Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 1327/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 201 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2016 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi O. S.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania podatkowego w sprawie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 rok (gm. S.) 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...].04.2015 r., [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz strony skarżącej O. S.A. w W. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. zawiesiło postępowanie w sprawie odwołania O. S.A. w W. (dalej powoływana także jako "Spółka") od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] listopada 2014 r., znak: [...], w sprawie określenia skarżącej Spółce wysokości zobowiązania

w podatku od nieruchomości za 2009 r.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia wskazano, iż sprawa dotyczy określenia zobowiązania podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości za 2009 r., w związku z uzyskaniem przez Wójta Gminy informacji od Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W., że umowa sprzedaży budowli zawarta

w dniu [...] stycznia 2009 r. przez T. S.A. z T. sp. z o.o., na którą powołał się podatnik w pisemnym uzasadnieniu korekty deklaracji dotyczącej 2009 r.,

nie obejmowała kabli umieszczonych w kanalizacji kablowej, a jedynie własność samej kanalizacji technicznej; kable pozostały własnością T. S.A. (obecnie skarżącej Spółki). Okoliczność ta została uznana przez organ podatkowy pierwszej instancji jako mająca znaczenie w sprawie określenia zobowiązania w podatku

od nieruchomości za 2009 r. i Wójt Gminy S. - dając wiarę informacjom zawartym w skorygowanej deklaracji oraz uzasadnieniu korekty - odstąpił

od określenia T. S.A. zobowiązania z tytułu władania w tej części budowlami

za okres II-XII 2009 r. Organ odwoławczy uzyskał wiadomość, że w dniu

[...] października 2014 r. w Sądzie Okręgowym w W. zarejestrowana została (pod numerem [...]) sprawa, w której wnioskodawca (Prezydent W.) żąda ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego wynikającego

z ww. umowy sprzedaży budowli. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uznało, że zaistniała przesłanka, określona wart. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r.,

poz. 749 ze zm., dalej powoływana jako o.p.), do obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Kontrowersyjna umowa dotyczyła bowiem wszystkich sieci telekomunikacyjnych należących niegdyś do T. SA., a więc również tych położonych na terenie Gminy S.

W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie pełnomocnik Spółki wskazał

na przedawnienie, z końcem 2014 r., zobowiązania z tytułu podatku

od nieruchomości za 2009 r., konkludując, że wobec powyższego orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem art. 70 § 1 o.p. Ponadto zarzucił naruszenie art. 201

§ 1 pkt 2 o.p., poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie istnieje zagadnienie wstępne.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Wskazując na treść art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Kolegium podkreśliło,

że rozstrzygnięcie kwestii własności przedmiotowej kanalizacji kablowej niewątpliwie warunkuje wydanie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia w sprawie będącej przedmiotem odwołania Spółki. Nie sposób bowiem nie zauważyć, że umowa z dnia [...] stycznia 2009 r. dotyczyła wszystkich sieci telekomunikacyjnych należących niegdyś do T. S.A., a więc również tych, które są położone w Gminie S. Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela. Wbrew stanowisku Skarżącego, rozstrzygnięcie wydane w wyniku rozpatrzenia pozwów wniesionych przez prezydentów W., W. i G. będzie miało wpływ na to, które wyda tutejsze Kolegium w wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] listopada 2014 r. Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z art. 365 k.p.c, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych - także inne osoby. Orzeczenie prawomocne pociąga za sobą tę konsekwencję, że nikt nie może negować faktu istnienia orzeczenia i jego określonej treści, bez względu na to, czy był czy też nie był stroną w postępowaniu, w wyniku którego zostało wydane orzeczenie, które stało się prawomocne. Swoistość zaś mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że obejmuje ona także inne sądy i inne organy państwowe, które w zakresie swych kompetencji muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia (K. Piasecki (w:) Kodeks postępowania cywilnego Tom I, Komentarz do art. 1-366, pod redakcją

prof. Kazimierza Piaseckiego, 5 Wydanie, s. 1639).

Kolegium za bezzasadny uznało zarzut naruszenia art. 70 § 1 o.p., poprzez nieuwzględnienie przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2009 r. Jeżeli bowiem doszło do zawieszenia biegu przedawnienia na skutek wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

lub prawa (art. 70 § 6 pkt 3 o.p.), to nie doszło do przedawniania zobowiązania

z końcem 2014 r. Zawieszenie biegu omawianego terminu następuje z dniem wniesienia tego żądania. Jest to dzień złożenia pozwu we właściwym sądzie powszechnym lub dzień jego nadania na poczcie (art. 165 § 2 k.p.c). Termin przedawnienia biegnie dalej, poczynając od dnia następnego po dniu uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego w sprawie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej Spółki wywiódł skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 o.p. poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie istnieje zagadnienie wstępne oraz art. 187 § 1 w zw. z art. 191 o.p. poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

Wskazując na powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Kolegium, a także o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Zaskarżone postanowienie wydane zostało

z naruszeniem przepisów prawa w stopniu skutkującym koniecznością jego uchylenia.

W ocenie Sądu w sprawie doszło do bezzasadnego zawieszenia postępowania w przedmiocie określenia Spółce zobowiązania podatkowego

w podatku od nieruchomości za 2009 r. z powołaniem się na podstawę zawieszenia z art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Zgodnie z treścią ww. przepisu organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione

od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Zagadnienie wstępne wiąże się zatem z wystąpieniem przeszkody uniemożliwiającej rozstrzygnięcie sprawy podatkowej stanowiąc przesłankę negatywną jurysdykcyjnego postępowania podatkowego. Z przywołanego przepisu o.p. wynika, że zagadnienie wstępne, o którym w nim mowa, to zagadnienie, na które składają się następujące elementy konstrukcyjne, a mianowicie: (1) wyłania się ono w toku postępowania podatkowego, (2) jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu, (3) rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione

od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, zatem zagadnienie wstępne musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy, (4) istnieje zależność między rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji.

Z powyższego wynika, że zagadnienie wstępne, to pewna kwestia

o charakterze otwartym (tzn. jeszcze nie przesądzona), której treścią może być wypowiedź odnośnie do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne. Zagadnienie wstępne wiąże się więc z sytuacją, gdy rozstrzygnięcie sprawy podatkowej uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej, to jest innymi słowy, z sytuacją, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane

jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, zaś ocena tego zagadnienia wstępnego, gdyby ono samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania (w oderwaniu od sprawy, na tle której wystąpiło), należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie (por. wyrok NSA z 18 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2315/13, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Przyjmuje się przy tym, że ten element konstrukcyjny omawianej instytucji, którym jest konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ

lub sąd, należy rozumieć w ten sposób, że dana kwestia prawna stała się sporna

w toku postępowania administracyjnego lub przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

a w toku postępowania ustalenie tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub sądu. Co przy tym nie mniej istotne, organ, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej, musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym, a o istnieniu takiej zależności, która musi mieć charakter bezpośredni, przesądza treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany

do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego LEX/el., 2014; C. Kosikowski, E. Etel, J. Brolik, R. Dowgier, P. Pietrasz,

M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarz. LEX, 2013).

Jeżeli "zagadnienie" wykazuje jedynie pośredni, luźny związek

z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego. Mogą wiązać się z nim określone skutki procesowe, ale powstanie takiego "zagadnienia" nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2003 r., sygn. akt I SA/Łd 970/03, dostępny

w CBOSA). Ponadto skoro zagadnienie wstępne wiąże się z wystąpieniem przeszkody uniemożliwiającej rozstrzygnięcie sprawy, to zależności rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego i rozpatrzenia sprawy nie można utożsamiać z wymogiem ukierunkowania tej ostatniej na określoną treść decyzji administracyjnej.

Według organów podatkowych zagadnieniem wstępnym w sprawie jest rozstrzygnięcie przez Sąd Okręgowy w W. sprawy z powództwa Prezydenta W. w przedmiocie ustalenia istnienia lub nieistnienia umowy sprzedaży zawartej przez O. sp. z o.o. i T. sp. z o.o. w dniu [...] stycznia 2009 r. Umowa ta odnosi się również do przedmiotów opodatkowania, jakie pierwotnie podatnik wskazał w deklaracji podatkowej za 2009 r. Zdaniem organów podatkowych od wyniku ww. postępowań sądowych zależeć będzie to, jakie budowle podlegać będą opodatkowaniu przez podatnika.

W ocenie Sądu, kwestia istnienia spornej umowy leasingowej, co do czego rozstrzygnie Sąd Okręgowy w W., nie ma charakteru zagadnienia wstępnego dla niniejszej sprawy. Pomiędzy prowadzonym postępowaniem podatkowym,

a wyrokiem jaki zapadnie przed Sądem Okręgowym, nie występuje bowiem zależność uniemożliwiająca procedowanie przez organ podatkowy i jednocześnie uzależniająca/warunkująca rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w sprawie opodatkowania strony podatkiem od nieruchomości za 2009 r. przez organ podatkowy prowadzący przedmiotową sprawę.

Wyrok, jaki zapadnie w postępowaniu przed Sądem Okręgowym będzie miał wpływ wyłącznie na postępowania podatkowe prowadzone przez organ, który wystąpił z powództwem. Wyrok zapadły w procesie opartym o powództwo przeciwko Spółce wytoczone na podstawie art. 189¹ k.p.c. nie będzie korzystał z rozszerzonej prawomocności i nie będzie wiążący dla organów podatkowych rozstrzygających

w niniejszej sprawie.

Wyrok wydany w oparciu o dyspozycję art. 189¹ k.p.c. będzie wywierał skutki

i kształtował stan prawny wyłącznie pomiędzy stronami procesu (inter partes),

nie będzie go cechowała tzw. "prawomocność rozszerzona" (erga omnes)

(por. wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt

I C 992/14, tak też: wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga z 22 maja 2013 r., sygn. akt II C 620/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2014 r., sygn. akt I ACa 1034/13, dostępne na Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych).

Rozpatrując zakres związania organu podatkowego prawomocnym wyrokiem, jaki zapadnie przed Sądem Okręgowym należy odwołać się do przepisów art. 365

§ 1 i art. 366 k.p.c. Zgodnie z art. 365 § 1 orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe

i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z kolei art. 366 stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Zagadnienie prawomocności materialnej wyroku wydanego przez sąd w innej sprawie odnosi się do faktu jego istnienia, a przejawia się w mocy wiążącej, ocenianej od strony podmiotowej i przedmiotowej. Granice podmiotowe wyznaczone są składem uczestników postępowania prawomocnie zakończonego, chyba że ustawa wyraźnie wskazuje na związanie także innych osób (art. 365 § 1 in fine k.p.c.), przykładowo: art. 435, 452, 458 k.p.c. Jeśli nie zachodzi tożsamość podmiotowa, to rozstrzygnięcie określonego zagadnienia prawnego w jednej sprawie nie wyłącza dopuszczalności jego badania i oceny w innej sprawie. Oznacza to,

że osoby, które nie były stronami i których nie obejmuje rozszerzona prawomocność materialna wcześniejszego wyroku, nie są pozbawione możliwości realizowania swego prawa we własnej sprawie, także wtedy, gdy łączy się to z kwestionowaniem oceny, wyrażonej w innej sprawie, w zakresie przesłanek orzekania. Wiąże się to

z koniecznością zapewnienia stronie prawa do sądu umożliwiającego właściwą ochronę jej praw (wyrok SN z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt I CSK 727/12, LEX nr 1523363).

Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 stycznia 2011 r. (sygn. akt I UK 191/10, LEX nr 896481) Sąd Najwyższy wskazał, iż powszechnie przyjmuje się,

że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy aspekt (prawomocność w sensie pozytywnym) oznacza,

że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to przyjęto we wcześniejszym prawomocnym wyroku, co gwarantuje poszanowanie dla orzeczenia sądu ustalającego lub regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. Określone w art. 365 § 1 k.p.c. związanie stron, sądów oraz innych organów i osób treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania przez nie, że w objętej nim sytuacji stan prawny przedstawiał się tak, jak to wynika

z sentencji wyroku. Natomiast negatywna strona prawomocności materialnej polega na wykluczeniu możliwości ponownego rozpoznania sprawy między tymi samymi stronami co do tego samego przedmiotu. Jest to negatywna przesłanka procesowa, określana jako powaga rzeczy osądzonej, czyli res iudicata, która została uregulowana w art. 366 k.p.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 15 listopada

2007 r., II CSK 347/07, LEX nr 345525 oraz z 23 czerwca 2009 r., II PK 302/08, LEX nr 513001). Stwierdzenie, że art. 365 § 1 k.p.c. przypisuje prawomocnemu orzeczeniu sądu moc wiążącą nie tylko wobec stron i sądu, który je wydał,

lecz również innych sądów, organów państwowych oraz organów administracji publicznej, a w wypadkach prawem przewidzianych także innych osób, oznacza jedynie tyle, że żaden z wymienionych podmiotów nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego treści, niezależnie od tego, czy był, czy nie był stroną tego postępowania. Jednakże mocy wiążącej prawomocnego wyroku

w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. nie można rozpatrywać w oderwaniu od art. 366 k.p.c., który przymiot powagi rzeczy osądzonej odnosi tylko "do tego, co w związku

z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami." Granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej określa przedmiot rozstrzygnięcia i jego podstawa faktyczna, natomiast jej granice podmiotowe obejmują tożsamość obydwu stron procesu, a więc powoda

i pozwanego, a także ich następców prawnych. Zatem związanie sądu prawomocnym orzeczeniem, zapadłym w innej sprawie, na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. (rozumiane jako rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej) występuje w zasadzie przy tożsamości nie tylko przedmiotowej, ale i podmiotowej obu tych spraw.

(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt III AUa 1935/12, opubl. LEX nr 13626930).

W świetle powyższego organ podatkowy w sprawie nie ma podstaw

do przyjęcia, że wyrok, które zapadnie z powództwa innego podmiotu (innego organu podatkowego) stanowi zagadnienie wstępne w toczącym się postępowaniu podatkowym i bez tego wyroku tutejszy organ nie może prowadzić samodzielnie postępowania, w tym w zakresie oceny skutków zawartej umowy sprzedaży

dla określenia podatku od nieruchomości za 2009 r. Niewątpliwie stanowisko zawarte w tym wyroku mogłoby być przydatne dla organu podatkowego w prowadzonym postępowaniu, jednak wynik tamtego postępowania nie determinuje prowadzenia przez organ postępowania podatkowego w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym, brak jest jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw, aby zasadnie można było twierdzić, że orzeczenie Sądu Okręgowego w sprawie

z powództwa Prezydenta W. było zagadnieniem wstępnym, o którym mowa

w art. 201 § 1 pkt 2 o.p.

Stanowisko to zostało zaprezentowane również m.in. w wyrokach WSA

we Wrocławiu z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1244/15, WSA

w Gliwicach z 9 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 918/15, WSA w Łodzi z 26 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 1293/15, WSA w Szczecinie z 27 stycznia 2016 r.,

sygn. akt I SA/Sz 1113/15 (wyroki dostępne w CBOSA).

Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za uzasadnione Sąd

na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270

ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu

I instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200

w zw. z art. 205 § tej ustawy.