Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 974/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek Marek Stojanowski (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Gd 758/04 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2006r., sygn. akt II SA/Gd 758/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższego wyroku, Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy:

Decyzją z dnia [...], nr [...], Prezydent Miasta [...] na podstawie 1 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113 z 2001r., poz. 1209 ze zm.) oraz art. 104 i 107 k.p.a., odmówił J. B. nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej, położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej działkę nr 151 o powierzchni 462 m kw., będącej własnością Gminy Miasta [...], objętą księgą wieczystą KW 320. W jej dziale II wpisani są J. i J. B..

W uzasadnieniu organ wskazał, że użytkownicy wieczyści przedmiotowej nieruchomości nie spełniają przesłanek art. 1 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, gdyż w dniach 26 maja 1990r. oraz 24 października 2001r. nie byli użytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości. W obu tych datach użytkownikiem wieczystym powinna być ta sama osoba. Każda zmiana podmiotowa, która nastąpiła po stronie użytkownika wieczystego w ramach dat 26 maja 1990r. – 24 października 2001r. powoduje, że użytkownik wieczysty nie nabywa z mocy prawa własności nieruchomości.

J. B. zmarł 29 maja 2001r., co nie zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Prezydent Miasta [...] podniósł, że ustawodawca w art. 1 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, przyznaje legitymację do wystąpienia z wnioskiem o nabycie własności także następcom prawnym osób, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, w rezultacie czego następcą prawnym jest tylko ta osoba, która po dniu 24 października 2001r. nabyła prawo użytkowania wieczystego od osób kwalifikujących się w świetle art. 1 ust. 1 powołanej ustawy do wystąpienia z owym roszczeniem. Niezachowanie tożsamości współużytkowników wieczystych wyłącza możliwość orzeczenia o nabyciu przez J. B. prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Od powyższej decyzji J. B. złożyła odwołanie wskazując na nieprawidłowo zastosowaną wykładnię przepisów powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.

Decyzją z dnia [...], sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że istniejący w przedmiotowej sprawie stan faktyczny wskazuje na to, ze w dniu 26 maja 1990r. użytkownikami wieczystymi byli J. B. oraz Jerzy B., natomiast w dniu 24 października 2001r. – w wyniku zgonu J[...] B. w dniu 29 maja 2001r. – obok J. B. posiadającej 2/3 udziału w prawie użytkowania wieczystego, także spadkobiercy zmarłego J. B. – B. B.–S. oraz J. B., którzy to spadkobiercy dopiero od tego dnia legitymowali się prawem użytkowania wieczystego nieruchomości.

Organ wskazał, że obie przesłanki odnoszące się do czasu trwania użytkowania wieczystego, wynikające z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, muszą być spełnione łącznie, a zatem w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], na gruncie istniejącego w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego, nie jest możliwe nabycie własności przedmiotowej nieruchomości w trybie powołanej ustawy, gdyż zgodnie z nią, prawo własności przedmiotowej nieruchomości mogło zostać nabyte tylko w wielkości udziałów przypadających J. B. tj. 2/3 całości użytkowania wieczystego, a w aktualnie obowiązującym porządku prawnym nie jest możliwe nabycie przez współużytkownika wieczystego będącego osobą fizyczną prawa własności odpowiadającemu mu udziałowi w prawie użytkowania wieczystego, gdyż byłoby to nie do pogodzenia z istotą instytucji użytkowania wieczystego.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], J. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, podnosząc, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując dotychczasową argumentację, wniosło o jej oddalenie.

W sprawie zgłosił udział prokurator prokuratury Okręgowej w Gdańsku, który wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2006r., sygn. akt II SA/Gd 758/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości nie można traktować w oderwaniu od całego systemu prawa.

Sąd podniósł, że z dobrodziejstwa stosowania ustawy nie można wyłączyć spadkobierców, gdyż osoby te nie miały żadnego wpływu na przeniesienie prawa użytkowania wieczystego, powołał się także na swój wyrok z dnia 15 grudnia 2004r., sygn. akt II SA/Gd 173/04, w którym wyrażony został pogląd, że zasada sprawiedliwości społecznej i zasada równości jako podstawowe zasady ustroju demokratycznego państwa przesądzają o tym, iż art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, odnosi się do następców prawnych, niezależnie od formy następstwa procesowego.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 lutego 2006r., skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji.

Na podstawie art. 173 § 1 i § 2 oraz art.174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

• naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zawarte w tym przepisie określenie podmiotu uprawnionego do nabycia prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości jako osoby fizycznej będącej w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikiem lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości nie zawiera wymogu tożsamości użytkownika wieczystego w obydwu tych datach, w przypadku, gdy na skutek zdarzenia (śmierci jednego ze współużytkowników wieczystych) zaistniałego pomiędzy powyżej wskazanymi datami następuje zmiana w sferze podmiotowej prawa użytkowania wieczystego polegająca na wstąpieniu w prawa użytkownika wieczystego spadkobierców zmarłego współużytkownika wieczystego,

• naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 1025 § 2 w zw. z art. 925 i art. 924 oraz art. 922 § 1 kodeksu cywilnego oraz art. 679 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu contra legem, że stwierdzenie nabycia spadku nie oznacza przejścia praw majątkowych zmarłego obejmujących prawo użytkowania wieczystego na spadkobierców,

• naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia;

• naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia,

• naruszenie przepisów postępowania , a mianowicie art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , poprzez niezawarcie wskazań co do dalszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z brzmienia art. 1 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, wynika, jaki jest krąg osób uprawnionych do nabycia w trybie tej ustawy prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. Określenie zakresu czasowego poprzez wskazanie dwóch dat – 26 maja 1990r. i 24 października 2001r. (dzień wejścia w życie ustawy) – połączonych spójnikiem "oraz", jednoznacznie wskazuje, że ustawodawcy chodziło o użytkownika wieczystego (współużytkownika), któremu prawo to przysługiwało w obydwu tych datach. Tak więc, zdaniem strony skarżącej, w interpretacji powyżej powołanego przepisu ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, słusznie zastosowano wykładnię językową, którą w orzecznictwie i w teorii prawa przyjęto jako podstawowy rodzaj wykładni, od której odstępstwa dopuszczalne są w wyjątkowych sytuacjach.

Podniesiono także, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że stwierdzenie nabycia spadku nie oznacza przejścia praw majątkowych zmarłego obejmujących prawo użytkowania wieczystego na spadkobierców.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucono również brak wyraźnego określenia podstawy rozstrzygnięcia, co należy potraktować jako brak takiej podstawy. Sąd bowiem jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 145 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie wskazał jednak oznaczenia literowego, w efekcie czego – zdaniem skarżącego – nie sposób jednoznacznie stwierdzić, co w istocie stanowiło podstawę uchylenia decyzji organów obu instancji w przedmiotowej sprawie.

Skarżący podniósł, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w części wskazującej na podstawy prawne rozstrzygnięcia jest chaotyczne, niepełne, zawiera skróty myślowe, co sprawia, iż wywód Sądu uzasadniający podstawy podjętego rozstrzygnięcia jest niezrozumiały i nieprzekonujący.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zawarł również wskazania co do dalszego postępowania, o czym mowa w art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która to ocena prawna i wskazania są wiążące dla tego Sądu i dla organu, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. B. wniosła o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie swoją argumentację prezentowaną dotychczas w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwaną dalej ppsa) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 ppsa). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Stosownie do art. 176 ppsa przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu przepisów prawa materialnego, bądź procesowego, którego naruszenie zarzuca się w zaskarżonemu wyrokowi.

W niniejszej skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie, zarówno przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego, wskazując konkretne przepisy, których naruszenia dopuścił się Sąd I instancji.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zaś podniesione w niej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. - o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209) osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna.

Nowelizacja ustawy dokonana ustawą z dnia 19 grudnia 2002 r. - o zmianie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2003 r. Nr 3, poz. 24), w ust. 2 art. 1 wprowadziła zmianę polegającą na tym, że wniosek w zakresie nieodpłatnego nabycia prawa własności mógł złożyć także następca prawny osoby fizycznej, o której mowa w ust. 1 tego przepisu, jak i został też przedłużony termin do złożenia wniosku. Natomiast zmiana dokonana ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. - o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592) polegała na tym, że objęła swym działaniem obszar całej Polski.

Warunkiem określonym w art. 1 ust. 1 nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym czy też współużytkowaniu wieczystym było legitymowanie się przez daną osobę fizyczną prawem użytkowania wieczystego do nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dacie wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24 października 2001 r. Mając na uwadze datę wydania decyzji przez organ II instancji oraz daty zmiany art. 1 ust. 1 ustawy należy stwierdzić, że w dacie wydania obu decyzji roszczenie o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości przysługiwało zarówno użytkownikowi czy współużytkownikowi wieczystemu jak również jego następcy prawnemu, tj. osobie, która weszła w uprawnienia użytkownika wieczystego.

W sprawie niniejszej bezsprzeczną okolicznością jest, że współużytkownik wieczysty przedmiotowej nieruchomości J. B. zmarł w dniu 29 maja 2001 r. i w prawa współużytkowania wieczystego nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...], stanowiącej działkę nr 151 o powierzchni 462 m2, będącej własnością Gminy Miasta [...], objętą księgą wieczystą KW 320, weszli z tą datą oprócz skarżącej (2/3 udziału w prawie użytkowania wieczystego) także następcy prawni zmarłego tj. B. B.- S. i J. B. Ustawodawca ustalił w art. 1 ust. 1 dwie daty - datę 26 maja 1990 r. jako początek zdarzenia, czyli w tym dniu osoba fizyczna musiała być użytkownikiem lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości oraz datę wejścia w życie ustawy - 24 października 2001 r., w której również nieruchomość ta winna być w użytkowaniu wieczystym osoby fizycznej. Powstaje pytanie czy przepis ten dotyczy użytkownika wieczystego nieruchomości, który posiadał te prawa w jednej jak i drugiej dacie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy wiązać posiadanie prawa użytkowania wieczystego z celem ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., a celem ustawy było umożliwienie użytkownikom (współużytkownikom wieczystym) będącym osobami fizycznymi nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości. W przypadku zatem, gdy użytkownik wieczysty posiadał prawo użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. i prawo to przed 24 października 2001 r. przeszło na jego następcę prawnego, to następca prawny jest kontynuatorem tego prawa związanego z użytkowaniem wieczystym nieruchomości i brak podstaw do przyjęcia, aby osobie fizycznej, która jest kontynuatorem prawa użytkowania wieczystego nie przysługiwało roszczenie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.

Oznacza to, że ustawodawca kładzie nacisk, aby prawo to cały czas było w posiadaniu osoby fizycznej, a nie innej osoby. Ustawodawca określając dwie daty, w których osoba fizyczna była użytkownikiem wieczystym, aby mogła wystąpić z roszczeniem przewidzianym w tej ustawie, musiał zdawać sobie sprawę, że w tak dużej rozpiętości między jedną a drugą datą mogą nastąpić zmiany w posiadaniu użytkowania wieczystego danej nieruchomości. Dlatego też nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do przyjęcia wbrew stanowisku skarżącego Kolegium - aby spadkobiercę(ców) użytkowania wieczystego, który posiadał to prawo w dniu 26 maja 1990 r. a zmarł przed dniem 24 października 2001 r. nie przysługiwało prawo wynikające z art. 1 ust. 1 ustawy. Dokonując analizy tej ustawy należy uznać, że nie było to zamiarem ustawodawcy, tym bardziej, że w przypadku dziedziczenia mamy do czynienia z ciągłością posiadania użytkowania wieczystego. O takim podejściu świadczy zapis ust. 2 art. 1 powołanej ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.

W świetle powyższych rozważań skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie i Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.