Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1073/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej – ZUS lub organ) decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] nr [...] odmawiającą P.H. (dalej – zobowiązany lub skarżący) umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na:

– ubezpieczenia społeczne – za okres: 01/2014 - 12/2015 i 02/2017 – 03/2017 w łącznej kwocie 19.212,12 zł, w tym: składki – 16.596,12 zł oraz odsetki liczone na dzień 18 kwietnia 2017 r. – 2.616 zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 13 kwietnia 2017 r. skarżący zwrócił się do ZUS-u o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. W jego uzasadnieniu podniósł, że jego aktualna sytuacja finansowa i materialna wyklucza możliwość uregulowania zaległości nawet w części. Następnie wskazał, że organ dysponuje dokumentami, w których wykazał swoją sytuację życiową, finansową, zdrowotną i niezrozumiałym jest dla niego notoryczne wzywanie go do składania kolejnych dokumentów. Wyraził również swoją dezaprobatę dla wcześniejszych rozstrzygnięć, którymi odmówiono mu umorzenia zaległych składek, pomimo udokumentowania faktu niepodsiadania środków na utrzymanie. Do wniosku nie dołączono żadnych dokumentów.

W następstwie wezwania organu zobowiązany przedłożył:

– oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis;

– Formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis;

– oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości, z którego wynika, że:

• prowadzona działalność gospodarcza: w 2016 r. – przyniosła dochód w kwocie 1.799,15 zł; w 2017 r. – przyniosła stratę w wysokości 9.104,15 zł;

• nie posiada dochody z innych źródeł;

• nie korzysta z żadnej z form pomocy społecznej;

• prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe;

• stałe wydatki związane z utrzymaniem to: z tytułu miesięcznych opłat – 300 zł, związane z leczeniem – 100 zł, inne – 500 zł;

• nie posiada majątku nieruchomego, jak i innych praw majątkowych;

• posiada samochód Opel Zafira rok prod. 2007;

• posiada zobowiązania wobec instytucji za okres od 2014 r. do 2017 r. w wysokości 36.480,29 zł, spłacane w miesięcznych ratach po 1.000 zł;

• posiada majątek firmowy, oszacowany na koniec 2017 r. na kwotę 10.000 zł;

• stan zdrowia skarżącego wymaga stałego specjalistycznego leczenia i zażywania lekarstw.

– pismo z dnia 5 marca 2018 r. wskazujące, że pełna dokumentacja znajduje się już w posiadaniu organu;

– decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] ustalającą na rok podatkowy 2018 miesięczną stawkę w wysokości 240 zł w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych opłaconym w formie karty podatkowej;

– deklarację o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego PIT-16A za 2017 r., z której wynika, że w okresie od 01/2017 do 12/2017 skarżący zapłacił składki zdrowotne w łącznej wysokości 3.567,36 zł, a odliczył od karty podatkowej składki w łącznej wysokości 2.268 zł;

– deklarację o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego PIT-16A za 2016 r., z której wynika, że w okresie od 01/2016 do 12/2016 skarżący zapłacił składki zdrowotne w łącznej wysokości 3.467,40 zł, a odliczył od karty podatkowej składki w łącznej wysokości 2.268 zł;

– deklarację o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego PIT-16A za 2015 r., z której wynika, że w okresie od 01/2015 do 12/2015 skarżący zapłacił składki zdrowotne w łącznej wysokości 3.352,92 zł, a odliczył od karty podatkowej składki w łącznej wysokości 2.268 zł;

– pismo z dnia 23 lutego 2018 r. stanowiące odpowiedź na zawiadomienie ZUS-u z dnia 12 lutego 2018 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/2017 do 12/2017. Skarżący kwestionuje w nim ustalenia organu twierdząc, że systematycznie reguluje składki na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast z uwagi na ciężką sytuację finansową nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne. W piśmie tym skarżący wyjaśnił, że prowadzona działalność [...] jest jego jedynym źródłem przychodu. Uzyskane z tego tytułu środki pozwalają na zaspokojenie potrzeb bytowych w minimalnym zakresie. Wskazał również, że z powadzonej działalności uzyskuje miesięcznie przychód w wysokości ok. 3.000 - 3.200 zł, gdzie łączne koszty przychodu szacuje w na kwotę od 2.700 zł do 3.000 zł. Na koszty te składają się koszty zakupu paliwa (ok. 1.000 - 1.100 zł), opłata do korporacji oraz do zrzeszenia [...] w K. (ok. 600 zł), mycie samochodu (ok. 150 - 200 zł), telefon komórkowy (ok. 100 zł), naprawy samochodu (średnio 350 zł - 400 zł), ubezpieczenie samochodu (ok. 39 zł), koszt badania diagnostycznego samochodu (ok. 11 zł), koszt badania [...] (ok. 15 zł), składka na ubezpieczenie zdrowotne (ok. 290 zł), certyfikacja kasy fiskalnej (ok. 4,20 zł). Następnie określił wydatki związane z jego utrzymaniem: wyżywienie (400 – 500 zł), opłata za mieszkanie w lokalu syna obejmująca media i koszty stałe (ok. 200 - 300 zł), zakup leków (100 zł). Zobowiązany zaznaczył, że przedstawiona kalkulacja nie uwzględnia zakupu ubrania, środków czystości i innych wydatków dotyczących podstawowych potrzeb. W tym zakresie sporadycznie korzysta z pomocy syna. Dodatkowo wskazał, że posiada zadłużenie w A S.A., które objęte jest egzekucją prowadzoną pod sygn. akt [...]. Postępowanie to zostało połączone z egzekucją administracyjną na rzecz ZUS prowadzoną wobec wcześniej ustalonych składek w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach od TW [...] do TW [...]. Dodał także, że ma z reguły stałe zadłużenie u mechanika z tytułu napraw pojazdu, które reguluje przy usuwaniu kolejnej awarii;

– zawiadomienie ZUS Inspektorat w T. z dnia [...] o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne;

– postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...] umarzające postępowanie egzekucyjne z wniosku Wierzyciela – ZUS-u w R. z uwagi na bezskuteczną egzekucję;

– postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...] ustalające wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego na kwotę 14,03 zł, którymi obciążono skarżącego;

– kserokopię dowodu wpłaty w dniu 7 grudnia 2017 r. kosztów egzekucyjnych na kwotę 14,03 zł;

– kserokopię pisma z dnia 17 maja 2017 r. ZUS-u w T. wyjaśniającego kwestię rozliczenia konta ubezpieczeniowego;

– załącznik do dokumentu z dnia 17 maja 2017 r. obejmujący szczegółowe zestawienie należności z tytułu nieopłaconych składek;

– kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynika, że w okresie [...] skarżący przebywał na Oddziale [...] Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w T.,

– zaświadczenie lekarskie z dnia [...] wystawione przez B Sp. z o.o. NZOZ Centrum Medyczne w T. informujące, że skarżący choruje na [...] oraz przyjmuje z tego powodu leki;

– wyniki badania z angiografii TK, przeprowadzonego w dniu [...].

W toku postępowania organ ustalił dodatkowo, iż:

– w związku z zadłużeniem skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T.;

– zobowiązany nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy społecznej - pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z [...].

– skarżący nie złożył zeznań podatkowych za lata 2016-2017 - pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...].

Następnie decyzją z dnia [...] odmówiono zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – zwane dalej rozporządzeniem).

W dniu 23 maja 2018 r. do ZUS-u wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W jego treści zobowiązany wyraził swój sprzeciw wobec argumentacji organu zawartej w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym. W dalszej kolejności zauważył, iż ZUS interpretuje przepisy w taki sposób, aby odmówić mu umorzenia zaległych składek. W jego ocenie, świadczy o tym to, że z jednej strony organ podaje, że dokonując oceny sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego wziął pod uwagę możliwość poprawy jego sytuacji w przyszłości, a następnie na s. 7 decyzji z dnia [...] podkreślił, że instytucja umarzania należności ma charakter szczególny i rozstrzygnięcia w tym zakresie wymagają każdorazowo wnikliwej analizy aktualnej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej. W tym kontekście skarżący zażądał ponownego rozpatrzenia sprawy i dokonania analizy i oceny jego obecnej sytuacji, gdyż tak stanowią przepisy. Wyraził także swe zdziwienie, że pomimo tego, że organ dostrzegając jego trudną sytuację życiową odmawia mu udzielenia ulgi płatniczej. Zobowiązany w tym miejscu podkreślił ponownie, że nie dysponuje możliwością uregulowania składek należnych organowi.

Pismem z dnia 6 czerwca 2018 r. organ poinformował skarżącego o możliwości złożenia nowych dokumentów, które mogą mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia sprawę. Odpowiadając na wezwanie w piśmie z dnia 3 lipca 2018 r. zobowiązany poinformował, że jego sytuacja nie uległa zmianie. Dodatkowo przesłał następujące dokumenty:

– postanowienie z dnia [...] sygn. [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. umarzające postępowanie egzekucyjne wobec jego znikomej skuteczności (dot. A);

– postanowienie z dnia [...] sygn. [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi obciążono skarżącego;

– postanowienie z dnia [...] sygn. [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. umarzające postępowanie egzekucyjne wobec jego znikomej skuteczności (dot. A);

– postanowienie z dnia [...] sygn. [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi obciążono skarżącego;

– karta informacyjna leczenia szpitalnego na Oddziale [...] w okresie [...];

– zaświadczenie lekarskie z dnia [...];

– wyniki badania Angiografia TK, aorta piersiowa, z dnia [...].

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] ZUS utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił zasady umarzania zaległości z tytułu składek. Wskazał przy tym, że procedowanie w tej materii odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Badając następnie przypadki całkowitej nieściągalności stwierdzono, iż z oczywistych przyczyn nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4b u.s.u.s. Co do pozostałych okoliczności organ także przyjął, że nie zachodzą one w niniejszej sprawie. Otóż w kwestii przesłanek wymienionych w pkt 3, 5 i 6 wskazano, że aktualnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, co wyklucza możliwość uznania należności za całkowicie nieściągalną. Z kolei przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania w sprawie, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł), a tym samym sytuacja ta nie ma miejsca w niniejszym przypadku.

Zajmując się okolicznościami wynikającymi z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ odniósł się do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przyjmując, że skarżący nie wykazał, iż ze względu na swoją indywidualną sytuację (ważny interes zobowiązanego) nie jest w stanie uregulować zadłużenia w późniejszym lub dłuższym okresie czasu, np. w ramach zawartego z ZUS-em układu ratalnego i, że spowoduje to brak możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. W tej części organ przedstawił sytuację materialną i rodzinną skarżącego, która jest odzwierciedleniem danych przedstawionych przez zobowiązanego oraz ustaleń poczynionych w toku postępowania. Zauważono również, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

W dalszej kolejności ZUS wyjaśnił, że skarżący nie sygnalizował, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wskazano, że skarżący co prawda przedstawił dokumentację medyczną, z której wynika, że dotykają go problemy zdrowotne, jednakże nie wykazał aby schorzenia te nie uniemożliwiały lub w znacznie ograniczały mu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie z tego tytułu dochodu.

W końcowej części decyzji organ podkreślił, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy i musi być uzasadniona zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. Natomiast, zdaniem ZUS, w przypadku skarżącego taka sytuacja nie zachodzi. Dodał, że ewentualne umorzenie w tym wypadku stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a u.s.u.s.

Konkludując, ZUS uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne.

W skardze z dnia 14 września 2018 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązany zarzucił decyzji z dnia [...] naruszenie:

1) art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez przekraczające granicę uznania administracyjnego utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] nr [...] odmawiającej umorzenia należności pomimo zaistnienia przesłanek ku temu,

2) art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a i art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez przekraczające granicę uznania administracyjnego utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] nr [...] odmawiającej umorzenia należności pomimo zaistnienia przesłanek ku temu.

Wobec powyższych zarzutów zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowo-administracyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ nie rozważył dostatecznie wystąpienia w sprawie przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek. W tym zakresie w pierwszej kolejności wskazał na art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Nie podzielił w tej materii poglądu ZUS-u, że skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, to brak jest podstaw do uznania należności za całkowicie nieściągalną. Jego zdaniem, stanowisko organu jest nietrafne, bowiem ze wspomnianego przepisu nie wynika, iż jedynie wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu jego bezskuteczności przesądza o wystąpieniu przesłanki warunkującej umorzenie zaległych składek. Tymczasem, jak twierdzi skarżący, wykazał, że nie ma on możliwości spłaty zadłużenia w żadnej części, a egzekucja z jego majątku jest bezskuteczna (podobnie jak egzekucja zadłużenia pochodzącego jeszcze z okresu jego działalności w charakterze ajenta stacji benzynowej [...]). Okoliczności te, w jego ocenie, jednoznacznie wskazują o występowaniu całkowitej nieściągalności należności. W tej części skargi wskazał, że jedynym jego majątkiem jest samochód, który jako narzędzie pracy nie podlega zajęciu egzekucyjnemu. Przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przeznacza w całości na eksploatację owego pojazdu, bieżące zobowiązania oraz koszty własnego, skromnego utrzymania. Świadczy to, że egzekucja nie może zaspokoić wierzyciela nawet w części. Zarzucił organowi, że w przyjętej w zaskarżonej decyzji wysokości dochodu nie uwzględnił ponoszonych przez skarżącego kosztów prowadzenia działalności oraz pozostałych kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego. Podkreślił następnie, że z początkiem 2018 r. zaprzestał dokonywania wpłat na poczet składek zdrowotnych z powodu braku środków finansowych. W tym kontekście, jego zdaniem, zasadnym byłoby umorzenie jego zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Niezależnie od tego zobowiązany wyraził pogląd, że jego sytuacja życiowa uzasadnia przyjęcie wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przede wszystkim jest on ubezpieczonym, będącym jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto, w ocenie skarżącego, wykazał w toku postępowania, że jego położenie uniemożliwia opłacenie należnych składek bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb. Podkreślił po raz kolejny, że z obecnych przychodów poza utrzymaniem taksówki, czyli jego narzędzia pracy, jest w stanie opłacać tylko najbardziej niezbędne wydatki osobiste. Wszystko to, zdaniem skarżącego, przemawia za tym, że również § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia uzasadnia umorzenia powstałego zadłużenia.

Tymczasem organ dokonał błędnej wykładni wspomnianego przepisu i w konsekwencji niezasadnie odmówił uwzględnienia wniosku zobowiązanego. Według skarżącego, organ winien ocenić jego aktualną sytuację finansową, a ta uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. Natomiast ZUS odmawiając umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dokonał badania, czy aktualna trudna sytuacja finansowa jest stanem trwałym i pogłębiającym się oraz, czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, jak również, czy istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej. Zastosowanie takich kryteriów wykracza poza zakres dyspozycji zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. ZUS, jak wskazał skarżący, odmawiając umorzenia należności nie może kierować się potencjalną przyszłą sytuacją finansową zobowiązanego. Ponadto skarżący podniósł, iż twierdzenie organu o możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości nie jest niczym poparte. Stwierdzenie o takiej możliwości jest tym bardziej bezzasadne, gdyż według skarżącego, działalność przynosi coraz większe straty, wobec czego planuję jej zakończenie.

Skarżący za krzywdzące uznał stanowisko ZUS-u, który stwierdził, iż nie można akceptować takiej sytuacji, że płatnik składek opłaca je w tych okresach, gdy osiąga odpowiednie w swej ocenie dochody. Odnosząc się do tej wypowiedzi zobowiązany podkreślił, że dokonywał wpłat na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne w takiej wysokości w jakiej nie pozbawiało go to możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Zapewnił, że uchybienie realizacji powyższemu obowiązkowi nigdy nie było zawinione (np. z powodu wyzbycia się środków finansowych, czy majątkowych), a to zdaje się sugerować organ.

W dalszej części skargi zobowiązany wskazał, że jest osobą schorowaną. Otóż cierpi m.in. na [...], w związku z czym musi stale przyjmować leki. Podniósł, że rozpoznano u niego także: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (po urazie [...]). Koszty leczenia tych schorzeń stanowią dla niego dodatkowy ciężar finansowy uniemożliwiający mu uregulowanie zaległych składek.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej".

Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Rozpatrując wniosek skarżącego, organ stanął na stanowisku, że nie spełnia on żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak również tych, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

Analizując sytuację skarżącego, bezspornym jest, że nie zachodzą wobec niego przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w punktach: 1, 2, 4, 4a, 4b. Nie może w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania również przesłanka z pkt 3, gdyż dotyczy ona sytuacji, gdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Tymczasem skarżący nadal prowadzi tego rodzaju aktywność zarobkową. Odnosząc się do przesłanek zawartych w pozostałych punktach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (pkt 5 i 6) stwierdzić należy, że w stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie można zatem zakładać obecnie, że owo postępowanie okaże się bezskuteczne lub, że wyegzekwowane należności nie pokryją wydatków egzekucyjnych. Dodać należy, że postępowanie to nie zostało umorzone, a to oznacza, że wymieniona w pkt 5 przesłanka nie została spełniona. Tymczasem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wymaga by okoliczność braku majątku wynikała z aktu wskazanego w tymże przepisie przez uprawniony organ. Ustalenie zatem braku przesłanki w tym zakresie nie stanowiło naruszenia prawa.

Co do przesłanki wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., to oczywiste jest, że nie została ona spełniona, skoro sam skarżący – w oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym – wskazuje na ponoszenie miesięcznych wydatków w kwocie około 900 zł miesięcznie.

W opisanej sytuacji, zasadnie organ przyjął, że nie jest możliwe umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego z tytułu ich całkowitej nieściągalności, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Zajmując się zagadnieniem całkowitej nieściągalności nie można tracić z pola widzenia tego, że skarżący od 2011 r. prowadzi działalność gospodarczą. Skoro cechą działalności gospodarczej jest uzyskiwanie dochodu, co wynika z definicji legalnej tego pojęcia zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1829 z późn. zm.), to zakładać należy, że taki cel przyświeca także zobowiązanemu. Zatem zasadnie przyjmuje organ, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego daje perspektywy dla uzyskania zapłaty zaległych składek. Nie można bowiem przyjąć, że skarżący prowadząc przez tyle lat firmę nie dopatruje się możliwości uzyskania zarobku. W przeciwnym razie ta forma zarobkowania zostałaby przez niego porzucona.

Zobowiązany jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niego zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia podnieść należy, iż to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą zobowiązanego. Wynika z nich, że zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą. Z tego tytułu skarżący: w 2016 r. – uzyskał dochód w kwocie 1.799,15 zł; w 2016 r. – poniósł stratę w wysokości 9.104,15 zł. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stałe jego miesięczne wydatki to: opłaty - 300 zł, koszty leczenia – 100 zł, inne koszty - 500 zł. W razie potrzeby w ceku zapewnienia podstawowych potrzeb korzysta z pomocy finansowej syna. Oprócz zaległości wobec ZUS posiada zobowiązania cywilnoprawne wobec innych instytucji, które spłacane są w dobrowolnych miesięcznych ratach po 1.000 zł. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Skarżący wskazał także, że osiąga miesięcznie przychód w kwocie 3.000 – 3.200 zł, z którego pokrywa koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Składają się na nie: zakup paliwa (ok. 1.000 - 1.100 zł), opłata do korporacji oraz do zrzeszenia [...] w K. (ok. 600 zł), mycie samochodu (ok. 150 - 200 zł), telefon komórkowy (ok. 100 zł), naprawy samochodu (średnio 350 zł - 400 zł), ubezpieczenie samochodu (ok. 39 zł), koszt badania diagnostycznego samochodu (ok. 11 zł), koszt badania [...] (ok. 15 zł), składka na ubezpieczenie zdrowotne (ok. 290 zł), certyfikacja kasy fiskalnej (ok. 4,20 zł).

W oparciu o powyższe informacje stwierdzić należy, że wydatki miesięczne skarżącego wynoszą ok. 3.459,20 zł. Kwota ta nie uwzględnia rat spłaty zobowiązań cywilnoprawnych wynoszących miesięcznie 1.000 zł. Zestawienie tych wielkości (przychodu z kosztami) prowadzi do wniosku, że wskazywane wydatki nie znajdują pokrycia w określonym przez skarżącego przychodzie. Oznacza to, że zobowiązany nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Podkreślić należy przy tym, że nie wykazał przy tym, aby występowały po jego stronie trudności z regulowaniem bieżących wydatków.

Badając możliwości regulowania składek organ zasadnie dostrzegł, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, co daje podstawę do prognozowania potencjalnej możliwości poprawy jego sytuacji, a w konsekwencji uregulowania w całości lub w części powstałego zadłużenia. Zauważyć należy, co jest wiadomym Sądowi z urzędu (sprawa sygn. akt I SA/Gl 766/18), że skarżący jeszcze w 2014 r. wykazywał przychód w kwocie 53.681,34 zł, koszty 15.840 zł i dochód w kwocie ok. 37.841 zł. Ze wspomnianej sprawy o sygn. akt I SA/Gl 766/18 wynika również, że skarżący wykazał za okres od stycznia do listopada 2016 r. stratę w wysokości 19.065,78 zł, gdy tymczasem z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że końcowo osiągnął dochód w kwocie 1.799,15 zł

Przyjęcie zatem przez ZUS, że sytuacja skarżącego może się zmienić i może on w przyszłości osiągać przychody wydaje się uzasadnione. Skoro bowiem w 2014 r., skarżący uzyskiwał dochód rzędu 3000 zł miesięcznie, a w 2016 r. pomimo wysokich strat liczonych za okres styczeń – listopad 2016 r. ostatecznie wypracował zysk, to działalność ta była opłacalna. Przejściowe kłopoty nie przesądzają jeszcze o tym, że skarżący nie będzie w stanie uiścić przynajmniej części należności wobec ZUS-u, chociażby w systemie ratalnym. Trudno bowiem uznać, że skarżący będzie prowadził działalność gospodarczą, która przynosi stałe straty. Nadmienić należy, że skarżący nie dostarczył jakichkolwiek informacji, które obrazowałyby dochodowość prowadzonej przez niego działalności w 2018 r. W tym stanie rzeczy zasadnym było uznanie przez ZUS, że skarżący nie wykazał aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący zawarł informację o tym, iż z tytułu zobowiązań wobec instytucji comiesięcznie dokonuje wpłaty w wysokości 1.000 zł. W tym kontekście podkreślić należy, że nie można poczytywać za spełniające przesłanki do uzyskania omawianej ulgi w spłacie osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Omawiana instytucja służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach. Nie może być jednakże wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych.

Bezspornym jest, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzeniowa z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Zajmując się natomiast przesłanką z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stwierdzić przyjdzie, że skarżący w toku postępowania wskazał występujące u niego choroby, a na potwierdzenie tego przedstawił dokumentację medyczną. W orzecznictwie przyjmuje się, że sam fakt choroby nie został wymieniony w rozporządzeniu z 2003 r. jako przesłanka umożliwiająca umorzenie zaległości, zatem samo jej wystąpienie nie uzasadnia umorzenia długu (zob. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt II GSK 1513/16, Lex nr 2478977). Ponadto skarżący pomimo choroby nadal prowadzi działalność gospodarczą, co oznacza, że choroba nie pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Poza tym podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Przypomnieć należy, że to na zobowiązanym spoczywa ciężar dowodowy, a więc to on zobligowany jest do przedstawienia dowodów, które mają potwierdzić wystąpienie okoliczności warunkujących umorzenie zaległych składek. Wobec powyższego, wbrew twierdzeniom skarżącego organ zasadnie uznał, że w sprawie nie wystąpiła okoliczność z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Konkludując, skoro nie zaistniała żadna z okoliczności warunkujących umorzenie składek to organ nie był uprawniony do procedowania w zakresie uznania administracyjnego.

Jednorazowe uregulowanie zaległości może stanowić duże obciążenie dla zobowiązanego. Dlatego wskazać należy na art. 29 u.s.u.s., który daje możliwość zobowiązanemu ubiegania się o rozłożenie należności na raty. Co istotne wysokość raty dostosowana jest do możliwości płatniczych osoby zobowiązanej.

Zwrócić należy uwagę, że Sąd rozstrzygał już sprawę umorzenia zobowiązanemu składek m.in. za okres od stycznia do września 2016 r. oddalając skargę wyrokiem z dnia 17 października 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 788/17 (dostępne na http//orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu tym, w bardzo podobnym stanie faktycznym, Sąd uznał za prawidłową decyzję organu, który negatywnie ustosunkował się do wniosku skarżącego z uwagi na to, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek. Dodać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny aprobując stanowisko sądu I instancji wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2018 r. o sygn. akt I GSK 1830/18 oddalił skargę kasacyjną.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).