Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 983/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 28c
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Beata Machcińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi G. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi G. Z. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: ZUS, Zakład, organ) Nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm. dalej: k.p.a.), w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymująca w mocy decyzję tego organu odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek.

2. Postępowanie przed organem.

2.1. Decyzją z [...] r. Zakład odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek wraz z odsetkami.

Pismem z 25 kwietnia 2018 r. skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną, która uniemożliwia spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Pismem z [...] r. skarżący został poinformowany o wszczęciu postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek oraz o możliwości przedstawienia zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. k.p.a. wszelkich dowodów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie są sprzeczne z prawem.

Zakład ustalił, że od [...] r. do [...] r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów. W okresie od [...] r. do [...] r. działalność gospodarcza była zawieszona, a od [...] r. ponownie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Dnia [...] r. działalność ta została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Skarżący nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności W ten sposób został Zakładu, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności na ubezpieczenia społeczne za okres październik 2013r., od stycznia 2014r. do czerwca 2015r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2014r. do czerwca 2015 r., czerwiec 2017r. oraz na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2014r. do czerwca 2015 r. Zaległości zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia.

Odnośnie obecnej sytuacji osobistej i materialnej strony ZUS ustalił:

Zgodnie z informacją z Wydziału Emerytalno-Rentowego z [...] r. i [...] r. stronie przyznane zostało prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 września 2017 r. tj. od miesiąca, w którym zgłosiła wniosek (decyzja o przyznaniu renty z [...] r.). Zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej z [...] r. renta płatna do 30 listopada 2018 r. Organ rentowy 31 stycznia 2018 r. wypłacił stronie wyrównanie za okres od 09.2017 r. do 01.2018 r. w kwocie 6 418,90 zł brutto, 5 229,20 zł netto. W dniu 15 lutego2018r. wypłacono świadczenie za miesiąc 02.2018r. w wysokości 1 283,78 zł brutto, 1 083,24 zł netto. 15 marca 2018 r. wypłacono wyrównanie za okres od 09.2017 do 03.2018 w wysokości 3 660,36 zł brutto, 3 001,93 zł netto. Od 04.2018 r. do nadal wysokość renty strony wynosi brutto 1 664,58 zł, netto 1 390,77 zł.

Z informacji Urzędu Miasta i Gminy S. z [...] r. wynika, że strona jest zameldowana na pobyt stały w Z. przy ul. [...] [...]. Pod ww. adresem zameldowana jest także na pobyt stały żona – K. Z., wnuczek – I. K., córka – A. Z., syn – M. Z. oraz wnuczka – Z. Z.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 9 stycznia 2018 r. skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która pobiera świadczenie rentowe w kwocie 854,00 zł netto. Dodatkowo wnioskując o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności oświadczył, że zamieszkuje z córką i jej 7-letnim synem, który jest dzieckiem niepełnosprawnym od urodzenia. Córka z MOPS na syna otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł, zasiłek 500+ w wysokości 500,00 zł oraz alimenty w wysokości 700,00zł. Wraz z Państwem zamieszkuje również syn M. Z. z 8-letnią córką Z. Z. Córka i syn strony opłacają rachunki za wodę, światło, gaz oraz podatki rolne. Pan z uwagi na stan zdrowia w chwili obecnej nie może znaleźć pracy.

Zgodnie z informacją Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z [...] r. ustalono, że skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.

W oświadczeniu z 9 stycznia 2018 r. i piśmie z 25 kwietnia 2018 r. skarżący wskazał na problemy zdrowotne oświadczając, że posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r., w którym stwierdzono częściową niezdolność do pracy do 30 listopada 2018 r. Jest pod stałą kontrolą poradni [...], [...], oraz poradni [...]. Żona choruje na [...], przeszła [...]. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] r., wydane do 30 czerwca 2018 r. Zgodnie z informacją orzeczenia zdolna jest ona do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Pismem z [...] r. skarżący został poinformowany, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało zakończone i przysługuje mu prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz żądań w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia.

Rozpoznając wniosek ZUS stwierdził, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i wskazuje przypadki, gdy możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2018 r. poz. 800, z późn. zm.);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ argumentował, iż katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma ta wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalonej według podanych powyżej kryteriów, organ podejmujący decyzję pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Po ponownej weryfikacji wszelkich możliwości wystąpienia określonych przez ustawodawcę okoliczności stwierdzono, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku w badanym zakresie.

W stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - zadłużenie jest bowiem wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4 a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Nie można także stwierdzić, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s.. Uwzględniono, że w przedmiotowej sprawie wprawdzie zostało zaprzestane prowadzenie działalności gospodarczej, jednakże należności zostały objęte egzekucją. Postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do uregulowania całości zadłużenia, jednakże na dzień dzisiejszy nie można wydać jednoznacznego osądu co do dalszych jego rezultatów, gdyż podjęte dotychczas czynności nie stanowią podstawy do stwierdzenia bezskuteczności tego dochodzenia.

Dalej ZUS argumentował, iż pod uwagę wzięto przede wszystkim fakt, że strona posiada majątek, z którego można egzekwować należności. Jest właścicielem nieruchomości w S. - wspólność ustawowa majątkowa małżeńska: nr księgi wieczystej [...], nr księgi wieczystej [...], nr księgi wieczystej [...], na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Ponadto zgodnie z pismem Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] r. skarżący otrzymał w formie darowizny: niezabudowaną nieruchomość o łącznej powierzchni 4,4579 ha, położoną w P.

nr księgi wieczystej [...] oraz niezabudowaną nieruchomość o łącznej powierzchni 0,3490 ha, położoną w P. nr księgi wieczystej [...]. W związku z powyższym na dzień dzisiejszy brak jest podstaw do całkowitej rezygnacji z szansy odzyskania zadłużenia z tytułu składek, tym samym brak możliwości do stwierdzenia bezskuteczności dochodzenia należności w trybie egzekucyjnym. Z tych powodów nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie na tej podstawie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek .

Dalej organ wskazał, że gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Tak więc przedmiotem rozstrzygnięć mogą być jedynie należności z tytułu nieopłaconych składek za stronę jako osobę ubezpieczoną będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Do szczególnych sytuacji określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zalicza się przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ustawodawca zgodnie z treścią powołanych przepisów przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w sytuacjach innych niż wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Obowiązek wykazania okoliczności należy rozumieć jako konieczność przedstawienia zdarzeń uzasadniających wniosek. Okoliczności te podlegają ocenie organu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym przedstawiony przez stronę postępowania. Organ administracyjny dokonując oceny podnoszonych przez stronę okoliczności uniemożliwiających opłacenie należności składkowych dysponuje prawem do umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w sprawach o umorzenie należności oznacza, że organ orzekający może ale nie jest zobligowany do wydania decyzji uwzględniającej w całości żądanie strony, pomimo zaistnienia określonych w przepisach prawnych przesłanek. Składki na ubezpieczenia społeczne mają bowiem charakter należności publicznoprawnych i dlatego ZUS zobligowany jest do zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dysponując środkami budżetu winien z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes budżetu państwa, z drugiej zaś uwzględniać ważny interes zobowiązanego. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadającym przesłankom umorzenia ale w możliwości negatywnego dla wnioskującego rozstrzygnięcia. Nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Uzasadnienie decyzji organu podlega w takiej sytuacji rygorom art. 107 § 3 k.p.a.

Zaznaczyć również należy, iż we wskazanym zakresie umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych i wyjątkowych zaistniałych w nadzwyczajnych okolicznościach, spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania płatnika, a więc w sytuacji gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania względem ZUS. Podkreślenia wymaga także, iż umorzenie zaległości jest najdalej idącą ulgą w spłacie ciążących zobowiązań składkowych, udzielanych przez organy administracji publicznej. Jej przyznanie powoduje bowiem rezygnację z całości lub części należnych Skarbowi Państwa dochodów. A zatem zaistnieć muszą niezależne od strony zdarzenia losowe, które będą przemawiać za umorzeniem zaległości ze względu na przedstawioną sytuację wnioskodawcy.

Zakład w oparciu o zgromadzony w trakcie przeprowadzonego postępowania materiał dowodowy dokonał wnikliwej analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno - bytowej i zdrowotnej strony jako wnioskodawcy oraz osób wspólnie z nią zamieszkujących bądź też gospodarujących zgodnie z cytowanymi unormowaniami prawnymi w tym zakresie.

Zgodnie z informacją z Wydziału Emerytalno-Rentowego z [...] r. i [...] r. strona ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 września 2017 r. tj. od miesiąca, w którym zgłosił on wniosek (decyzja o przyznaniu renty z [...] r.). Zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej z [...] r. renta płatna do 30 listopada 2018 r. Organ rentowy 31 stycznia 2018 r. wypłacił Panu wyrównanie za okres od 09.2017 r. do 01.2018 r. w kwocie 6 418,90 zł brutto, 5 229,20 zł netto. 15 lutego 2018 r. wypłacono stronie świadczenie za miesiąc 02.2018 r. w wysokości 1 283,78 zł brutto, 1083,24 zł netto. 15 marca 2018 r. wypłacono stronie wyrównanie za okres od 09.2017 do 03.2018 w wysokości 3 660,36 zł brutto, 3 001,93 zł netto. Od 04.2018 do nadal w każdym miesiącu wysokość renty wynosi brutto 1 664,58 zł, netto 1 390,77 zł. Odnosząc się do powyższego Zakład podkreśla, że wnioskując o umorzenie nie wystarczającym jest wskazanie na uciążliwość i trudność w zapłacie zaległości. W takich przypadkach istnienie przeszkód jest oczywiste, natomiast odstąpienie od dochodzenia tych należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych lub wyjątkowych, gdy ze względu na podeszły wiek, poważny stan zdrowia lub też całkowity brak dochodów na utrzymanie o charakterze trwałym niemożliwe staje się wywiązywanie przez zobowiązanego ze spłaty zadłużenia. Należy jednakże podkreślić, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekając w sprawie o umorzenie składek musi zważać na cały obowiązujący system prawa, uwzględniając przy tym wynikającą z niego zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych wyrażoną w konstytucji oraz poszczególnych ustawach dotyczących ciężarów publicznych, zgodnie z którą każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zasada ta wyrażona została w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez normy zawarte w przepisach art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3, które stanowią o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Na podstawie informacji Urzędu Miasta i Gminy S. z [...] r. ustalono, że skarżący jest zameldowany na pobyt stały w Z. przy ul. [...] [...]. Pod ww. adresem zameldowana jest także na pobyt stały jego żona oraz wnuczek, córka, syn wraz z wnuczką. Należy podkreślić, że zgodnie z § 3 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) wszystkie osoby zamieszkałe pod tym samym adresem są członkami wspólnego gospodarstwa domowego i orzekając w sprawie należy uwzględnić uzyskiwany przez nich dochód zasilający budżet domowy, jak również ich udział w kosztach utrzymania.

ZUS ponownie powołał się na informacje wynikające z oświadczenia strony o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 9 stycznia 2018 r. Ponadto wskazał, iż w toku postępowania skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów zaświadczających o nieterminowym wywiązywaniu się z bieżących opłat, co tym samym pozwala domniemywać, że takowe nie występują. Biorąc pod uwagę powyższe dane oraz stan opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zdaniem Zakładu brak możliwości stwierdzenia czy strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej o trwałym charakterze.

Dodatkowo w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono, a skarżący nie udowodnił, aby w związku z trudną sytuacją na którą się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Zgodnie z informacją Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z [...] r. strona nie korzysta z pomocy ośrodka. W związku z brakiem takiego wsparcia można przypuszczać, że wskazywane przez stronę trudności finansowe nie mają charakteru trwałego, gdyż zdaniem Zakładu jeżeli dana osoba znajduje się według niej samej w bardzo trudnej sytuacji materialnej i życiowej to powinna się zwrócić do odpowiednich instytucji zajmujących się udzielaniem pomocy społecznej o przyznanie takiej pomocy.

W myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. należności z tytułu składek mogą być także umorzone ze względu na stan zdrowia lub też ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą stronę możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do przedstawionej powyżej sytuacji zdrowotnej, zdaniem ZUS można stwierdzić, że wystąpiła przesłanka ważnego interesu związana ze stanem zdrowia członka rodziny. Jednak pomimo spełnienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek, albowiem należy uwzględnić fakt, że strona posiada nieruchomości, z których można prowadzić egzekucję.

Reasumując w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności. Nie zostały więc spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, albowiem nie prowadzi już działalności gospodarczej, a w związku z utratą kciuka w prawej dłoni nie otrzymał żadnego odszkodowania. Jego stan zdrowia się pogorszył, gdyż przeszedł zawał. Obecnie skarżący utrzymuje się z renty, której większość przeznacza na leki i rehabilitację. Podnosi, że komornik ściągnął zaległości na podatek drogowy. Natomiast z ZUS nie otrzymywał żadnej informacji o zaległościach.

Ponadto skarżący wniósł o umorzenie przez Sąd zaległych składek wraz z odsetkami.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna.

4.2. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne.

Art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

4.3. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy organ odmawiając umorzenia składek w zakresie objętym wnioskiem strony działał zgodnie z prawem.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny wynikający z akt sprawy.

4.4. Na wstępie wskazać przyjdzie, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada, czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz są też zobowiązane, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Postępowanie w przedmiocie ulg płatniczych wszczynane jest na wniosek podatnika, a decyzje wydawane w tym postępowaniu oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym.

Natomiast z samym uznaniem będziemy mieli do czynienia dopiero wówczas, gdy organ podatkowy stwierdzi istnienie jednej z tych przesłanek lub obu łącznie. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika tudzież interesu publicznego, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, tylko decyzja będzie miała charakter związany. Uznanie nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu" (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2011 r., II FSK 426/10, Lex nr 1083134). Ponadto wskazać przyjdzie, iż organ obowiązany jest także do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok WSA z dnia 16 marca 2017r., I SA/Gl 707/16, LEX 2268743).

Przybliżona powyżej specyfika orzekania organów administracji w przedmiocie ulg płatniczych determinuje zakres sądowej kontroli tych rozstrzygnięć.

4.5. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć należy, że rozstrzygając sprawę umorzenia wnioskowanych przez stronę składek ZUS odwołał się do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Odnosząc się do pierwszego przepisu - art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwierdzić należy, że organ nie naruszył prawa w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności w nim wymienionych. Sąd podziela bowiem pogląd, że nie wystąpiła żadna z wymienionych w powołanym przepisie przesłanek, a zatem nie można przyjąć tezy o całkowitej nieściągalności. Skład orzekający w sprawie nie znalazł podstaw by podważyć dokonaną na s. 4-5 (karty 78 - 82 akt administracyjnych) analizę Zakładu w odniesieniu do wynikającego z akt sprawy stanu faktycznego. W konsekwencji zasadne okazało się twierdzenie organu, że nie ziściła się przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem skarżący posiada majątek, z którego możliwa jest egzekucja (s. 4 zaskarżonej decyzji, karty 78 - 82 akt administracyjnych).

4.6. Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia ZUS w zakresie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia wskazać przyjdzie, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji.

Do szczególnych sytuacji określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zalicza się przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do powołanego przepisu jest wewnętrznie sprzeczne. Na stronie 8 zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził: "Odnosząc się do przedstawionej sytuacji zdrowotnej, można stwierdzić, że wystąpiła przesłanka ważnego interesu związana ze stanem zdrowia członka rodziny.

Pomimo spełnienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Zakład odmawia umorzenia należności z tytułu składek. Należy bowiem przede wszystkim uwzględnić fakt, że posiada Pan nieruchomości, z których można prowadzić egzekucję.

Z tych powodów Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdza, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu. Nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji. W Pana sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności. Nie zostały więc spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s."

Z cyt. powyżej fragmentu decyzji wynikają dwie sprzeczne ze sobą tezy: w pierwszej z nich ZUS stwierdza: "Odnosząc się do przedstawionej sytuacji zdrowotnej, można stwierdzić, że wystąpiła przesłanka ważnego interesu związana ze stanem zdrowia członka rodziny. Pomimo spełnienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Zakład odmawia umorzenia należności z tytułu składek. W drugiej tezie podnosi natomiast: "W Pana sprawie (...)"nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności. Nie zostały więc spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s."

W ocenie Sądu taka wewnętrznie sprzeczna analiza sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek narusza art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

4.7. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że organ nie dokonał analizy w zakresie uznania administracyjnego, jeśli nie liczyć zawartego na s. 8 stwierdzenia: "Pomimo spełnienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Zakład odmawia umorzenia należności z tytułu składek. Należy bowiem przede wszystkim uwzględnić fakt, że posiada Pan nieruchomości, z których można prowadzić egzekucję". W ocenie Sądu konstatacji tej nie można jednak w żadnym razie uznać za działalnie organu w aspekcie uznania administracyjnego w przedmiotowej sprawie. Nie można też przyjąć, że ogólne dywagacje organu co do uznania administracyjnego zawarte na s. 5-6 odniesione zostały do realiów niniejszej sprawy, co narusza art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie można zatem odczytać jakimi przesłankami kierował się ZUS podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego.

Sąd nie podziela stanowiska ZUS w zakresie analizy przesłanek z § 3 rozporządzenia odnoszących się do zagadnienia korzystania przez stronę z pomocy społecznej. Organ powinien mieć bowiem na uwadze, że "sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym" (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 379/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To stanowisko organ powinien uwzględnić podejmując rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego. Organ rozważając udzielenie ulgi na podstawie art. . powinien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej), gdyż nie będzie on w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. Ochrona interesu publicznego to nie tylko dbałość o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa lecz również minimalizowanie wydatków z budżetu państwa, pojawiających się w następstwie konieczności uregulowania przez zobowiązanego należności podatkowych (por. prawomocny wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2017r., I SA/Rz 245/17, LEX nr 2340754, por. wyrok WSA z dnia 25 maja 2017r., I SA/Sz 1063/16, LEX nr 2305099). Jak podkreślił WSA w prawomocnym wyroku z dnia 11 maja 2017r. interes publiczny to nie tylko zapewnienie maksymalnych środków po stronie dochodów (jednostek samorządu lub państwa), ale też ograniczenie wydatków, np. na pomoc społeczną czy też na koszty związane z dochodzeniem zobowiązań.

W konsekwencji organ naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 pkt 3 rozporządzenia oraz w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., a naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

Końcowo stwierdzić należy, że z uwagi na powołane w pkt 4.2. uzasadnienia przepisy, Sąd dokonuje kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, nie posiada natomiast kompetencji do umorzenia objętych niniejszą sprawą zaległości.

4.8. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy rozważy ziszczenie się przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, uwzględniając dokonaną przez Sąd ocenę prawną, a następnie podejmuje rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego. Będzie miał przy tym na uwadze, determinowane stanem zdrowia, potrzeby skarżącego, które oszacuje w świetle realiów życiowych i przysługującego stronie konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP). Ponadto ZUS weźmie pod uwagę wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadę państwa prawa, zgodnie z którą Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Przekroczenie granic przyznanego organom uznania administracyjnego ma bowiem miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z naruszeniem zasady sprawiedliwości.

4.9. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.