Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1063/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. c
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Marta Kołtun-Kulik po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprzeciwu [...] Zarządu [...] od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2017 r. – wydaną po rozpatrzeniu odwołania Fundacji [...] – na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał na następujące okoliczności sprawy.

Wnioskiem z [...] września 2012 r. (sprecyzowanym ostatecznie pismem z [...] września 2015 r.) Fundacja [...], wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo - parkowy w obrębie ewidencyjnym [...], gmina [...], województwo [...], stanowiący nieruchomość o powierzchni około [...] ha, położony w granicach zakreślonych przez uprawnionych geodetów w załączniku nr 23 do opinii geodezyjno - prawnej (przekazanej przy piśmie z [...] września 2015 r.), nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13; dalej: dekret o reformie rolnej).

Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2013 r. orzekł, że zespół [...] podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Decyzję tę uchylił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2014 r., przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Wojewoda [...] wydał decyzję z [...] grudnia 2016 r., którą umorzył postępowanie prowadzone z wniosku Fundacji.

Od decyzji Wojewody odwołanie złożyła Fundacja [...]. W złożonym odwołaniu zarzuciła decyzji Wojewody naruszenie:

- art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. przez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz niewłaściwą ocenę ustalonych okoliczności faktycznych sprawy,

- art. 105 § 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zasadne jest umorzenie postępowania w sytuacji, gdy brak było ku temu podstaw,

- art. 76 § 1 k.p.a., zgodnie z którym dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, przez nieuwzględnienie aktualnego odpisu z KRS [...] prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla [...] Wydział [...] dla Fundacji, dołączonego do wniosku Fundacji z [...] września 2012 r. Zdaniem Fundacji Wojewoda nie uwzględnił również wcześniej wydanych orzeczeń Sądu Najwyższego mających znaczenie dla oceny ciągłości działania Fundacji, decyzji oraz pism organów administracji państwowej w przedmiocie ciągłości działania Fundacji i jej tożsamości w okresie od powstania do wydania decyzji.

Fundacja zarzuciła również Wojewodzie wydanie decyzji sprzecznej z ustaleniami dokonanymi na podstawie zebranego materiału dowodowego.

Z uwagi na wymienione zarzuty Fundacja wniosła o uchylnie decyzji Wojewody z [...] grudnia 2016 r. i wydanie orzeczenia stwierdzającego, że zespół [...], stanowiący nieruchomość obejmującą część działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...], gmina [...], o powierzchni ok. [...] ha nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, bądź uchylenie decyzji Wojewody z [...] grudnia 2016 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylając zaskarżoną decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, w trybie art. 138 § 2 k.p.a. – wskazaną na wstępie decyzją z [...] czerwca 2017 r. – stwierdził, że rozstrzygnięcie w tej sprawie zależało od oceny, czy Wojewoda [...] miał podstawy do wydania decyzji umarzającej postępowanie z wniosku Fundacji [...]. Innymi słowy zbadać należało interes prawny Fundacji do wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji z zakresu reformy rolnej w stosunku do nieruchomości określonej w złożonym przez nią wniosku.

Stroną w sprawach z zakresu reformy rolnej mogą być byli właściciele znacjonalizowanych nieruchomości (i ich następcy prawni) oraz działający przez swoje statio fisci Skarb Państwa. Stroną w tego rodzaju postępowaniach może być również jednostka samorządu terytorialnego, w przypadku gdy prawa do nieruchomości uzyskała w drodze komunalizacji. Fundacja powołuje się na okoliczności wskazujące, że w dniu wejścia w życie dekretu była właścicielem gruntu objętego złożonym wnioskiem. Z kolei Wojewoda w uzasadnieniu swojej decyzji podniósł, że brak jest dowodów świadczących o tym, że wnioskująca Fundacja wykazała ciągłość prawną od roku 1934, co uniemożliwia uznanie, że posiada ona legitymację do wszczęcia postępowania w sprawie.

Niezbędne jest zatem ustalenie, czy Fundacja była właścicielem spornych nieruchomości przed ich przejęciem na cele reformy rolnej i czy istnieje nieprzerwanie jako osoba prawna od 1934 r.

Fundacja [...] została powołana na mocy testamentu fundatora ([...]) z [...] września 1934 r. Z chwilą zatwierdzenia przez Ministra Opieki Społecznej (decyzją z [...] października 1934 r.) na podstawie art. 2 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i zatwierdzaniu darowizn i zapisów (Dz. U. Nr 15, poz. 215 ze zm.) uzyskała osobowość prawną.

Zgodnie z treścią reprodukcji księgi hipotecznej (przechowywanej w Archiwum Państwowym [...] Oddział w G. w zespole akt nr [...] pn. Hipoteka w P., sygn. arch. [...], str. 23) w wyniku postępowania spadkowego po [...], własność dóbr [...] przeszła na rzecz Fundacji [...], zgodnie z testamentem spadkowym zeznanym w dniu [...] września 1934 r., Nr rep. [...], przed Z.Z.. Wpisu, na wniosek z dnia [...] kwietnia 1936 r., dokonano w dniu [...] maja 1936 r.

Jak wynika z kolejnej strony wymienionej reprodukcji księgi hipotecznej, tytuł własności majątku na rzecz Skarbu Państwa wpisano w dniu [...] maja 1947 r. Jako podstawę przejęcia podano wykonanie reformy rolnej, a wpisu dokonano na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] marca 1947 r. i wniosku z [...] kwietnia 1947 r.

W aktach sprawy znajduje się też pismo Dyrekcji w W., Nr [...], z [...] czerwca 1935 r. informujące o licytacji publicznej dotyczącej dóbr ziemskich [...], położonych w powiecie [...]. Jednakże z uwagi na fakt, że wpis prawa własności na rzecz Fundacji został dokonany w dacie [...] maja 1936 r., a kolejny wpis dotyczy Skarbu Państwa, nie ma podstaw by przyjąć, że w chwili wejścia w życie dekretu o reformie rolnej Fundacja nie była właścicielem tego majątku. Tym bardziej, że w aktach sprawy znajdują się również:

- protokół z [...] maja 1936 r. spisany w lokalu Zarządu Fundacji, którego przedmiotem było oddanie dóbr ziemskich [...] i [...] przez wykonawców testamentu zarządowi Fundacji,

- protokół zdawczo - odbiorczy rezydencji "[...]", spisany w dniu [...] maja 1936 r.,

- protokół zdawczo - odbiorczy stawów w [...], spisany w dniu [...] maja 1936 r.

Dokonanie tych czynności w określonym w nich czasie wyklucza przyjęcie tezy, że majątek [...] został poddany skutecznej licytacji publicznej.

Jednym z dokumentów przekazanych przez Archiwum Państwowe [...] jest protokół zdawczo - odbiorczy Dóbr [...], gm. [...], pow. [...] z [...] czerwca 1945 r. Z dokumentu tego nie wynika konkretna podstawa przejęcia tego majątku na cele reformy rolnej. Jednak wzmianki o dokładnej podstawie przejęcia majątku [...] zostały zawarte w piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] maja 1963 r., oraz w piśmie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1963 r. Zgodnie z nimi "Dobra Ziemskie [...]" przeszły na własność Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Na tej podstawie uznać można, że podstawą przejęcia przedmiotowego majątku był art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, a tym samym sprawa kwalifikuje się do rozpoznania przed organ administracji państwowej, zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51).

Z dotychczasowych ustaleń wynika, że Fundacja posiadała osobowość prawną od roku 1934, zaś od [...] maja 1936 r. figurowała jako właściciel majątku [...], aż do czasu jego przejęcia przez Państwo na cele reformy rolnej.

Z uwagi na to, że Fundacja [...] była w dniu wejścia w życie dekretu właścicielem majątku, którego dotyczy złożony wniosek, to należy jeszcze ustalić, czy dzisiejsza Fundacja jest tym samym podmiotem, od którego przejęte zostały nieruchomości w [...].

Jak wynika z treści KRS o numerze [...], Fundacja została wpisana do rejestru [...] października 2002 r. Z rubryki "Dane podmiotu" wynika, że przed wpisem do KRS Fundacja figurowała w rejestrze fundacji RF 1 wpis 6 Sąd Rejonowy dla [...] Sąd [...] Wydział [...]. Natomiast w rubryce dotyczącej informacji o statucie widnieje [...] września 1934 r. jako data jego sporządzenia. Przy piśmie z [...] marca 2010 r., Sąd Rejonowy dla [...] Wydział [...] przesłał kserokopię z akt rejestrowych KRS [...] obowiązującego statutu Fundacji z dnia [...] września 1934 r.

Wśród dokumentów przekazanych przez Archiwum Akt Nowych znajduje się odpis wyciągu z rejestru fundacji Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] października 1963 r. Zgodnie z tym dokumentem Fundacja była zapisana w rejestrze nr 1, pod nazwą Fundacja [...], a teren jej działalności obejmował obszar PRL, zaś siedziba władz mieściła się w W. przy [...]. Archiwum przekazało również sprawozdanie z działalności dewizowej Fundacji za okres [...] sierpnia 1960 r. - [...] grudnia 1962 r. oraz sprawozdanie stanu finansowego Fundacji w kraju za lata 1959 - 1961 (wynika z niego, że Fundacja otrzymała w tym czasie dotację państwową za pośrednictwem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej). Oba wymienione dokumenty stanowią załączniki do notatki z dnia [...] marca 1964 r. w sprawie funkcjonowania Fundacji [...] (nadzorowanej przez resort zdrowia i opieki społecznej), sporządzonej przez Wydział [...] KC. Zgodnie z jej treścią została ona powołana w dniu [...] października 1934 r. przez [...], który zapisał na jej rzecz m.in. nieruchomości znajdujące się na terenie Francji. Ponadto wskazano w notatce, że podstawę prawną dla Fundacji, jako posiadającej majątek za granicą, stanowi art. 10 ust. 2 dekretu dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji oraz że "Fundacja działa po zakończeniu wojny bez przerwy i figuruje w rejestrze fundacji pod nr 1".

Jednym z dokumentów nadesłanych przez Archiwum Akt Nowych jest także pismo dr. H. M. z [...] września 1947 r., kierowane do Ministra Zdrowia, w którym zwraca się z prośbą o wydanie zezwolenia na wyjazd stypendialny. Świadczy to dodatkowo o tym, że w tym czasie Fundacja funkcjonowała i realizowała statutową działalność.

Sąd Rejonowy dla [...] Sąd [...] przekazał przy piśmie z [...] lipca 2013 r. zaświadczenie Wydziału Spraw Wewnętrznych Urzędu Miasta [...] z [...] lipca 1977 r., zgodnie z którym Fundacja [...] figuruje w rejestrze fundacji pod nr 1 od dnia [...] stycznia 1959 r. Z pisma Sądu wynika, że zgodnie z treścią akt rejestrowych Fundacja złożyła w Sądzie wniosek o zarejestrowanie w rejestrze fundacji z datą [...] lipca 1984 r. Przy czym złożone dokumenty nie zawierają potwierdzenia odnośnie do likwidacji podmiotu dekretem z dnia 24 kwietnia 1952 r. Natomiast majątek Fundacji stanowi zapis testamentu [...] z [...] września 1934 r.

Biorąc pod uwagę powyższe dokumenty oraz mając na uwadze fakt, że zgodnie z art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji (Dz. U. Nr 25, poz. 172 ze zm.), przepisów tego dekretu nie stosuje się do fundacji, których majątek znajduje się w całości lub części za granicą, Minister przyjął, że Fundacja funkcjonuje jako osoba prawa nieprzerwanie od chwili jej zatwierdzenia, a więc od [...] października 1934 r. Tym bardziej, że we wszystkich dokumentach rejestrowych powołany jest statut Fundacji sporządzony w dniu [...] września 1934 r. W związku z tym nie można uznać, że Fundacja nie ma podstaw do złożenia wniosku w sprawie oceny podpadania pod przepisy dekretu majątku położnego w [...], który do chwili jego przejęcia stanowił własność Fundacji.

Minister nie zgodził się przy tym z argumentami podanymi przez Wojewodę [...].

Kluczowe znaczenie, według organu I instancji, ma okoliczność że [...] stycznia 1959 r. Fundacja została zarejestrowana w rejestrze fundacji, co świadczyć ma o tym, że zaewidencjonowano w istocie nowy podmiot (przedwojenna fundacja nie wymagałaby bowiem ponownej rejestracji). W dodatku do kolejnej rejestracji doszło już pod rządami ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. Nr 21, poz. 97, ze zm.).

Minister wyjaśnił, że fundacje powstałe pod rządami dekretu z 7 lutego 1919 r. wciągane były do rejestru fundacji prowadzonego przez odpowiednie ministerstwo, po czym kompetencje do prowadzenia takich rejestrów przekazane zostały władzom wojewódzkim (w przypadku W.: Prezydentowi [...]) na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1949 r. w sprawie przekazania wojewódzkim władzom administracji ogólnej niektórych kompetencji władz naczelnych w zakresie fundacyj, darowizn i zapisów (Dz. U. Nr 46, poz. 343). Rozporządzenie, wydane zresztą na podstawie delegacji zawartej w art. 14 dekretu z 7 lutego 1919 r., regulowało jedynie sposób sprawowania zarządu m.in. nad fundacjami zamierzonymi oraz już istniejącymi (tzn. powstałymi w reżimie dekretu z 7 lutego 1919 r.). Technika dokonywania wpisów do rejestru prowadzonego przez inną niż dotychczas władzę nie skutkowała powstaniem nowej osoby prawnej. Rozporządzenie wykonawcze nie uchyliło przepisu art. 2 dekretu z 7 lutego 1919 r., w myśl którego fundacja uzyskiwała charakter osoby prawnej z chwilą zatwierdzenia przez stosowną władzę państwową. W żaden sposób rozporządzenie nie ingerowało w sam byt prawny fundacji. Nie ma zatem wątpliwości, że zaświadczenie przez Urząd [...] w dniu [...] lipca 1977 r., iż Fundacja [...] figuruje w rejestrze fundacji od dnia [...] stycznia 1959 r. ma tylko takie znaczenie, że potwierdza datę wpisu Fundacji do konkretnego rejestru, nie może być zaś interpretowane jako wskazujące na datę powstania nowej osoby prawnej.

Z podobnych względów nie można kwestionować legitymacji Fundacji w prowadzonym obecnie postępowaniu w oparciu o argument z wpisu do rejestru fundacji prowadzonego przez sąd na podstawie przepisów ustawy z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. Obowiązek dokonania przez fundacje działające na podstawie przepisów dotychczasowych (tj. na podstawie dekretu z 7 lutego 1919 r.) rejestracji w nowym, sądowym rejestrze, wynikał wprost z art. 23 ust. 1 tej ustawy. Z żadnego przepisu nie wynika, aby taka kolejna rejestracja wiązała się z ustaniem bytu prawnego starej fundacji czy z powstaniem nowej osoby prawnej; przeciwnie, ustawa wyraźnie opiera się na założeniu kontynuacji działalności dotychczas istniejącego podmiotu.

W efekcie Minister uznał, że tezy zaskarżonej decyzji odnoszące się do rejestracji Fundacji [...] w rejestrach fundacji prowadzonych kolejno przez różne władze państwowe dowodzą nie powstania nowej osoby prawnej (nowej fundacji w miejsce fundacji przedwojennej), a wręcz czegoś przeciwnego, mianowicie ciągłości istnienia Fundacji powołanej w roku 1934 i dopełnienia przez nią obowiązków administracyjnych wymaganych w różnym czasie następującymi po sobie przepisami.

Żadnego znaczenia dla sprawy nie mają rozważania organu I instancji na temat zmian składu Rady Fundacyjnej i (nieuprawnionego skądinąd) traktowania tych zmian jako zmian statutu Fundacji. Niezależnie od tego, czy i jakie zmiany, czy to statutu, czy też składu Rady Fundacyjnej zostały po II wojnie światowej przeprowadzone, a także czy ewentualne zmiany statutu zostały poprawnie odnotowane w wypisie z rejestru fundacji (KRS), nie mają one wpływu na zachowanie bytu prawnego Fundacji.

Okoliczności sprawy nie potwierdzają, że brak jest ciągłości prawnej w funkcjonowaniu Fundacji od roku 1934. W związku z tym należy uznać, że brak jest podstaw do uznania, że Fundacja nie posiada legitymacji do wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej podpadania pod przepisy dekretu objętych wnioskiem nieruchomości wchodzących w skład dawnego majątku [...], położonego w obrębie ewidencyjnym [...], gmina [...], województwo [...].

Organ I instancji powinien zatem przeprowadzić postępowanie w przedmiocie podlegania określonych we wniosku Fundacji nieruchomości pod działanie dekretu, traktując Fundację [...] jako podmiot legitymowany do wystąpienia z takim wnioskiem.

Sprzeciw od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Stołeczny Zarząd Infrastruktury. Zaskarżonej sprzeciwem decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i uchylenie decyzji Wojewody [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy wnioskodawca – Fundacja [...] nie wykazała legitymacji do wszczęcia niniejszego postępowania;

2. art. 28 k.p.a. poprzez jego błędna wykładnię i uznanie, iż wszczynająca postępowanie administracyjne o stwierdzenie, że zespół pałacowo - parkowy z obrębu [...], gmina [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej Fundacja [...] legitymowała się niezbędnym do tego interesem prawnym uzasadniającym przymiot strony w sytuacji, gdy w postępowaniu nie zostało wykazane, że przed wejściem w życie reformy rolnej to obecny wnioskodawca posiadał tytuł własności do ww. nieruchomości;

3. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz nie ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, co miało wpływ na wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

4. § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji pominięcie, że prawo do ustalenia, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przysługuje jedynie właścicielowi nieruchomości, którego prawo na skutek wejścia ww. dekretu zostało naruszone.

Przekazując sprzeciw wraz z aktami sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zajął wobec niego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu sprzeciw nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przedmiotem żądania Fundacji [...] było stwierdzenie, że zespół pałacowo - parkowy w obrębie ewidencyjnym [...], gmina [...], województwo [...], stanowiący nieruchomość o powierzchni około [...] ha, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Wojewoda [...] (organ I instancji) decyzją z [...] grudnia 2016 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku Fundacji uznając, że nie ma ona interesu prawnego do jego wszczęcia (art. 28, art. 105 § 1 k.p.a.).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako organ II instancji, odmiennie ocenił interes prawny Fundacji [...] i uznał, że Fundacja jako osoba prawna była przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej właścicielem przedmiotowej nieruchomości i od 1934 r. zachowała ciągłość osobowości prawnej do chwili obecnej, a zatem w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jest uprawniona do wszczęcia postępowania w przedmiocie podpadania określonej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Ponieważ organ I instancji z powodu złej oceny legitymacji Fundacji do bycia stroną takiego postępowania nie podjął żadnych ustaleń co do istoty żądania, konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, w trybie art. 138 § 2 k.p.a.

Gdyby organ odwoławczy miał rację w kwestii oceny interesu prawnego Fundacji [...] do wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, to poprawność zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. w okolicznościach tej sprawy nie mogłaby budzić wątpliwości. Zgodnie bowiem z tym przepisem, "Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy." Potwierdzenie stanowiska Ministra, że błędne ustalenie legitymacji strony (art. 28 k.p.a.), które w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.), miałoby również ten skutek, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie", bowiem organ I instancji nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie przesłanek do merytorycznego orzekania na gruncie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r.

Istotą sporu (a więc i rozstrzygnięcia) jest więc w tym wypadku to, czy organ odwoławczy właściwie ocenił legitymację Fundacji [...] do wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. W tej kwestii sąd podziela w całości stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawarte w zaskarżonej decyzji.

Jak prawidłowo ustalił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgodnie z reprodukcją księgi hipotecznej (przechowywanej w Archiwum Państwowym [...] Oddział w [...] w zespole akt nr [...] pn. Hipoteka w [...], sygn. arch. [...], str. 23) w wyniku postępowania spadkowego po [...], własność dóbr [...] przeszła na rzecz Fundacji [...], zgodnie z testamentem spadkowym zeznanym w dniu [...] września 1934 r., Nr rep. [...], przed Z. Z.. Wpisu, na wniosek z dnia [...] kwietnia 1936 r., dokonano w dniu [...] maja 1936 r. Z kolejnej strony wymienionej reprodukcji księgi hipotecznej wynika, że tytuł własności majątku na rzecz Skarbu Państwa wpisano w dniu [...] maja 1947 r. Jako podstawę przejęcia podano wykonanie reformy rolnej, a wpisu dokonano na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] marca 1947 r. i wniosku z [...] kwietnia 1947 r. Minister wyjaśnił też, że pomiędzy tymi dwoma wpisami żadnych innych wpisów własnościowych w księdze hipotecznej nie było, co świadczy o tym, że w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej to Fundacja była właścicielem majątku.

Sama Fundacja [...] została powołana zaś na mocy testamentu fundatora ([...]) z [...] września 1934 r. Z chwilą zatwierdzenia przez Ministra Opieki Społecznej (decyzją z [...] października 1934 r.) na podstawie art. 2 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i zatwierdzaniu darowizn i zapisów (Dz. U. Nr 15, poz. 215 ze zm.) uzyskała osobowość prawną.

Jak prawidłowo ustalił również Minister fundacje powstałe pod rządami dekretu z 7 lutego 1919 r. wciągane były do rejestru fundacji prowadzonego przez odpowiednie ministerstwo, po czym kompetencje do prowadzenia takich rejestrów przekazane zostały władzom wojewódzkim (w przypadku W. Prezydentowi [...]) na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1949 r. w sprawie przekazania wojewódzkim władzom administracji ogólnej niektórych kompetencji władz naczelnych w zakresie fundacyj, darowizn i zapisów (Dz. U. Nr 46, poz. 343). Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie upoważnienia zawartego w art. 14 dekretu z 7 lutego 1919 r.

Fundacja nie utraciła również bytu prawnego po wejściu w życie dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji (Dz. U. Nr 25, poz. 172 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 2 dekretu (dodanym w 1956 r.) przepisów tego dekretu nie stosuje się do fundacji, których majątek znajduje się w całości lub części za granicą. Minister wykazał odpowiednimi dokumentami, że część majątku Fundacji pozostawała we Francji, o czym świadczy sprawozdanie z działalności dewizowej Fundacji za okres [...] sierpnia 1960 r. - [...] grudnia 1962 r. stanowiące załącznik do notatki z [...] marca 1964 r. w sprawie funkcjonowania Fundacji [...] (nadzorowanej przez resort zdrowia i opieki społecznej), sporządzonej przez Wydział [...] KC. Zgodnie z jej treścią została ona powołana w dniu [...] października 1934 r. przez [...], który zapisał na jej rzecz m.in. nieruchomości znajdujące się na terenie Francji. Ponadto wskazano w notatce, że podstawę prawną dla Fundacji, jako posiadającej majątek za granicą, stanowi art. 10 ust. 2 dekretu dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji oraz że "Fundacja działa po zakończeniu wojny bez przerwy i figuruje w rejestrze fundacji pod nr 1".

Prawidłowe jest również stanowisko Ministra, że "przepisywanie" Fundacji [...] do różnych rejestrów fundacji prowadzonych kolejno przez różne władze państwowe dowodzi nie powstania nowej osoby prawnej (nowej fundacji w miejsce fundacji przedwojennej), ale ciągłości istnienia Fundacji powołanej w roku 1934 i dopełnienia przez nią obowiązków administracyjnych wymaganych w różnym czasie następującymi po sobie przepisami. Dotyczy to także obowiązku dokonania przez fundacje działające na podstawie przepisów dotychczasowych (tj. na podstawie dekretu z 7 lutego 1919 r.) rejestracji w nowym, sądowym rejestrze, który wynikał wprost z art. 23 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. Nr 21, poz. 97 – wersja pierwotna).

Jak też ustalił Minister na podstawie obecnej treści KRS o numerze [...] Fundacja została wpisana do rejestru [...] października 2002 r. Z rubryki "Dane podmiotu" wynika, że przed wpisem do KRS Fundacja figurowała w rejestrze fundacji RF 1 wpis 6 Sąd Rejonowy dla [...] Sąd [...] Wydział [...]. Natomiast w rubryce dotyczącej informacji o statucie widnieje [...] września 1934 r.

Większość argumentacji sprzeciwu sprowadza się do tego, że Minister pominął zmiany w treści pierwotnego statutu Fundacji oraz w składzie Rady Fundacji, co – zdaniem wnoszącego sprzeciw – nie jest bez znaczenia dla ciągłości bytu prawnego Fundacji. Jaki ten wpływ na byt prawny Fundacji jako osoby prawnej miałby być sprzeciw jednak nie wyjaśnia. W szczególności nie wykazuje w sposób przekonujący, że wbrew ustaleniom Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (podzielanym przez sąd) Fundacja od chwili zatwierdzenia przez Ministra Opieki Społecznej (decyzją z [...] października 1934 r.) utraciła kiedykolwiek osobowość prawną. A ciągłość osobowości prawnej, w świetle ustalonego wyżej tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości przed dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, oznacza, że Fundacja [...] była legitymowana do wystąpienia z wnioskiem, o jakim mowa w § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. Odmienne ustalenia w tym przedmiocie organu I instancji, dokonane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i k.p.a. (art. 7, 77, 80) uprawniały do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a., gdyż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy w kwestii meritum żądania ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., sąd orzekł o oddaleniu sprzeciwu.