Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2128/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 84 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz (spr.) Sędzia del. NSA Anna Żak Protokolant asystent sędziego Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 873/13 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę K. K. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] października 2013 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie choroby zawodowej.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

K. K. pracowała w Fabryce [...] we Wrocławiu na następujących stanowiskach:

- od 10 lipca 1967 r. jako laborant w odlewni W-6,

- od 1 kwietnia 1970 r. do 31 grudnia 1972 r. jako metalurg,

- od 1 stycznia 1973 r. do 30 kwietnia 1973 r. jako referent techniczny,

- od 1 maja 1973 r. do 31 sierpnia 1973 r. jako samodzielny metalurg,

- od 1 września 1973 r. do 30 kwietnia 1974 r. jako konstruktor w dziale taboru kolejowego,

- od 1 maja 1974 r. do 30 czerwca 1978 r. jako samodzielny konstruktor,

- od 1 lutego 1986 r. do 29 lipca 1988 r. jako mechanik ds. miernictwa w laboratorium pomiaru długości kąta.

Od 1988 r. przebywa na rencie inwalidzkiej.

W orzeczeniu lekarskim z dnia 26 czerwca 1995 r. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi stwierdził, że stopień i charakter zmian w narządzie słuchu K. K. nie dały podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pomimo narażenia na hałas ponadnormatywny. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu w dniu 7 lipca 1995 r. stwierdził zaś brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu (poz. 15 wykazu chorób zawodowych zamieszczonego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm. – zwanego dalej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.).

W dniu 11 marca 2004 r. K. K. zgłosiła podejrzenie choroby zawodowej narządu słuchu. Orzeczeniem lekarskim z dnia 3 lutego 2005 r. (korekta dnia 8 lipca 2005 r.) Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy orzekł o braku podstaw do rozpoznania u niej choroby zawodowej wymienionej pod poz. 21 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ze zm. – zwanego dalej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.). Potwierdził to Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w piśmie z dnia 11 sierpnia 2005 r.

Decyzją z dnia [...] września 2005 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej, wymienionej pod poz. 21 wykazu z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (sygn. akt III SA/Wr 109/06) uchylił obie ww. decyzje, stwierdzając, że ich podstawę prawną winno stanowić rozporządzenie z dnia 18 listopada 1983 r.

Orzeczeniem lekarskim z dnia 17 grudnia 2007 r. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził brak podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej wymienionej pod poz. 15 wykazu z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Potwierdził to Instytut Medycyny Pracy orzeczeniem lekarskim z dnia 15 lipca 2008 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we Wrocławiu orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej, wymienionej pod poz. 15. Rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Obie ww. decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił wyrokiem z dnia 6 czerwca 2012 r. (sygn. akt IV SA/Wr 264/12) stwierdzając, że w sentencjach decyzji jako podstawę prawną przywołano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., zaś w uzasadnieniach powołano się na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., gdzie jednak inaczej określono chorobę zawodową narządu słuchu.

W piśmie z dnia 7 września 2012 r. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy podtrzymał dotychczasowe orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej według przepisów z 1983 r., stwierdzając, że ubytek słuchu przewodzeniowo – odbiorczy (mieszany) nie spełnia kryterium z ww. przepisów. Z kolei Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w opinii z dnia 5 września 2012 r. podał, że nie ma uzasadnienia rozpoznanie zawodowego uszkodzenia słuchu w przypadkach zmian zapalnych i pozapalnych w uchu środkowym przebiegających z upośledzeniem słuchu typu mieszanego (przewodzeniowo – odbiorczego) lub w przypadku czystej głuchoty typu przewodzeniowego (otoskleroza), co miało miejsce w przypadku skarżącej. Jak wynika z dokumentacji medycznej i z wywiadu uzyskanego od pacjentki, przyczyną uszkodzenia słuchu były zmiany patologiczne ucha środkowego. Przemawia za tym również progresja głuchoty stwierdzona w trakcie badań przeprowadzonych w 2005 i 2008 r.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we Wrocławiu na podstawie art. 104 § 1 i 2 K.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) nie stwierdził u K. K. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, wymienionej pod poz. 15 wykazu chorób zawodowych z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze zm.), § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w związku z § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. poz. 662) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Jak wskazał organ II instancji, w toku postępowania odwoławczego przesłał do jednostek orzeczniczych odwołanie wraz z załączoną dokumentacją. W opinii z dnia 15 maja 2013 r. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził, że załączniki wymienione w piśmie z dnia 26 listopada 2012 r. nie wnoszą nowych dowodów w sprawie, zaś u badanej nie stwierdzono klinicznych cech zawodowego uszkodzenia słuchu według przepisów z 1983 r., tzn. rozpoznawano ubytki słuchu typu mieszanego (nie odbiorcze). Także Instytut Medycyny Pracy w Łodzi po konsultacji z Krajowym Konsultantem w dziedzinie audiologii i foniatrii w opinii z dnia 20 sierpnia 2013 r. stwierdził, że choroba uszu strony klinicznie nie ma znamion choroby zawodowej narządu słuchu. Z dokumentacji lekarskiej wynika, że pacjentka chorowała na uszy (wycieki) od młodości. W 1969 r. przebyła operację ucha środkowego lewego, prawdopodobnie z powodu przewlekłego ropnego zapalenia ucha środkowego lub otosklerozy. Operację taką w przypadku przewlekłego zapalenia ucha (a taką chorobę podtrzymuje mąż powódki i ona sama oraz wskazują na nie badania uszu wykonane w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi w 1995 r.) wykonuje się po wyczerpaniu możliwości leczenia zachowawczego (zwykle po kilku latach leczenia farmakologicznego wycieków ropnych), co potwierdza jej trwanie od młodości. Ponieważ, operacja nie dała poprawy słuchu (raczej jego pogorszenie), od 1970 r. pacjentka zaopatrzona została w aparat słuchowy na ucho prawe (nieoperowane). W lipcu 1967 r., a więc ok. 2 lata przed operacją ucha środkowego lewego, w wieku 19 lat powódka została zatrudniona w Fabryce [...] w narażeniu na hałas o poziomach 80 – 82 dB przez ½ godziny do kilku godzin dziennie. Porównując chronologię choroby uszu z okresem narażenia na hałas, Instytut jednoznacznie stwierdził, że pierwotną przyczyną niedosłuchu była samoistna choroba uszu. Krótkotrwałe narażenie na hałas od 1967 do 1969 r., tzn. do momentu przeprowadzenia operacji ucha, nie mogło pogłębiać istniejącego już wcześniej niedosłuchu. Choroba ucha środkowego, w tym zwłaszcza ropne zapalenie ucha środkowego, stanowi czynnik ochronny rozwoju uszkodzenia słuchu spowodowanego przez hałas, bowiem tłumi energię fali akustycznej docierającej do ucha wewnętrznego (czyli miejsca, które może uszkadzać hałas). Dodatkowo okres ten był zbyt krótki dla wystąpienia istotnych uszkodzeń w uchu wewnętrznym u tak młodej kobiety (zwykle istotne zmiany w zakresie narządu słuchu rozwijają się po ok. dziesięcioletnim okresie narażenia). Praca w narażeniu na hałas w latach 1970 – 74, gdy strona zaopatrzona była w aparat słuchowy, nie mający możliwości tłumienia nadmiernego hałasu, a nawet go wzmacniający, mogła teoretycznie przyczynić się do pogorszenia słuchu w uchu z protezą (tj. w uchu prawym), jednakże kopia audiogramu z 19 marca 1975 r. wykonanego w krótkim czasie po zakończeniu narażenia na hałas wskazuje na istotnie lepszy słuch w uchu protezowanym (prawym) w porównaniu z uchem lewym (nieprotezowanym). Ponadto, słuch w obu uszach pogarszał się nadal po 1974 r., tj. po zaprzestaniu pracy w narażeniu na hałas. Przemawia to przeciwko tezie, że niedosłuch w uchu prawym jest wyrazem doznanego "urazu akustycznego" związanego z noszeniem złej jakości aparatu słuchowego w hałaśliwym otoczeniu. W konkluzji Instytut stwierdził, że przyczynę uszkodzenia słuchu u strony należy wiązać z przewlekłym obustronnym procesem zapalnym ucha środkowego oraz przebytą, nieudaną operacją ucha środkowego lewego. Praca w narażeniu na hałas w aparacie mogła teoretycznie przyczynić się do dalszego jatrogennego uszkodzenia słuchu w uchu prawym, jednak klinicznie choroba uszu (dynamika rozwoju, typ i głębokość niedosłuchu) nie ma cech choroby zawodowej narządu słuchu.

Wskazując na powyższe, organ II instancji stwierdził, że jednostki orzecznicze upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednomyślnie stwierdziły, że choroba uszu skarżącej nie ma znamion choroby zawodowej. W sprawie na przestrzeni lat jednostki te wydały kilka orzeczeń poprzedzonych badaniami lekarskimi i nie stwierdzono w nich podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej pod poz. 15 wykazu w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Odnośnie kwestii pracy w hałasie z aparatem słuchowym bez automatyki tłumienia hałasu, organ II instancji wskazał, że Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w odpowiedzi z dnia 20 sierpnia 2013 r. porównał chronologię chorób uszu z okresem narażenia na hałas i stwierdził bezsprzecznie, że pierwotną przyczyną niedosłuchu była samoistna choroba uszu. Ponadto podważono tezę, że niedosłuch w uchu prawym jest wyrazem doznanego urazu akustycznego, związanego z noszeniem złej jakości aparatu słuchowego w hałaśliwym otoczeniu. Analiza audiogramu z dnia 19 marca 1975 r., wykazała na istotnie lepszy słuch w uchu protezowanym (prawym) w porównaniu z uchem lewym (nieprotezowanym). Ponadto, słuch w obu uszach pogarszał się nadal po 1974 r., tj. po zaprzestaniu pracy w narażeniu na hałas.

Skargę na powyższą decyzję złożyła K. K., zarzucając jej naruszenie art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. i art. 153 P.p.s.a. Zdaniem skarżącej w 1970 r. otrzymała aparat słuchowy okularowy obuuszny, a zatem obydwoje uszu było narażone na hałas wzmocniony przez aparaty słuchowe.

W odpowiedzi na skargę Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu wniósł o jej oddalenie.

Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na zapadłe uprzednio wyroki z dnia 4 grudnia 2006 r. i 6 czerwca 2012 r., wiążące w sprawie zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.). Nadto Sąd podkreślił, że postępowanie w niniejszej sprawie normuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w sprawie bezsporny pozostawał fakt istnienia w środowisku pracy skarżącej czynnika narażającego na powstanie choroby zawodowej, tj. nadmiernego hałasu. Skarżąca była zatrudniona w latach 1967 r. – 1988 r. w Fabryce [...], gdzie w latach 1967 r. – 1974 r. była narażona na ponad normatywne narażenie na hałas.

Rozstrzygnięcie sprawy zostało oparte na 11 orzeczeniach lekarskich, wydanych w latach 1995 - 2013 i poprzedzonych badaniami lekarskimi skarżącej. Nie stwierdzono w nich podstaw do rozpoznania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Organy, odmawiając uznania rozpoznanego u skarżącej schorzenia za chorobę zawodową, opierały się na orzeczeniach lekarskich, którym przypisały walor wyczerpującego wyjaśnienia etiologii rozpoznanego u strony schorzenia, w tym postępującego na przestrzeni lat ubytku słuchu, pomimo ustania od 29 lat ekspozycji na hałas patogenny. Strona skutecznie nie podważyła zawartych w nich stwierdzeń i ocen. Stwierdzone u skarżącej zmiany w narządzie słuchu wskazują na rozpoznanie zmian zapalnych w uchu środkowym prawym, przebytą operację ucha środkowego lewego z powodu otosklerozy oraz obustronny ubytek słuchu typu mieszanego z przewagą komponentu przewodzeniowego. Jak stwierdził Instytut Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim z dnia 20 sierpnia 2013 r., badania audiologiczne wykazały bezspornie, że przyczyną uszkodzenia słuchu u skarżącej są zmiany patologiczne dotyczące ucha środkowego, tj. w układzie przewodzącym dźwięk, co pozostaje bez związku z narażeniem na hałas i jest uwarunkowane czynnikami pozazawodowymi. Kolejnym argumentem przemawiającym za pozazawodową przyczyną uszkodzenia słuchu jest progresja głuchoty stwierdzona w trakcie badań przeprowadzonych w 2005 i 2008 r. Uszkodzenie słuchu spowodowane przez hałas ma natomiast charakter trwały i nie obserwuje się progresji niedosłuchu po ustaniu ekspozycji na hałas. Charakter i dynamika stwierdzonych u skarżącej zmian w narządzie słuchu, w tym zwłaszcza mieszany rodzaj niedosłuchu obustronny oraz jego progresja po ustaniu narażenia na hałas, wskazują na inną niż hałas etiologię schorzenia.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ dokonał kompleksowej analizy orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie. Wszystkie placówki były zgodne, co do faktu, że stwierdzone u skarżącej zmiany w narządzie słuchu nie kwalifikują do rozpoznania choroby zawodowej. W przypadku hałasu dochodzi do uszkodzenia wyłącznie komórek słuchowych narządu Cortiego zlokalizowanych w ślimaku, co w efekcie powoduje obustronny odbiorczy ubytek słuchu o lokalizacji ślimakowej. Natomiast żadna z jednostek diagnostycznych nie stwierdziła u skarżącej takiego typu uszkodzenia. Jednocześnie w etiologii stwierdzonego uszkodzenia słuchu wymieniono zmiany patologiczne dotyczące ucha środkowego, które pozostają bez związku z narażeniem na hałas i uwarunkowane są czynnikami pozazawodowymi. Otoskleroza jest schorzeniem dziedzicznym, cechującym się postępującym ubytkiem słuchu typu ucha środkowego. U osób z otosklerozą ryzyko urazu akustycznego jest mniejsze niż u osób ze sprawnym układem przewodzącym dźwięk. W odniesieniu do rozpoznanej u skarżącej w latach 2005 i 2008 progresji głuchoty Instytut stwierdził, że w przypadku ustania narażenia na hałas słuch nie ulega już poprawie ani pogorszeniu. Utrata słuchu po ustaniu narażenia spowodowana jest czynnikami pozazawodowymi. Również z dodatkowej opinii Instytutu z dnia 20 sierpnia 2013 r. wynika, że progresja niedosłuchu u skarżącej w istocie rzeczy dotyczyła obu uszu i następowała już po zaprzestaniu w 1974 r. wykonywania pracy w warunkach narażenia zawodowego na szkodliwe czynniki, o czym świadczą audiogramy z 1975 r. i 1995 r.

Powyższe przesądza o tym, że schorzenie zdiagnozowane u skarżącej nie zostało spowodowane oddziaływaniem szkodliwym hałasu na narządy słuchu. Orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest zaś wiążące dla organów i w konsekwencji musi prowadzić do odmowy jej stwierdzenia.

Z przedstawionych wyżej przyczyn Sąd pierwszej instancji uznał, że organy zastosowały się do wskazań zawartych w wyrokach z dnia 4 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wr 109/06 oraz z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 264/12, a podjęte przez nie decyzje zostały wydane z poszanowaniem przepisów proceduralnych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K. K., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj. § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w zw. z pkt 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do wymienionego rozporządzenia - poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż:

- charakter i dynamika stwierdzonych u skarżącej zmian w narządzie słuchu, tj. mieszany charakter niedosłuchu obustronnego oraz progresja niedosłuchu po ustaniu narażenia na hałas, wyłączają możliwość prawnej kwalifikacji uszkodzenia słuchu jako choroby zawodowej,

- przebyte uprzednio przez skarżącą zmiany zapalne w uchu środkowym prawym oraz operacja ucha środkowego lewego z powodu otosklerozy, wykluczają możliwość uznania schorzenia skarżącej jako choroby zawodowej

mimo, że z uwagi na ubytki słuchu skarżąca zmuszona była używać dużych wzmocnień aparatu słuchowego, a więc narażona była w większym stopniu na hałas, niż osoby bez protezowania słuchu, narażenie na ponadnormatywny hałas niewątpliwie przyczyniło się do progresji upośledzenia słuchu, zatem uszkodzenie słuchu skarżącej zostało wywołane przez współdziałające ze sobą przyczyny wewnętrzne i zewnętrzne, których stopień przenikania się nie pozwala na rozsądzenie, co stanowiło etiologię schorzenia skarżącej - a więc brak jest podstaw prawnych do wyeliminowania z pojęcia prawnego "choroby zawodowej" uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu - jak stanowi pkt 15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. ze względu na stopień uszkodzenia słuchu skarżącej, a stwierdzony u skarżącej niedosłuch spełnia przesłanki choroby zawodowej.

Wskazując na powyższe zarzuty kasacji, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego i zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu (adwokata) kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając niniejszą kasację w granicach określonych art. 183 § 1 P.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu, podkreślić przede wszystkim należało, iż w okolicznościach niniejszej sprawy przyczynę odmowy uznania, iż zdiagnozowane u skarżącej schorzenie stanowi chorobę zawodową, był brak rozpoznania jej zawodowej etiologii przez uprawnione jednostki medyczne. Sąd pierwszej instancji podkreślał, eksponując również związanie organów inspekcji sanitarnej orzekających w sprawie choroby zawodowej orzeczeniami uprawnionych jednostek medycznych, mających charakter opinii biegłego (art. 84 § 1 K.p.a.), iż jednostki te zgodnie wykluczyły u skarżącej istnienie schorzenia, o którym mowa w poz. 15 wykazu chorób zawodowych (załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.).

Przypomnieć trzeba, a na co również zwracał uwagę Sąd pierwszej instancji, iż uznanie określonego schorzenia za chorobę zawodową nie zostało pozostawione ani swobodnemu uznaniu organu orzekającego w sprawie, ani nie odbywa się na zasadzie słuszności, czy na zasadzie sprawiedliwości społecznej. Jest to materia uregulowana normatywnie i tylko taka jednostka chorobowa może zostać uznana za zawodową, która została za taką uznana przez prawodawcę w stosownym akcie prawnym. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. – którego zastosowanie w sprawie zostało prawomocnie przesądzone w wyroku z dnia 4 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wr 109/06 – "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Z przepisu tego wynika więc, że o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową decyduje jego umieszczenie w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia oraz ustalenie, że schorzenie to zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, przy czym przy ocenie działania czynnika szkodliwego należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 1 ust. 2 rozporządzenia. Nie powinno budzić wątpliwości, że wydanie decyzji musi być poprzedzone orzeczeniem lekarskim stwierdzającym istnienie bądź brak istnienia choroby zawodowej oraz stosownym dochodzeniem epidemiologicznym, a pomiędzy stwierdzonym schorzeniem i istniejącym narażeniem musi istnieć związek przyczynowy. Istotne jest przy tym to, że nie każda rozpoznana u badanego jednostka chorobowa może być uznana za chorobę zawodowa, bowiem chorobę zawodową mogą stanowić wyłącznie schorzenia umieszczone w wykazie chorób zawodowych.

W przedmiotowej sprawie skarżąca była diagnozowana pod względem istnienia u niej choroby zawodowej wymienionej w punkcie 15 ww. tj. "uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu". U skarżącej takiej jednostki chorobowej nie rozpoznano i ten fakt spowodował brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Jak podały uprawnione jednostki medyczne, rozpoznany u niej rodzaj ubytku słuchu – mieszany, uprzednio (przed wystąpieniem narażenia) przebyte choroby oraz operacja ucha, jego zaopatrzenie w aparat słuchowy, porównanie chronologii chorób z okresem narażenia i progres w utracie słuchu po ustaniu narażenia nie odpowiadają skutkom działania hałasu na narząd słuchu w warunkach istniejącego narażenia na hałas w środowisku pracy. Tym samym analizowane schorzenie nie jest chorobą zawodową.

Stwierdzić trzeba, iż strona skarżąca nie wskazała we wniesionej skardze kasacyjnej, a wcześniej w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, żadnych takich dowodów, które pozwalałyby na przyjęcie innej diagnozy niż zawarto to w orzeczeniach lekarskich poprzedzających wydanie kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji. Ponadto już pobieżna analiza postawionego w rozpoznawanej kasacji zarzutu naruszenia § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. prowadzi do wniosku o jego nieskuteczności. Nie można, bowiem podważać prawidłowości ustaleń stanu faktycznego (jak charakter i dynamika stwierdzonych zmian w narządzie słuchu, przebyte uprzednio zmiany oraz operacja, a także dokonywanie wzmocnień aparatu słuchowego) ani jego wpływu na ocenę prezentowaną przez uprawnione do tego jednostki medyczne za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego. Nadto, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podstawą zarzutów kasacyjnych nie może być samo negowanie wiarygodności istniejących dowodów, będących oparciem dla dokonanych ustaleń faktycznych, tylko dlatego, że są niekorzystne dla strony. Strona skarżąca musi przedstawić skonkretyzowane i oparte na określonych zarzutach fakty pozwalające wykazać, że w sytuacji, w której to konkretne (lub te konkretne) uchybienia nie miałyby miejsca, końcowe rozstrzygnięcie w sprawie byłoby odmienne, a tym samym, że uchybienie to miało wpływ na jego treść. Tylko w takim, bowiem wypadku może zostać wykazana dowolność oceny dowodów prowadząca do pełnej dyskwalifikacji lub istotnego podważenia trafności przyjętych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych. W okolicznościach niniejszej sprawy do wszystkich wymienianych w treści zarzutu okoliczności uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednostki, szczególnie Instytut Medyny Pracy odnosiły się, wykazując brak ich wpływu na możliwość stwierdzenia zawodowej etologii schorzenia. Także w opinii z dnia 14 lutego 2000 r., na którą powołała się skarżąca, sporządzonej w sprawie o ustalenie i rentę wyrównawczą, biegła wprost wskazała na "pozazawodowe uszkodzenie słuchu". Z tych też przyczyn, analizowany zarzut naruszenia § 1 ust. 1 rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. nie podlegał uwzględnieniu.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił wniesioną kasację.

Jednocześnie Sąd rozpoznający niniejszą kasację na zasadach słuszności przy orzekaniu o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego z tytułu wniesionej odpowiedzi na skargę kasacyjną odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu, uznając, że w sprawie miał miejsce przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 207 § 2 tej ustawy (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013 r., z. 3, poz. 38).

Odnośnie z kolei wynagrodzenia za świadczoną z urzędu pomoc prawną należnego od Skarbu Państwa dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu (art. 250 P.p.s.a.) podać należy, iż jest ono przyznawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.