Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 108/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 4
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
article: art. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2015 poz 349
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2020 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego S.P. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. Perlaka (dalej: wnioskodawca/skarżący) jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej w skrócie: Agencja) w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji w L. z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...]w sprawie przyznania płatności rolno- środowiskowo- klimatycznej PROW 2014-2020 na 2020 rok.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Do Biura Powiatowego Agencji w L. za pomocą aplikacji eWniosekPlus w dniu [...] czerwca 2020 r., wpłynął wniosek strony o przyznanie w/w płatności a następnie w dniu [...] lipca 2020 r. zmiana do tego wniosku, którą wnioskodawca wycofał [...]. Ostatecznie wnioskodawca zadeklarował realizację pakietu 4 - Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 oraz pakietu 5 - Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000 i w ich ramach realizację:

- wariantu 4.8 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycka, kszyka, krwawodzioba lub czajki na łącznej powierzchni [...]

- wariantu 5.4 - Pólnaturalne łąki wilgotne na łącznej powierzchni 2,71 ha obejmujący cztery działki rolne [...], [...], [...], [...]

- wariantu 5.5 - Pólnaturalne łąki świeże na łącznej powierzchni 42,44 ha obejmujący dwadzieścia dwie działki rolne: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]..

W dniu [...] lipca 2020 r., do organu wpłynęło oświadczenie strony odnośnie działki ewidencyjnej o numerze [...], że pomimo podjętego zobowiązania do tej działki od [...]r. w programie rolno-środowiskowo-klimatycznym nie deklarował jej w 2020 r., ponieważ pomimo starań w Urzędzie Miasta i Gminy w N. S. umowa dzierżawy została rozwiązana.

Z kolei w dniu [...] marca 2021 r., do organu wpłynęło pismo strony, w którym wyjaśniła, że na działce [...]) o pow. 1,67 ha miał być zadeklarowany pakiet 5.4, na działce [...] pow. 3,25 ha miał być zadeklarowany pakiet 5.3, na działce rolnej [...] o pow. 0,61 ha miał być pakiet 5.4 - natomiast przez pomyłkę został wpisany pakiet 5.5. Strona wskazała, że zamienienie pakietów wynikało z pomyłki przy wypełnianiu wniosku w trybie zdalnym i pod presją koronawirusa, na infekcje którym była podatna. W związku z powyższym strona wniosła o umożliwienie poprawienia pakietów na w/w działkach, żeby uniknąć obciążenia finansowego.

Na wezwanie organu w dniu [...] kwietnia 2021 r., przedłożony został aktualny plan działalności rolnośrodowiskowej oraz ekologicznej z dnia[...] lipca 2020 r., w zakresie aktualizacji zmiany działki rolnej z [...] na [...].

W trakcie przeprowadzania kontroli administracyjnej wniosku organ stwierdził, że w przypadku działki rolnej [...] zadeklarowanej w ramach wariantu 4.8. powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza od powierzchni zadeklarowanej we wniosku wynoszącej 6,75 ha i wynosi 6,70 ha.

Stwierdzono też, że powierzchnia działek rolnych zadeklarowanych w ramach realizacji wariantu 5.5 uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku i tak:

- w przypadku działki rolnej [...] o zadeklarowanej powierzchni 0,88 ha wykluczono na podstawie weryfikacji podjętego zobowiązania powierzchnię 0,06 ha,

- w przypadku działki rolnej [...] o zadeklarowanej powierzchni 2,62 ha wykluczono na podstawie weryfikacji podjętego zobowiązania 0,01 ha,

- w przypadku działki rolnej [...] o zadeklarowanej powierzchni 0,21 ha wykluczono na podstawie weryfikacji podjętego zobowiązania 0,03 ha ,

- w przypadku działki rolnej [...] o zadeklarowanej powierzchni 0,22 ha wykluczono na podstawie weryfikacji podjętego zobowiązania 0,01 ha ,

- w przypadku działki rolnej [...] o zadeklarowanej powierzchni 2,94 ha wykluczono na podstawie weryfikacji podjętego zobowiązania 0,02 ha.

Ponadto organ stwierdził, że działki rolne: [...] o powierzchni 1,67 ha[...] o powierzchni 3,25 ha oraz [...] o powierzchni 0,61 ha, zostały zadeklarowane w innym wariancie niż podjęte przez stronę w roku 2018 zobowiązanie rolno- środowiskowo- klimatyczne. W związku z powyższym łącznie wykluczono na podstawie weryfikacji zobowiązań wieloletnich powierzchnię 5,66 ha, wskazując, że rolnik w sposób nieuprawniony zwiększył podjęte zobowiązanie wbrew § 6 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 z późn.zm., dalej Rozporządzenie RŚK), deklarując do wariantu 5.5 działki rolne: [...] o powierzchni 1,67 ha, [...] o powierzchni 3,25 ha oraz [...] o powierzchni 0,61 ha. Trak więc organ ustalił, że powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności w ramach realizacji wariantu 5.5 wyniosła 36,78 ha.

W przypadku wariantu 5.4 powierzchnia stwierdzona okazała równa powierzchni deklarowanej przez Pana S. P. i wynosiła 2,71 ha.

Wobec powyższych ustaleń Kierownik Biura Powiatowego Agencji w L. decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]:

- umorzył postępowanie w sprawie przyznania dochodzonej płatności w części dotyczącej powierzchni wycofanych oraz

- przyznał wnioskodawcy płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2020 w łącznej wysokości 35 675,46 zł pomniejszając płatność w wariancie 5.5 o kwotę 12 147,36 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności.

Przy rozpatrzeniu odwołania od tego rozstrzygnięcia Dyrektor POR Agencji w R. wskazał, że błędu w zadeklarowaniu działek do wariantu 5.5 nie można uznać jako oczywistej omyłki opisanej w art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu

do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69 ze zm., dalej: Rozporządzenie Komisji nr 809/2014), jednakże nie ma przeciwskazań aby zadeklarowane we wniosku działki F2, F5 i H1 zostały wycofane z płatności do tego wariantu na podstawie wyjaśnienia strony z dnia z dnia [...] marca 2021 r., a tym samym powierzchnia ta nie powinna być uwzględniana przy naliczeniu kary wynikającej z art. 19 ust. 1 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 roku uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L 181 z 2014 r., s. 48, dalej: Rozporządzenie Komisji nr 640/2014).

Mając na uwadze powyższe wskazania organ I instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo- klimatyczną na 2020 rok w sposób następujący:

- do wariantu 4.8 w wysokości 5 963,00 zł,

- do wariantu 5.4 w wysokości 2 468,81 zł,

- do wariantu 5.5 w wysokości 39 832,74 zł,

oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania w/w płatności w części dotyczącej powierzchni wycofanej - 5,53 ha w wariancie 5.5.

W odwołaniu strona nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że wpisanie działek F2, F5 i H1 do innego pakietu (wariantu) nie stanowi oczywistego błędu oraz, że działał w złej wierze skoro niezwłocznie podjął działania, które miały na celu poprawę i wyjaśnienie zaistniałego stanu. Zarzucił, że w pismach, które otrzymywał organ powinien stwierdzić, że nastąpił błąd wpisania niewłaściwych pakietów, zamiast tego powołuje się na to, że system nie jest jeszcze dopracowany i nie wykrywa błędów Programu Rolnośrodowiskowego i wprowadzanych pakietów. Natomiast w uzupełnieniu odwołania strona nie zgodziła się z nieuwzględnieniem wariantu 5.3 na działce nr [...] o pow. 3,25 ha oraz wariantu 5.4 na działkach [...], [...] o łącznej powierzchni 2,28 ha, gdyż jej zdaniem niesie to za sobą skutek w postaci zwrotu dofinansowania za w/w działki w wariantach 5.3 i 5.4. Odwołujący wskazał, że nie zrozumiałe jest dla niego, że będzie musiał zwrócić dotację do tych działek za 2019 i 2018 a jeśli zadeklaruje działki w 2021 r. to płatności otrzyma. Stwierdził, że program nie został przerwany, gdyż nastąpił błąd oczywisty w 2020 r. i skoro nadal trwa zgodnie z planem, to nie rozumie dlaczego ma zwracać dofinansowanie za lata wcześniejsze.

Organ odwoławczy w ramach ponownego rozpoznania sprawy wskutek wniesionego odwołania ponownie przeanalizował okoliczności sprawy i potwierdził w całej rozciągłości stanowisko organu I instancji.

W ramach ponownej weryfikacji wniosku co do deklarowanego wariantu 4.8 zgodził się z organem I instancji co do niespełnienia na powierzchni 0,05 ha z działki rolnej V1 wymaganej pięcioletniej deklaracji TUZ, bowiem jak stwierdził, w roku 2014 i 2015 trwały użytek zielony był deklarowany na powierzchni 6,70 ha. Oznacza to, że we wniosku beneficjent zadeklarował 6,75 ha TUZ, czyli o 0,05 ha więcej niż obszar stwierdzony na podstawie kontroli administracyjnej, co skutkuje przedeklarowaniem o 0,75 %. Zatem zastosowanie znalazł przepis art. 18 ust. 6 akapit pierwszy Rozporządzenia Komisji nr 640/2014, który stanowi, iż jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną wynosi nie więcej niż 3 % lub 2 ha, płatność przysługuje do powierzchni stwierdzonej.

W przypadku płatności do wariantu 5.4., zdaniem organu odwoławczego, powierzchnia uwzględniona do płatności wynosi 2,71 ha i jest to powierzchnia zgodna z powierzchnią, którą wnioskodawca zadeklarował do wniosku.

Odnośnie płatności do wariantu 5.5. organ odwoławczy wskazał, że we wniosku beneficjent zadeklarował 42,44 ha z czego powierzchnię 5,53 ha na działkach rolnych F2, H1 i F5 uznano za powierzchnię wycofaną. Z pozostałej powierzchni 36,91 ha prawidłowo wykluczono zaś powierzchnię 0,13 ha ze względu na nieuprawnione zwiększenie zobowiązania powierzchni zobowiązania RŚK działek rolnych C1 o zadeklarowanej powierzchni 0,88 ha, M1 o powierzchni zadeklarowanej 0,21 ha, działki rolnej S1 o zadeklarowanej powierzchni 0,22 ha, działki rolnej F1 o powierzchni 2,62 ha, działki rolnej X1 o powierzchni 2,94 ha. Stwierdzono bowiem, że powierzchnie tych działek są większe niż podjęte do nich zobowiązanie odpowiednio o 0,06 ha (C1), 0,03 ha (dz. M1), 0,01 ha (dz. S1), 0,01 ha (dz. F1) i 0,02 ha (dz. X1). Tak więc beneficjent zadeklarował w tym wariancie powierzchnię 36,91 ha, powierzchnia stwierdzona wyniosła 36,78 ha co oznacza 0,35 % przedeklarowania i zastosowanie art. 18 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji nr 640/2014.

Odnosząc się do głównego zarzutu odwołania organ odwoławczy podniósł, że pojęcie "błędu oczywistego" reguluje art. 4 Rozporządzenia Komisji nr 809/2014. Stanowi on, że wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. Jak wskazał organ powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, przyjmuje się, że błąd jest oczywisty, jeżeli ujawnia się go bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami, wyłącznie na podstawie weryfikacji samego wniosku i załączników do wniosku. Błąd oczywisty to błąd, który można dostrzec "na pierwszy rzut oka", inaczej - niebudzący wątpliwości, którego wykrycie nie wymaga przeprowadzenia działań kontrolnych. Warunkiem uznania błędu za oczywisty jest również ustalenie, że stronie nie można przypisać złej wiary w popełnieniu błędu. O kwalifikacji błędu jako oczywisty, zdaniem organu odwoławczego, nie decyduje subiektywne odczucie odwołującego, lecz obiektywne cechy oraz charakter popełnionego błędu. Jeżeli z porównania kolejnych części wniosku wynika występująca miedzy nimi sprzeczność, która powoduje, że wniosek jest niespójny, to błąd jest oczywisty i może być poprawiony w każdym czasie. Za błąd ten nie można natomiast uznać przypadku, gdy mimo sprawdzenia informacji zawartych we wniosku oraz dołączonych dokumentów, nie może być on w sposób prosty zidentyfikowany. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie fakt zadeklarowania przez stronę działek do wariantu 5.5 we wniosku w aplikacji e-WniosekPlus w dniu [...] czerwca 2020 r. a następnie powtórzenie tej samej deklaracji w zmianie do wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. był wyrazem chęci ubiegania się o wskazane płatności i na etapie złożenia deklaracji nie budził ona takich wątpliwości, dzięki którym można by uznać, że we wniosku zaistniała oczywista omyłka. Z porównania kolejnych części wniosku i zmiany do wniosku nie wynikała jakakolwiek sprzeczność, która powoduje, że wniosek jest niespójny. Zdaniem organu odwoławczego nie można więc uznać że jest to błąd oczywisty, który może być poprawiony w każdym czasie. Wyjaśnił organ, że zgodnie z ogólną zasadą to strona (konkretny wnioskodawca) ponosi odpowiedzialność za treść składanego wniosku, a organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek Z brzmienia ww. przepisu wynika, że zadaniem organów administracji publicznej (w tym ARiMR) nie jest czuwanie nad poprawnym składaniem wniosków, więc zarzut strony należy uznać za bezpodstawny, zaś samo złożenie wniosku o przyznanie dopłat jest oświadczeniem woli i wiedzy osoby ubiegającej się o pomoc finansową, gdyż wnioskodawca podejmuje suwerenną decyzję, o zakresie w jakim ubiega się o wsparcie finansowe oraz składa oświadczenie, co do stanu faktycznego pod rygorem odpowiedzialności z art. 297 § 1 i § 2 Kodeksu karnego, jednocześnie oświadczając, że posiada pełnię wiedzy o warunkach przyznawania dopłat, co oznacza, że wnioskujący podejmuje ryzyko i przyjmuje odpowiedzialność za treść złożonego wniosku o przyznanie dopłat.

Dodatkowo wskazał organ, że to odwołujący dysponuje pełną dokumentacją związaną z realizacją podjętego przez siebie w roku 2018 zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego - zatem mógł przed złożeniem wniosku skonfrontować deklarację z planem działalności rolnośrodowiskowej, upewniając się czy wszystkie działki zostały podane do właściwych wariantów. Tym samym skutki działań i zaniedbań - tak pozytywne jak i negatywne obciążają odwołującego.

W skardze do tut. Sądu na opisaną wyżej decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji w R. z dnia[...] grudnia 2021 r skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 6, 7, 8 § 1, i art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez prowadzenie postępowania niezgodnie z przepisami prawa w tym nieuwzględnienie wniosku i stanowiska skarżącego zawartego w piśmie z dnia[...] marca 2021 r., skierowanego do Kierownika Biura Powiatowego Agencji w L. w zakresie poprawienia we wniosku z dnia [...] czerwca 2020r. zmienionego pismem z dnia [...] lipca 2020r. o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, oczywistego błędu dotyczącego przypisania w w/w wnioskach działek rolnych o nr. [...] o pow. 1,67 ha, nr. [...] o pow. 3,25 ha, nr. [...] o pow. 0,61 ha do niewłaściwego pakietu płatności, co wpłynęło niekorzystnie na sytuację prawną skarżącego związaną zarówno z uprawnieniami do środków finansowych realizowanych w ramach 5-letniego zobowiązania w ramach programu, jak i odpowiedzialności odszkodowawczej za popełniony błąd,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 182 ze zm., dalej: u.w.r.o.w.), poprzez brak wyczerpującego rozparzenia sprawy, co skutkowało wydaniem decyzji podlegającej uchyleniu,

3) naruszenie przepisów § 2 rozporządzenia RŚK poprzez brak prawidłowej weryfikacji zobowiązania skarżącego zawartego we wniosku o płatności w roku 2020 w stosunku do lat poprzednich tj. roku 2018 oraz 2019, a także pominięcie wniosku o poprawienie błędu wskazanego przez Skarżącego przed wszczęciem postępowania kontrolnego,

4) naruszenie przepisów § 5 ust. 2 rozporządzenia RŚK poprzez zmianę w decyzji ustalającej odpłatność wysokości kwot przyznanej pomocy oraz wycofanie z przyznania dotacji w roku 2020 do powierzchni wycofanej z dopłat tj. działek rolnych o nr. [...] o pow. 1,67 ha, nr. [...] o pow. 3,25 ha, nr. [...] o pow. 0,61 ha,

5) naruszenie przepisów postępowania poprzez nieuwzględnienie "dokumentacji przyrodniczej" - planu rolno-środowiskowo- klimatycznego - w rozstrzygnięciu dotyczącym ustalenia wysokości przyznanych płatności za rok 2020, przedłożonego przez skarżącego stosownie do wezwania Kierownika Biura Powiatowego Agencji w L., co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie,

6) naruszenie przepisów § 5 ust. 5 rozporządzenia RŚK poprzez nie zbadanie w toku postępowania kontrolnego a następnie nie uznanie działalności w ramach programu rolno-środowiskowo-klimatycznego w stosunku do działek objętych wyłączeniem, skutkujące utratą dopłat w stosunku do działek rolnych, co do których nastąpił oczywisty błąd i brak odniesienia się w decyzji, czy skarżący pomimo popełnienia błędu faktycznie realizuje program w roku 2020 zgodnie ze zobowiązaniem przyjętym stosownie do wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej,

7) naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne przyjęcie przez organ, że skarżący dokonał zmiany we wniosku o przyznanie płatności obszarowych, przypisując część działek do innych pakietów, co skutkuje obniżeniem wysokości przyznania płatności w roku 2020 o kwotę 12 147,36 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności, stanowiąc naruszenie art. 4 Rozporządzenia Komisji nr 809/2014, a w dalszej konsekwencji przyjęciem na siebie odpowiedzialności za działanie niezgodne z zasadami realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznego,

8) błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 22 u.w.r.o.w. poprzez uznanie, że właściwym do oceny prawidłowości realizowanego zobowiązania 5-letniego jest złożony wniosek o płatność na rok 2020 bez uwzględnienia i porównania do zobowiązania przyjętego na podstawie pierwszego wniosku o płatność na rok 2018, a także sposobu realizacji programu w kolejnych latach.

Wywodząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji w R. wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m .in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy te rozpoznają sprawy w granicach danej sprawy biorąc z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa w zakresie określonym w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Poddając kontroli skarżoną decyzję Dyrektora POR Agencji w R. z dnia [...] grudnia 2021 r. Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest uzasadniona, jako, że organ przy rozstrzyganiu sprawy w sposób istotny naruszył przepisy prawa procesowego w zakresie oceny okoliczności danej sprawy.

Fundamentalną kwestią podlegającą rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie jest to, czy w okolicznościach niniejszej sprawy jest to, czy skarżący we wniosku kontynuacyjnym w trzecim roku realizacji 5-cioletniego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego wpisując numery trzech działek do innego wariantu aniżeli dotychczas realizowany może powołać się klauzulę oczywistego błędu. Jak słusznie wskazał organ pojęcie "błędu oczywistego" zdefiniowano w art. 4 Rozporządzenia Komisji nr 809/2014. Zgodnie z tym przepisem wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. Faktycznie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że błąd jest oczywisty, jeżeli ujawnia się go bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami, wyłącznie na podstawie weryfikacji samego wniosku i załączników do wniosku. Błąd oczywisty to błąd, który można dostrzec "na pierwszy rzut oka", inaczej - niebudzący wątpliwości, którego wykrycie nie wymaga przeprowadzenia działań kontrolnych. Niemniej jednak ocena powyższej kwestii wymaga rozpatrzenia całokształtu okoliczności wyłaniających się w danej, konkretnej sprawy, do czego nawiązuje prawodawca unijny w w/w przepisie nakładając na organ władzy publicznej obowiązek "ogólnej oceny danego przypadku".

Organ odwoławczy poprzestał zaś na przytoczeniu poglądów wyrażanych w orzecznictwie w kwestii rozumienia pojęcia "błędu oczywistego" oraz odwoływał się do zasad ogólnych związanych ze składaniem wniosków o przyznanie płatności jak też treści składanych przez wnioskodawców oświadczeń i przyjętych na siebie zobowiązań. Jest to jednak irrelewatne dla oceny, czy dany przypadek niezgodności treści wniosku z rzeczywistym zamiarem wnioskodawcy, stanowi błąd oczywisty w rozumieniu w/w przepisu. Nie jest też miarodajną, a przynajmniej przesadzającą okoliczność, że taka sama deklaracja nastąpiła w uzupełnionym wniosku, na co powołuje się organ odwoławczy. Jest to zresztą jedyna konkretna okoliczność do której odwołuje się w swojej ocenie organ zaprezentowanej w części motywacyjnej skarżonej decyzji, bo pozostała ocena opiera się na założeniach abstrakcyjnych, nie odnoszących się do tego konkretnego wypadku. Warto zwrócić uwagę, że prawodawca unijny wskazał, że wnioskodawca może sprostować błąd oczywisty w każdym czasie, a więc to jak długo taki wnioskodawca utrzymuje się w błędnym przeświadczeniu, nie ma znaczenia dla kwalifikacji błędu jako oczywistego. Oznacza to, że błąd ten może być powielany w korespondencji z organem i nie niweczy ta okoliczność, na którą organ powołał się, możliwości uznania błędu za oczywisty.

Pominął także organ w sowich rozważaniach istotną okoliczność, że przedmiotowa płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna nie ma charakteru płatności jednorazowej, lecz wieloletniej, w ramach 5-cioletniego zobowiązania RŚK, które w tym wypadku zaciągnięte zostało w 2018 r. Inaczej więc niż w wypadku zobowiązań jednorocznych znaczenie dla oceny wniosku kontynuacyjnego o przyznanie płatności w ramach zaciągniętego zobowiązania RŚK ma przede wszystkim wniosek pierwotny, którego decyzja uwzgledniająca wyznacza granice i obszar zobowiązania RŚK. Nie jest więc miarodajne odwoływanie się organu do orzeczeń, które tyczą spraw związanych z innymi płatnościami, gdzie rzeczywiście do konkluzji, że błąd ma charakter oczywisty powinna prowadzić analiza treści tylko wniosku o płatność na dany rok.

Zestawiając więc w ramach tego samego zobowiązania RŚK treść wniosku kontynuacyjnego z wnioskami za lata wcześniejsze oraz przedstawianą organowi dokumentacją rolnośrodowiskową można dojść do wniosku, że wystąpił przypadek błędu oczywistego, gdy wnioskodawca te same działki rolne zadeklarował do innego niż dotychczas wariantu w ramach tego samego pakietu.

Nieracjonalnym należałoby ocenić takie postepowanie beneficjenta, który jak podkreśla organ, winien znać zasady funkcjonowania programu, w którym uczestniczy i to od wielu już lat, a który mimo tego, że użytkuje sporne działki w sposób uprawniający do przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w danym wariancie, zmienia realizowane warianty, przez co naraża się z jednej strony na sankcje a z drugiej strony na zwrot otrzymanych już płatności w latach poprzednich. Organ nie pokusił się nawet o analizę, czy owa "zmiana" wniosku, jak dowodzi, wiązałaby się z korzyścią dla skarżącego, jak chodzi o wysokość przysługujących stawek płatności do poszczególnych wariantów. Już tylko pobieżne porównanie (rezygnacja z wariantu 5.3. na rzecz wariantu 5.5. w przypadku działki rolnej F 5) wskazuje zaś, że także z tej perspektywy nie sposób się doszukać racjonalnych przesłanek po stronie skarżącego do takiej "zmiany".

Warte podkreślenia jest bowiem to, że skarżący nadal realizował Program RŚK, w odniesieniu do spornych działek, zgodnie z posiadana dokumentację rolnośrodowiskową, bo jak sam podnosi, a czego nie kwestionują organy Agencji, nie zmienił sposobu ich rolniczego wykorzystania od czasu zgłoszenia do programu w 2018 r. Gdyby więc prawidłowo zadeklarował sporne działki w 2020 r. zapewne otrzymałby dochodzoną płatność. Godzi się podkreślić, że płatność RŚK stanowi dla rolnika rekompensatę za ograniczenia związane z korzystaniem ze zgłoszonych do Programu działek rolnych i stosowanie korzystnych dla przyrody i środowiska tradycyjnych metod gospodarowania. Rolnik przez dobrowolne uczestnictwo w programie jest ograniczony w sposobie korzystania ze zgłoszonych do programu działek rolnych poprzez m.in. stosowanie praktyk rolniczych przyczyniających się do ochrony gleb, wód, klimatu, cennych siedlisk przyrodniczych i zagrożonych gatunków ptaków, zagrożonych zasobów genetycznych roślin uprawnych i zwierząt gospodarskich, co przyczynia się do zwiększenia różnorodności gatunkowej i liczebności owadów zapylających, a także do tworzenia siedlisk występowania wielu innych gatunków zwierząt.

Z zestawienia danych dotyczących poszczególnych działek rolnych deklarowanych do płatności, w tym spornych, zebranych przez eksperta rolnośrodowiskowego w stosownej dokumentacji przedłożonej organowi przez stronę, wynika, że kwalifikacja wszystkich tych działek do danego wariantu pakietu nr 5 jest taka właśnie jak w treści ostatecznie sprostowanego wniosku i – czego organ nie kwestionuje - zgodna ze stanem na gruncie.

Podkreślenia wymaga także, że skarżący wyraźnie określił charakter swojego działania jako sprostowanie błędu a nie jako zmianę wniosku, uczynił to już po upływie terminów przewidzianych do zmian wniosku i zanim jeszcze organ Agencji ujawnił czy uzewnętrznił fakt odmiennej deklaracji działek F5, F2 i H1 w poprzednich dwóch latach.

W świetle art. 3 ust 1 u.w.r.o.w. organ administracji publicznej jest m.in. obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, czego odzwierciedleniem winno być prawidłowo sporządzone uzasadnienie decyzji stosowanie do art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sadu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy organ odwoławczy dopuścił się uchybienia w/w przepisom postępowania, bowiem pozostawił poza swoją uwagą szereg okoliczności niniejszej sprawy, co sprawia, że wnioski co do kwalifikacji błędu wskazanego przez skarżącego we wniosku o przyznanie płatności uznać należy za przedwczesne, a co za tym idzie dowolne.

Przy ocenie analizowanego w niniejszej sprawie przypadku związanego z ubieganiem się o płatność RŚK za 2020 r. nie można pominąć także powszechnie znanej otoczki zewnętrznej, związanej ze stanem pandemii COVID-19 i wynikającymi z niego obostrzeniami. W czasie składania wniosku jak i w czasie jego rozpoznawania wnioskodawcy mieli ograniczone możliwości kontaktu z organem Agencji, ale też ze specjalistami czy doradcami. Tego rodzaju okoliczności zewnętrzne stanowiły dodatkową trudność w dochodzeniu swoich uprawnień przez rolników i niewątpliwie sprzyjały także popełnianiu pomyłek czy odpowiednio szybkiego ich ujawniania, zwłaszcza, gdy do danego programu deklarowali wiele działek rolnych.

Krytycznie należy się odnieść także do sposobu wyjaśnienia stronie przyczyn wykluczenia części powierzchni działki V1 deklarowanej do wariantu 4.8. Organ odwoławczy uzasadnił wykluczenie powierzchni 0,05 ha z tej działki, stwierdzając że w ramach weryfikacji stwierdził niespełnienie na tej powierzchni wymaganej pięcioletniej deklaracji TUZ, bowiem jak ustalił, w roku 2014 i 2015 trwały użytek zielony był deklarowany na powierzchni 6,70 ha. Wypada zwrócić uwagę organowi, że przesłanką stwierdzenia TUZ zgodnie z definicją określoną w art. 4 pkt 1 lit. h rozporządzenia nr 1307/2013 nie jest bynajmniej deklarowanie gruntu jako TUZ w okresie tzw. 5-cio letniej historii TUZ. Badanie tzw. historii TUZ jako przesłanki trwałego użytku zielonego oznacza badanie, czy obszar deklarowanych do tej uprawy gruntów był przez co najmniej pięć lat przed rokiem ubiegania się o płatność wykorzystywany pod uprawę trawy lub innych pastewnych roślin zielnych. Aby wykluczyć sporną część działki V1 organ Agencji musi wykazać beneficjentowi, że w tym okresie, zakwestionowany grunt podlegał płodozmianowi, a z uzasadnienia skarżonej decyzji bynajmniej to wynika. Przystapienie do programu ma charakter dobrowolny i oznacza, że rolnik nie musi deklarować do niego wszystkich gruntów w swoim gospodarstwie spełniających warunki uznania za TUZ.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Organ administracji procedując ponownie przeprowadzi analizę całokształtu okoliczności danej sprawy z uwzględnieniem rozważań Sadu oraz wypowie się co do tego, czy skarżący dopuszczając się zasygnalizowanego przez siebie błędu działał w dobrej wierze.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a..