Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1866/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art.246 par 1 pkt 2, art. 245 par 3, art. 184, art.197 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.B. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt I SA/Po 339/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 22 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

M. B. i P. B. złożyli sporządzone w dniu 6 czerwca 2014 r. na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, co wynika z treści pisma procesowego z dnia 14 maja 2014 r. (karta 191 akt sądowych).

Z wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżący pozostają w związku małżeńskim, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, pozostają we wspólnocie majątkowej małżeńskiej, posiadają nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. W uzasadnieniu wniosków podali, że Skarżąca nie uzyskuje dochodów, pozostaje na utrzymaniu męża, natomiast Skarżący podał, cyt. "- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed 16 lipca 2010 r., tj. przed wydaniem decyzji Starosty K. zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów". W złożonych wnioskach podali, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta K. wydał w dniu 16 lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. 900.000 zł. Zobowiązania te Skarżący spłacają z przychodów z dzierżawy części budynków, w których Skarżący prowadził działalność gospodarczą. Wnioskodawcy podali również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono ww. decyzję, Skarżący nadal nie może uruchomić ww. obiektu w takiej formie jak przed dniem 16 lipca 2010 r. Pomimo ww. faktu nadal muszą obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. Z wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.680 zł brutto uzyskuje Skarżący. Z wniosku Skarżącej wynika również, że Skarżący na obecną chwilę przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, wcześniej uzyskiwane przez niego dochody ze stosunku pracy wynosiły 1.680 zł brutto.

Z udzielonych przez Wnioskodawców odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 czerwca 2014 r. do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżąca nie osiąga żadnych dochodów i wobec tego nie składa zeznań rocznych podatkowych. Wnioskodawczyni nie posiada również rachunków bankowych, nie posiada zarejestrowanych na własne nazwisko środków transportowych. Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, gdyż jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej. Natomiast Skarżący posiada rachunek bankowy w A. Bank, rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne:

- samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997, wartość rynkowa 13.000 zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy,

- samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł,

- samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 55.000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 8 rat,

- ciągnik Białoruś,

- naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł.

Wnioskodawcy podali, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około 2.650 zł, przy czym gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł.

Skarżący podali, że posiadają nieruchomości:

- w K.: grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." sp. z o.o.,

- w B.: grunt o pow. 4241 m2, budynki o pow. 664,48 m2, nieruchomość nieużywana,

- nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha,

- nieruchomość przy ul. A. nie jest ich własnością, należy do matki skarżącego, wnioskodawcy natomiast w niej zamieszkują.

Skarżący podał, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podał, że na dzień 30 czerwca 2014 r. zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim.

Skarżący podali, że do spłaty mają następujące kredyty:

- kredyt obrotowy w A. S.A., wysokość kapitału do spłaty 103.703,54 zł, kredyt wymagalny natychmiast,

- pożyczka w B. Bank S.A., wysokość kapitału do spłaty na 31.05.2014 r. wynosi 149.299,11 zł, rata miesięczna 2.515,32 zł,

- kredyt w C. S.A., wysokość kapitału do spłaty na 31.05.2014r. wynosi 3.441,00 zł, rata ok. 670 zł,

- kredyt w D. S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień 31.05.2014 r. wynosi 19.761,39 zł, obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kredytu wynosi 2.535,39 zł,

- kredyt obrotowy nieodnawialny E, wysokość kapitału do spłaty na 31.05.2014 r. wynosi 5.000 zł, spłata kredytu, wymagalny na 30.06.2012 r.

Skarżący załączyli kserokopie:

- zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Grodzisku Wielkopolskim o wszczęciu egzekucji na wniosek A. S.A. z dnia 16 września 2013 r.,

- zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kościanie o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek O. S.A. z siedzibą w P.,

- zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 06 marca 2014 r. skierowanego do Urzędu Miasta w S. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank.

Skarżący podali, że "B." sp. z o.o. należy do ich syna K. B. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "B." wynajmuje od Skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł netto. Skarżący załączyli ewidencję środków trwałych na rok 2014, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od grudnia 2013 r. do maja 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Załączyli również kopie zeznań rocznych podatkowych za 2013 r.

Oświadczyli, że prowadzą działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2013 r. z tego tytułu uzyskali przychód w wysokości 100.000 zł, ponieśli koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości 142.000 zł, przy czym zasiew 33.000 zł, zbiory 29.000 zł, uprawa 59.000 zł, środki ochrony roślin 12.000 zł, ubezpieczenie 5.000 zł, podatek rolny i od nieruchomości 4.000 zł. Natomiast w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. ponieśli koszty w wysokości 70.000 zł, przy czym: zasiew 30.000 zł, uprawa 20.000 zł, środki ochrony roślin 15.000 zł, ubezpieczenie 3.000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 2.000 zł.

Postanowieniem z dnia 24 września 2014 r. referendarz sądowy oddalił wnioski obojga Skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że Skarżący nie wykazali, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono, że majątek zgromadzony przez Skarżących oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy.

Pismem z dnia 2 października 2014 r. Skarżący wnieśli sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego, w którym podnieśli, że ich dochody drastycznie spadły i nie są w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych w oznaczonej przez Sąd kwocie. Stwierdzili ponadto, że są "bici" z każdej strony i nawet walka o swoje, jest dla nich zamknięta z uwagi na barierę finansową. Zdaniem skarżących ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu referendarza.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem oddalił wnioski Skarżących.

Sąd przytoczył treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") i odnosząc się do wniosków Skarżących i przedstawionych w nich sytuacji majątkowej, w pierwszej kolejności stwierdził, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108; wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II OZ 313/13, LEX nr 1320752).

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. wyrok NSA z 5 lipca 2013 r., II OZ 546/13, LEX nr 1347140). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089).

Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (wyrok NSA z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081).

Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony są bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080).

W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (wyrok NSA z 29 listopada 2011 r., II FZ 718/11, LEX nr 1070173). Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. wyrok NSA z 5 lipca 2013 r., II OZ 546/13, LEX nr 1347140).

Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się także, że jeżeli wnioskodawca nie przedstawi wszystkich możliwych dokumentów na poparcie twierdzeń, co do wysokości ponoszonych wydatków, wskutek czego ocenianie stanu majątkowego mogłoby się odbyć tylko w zakresie częściowym, co - w obliczu braku możliwości kompleksowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy - nie upoważnia sądu do uwzględnienia wniosku (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Bierność wnioskodawcy w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej i rodzinnej nie stoi co prawda na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak uniemożliwia sądowi dokonanie jednoznacznej oceny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa (wyrok NSA z 4 kwietnia 2013 r., I FPP 8/13, LEX nr 1296441).

W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny Sąd wskazał również, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (wyrok NSA z 12 lipca 2013 r., II OZ 604/13, LEX nr 1345059 i powołane tam piśmiennictwo). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). W kontekście przedstawionych przez skarżącą okoliczności zwrócić należy uwagę, że sąd oceniając sytuację materialną strony bada nie tylko jej dochody, ale również, czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Istotne jest także wykazanie podjęcia przez stronę starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II OZ 313/13, LEX nr 1320752).

Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez Skarżących dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że Wnioskodawcy nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych. Z uzyskanych od Skarżących informacji wynika, że Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast Wnioskodawczyni nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża. Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, gdyż jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej. Ze złożonych przez Skarżących oświadczeń wynika, że pozostają w związku małżeńskim, pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podali, że posiadają nieruchomość rolną o łącznej pow. 52.5452 ha i las o pow. 4,7 ha. Ze złożonych przez Skarżących oświadczeń wynika, że w 2013 r. gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskali przychód w wysokości 100.000 zł, ponieśli koszty w wysokości 142.000 zł. W bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. ponieśli koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w wysokości 70.000 zł. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący nie wyjaśnili, czy otrzymują dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości (punk 7 wezwań z dnia 25 czerwca 2014 r. do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy).

Z załączonej przez Skarżących na wcześniejszym etapie postępowania kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2012 r. przychód Skarżącego wyniósł 368.223,54 zł, koszty uzyskania przychodów 506.947,99 zł i strata 138.724,45 zł (karta nr 123-125 akt sadowych). Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2012 r. wyniósł 12.177,02 zł, z innych źródeł 2.648,02 zł (karta nr 116-117 akt sadowych). W 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 132.633,35 zł, koszty uzyskania przychodów 348.121,56 zł i strata 215.488,21 zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu grudniu 2013 r. podstawa opodatkowania wynosiła 14.202 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto w wysokości 8.213 zł, w styczniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.328 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 29.753 zł, w lutym 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 10.191 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 6.807 zł, w marcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 11.963 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 5.111 zł, w kwietniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.081 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 5.886 zł, w maju 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.783 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.518 zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY 2014 r. wynika, że w styczniu 2014 r. przychód Skarżącego wyniósł 8.328,29 zł, koszty uzyskania przychodów 51.727,04 zł i strata 43.398,75 zł, w lutym 2014 r. przychód Skarżącego wyniósł 10.191,14 zł, koszty uzyskania przychodów 30.537,32 zł i strata 20.346,18 zł, w marcu 2014 r. przychód Skarżącego wyniósł 11.963,01 zł, koszty uzyskania przychodów 24.768,79 zł i strata 12.805,78 zł, w kwietniu 2014 r. przychód Skarżącego wyniósł 8.081,35 zł, koszty uzyskania przychodów 23.566,21 zł i strata 15.484,856 zł, w maju 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 8.783,32 zł, koszty uzyskania przychodów 22.171,57 zł i strata 13.388,25 zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 maja 2014 r. przychód Skarżącego wyniósł 47.347,11 zł, koszty uzyskania przychodów 152.528,23 zł i strata 105.181,12 zł. Zatem z przedłożonych przez Skarżących dokumentów wynika, że w 2012, 2013 i w pierwszych pięciu miesiącach 2014 r. wnioskodawca poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżących skargą. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Kredyty te zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. Skarżący podali, ze raty miesięczne wynoszą ok. 5.720,71 zł (pożyczka w A. S.A. – rata 2.515,32 zł, kredyt w B. S.A. – rata ok. 670 zł, kredyt w C. Polska S.A. – rata 2.535,39 zł). Zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Ponadto Sąd wyjaśnił, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec Skarżących prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty ich majątek. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie mogą uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż Skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu skarbowego. Wnioskodawcy określili koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 2.650 zł, natomiast wynagrodzenie brutto Skarżącego wynosi 1.680 zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznaczają również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Na marginesie zauważyć należy, że w okresie od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. Skarżący, jak wynika z odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym z ZUS. Skarżący nie podał w jakiej wysokości otrzymywał zasiłek chorobowy.

Odnośnie podmiotu "B." Sp. z o.o. Skarżący wyjaśnili, że Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do ich syna, oraz że Spółka wynajmuje od Skarżącego pomieszczenia za kwotę 5.162 zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego "B." Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o 2.080.926,82 zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd stwierdził, że sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżących nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez nich kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej Skarżącego w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Sąd podkreślił, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.

W ocenie Sądu, dane na temat sytuacji majątkowej wnioskodawców nie obrazują ich rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zaakcentowano, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach analizowanej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Sąd zauważył, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżących i ich rodziny. Oceny tej Wnioskodawcy nie podważyli w złożonym sprzeciwie, który stanowi jedynie gołosłowną polemikę z kwestionowanym rozstrzygnięciem referendarza sądowego.

W ocenie Sądu, mając na uwadze stan majątkowy Skarżących, wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadzają się - w tym wypadku - do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez Skarżących i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić także należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanych na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego.

Odnosząc się do podniesionego w sprzeciwie zarzutu, że sytuacja finansowa Skarżących znacznie odbiega od tej, która została przedstawiona w postanowieniu referendarza, a wszelkie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego, Sąd wskazał, że podstawą orzekania w zakresie prawa pomocy są oświadczenia i dokumenty przedstawione przez stronę ubiegającą się o przyznanie jej pomocy. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy opiera się bowiem wyłącznie na materiałach przedłożonych przez stronę. Jeżeli skarżący zaś twierdzą, że ich sytuacja finansowa jest inna niż w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 24 września 2014 r., to powinni to potwierdzić stosowną dokumentacją.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., oddalił wnioski Skarżących.

Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie stwierdził, że nie są w stanie uiścić opłaty, bo ich dochody drastycznie spadły. Dodali, że są "bici" z każdej strony, a ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Skarżących. Jak słusznie podkreślił WSA, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżących nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazali zatem, że nie są w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych, nie wykazali również, że nie mogą ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w części.

Jak bowiem słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji - nie podważając przy tym faktu, że Wnioskodawca posiada liczne zobowiązania, w tym zaległości publicznoprawne - kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości. Skarżący otrzymuje wszakże wynagrodzenie za pracę, osiąga dochody z dzierżawy, jak również posiada gospodarstwo rolne.

Podkreślić należy, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego i jego rodziny. Oceny tej Skarżący nie podważyli w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Skarżący ograniczyli się jedynie do nierzeczowych stwierdzeń, które nic nie wnoszą do sprawy. Jeśli Skarżący twierdzą, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia Skarżący kwestionuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze stan majątkowy Skarżącego, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez Skarżących i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, Skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie