, opłaty rejestracyjne), których jednak nie udokumentował, a jedynie oświadczył, że samochód wraz z opłatami kosztował go 3.000 zł plus ubezpieczenie OC na cały rok w wysokości 332,51 zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, na zakup samochodu przeznaczył środki ze sprzedaży skutera i sprzętów budowlanych, nie udokumentował jednak dochodu ze sprzedaży. Organ nie dał wiary oświadczeniu strony o kwocie, za jaką nabył auto wskazując, iż pracownik socjalny ustalił, że cena takiego samochodu wynosi od 5.000 do 9.900 zł. Organ orzekający ocenił, że okoliczności sprawy wskazują, że wnioskodawca posiadał zasoby (skuter, betoniarki, rusztowanie), których sprzedaż wzbogaciła go o kwotę powyżej 3.000,00 zł, która to kwota całkowicie wystarczyłaby na zabezpieczenie jego potrzeb, w tym także na żywność. Odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy oparł się na przepisie art. 12 ustawy o pomocy społecznej ustalając, że zakup i koszty utrzymania samochodu wskazują na dysproporcję pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową strony. Tak więc w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji usunął wcześniejsze braki podjętego rozstrzygnięcia, które zadecydowały o poprzednim uchyleniu decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie znajdującej się w aktach dokumentacji sprawy orzekło, iż wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzja, została wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa, zaś odwołanie strony w istniejącym stanie faktycznym i prawnym nie zasługiwało na uwzględnienie.

Jak wyżej wskazano, dochód strony wynosi 593,62 zł, a zatem nie przekracza 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Co do zasady wnioskodawca spełnia zatem wymogi uzyskania świadczenia z pomocy społecznej w formie posiłku z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Jednakże świadczenia w formie wnioskowanej przez stronę pomocy udzielane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ pomocy społecznej ma obowiązek dokonać indywidualnej oceny sytuacji osobistej i materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń oraz nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wymogów ustawowych nie ma bezwzględnego obowiązku ich udzielenia. Uznanie administracyjne oznacza, że nie wszystkie potrzeby i nie w pełnej wysokości będą każdorazowo zaspokajane przez organ pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, iż wysokość przyznanego świadczenia z pomocy społecznej zależy od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy wziąć pod uwagę w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości - wyrok WSA w Kielcach z dnia 30 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 295/10. Jak dalej wskazał Sąd okoliczność ta, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, powoduje iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Kontrola decyzji uznaniowej polega na ustaleniu, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych.

W sprawie niniejszej bezspornym jest zdaniem Kolegium, że wnioskodawca wykazuje niską kwotę dochodu miesięcznego, jednakże mimo to całokształt okoliczności sprawy warunkuje brak podstaw do przyznania mu pomocy na dożywianie. Z analizy wszystkich okoliczności sprawy nie wynika bowiem, aby skarżący nie był w stanie samodzielnie poprawić swojej sytuacji bytowej. Należy mieć na uwadze, że środki z pomocy społecznej są ostatecznością a pomoc przyznawana jest osobom, które nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudności. Okoliczności sprawy, w tym poniesione wydatki na zakup samochodu oraz koszty jego bieżącego utrzymania wskazują, iż strona może posiadać inne nieujawnione środki finansowe, bowiem z jej oświadczenia wynika, że comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania oraz leki w zasadzie pochłaniają większą część emerytury. Kolegium nie dało wiary twierdzeniom odwołującego się, iż posiadanie samochodu "pozwala mu zaoszczędzić" i jest wyrazem dążenia do samodzielnego przezwyciężenia problemów. Podkreśliło, że nie można negować chęci poprawy przez odwołującego się swojej sytuacji poprzez zakup samochodu, który niewątpliwie ułatwia mu jako osobie niepełnosprawnej poruszanie się, jednakże mając cały czas na uwadze zasady rządzące przyznawaniem środków z pomocy społecznej i charakter tej pomocy, nie sposób uznać, aby uzasadnionym było przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (nawet w formie posiłków) w sytuacji, gdy strona przeznacza posiadane zasoby na zakup i utrzymanie auta. Organ pierwszej instancji słusznie zatem powołał się na dysproporcję pomiędzy udokumentowanym dochodem strony, a rzeczywistą sytuacją majątkową (art. 12 ustawy). Mając na względzie możliwość wystąpienia dysproporcji pomiędzy deklarowanymi dochodami a jej rzeczywistą sytuacją majątkową, ustawodawca zastrzega prawo odmowy pomocy. Nie wskazuje przy tym, co należy rozumieć pod pojęciem "dysproporcji" pozostawiając to ocenie podmiotu zajmującego się przyznawaniem wsparcia - vide I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC 2009, LexSigma.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a zatem pomoc społeczna ma celu jedynie wsparcie wysiłków każdej osoby, która znalazła się w trudnej sytuacji, aby przezwyciężyć zaistniałe trudności. Nie może jednak być traktowana jako sposób bieżącego utrzymania dla osób, które nie dążą do samodzielnego przezwyciężenia trudności i które mają możliwości pokonania trudnej sytuacji we własnym zakresie.

Tak więc, dostrzegając trudną sytuację materialną skarżącego, Kolegium uznało jednak, że organ pierwszej instancji ponownie odmawiając stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Na powyższą decyzję [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżący wskazał na nieprawidłowości przy wydawaniu zakwestionowanych decyzji, brak podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, a także swój zły stan zdrowia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., , poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy podkreślić, że w świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1

i 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.), dalej: ustawa, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Ustawa, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. I tak, w art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego w art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może również nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12 ustawy).

Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Zasadą jest, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, poza rodzajami świadczeń określonymi w art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, powstaje i przysługuje po spełnieniu przez osobę samotnie gospodarującą tzw. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki.

W sprawach o zasiłek celowy na zakup żywności dodatkowym kryterium określonym ustawą o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" jest osiągnięcie dochodu nieprzekraczającego w przypadku osoby samotnie gospodarującej 150% kwoty z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 813 zł. Ustawa ta ma w założeniu wdrożyć program na lata 2006-2013 zakładający wsparcie gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym w zakresie dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku osobom jego pozbawionym, ze szczególnym uwzględnieniem osób z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich (art. 2 ust. 1).

Istotą zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy jest to, że służy on zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Przepis art. 39 ust. 2 ustawy wymienia przykłady takich potrzeb. Wynika z nich, iż zaspokojenie potrzeb bytowych obejmuje mieszkanie, korzystanie z pomocy zdrowotnej i wyżywienie.

Jak prawidłowo ustaliły organy orzekające, skarżący spełnił kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej tj. jego dochód w miesiącach poprzedzających złożenie wniosku o pomoc nie przekroczył kwoty 813 zł z ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego (...). Jednakże jak słusznie zwróciły przy tym uwagę, spełnienie kryterium dochodowego w świetle obydwu ustaw rodzi jedynie domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie cel ustawy, a rodzaj pomocy nie przekracza możliwości organów wynikającej z przyznanych mu środków i uprawnień.

Jak już wcześniej na to wskazywano, celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb oraz spełnianie żądań i oczekiwań, a zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, nie obligatoryjnym. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego z tym, że argumentacja organu co do odmowy lub rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 k.p.a. Zaś stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć – stosownie do art. 107 k.p.a. – wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Uznaniowy charakter tych decyzji sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny ich kontrola jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Czy zatem zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA sygn. akt SA/Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29).

Co do zasady, organy rozpoznające niniejszą sprawę, powyższym zadaniom sprostały.

Słusznie wskazały, że skarżący posiada samochód osobowy Mercedes 220D, rok produkcji 1997, zakupiony w maju 2013 r. za 1.020 euro, na który poniósł również inne wydatki, tj. akcyzę, opłaty rejestracyjne. Wydatków tych jednak nie udokumentował, a jedynie oświadczył, że samochód wraz z opłatami kosztował go 3.000 zł plus ubezpieczenie OC na cały rok w wysokości 332,51 zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, na zakup samochodu przeznaczył środki ze sprzedaży skutera i sprzętów budowlanych ale wydatków tych również nie udokumentował. Zasadnie więc organy orzekające nie dały wiary oświadczeniu skarżącego w przedmiocie wysokości kwoty, za jaką nabył auto. Tym bardziej, że dokonały ustaleń dotyczących ceny rynkowej takiego samochodu, która wynosiła od 5.000 do 9.900 zł. Prawidłowo w tej sytuacji uznały, że okoliczności sprawy wskazują, że skarżący posiadał zasoby, takie jak skuter, betoniarki, rusztowanie, których sprzedaż wzbogaciła go o kwotę powyżej 3.000 zł, która to kwota całkowicie wystarczyłaby na zabezpieczenie jego potrzeb, w tym także na żywność. W tym zaś stanie rzeczy słusznie zdecydowały o zastosowaniu art. 12 ustawy, gdyż zakup i koszty utrzymania samochodu w istocie wskazują na dysproporcję pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową skarżącego.

Z kolei, faktem powszechnie znanym jest okoliczność posiadania przez gminy zbyt małych, w stosunku do potrzeb, możliwości finansowych w zakresie pomocy społecznej. Wzrastająca liczba beneficjentów pomocy społecznej powoduje, że posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

W świetle stanu faktycznego sprawy sąd uznał, że decyzje organów obydwu instancji nie zawierają wad powodujących konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Na marginesie należy również wskazać, że na podjęte rozstrzygnięcie nie ma wpływu dopuszczona jako dowód w sprawie decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] 2014 r. przyznająca skarżącemu pomoc w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od maja do czerwca 2014 r. Pamiętać bowiem należy, że podjęta ona została w ramach innego postępowania i przede wszystkim na podstawie nowego stanu prawnego, nie mającego zastosowania w niniejszej sprawie.

Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, o czym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).