Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 10/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41 a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1403
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art.145 par. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

L. G. we wniosku z 29 stycznia 2013 r. zwrócił się do P. K.R.U.S. - dalej: Prezes KRUS - o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek został umotywowany trudną sytuacją finansową rodziny wnioskodawcy.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezes KRUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na fundusz wypadkowy, chorobowy i macierzyński w kwocie [...] zł oraz fundusz emerytalno-rentowy w kwocie [...] zł.

Po rozpoznaniu wniosku L. G. z dnia 17 czerwca 2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy wymienioną powyżej własną decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że łączna zaległość wnioskodawcy wyniosła [...] zł.

W toku postępowania administracyjnego wnioskodawca przedłożył:

- decyzję nr [...] z [...] r. w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok 2013;

- nakaz płatniczy nr [...] z [...]r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2013;

- upomnienie nr [...] na kwotę [...] zł;

- upomnienie nr [...] z 6 grudnia 2012 r. na kwotę [...] zł.

Na podstawie wizytacji w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy oraz jego oświadczenia złożonego w trybie art. 10 K.p.a. organ określił sytuację materialną wnioskodawcy wskazując, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowego oraz oszacował dochód z tytułu jego prowadzenia na kwotę [...] zł (na podstawie Obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 23 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r. (M.P. Nr 87, poz. 917). Organ wskazał następnie, że wartość posiadanych gruntów rolnych to [...] zł, wobec czego wartość gospodarstwa przewyższa wysokość należności wobec KRUS. Wnioskodawca mieszka w domku jednorodzinnym, w którego skład wchodzi [...] pokoi, kuchnia i łazienka, warsztat (tj. zaadaptowany budynek gospodarczy), nie posiada maszyn rolniczych oraz inwentarza żywego, pobiera dopłaty z ARiMR, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ponosi miesięczne opłaty związane z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł i ponosi koszty związane z edukacją córki w wysokości [...] zł za semestr.

Ponadto, organ ustalił, że małżonka wnioskodawcy wyjechała w poszukiwaniu pracy.

Organ wskazał też, że wnioskodawca, pomimo ponagleń, nie złożył wyjaśnień dotyczących podlegania przez małżonkę ubezpieczeniu społecznemu.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił następnie, że w sprawie o umorzenie należności z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników stosuje się przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), który stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Ponadto, w przypadku spełnienia warunków określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 337 z 21.12.2007 r.) zaległości na ubezpieczenie emerytalne-rentowe od III kwartału 2004 r. można objąć pomocą de minimis. W art. 4 pkt. 5 ww. Traktatu stwierdza się, że pomoc de minimis może być przyznana wyłącznie dla gospodarstw rolnych, które nie są przedsiębiorstwami znajdującymi się w trudnej sytuacji. Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia Komisji (WE) udzielane korzyści finansowe w formie ulg w spłacie należności z tytułu składek, umorzeń oprocentowania od nieopłaconych składek stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika oraz istnieje pozytywna prognoza, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych.

Mając powyższe na względzie organ uznał, że w gospodarstwie rolnym Wnioskodawcy nie zaistniały zdarzenia losowe, które stanowiłyby podstawę do umorzenia przedmiotowych należności. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło, że wnioskodawca znalazł się w sytuacji uniemożliwiającej spłatę zaległości. Organ wyjaśnił przy tym, że opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest obowiązkiem ubezpieczonego i własnym wkładem w przyszłą emeryturę, od którego będzie zależna wysokość przyszłego świadczenia.

W związku z powyższym organ stwierdził, że w sprawie brak jest przesłanek pozwalających na udzielenie pomocy w postaci umorzenia należności m.in. ze względu na fakt, że uzyskiwane dochody pozwalają na systematyczną spłatę zadłużenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie L.G. zaskarżył ww. decyzję Prezesa KRUS i wniósł o jej uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Po rozpoznaniu skargi wnioskodawcy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1050/13 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa K. R. U. S. wskazując, że w rozpoznawanej sprawie naruszony został przepis art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej w skrócie K.p.a. Stanowi to przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a., bowiem decyzja ostateczna wydana została z udziałem pracownika, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 K.p.a. Wystąpienie przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego skutkuje natomiast uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej, w skrócie "p.p.s.a.".

W związku ze stwierdzonym uchybieniem Sąd nie dokonał merytorycznej oceny rozstrzygnięcia w zakresie przesłanek odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, które będzie możliwe w wyniku wydania przez organ ostatecznej decyzji w trybie administracyjnym i ewentualnym jej zaskarżeniu przez zainteresowanego.

Jednocześnie, na podstawie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., Sąd wskazał, aby w ponownym rozpoznaniu sprawy nie brali udziału pracownicy, którzy brali udział w wydaniu decyzji z dnia [...] r. oraz aby w ponownym postępowaniu i w decyzji organ, biorąc pod uwagę sytuację finansową i rodzinną, strony wnikliwie ocenił i odniósł się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W uchylonej bowiem decyzji, organ w sposób lakoniczny ocenił te przesłanki i w podobny sposób odniósł się do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Ponadto, nie powiązał przytoczonych w uzasadnieniu przepisów rozporządzania Komisji Europejskiej Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. ze stanem faktycznym sprawy.

Uwzględniając powyższe orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, decyzją z [...] r. o nr [...]Prezes K.R. U. S., po kolejnym rozpoznaniu wniosku z L. G. z dnia [...] r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] r.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że realizując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 stycznia 2014 r., uchylający decyzję z dnia [...] r., nr [...], ponownie rozpatrzono wniosek L. G. o umorzenie należności z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 marca 2013 r. w kwocie [...] zł. Wniosek ten został umotywowany, jak wskazał organ, trudną sytuacją finansową rodziny po utracie przez małżonkę L. G. zatrudnienia oraz faktem wypadku jakiemu uległ zięć ww. (złamane [...] i wystąpienie [...]).

Następnie, w uzasadnieniu wskazanej decyzji wskazano, że podanie w części dotyczącej należności na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie [...] zł za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 marca 2013 r. zakwalifikowano do rozpatrzenia jako pomoc de minimis, tj. pomoc spełniająca warunki określone w rozporządzeniu Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym.

Dalej, organ wskazał, że 22 maja 2014 r., w celu przeprowadzenia wizytacji, pracownik KRUS udał się na wizytację w gospodarstwie rolnym, jednak nie zastał nikogo w miejscu zamieszkania.

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. w miejscu zamieszkania rolnika, uzyskano informację, że wnioskodawca pracuje wraz z małżonką w Ośrodku W.[...] w J. W celu weryfikacji okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, skierowano wniosek do ZUS o udostępnienie danych osobowych. Z pisma ZUS w K. z dnia 25 czerwca 2014 r. wynika, że w okresie od 18 marca 2013 r. wnioskodawca podlega ubezpieczeniu społecznemu w ZUS oraz, że żona L. G. w okresie od 8 listopada 2012 r. do 11 sierpnia 2013 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych, a od 1 września 2014 r. jest zatrudniona w przedsiębiorstwie – [...]L. H.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, dotyczącego okresów podlegania wnioskodawcy ubezpieczeniu społecznemu rolników w dniu 30 lipca 2014 r. wydano decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników w okresach od 1 października 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. oraz od 18 marca 2013 r. Podstawą do dokonania wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników jest fakt podlegania przez L. G. ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług oraz z tytułu zatrudnienia. Ponadto, w dniu 22 września 2014 r. wydano decyzję o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników żony wnioskodawcy – K. S.-G. w okresach od 22 marca 2012 r. do 7 listopada 2012 r. oraz od 12 sierpnia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r.

Na podstawie pisma GOPS z dnia 22 maja 2014 r. ustalono, że ani wnioskodawca ani jego żona nie korzystali z żadnej formy pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych oraz funduszu alimentacyjnego.

Nadto, organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że L.G. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej [...] ha przeliczeniowego w okresach od 4 stycznia 2000 r. do 30 września 2008 r. oraz od 1 stycznia 2009 r. do 17 marca 2013 r. W okresie od 25 października 2012 r. do 30 grudnia 2012 r. wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników przy jednoczesnym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej.

Następnie, po przytoczeniu obowiązujących przepisów prawa, organ wskazał, że przed wydaniem bieżącej decyzji wzięto pod uwagę fakt, że wnioskodawca:

- posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowego,

- szacunkowa wartość posiadanych użytków rolnych na podstawie ceny gruntów ornych dla województwa [...], podanych na stronie ARiMR, wynosi [...] z ( [..] ha razy 23 229,10 zł),

- wartość gospodarstwa przewyższa wysokość należności wobec KRUS,

- szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego wyliczony na podstawie Obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 23 września 2014 r. za 1 ha przeliczeniowy w 2013 r. wynosił 2 869,00zł, tak więc w gospodarstwie rolnym dochód Wnioskodawcy oszacowano na kwotę [...] zł([...] ha przeliczeniowego razy [...] zł),

• pobiera dopłaty z ARiMR,

• osiąga dochód z tytułu zatrudnienia od 18 marca 2013 r.,

• małżonka wnioskodawcy w okresie od 8 listopada 2012 r. do 11 sierpnia 2013 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych,

• w gospodarstwie rolnym nie zaistniały takie okoliczności i zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na dotychczasową ocenę sytuacji bytowej i możliwości płatniczych dokonaną we wcześniejszych decyzjach.

Wobec powyższego uznano, że nie zachodzi częściowa lub całkowita nieściągalności należności, gdyż L.G. posiada dochody z gospodarstwa rolnego uzupełniające jego dochody z tytułu zatrudnienia. Ponadto, w gospodarstwie rolnym nie zaistniały zdarzenia losowe, które stanowiłyby podstawę do umorzenia należności. Zadłużenie powstało w wyniku zaniedbania obowiązku opłacenia obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie potwierdza, aby zobowiązany znalazł się w sytuacji uniemożliwiającej spłatę zaległości. W związku z powyższym w sprawie brak jest przesłanek pozwalających na udzielenie pomocy w postaci umorzenia należności, m.in. ze względu na fakt, że uzyskiwane dochody pozwalają na systematyczną spłatę zadłużenia.

Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, wnioskodawca wniósł skargę do tut. Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że na odmowę umorzenia zaległych składek wpływ ma fakt, że wartość posiadanego gospodarstwo rolnego przewyższa kwotę zaległości. Jednak dochód roczny z gospodarstwa oszacowano na kwotę [...] zł, co w przeliczeniu na miesiące daje kwotę [...] zł miesięcznie. Przeliczając ww. dochód na osobę daje to kwotę [...] zł. Następnie, skarżący wskazał, że do tej pory jego rodzina utrzymywała się także z pracy żony wnioskodawcy, który to dochód został utracony. Powyższe wraz z przyczynami losowymi (choroba żony i wypadek męża córki) spowodowały trudną sytuacje materialną, a tym samym zmusiły zobowiązanego do wniesienia wniosku o umorzenie zaległych składek, bowiem znalazł się on w sytuacji zagrażającej egzystencji jego i jego rodziny, co stanowi o ważnym interesie. Jednocześnie skarżący wskazał, że organ wydając decyzję odmawiającą umorzenia nie poparł jej żadnymi realnymi przesłankami i nie wskazał także realnych źródeł z których na dzień wydania decyzji mógłbym spłacić zadłużenie.

Tymczasem, organ rozpatrując sprawę winien odnieść się do sytuacji skarżącego w dacie wydania pierwotnej decyzji, która to zastała zaskarżona i decyzją Sądu zwrócona do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z 15 czerwca 2015 r., przesłanego do tut. Sądu faxem, skarżący podtrzymał zarzuty skargi wskazując na miesięczne dochody i wydatki jego rodziny. Do ww. pisma załączono kserokopię PIT 37.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa KRUS dotycząca odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, której podstawę materialnoprawną stanowi art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm. – dalej: ustawy).

Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b ustawy za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki, ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia. Zatem z treści przytoczonego art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany należycie zgromadzić materiał dowodowy, a następnie prawidłowo ten materiał ocenić.

W tym miejscu należy wskazać, że decyzja podejmowana przez organ na zasadzie uznania administracyjnego jest tego rodzaju rozstrzygnięciem, że do organu administracji publicznej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Ustawodawca, pozostawiając organom uznanie administracyjne, wprowadził do systemu prawa swoisty luz decyzyjny, który polega na przyznaniu organom administracji publicznej możliwości dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, przy czym wybór ten nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony jest przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie (por. Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa-Poznań 1992, s. 270-271).

Jak wskazuje J. Zimmermann, z pojęciem uznania administracyjnego wiąże się szersze określenie: "wyważanie", jakiego dokonuje organ administracji publicznej, gdy ma podjąć rozstrzygnięcie, w tym wydać akt administracyjny. Organ bowiem "nie jest automatem i zmuszony jest zawsze podjąć rozstrzygnięcie w jakiejś, nigdy niemogącej się powtórzyć sytuacji faktycznej i prawnej" (tak J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2012 r., s. 320). Rola organu polega na wyważaniu wartości, dóbr, interesów, przesłanek, faktów, kryteriów, skutków, etc., a te elementy są związane z jego kompetencją i jego powinnością w ramach państwa. Oczywiście to wyważanie następować musi w ramach prawa, ale też prawo dostarcza organowi do wyważania odpowiednią przestrzeń i odpowiednie przesłanki.

Przyznana organom swoboda w rozstrzyganiu nie upoważnia jednak do działania dowolnego (arbitralnego). W celu wydania prawidłowego orzeczenia, w sytuacji uznania administracyjnego, organ obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki tych badań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2003 r., III SA 2642/01, dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe wyroki powołane w niniejszej sprawie).

W sprawie dotyczącej umorzenia zaległości podatkowej, organ jest zobowiązany do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki uzasadniające jej umorzenie, tj. istnienia ważnego interesu zainteresowanego. Negatywne rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego musi być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione. A to uzasadnienie musi dotyczyć zarówno faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2005 r., FSK 2211/04)

Wskazać w tym miejscu należy, że o ile luz wynikający z nieostrości pojęć ustawowych podlegają pełnej kontroli sądowej, to kontrola uznania administracyjnego przez sąd administracyjny jest w pewnym zakresie ograniczona. "Skoro bowiem prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne" (por. T. Bigo, Kontrola uznania administracyjnego, Sprawozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego 1959, nr 14A, cyt. za J. Zimmermann, op. cit., s. 326).

Skonstatować zatem należy, że akty swobodne mogą być kontrolowane przez sąd w nieco ograniczonym zakresie, choć właśnie ta uznaniowość, mogąca prowadzić do dowolności, powinna być kontrolowana szczególnie starannie.

A zatem, każdy akt, nawet taki, który wynika z normy uznaniowej, może i powinien być kontrolowany z punktu widzenia zgodności z ogólnymi zasadami prawa, w tym z Konstytucją i zasadami ogólnymi Kodeksu postępowania administracyjnego, czy Ordynacji podatkowej. W szczególności jeśli chodzi o interes indywidualny (ważny interes zobowiązanego) lub interes publiczny, organ nie może miarkować tych interesów swobodnie, a tym bardziej dowolnie, ale powinien brać tu zawsze pod uwagę cały szereg czynników obiektywnych. Przyjmuje się także, że każdy akt, także akt swobodny, może i powinien być kontrolowany z punktu widzenia zgodności z normami procesowymi, w tym dotyczącymi starannego wyjaśnienia okoliczności faktycznych.

Biorąc pod uwagę powyższe i tak rozumiejąc swoją rolę, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Podstawą materialnoprawną zapadłej w niniejszej sprawie decyzji podatkowej pierwszej instancji jest, jak już wskazano powyżej, norma wyrażona w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Norma wyrażona w tym przepisie daje możliwość umorzenia należności z tytułu składek ciążących zobowiązanym, jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem zainteresowanego. Komentowany przepis wprowadza zatem do systemu prawa podatkowego, tzw. luz decyzyjny, którego szerszą charakterystykę przedstawiono powyżej.

Jak argumentowano powyżej, nie oznacza to, że swoboda w przyznawaniu tego rodzaju ulg jest niczym nieograniczona. Wykładnia gramatyczna przywołanego przepisu daje podstawę do stwierdzenia, że do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia dochodzi po ustaleniu, że w sprawie zaistniała przesłanka w postaci "ważnego interesu zainteresowanego. Jeśli przesłanka ta nie jest spełniona, organ nie ma w tym zakresie możliwości wyboru konsekwencji prawnych i nie może przyznać wnioskowanej ulgi w spłacie składek na ubezpieczenie.

Zwrot ten ważny interes zobowiązanego, jako zwrot niedookreślony, odsyła do systemu ocen pozaprawnych.

Przesłanka "ważnego interesu zainteresowanego" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny. Jednak organ musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby należności z tytułu składek były realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany.

Organy, co należy podkreślić, mają nie tylko prawo, ale i obowiązek, precyzyjnego wyjaśnienia pojęć niedookreślonych oraz uzyskują kompetencję posługiwania się zasadami prawa oraz ocenami pozaprawnymi podczas stosowania tych pojęć, bowiem proces interpretacji jest elementem wykładni prawa. Co istotne, proces ten musi być osadzony w realiach stanu faktycznego sprawy.

Zdaniem Sądu, o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego muszą decydować kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Wśród tych kryteriów niewątpliwie wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji.

To, że brak jest zdefiniowania pojęcia ważnego interesu zobowiązanego przez ustawodawcę, nie może prowadzić do nadmiernego rygoryzmu w stosowaniu tego przepisu. Bowiem z przepisu nie wynika, by – gdy chodzi o przesłankę ważnego interesu wnioskodawcy – odnosić ten interes do niekorzystnych finansowo sytuacji wywołanych tylko zdarzeniami nadzwyczajnymi, losowymi, niezależnymi od woli podatnika. Przyjąć też trzeba, że chodzi tu również o "zwykłą" sytuację materialną i rodzinną, w jakiej znajduje się w danym okresie podatnik (tak A. Gomułowicz, A. Skoczylas, w: A. Choduń, A. Gomułowicz i A. Skoczylas, op. cit. s. 90-91 i szeroko przywoływane tam orzecznictwo zapadłe na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej).

Nie ulega wątpliwości, że negatywne rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego musi być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione. Uzasadnienie musi dotyczyć zarówno faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach, tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne.

Biorąc pod uwagę przedstawiony powyżej wywód i zawarte w nim argumenty Sąd doszedł do przekonania, że w rozpoznanej sprawie organ odwoławczy nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji swobodne uznanie organu podatkowego przekształciło się w uznanie dowolne.

Skarżący złożył wniosek o zastosowanie w stosunku do niego ulgi płatniczej w związku z trudną sytuacją materialną jego i jego rodziny.

Z tego względu w toku postępowania należało zbadać sytuację materialną Skarżącego oraz ustalić czy zapłata należności z tytułu składek na ubezpieczenie, mogłaby zaszkodzić podstawom egzystencji materialnej skarżącego (oraz jego rodziny). Organ okoliczności tej nie zbadał, nie dokonał analizy dochodów i wydatków skarżącego i jego rodziny, powielając w efekcie swoją wcześniejszą decyzję z [...] r., uchyloną wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 8 stycznia 2014 r. chociaż w wyroku tym nakazano organowi aby w ponownym postępowaniu i w decyzji, biorąc pod uwagę sytuację finansową i rodzinną strony wnikliwie ocenił i odniósł się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W uchylonej bowiem decyzji, jak podkreślił wówczas Sąd, organ w sposób lakoniczny ocenił te przesłanki i w podobny sposób odniósł się do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Ponadto, nie powiązał przytoczonych w uzasadnieniu przepisów rozporządzania Komisji Europejskiej Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. ze stanem faktycznym sprawy.

Jak wynika z akt sprawy, sytuacja skarżącego jest trudna, posiada on niewielkie dochody i niskodochodowe gospodarstwo rolne, nie posiada ruchomości o większej wartości czy nieruchomości.

Biorąc pod uwagę powyższe, a także konieczność odniesienia się do wskazywanych i możliwych do zweryfikowania poziomów minimum socjalnego i minimum egzystencji, organ powinien ustalić, czy jest to kwota zapewniające owe minima i pozwalająca w konsekwencji na stwierdzenie, że skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Należy bowiem podkreślić, że dążenie do zaspokojenia należności z tytułu składek nie może doprowadzić pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych.

Organ, będąc zatem zobowiązanym do całościowego, ponownego rozpoznania sprawy na skutek wniesionego wniosku o powtórne rozpoznanie sprawy, nie dokonał zestawienia miesięcznego dochodu skarżącego z wysokością jego miesięcznych wydatków. Oznacza to, że w niniejszej sprawie, organ obowiązek wyjaśnienia stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych potraktowano jako czystą formalność, która nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, o czym świadczy także lakoniczna argumentacja wydanego rozstrzygnięcia, która de facto sprowadza się do wyjaśnienia zasady udzielania ulgi w spłacie zaległych składek oraz opisania zgromadzonego materiału dowodowego z całkowitym pominięciem jego analizy i oceny w powiązaniu z analizą sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego.

Jak wskazywano powyżej, decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie ma charakter uznaniowy, co nie budzi wątpliwości. Nie jest to jednak akt "łaski" organu i to należy podkreślić z całą stanowczością. Uznaniowość rozstrzygnięcia nie zwalnia bowiem organu z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy indywidualnej sytuacji, w jakiej znajduje się podatnik oraz wszelkich okoliczności sprawy. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

W niniejszej sprawie powinna być ona uzupełniona także analizą przepisów rozporządzania Komisji Europejskiej Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w powiązaniu ze stanem faktycznym sprawy.

Nadto, mając na uwadze specyfikę postępowania dotyczącego udzielenia ulgi płatniczej podkreślić trzeba, że aby decyzje uznaniowe nie były dowolne, winny zawierać uzasadnienie odpowiadające rygorom art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji ma na celu bowiem wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny być one tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Oznacza to, że uzasadnienie takiego orzeczenia nie może odwoływać się jedynie do ogólnych zasad postępowania i powszechności obowiązku płacenia składek na ubezpieczenie, ale przekonywująco i jasno uzasadniać fakty, które odnoszą się do potwierdzenia istnienia lub nieistnienia ważnego interesu zainteresowanego.

Uzasadnienie decyzji uznaniowej nie może bowiem pozostawiać wątpliwości, że wszystkie okoliczności zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W ocenie Sądu, nie można uznać uzasadnienia zaskarżonej decyzji za spełniające wymogi art. 107 § 3 K.p.a.

Nie ulega wątpliwości, że wyczerpujące uzasadnienie decyzji organu w niniejszej sprawie winno zawierać szczegółowe rozważania dotyczące sytuacji finansowo-ekonomicznej podatnika, który domaga się zastosowania ulgi. Tymczasem, ocena realnej możliwości wywiązania się przez stronę z tej powinności publicznoprawnej została całkowicie pominięta.

Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności faktyczne, których organ nie wyjaśnił w niniejszej sprawie, pomimo ich niewątpliwego istotnego znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. , które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a także organ nie zastosował się do wytycznych Sądu zwartych w wyroku z dnia 8 stycznia 2014 r., czym naruszył przepis art. 153 p.p.s.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes KRUS zobowiązany zatem będzie do uwzględnienia wskazanych powyżej uwag, bowiem jedynie prawidłowo sporządzona decyzja, zawierająca nie tylko uzasadnienie prawne ale także wyczerpujące uzasadnienie faktyczne, umożliwi Sądowi weryfikację prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego uznać należy, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi