Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1031/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1 i ust. 10
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i par. 3, art. 250
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 4 ust. 3, par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2018 r. nr SKO.4118.282.2018 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 lipca 2018 r., nr SOC.VI.3328-1/014095/279-SW/U-235/2018; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi P. S., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 1031/18

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 sierpnia 2018 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 lipca 2018 r. w sprawie odmowy N.K. (dalej: skarżąca, strona) umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że Prezydent Miasta Łodzi, decyzją z dnia 10 lipca 2018 r. odmówił N.K. umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 01-03-2017r. do 30-09-2017r. Kwota której dotyczył wniosek o umorzenie wynikała z decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 lutego 2018 r., którą orzeczono: o uznaniu za nienależnie pobrane przez N.K. świadczenie wychowawcze pobrane na dziecko M.J. za okres od 1 marca 2017 r. do 30 września 2017 r., wysokości 500,00 zł miesięcznie; o zwrocie ww. świadczenia, w łącznej wysokości 3.500,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do 14 lutego 2018 r. w kwocie 153,42 zł, co łącznie stanowi kwotę 3.653,42 zł.

Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie.

Organ odwoławczy powołując się na art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2017r. poz. 1851 z późn. zm.) stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy dowodzi, iż sytuacja materialna i zdrowotna strony jest obecnie trudna, to jednak w ocenie Kolegium, nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie skarżącej nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W ocenie organu nie zachodzą, bowiem żadne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym, niezależnym od osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. N.K. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zatem podjąć zatrudnienie celem poprawy sytuacji finansowej. Uznano, że skoro wnioskodawca mógł podjąć zatrudnienie celem uzyskania zdolności kredytowej to może także świadczyć pracę celem zabezpieczenia wydatków związanych z utrzymaniem domu i córki. Dodano, że wnioskodawczym korzysta z rehabilitacji przeciętnie 2 razy w roku po 24 dni lub 14 dni zatem w pozostałym okresie może i powinna podjąć zatrudnienie.

Zgodzono się z organem I instancji, iż w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do umorzenia w całości ciążącego na stronie zobowiązania z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Przypomniano również, że zadłużenie skarżące powstało na skutek niedopełnienia obowiązku poinformowania organu przyznającego świadczenie o podjęciu zatrudnienia, a w konsekwencji o zmianie sytuacji dochodowej, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem wnioskodawczym po ponownym ustaleniu dochodu na członka rodziny przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do pobierania wnioskowanych świadczeń. Pouczenie o obowiązku poinformowania znajduje się zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jak i w decyzji przyznającej świadczenie. W konsekwencji powyższego powstały świadczenia nienależnie pobrane. Dodano także, iż są to świadczenia, które znalazły się w dyspozycji strony w sposób nienależny zatem zgodnie z obowiązującymi przepisami podlegają zwrotowi.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 sierpnia 2018 roku strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Zasadzonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na rozpatrzeniu ocenie materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7 i Art. 77 § 1. z art. 78. ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2017r. poz. 1257 z późn. zm. – dalej k.p.a.) poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego z wszystkich dokumentów i załączników, a w szczególności pomyłki w wysokości dochodów i stałych wydatków które obrazują aktualny zgodny ze stanem faktycznym. Z uwagi na powyższe, w ocenie strony, nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego zwrotu kosztów postępowania.

Postanowieniem z dnia 29 maja 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie toczy się aktualnie postępowanie ze skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 674/18, którym Sąd uchylił zaskarżoną przez N.K. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 kwietnia 2018 roku w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 lutego 2018 roku

Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie II SA/Łd 1031/18 dotyczące odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego dotyczy tych samych świadczeń, które N.K. pobierała w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 września 2017 r. Zatem zarówno strony postępowania, jak i materiał dowodowy oraz okoliczności obu rozpatrywanych spraw są tożsame. Do ustalenia zasadności odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagane jest rozstrzygnięcie z zakresie uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane i konieczności jego zwrotu. Tut. sąd zatem rozpoznając sprawę odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia związany będzie wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w rozstrzygnięciu, co do uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego.

Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2022 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. Dokonując takiej kontroli sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o cytowane wyżej przepisy i w granicach sprawy, nie jest jednak związany - stosowanie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi

Jednocześnie należy wyjaśnić, że rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów możliwe było na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2018 r., które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 lipca 2018r. w sprawie odmowy N.K. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

W podstawie prawnej tej decyzji wskazano m.in. art. art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2017r. poz. 1851 z późn. zm. dalej u.p.p.w.), zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Natomiast kwota nienależnie pobranego świadczenia została określona decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 lutego 2018 r. w sprawie nienależnie pobranego przez N.K. świadczenia wychowawczego i jego zwrotu. W wyniku wniesionego odwołania SKO w Łodzi decyzją z 30 kwietnia 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na skutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 18 stycznia 2019 roku (II SA/Łd 674/18) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 kwietnia 2018 roku oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 14 lutego 2018 roku.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd wskazał, że organy nieprawidłowo przyjęły, że zostały spełnione przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w., uzasadniające wydanie decyzji ustalającej, że świadczenie wychowawcze pobrane we wskazanym okresie nie przysługuje skarżącej i stało się świadczeniem nienależnie pobranym, a skarżąca zobowiązana jest do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, z uwagi na brak prawidłowego pouczenia, co tym samym przesądza o naruszeniu także przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art.80 k.p.a., mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd, przedstawiając wytyczne co do ponownego postępowania, podkreślił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko Sądu przedstawione w wyroku i wyda stosowne do dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie, z uzasadnieniem odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a., rozważając przy tym zwłaszcza kwestię zasadności prowadzonego postępowania w kontekście przesłanek określonych w art. 105 § 1 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r. (I OSK 1035/19) oddalił skargę kasacyjną od wyroku I instancji.

Powyższe powoduje, że została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja stanowiąca podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie można bowiem rozważać prawidłowości decyzji o odmowie umorzenia zobowiązań, których obowiązek uiszczenia został uchylony.

W tym stanie rzeczy uznać należy, że obecnie nie istnieje już przedmiot postępowania, tj. wynikająca z prawomocnie uchylonej decyzji kwota 3.653,42 zł. z tytułu nienależnie pobranego przez N.K. świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie .

Nie istnieje już zatem podstawa do władczej ingerencji organu administracji w formie decyzji w umorzenie należności wynikających z rozstrzygnięć które zostały wyeliminowane z obiegu prawnego. Postępowanie administracyjne może się tymczasem toczyć jedynie, gdy istnieje jego "przedmiot", który w tej sprawie stanowiło dochodzone nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wraz z odsetkami.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji ponieważ w rozpoznawanej sprawie ustalenia stanu faktycznego zarówno organu pierwszej instancji jak i organu odwoławczego opierały się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie nienależnie pobranego przez N.K. świadczenia wychowawczego i jego zwrotu, w której rozstrzygnięcia organów administracji zostały prawomocnie wyeliminowane z obiegu prawnego.

Z kolei umarzając postępowanie administracyjne (pkt II sentencji) Sąd kierował się dyspozycją art. 145 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

Komentowany przepis jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 - dalej jako: k.p.a.) Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017, wyd. elektr.). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. P. Szustakiewicz. A. Skoczylas, (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016, wyd. elektr.; zob. też uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).

dc