Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 665/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania B. W. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r., nr [...], którą o odmówiono potwierdzenia B. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję .

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Pismem z dnia 8 sierpnia 1988 r. Z. Z. i B. W. wniosły do Urzędu Miejskiego w L. o przydzielenie działki budowlanej tytułem odszkodowania za nieruchomość pozostawioną przez nie na byłym terytorium RP przed II wojną światową. Wniosek ten skierowały również pismem z dnia 29 marca 1989 r. do Urzędu Gminy w C., pismem z dnia 3 kwietnia 1989 r. do Urzędu Dzielnicowej Rady [...] oraz pismem z dnia 24 kwietnia 1989 r. do Urzędu Gminy w L. Wnioski te zostały przekazane do Urzędu Rejonowego w W. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezydent Miasta W. przekazał powyższe wnioski Wojewodzie [...], zgodnie z właściwością. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. przekazał je z kolei Wojewodzie [...].

Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że spadek po J. Z. nabyły z mocy ustawy żona Z. Z. i córka B. W. po 1/2 części każda z nich. Z aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] października 2011 r. ([...]), sporządzonego przed notariuszem L. Z. wynika, że spadek po Z. Z. nabyła z mocy ustawy B. W. w całości.

Z zaświadczenia Zarządu [...] z dnia [...] października 1929 r. wynika, że J. Z. oddano w użytkowanie działkę nr [...]. W piśmie Zarządu [...] z dnia [...] sierpnia 1930 r. poinformowano J. Z., że działka N. [...] pozostaje w jego posiadaniu. Do akt sprawy przedłożono ponadto rachunek wystawiony J. Z. przez Zakład Ogrodniczy M. M. z dnia 20 kwietnia 1931 r., oraz zawiadomienie [...] z dnia 18 sierpnia 1930 r. W komunikacie [...] z dnia 15 kwietnia 1935 r. wskazano, że przekazanie przez Urząd Wojewódzki [...] ziemi dzierżawionej przez Spółdzielnię nastąpi po dokonaniu pomiarów, a przekazanie to powinno nastąpić nie później jak do dnia 15 maja 1935 r, a po tym terminie władze wojewódzkie przystąpią do akcji uwłaszczeniowej. W komunikacie [...] skierowanym do J. Z. w L. wykazano jego stan zadłużenia w Spółdzielni na dzień 31 grudnia 1938 r. Ponadto wskazano, że już w najbliższym czasie sprawa uwłaszczenia członków zostanie zrealizowana.

Z wykazu stanu służby J. Z. wynika, że w dniu 13 kwietnia 1932r. przeniesiony został na własną prośbę z [...] Urzędu Wojewódzkiego do [...] Urzędu Wojewódzkiego, w którym objął urzędowanie z dniem [...] czerwca 1932 r. W dniu 24 marca 1939 r. pracując w [...] Urzędzie Wojewódzkim został awansowany do VI grupy uposażeniowej.

W księdze meldunkowej lokalu przy ulicy [...] wpisano, że J. Z. zgłosił zamieszkanie w dniu [...] maja 1941 r., przeprowadziwszy się z ul. [...].

Z księgi meldunkowej budynku przy ul. [...] wynika, że J. Z. zgłosił się na zamieszkanie w dniu [...] grudnia 1943 r., zamieszkując poprzednio w [...].

W księdze meldunkowej budynku przy ul. [...] wskazano, że J. Z. zgłosił się na zamieszkanie w dniu 9 sierpnia 1944 r., a poprzednio mieszkał przy ul. [...].

W orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] lipca 1945 r. stwierdzono, że J. Z., zamieszkały ostatnio w Ł., a obecnie w L. pozostawił dom mieszkalny drewniany obłożony cegłą o 4-ch izbach, budynek gospodarczy oraz ogród owocowo - warzywny o powierzchni 2000 m2.

W zaświadczeniu z dnia 5 czerwca 1945 r., sporządzonym przez Sąd Grodzki w L., J. K. i J. F. zeznali, że J. Z. był stałym mieszkańcem Ł., skąd w dniu 16 czerwca 1932 r. był zmuszony wyjechać, pozostawiając tam posiadane tytułem prawa własności: dom drewniany i budynek gospodarczy oraz ogród owocowy powierzchni około 2000 m2.

W oświadczeniu z podpisem notarialnie poświadczonym z dnia [...] sierpnia 1988r. A. B. wskazała, że znała osobiście przed II wojną światową J. Z., który był właścicielem [...]. Ponadto wskazała, że na działce "było dużo drzew owocowych" oraz, że bierze ona odpowiedzialność prawną za prawdziwość oświadczenia.

W oświadczeniu z podpisem notarialnie poświadczonym z dnia [...] sierpnia 1988r. Maria M. B. wskazał, że J. Z. był w posiadaniu [...]. Ponadto wskazał, że "część parceli była obsadzona drzewami owocowymi" i, że bierze on odpowiedzialność prawną za prawdziwość oświadczenia.

Z zaświadczenia archiwalnego Państwowego Archiwum w obwodzie [...] z dnia [...] maja 2012 r. wynika, że w spisie właścicieli domów w Ł., zgodnie ze stanem na 1939 r., znajduje się J. Z.: przy ul. [...] posiadał budynek drewniany, nie wskazano wielkości działki oraz przy ul. [...], nie wskazano zabudowań.

Z poświadczenia obywatelstwa polskiego wydanego przez Wojewodę [...] w dniu [...] czerwca 2012 r. wynika, że J. Z. w dniu 1 września 1939 r. posiadał obywatelstwo polskie i nie utracił go do chwili śmierci, tj. do dnia [...] lutego 1972 r.

W dniu 20 lipca 2012 r. W [...] Urzędzie Wojewódzkim przesłuchano stronę – B. W., co stwierdzono protokołem. Strona zeznała, że J. Z. od dnia 13 kwietnia 1932 r. do końca lipca 1939 r. był w L. W sierpniu 1939 r. przeniósł się do Ł. Strona nie wiedziała, kiedy dokładnie wyjechał, ale było to na pewno we wrześniu 1939 r.

Pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r. Wojewoda [...] poinformował Stronę o przysługujących jej uprawnieniach na mocy art. 10 § 1 k.p.a., z których skorzystała w dniu 30 sierpnia 2012 r.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Wojewoda [...] odmówił B. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. nieruchomości, poza obecnymi granicami RP. W uzasadnieniu stwierdził, że w świetle zebranego materiału dowodowego J. Z. nie repatriował się w trybie określonym w art. 1 ust. 1 ani ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. B. W. wniosła o uchylenie skarżonej decyzji w całości i orzeczenie przez organ II instancji, co do istoty sprawy albo w przypadku potwierdzenia naruszenia przepisów postępowania - uchylenie skarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazała, że przedmiotowa decyzja wydana została z naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe lub niepełne podanie podstawy prawnej jej wydania. Ponadto naruszone zostały przepisy art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchybienie zasadzie swobodnej oceny dowodów oraz art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wojewoda naruszył ponadto art. 6 k.p.a. wydając decyzję bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zgodności z Konstytucją przepisu stanowiącego podstawę jej wydania. Dokonał również błędnej wykładni art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 2 ust. 1 tejże ustawy w zw. z art. 25 k.c.

Minister Skarbu Państwa w wyniku rozpoznania sprawy i po rozpatrzeniu odwołania B. W. wydał zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dla ustalenia prawa do rekompensaty w niniejszej sprawie kluczową kwestią jest ustalenie, czy J. Z. opuścił byłe terytorium RP z powodu przyczyn określonych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego Minister stwierdził, że strona nie udowodniła tej przesłanki tj. opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939r.

Minister Skarbu Państwa stwierdził ponadto, że organ wojewódzki w prowadzonym postępowaniu zapewnił stronie warunki do złożenia wymaganych przez art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek ustawowych. Pismami z dnia 10 sierpnia 2011 r. oraz z dnia 20 lutego 2012r. Wojewoda [...] wzywał stronę do dostarczenia dowodów świadczących m.in. o repatriacji J. Z., jego miejscu zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. oraz pozostawieniu nieruchomości na byłym terytorium RP przez J. Z. Wskazał również, że w przypadku udokumentowanego braku dowodów potwierdzających repatriację z byłych terenów RP, dowodem na okoliczność opuszczenia tych terenów może być, zgodnie z art. 86 k.p.a., przesłuchanie strony.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy Minister uznał, że nie pozwala on na wyciągnięcie wniosku, że J. Z. opuścił byłe terytorium RP z przyczyn o , których mowa w art.1 ustawy . Zebrane dowody wskazują, że od 1932 r. przebywał w L. a wyjazd do pracy w L. w 1932 r. z całą pewnością nie jest okolicznością związaną z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r.

Organ podkreślił , że w skrupulatnie prowadzonym wykazie stanu służby J. Z. brak jest stosownej adnotacji o jego rezygnacji z pracy w sierpniu 1939 r. W ocenie organu odwoławczego wydaje się niemożliwym, by wpisanie tak istotnej informacji jak rezygnacja z dalszej służby zostało w tym dokumencie pominięte. Okoliczność wyjazdu w 1932r. w celu podjęcia pracy w L potwierdzona została ponadto zeznaniami świadka K. i F.

Jedynym dowodem na potwierdzenie oświadczenia strony o zamieszkiwaniu ojca skarżącej w Ł. jest zamieszczone w orzeczeniu PUR-u stwierdzenie, że J. Z. ostatnio zamieszkiwał w Ł. Organ zauważył jednak, że oceniając ten dowód łącznie z pozostałymi dokumentami zgromadzonymi w postępowaniu o wydanie przez PUR orzeczenia odszkodowawczego – tj. zeznaniami świadków którzy, wskazali , że J. Z. wyjechał z Ł. już w 1932 r.- uznać należy , że jest on z nimi sprzeczny.

W ocenie organu, wyrażenie "ostatnio" w odniesieniu do zamieszkiwania ojca skarżącej w Ł., należy odczytywać jako miejsce położenia nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium RP. Niejasności w treści orzeczenia wynikają z faktu, że zostało ono wydane na urzędowym formularzu.

Ponadto organ wskazał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na zaprzeczenie tezie, że J. Z. od 1932 r. przebywał wyłącznie w L., w związku z czym nie mógł opuścić byłego terytorium RP. W wyniku poszukiwań prowadzonych w krajowych i zagranicznych instytucjach archiwalnych nie odnaleziono żadnych dokumentów mogących potwierdzić fakt repatriacji i opuszczenia byłego terytorium RP przez poprzednika prawnego Strony.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organ stwierdził, że J. Z. nie spełniał jednej z przesłanek niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty - nie opuścił byłego terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Skoro nie był uprawniony do otrzymania rekompensaty, prawa tego nie mogą nabyć jego spadkobiercy.

W związku z powyższym Minister wskazał , że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ocena spełnienia przez J. Z. pozostałych przesłanek zawartych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż przesłanki te muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich skutkuje wydaniem decyzji odmownej .

Organ II instancji podsumował , że wbrew twierdzeniom Strony na ocenę stanu prawnego w przedmiotowej sprawie nie ma wpływu orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, na mocy którego przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania dnia 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP został uznany za niezgodny z art: 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, jako stanowiący nieproporcjonalne ograniczenie ochrony konstytucyjnego prawa równej ochrony praw majątkowych. W przedmiotowym postępowaniu i zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] nie badał przesłanki zamieszkiwania przez J. Z. na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., a swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na fakcie nie opuszczenia przez ww. osobę tego terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W związku z powyższym, zarzut błędnej wykładni art. 25 Kodeksu cywilnego również nie zasługuje na uwzględnienie. W zaskarżonej decyzji Wojewoda nie dokonywał bowiem wykładni pojęcia "zamieszkiwania". Minister nie uznał także za usprawiedliwiony zarzutu nieprawidłowego przeprowadzenia przesłuchania skarżącej w charakterze strony w trybie art. 86 k.p.a. Z treści protokołu z dnia [...] lipca 2012 r. wynika, że na pytanie organu o "okoliczności tj. z jakich przyczyn opuścił byłe terytorium RP" strona udzieliła odpowiedzi, że "nie zna miejsca oraz okoliczności przekroczenia granicy". W związku z powyższym organ odwoławczy nie uznał za konieczne w prowadzonym postępowaniu odwoławczym przeprowadzenia dowodu ponownego przesłuchania strony w trybie art. 86 k.p.a.

W odniesieniu do zarzutu nieprawidłowego lub niepełnego podania podstawy prawnej wydanej decyzji Minister wskazał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W zaskarżonej decyzji Wojewoda wskazał, że podstawą wydania decyzji odmownej był m.in. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W ocenie organu odwoławczego powołanie wyłącznie numeru artykułu, bez podania numeru punktu nie stanowi naruszenia art. 107 § 1 k.p.a., a tym bardziej nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] powołał właściwe przepisy ustaw, mających zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, ponadto przywołał treść przedmiotowego art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z treści samego uzasadnienia wynika wprost, które z przesłanek zawartych w tym przepisie nie zostały spełnione przez właściciela pozostawionej nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła B. W. zarzucając jej naruszenie:

1. art. 7, 76 ust 1 i 3, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kpa poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i pominięcie dowodu z dokumentu urzędowego – orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 18 lipca 1945 r. – pomimo, iż dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, pomimo nieprzeprowadzenia należytego postępowania dowodowego przeciwko jego treści co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia, iż J. Z. nie mógł opuścić byłych terenów RP ponieważ na nich nie przebywał w dniu 1 września 1939 r.;

1- art. 80 KPA poprzez uchybienie zasadzie swobodnej oceny dowodów w wyniku dokonania dowolnej ich oceny;

2- art. 86, 67 i 68 KPA poprzez sporządzenie protokołu z przesłuchania strony w sposób uniemożliwiający stwierdzenie czy i jakie padły odpowiedzi na kluczowe z punktu widzenia ustalenia stanu faktycznego, pytania oraz poprzez odmowę uznania mocy dowodowej zeznań strony na równi z innymi dowodami zebranymi w postępowaniu administracyjnym;

3- art. 86, art. 15 w z w. z art. 136, oraz art. 10 § 1 i 78 kpa poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego pomimo zgłoszonego żądania strony a tym samym pominięcie wykonania czynności mogącej prowadzić do ustalenia stanu faktycznego i skorygowania błędów popełnionych przez organ I instancji a w konsekwencji naruszenie wynikających art. 10 § 1 gwarancji zawartych w przepisach regulujących postępowanie dowodowe znajdujących wyraz w pominięciu ciążącego na organie obowiązku podjęcia czynności mających na celu kompleksowe zebranie i wszechstronne rozpatrzenie materiału dowodowego oraz w konsekwencji naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...], w sytuacji gdy prawidłowe było jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego ;

4- art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;

5- art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. Dalej "ustawa zabużańska") poprzez niedokonanie należytej oceny spełniania wymogów od których uzależnione jest potwierdzenie prawa do rekompensaty i w konsekwencji wydanie Decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty pomimo błędnych względnie niepełnych ustaleń stanu faktycznego.

6- Naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) oraz art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej poprzez wykładnię art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej w taki sposób, iż wiąże ona pojęcie "opuszczenia" terenów z przyczyn związanych, o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej, z fizycznym przemieszczeniem się osoby po wybuchu wojny w dniu 1 września 1939 r. pomimo, iż w dniu 23 października 2012 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. SK 11/12) postanowił o niezgodności art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej, w zakresie w jakim uzależnia on prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP za niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP a tym samym należy stwierdzić, iż do wypełnienia przesłanki "opuszczenia" byłych terenów RP nie jest także konieczne fizyczne przemieszczenie się z nich po wybuchu wojny ale wystarczające jest nawet samo wykazanie niemożliwości powrotu pomimo pozostawienia tam majątku.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości , oraz o uchylenie przez Sąd na podstawie art. 135 ppsa decyzji organu I instancji.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła między innymi , że działanie organu odwoławczego świadczy o dowolnej ocenie materiału dowodowego i skutkuje naruszeniem wyrażonej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej.

Organ II instancji nie wykazał, że orzeczenie PUR z [...] lipca 1945 r. nie jest zgodne z prawdą. Tym samym należało przyjąć, że miejscem zamieszkania przed dniem 1 września 1939 r., J. Z. był Ł., położony w dawnym województwie [...]. Tym samym twierdzenie, że J. Z. nie mógł opuścić byłych terenów RP z przyczyn związanych z wojną ponieważ na nich nie przebywał, nie ma żadnych podstaw logicznych.

B. W. wskazała, że organ II instancji, a wcześniej także organ I instancji, w sposób całkowicie dowolny dokonał wyboru dowodów potwierdzających przyjęte przez niego tezy pomijając dowody, które świadczą o odmiennym od przyjętego przez organ stanie faktycznym , czego koronnym przykładem jest stosunek organu do Orzeczenia PUR.

Dowolność oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu doprowadziła zresztą organ do kuriozalnego wniosku, że nie jest konieczne prowadzenie dowodu w zakresie przyczyn opuszczenia byłych terenów RP przez J. Z., a w szczególności należyte przeprowadzenie przesłuchania strony.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu II instancji, który zakceptował obarczony , jej zdaniem, wadami protokół przesłuchania strony i nie wykonał żadnych działań mających na celu uzupełnienie zeznania strony o odpowiedź na kluczowe z punktu widzenia rozstrzygnięcia pytanie o okoliczności opuszczenia byłych terenów RP przez J. Z., co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji, która została oparta na niepełnym materiale dowodowym zawierającym luki i sprzeczności, których z winy organu nie można usunąć z uwagi na wadliwe sporządzenie protokołu z przesłuchania strony, oraz odmowę przeprowadzenia w tym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego, a skutkiem tych błędów jest nieustalenie jednej z najistotniejszych okoliczności mających wpływ na wynik postępowania.

Zdaniem skarżącej organ naruszył wyrażoną w art. 7 KPA zasadę prawdy obiektywnej, obligującą go do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez niewykonanie dyspozycji zawartej w art. 77 § 1 KPA i niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ nie dążył bowiem do usunięcia zasadniczych wątpliwości płynących z zebranego materiału m.in. w zakresie momentu i przyczyn opuszczenia przez J. Z. byłego terenu Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponadto w ocenie skarżącej naruszone zostały przywołane przepisy ustawy zabużańskiej, w szczególności art. 7 ust. 2 poprzez wydanie decyzji w sytuacji, gdy nie potwierdzono niespełnienia przez Skarżącą wymogów w sposób jednoznaczny.

Zdaniem skarżącej pojęcie "opuszczenia" nie może być wykładane jedynie jako ucieczka, wygnanie itp. rozumiane jako fizyczne przemieszczenie z byłego terytorium RP. Prawidłowa wykładnia pojęcia "opuszczenia" powinna uwzględniać także niemożność powrotu do swojego majątku, zerwanie z nim więzi z przyczyn związanych z wojną oczywiście o ile nie wypływało to z wolnej woli danej osoby.

Z uzasadnienia decyzji Ministra Skarbu jednoznacznie wynika, iż zarówno on jak i organ I instancji rozumieją "opuszczenie" byłego terenu RP jako fizyczne przemieszczenie się po wybuchu wojny. Zdaniem skarżącej jest to wykładnia wadliwa, naruszająca te same normy konstytucyjne co zakwestionowany przez TK art. 2 ust 1 ustawy zabużańskiej , a tym samym nie może być podstawą dla wydania zgodnej z prawem decyzji administracyjnej i prowadzi do nieuzasadnionej dyskryminacji. Zdaniem Skarżącej taka wykładnia pojęcia "opuszczenia" byłych terenów RP skutkuje rażącym naruszeniem prawa materialnego, które w przedmiotowej sprawie miało wpływ na wynik postępowania. Organ uznał bowiem, że przesłanka uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty w postaci opuszczenia byłych terenów RP z przyczyn związanych w wojną nie została spełniona, gdyż zdaniem organu J. Z. nie przebywał w dniu wybuchu wojny na tych terenach. Pomijając fakt, że jak wynika z zeznań Strony oraz Orzeczenia PUR, zamieszkiwał on na tych terenach w dniu wybuchu wojny a więc mógł je fizycznie opuścić po jej wybuchu, trzeba stwierdzić, iż podstawą do wydania decyzji odmownej nie może być sam fakt fizycznego nieprzebywania na byłym terenie RP w dniu wybuchu wojny. J. Z. posiadał w mieście Ł. znaczny, jak na swoje możliwości, majątek. Fakt posiadania przez niego nieruchomości zabudowanej w dniu wybuchu wojny nie ulega wątpliwości i nie był przez organ podważany. Jeżeli zdaniem organu brak jest w materiale sprawy dowodów na to, iż J. Z. fizycznie przebywał w Ł. w dniu 1 września 1939 r. to nie oznacza to, iż nie został zmuszony w wyniku wybuchu wojny do opuszczenia swojego majątku. Jeżeli zatem zdaniem organu stan faktyczny jest taki, że J. Z. znajdował się w dniu wybuchu wojny w L. to oznacza to, że jedyną podstawą do wydania decyzji odmownej mogłaby być konstatacja, iż majątek ten i miasto Ł. zostało przez J. Z. "opuszczone" w takim rozumieniu tego słowa do jakiego zmierza Trybunał Konstytucyjny .

Skarżąca podkreśliła , że z zebranego materiału dowodowego - czego nie kwestionował organ - wynika, że jej ojciec był właścicielem działki ziemi oraz postawionego na niej domu. Skoro był właścicielem to trudno mówić o opuszczeniu miejsca, w którym ten majątek się znajdował, we właściwym rozumieniu tego słowa

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej ustawą wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn:

1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów z lat 1944 -1945; (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy);

2) wskutek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a tej ustawy);

3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy).

Spadkobierca, aby spełnić powyższe wymogi obowiązany był do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy. Do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub w wykonaniu wezwania organu (art. 6 ust. 6 ustawy) osoba ubiegająca się o to prawo winna dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Dokonując oceny zaskarżonych decyzji Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że w sprawie niniejszej ustawowy warunek przyznania rekompensaty, określony w art. 2 ustawy, nie został spełniony - bowiem z materiału dowodowego w niej zgromadzonego wynika, że J. Z. nie opuścił byłego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w związku z wojną 1939 r.

Wskazany wyżej przepis art. 2 pkt.1 nie precyzuje, co należy uważać za "zmuszenie" do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako warunku uzyskania przez zainteresowanego uprawnienia do nabycia rekompensaty. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej mógł mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.) (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1652/06; z dnia 31 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1443/10). Przy czym przymus ten musiał pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika natomiast, aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce w odniesieniu do osoby J. Z .

Z wykazu stanu służby przedłożonego do akt sprawy wynika, że J. Z., w konsekwencji uwzględnienia jego wniosku, został przeniesiony z [...] Urzędu Wojewódzkiego gdzie pracował jako inspektor [...] i wyjechał do L. w 1932r. Tam mieszkał i pracował przez kolejne lata w [...] Urzędzie Wojewódzkim . W dniu [...] stycznia 1934r. został mianowany inspektorem i zaszeregowany , z dniem [...] marca 1939r. awansował . W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów , które potwierdzałyby, że powrócił na stałe do Ł. a następnie by był zmuszony opuścić byłe terytorium RP w związku z wybuchem II wojny światowej.

W aktach sprawy nie ma dokumentów świadczących , że repatriował się na teren obecnego Państwa Polskiego. Nie ma też żadnych dowodów potwierdzających kiedy i w jakich okolicznościach przybył na terytorium obecne ani też , co za tym idzie , że miało to miejsce w warunkach przymusu w związku z wybuchem II wojny światowej.

Jednoznaczną przyczyną wyjazdu J. Z. z terenu byłej Rzeczpospolitej była jego własna wola i potrzeba wykonywania pracy zawodowej. Należy zatem uznać – jak trafnie zauważył organ, że skarżąca nie udowodniła, że jej ojciec opuścił byłe terytorium RP na skutek wypędzenia lub opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., na podstawie umów, o których mowa w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Nie wykazała również, że był on zmuszony do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można pominąć , że J. Z. wyjechał z Ł. do L. w 1932r. a więc na 7 lat przed jej wybuchem. Pobyt w L. nie był zatem wyjazdem na krótki oznaczony czas ale wiązał się z organizacją życia osobistego i zawodowego na długie lata.

Sąd zauważa , że w dniu 23 października 2012 r. w sprawie o sygnaturze SK 11/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Powyższy przepis traci moc obowiązującą z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie.

Zdaniem Sądu , stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, powoduje utratę domniemania konstytucyjności przepisów od początku ich wydania. W wyroku z dnia 28 grudnia 2008 r. (I OSK 1435/08) Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że "po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, trzeba uwzględnić fakt, że przepis traci domniemanie konstytucyjności, co stwarza nową jakościowo sytuację prawną. Stosując prawo, sąd nie musi uzasadniać niekonstytucyjności przepisów, a wystarczy powołanie się na odpowiednie orzeczenie TK. Sądy powinny odmawiać stosowania prawa (nawet w okresie «odroczenia», co do którego TK stwierdził niezgodność z Konstytucją.".

Z uwagi na powyższe , w przedmiotowej sprawie , brak przesłanki określonej w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. tj. zamieszkiwania przez J. Z. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie mógłby być wyłącznym powodem odmowy przyznania prawa do rekompensaty. Fakt ten nie zmienia jednak stanowiska sądu co do oceny legalności zaskarżonej decyzji w sytuacji braku zaistnienia przesłanki określonej w art. 2 ww. ustawy tj. opuszczenia przez niego byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

W odniesieniu do zarzutów skargi , dokonania przez organy wadliwej oceny dokumentu wystawionego przez PUR oraz zeznań skarżącej złożonych w charakterze strony , zaznaczyć należy , że nie są one trafne .

Słusznie zauważył Minister Skarbu Państwa, że analizując orzeczenie PUR skarżąca uznaje je za przesądzające dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie . Wbrew powyższemu zauważyć należy , że jego literalna i logiczna interpretacja wskazuje jednoznacznie , że w dacie jego sporządzenia tj. w lipcu 1945r. J. Z. zamieszkiwał w L. a " ostatnio stale " w Ł. Z dokumentu tego nie można zatem wyprowadzić informacji do kiedy wymieniony mieszkał w Ł. i od kiedy zamieszkał w L. Użycie słowa " ostatnio" oznacza , zdaniem Sądu, określenie miejsca poprzedzającego zamieszkanie w L. , co mogło mieć miejsce zarówno miesiąc, rok, dziesięć lat i więcej wstecz przed zamieszkaniem w L. Tym samym orzeczenie PUR , które ponad wszelką wątpliwość nie zawiera jakiejkolwiek informacji o dacie i przyczynach opuszczenia dawnego terytorium RP przez J. Z. nie może stanowić innego dowodu niż tylko na okoliczność , że ostatnio przed zamieszkaniem w L. ( kiedykolwiek miało to miejsce ) w/w zamieszkiwał w Ł.

Nietrafny jest także w ocenie Sądu zarzut naruszenia przez organ art. 86 k.p.a. w zw. z art. 67 i 68 § 1 k.p.a. Stosownie do jego treści przeprowadzony został w sprawie dowód z przesłuchania skarżącej w charakterze strony. Analiza treści protokołu przesłuchania nie potwierdza tezy o naruszeniu jej uprawnień procesowych. Protokół znajdujący się w aktach sprawy dokumentuje , że B. W. została zapytana przez osobę prowadzącą przesłuchanie o datę repatriacji ojca, jej okoliczności , miejsce przekroczenia granicy , punkt etapowy PUR ewentualnie o okoliczności opuszczenia przez niego dawnych terenów RP z innych przyczyn , również ze wskazaniem daty, miejsca przekroczenia granicy oraz przyczyn. W odpowiedzi skarżąca wskazała , że nie zna ani daty, ani też miejsca i okoliczności przekroczenia przez ojca granicy. Mając na uwadze treść art.67 i 68 § 1 k.p.a. zaznaczyć należy , że protokół dokonania określonej czynności ma za zadanie jej udokumentowanie na piśmie. Protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Stosownie do zapisu § 2 art. 68 protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole. Powyższe oznacza , że protokół przesłuchania świadka lub strony nie musi stanowić wiernego odzwierciedlenia całego przebiegu czynności przesłuchania . Niezależnie od tego Sąd wskazuje , że za całkowicie pozbawione jakichkolwiek racjonalnych podstaw uznać należy twierdzenie skarżącej , że nie w pełni zrozumiała zapytanie przesłuchującego , z tej przyczyny, że było to pytanie złożone oraz odnosiło , że się do " okoliczności " opuszczenia przez J. Z. dawnych terenów RP a nie jak mówi ustawa " przyczyn" tego opuszczenia. W tym zakresie Sąd orzekający w sprawie prezentuje pogląd , że jeśli nawet w trakcie zadawania spornego pytania , którego treść jako jasna i jednoznaczna nie budzi wątpliwości B. W. miała jakiekolwiek wątpliwości do jego treści, co wydaje się być wysoce nieprawdopodobne, to podkreślić należy , że następnie zapoznała się z jego treścią wyrażoną na piśmie przed złożeniem podpisu, co czyni jej zarzut w pełni niewiarygodnym. Ta ocena natomiast potwierdza brak uzasadnionych podstaw do przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z przesłuchania w charakterze strony w tym zakresie przez organ II instancji.

Sąd nie podziela także zarzutu skargi , który opiera się na swobodnej interpretacji przez skarżącą wymienionego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2012r. sygn. SK 11/12. Zauważyć należy , że rozstrzygając w tej sprawie Trybunał poddał ocenie jedynie przesłankę zamieszkiwania w dniu 1 września 1939r. na byłym terytorium RP, a co za tym idzie aktualne pozostało dla potrzeb rozpoznania sprawy badanie przesłanki " przyczyn opuszczenia " tego terytorium w związku z wybuchem II wojny światowej. Interpretacja skarżącej sprowadza się do wniosku , że najogólniej rzecz ujmując , organy wadliwie dokonały wykładni art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej w taki sposób, iż wiąże ona pojęcie "opuszczenia" terenów z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej, z fizycznym przemieszczeniem się osoby po wybuchu wojny w dniu 1 września 1939 r. gdy tymczasem wystarczające jest nawet samo wykazanie niemożliwości powrotu pomimo pozostawienia tam majątku.

Przyjęcie powyższe oznaczałoby bowiem , że każda osoba posiadająca na dawnych Kresach Wschodnich nieruchomość byłaby uprawniona do skutecznego ubiegania się o potwierdzenie prawa do otrzymania rekompensaty , niezależnie od spełnienia lub niespełnienia ustawowej przesłanki opuszczenia tych terenów w rozumieniu treści przepisu art.2 ust.1 ustawy. Z taką konkluzją nie można się , w ocenie Sądu, zgodzić.

Okoliczności faktyczne sprawy , na tle której zapadł omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012r. oraz jego uzasadnienie nie zawierają , zdaniem Sądu, wskazówki interpretacyjnej pozwalającej wnioskować , że rozstrzygnięcie sprawy niniejszej w zakresie spełnienia przesłanki opuszczenia przez ojca skarżącej byłego terytorium RP w warunkach przymusu, może mieć miejsce z pominięciem faktu , że J. Z. z własnej inicjatywy wyjechał z Ł. w 1932r. co w żaden sposób nie pozostawało w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. Twierdzenia B. W. , że planował powrót do tego miasta połączony z otwarciem apteki , nie tylko nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym , ale także nie pozostają w związku ze spełnieniem przesłanki opuszczenia przez niego dawnego terytorium RP w wyniku repatriacji lub wskutek innych okoliczności związanych z II wojną światową.

W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do stwierdzenia , że organy administracji naruszyły w tym postępowaniu reguły wyrażone w treści art. 7 i art.77 k.p.a. Minister Skarbu Państwa miał uzasadnione podstawy by w oparciu o treść art. 80 k.p.a. dokonać oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób przedstawiony w uzasadnieniu jego decyzji. Sąd nie dopatrzył się błędu w rozumowaniu organu. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez śąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/k.r. 36/97; LEX nr 34108). Innymi słowy, jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa decyzja odmawiająca przyznania prawa do rekompensaty. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż, jak to wyżej wskazano, sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Nie można uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek, organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania.

Reasumując, w tym stanie rzeczy Sąd uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone rzetelnie i wnikliwie zarówno przez Wojewodę, jak i Ministra Skarbu Państwa, co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 kpa. W toku postępowania nie naruszono przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ) orzekł jak w sentencji wyroku.