Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 307/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Jolanta Dargas Asesor WSA Anna Fyda-Kawula Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. K. i H. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] grudnia 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania K. K. i H. K. (dalej jako wnioskodawcy lub skarżący) od decyzji Prezydenta [...] nr [...] z [...] czerwca 2016 r. w zakresie pkt. V dotyczącego odmowy uwzględnienia wniosku ich pełnomocnika doprecyzowanego w piśmie z [...] lutego 2016 r. w zakresie uznania, iż wnioskodawcom - zgodnie z art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomości - przysługuje roszczenie odszkodowawcze według zapisów z decyzji wywłaszczeniowej w stosunku do udziału [...] z całej powierzchni objętej wywłaszczeniem, bez uwzględnienia wydanych postanowień o zasiedzeniu poszczególnych części wywłaszczeniowej nieruchomości - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w zakresie pkt. V.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy

Naczelnik Urzędu Dzielnicowego [...] decyzją z [...] maja 1974 r., nr [...] orzekł - na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10 z 1974 r., poz. 64) - o wywłaszczeniu przez odjęcie prawa własności na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości o pow. [...] m2, z ogólnej pow. [...] ha [...] m2, położonej w W., przy ul. [...].

Wywłaszczenie nastąpiło w celu budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" wraz z ulicami na podstawie decyzji lokalizacyjnej szczegółowej Nr [...] i Nr [...] z [...] kwietnia 1972 r. wydanej przez Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej w [...].

Wywłaszczona nieruchomość p.n. "[...]" posiadała założone w Państwowym Biurze Notarialnym w W. zbiory dokumentów Rep. Zd. Nr [...] i Nr [...] - według których stanowiła ona współwłasność: J. i S. małż. G. w 1/10 części, R. i Z. małż. L. w 1/10 części, J. R. w 1/10 części, S. i M. małż. K. w 1/10 części, Z. L. w 1/10 części, W. S. w 6/50 części i S. O. w pozostałej części na podstawie aktów notarialnych nabycia udziałów we współwłasności nieruchomości z [...] r. Nr Rep. [...], z [...] r. Nr Rep. [...], z [...] r. Nr Rep. [...], z [...] r. Nr [...] i z [...] r. Nr Rep. [...].

Na rozprawie wywłaszczeniowej w dniu [...] kwietnia 1974 r. współwłaściciele nieruchomości zeznali, że mieli w swoim posiadaniu poszczególne części tej nieruchomości ponad 20 lat, za które opłacali odrębne podatki w Wydziale Finansowym i w związku z tym zamierzają wystąpić do sądu o stwierdzenie nabycia własności posiadanych części nieruchomości, jako odrębnych działek w drodze zasiedzenia.

Wobec powyższego ww. decyzją wywłaszczeniową z [...] maja 1974 r. nr [...] zostało ustalone odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia na kwotę [...] zł - która obejmowała zabudowania [...] zł oraz rośliny [...] zł. Jednocześnie ustalono, że sprawa odszkodowania za grunt zostanie uregulowana odrębną decyzją - po rozpatrzeniu przez sąd wniosków współwłaścicieli nieruchomości o stwierdzeniu nabycia własności poszczególnych części gruntu, jako odrębnych działek w drodze zasiedzenia.

Nieruchomość oznaczona p.n. "[...]" objęta ww. decyzją wywłaszczeniową z [...] maja 1974 r. stanowiła dawne działki: nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] ha, nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] ha, nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] ha, nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] ha, nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] ha i nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] ha.

Obecnie zaś część tej nieruchomości objętej ww. decyzją wywłaszczeniową odpowiada działkom ewidencyjnym nr [...] z obrębu [...].

Na podstawie dokumentacji pozyskanej w trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił, że część nieruchomości pochodzącej z p.n. "[...]" wywłaszczonej ww. decyzją z [...] maja 1974r. tj.:

1. dawna działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, została nabyta na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] r. Sygn. akt [...] na własność przez zasiedzenie przez Z. L., M. S. i T. P.,

2. dawna działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, została nabyta na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział IV Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...] na własność z dniem [...] r. przez zasiedzenie przez J. R.,

3. dawna działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, została nabyta na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z [...] r. sygn. akt [...] na własność z dniem [...] r. przez zasiedzenie przez I. K.,

4. dawna działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, została nabyta na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału VII Cywilnego z [...] r. sygn. akt. [...] na własność z dniem [...] r. przez zasiedzenie przez Z. L.,

5. dawna działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, została nabyta na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział IV Cywilny z [...] r. sygn. akt [...] na własność z dniem [...] r. przez zasiedzenie przez J. i S. małż. G.,

6. dawna działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 - nie została zasiedziana przez S. i M. małż. K., gdyż wniosek w sprawie zasiedzenia został oddalony zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział IV Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...].

Następnie - w związku z wydaniem ww. postanowień o zasiedzeniu - w stosunku do części wywłaszczonej nieruchomości - zostały wydane, odrębne dla każdej z zasiedzianych nieruchomości, decyzje odszkodowawcze:

1) za dawną działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 - decyzja z [...] r., nr [...];

2) za dawną działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 - decyzja z [...] r., nr [...];

3) za dawną działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 - decyzja z [...] r., nr [...];

4) za dawną działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 - decyzja z [...] r., nr [...];

5) za działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 - decyzja z [...] r., nr [...].

Wobec powyższego ustalenie odszkodowania - w związku z decyzją Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] maja 1974 r., nr [...] - pozostało jedynie za dawną działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 - co do której został oddalony wniosek o zasiedzenie.

Z akt wywłaszczeniowych wynika, iż pismem z marca 1983 r. S. K. został wezwany do stawienia się osobistego do Urzędu Dzielnicowego [...] sprawie odszkodowania za ww. nieruchomość. Korespondencja została odebrana przez niego w dniu [...] marca 1983 r. W aktach tych znajduje się również wycena z [...] kwietnia 1983 r. gruntu zlokalizowanego przy ul. [...] w W. stanowiącego własność małż. K. Natomiast w aktach tych - mimo usilnych poszukiwań prowadzonych przez organ w różnych archiwach - nie znajduje się decyzja ustalająca odszkodowanie na rzecz S. i M. małż. K.

Wnioskiem z [...] lipca 2015 r. K. K. z d. K. i H. K. zwrócili się o ustalenie i wypłatę odszkodowania w udziale przypadającym M. i S. małż. K. (ich rodzicom) z tytułu wywłaszczenia decyzją nr [...] z [...] maja 1974 r. nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej p.n. "[...]", dla której założono zbiory dokumentów Rep. Zd. Nr [...] i Nr [...].

W toku prowadzonego postępowania Prezydent. [...] podniósł, że powierzchnia nieruchomości [...] m2 ujęta w decyzji wywłaszczeniowej z [...] maja 1974 r. - po wydaniu postanowień o zasiedzeniu, które stwierdzają tytuł własności na dzień wywłaszczenia nieruchomości - uległa zmianie i wynosi [...] m2. Jednocześnie wszyscy współwłaściciele posiadają w dalszym ciągu taki sam udział do nieruchomości o pow. [...] m2 (zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...] II Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] lutego 2002 r. Nr L.dz. [...] i badanie zbiorów dokumentów Rep. Zd. Nr [...] i Nr [...] wskazują, iż współwłasność przedmiotowej nieruchomości nie została zniesiona).

Podsumowując stwierdził, że:

- w stosunku do działki dawny nr [...] o pow. [...] m2 nie zostało wydane postanowienie o zasiedzeniu,

- nie została zniesiona współwłasność przedmiotowej nieruchomości,

- wobec czego wszyscy współwłaściciele posiadają w dalszym ciągu taki sam udział w przedmiotowej nieruchomości, jaki mieli w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej.

W związku z tym S. i M. małż. K. przypada udział we współwłasności ww. nieruchomości w wysokości 1/10 części.

W celu ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu pozbawienia prawa własności nieruchomości położonej w W., w dzielnicy [...], stanowiącej dawną działkę nr [...] o pow. [...] m2, oznaczoną obecnie jako części działek nr [...] i nr [...] z obrębu [...], według stanu na dzień [...] maja 1974 roku - w dniu [...] stycznia 2016 r. został wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego Z. K. operat szacunkowy określający wartość tej nieruchomości na kwotę [...] zł. Zatem udział 1/10 części przypadający M. i S. K. wynosi [...] zł.

Na rozprawie administracyjnej w dniu [...] stycznia 2016 r. pełnomocnik K. K. i H. K. (spadkobierców M. i S. małż. K.) nie wniósł zastrzeżeń do sporządzonego operatu szacunkowego, sposobu jego wykonania i wysokości ustalonego odszkodowania - natomiast wniósł zastrzeżenie co do sposobu określenia przypadającego wnioskodawcom udziału w wywłaszczonej nieruchomości.

Swoje stanowisko sprecyzował w piśmie z [...] lutego 2016 r. wskazując, iż stan prawny zgodnie z art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami winien nie uwzględniać nieistniejących w dacie wywłaszczenia postanowień o zasiedzeniu poszczególnych części nieruchomości (postanowienia o zasiedzeniu zostały wydane po dacie wywłaszczenia, a ponadto niektóre z postanowień nie zawierają daty, na jaką nastąpiło nabycie na rzecz poszczególnych współwłaścicieli, co może sugerować, że tą datą było wydanie postanowienie Sądu bez uwzględnienia wywłaszczenia zasiedzianych nieruchomości). W tym przypadku najwłaściwszym byłoby przeliczenie powierzchni wywłaszczonej do udziału w nieruchomości przypadającej małż. K. (wypłata ustalonego odszkodowania za powierzchnię ok. [...] m2) lub przyznanie odszkodowania za pozostałą część wywłaszczonej nieruchomości tj. za pozostałe [...] m2 wyłącznie na rzecz wnioskodawców.

Prezydent [...] decyzją nr [...] z [...] czerwca 2016 r.:

1. Ustalił odszkodowanie w wysokości [...] zł za udział przypadający w wysokości 1/10 części z tytułu pozbawienia prawa własności nieruchomości położonej w W., przy dawnej ul. [...], stanowiącej p.n. "[...]", dla której założono zbiory dokumentów Rep. Zd. Nr [...] i Nr [...], wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Terenów z [...] maja 1974 r. nr [...], stanowiącej działkę nr [...], aktualnie oznaczoną jako działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...],

II. Przyznał ustalone w punkcie pierwszym odszkodowanie na rzecz:

1. K. K. (c. S. i M.) w wysokości - [...] zł

2. H. K. (s. S. i M.) w wysokości - [...] zł

III. Wskazał, że zapłaty ustalonego odszkodowania dokona Prezydent [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej ze środków Skarbu Państwa,

IV. Orzekł, że wypłata odszkodowania nastąpi jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna,

V. Odmówił uwzględnienia wniosku pełnomocnika stron doprecyzowanego w piśmie z [...] lutego 2016 roku w zakresie uznania, iż wnioskodawcom - zgodnie z art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami - przysługuje roszczenie odszkodowawcze według zapisów z decyzji wywłaszczeniowej w stosunku do udziału 1/10 z całej powierzchni objętej wywłaszczeniem - bez uwzględnienia wydanych postanowień o zasiedzeniu poszczególnych części wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu odniósł się do stanowiska pełnomocnika stron wskazując, że zgodnie z brzmieniem art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) wysokość odszkodowania ustala się według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu.

Pojęcie stanu nieruchomości zostało zdefiniowane w art. 4 pkt. 17 u.g.n. i należy przez nie rozumieć stan zagospodarowania, stan prawny, stan techniczno-użytkowy, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, a także stan otoczenia nieruchomości, w tym wielkość, charakter i stopień zurbanizowania miejscowości, w której nieruchomość jest położona. Na podstawie tej definicji można wyróżnić zatem trzy elementy składające się na stan prawny nieruchomości tj. stan prawny nieruchomości, stan faktyczny nieruchomości oraz stan faktyczny otoczenia nieruchomości.

W niniejszej sprawie należy zatem brać pod uwagę stan prawny ww. nieruchomości miarodajny na dzień wywłaszczenia tj. na dzień [...] maja 1974 r.

W tym dniu większość działek ewidencyjnych składających się na nieruchomość objętą decyzją wywłaszczeniową, została już zasiedziana przez ich posiadaczy - co jednoznacznie wynika z postanowień o zasiedzeniu.

Brak wskazania przez Sąd daty zasiedzenia odnośnie dawnej działki nr [...] nie oznacza, że została ona zasiedziana w dniu wydania postanowienia o zasiedzeniu, gdyż nabycie własności następuje w każdym wypadku po upływie dwudziestu lub trzydziestu lat z końcem dnia, który swą datą odpowiada terminowi nabycia posiadania (zgodnie z art. 112 k.c. w związku z art. 172 k.c.). Do zasiedzenia nieruchomości potrzebne jest posiadanie samoistne tej nieruchomości lub jej części przez wymagany okres. Upływ terminu zasiedzenia pociąga za sobą nabycie własności nieruchomości przez jej posiadacza samoistnego ex lege, czyli z mocy samego prawa. Przy czym zapadające postanowienie sądu ma tutaj charakter jedynie deklaratywny. Sąd "stwierdza" nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie, które już wcześniej nastąpiło z mocy samego prawa. Sądowe "stwierdzenie zasiedzenia" następuje jedynie dla potrzeb dowodowych, dla formalnego ustalenia legitymacji właściciela. Nabycie własności następuje niezależnie od prawa poprzedniego właściciela.

Prezydent stwierdził, że na dzień wywłaszczenia małż. K. z całą pewnością byli współwłaścicielami 1/10 części nieruchomości. Natomiast nie byli oni współwłaścicielami pozostałych działek, które zostały zasiedziane przez ich samoistnych posiadaczy jeszcze przed dniem wywłaszczenia nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe wskazał, iż dołączone do akt sprawy postanowienia o zasiedzeniu dawnych działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] zawierają daty nabycia prawa własności sprzed daty wywłaszczenia nieruchomości (tj. w latach 1963-1969).

Jedynie postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 1979 r. sygn. akt [...] - na mocy którego dawna działka nr [...] o pow. [...] m2 została nabyta na własność przez zasiedzenie przez Z. L., M. S. i T. P. - nie zawiera daty nabycia prawa własności. Jednak biorąc pod uwagę treść aktu notarialnego z [...] r. Rep. Nr [...][...] sporządzonego przez notariusza w W. P. E. - Zubowicza oraz przywołanego w tym akcie innego aktu Nr Rep. [...] z [...] r. - z którego wynika, iż R. i Z. małż. L. byli właścicielami udziału 2/10 części omawianej nieruchomości (w 1955 r. udział 1/10 nieruchomości był przedmiotem sprzedaży na rzecz M. i S. małż. K.) -należy uznać, iż wejście w posiadanie przez R. i Z. małż. L. nastąpiło w 1943 r. i do daty wywłaszczenia ww. nieruchomości upłynęło ponad 31 lat - co stanowi wymagany okres do potwierdzenia zasiedzenia tej nieruchomości sprzed daty wydania decyzji wywłaszczeniowej. Zatem postanowienie Sądu z [...] października 1979 r. sygn. akt [...] - jako akt deklaratywny - odnosi się do daty sprzed okresu wywłaszczenia.

Dodał, że wniosek S. i M. małż. K. (nabywców udziału 1/10 wywłaszczonej nieruchomości w 1955 r.) dotyczący zasiedzenia - został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział IV Cywilny z [...] lutego 1979 r. sygn. akt [...]. Dlatego też organ, związany przepisami prawa oraz prawomocnymi orzeczeniami sądów, nie może uznać, iż małż. K. przysługiwał wyłączny tytuł własności w stosunku do działki [...].

Jednocześnie uznał, że materiał dowodowy pozyskany w niniejszej sprawie nie potwierdził wydania ostatecznej decyzji odszkodowawczej do części obszaru objętego wywłaszczeniem tj. do dawnej działki [...] o pow. [...] m2. Zatem w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy art. 129 ust. 1 i 5 pkt. 3 u.g.n. - zgodnie z którymi Starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy prawa przewidują jego ustalenie.

W myśl art. 130 ust. 1 u.g.n. w przypadku, gdy starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, to wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw. Zgodnie zaś z art.132 ust. 5 w związku z art. 4 pkt 9b¹ u.g.n., do zapłaty odszkodowania zobowiązany jest starosta (lub prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej.

Obecnie działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] z obrębu [...] (obejmujące dawną działkę nr [...]) stanowią własność [...]. Obecny stan prawny wywłaszczonej nieruchomości pozostaje bez wpływu na powstałe roszczenie odszkodowawcze, gdyż pozbawienie praw do nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa.

Podsumowując Prezydent uznał - z uwagi na wyżej przedstawiony stan formalno-prawny nieruchomości objętej wywłaszczeniem - iż wnioskodawcom, jako spadkobiercom S. i M. małż. K., przysługuje roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania tylko za udział w wysokości 1/10 przypadający w pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości - zgodnie z treścią zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] II Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] lutego 2002 r. Nr L.dz. [...], potwierdzonego badaniem zbiorów dokumentów Rep. Zd. Nr [...] i Nr [...] oraz z uwzględnieniem treści wydanych postanowień o zasiedzeniu.

Natomiast nie uwzględnił wniosku zgłoszonego przez pełnomocnika stron podczas rozprawy administracyjnej i doprecyzowanego w piśmie z [...] lutego 2016 r. w zakresie uznania, iż wnioskodawcom - zgodnie z art. 130 u.g.n. - przysługuje roszczenie odszkodowawcze według zapisów z decyzji wywłaszczeniowej w stosunku do udziału 1/10 z całej powierzchni objętej wywłaszczeniem - bez uwzględnienia wydanych postanowień o zasiedzeniu poszczególnych części wywłaszczonej nieruchomości.

Nie zgadzając się z treścią decyzji organu i instancji K. K. i H. K. złożyli odwołanie - zaskarżając ją w części, tj. wyłącznie w zakresie pkt V.

Wnieśli o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, czyli w zakresie pkt V i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie im odszkodowania w łącznej kwocie [...] zł tj. na rzecz K. K. oraz na rzecz H. K. kwot po [...] zł na rzecz każdego z nich, pomniejszone o już przyznane im odszkodowanie w łącznej kwocie [...] zł, czyli po [...] zł na rzecz każdego z nich; względnie w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, czyli w zakresie pkt V i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w tym zakresie.

Zaskarżonej decyzji w pkt V zarzucili naruszenie art. 130 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 17 u.g.n., poprzez ich niezastosowanie i błędne ustalenie "stanu nieruchomości" na dzień wywłaszczenia; naruszenie art. 18 § 1 i art. 20 dekretu z 11 października 1946 r. prawo rzeczowe (obowiązujących w dacie decyzji wywłaszczeniowej) poprzez brak uwzględnienia stanu prawnego ujawnionego w zbiorze dokumentów Zd. nr [...] i nr [...] oraz w prowadzonej dla nieruchomości księdze hipotecznej "[...]" w chwili wywłaszczenia, czyli w dniu [...] maja 1974 r.; naruszenie art. 130 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 17 u.g.n., poprzez ich niezastosowanie i błędne ustalenie "stanu nieruchomości" na dzień wywłaszczenia, z uwzględnieniem prawo-kształtujących postanowień Sądów powszechnych o zasiedzeniu zapadłych dawno po tej dacie, w sytuacji, gdy w stosunku do działki nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, Sąd nie orzekł daty nabycia jej własności w drodze zasiedzenia przed datą wywłaszczenia; wewnętrzną sprzeczność w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji polegającą na przyjęciu przez organ orzekający z jednej strony, że w stosunku do działki nr [...] można przyjąć, że doszło do jej nabycia w drodze zasiedzenia przed datą wywłaszczenia wobec upływu ustawowego okresu jej posiadania, z drugiej strony organ zaniechał takiej samej oceny prawnej wobec działki nr 23.

Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] grudnia 2020 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w zakresie pkt. V.

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy - całkowicie popierając stanowisko organu I instancji, iż w stosunku do dawnej działki nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, nie zostało wydane postanowienie o zasiedzeniu i nie została zniesiona współwłasność przedmiotowej nieruchomości - wobec czego wszyscy współwłaściciele posiadają w dalszym ciągu taki sam udział w przedmiotowej nieruchomości, jaki mieli w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Stwierdził, że słusznie Prezydent uwzględnił wydane postanowienia o zasiedzeniu poszczególnych części wywłaszczonej nieruchomości, gdyż zgodnie z postanowieniami Sądu o zasiedzeniu, dawne działki nr [...],[...],[...],[...] i [...] - w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej - stanowiły własność wymienionych tam osób. Ponadto odnośnie tych działek zostały już wydane ostateczne decyzje ustalające odszkodowanie na rzecz ich właścicieli - zgodnie z postanowieniami Sądu o zasiedzeniu.

Tylko w stosunku do działki nr [...] nie zostało wydane postanowienie o zasiedzeniu - gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział IV Cywilny z [...] lutego 1979 r. sygn. akt [...] - wniosek w sprawie zasiedzenia przez S. i M. małż. K. został oddalony. Wobec czego - w stosunku do działki nr [...] należało przyjąć udziały, jakie były wskazane w decyzji wywłaszczeniowej.

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda podniósł, że na skutek zasiedzenia posiadacz nabywa własność nieruchomości ex lege po upływie okresu posiadania wskazanego w art. 172 k.c. Orzeczenie sądowe w sprawie zasiedzenia ma charakter deklaratoryjny i tylko potwierdza nabycie własności, stwierdzając zasiedzenie z mocy prawa w określonej dacie.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 października 2011 r., sygn. akt III CSK/316/11 podkreślił, że nabycie własności przez zasiedzenie następuje z mocy samego prawa z upływem ostatniego dnia terminu zasiedzenia. Orzeczenie o zasiedzeniu ma charakter deklaratoryjny, a nabycie ma charakter pierwotny.

Następnie odniósł się do zarzutu podniesionego w odwołaniu - dotyczącego wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji polegającej na przyjęciu przez organ orzekający z jednej strony, iż w stosunku do działki nr [...] można przyjąć, że doszło do nabycia w drodze zasiedzenia przed datą wywłaszczenia wobec upływu ustawowego okresu jej posiadania, z drugiej strony organ zaniechał takiej samej oceny prawnej wobec działki nr [...] – stwierdzając, iż nie jest rolą organu orzekanie czy doszło do zasiedzenia nieruchomości czy też nie. W tym zakresie właściwy jest tylko Sąd Powszechny. Skoro Sąd Rejonowy dla [...] Wydział IV Cywilny postanowieniem z [...] lutego 1979 r., sygn. akt [...], oddalił wniosek S. i M. małż. K. o zasiedzenie dawnej działki nr [...] - to organ nie był uprawniony do formułowania odmiennych twierdzeń w tej kwestii.

Odnośnie natomiast dawnej działki nr [...] zostało wydane w dniu [...] października 1979 r. postanowienie przez Sąd Rejonowy dla [...] (sygn. akt [...]) stwierdzające jej nabycie przez zasiedzenie.

Zgodnie z art. 172 § 1 i § 2 k.c. posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od łat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba, że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

Wobec powyższego, nawet jeżeli Sąd nie wskazał w postanowieniu daty w jakiej doszło do zasiedzenia, to mając na uwadze regulacje prawne zawarte w art. 172 § i § 2 k.c. należy przyjąć, że do zasiedzenia doszło najwcześniej dwadzieścia lat przed wydaniem postanowienia Sądu o zasiedzeniu.

Zatem organ I instancji prawidłowo dokonał analizy zebranej dokumentacji i uznał, że do zasiedzenia działki nr [...] doszło przed wydaniem przez Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] decyzji z [...] maja 1974 r. orzekającej o wywłaszczeniu.

Na zakończenie Wojewoda odniósł się zarzutu dotyczącego błędnego ustalenia przez organ "stanu nieruchomości" na dzień wywłaszczenia, a więc na dzień [...] maja 1974 r., z uwzględnieniem prawo-kształtujących postanowień Sądów powszechnych o zasiedzeniu zapadłych dawno po tej dacie - wskazując, iż postanowienie Sądu o zasiedzeniu jest aktem deklaratoryjnym a nie konstytutywnym, co oznacza, że nie kształtuje nowych praw i obowiązków i nie wywołuje skutków prawnych w momencie jego wydania, tylko potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresatów, stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, nie kreuje tego stanu. Akt deklaratoryjny wywołuje skutki prawne "wstecz" - ex tunc.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 października 2011 r., sygn. akt III CSK/316/11 wskazał, iż Sąd nie stwierdza (w postanowieniu) na chwilę orzekania istniejącego prawa własności danej osoby z tytułu zasiedzenia (...). Skoro w art. 610 § 1 k.p.c. ustawodawca odesłał nie tylko do ogłoszenia, ale i postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, to niewątpliwie wchodzi w rachubę stwierdzenie zasiedzenia na dzień spełnienia jego przesłanek na rzecz ówczesnego posiadacza samoistnego (współposiadaczy samoistnych), a nie o stan rzeczy istniejący w chwili wydania orzeczenia.

Mając na uwadze powyższe stwierdził, iż wydane w przedmiotowej sprawie postanowienia sądu o zasiedzeniu nie ukształtowały nowego stanu prawnego nieruchomości na dzień ich wydania, tylko potwierdziły istniejący już stan prawny.

Słusznie zatem organ I instancji - ustalając stan prawny nieruchomości na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej - uwzględnił wydane przez sąd postanowienia o zasiedzeniu. Zatem zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie pkt 5 decyzji z [...] czerwca 2016 r. należy uznać za prawidłowe.

K. K. i H. K. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając w całości decyzję Wojewody [...] nr [...] z [...] grudnia 2020 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta [...] nr [...] z [...] czerwca 2016 r. w części, w zakresie pkt V, tj. w części, w której organ odmówił przyznania wnioskodawcom odszkodowania za część wywłaszczonej nieruchomość o powierzchni [...] m2 pod dawną nazwą "[...]".

Zaskarżonej decyzji zarzucili przede wszystkim:

1) naruszenie art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej u.g.n.) w zw. z art. 50 dekretu z 11.10.1945 r. - Prawo rzeczowe (odpowiednik art. 172 k.c.), względnie art. 1 ustawy z 26.10.1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U.1971.27.250) - poprzez brak uznania, że skarżący są uprawnieni do odszkodowania za całą nieruchomość stanowiąca dawna działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, stanowiącą część dawnej nieruchomości pod nazwą "[...]", objętej Zbiorami dokumentów nr [...] oraz nr [...], jako następcy prawni swoich rodziców, którzy nabyli własność tej nieruchomości z mocy prawa poprzez zasiedzenie już w 1963 roku (po 20 latach jej niekwestionowanego posiadania) lub w trybie ustawy o uregulowaniu gospodarstw rolnych w dniu [...] roku;

- tak samo, jak własność pozostałych wszystkich innych nieruchomości stanowiących dawne działki nr [...],[...],[...],[...],[...], wchodzących w skład ww. dawnej nieruchomości "[...]", nabyli ich nieformalni posiadacze i po wywłaszczeniu otrzymali za nie odszkodowanie. Brak przyznania odszkodowania tylko skarżącym obecnie prowadzi do ich rażącego pokrzywdzenia wobec prawa, bowiem jest niezgodny także z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz prowadzi do pokrzywdzenia skarżących wobec właścicieli pozostałych nieruchomości powstałych wskutek nieformalnego podziału dawnej nieruchomości pn. "[...]".

Ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia tego zarzutu, zaskarżonej decyzji zarzucili:

2) naruszenie art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 130 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 17 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie i błędne ustalenie "stanu prawnego nieruchomości" na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu, a więc na dzień [...] maja 1974 r., z uwzględnieniem prawo-kształtujących postanowień Sądów powszechnych o zasiedzeniu zapadłych dawno po tej dacie, w sytuacji, gdy stan prawny przedmiotowej nieruchomości w dniu wywłaszczenia - [...] maja1974 r. - ukształtowany był w ten sposób, że udział 1/10 części we współwłasności całej nieruchomości o powierzchni [...] m2 pod dawną nazwą "[...]", przysługiwał poprzednikom prawnym skarżących i brak było w tej wyłącznie relewantnej dacie - [...] maja 1974 r. - orzeczeń odmiennie kształtujących stan prawny - był on wyłącznie ukształtowany zawartymi umowami sprzedaży udziałów we współwłasności całej nieruchomości o pow. [...] m2 (co wynikało z objętych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych oraz domniemaniem prawdziwości stanu ujawnionego w zbiorach dokumentów w Państwowym Biurze Notarialnym w W. Rep. Zd. nr [...] i nr [...] oraz księgi hipotecznej "[...]"),

- przy czym nie powinno obciążać skarżących, że organy błędnie w latach 70. i 80. ubiegłego wieku, z uwzględnieniem wydanych dawno po dacie wywłaszczenia orzeczeń zasiedzeniowych ustaliły odszkodowanie na rzecz pozostałych właścicieli poszczególnych działek ewidencyjnych, w sytuacji, gdy powinny ustalić to odszkodowanie wyłącznie z uwzględnieniem przysługujących im udziałów we współwłasności;

3) naruszenie art. 18 § 1 i art. 20 dekretu z [...] r. prawo rzeczowe (obowiązujących w dacie decyzji wywłaszczeniowej) poprzez brak uwzględnienia stanu prawnego ujawnionego w zbiorze dokumentów Zd. nr [...] i nr [...] oraz w prowadzonej dla nieruchomości księdze hipotecznej "[...]" w chwili wywłaszczenia, czyli w dniu [...] maja 1974 r., w sytuacji, gdy przy przyjęciu nawet, że stan prawny ukształtowany został odmiennie wskutek zasiedzenia poszczególnych działek, stan prawny ujawniony na dzień wywłaszczenia w Zbiorze dokumentów oraz w Księdze hipotecznej rozstrzyga na korzyść ujawnionego współwłaściciela -poprzedników wnioskodawców i na ich korzyść działa również domniemanie zgodności tego stanu z rzeczywistym stanem prawnym (zob. uchwała SN z 18 maja 1973 roku, III CZP 23/73, LEX nr 1608);

4) naruszenie art. 128 ust. 1 w zw. z art. 130 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 17 u.g.n., poprzez ich niezastosowanie i błędne ustalenie "stanu nieruchomości" na dzień wywłaszczenia, z uwzględnieniem prawo-kształtujących postanowień Sądów powszechnych o zasiedzeniu zapadłych dawno po tej dacie, w sytuacji, gdy w stosunku do działki nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, Sad nie orzekł daty nabycia jej własności w drodze zasiedzenia przed data wywłaszczenia, a więc należy założyć, że do jej nabycia doszło dopiero w chwili orzekania tj. w dacie [...] października 1979 r. (data orzeczenia [...]);

5) wewnętrzną sprzeczność w motywach zaskarżonej decyzji polegającą na przyjęciu przez organ orzekający z jednej strony, że w stosunku do działki nr [...] można przyjąć, że doszło do jej nabycia w drodze zasiedzenia przed datą wywłaszczenia wobec upływu ustawowego okresu jej posiadania, z drugiej strony organ zaniechał takiej samej oceny prawnej wobec działki nr [...], pomimo, że jak ustalił organ S. i M. małżonkowie K. zakupili jej własność na podstawie umowy sprzedaży udziału we współwłasności z 1955 r. od zbywców (małżonków L.), którzy nabyli jej własność w 1943 r., a więc przed datą wywłaszczenia w 1974 r. małżonkowie K. nabyli jej własność przez zasiedzenie wobec prawnej możliwości doliczenia czasu posiadania poprzedniego posiadacza do własnego posiadania (zob. art. 176 § 1 kodeksu cywilnego lub dawny art. 57 § 1 dekretu prawo rzeczowe - bezsporne ustalenie organu I instancji, że małżonkowie L. weszli w posiadanie następnie sprzedanego małżonkom K. gruntu w 1943 roku (!) i do czasu wywłaszczenia grunt ten był posiadany przez 31 lat).

W oparciu o art. 145 § 1 p.p.s.a. skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] grudnia 2020 r. w całości oraz decyzji Prezydenta [...] nr [...] z 2 czerwca 2016 r. w zaskarżonej części, czyli w zakresie pkt V oraz o zasądzenie na ich rzecz od organu kosztów procesu według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawili argumenty na poparcie swoich zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] listopada 2021 r. pełnomocnik skarżących popierał skargę i wniósł o uchylenie obu zaskarżonych decyzji wraz z wiążącymi wytycznymi, co do dalszego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...][...] grudnia 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2016 r. w zakresie jej pkt. V, dotyczącego odmowy uwzględnienia wniosku pełnomocnika stron doprecyzowanego w piśmie z [...] lutego 2016 r. w zakresie uznania, iż K. K. i H. K. - zgodnie z art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomości - przysługuje roszczenie odszkodowawcze według zapisów z decyzji wywłaszczeniowej w stosunku do udziału 1/10 z całej powierzchni objętej wywłaszczeniem, bez uwzględnienia wydanych postanowień o zasiedzeniu poszczególnych części wywłaszczeniowej nieruchomości.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Dz.U. z 2016 r. poz. 2147), dalej jako "u.g.n.".

Ponieważ stan faktyczny ustalony w sprawie nie był sporny między stronami, dlatego też Sąd - aprobując ustalenia przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - uznał, że nie zachodzi potrzeba jego ponownego i pełnego przytoczenia.

W niniejszej sprawie niewątpliwy jest fakt, że decyzją z [...] maja 1974 r. orzeczono o wywłaszczeniu przez odjęcie prawa własności na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości o pow. [...] m2, z ogólnej pow. [...] ha [...] m2, położonej w W., przy ul. [...] oraz o ustaleniu odszkodowania za zabudowania i rośliny, bez ustalenia - na wniosek i za zgodą wszystkich współwłaścicieli - odszkodowania za grunt.

Przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność: J. i S. małż. G. w 1/10 części, R. i Z. małż. L.h w 1/10 części, J. R. w 1/10 części, S. i M. małż. K. w 1/10 części, Z. L. w 1/10 części, W. S. w 6/50 części i S. O. w pozostałej części.

Następnie - w stosunku do działek nr [...],[...],[...] i [...] - zostały wydane postanowienia sądu o ich zasiedzeniu przed datą decyzji wywłaszczeniowej z [...] maja 1974 r., w stosunku do działki nr [...] zostało wydane postanowienie sądu o jej zasiedzeniu bez wskazania konkretnej daty, natomiast wniosek w sprawie zasiedzenia działki nr [...] (należącej do S. i M. małż. K.) został przez sąd oddalony.

W związku z tym, zostały wydane decyzje odszkodowawcze - odrębne dla każdej z ww. zasiedzianych nieruchomości. Natomiast nie została wydana decyzja odszkodowawcza za działkę nr [...].

W tym zakresie - dotyczącym stanu faktycznego - ustalenia organów nie były kwestionowane przez skarżących.

Natomiast kwestią sporną został sposób wyliczenia obecnie odszkodowania należnego za dawną działkę nr [...] o pow. [...] m2.

Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie uznały - a Sąd całkowicie podzielił ich stanowisko i przytoczone argumenty - iż na dzień wydania decyzji z [...] maja 1974 r. wywłaszczoną nieruchomość stanowiła tylko działka nr [...] o pow. [...] m2 - gdyż wszystkie inne działki wchodzące w skład tej nieruchomości, zostały już wcześniej "zasiedzone" przez ich posiadaczy, stanowiły zatem ich odrębną własność. Natomiast we współwłasności pozostała tylko "niezasiedzona" jej część tj. dawna działka nr [...] o pow. [...] m2.

Zatem skarżącym, jako spadkobiercom S. i M. małż. K., przysługuje odszkodowanie tylko za posiadany przez nich udział w wysokości 1/10 w wywłaszczonej nieruchomości - czyli dawnej działki nr [...] o pow. [...] m2.

Faktem jest, że odnośnie dawnej działki nr [...] zostało wydane w dniu [...] października 1979 r. postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] o sygn. akt [...], stwierdzające jej nabycie przez zasiedzenie - bez wskazania konkretnej daty.

Jednakże z treści umowy z [...] marca 1955 r. - dotyczącej sprzedaży przez R. i Z. małż. L. na rzecz M. i S. małż. K. udziału w wysokości 1/10 przedmiotowej nieruchomości (z posiadanego udziału 2/10) - ewidentnie wynika, że już od [...] maja 1943 r. byli oni posiadaczami tego gruntu. Zatem do daty wywłaszczenia tej nieruchomości - 15 maja 1974 r. - upłynęło prawie 31 lat, co świadczy o upływie każdego wymaganego okresu (20 lub 30 lat) do potwierdzenia zasiedzenia nieruchomości. Wobec czego organ I instancji mógł przyjąć założenie, iż przedmiotowa działka została zasiedzona przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej.

Natomiast - wbrew zarzutom skarżącym - Prezydent nie mógł dokonać takich ustaleń co do działki nr [...], gdyż wniosek S. i M. małż. K. (nabywców udziału 1/10 wywłaszczonej nieruchomości w 1955 r.) dotyczący zasiedzenia, został oddalony prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział IV Cywilny z [...] lutego 1979 r. sygn. akt [...] - którym zarówno organy administracji jak i sąd administracyjny są związani.

Zatem - wobec związania przepisami prawa oraz ww. prawomocnym orzeczeniem Sądu - nie mógł on uznać, iż małż. K. przysługiwał wyłączny tytuł własności w stosunku do działki nr [...].

Ponadto zdziwienie Sądu budzi żądanie profesjonalnego pełnomocnika skarżących, aby organ dokonał własnych ustaleń co do zasiedzenia tej działki.

Sąd uznał, że organy obu instancji - zgodnie z treścią art.130 u.g.n. - prawidłowo ustaliły "stan nieruchomości" na dzień wywłaszczenia, a więc na dzień [...] maja 1974 r. - z uwzględnieniem postanowień Sądów dotyczących zasiedzenia poszczególnych działek, zapadłych po tej dacie.

Postanowienie Sądu o zasiedzeniu jest bowiem aktem deklaratoryjnym a nie konstytutywnym - co oznacza, iż wydane w przedmiotowej sprawie postanowienia sądu o zasiedzeniu nie ukształtowały nowego stanu prawnego nieruchomości na dzień ich wydania, tylko potwierdziły istniejący już stan prawny.

Wobec tego słusznie uznały, że skarżącym, jako spadkobiercom S. i M. małż. K., przysługuje odszkodowanie za udział w wysokości 1/10 przypadający w pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości - z uwzględnieniem treści wydanych postanowień o zasiedzeniu.

Zatem zarzuty skarżących są całkowicie niezasadne, gdyż wysokość odszkodowania została ustalona w sposób właściwy - stan nieruchomości został ustalony zgodnie z przepisami prawa, na podstawie operatu szacunkowego, który nie był kwestionowany.

Podsumowując Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie rzetelnie, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko - zyskując całkowitą aprobatę Sądu - zaś wydane decyzje zawierają niezbędne elementy, o jakich mowa w art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.