Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 420/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2004 nr 2 poz 15
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami
Teza: Ocena orzeczenia lekarskiego stwierdzającego istnienie lub brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami silnikowymi, przeprowadzana przez organ uprawniony do kontroli uprawnień do kierowania pojazdami, nie może polegać wyłącznie na przeciwstawieniu wiedzy tego organu wiadomościom specjalnym posiadanym przez lekarzy i uzewnętrznionym w treści orzeczenia.

Nieokreślenie w przedmiotowym orzeczeniu lekarskim terminu kolejnego badania kontrolnego oznacza, że termin ten pozostawiono jako otwarty, a zatem w każdym czasie można ubiegać się o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdem poddając się z własnej inicjatywy ponownemu badaniu lekarskiemu (art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.).

TEZY

Ocena orzeczenia lekarskiego stwierdzającego istnienie lub brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami silnikowymi, przeprowadzana przez organ uprawniony do kontroli uprawnień do kierowania pojazdami, nie może polegać wyłącznie na przeciwstawieniu wiedzy tego organu wiadomościom specjalnym posiadanym przez lekarzy i uzewnętrznionym w treści orzeczenia.

Nieokreślenie w przedmiotowym orzeczeniu lekarskim terminu kolejnego badania kontrolnego oznacza, że termin ten pozostawiono jako otwarty, a zatem w każdym czasie można ubiegać się o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdem poddając się z własnej inicjatywy ponownemu badaniu lekarskiemu (art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami - oddala skargę.-


UZASADNIENIE

II SA/Bk 420/09

UZASADNIENIE

Decyzją Starosty S. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), cofnięto A. P. uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi w zakresie prawa jazdy kat. A, B, C, E, T. Wskazano, że w orzeczeniu lekarskim nr [...] z 26 października 2006 r., wydanym na skutek skierowania wystawionego przez organ kontroli ruchu drogowego w dniu 17 sierpnia 2006 r., stwierdzono istnienie przeciwwskazań do kierowania pojazdami w/w kategorii.

Celem odzyskania uprawnień A. P. przystępował do egzaminu sprawdzającego kwalifikacje oraz poddawał się kolejnym badaniom lekarskim w kierunku stwierdzenia występowania przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi.

Decyzją z [...] grudnia 2008 r., na podstawie art. 140 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym, Starosta S. przywrócił A. P. uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi kategorii A i B w związku ze zdaniem egzaminu sprawdzającego kwalifikacje w dniu 19 listopada 2008 r. (k. 49 akt adm.). Decyzja była poprzedzona uzyskaniem orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami kategorii A, B, T, B+E (k. 42).

Natomiast w dniu 16 grudnia 2008 r. P. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w B. wydał dwa orzeczenia:

- nr A, w którym stwierdzono u w/w brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi wymagającymi uprawnień kategorii A, B, T, B+E, orzeczenie to wydano na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym,

- nr B, w którym stwierdzono u w/w istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi wymagającymi uprawnień kategorii C, C+E, orzeczenie to wydano na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym.

W wyniku odwołania złożonego przez A. P. od orzeczenia nr B Instytut Medycyny Pracy w Ł. orzeczeniem nr [...] z dnia 18 lutego 2009 r. stwierdził u w/w, na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3b Prawa o ruchu drogowym, istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi wymagającymi uprawnień wszystkich kategorii. W orzeczeniu tym nie określono terminu ponownego badania kontrolnego.

Starosta S. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] cofnął A. P. uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi w zakresie kategorii A, B. Jako podstawę faktyczną swego rozstrzygnięcia wskazał orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z 18 lutego 2009 r. Podstawę prawną decyzji stanowił przepis art. 140 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym.

Odwołanie od decyzji Starosty złożył A. P. wskazując, że została oparta na błędnym orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy. Podał, iż wydano je na skutek odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy nr B, którym zakwestionowano jego uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii A i B. Nie skarżył on korzystnego dla siebie orzeczenia nr A. Tymczasem Instytut objął swym rozstrzygnięciem również to ostatnio wymienione, pozytywne orzeczenie i stwierdził istnienie przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów silnikowych wszystkich kategorii. Ponadto, jak wskazał, w orzeczeniu jednostki medycznej II stopnia istnienie przeciwwskazań określono jako bezterminowe i objęto nim również te kategorie uprawnień, których nie posiada. Orzeczono zatem poza zakresem odwołania.

Odwołujący się zwrócił uwagę, iż zarówno orzeczenie lekarskie, jak i decyzja Starosty nie posiadają prawidłowych uzasadnień – co stanowi uchybienie art. 107 § 1 i 3 Kpa, a orzeczenie lekarskie zostało ponadto wydane z naruszeniem wymagań rozporządzenia Ministra Zdrowia z 07 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami.

Zarzucił decyzji Starosty naruszenie szeregu przepisów procesowych: art. 7, 9, 10 §1 i 3 i 77 Kpa.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Wywiedziono, że decyzja o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami wydana na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym, a tak było w przedmiotowym wypadku, ma charakter związany, a zatem organ nie może nie cofnąć uprawnień, gdy z orzeczenia wynika istnienie przeciwwskazań do kierowania pojazdami silnikowymi. Wskazano, że w postępowaniu dotyczącym cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami organy nie mają kompetencji do kontroli poprawności treści orzeczenia lekarskiego. Uprawnienia w tym zakresie posiada wojewoda na podstawie art. 122 ust. 8 Prawa o ruchu drogowym, do którego strona może się zwrócić z wnioskiem w tym przedmiocie.

Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego A. P. Podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów § 4, § 11 i § 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 07 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i art. 140 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym poprzez oparcie rozstrzygnięcia na orzeczeniach lekarskich, w których nie wskazano i nie uzasadniono konkretnych przeciwwskazań zdrowotnych stwierdzonych u skarżącego, naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym poprzez przyjęcie nieistniejącej przesłanki "nasuwających się zastrzeżeń co do stanu zdrowia" oraz skierowania na badania lekarskie bez uprzedniego postępowania administracyjnego. Zarzucił również naruszenie przepisów procesowych tj. art. 7, 9, 10, 11, 77, 107 § 1 i 3 Kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niezawiadamianie strony o czynnościach postępowania oraz nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia rozstrzygnięcia, art. 76 Kpa poprzez brak oceny i bezkrytyczne przyjęcie jako podstawy faktycznej rozstrzygnięcia nieprawidłowych orzeczeń lekarskich, art. 97 § 1 pkt 5 Kpa w zw. z art. 122 ust. 8 Prawa o ruchu drogowym poprzez brak zawieszenia postępowania i nieskierowania sprawy do marszałka województwa celem przeprowadzenia kontroli orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie.

Uzasadniając powyższe z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący podał jako główny zarzut, że z kwestionowanych rozstrzygnięć nie wynika jakie przeciwwskazania zdrowotne spowodowały cofnięcie mu uprawnień do kierowania pojazdami. Podniósł, że w wyroku skazującym go za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości nie zastosowano środka karnego w postaci zobowiązania do leczenia.

Poza powyższym, powtarzając treść odwołania, wskazał na wydanie przez Instytut Medycyny Pracy niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia, przekraczającego granice złożonego odwołania dotyczącego orzeczenia nr A.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując generalnie stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podano, że kwestionowane orzeczenia wydano w oparciu o wzorce normatywne, w których nie przewidziano uzasadnienia i wskazania jednostki chorobowej, z powodu której stwierdzono istnienie przeciwwskazań zdrowotnych. Odnośnie zarzutu "wyjścia" przez Instytut Medycyny Pracy poza zakres odwołania organ podał jak w uzasadnieniu decyzji, że nie posiada kompetencji do kontroli poprawności orzeczeń lekarskich. Co do zarzutu naruszenia art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym wskazano, że przepis nie miał w sprawie zastosowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu, bowiem kontrolowane rozstrzygnięcie nie jest dotknięte wadami podniesionymi w skardze, jak również innymi, które sąd administracyjny jest obowiązany uwzględniać z urzędu jako niezwiązany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Przedmiotem sporu jest zasadność cofnięcia skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi kategorii A i B. Rozstrzygnięcie tego sporu zależy, zdaniem sądu, od odpowiedzi na pytanie o rolę i charakter orzeczenia lekarskiego, w oparciu o które organ cofnął uprawnienia kierowcy w zakresie w/w kategorii.

Zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym wydaje starosta w razie stwierdzenia na podstawie orzeczenia lekarskiego istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem.

Skład orzekający podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o związaniu organu właściwego w sprawach kontroli uprawnień do kierowania pojazdami, treścią orzeczenia lekarskiego stwierdzającego istnienie przeciwwskazań zdrowotnych. Zauważyć trzeba, że przedmiotowe orzeczenie jest wydawane przez osoby posiadające wiadomości specjalne. Procedura oceny stanu zdrowia kierowcy ma charakter szczególny, odrębny od procedury administracyjnej i jest prowadzona wyłącznie przez uprawnione osoby (lekarzy z uprawnieniami), co wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 07 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15). Co prawda słusznie zauważył skarżący, że wzór orzeczenia lekarskiego stanowiący załącznik nr 5 do w/w rozporządzenia nie przewiduje uzasadnienia medycznego decyzji, w tym wskazania jednostki chorobowej, a jedynie zamieszczenie rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego i ewentualne wskazanie kodu lub subkodu ograniczeń, to jednak, zdaniem sądu, poprzez umożliwienie stronie odwołania do jednostki medycznej II stopnia gwarantuje zachowanie praw do poddania orzeczenia kontroli. Przy czym zgodnie z § 13 ust. 2 rozporządzenia orzeczenie lekarskie podmiotu odwoławczego jest ostateczne.

W ocenie sądu podane wyżej okoliczności, a w szczególności specjalistyczna wiedza medyczna wymagana do oceny stanu zdrowia jednostki w zakresie istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami oraz szczególny tryb, w jakim to się odbywa – uprawniają do wniosku, że przedmiotowe orzeczenie lekarskie stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 §2 Kpa, a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Korzysta on z domniemania prawdziwości (autentyczności) oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Wyklucza to możliwość poddania treści orzeczenia lekarskiego kontroli organu prowadzącego postępowanie, a w dalszej kolejności sądu. W efekcie zarówno organy orzekające w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi, jak i kontrolujący je sąd administracyjny związane są takim ostatecznym orzeczeniem i nie mogą pominąć, czy poddawać ocenie jego treści decydując w kwestii zasadności lub niezasadności cofnięcia uprawnień.

Powyższe stanowisko, prezentowane przez skład orzekający w niniejszej sprawie, znajduje odzwierciedlenie w przeważającej linii orzecznictwa sądów administracyjnych (vide wyroki NSA z 03.07.2009 r., I OSK 973/08, 22.06.2009, I OSK 840/08, z 11.01.2007 r., I OSK 251/06 – dostępne na http//:orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie można się zatem zgodzić ze skarżącym, którego zdaniem organy bezkrytycznie podeszły do treści orzeczeń lekarskich i nie dokonując ich oceny – orzekły o cofnięciu uprawnień. Co prawda każdy dowód z dokumentu urzędowego, a więc i przedmiotowe orzeczenie podlega ocenie i możliwe jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu, również urzędowego, ale, co należy wyraźnie podkreślić, ocena taka nie może polegać na przeciwstawieniu wiedzy organu wiadomościom specjalnym posiadanym przez lekarzy i uzewnętrznionym w treści ich orzeczenia.

Związanie organu wyłącznie treścią takiego orzeczenia, którym w sprawie niniejszej było ostateczne orzeczenie jednostki medycznej II stopnia stwierdzające istnienie przeciwwskazań do kierowania przez skarżącego pojazdami powoduje, że poza kompetencjami organu było przeprowadzenie kontroli orzeczeń tych jednostek, również w zakresie prawidłowości przeprowadzenia specjalistycznej procedury medycznej, prowadzącej do wydania przedmiotowego orzeczenia lekarskiego. Zarzuty w tym przedmiocie nie mogły zatem odnieść oczekiwanego rezultatu.

Analizując sytuację skarżącego, w jakiej znajduje się po wydaniu zaskarżonej decyzji i niniejszego wyroku wskazać też trzeba, że rozstrzygnięcia te nie zamykają mu drogi do ponownego ubiegania się o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie spornych kategorii. Orzeczenie lekarskie nr [...] z 18 lutego 2009 r., w oparciu o które nastąpiło cofnięcie uprawnień, jako ostateczne wiązało co prawda organ, ale zwraca uwagę, że nie określono w nim terminu kolejnego badania kontrolnego. Oznacza to, że termin ten pozostawiono jako otwarty, a zatem w każdym czasie skarżący może ubiegać się o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdem poddając się z własnej inicjatywny kolejnemu badaniu lekarskiemu. Do powyższego wniosku uprawnia treść przepisu art. 122 ust. 1 pkt 2 pr. o ruchu drogowym w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którymi badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega osoba ubiegająca się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem cofniętego ze względu na stan zdrowia, przy czym zgłasza się ona na to badanie bez skierowania. "Bezterminowość" orzeczenia z 18 lutego 2009 r. nie oznacza zatem, jak twierdzi skarżący, wykluczenia możliwości ponownego uzyskania uprawnień, ale tworzy sytuację, w której nie istnieje minimalny termin, po którego upływie możliwe jest ubieganie się o ich przywrócenie. A zatem może to nastąpić w każdym czasie, z tym że wymaga poniesienia kosztów w myśl §18 rozporządzenia.

Nie mógł odnieść skutku również zarzut przeprowadzenia badań, a następnie cofnięcia uprawnień, bez uprzedniego skierowania na badania. W orzeczeniach z 17 grudnia 2007 r. nr [...] i [...] (k. 41 i 42 akt adm.) wskazano jako datę kolejnego kontrolnego badania – 17 grudnia 2008 r. Przedmiotowe badanie będące podstawą cofnięcia uprawnień przeprowadzono w I instancji w dniu 16 grudnia 2008 r. (orzeczenia nr A i B, k. 48, 51), a zatem było ono wynikiem uprzedniego określenia terminu w orzeczeniu sprzed roku.

Sąd nie podziela również zarzutów odnoszących się do naruszenia w toku postępowania przepisów zobowiązujących organ do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zasad sporządzania uzasadnienia. Zaskarżona decyzja zawiera prawidłowe i wszechstronne ustalenia stanu faktycznego, wynikają one z materiału zgromadzonego w aktach oraz zawiera ich ocenę prawną. Elementy te wypełniają wymogi zawarte w art. 107 § 3 Kpa.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.