Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 976/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 46, art. 150
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 976/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 grudnia 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.), Sędziowie: WSA Beata Cieloch, WSA Inga Gołowska, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2009r., sprawy ze skargi D.K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 11 maja 2009r. Nr [...], w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 340, 00 zł (trzysta czterdzieści złotych 00/100).


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 11 maja 2009 r., nr [...] DO [...], Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od wydanych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w dniu 12 grudnia 2008 r. decyzji, którymi określono D. K. – M. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące: maj oraz sierpień – grudzień 2004 r. z tytułu wystawionych w tych miesiącach faktur VAT.

Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Wyżej wskazane decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 12 grudnia 2008 r. zostały wysłane na adres wskazany przez podatnika w zgłoszeniu aktualizacyjnym NIP-2 z dnia 2 sierpnia 2004 r., tj. S., ul. R., [...] W. Pomimo dwukrotnego awizowania przesyłka nie została podjęta w terminie, dlatego decyzje zostały uznane za doręczone w trybie określonym w art. 150§2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej określanej skrótem "O.p.") ze skutkiem przypadającym na ostatni dzień okresu wynikającego z powtórnej awizacji, tj. 31 grudnia 2008 r.

W dniu 25 lutego 2009 r. (data stempla pocztowego) podatnik wniósł odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej wraz z wnioskami o przywrócenie terminu do ich złożenia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, iż decyzje zostały wysłane na adres zameldowania na pobyt stały z pominięciem pełnomocnika oraz adresu do korespondencji. Podał, iż wprawdzie w dniu 11 czerwca 2007 r. wypowiedział pełnomocnictwo adwokatowi K. S., lecz w dokumentach sprawy podatkowej znajdują się pełnomocnictwa dla jego żony E. K. – M. oraz W. J. z Biura Rachunkowego "W" w K., które powinny otrzymywać korespondencję kierowaną do podatnika lub do jego wiadomości. Poza tym w dniu opuszczenia aresztu śledczego, tj. 7 maja 2008 r. podał on organom podatkowym adres do korespondencji. Zdaniem podatnika z uwagi na kierowanie korespondencji na stały adres zameldowania został on pozbawiony możliwości skorzystania z ustawowo zagwarantowanego prawa do odwołania się od wydanych decyzji wymiarowych.

Postanowieniem z dnia 11 maja 2009 r., nr [...] DO [...], Dyrektor Izby Skarbowej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając to rozstrzygnięcie wskazał, iż w okresie przebywania podatnika w aresztach śledczych, wszelka korespondencja związana z prowadzonym postępowanie kontrolnym kierowana była na adres odpowiednich placówek i tam doręczana. Z informacji uzyskanych od organu kontroli skarbowej wynika, iż opuszczając w dniu 7 maja 2008 r. Areszt Śledczy w B., podatnik nie dopełnił obowiązku poinformowania organu prowadzącego postępowanie o zmianie dotychczasowego adresu. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodu potwierdzającego to zdarzenie. W związku z tym korespondencja była wysyłana na adres wskazany w zgłoszeniu aktualizacyjnym. Odnośnie wskazywanych pełnomocnictw, organ wskazał, iż nie mogły one stanowić wystarczającego umocowania wymienionych w nich osób do reprezentowania podatnika w toku przedmiotowego postępowania, bowiem zostały udzielone na długo przed terminem wszczęcia postępowanie. Ponadto na żadnym etapie postępowania przed organem I instancji na te pełnomocnictwa podatnik nie powoływał się. Organ kontroli skarbowej pismem z dnia 2 lipca 2007 r. poinformował kontrolowanego o niewyznaczeniu żadnej osoby jako pełnomocnika do reprezentowania w postępowaniu kontrolnym, w związku z czym będzie on osobiście zawiadamiany o wszelkich czynnościach podejmowanych w toku postępowania. Organ wskazał także, iż brak podjęcia działań w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika dowodzi, iż świadomie zrezygnowano z tej instytucji, decydując się na samodzielne prowadzenie wszelkich spraw związanych z toczącym się postępowaniem.

Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu postanowienia w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania podkreślił, iż termin czternastodniowy do wniesienia odwołania jest terminem ustawowym, zawitym, którego uchybienie pociąga za sobą ujemne skutki procesowe. Odwołania wniesione w dniu 25 lutego 2009 r. zostały w związku z tym uznane za bezskuteczne.

W skardze na postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania skarżący wniósł o jego uchylenie, zarzucając min. rażące naruszenie art. 122 O.p., poprzez zaniechanie podjęcia wszystkich niezbędnych działań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy; dokonania przestępstwa przez urzędnika Urzędu Kontroli Skarbowej polegającego na wyrwaniu jednej ze stron akt, która wnosiła informację o aktualnym adresie korespondencyjnym; nieuwzględnienie nowych adresów do korespondencji i w efekcie niezawiadomienie o zakończeniu postępowania kontrolnego. Skarżący wskazał min., iż w dniu 11 czerwca 2007 r. Urząd Kontroli Skarbowej został powiadomiony o dwóch adresach korespondencyjnych, lecz pismo to zostało celowo usunięte z akt, aby uniemożliwić odwołanie od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. W aktach postępowania kontrolnego znajduje się ponadto dokument "świadectwo zwolnienia" podatnika z aresztu śledczego w B. w dniu 7 maja 2008 r., w którym widnieje nowy adres podatnika, tj. K., ul. R. Ponieważ decyzje nie zostały doręczone ani pełnomocnikowi ani na prawidłowy adres strony, nie można uznać, iż zostały one skutecznie doręczone.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, iż w rozpoznanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący wniósł odwołania z przekroczeniem terminu ustanowionego w art. 223§2 pkt 1 O.p. Stwierdzenie uchybienia terminowi, nawet nieznaczne, obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia w tym zakresie, które w istocie uniemożliwia rozpatrzenie odwołań.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 z późn. zm - oznaczana dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy rozpocząć od analizy regulacji prawnej dotyczącej dokonywania doręczeń w toku postępowania. Z art. 150§1 pkt 1 O.p. wynika, że w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi w jeden ze sposobów wskazanych w art. 148§1 (w jego mieszkaniu, w miejscu pracy) lub w art. 149 (pod czasową nieobecność adresata - pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu) - poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni (art. 150 § 1a O.p.). Zawiadomienie o pozostawaniu pisma na poczcie umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 150 § 1 (czyli 14 dni), a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150§ 2 O.p.).

Przepis art. 150 O.p. stanowi fikcję prawną doręczenia pisma. Podkreślić należy, iż doręczenie w tym trybie jest skuteczne, gdy miejsce zamieszkania adresata nie budzi wątpliwości (orzeczenie SN z dnia 22 marca 1995 r., II CRN 4/95, Lex nr 50590). Jest ono skuteczne, o ile uprzednie próby doręczenia - zgodnie z art. 148 § 1 O.p. lub w art. 149 O.p. - podjęto pod adresem, pod którym adresat faktycznie mieszka.

Z kolei zagadnienie zmiany miejsca zamieszkania przez stronę w toku postępowania normuje art. 146 O.p. W myśl tego przepisu w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu, w tym adresu poczty elektronicznej, jeżeli wystąpiono o doręczenie pisma drogą elektroniczną (§ 1). W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy (§ 2).

W rozpoznanej sprawie organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż skarżący obowiązku tego zaniedbał. W związku z tym przesyłka zawierająca decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej wysłana na adres wskazany w zgłoszeniu aktualizacyjnym z dnia 2 sierpnia 2004 r. (dwukrotnie awizowana) została doręczona podatnikowi w trybie art. 150 § 2 O.p. w dniu 31 grudnia 2008 roku. Skarżący prawidłowość tego doręczenia zakwestionował wskazując, iż dopełnił obowiązku zawiadomienia organu o zmianie adresu do korespondencji – raz w piśmie z dnia 11 czerwca 2007 r., drugi raz po opuszczeniu aresztu śledczego w dniu 7 maja 2008 r. (adres został określony w "świadectwie zwolnienia"). W związku z tym decyzje wymiarowe nie zostały mu skutecznie doręczone.

Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania może być wydane w sprawach, w których nie ma wątpliwości, że strona odwołanie wniosła po terminie. Stwierdzenie bowiem uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest rozstrzygnięciem niezwykle restrykcyjnym dla strony, gdyż zamyka jej drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji. Dlatego też postanowienia dotyczące stwierdzenia uchybienia terminowi powinny być wydawane wówczas, gdy przekroczenie terminu jest oczywiste i po wyjaśnieniu ewentualnych wątpliwości, które mogą powstać po analizie materiału dowodowego, a także po zgromadzeniu pełnego materiału dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2003 roku, sygn. akt III SA 1758/01 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2007 roku, sygn. akt III SA/Wa 2079/06, LEX - nr 81599 i nr 294985). Analiza akt sprawy pokazuje, iż wątpliwości takie zachodzą. Nie można bowiem wykluczyć, iż pisma, na które powołuje się skarżący zawierały informację o aktualnym adresie do korespondencji. W aktach sprawy znajdują się bowiem jedynie dwie puste koperty, obie zaadresowane do Urzędu Kontroli Skarbowej. Pism natomiast, które zostały w nich wysłane, w aktach sprawy brak. Na pierwszej z kopert jako nadawca jest wskazany skarżący oraz widnieje informacja "Zakład Karny w W. wpłynęło 11 cze. 2007" (tom V, karta 943 akt adm.), na drugiej natomiast z datą 27 maja 2008 r. jako nadawca wskazany jest Areszt Śledczy w B. (tom XV, karta 3102 akt adm.). Skoro organ odwoławczy nie był w stanie w sposób jednoznaczny ustalić co stało się z przedmiotowymi przesyłkami oraz ich treści, to nie mógł uznać, iż w sprawie nie budzi wątpliwości fakt wniesienia odwołań z przekroczeniem ustawowego terminu. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania wymagało bowiem wcześniejszego stanowczego ustalenia prawidłowości i skuteczności doręczenia decyzji. Obowiązek wykazania tych okoliczności ciąży na organie odwoławczym stwierdzającym fakt uchybienia terminowi. Skoro nie można wykluczyć, iż skarżący zawiadomił organ prowadzący postępowanie o zmianie adresu do korespondencji, to doręczenie decyzji na adres wskazany w zgłoszeniu aktualizacyjnym NIP-1, pod którym to adresem skarżący nie mieszkał, nie może być uznane za skuteczne. Sąd stanął na stanowisku, że zachodzące w sprawie wątpliwości należy rozstrzygnąć na rzecz skarżącego. W związku z tym należy uznać, iż decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 12 grudnia 2008 r. zostały skarżącemu doręczone dopiero w dniu 20 lutego 2009 r., kiedy to – jak wynika z adnotacji sporządzonej przez Inspektora kontroli skarbowej – zapoznał się on z aktami postępowania i zażądał wydania z akt kopii decyzji z dnia 12 grudnia 2008 r. Kserokopie te zostały skarżącemu wydane.

Co prawda doręczenie kserokopii decyzji zamiast jej oryginału nie odpowiada w pełni wymogom art. 211 w związku z art. 145 § 1 ordynacji podatkowej, jednakże obowiązek przestrzegania tych norm spoczywa na organie podatkowym, skoro im uchybił, a pomimo to strona zapoznała się z treścią decyzji i wniosła odwołanie to doręczenie należy uznać za skuteczne skoro nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych. Termin do wniesienia odwołania rozpoczął zatem bieg od dnia doręczenia w/w decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. Odwołania z dnia 25 lutego 2009 r. zostały zatem wniesione w terminie. W dalszym toku postępowania, powyższe stanowisko organ odwoławczy zobligowany będzie uwzględnić.

W tym stanie rzeczy należało uznać, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 122 i art. 187 § 1 O.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 wyżej powołanej ustawy. Na tej podstawie zasądzono zwrot kosztów obejmujący wpis oraz wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz. 1349 z późn. zm.).