Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 45/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 23 września 2020 r., nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącej J. N. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. N., reprezentowaną przez pełnomocnika adwokata M. Ż., zwaną dalej skarżącą, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2020 r. nr [...], zwanego dalej Kolegium, utrzymująca w mocy, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, decyzję Starszego Specjalisty w Miejskim Centrum Świadczeń w Opolu z dnia 23 września 2020 r., nr [...], zwanego dalej organem pierwszej instancji, odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad synem A. N., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wydanie tych decyzji poprzedziło następujące postępowanie.

Dnia 26 czerwca 2020 r. J. N. złożyła w Miejskim Centrum Świadczeń w Opolu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – A. N., urodzonym w dniu [...]. Do wniosku załączyła: 1) orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 11 października 2010 r., z którego wynika, że A. N. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 6 grudnia 2000 r.; 2) decyzję ZUS z dnia 1 marca 2020 r. o waloryzacji emerytury; 3) decyzję ZUS z dnia 1 marca 2020 r. o podwyższeniu renty i ponownym obliczeniu świadczenia uzupełniającego dla A. N.; 4) wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19.

Decyzją z dnia 23 września 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania J. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad synem A. N. Organ pierwszej instancji po opisaniu stanu faktycznego sprawy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej ustawą, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka, gdyż J. N. posiada prawo do emerytury, co powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane. Decyzja została doręczona stronie w dniu 23 września 2020 r.

J. N. w dniu 2 października 2020 r. odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. W odwołaniu skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pokrywającej różnicę między pobieraną emeryturą a pełną kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie zarzuciła organowi błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, co stanowi naruszenie art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych

Kolegium wskazaną na wstępie decyzją z dnia 30 listopada 2020 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i powołano treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Kolegium podzieliło stanowisko prezentowane przez organ pierwszej instancji. Podkreślono, że J. N. niewątpliwie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem. Jednak równie bezsporne jest to, iż ma ustalone prawo do emerytury, co stanowi negatywna przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium zwróciło uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód uzyskiwany ze świadczonej pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Jego istotą jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku ze sprawowana opieką. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu między innymi emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, nie jest możliwy zbieg obu tych świadczeń ani wzajemna ich kompensata. Na poparcie tego stanowiska przywołano kilka orzeczeń sądowych. Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, że zna treść przywołanego przez skarżąca wyroku NSA z dnia 8 stycznia 2020 r, sygn. akt I OSK 2392/19, jednak jest to orzeczenie wiążące w konkretnej sprawie i – nie będąc źródłem powszechnie obowiązującego prawa – nie posiada mocy wiążącej.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu strona skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem ewentualnie o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniosła o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym

Zdaniem skarżącej, organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Jednak zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej i wykładni funkcjonalnej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i w teorii prawa wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i celowościowej. Jakkolwiek proces interpretacji prawa rozpoczyna się od dyrektyw językowych, to nie może się do nich ograniczać. Powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09), wskazano, że zastosowanie wykładni systemowej i funkcjonalnej może prowadzić do odrzucenia wykładni językowej nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Przywołując treść wyroku NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, zwrócono uwagę, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepwłnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa, sprawiedliwości społecznej, udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli.

Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. W myśl art. 135 P.p.s.a. - co szczególnie istotne w niniejszej sprawie - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala zgodnie z art. 151 P.p.s.a.

Organy obu instancji decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek strony skarżącej oparły na cytowanej już wyżej, literalnej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą, według którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Przyznanie świadczenia, o jakim mowa w świetle powyższej regulacji wykluczone jest także w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł, iż art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od dnia 8 lipca 2019 r.

W niniejszej sprawie przyczyną odmowy było ustalenie przez organy, że strona skarżąca posiada prawo do emerytury, którą obecnie pobiera, przy czym bezsporne były okoliczności związane niepełnosprawnością syna oraz sprawowaniem nad nim opieki.

Taki sposób rozstrzygania przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury jest obecnie powszechnie podważany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

NSA w wyroku z dnia 8 stycznia 2020 r., o sygn. I OSK 2392/19, (opublikowany na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl tak jak niżej wskazane orzeczenia), za prawidłową uznał tezę, według której narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym pozbawienie się własnego źródła dochodu wynikającego z pracy świadczonej osobiście na podstawie umowy o pracę (lub innych podstawach nawiązania zatrudnienia) lub innej pracy zarobkowej świadczonej osobiście na podstawie umów cywilnoprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym substytuować utracony dochód, w zamian za sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca zróżnicował jednakże świadomie sytuację osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ten sposób, że po pierwsze, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a po trzecie, tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W pierwszej sytuacji ratio legis takiego rozwiązania prawnego wynikało z tego, iż osoby, których pozbawiano ex lege prawa do świadczenia pielęgnacyjnego posiadały już zapewnione źródło utrzymania. Decyzja ustawodawcy pozostawała tym samym w pełnej zgodności z celem, któremu służyło wprowadzenie do systemu zabezpieczenia społecznego przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego i była racjonalna w sytuacji, gdy wysokość świadczenia pielęgnacyjnego była niższa od wysokości świadczeń wyłączających prawo do niego.

Skład orzekający NSA nie znalazł przesłanek, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi prowadzić do takiego odkodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do emerytury w chwili wejścia w życie ustawy było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę nie ponosiła straty finansowej pobierając emeryturę. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury.

Ten sposób wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy prezentowany jest także w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Go 774/19, stwierdził w szczególności, iż zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. Jednocześnie brak racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Podobnie orzeczono w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Gl 1234/19 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Łd 653/19, w których podkreślono, iż posiadanie uprawnienia do emerytury, nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne). Podobnie WSA w Rzeszowie w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1265/19 z dnia 20 lutego 2020 r.

Zdaniem Sądu prawo do emerytury i wiek nie może samo w sobie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy przyznać rację temu poglądowi, który zauważa brak równego traktowania tej grupy osób oraz osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwością niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia oraz osób uprawnionym do więcej niż dwóch świadczeń o jakich mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, także uprawnionym do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Innymi słowy, osoby pobierające prawo do emerytury i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego.

Jednocześnie Sąd nie podziela stanowiska tych orzeczeń, które wymagają takiego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, aby doszło do jednoczesnej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne), a ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

Przyjęcie tego stanowiska, nie tylko naruszałoby treść powołanej wyżej regulacji prawnej czy przepisu określającego sztywno wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 3 ustawy), ale w dalszej perspektywie skutkowałoby negatywnymi konsekwencjami dla samego opiekuna. Spowoduje to poważne wątpliwości, co do zachowania zasady równości, ale przede wszystkim niedające się usunąć trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia, np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe, a także waloryzacji wysokości emerytury i w konsekwencji konieczności dokonywania kolejnych modyfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

W przytoczonych orzeczeniach zasadnie dostrzega się, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, dalej "u.ś.o.z."). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 u.ś.o.z.), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b u.ś.o.z.).

W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 28 u.ś.o.z. i tylko ona (w kwocie oczywiście niższej niż świadczenie) byłaby podstawą wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 300), pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 tej ustawy, a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie zasadniczo inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie, jak chce tego skarżąca strona. Nie można nie zgodzić się z opinią, że pomimo, iż z pozoru te kwestie zdają się mieć charakter techniczny czy rachunkowy, to będą rodzić daleko idące trudności w organizacji wypłaty "wyrównujących" świadczeń pielęgnacyjnych oraz emerytury, nie tylko dla organów ale także dla samego opiekuna.

Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno być dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z wykluczających się świadczeń. Nie gwarantowałaby zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

Za wyrokami WSA w Poznaniu sygn. akt II SA/Po 808/19 i IV SA/Po 824/19 Sąd rozpoznający niniejszą skargę akcentuje, że emerytura jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Pomimo niezbywalności, nie można jednak pomijać, iż art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53), stanowi wyraźnie o możliwości zawieszenia prawa do emerytury na wniosek uprawnionego, bez konieczności jego szczegółowego uzasadniania. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem oddanym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. Jędrasik-Jankowska Inetta, Komentarz do art. 103. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019.). Według Sądu, takim celem może być potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zawieszenie prawa do emerytury należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Należy uznać, że "zawieszenie prawa do emerytury" (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) stanowi odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do emerytury (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.

Zdaniem Sądu przekonujące jest również stanowisko WSA w Poznaniu, które uznaje, że organy winny były w toku postępowania poinformować stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 ustawy.

Obowiązek informowania stron o istotnych dla nich okolicznościach prawnych wynika z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.)., który to obowiązek nie był przez organy zrealizowany, przez co w istotny sposób ucierpiał interes strony.

Reasumując, pominięcie przez orzekające w sprawie organy przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą miało istotny wpływ na wynik sprawy, i stanowiło naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) ustawy, co z kolei uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 134 P.p.s.a.

Dodać należy, że wniosek pełnomocnika skarżącej zawarty w skardze o "orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie J. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" nie był możliwy do uwzględnienia, gdyż sąd administracyjny nie został wyposażony przez przepisy P.p.s.a. w możliwość merytorycznego załatwienia takiej sprawy administracyjnej.

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego znajduje oparcie w art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.