Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 545/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 2, art. 35 ust. 1,
journal: Dz.U. 2002 nr 101 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1  lit. a i c, art. 132, art. 200, art. 205 par. 1 i 2, art. 209
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Sławomir Antoniuk Sędzia WSA – Adam Lipiński Protokolant – starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2015 r. sprawy ze skargi B. R. oraz ze skargi Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego B. R. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22, art. 35 ust.1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego ze skargi B. R., nakazał Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych B. R., polegające na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z jego żądaniem, zawartym w "Oświadczeniu woli" z dnia [...] stycznia 2013 r.

Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. we wniosku z dnia [...] stycznia 2014 r. do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o ponownie rozpatrzenie sprawy zarzucił, że decyzja "nie zawiera w treści wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione; dowodów na których się oparł (...). Organ nie wskazał dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wyjaśnieniom Proboszcza. Nie wskazał też podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa, które dają GIODO uprawnienie do określania kto należy do Kościoła katolickiego", "uzasadnienie prawne decyzji sprowadza się tylko do interpretacji uzasadnienia wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, interpretacji wyroku dokonanej przez GIODO". Proboszcz uznał za sprzeczne z ustawową definicją zbioru danych przyjęcie przez GIODO, że jeżeli księga chrztów zawiera informacje o wystąpieniu z Kościoła, to oznacza, że stanowi ona dwa zbiory danych: 1) zbiór danych osób należących do Kościoła i 2) zbiór danych osób nienależących do Kościoła. Według Proboszcza: "kwestia przynależności lub jej braku do Kościoła Rzymskokatolickiego w żadnym przypadku nie dotyczy uprawnień lub obowiązków danej osoby »o charakterze zewnętrznym«, gwarantowanych przepisami powszechnie obowiązującego prawa. (...) Określenie przesłanek nabycia przynależności osoby (wiernego) do Kościoła, faktycznych i prawnych skutków tego faktu oraz utraty przynależności (»wystąpienia« w różnych postaciach, normowanych przez prawo kanoniczne) pozostaje wewnętrzną sprawą Kościoła, wolną od reglamentacji prawnej ze strony państwa". Ponadto GIODO "nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych".

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...],mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 12 pkt 2, art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22 i art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, że B. R. w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r. skierował do Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. oświadczenie, iż na podstawie art. 60 Kodeksu cywilnego, korzystając ze swoich praw zawartych w art. 2 pkt 2a ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, z dniem dzisiejszym występuje z Kościoła Katolickiego, tj. wycofuje zgodę na podleganie jego doktrynie (Katechizm Kościoła Katolickiego) i prawu (Kodeks Prawa Kanonicznego). Na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych, poprosił Proboszcza, jako administratora jego danych osobowych, o ich uaktualnienie w Księdze Chrztów (nr aktu [...]), poprzez naniesienie adnotacji o treści: "Dnia [...].01.2013 formalnym aktem wystąpił z Kościoła Katolickiego" i przesłanie jako potwierdzenia odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem. Z kolei Proboszcz Parafii w odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2013 r. poinformował B. R. o procedurze formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, a w złożonych wyjaśnieniach podniósł, że wymieniony nie dokonał apostazji zgodnie z wydanymi przez Episkopat Polski zasadami postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła z dnia [...] września 2008 r. i statutem [...] Synodu Archidiecezji [...], dlatego "nie może oczekiwać wpisu o dokonanej apostazji do aktu chrztu". Proboszcz Parafii dodał, że jest Proboszczem parafii chrztu wymienionego, a nie miejsca zamieszkania, do którego powinien skierować wystąpienie zgodnie z ww. zasadami. Niezależnie od powyższego Kuria Metropolitalna w P. (właściwa miejscowo dla ww. Parafii) w odpowiedzi z dnia [...] lipca 2013 r. wskazała, że: "(...) podstawowym źródłem prawa wewnętrznego Kościoła katolickiego jest Kodeks Prawa Kanonicznego. Ponadto, w hierarchii źródeł prawa kanonicznego istnieją także inne dokumenty, między innymi dekrety, zarządzenia i obwieszczenia odpowiednich dykasterii Stolicy Apostolskiej które, w przypadku zatwierdzenia przez papieża, mają moc wiążącą dla całego Kościoła katolickiego. W związku z powyższym podstawę prawną odnoszącą się do kwestii wystąpienia z Kościoła katolickiego oprócz przepisów kodeksowych stanowi także "Obwieszczenie Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych »Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica«, z dnia [...] marca 2006 r. Prot. N. [...]", zatwierdzone przez papieża Benedykta XVI. Wyżej wymienione Obwieszczenie zawiera przepisy nadrzędne w stosunku do jakiegokolwiek innego dokumentu partykularnego (wydanego np. przez Konferencję Biskupów) zarówno o charakterze wykonawczym, jak i o charakterze duszpasterskim. Dokument ten określa istotne elementy konstytutywne aktu formalnego wystąpienia z Kościoła katolickiego. Dokument z 2008 roku, przyjęty przez Konferencję Episkopatu Polski, "Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła", zawiera przepisy wykonawcze o charakterze duszpasterskim, stanowiące pomoc dla kompetentnej władzy kościelnej w poprawnym realizowaniu postanowień nadrzędnego aktu prawnego tak, aby zachowane zostały elementy konstytutywne aktu formalnego wystąpienia z Kościoła katolickiego. Mając na uwadze powyższe, kompetentna władza reprezentująca parafię, czyli proboszcz, do którego zgłasza się osoba zainteresowana w celu dokonania aktu wystąpienia z Kościoła, zobowiązany jest do postępowania zgodnie z procedurą określoną w "Obwieszczeniu Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych »Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica«", z uwzględnieniem aspektów duszpasterskich określonych dla katolików na terytorium podlegającym jurysdykcji Kościoła katolickiego w Polsce w przyjętych przez KEP "Zasadach postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła". Tekst "Obwieszczenia Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych »Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica«, z dnia [...] marca 2006 r. Prot. N. [...]" został opublikowany i jest dostępny na oficjalnej stronie internetowej Stolicy Apostolskiej. Tekst "Zasad postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła, Dokument Konferencji Episkopatu Polski ([...]09.2008)" promulgowany został we własnym organie urzędowym "Akta Konferencji Episkopatu Polski", Nr [...]. Rok [...], str. 89 – 91." W dalszej części uzasadnienia stwierdził, że w myśl art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, oraz zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1a, przetwarzanych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3 – 5 oraz art. 15 – 18. W myśl art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych dotyczących osób należących do kościoła łub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego. Z kolei w myśl art. 25 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione (ust. 1). Władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym (ust 2). Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego (ust. 3). Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy (ust. 4). Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi określają ustawy uchwalone na podstawie umów zawartych przez Radę Ministrów z ich właściwymi przedstawicielami (ust. 5).

Ustawa z dnia 17 maja 1989r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) w art. 2 stanowi, że Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami. W myśl art. 3 ustawa niniejsza określa zasady stosunku Państwa do Kościoła, w tym jego sytuację prawną i majątkową (ust 1). W sprawach odnoszących się do Kościoła, nie uregulowanych niniejszą ustawą, stosuje się powszechnie obowiązujące przepisy prawa, o ile nie są sprzeczne z wynikającymi z niej zasadami (ust. 2). Analiza powyższych przepisów i stanowisko doktryny prowadzi do wniosku, że decydujące dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie było ustalenie, czy aktualnie B. R. jest członkiem Kościoła Katolickiego, bowiem faktyczne pozostawanie przez niego członkiem Kościoła Katolickiego spowodowałoby wyłączenie, na podstawie art. 43 ust. 2 ustawy, kompetencji GIODO do wydania merytorycznej decyzji w sprawie, zaś pozostawanie wymienionego poza wspólnotą tego Kościoła przesądzi o możliwości korzystania przez organ z powyższych kompetencji. W sprawie bezspornym jest, że B. R. złożył Proboszczowi Parafii miejsca chrztu, tj. administratorowi jego danych osobowych oświadczenie woli o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego wraz z wnioskiem o uaktualnienie w tym zakresie jego danych osobowych w Księdze Chrztów, gdzie znajduje się akt chrztu (oświadczenie woli z dnia [...] stycznia 2013 r.). Zatem wyraził dostatecznie jasno swoją wolę co do dalszej przynależności do tego związku wyznaniowego. Podkreślono, że to nie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, ale B. R. podjął decyzję o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego, składając powyższe oświadczenie. Wolność w zakresie przynależności do związku wyznaniowego, zagwarantowana przepisami Konstytucji i ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.), nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego, bowiem art. 2 pkt 2a tej ustawy stanowi, że korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności należeć lub nie należeć do kościołów i innych związków wyznaniowych. W myśl art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w razie wykazania przez osobę, której dane osobowe dotyczą, że są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały zebrane z naruszeniem ustawy albo są zbędne do realizacji celu, dla którego zostały zebrane, administrator danych jest obowiązany, bez zbędnej zwłoki, do uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania danych, czasowego lub stałego wstrzymania przetwarzania kwestionowanych danych lub ich usunięcia ze zbioru, chyba że dotyczy to danych osobowych, w odniesieniu do których tryb ich uzupełnienia, uaktualnienia lub sprostowania określają odrębne ustawy. Ponieważ Proboszcz Parafii nie dopełnił tego obowiązku, B. R. wystąpił do GIODO zgodnie z dyspozycją ust. 2 ww. przepisu, który stanowi, że w razie niedopełnienia przez administratora danych obowiązku, o którym mowa w ust. 1, osoba, której dane dotyczą, może się zwrócić do Generalnego Inspektora z wnioskiem o nakazanie dopełnienia tego obowiązku. Na tej podstawie organ prawidłowo zaskarżoną decyzją nakazał Proboszczowi Parafii usunięcie uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych wymienionego poprzez uaktualnienie jego danych osobowych przez naniesienie stosownej adnotacji w księdze chrztów. Na uzasadnienie powyższej argumentacji, jak i wobec zarzutu Proboszcza Parafii, który uznał za sprzeczne z ustawową definicją zbioru danych przyjęcie przez GIODO, że jeśli księga chrztów zawiera informacje o wystąpieniu z Kościoła, to oznacza, że stanowi ona dwa zbiory danych: 1) zbiór danych osób należących do Kościoła i 2) zbiór danych osób nienależących do Kościoła, powołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2013 r. (sygn. akt I OSK 932/12), w którym sąd orzekł: "[w] art. 43 ust. 1 pkt 3 jest mowa o danych osób należących do kościoła. Tak zdefiniowany zbiór nie zawiera danych dotyczących osób nienależących do kościoła. Dane osób nienależących do kościoła tworzą zbiór odrębny, nawet jeśli dane są przetwarzane na potrzeby kościoła i jeśli są zgromadzone na materialnych nośnikach danych zawierających zarówno dane osób należących, jak i osób nienależących do kościoła. Okolicznością przesądzającą o zakwalifikowaniu danych do jednego ze zbiorów jest rzeczywista przynależność lub brak przynależności osoby, o której dane chodzi, do kościoła (por. Janusz Barta, Paweł Fajgielski, Ryszard Markiewicz "Ochrona danych osobowych. Komentarz", LEX 2011, teza 6 do art. 43). Ustalenie przynależności do kościoła nie może być oderwane od chwili rozstrzygania sprawy w przedmiocie ochrony danych osobowych. GIODO ma bowiem, jak każdy organ administracji publicznej załatwiający sprawę w formie przewidzianej w art. 104 § 1 K.p.a. w związku z art. 22 stawy o ochronie danych osobowych, obowiązek wydania decyzji w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty orzekania. Przepisy art. 32 ust. 1 pkt 6 oraz art. 43 ust. 2 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych nie wprowadzają odmiennej regulacji w tym zakresie. (...) Przepisom materialnym odpowiadają pełne bądź ograniczone kompetencje GIODO, przy czym zakres uprawnień, w zależności od osób, których dane dotyczą, został określony w art. 43 ust. 2. Wobec przetwarzania danych wrażliwych z art. 27 ust. 1 ustawy, zgodnie z art. 43 ust. 2 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 3, GIODO zachowuje pełne kompetencje, w tym także wskazane w art. 12 pkt 2. Wobec danych dotyczących wyłącznie członków kościoła, przetwarzanych w warunkach określonych w art. 27 ust. 2 pkt 4, GIODO nie przysługują uprawnienia wymienione w art. 43 ust. 2 ustawy". Na koniec zaś zaznaczył, że w decyzji wskazano wyraźnie dowody, na których oparto decyzję, w tym wyjaśnienia Proboszcza Parafii, który wskazał, że jest proboszczem parafii chrztu B. R.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, B. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 2 pkt 5 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz art. 53 ust. 7 Konstytucji RP,

2) art. 51 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP,

3) art. 9 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.

W uzasadnieniu podniósł, że decyzje Generalnego Inspektora w sposób rażący naruszają prawo, przez badanie jego światopoglądu, bowiem decydujące dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie było ustalenie, czy aktualnie jest on członkiem Kościoła Katolickiego. Uzależnienie wydania decyzji administracyjnej od braku przynależności wyznaniowej jest warunkiem wyjątkowo niejasnym i podatnym na nadużycia. Dalej wskazano, że ustalanie przekonań religijnych obywateli, które miałoby różnicować ich prawa, stanowi rażące naruszenie art. 2 pkt 5 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, podniesionego do rangi konstytucyjnej w art. 53 ust. 7 Konstytucji RP. Niezależnie od powyższego stwierdzono, że GIODO ma obowiązek przestrzegać ratyfikowanych konwencji praw człowieka i zaskarżona decyzja narusza artykuł 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. w zw. z art. 9. Organ całkowicie zignorował negatywny aspekt wolności religijnej czyli prawo do nieobarczania kwestiami religijnymi, a zwłaszcza do niewyjawiania poglądów religijnych. Zaskarżona decyzja również narusza art. 51 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez to, że usiłuje zastąpić konstytucyjne prawo każdego do ochrony danych osobowych ustawowym przywilejem uprzywilejowanej mniejszości. Reasumując stwierdził, że skarga dotyczy wyłącznie niekonstytucyjności uzasadnienia wydania decyzji.

Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania do czasu wydania uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I OSK 1805/13, zaś uzasadniając powyższy wniosek stwierdzono, że istnieje realna możliwość jej podjęcia.

Natomiast Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. w skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, orzeczenia, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w uznaniu dowodu w postaci oświadczenia woli złożonego przez B. R. z dnia [...] stycznia 2013, za skuteczne wystąpienie z Kościoła Rzymskokatolickiego, co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia okoliczności, iż nie należy on do Kościoła Rzymskokatolickiego,

2. art. 107 k.p.a. poprzez nieprzywołanie i niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji podstawy prawnej, na której organ oparł skuteczność oświadczenia woli złożonego przez B. R.,

3. art. 28 k.p.a. poprzez przyznanie przymiotu strony Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. w sytuacji, gdy z adresu zamieszkania p. B. R. wynika zamieszkanie poza terytorium tej Parafii,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego :

1. art. 2 pkt 2a ustawy o gwarancjach wolności, sumienia i wyznania, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skoro prawo państwowe zapewnia wolność wyboru religii oraz prawo do należenia lub nienależenia do Kościoła, to ocena skuteczności wystąpienia powinna należeć do domeny prawa państwowego, a nie prawa Kościoła lub związku wyznaniowego,

2. art. 25 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. oraz art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że wystąpienie z Kościoła Rzymskokatolickiego nie może być rozpatrywane na gruncie regulacji wewnętrznych tego Kościoła, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że wystąpienie z Kościoła regulują jego wewnętrzne przepisy,

3. art. 60 k.c. w zw. z art. 1 k.c. poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy przynależność do Kościoła Rzymskokatolickiego nie mieści się w pojęciu stosunku cywilnoprawnego i rozstrzygnięcie o wstąpieniu, czy wystąpieniu z Kościoła nie może być oceniane w ramach oświadczenia woli w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego, a jedynie na podstawie wewnętrznych uregulowań Kościoła,

4. art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez jego niezastosowanie, wynikające z błędnego ustalenia, że B. R. nie należy do Kościoła Rzymskokatolickiego.

W uzasadnieniu – wskazując na opisany już wyżej stan faktyczny – podał, że organ nie wykazał, czy oświadczenie woli B. R. uznał za skuteczne w oparciu o art. 60 k.c. i można jedynie się domyślać, iż właśnie na takiej podstawie prawnej uznał skuteczność oświadczenia woli, a zatem niewystarczająco rozpatrzył materiał dowodowy. Ponadto organ nie wskazał też podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa, które dają mu uprawnienie do określania, kto należy do Kościoła Katolickiego. W świetle art. 12 ustawy, w którym określone zostały kompetencje GIODO, organ ochrony danych osobowych nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonywania wpisów w Księgach Ochrzczonych. Ponadto organ dokonał błędnej wykładni art. 2 pkt 2a ustawy o gwarancjach wolności, sumienia i wyznania, który stanowi, że korzystając z wolności, sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności należeć lub nie należeć do kościołów i innych związków wyznaniowych. Z brzmienia tego przepisu nie wynika, że o przynależności do kościoła decyduje organ państwowy, bądź sąd powszechny. Z taką wykładnią nie sposób się zgodzić. Wskazany bowiem przepis odnosi się do zapewnienia wolności, czyli nieingerowania państwa w decyzję obywatela, czy należy on, czy też może nie należy do kościoła oraz braku jakichkolwiek nakazów ze strony państwa, co do przynależności, bądź nie, do danego kościoła. Organ natomiast w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wolność w zakresie przynależności do związku wyznaniowego, zagwarantowana przepisami Konstytucji oraz ww. ustawy, nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego. Wolność ta w przepisach prawa kanonicznego nie została ograniczona. Podstawowym (choć nie jedynym) źródłem prawa wewnętrznego Kościoła Katolickiego jest Kodeks Prawa Kanonicznego z dnia 25 stycznia 1983 r. (AAS 75: 1983, pars II, z późn. zm.), a organem uprawnionym do dokonywania autentycznej interpretacji ustaw kościelnych jest Papieska Rada Tekstów Prawnych. W związku z powyższym podstawę prawną odnoszącą się do kwestii wystąpienia z Kościoła Katolickiego, oprócz ogólnych zasad k.p.k. w szczególności kan. 751, stanowi także Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych "Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica) z dnia 13 marca 2006 r., zatwierdzone przez Papieża Benedykta XVI. W Polsce, w kontekście wystąpienia Kościoła Katolickiego, ww. obwieszczenie zawiera przepisy nadrzędne w stosunku do jakiegokolwiek innego dokumentu (np. wydanego przez Konferencję Biskupów), zarówno o charakterze wykonawczym, jak i o charakterze duszpasterskim i to ono stanowi podstawę prawną do rozpatrywania przedmiotowych spraw. W powołanym wyżej Obwieszczeniu Papieskiej Rady z 2006 r. zostały określone elementy konstytutywne aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego. Przesłanki materialne aktu stanowią: wewnętrzna decyzja opuszczenia Kościoła Katolickiego, realizacja i zewnętrzna manifestacja tej decyzji oraz przyjęcie tej decyzji przez kompetentną władzę kościelną. Przesłanki zaś formalne są następujące: wystąpienie musi stanowić prawnie skuteczny (ważny) akt prawny, dokonany w sposób osobisty, świadomy i wolny (n.4), w formie pisemnej wobec kompetentnej władzy kościelnej (tzn. wobec ordynariusza lub własnego proboszcza), która jest jedynym organem uprawnionym do wydania osądu dotyczącego zaistnienia lub niezaistnienia przedmiotowego aktu wystąpienia (n. 5). W konsekwencji jedynie kumulatywne zaistnienie obu tych elementów materialnego i proceduralnego, konstytuuje akt formalny wystąpienia z Kościoła Katolickiego, skutkujący ponadto kanonicznymi sankcjami karnymi (n. 5, kan. 1364 § 1 KPK). Również wyłącznie do wskazanej w n.5. władzy kościelnej należy decyzja o wpisaniu formalnego aktu wystąpienia w Księdze Ochrzczonych (n. 6). Dokumentem zawierającym jedynie przepisy wykonawcze o charakterze duszpasterskim dotyczące Kościoła Katolickiego w Polsce są przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski "Zasady Postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła" z dnia 27 września 2008 r., na które powoływano się w trakcie postępowania administracyjnego, a co nie zostało uwzględnione w zaskarżonej decyzji. Ponadto wewnętrzne prawo Kościoła Katolickiego nie ogranicza prawa do wolności wyznania (tu konkretnie wolności wystąpienia ze związku wyznaniowego), ale wprowadzając reguły administracyjne przynależności, ustanawia formę, w jakiej dokonuje się wystąpienia, aby mogło być ono uznane za skuteczne. Tak jak prawo państwowe zna i stosuje ograniczenia pewnych praw poprzez definiowanie wymogów dotyczących formy, tak i wewnętrzne prawo Kościoła Katolickiego może je stosować w odniesieniu do swoich członków. W rozpoznawanej sprawie B. R. nie dopełnił wszystkich koniecznych warunków, które według prawa kościelnego są niezbędne, aby mógł nastąpić akt wystąpienia z Kościoła Katolickiego. O procedurze tej wymieniony pouczony został na piśmie. Ponadto organ dokonał błędnej wykładni art. 25 ust. 3 i 4 Konstytucji, które stanowią, iż stosunki między Państwem a Kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Stosunki między Rzeczypospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy. Art. 1 Konkordatu stanowi, iż Rzeczpospolita Polska i Stolica Apostolska potwierdzają, że Państwo i Kościół Katolicki są każde – w swej dziedzinie niezależne i autonomiczne oraz zobowiązują się do pełnego poszanowania tej zasady we wzajemnych stosunkach i we współdziałaniu dla rozwoju człowieka i dobra wspólnego. W myśl art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami. Na podstawie ww. przepisów należy stwierdzić, że to Kościół Katolicki jest jedynie władny decydować o tym, od kiedy należy się do Kościoła oraz co tę przynależność ogranicza lub odbiera. Są to sprawy wewnętrzne Kościoła. W tej kwestii nie może rozstrzygać ani organ państwowy, ani sąd powszechny. Taka interpretacja prowadziłaby bowiem do uznania, że nabycie członkostwa w Kościele Katolickim i jego utrata, to zdarzenie cywilnoprawne prowadzące do powstania lub ustania prawa podmiotowego w wyniku składania oświadczeń woli przez strony. W niniejszej sprawie to organ miałby decydować o tym poprzez ustalenie, czy oświadczenie woli w myśl art. 60 k.c., zostało złożone skutecznie. Zgodnie z art. 1 k.c., kodeks reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi, a relacja między Kościołem a jego członkiem nie jest stosunkiem z zakresu prawa cywilnego. Konstytucyjny rozdział między Państwem a kościołami i związkami wyznaniowymi uzasadnia niedopuszczalność ingerencji organów władzy publicznej w kwestie wewnętrznych relacji danego kościoła z jego wyznawcami, co oznacza, że w sprawie takiej, jak powyższa, organ nie ma prawnej możliwości ustalenia, czy ktoś należy do kościoła, czy nie należy. W tym przypadku chodzi bowiem o wewnętrzną relację Kościół Katolicki – wierny, która wyłączona jest spod właściwości organu. Status przynależności (lub jej braku) do Kościoła w świetle prawa kanonicznego oraz prawa polskiego nigdy nie wywiera żadnego wpływu na jakiekolwiek obowiązki danej osoby w " sferze zewnętrznej", czyli poza strukturami Kościoła. Zatem gdyby zastosowano się do decyzji i dokonano adnotacji w Księdze Chrztów zgodnie z decyzją to i tak w świetle prawa kanonicznego B. R. nadal pozostałby jego członkiem, gdyż nie dokonał skutecznie aktu apostazji, a skutecznie może go dokonać jedynie wypełniając procedurę przewidzianą przez przepisy prawa kanonicznego. Niezależnie od powyższego organ w wyniku przyjęcia, że dowód w postaci pisemnego oświadczenia B. R. o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego powinien zostać oceniony na podstawie przepisów prawa powszechnego ustalił, że skutecznie wystąpił on z Kościoła Katolickiego, a zatem zachodzi wyłączenie uprawnień władczych GIODO, o którym mowa w art. 43 ust. 2 ustawy i przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Jednakże biorąc pod uwagę zarzuty powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 43 ust. 2 ustawy, ponieważ B. R. jest członkiem Kościoła Katolickiego w powodów opisanych powyżej. W myśl bowiem art. 43 ust. 2 ustawy, nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2 w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt. 3. W art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy, mowa jest zaś o danych dotyczących osób, należących do Kościoła. Biorąc pod uwagę powyższe, należy przyjąć, że dowód w postaci pisemnego oświadczenia B. R. o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego powinien zostać oceniony na podstawie przepisów prawa kościelnego. Zgodnie z zasadami postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła, o chęci dokonania apostazji informuje się proboszcza w parafii zamieszkania, zaś Parafia p.w. Św. [...] w P. swoim zasięgiem terytorialnym nie obejmuje zamieszkania B. R., a zatem nie będąc proboszczem parafii zamieszkania wymienionego, proboszcz nie jest stroną w niniejszej sprawie, a winien być nią proboszcz parafii zamieszkania wymienionego. Organ uznając nawet, że oświadczenie woli B. R. zostało złożone skutecznie na mocy art. 60 k.c., art. 61 § 1 k.c. i nie rozpatrzył, komu takie oświadczenie woli powinno zostać złożone, bowiem to, że powinno być złożone innej osobie, nie ulega wątpliwości. Ponadto organ pominął w decyzji, że Proboszcz tej parafii dokładnie poinformował B. R. o procedurze wystąpienia z Kościoła i pomimo to procedurze tej poddał się. Organ bezpodstawnie przyjął, że pismo zainteresowanego z dnia [...] stycznia 2013 r. stanowiło skuteczny akt apostazji. Powyższy błąd w ocenie najistotniejszego w niniejszej sprawie faktu (błąd, co do ustaleń faktycznych) już sam w sobie musi skutkować uchyleniem zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W rozpoznawanej sprawie szczególne znaczenie ma norma art. 32 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności, sumienia i wyznania, która jako jeden z warunków zarejestrowania danego związku wyznaniowego w Polsce, wskazuje na konieczność uregulowania w przepisach wewnętrznych danego związku (kościoła) sposobu nabywania i utraty członkostwa związku wyznaniowego. Przepis ten ma istotną wagę dla oceny praw obywatelskich, gdy zważy się, że nie wszystkie religie (tak jak chrześcijaństwo) umożliwiają apostazję. Rzeczą oczywistą jest, że GIODO nie jest uprawniony do oceny, czy dana osoba jest, czy też nie jest członkiem danego związku religijnego, bądź też, czy nie wyznaje żadnej religii (ateizm). Z tego mianowicie powodu, że nie jest do tego uprawniony żaden organ administracyjny, ani też żaden sąd w Polsce. Sprawa przynależności religijnej, czy też kwestia wystąpienia z danego związku wyznaniowego, to sprawą regulowana przede wszystkim zasadami danej religii. Prawo państwowe, jak i organy Państwa mogłyby działać w takich sprawach jedynie wtedy, gdyby działanie danego związku religijnego wprost i w sposób rażący naruszało podstawowe normy prawne obowiązujące w Państwie. Inne rozumienie powyższej zasady stanowiłoby rażące naruszenie art. 25 ust. 3 i art. 53 Konstytucji RP oraz art. 9 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Dodano, że w prawie polskim jest mocno ugruntowana zasada uprzedniego rozstrzygania sporu pomiędzy obywatelem, a daną organizacją, na zasadzie prawa wewnętrznego tej organizacji, natomiast w rozpoznawanej sprawie GIODO rażąco uchybił tej zasadzie, wkraczając z rozstrzygnięciem stanowczym w sprawie, która powinna zostać załatwiona zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego. W istocie skarga B. R. inicjująca niniejsze postępowanie przed GIODO, wywołała taki skutek, że bez wyczerpania postępowania w przedmiocie aktu apostazji, zgodnie z zasadami wewnętrznymi Kościoła Katolickiego (kan. 751 KPK), wymieniony "obszedł" przepisy wewnętrzne tego związku wyznaniowego, by poprzez zaskarżoną decyzję uzyskać skutek wystąpienia z Kościoła Katolickiego. Ponadto podniesiony został również problem jednolitości zbioru, jakim jest parafialna Księga Chrztów w znaczeniu, czy jest to jedynie zbiór wiernych, czy też zawiera osobno wyodrębniony zbiór osób nienależących do Kościoła. Pojęcie "osób nienależących do Kościoła" budzi duże wątpliwości semantyczne. Mianowicie, czy zawiera ono zbiór osób niewyznających religii rzymskokatolickiej, czy też wyznających inną religię, albo ateistów, czy też wszystkie powyższe zbiory, czy też organ ma tu na myśli jedynie osoby, które z Kościoła Katolickiego wystąpiły. Zakładając celowość i funkcjonalność ksiąg parafialnych wydaje się, że powyższe pojęcie organ odnosi do tej ostatniej kategorii. Zatem parafialna Księga Chrztów stanowi jeden zbiór danych dotyczących osób należących do Kościoła, natomiast zawierać może także informacje (adnotacje) o tym, że określone osoby, formalnym aktem wystąpiły z Kościoła. Nie bez znaczenia dla powyższego poglądu ma etos, jaki każda religia chrześcijańska nadaje aktowi chrztu. Analiza treści art. 7 w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych wskazuje na zasadność drugiego poglądu. Z definicji zawartej w art. 7 ustawy wynika, że zbiór danych musi spełniać trzy kryteria: 1) istnienie zestawu danych, 2) posiadanie przez ten zestaw struktury rozumianej jako jednorodna budowa zbioru, 3) dostępności danych w zbiorze według określonych kryteriów, przy czym irrelewantne pozostaje rozproszenie danych, bądź funkcjonalny podział zbioru. Także w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy Księgi wskazane zostały jako przykład tzw. tradycyjnych (papierowych, przetwarzanych manualnie) zbiorów danych. Uznanie, że w zależności od zawartości danych w Księdze Chrztów, możemy mieć do czynienia z wieloma zbiorami danych, pozostaje w sprzeczności ze wskazanymi powyżej przepisami ustawowymi. W praktyce zdarza się często, że w jednym zbiorze przetwarzane są dane odnoszące się do różnych grup osób, co nie oznacza, że prowadzi to do uznania danych o poszczególnych grupach osób za odrębne zbiory danych. Wskazano, że to administrator danych decyduje w jaki sposób dany zbiór będzie prowadził i ustalone przez niego zasady traktowane powinny być jako fakty, które z kolei należy odnosić do zawartych w art. 7 i pośrednio w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy definicji zbioru danych osobowych, a nie odwrotnie.

W odpowiedzi na skargę B. R. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że decydujące dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie było ustalenie, czy aktualnie wymieniony jest członkiem Kościoła Katolickiego, bowiem faktyczne pozostawanie przez wymienionego członkiem Kościoła Katolickiego spowodowałoby wyłączenie, na podstawie art. 43 ust. 2 ustawy, kompetencji GIODO do wydania merytorycznej decyzji w sprawie, zaś pozostawanie wymienionego poza wspólnotą tego Kościoła przesądzi o możliwości korzystania przez organ z ww. kompetencji. Skoro zaś złożył administratorowi swych danych osobowych, tj. Proboszczowi Parafii miejsca chrztu oświadczenie woli o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego wraz z wnioskiem o uaktualnienie w tym zakresie jego danych osobowych w Księdze Chrztów, gdzie znajduje się akt chrztu (oświadczenie woli z dnia [...] stycznia 2013 r.), to wyraził dostatecznie jasno swoją wolę co do dalszej przynależności do tego związku wyznaniowego. Wolność w zakresie przynależności do związku wyznaniowego, zagwarantowana przepisami Konstytucji i ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego. Art. 2 pkt 2a tej ustawy stanowi, że korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności należeć lub nie należeć do kościołów i innych związków wyznaniowych. W myśl art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w razie wykazania przez osobę, której dane osobowe dotyczą, że są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały zebrane z naruszeniem ustawy albo są zbędne do realizacji celu, dla którego zostały zebrane, administrator danych jest obowiązany, bez zbędnej zwłoki, do uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania danych, czasowego lub stałego wstrzymania przetwarzania kwestionowanych danych lub ich usunięcia ze zbioru, chyba że dotyczy to danych osobowych, w odniesieniu do których tryb ich uzupełnienia, uaktualnienia lub sprostowania określają odrębne ustawy. Ponieważ Proboszcz Parafii nie dopełnił ww. obowiązku, wymieniony wystąpił do GIODO zgodnie z dyspozycją ust. 2 ww. przepisu i na tej podstawie Generalny Inspektor prawidłowo zaskarżoną decyzją nakazał Proboszczowi Parafii usunięcie uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych wymienionego poprzez uaktualnienie jego danych osobowych przez naniesienie stosownej adnotacji w księdze chrztów. Organ wydając zaskarżoną decyzję, uwzględnił jego konstytucyjne prawo do prywatności oraz prawo do ochrony danych osobowych jako emanacji praw osobistych człowieka (prawa osobowości, prawa do informacyjnego samookreślenia), których głównym celem jest zapewnienie poszanowania prywatności, godności czy osobowości człowieka. Generalny Inspektor wziął pod uwagę argumentację wymienionego i wydał decyzję zgodną z jego oczekiwaniami, czyli nakazującą sprostowanie jego danych przez Proboszcza. Wobec zarzutów, że zaskarżona decyzja bada jego światopogląd, a jednocześnie organ "całkowicie zignorował negatywny aspekt wolności religijnej czyli prawo do nieobarczania kwestiami religijnymi a zwłaszcza do niewyjawiania poglądów religijnych", podkreślono brak konsekwencji. W cytowanym przez skarżącego wyroku Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził: "władze państwowe nie są uprawnione do ingerencji w sferę wolności sumienia jednostki oraz do dążenia do odkrycia jego lub jej przekonań religijnych lub do zmuszenia go lub jej do ich wyjawienia". Natomiast w niniejszej sprawie, jak wyżej wskazano, to skarżący sam podjął decyzję o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego, składając ww. oświadczenie i w ten sposób wyraził dostatecznie jasno swoją wolę, co do dalszej przynależności do tego związku wyznaniowego. Zatem to nie Generalny Inspektor wyszedł z inicjatywą analizy pozycji skarżącego w Kościele Katolickim ani organ nie zmusza go do wyjawiania jego poglądów religijnych. Podkreślono, że składając do GIODO skargę na Proboszcza, skarżący powinien mieć świadomość, że będzie prowadzone postępowanie administracyjne, a w jego toku przeprowadzone zostaną wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), bowiem celem postępowania administracyjnego jest wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy. Natomiast organ nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do światopoglądu skarżącego, nie oceniał jego przekonań oraz opinii na temat otaczającego go świata, wyznania i Kościoła Katolickiego, tym bardziej nie zakwalifikował go do żadnej grupy ani mniejszości, lecz przeanalizował jedynie kwestię przetwarzania danych osobowych skarżącego przez ich administratora, którym w tej sprawie jest Proboszcz.

Z kolei w odpowiedzi na skargę Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że w świetle powołanych w decyzji przepisów, z których wynikają uprawnienia GIODO do wydania decyzji administracyjnej w sprawie skargi na odmowę sprostowania przez Proboszcza Parafii danych osobowych osoby, która złożyła oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego, za chybione uznać należy zarzuty Proboszcza dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Powtórzył, że w niniejszej sprawie administratorem danych osobowych B. R. jest Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. Jako proboszcz parafii miejsca chrztu wymienionego, co Proboszcz Parafii przyznał w udzielonych w sprawie wyjaśnieniach. Zatem jest stroną postępowania administracyjnego przeprowadzonego w sprawie przez Generalnego Inspektora.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargi analizowane pod tym kątem zasługują na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości, bowiem B. R., w "Oświadczeniu woli" z dnia [...] stycznia 2013 r. skierowanym do Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. stwierdził, że na podstawie art. 60 Kodeksu cywilnego, korzystając ze swoich praw zawartych w art. 2 pkt 2a ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, z dniem dzisiejszym występuje z Kościoła Katolickiego, tj. wycofuje zgodę na podleganie jego doktrynie (Katechizm Kościoła Katolickiego) i prawu (Kodeks Prawa Kanonicznego). Ponadto na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych, poprosił Proboszcza, jako administratora jego danych osobowych, o ich uaktualnienie w Księdze Chrztów (nr aktu [...]), poprzez naniesienie adnotacji o treści: "Dnia [...].01.2013 formalnym aktem wystąpił z Kościoła Katolickiego" i przesłanie jako potwierdzenia odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem.

Z kolei Proboszcz Parafii w odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2013 r. poinformował B. R. o procedurze formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, a w złożonych wyjaśnieniach podniósł, że wymieniony nie dokonał apostazji zgodnie z wydanymi przez Episkopat Polski zasadami postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła z dnia [...] września 2008 r. i statutem [...] Synodu Archidiecezji [...], dlatego "nie może oczekiwać wpisu o dokonanej apostazji do aktu chrztu". Proboszcz Parafii dodał, że jest Proboszczem parafii chrztu wymienionego, a nie miejsca zamieszkania, do którego powinien skierować wystąpienie zgodnie z ww. zasadami.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy zatem oceny skuteczności oświadczenia woli B. R. z dnia [...] stycznia 2013 r., jako aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, relacji wewnętrznych przepisów kościelnych regulujących procedurę występowania z Kościoła i przepisów prawa powszechnie obowiązującego zapewniających wolność sumienia i wyznania oraz kompetencji nadzorczych Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w kontekście konstytucyjnych gwarancji autonomii i wzajemnej niezależności stosunków między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi.

Na początku wskazać należy na liczne w polskim prawodawstwie gwarancje autonomii Kościoła Katolickiego i jego niezależności od państwa. Zgodnie z przepisem art. 25 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, lecz również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Natomiast w myśl ust. 4 powołanego przepisu, stosunki między Rzeczypospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy. Zasadę autonomii i niezależności w odniesieniu do Kościoła Katolickiego wyrażają postanowienia w szczególności art. 1 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) oraz przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1169), a szczególnie jej art. 2 stanowiący, iż Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.

Należy zgodzić się, iż z powołanych przepisów wynika, że Kościół Katolicki (podobnie jak i inne kościoły i związki wyznaniowe), ma prawo do samoorganizacji i samorządności. Może więc m. in. stanowić normy obowiązujące w ramach własnych struktur organizacyjnych, a w ich stanowieniu i stosowaniu jest wolny od ingerencji władz państwowych. Z regulacji tych wynika w szczególności, że określenie przesłanek nabycia przynależności osoby (wiernego) do Kościoła, faktycznych i prawnych skutków tego faktu oraz utraty przynależności ("wystąpienia" w różnych postaciach normowanych przez prawo kanoniczne), pozostaje wewnętrzną sprawą Kościoła, wolną od reglamentacji prawnej ze strony państwa. Stanowisko to potwierdzają pośrednio także przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.). Obligują one do tego, aby określenie sposobu nabywania i utraty członkostwa w grupie religijnej, która ma być wpisana do rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych, zostało dokonane w statucie tej grupy (art. 32 ust. 2 pkt 8), a więc w sposób niezależny od jakichkolwiek władz państwowych. Niezależność tę zauważono również w sądownictwie, bowiem Sąd Apelacyjny w W. w wyroku z dnia [...] sierpnia 2003r., sygn. akt [...] (Wokanda 2005, nr 1) przyjął, iż "odmowa przyjęcia do społeczności danego wyznania, podobnie jak wykluczenie, nie podlegają kontroli sądu powszechnego".

Zasadne jest przy tym wskazanie że, podstawowym (choć nie jedynym) źródłem prawa wewnętrznego Kościoła Katolickiego jest Kodeks Prawa Kanonicznego z dnia 25 stycznia 1983 r. (AAS75: 1983, pars. II, z późn. zm.), zaś organem uprawnionym do dokonywania autentycznej interpretacji ustaw kościelnych jest Papieska Rada Tekstów Prawnych, której kompetencje określa Konstytucja Apostolska ("Pastor Bonus" z dnia 29 czerwca 1988 r. (AAS 80: 1988, s. 841-912, z późn. zm.) (art. 154 i 155). Z uwagi na powyższe, podstawę prawną odnoszącą się do kwestii wystąpienia z Kościoła Katolickiego, oprócz ogólnych przepisów Kodeksu Prawa Kanonicznego (kan. 751), stanowi Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych "Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica" z dnia 13 marca 2006 r. (Prot. N. 10279/2006), zatwierdzona przez papieża Benedykta XVI. Zawiera ono przepisy nadrzędne w stosunku do jakiegokolwiek dokumentu zarówno o charakterze wykonawczym, jak i duszpasterskim, i stanowi podstawę prawną do rozpatrywania przedmiotowych spraw. Zostały w nim określone elementy materialne aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, tj. wewnętrzna decyzja opuszczenia Kościoła Katolickiego, realizacja i zewnętrzna manifestacja tej decyzji, przyjęcie tej decyzji przez kompetentną władzę kościelną oraz formalne, tj. wystąpienie musi stanowić prawnie skuteczny (ważny) akt prawny dokonany w sposób osobisty, świadomy i wolny, w formie pisemnej wobec kompetentnej władzy kościelnej (tzn. wobec ordynariusza lub własnego proboszcza), która jest jedynym organem uprawniającym do wydania osądu dotyczącego zaistnienia lub niezaistnienia przedmiotowego wystąpienia.

Dokumentem zawierającym przepisy wykonawcze, jednakże jedynie o charakterze duszpasterskim, dotyczące Kościoła Katolickiego w Polsce, są przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski "Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła" z dnia 27 września 2008 r. ("Akta KEP" 14: 2008, s. 89 – 91).

Wspomniany kan. 751 KPK stanowi zaś, że aktu odstępstwa, który wywołuje skutki kanoniczne, może dokonać tylko osoba pełnoletnia (kan. 98 § 1 i 2 KPK), zdolna do czynności prawnych, osobiście, w sposób świadomy i wolny (kan. 124 – 126), w formie pisemnej, w obecności proboszcza swego kanonicznego miejsca zamieszkania (stałego lub tymczasowego) i dwóch pełnoletnich świadków.

Niewątpliwie z powyższego wynika, iż wewnętrzne przepisy kościelne zastrzegły dla aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego formę szczególną, co nie jest niczym nadzwyczajnym także na gruncie polskiego prawa powszechnie obowiązującego. Przykładem takiej szczególnej formy dokonania czynności prawnej jest np. wymóg formy aktu notarialnego przy sprzedaży nieruchomości, co nie oznacza przecież ograniczenia konstytucyjnego prawa własności.

Analogicznie wskazana forma szczególna aktu apostazji nie może być postrzegana jako ograniczenie wolności sumienia i religii, w tym w szczególności wolności wystąpienia z kościoła lub innego związku wyznaniowego. Podkreślić bowiem wypada, że Kościół Katolicki nie tylko nie wyklucza dopuszczalności wystąpienia z Kościoła, ani tej możliwości nie czyni złudną lub iluzoryczną (co jest cechą tzw. nieliberalnych kościołów i religii), ale uznaje tę instytucję i poddaje ją zracjonalizowanej procedurze, w której nie sposób uznać, by przedstawione regulacje wewnętrzne naruszały konstytucyjnie zagwarantowaną w art. 53 wolność sumienia i religii. O takim naruszeniu można by było mówić wtedy , gdyby przepisy Kościoła Katolickiego ustanowiłyby zakaz apostazji lub w inny sposób uniemożliwiałyby lub znacznie utrudniały realizowanie konstytucyjnego prawa do zmiany wyznania.

Skoro zatem B. R. nie dokonał aktu apostazji w formie przewidzianej przez wewnętrzne prawo Kościoła Katolickiego, to niezrozumiałe jest przyjęcie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, iż wymieniony skutecznie w oświadczeniu z dnia z dnia [...] stycznia 2013 r.wyraził swoją wolę wystąpienia z Kościoła, pomimo, że Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Św. [...] w P. wyraził jasne stanowisko co do bezskuteczności dokonanego w takiej formie wystąpienia.

Państwo w żaden sposób nie może ingerować w sferę przynależności do kościoła lub związku wyznaniowego, bowiem naruszałoby to nie tylko wspomnianą chronioną konstytucyjnie autonomię Kościoła Katolickiego, ale wkraczałoby w sferę wolności religii i wyznania. Nie sposób zaakceptować sytuacji, w której o przynależności do kościoła, lub jej braku, rozstrzygałby organ państwowy, jakim jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy zagadnienie wystąpienia z Kościoła Katolickiego jest jedną z przesłanek wykonywania kompetencji przez organ administracji publicznej, to organ ten ustala przynależność do Kościoła wyłącznie w oparciu o dowody przedstawione przez stronę kościelną, w tym przede wszystkim na podstawie aktu chrztu z dokonaną adnotacją o wystąpieniu z Kościoła. Ustalanie tego faktu z powołaniem się na inne dowody jest niedopuszczalne. Nie jest przy tym wystarczające odwołanie się do oświadczenia o woli wystąpienia z Kościoła, a sprawy sporne na tym tle są sprawami kościelnymi, które winny być rozstrzygane na zasadach i w trybie określonych przez prawo kościelne.

Dokonując ustaleń w zakresie przynależności B. R. do Kościoła Katolickiego w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego i wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie przetwarzania jego danych osobowych przez Proboszcza Parafii, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wkroczył w sferę autonomii Kościoła Katolickiego w tej materii, czym niewątpliwie dopuścił się naruszenia art. 6, art. 7 i art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), jak również wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP, Konkordatu, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Ponadto organ naruszył art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów i oparcie uzasadnienia prawnego swojego rozstrzygnięcia w większości na tezach uzasadnień wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Odnieść się należy również do zasygnalizowanego tak w decyzji ostatecznej, jak i w skardze, problemu zbioru, jakim jest księga chrztów w znaczeniu bądź jedynie zbioru osób należących do Kościoła, bądź też zbioru zawierającego także wyodrębniony zbiór osób nienależących do Kościoła.

Organ utrzymuje, iż dane osób nienależących do kościoła tworzą zbiór odrębny, nawet jeśli dane są przetwarzane na potrzeby kościoła i jeśli są zgromadzone na materialnych nośnikach danych zawierających zarówno dane osób należących, jak i osób nienależących do kościoła. Już w taki sposób postawienie powyższego zagadnienia jest dalece nieprecyzyjne. Pojęcie "osób nienależących do kościoła" budzi duże wątpliwości semantyczne. Czy zawiera ono zbiór osób niewyznających religii rzymskokatolickiej, czy wyznających inną religię albo ateistów, czy też wszystkie powyższe zbiory, czy też organ ma tu na myśli jedynie osoby, które z Kościoła Katolickiego wystąpiły. Zakładając celowość i funkcjonalność ksiąg parafialnych, wydaje się, iż powyższe pojęcie organ odnosi do tej ostatniej kategorii.

W ocenie skarżącego Proboszcza, parafialna księga chrztów stanowi jeden zbiór danych dotyczących osób należących do Kościoła, natomiast zawierać może także informacje (adnotacje) o tym, że określone osoby, formalnym aktem wystąpiły z Kościoła. Nie bez znaczenia dla powyższego poglądu ma etos jaki każda religia chrześcijańska nadaje aktowi chrztu.

Dokładna analiza treści art. 7 w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych wskazuje na zasadność drugiego poglądu. Z definicji zawartej w art. 7 ustawy wynika, że zbiór danych musi spełniać trzy kryteria: 1) istnienie zestawu danych; 2) posiadanie przez ten zestaw struktury – rozumianej jako jednorodna budowa zbioru; 3) dostępność danych w zbiorze według określonych kryteriów, przy czym irrelewantne pozostaje rozproszenie danych bądź funkcjonalny podział zbioru. Także w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy, księgi wskazane zostały jako przykład tzw. tradycyjnych (papierowych, przetwarzanych manualnie) zbiorów danych. Uznanie, iż w zależności od zawartości danych w księdze chrztu, możemy mieć do czynienia z wieloma zbiorami danych, pozostaje w sprzeczności ze wskazanymi powyżej przepisami ustawowymi. W praktyce zdarza się często, iż w jednym zbiorze przetwarzane są dane odnoszące się do różnych grup osób, co nie oznacza, że prowadzi to do uznania danych o poszczególnych grupach osób za odrębne zbiory danych.

Wskazać także należy, iż administrator danych decyduje w jaki sposób dany zbiór będzie prowadził i ustalone przez niego zasady traktowane powinny być jako fakty, które z kolei należy odnosić do zawartych w art. 7 i pośrednio w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy definicji zbioru danych osobowych, a nie odwrotnie.

Wobec stwierdzonych naruszeń zarówno przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, koniecznym było uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych winien uwzględnić powyższe rozważania Sądu, ze szczególnym uwzględnieniem zasady autonomii kościołów i związków wyznaniowych w Rzeczypospolitej Polskiej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 132, a w sprawie kosztów na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 2 i art. 209 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.