Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 1849/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 września 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Henryk Ożóg Sędziowie NSA - Jolanta Sikorska /sprawozdawca/ - Andrzej Wawrzyniak Protokolant - Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 2

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania M. D. od decyzji wydanej z upoważnienia Rady Miejskiej W. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup żywności i [...] zł na zakup środków czystości - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że decyzją z dnia [...]r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. przyznał M. D. zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości [...] zł i [...] zł na zakup środków czystości.

W odwołaniu od tej decyzji M. D. domagał się jej uchylenia, bądź stwierdzenia nieważności decyzji, niezwłocznego rozpatrzenia odwołania oraz zobowiązanie MOPR w W. do niezwłocznego udzielenia mu pomocy zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, o wyznaczenie do rozpatrzenia przyszłych wniosków skarżącego o udzielenie pomocy społecznej innego podległego Kolegium organu pomocy, przeprowadzenie kompleksowej kontroli w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w W. ze szczególnym uwzględnieniem sposobu i zasadności rozdziału środków pieniężnych przeznaczonych na zasiłki celowe.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że pismem z dnia [...]r. M. D. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, zasiłku celowego w talonach żywnościowych, zasiłku celowego na zakup środków czystości oraz o wyłączenie z udziału w postępowaniu administracyjnym Kierownika Działu Świadczeń G. G. z powodu stronniczości oraz pismem z dnia [...] r. o udzielenie zasiłku celowego na zakup żywności i zasiłku celowego w talonach żywnościowych wraz z wnioskiem o wyłączenie pracownika Kierownika Działu Świadczeń Ośrodka G. G. z powodu stronniczości. Z aktualizacji wywiadu u osoby i rodziny korzystającej z pomocy wynika, że M. D. jest osobą bezrobotną wspólnie zamieszkującą z [...] synem, uczniem liceum ogólnokształcącego. W dalszym ciągu nie uzyskuje alimentów na syna i zasiłku rodzinnego. Zamieszkuje w domku jednorodzinnym w zabudowie szeregowej, który posiada gaz , bieżąca wodę, co. Postanowieniem z dnia [...] r . Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 3

w W. odmówił wyłączenia G. G. od udziału w rozpatrzeniu wniosku o udzielenie pomocy społecznej z dnia [...] r. i [...]r., wskazując w uzasadnieniu, że nie zachodzą żadne okoliczności, o których mowa w art.24 § 1 kpa mogące być podstawą do wyłączenia pracownika organu. Z pisma zaś Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] r. wynika, że Ośrodek posiada ograniczone środki finansowe na realizację zadań z pomocy społecznej. Średnia wysokość przyznanej pomocy od początku roku maleje i w [...] r. wynosiła [...] zł. Spowodowało to nawet wydanie w [...] kwartale tego roku [...] decyzji odmawiających przyznania pomocy - głównie z powodu braku środków. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] został przyznany M. D. zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup żywności, zaś zaskarżoną decyzją przyznano zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości [...] zł i na zakup środków czystości w wysokości [...] zł.

Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało , że odwołanie nie zasługuje uwzględnienie.

Wskazało, iż nie ulega wątpliwości, że M. D. spełnia warunki do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej. Wskazuje na to brak dochodu w rodzinie oraz bezrobocie. M. D. uzyskał pomoc społeczną w formie zasiłku celowego w oparciu o zaskarżoną decyzję jak i o decyzję z dnia [...] r. nr [...], łącznie [...] zł. W ocenie Kolegium z pewnością nie jest to pomoc wystarczająca na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych zarówno M. D. jak i jego dorastającego syna, ucznia liceum ogólnokształcącego. Dokonując oceny prawidłowości postępowania organu I instancji w przedmiotowej sprawie Kolegium wzięło pod uwagę, podobnie jak organ I instancji możliwości finansowe Ośrodka, które muszą być oceniane w kontekście całości zadań jakie Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie zobowiązany jest wykonywać. Jest to bardzo ważna okoliczność, zważywszy na to, że przepisy ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej nie określają wysokości zasiłków celowych i nie podają kryteriów ustalania ich wysokości. Ponieważ z wyjaśnień Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. wynika, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone oraz jest duża liczba osób ubiegających się o pomoc, to należy uznać, że nie było w przedmiotowej sytuacji możliwe udzielenie pomocy społecznej w wysokości wyższej niż została udzielona.

Odnosząc się do pozostałych wniosków zawartych przez odwołującego w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do wyznaczenia innego organu niż Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w W. do załatwienia przyszłych wniosków M. D. o udzielenie pomocy społecznej, albowiem instytucja wyłączenia organu może

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 4

być stosowana wyłącznie w sytuacji prowadzonego już postępowania, jeżeli zaistnieją przesłanki do jego wyłączenia. Nie jest więc możliwe wyłączenie organu od załatwienia spraw przyszłych. Dodano, że Kolegium nie jest również kompetentne do przeprowadzenia kontroli kompleksowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W., gdyż Kolegium jest organem wyższego stopnia w stosunku do tego Ośrodka w sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnej, nie jest natomiast organem kontroli tych jednostek.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy orzekł jak w zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję M. D. podniósł zarzut:

1. naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1, 2 i 3, art. 10 ust. 2 pkt 6 i art. 36 ust. 2 ustawy o pomocy

społecznej;

2. naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 kpa w związku z art. 24 § 1 i 3 kpa oraz art. 145 § 1 pkt 4 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa;

3. rażącego naruszenia prawa, a to art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 157§2iart. 158 § 1 kpa;

4. naruszenia przepisów postępowania: art. 35 § 3 kpa, art. 37 § 2 kpa w związku z art. 35 § 1 i 2 kpa, art. 61 § 1 i 3 kpa, art. 104 § 1 kpa i art. 107 § 3 kpa.

Wskazując na powyższe wniósł:

1. o uchylenie zaskarżonej decyzji,

2. o stwierdzenie jej nieważności lub

3. o stwierdzenie jej niezgodności z prawem.

Wniósł także o wystąpienie do Prezesa Rady Ministrów o odwołanie A. K. z funkcji Prezesa SKO w W. z powodu powtarzającego się naruszania prawa podczas wykonywania obowiązków.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że rozstrzygnięcia obydwu organów w sposób rażący naruszają prawo a przez nikły rozmiar udzielonej pomocy narażają skarżącego i jego rodzinę na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Powołując się na przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej zarzucił, że rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zdaniem skarżącego przyznany zasiłek w kwocie [...] zł nie spełnił w/w ustawowych warunków.

Wskazując na przepis art. 10 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej podniósł, że organ pomocy społecznej nie może powoływać się na ograniczone środki finansowe i przyznać zasiłek w wysokości, która nie zaspokaja niezbędnej potrzeby życiowej skoro zobowiązany jest do

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 5

zapewnienia środków finansowych by uczynić zadość zgłoszonej podstawowej potrzebie życiowej, a wysokość tego zasiłku precyzyjnie określa art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Zarzucił, że działanie obydwu organów jest działaniem na szkodę skarżącego i jego rodziny.

Podniósł dalej, że pomimo zawiadomienia organu odwoławczego o wyłączeniu od udziału w postępowaniu Zastępcy Dyrektora Ośrodka organ odwoławczy nie usunął wady postępowania, która spowodowała wadliwość określoną w art. 145 § 1 1 pkt 3 kpa, która to wadliwość w związku z art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy o NSA stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wznowienia postępowania.

Podniósł dalej, że wniósł skargi do NSA w sprawach sygn. akt II SA/Wr 1636/99, II SA/Wr 316/2000, II SA/Wr 409/2000, II SA/Wr 1087/2000, II SA/Wr 1300/2000 i II SA/Wr 1301/2000, w których orzekali ci sami członkowie SKO co w sprawie niniejszej. Skargi te do chwili obecnej nie zostały rozpoznane. Rozstrzygnięcia są więc niewiadome. W związku z tym w niniejszej sprawie w wydaniu zaskarżonej decyzji orzekali członkowie Kolegium wyłączeni z mocy ustawy, co powoduje wadliwość wydanych w sprawie decyzji, wypełnia dyspozycję art. 145 § 1 pkt 3 kpa i stanowi podstawę uchylenia przez Sąd wydanej decyzji i wznowienia postępowania administracyjnego.

Ponadto zarzucił, że została naruszona zasada dotycząca czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, bowiem nie zapoznano go przed wydaniem decyzji organu I instancji z zebranym materiałem dowodowym w związku z czym nie brał udziału w postępowaniu. Organ nie pouczył go o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. W tej sytuacji zdaniem skarżącego zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Podniósł dalej, że organ nie wszczął postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, czym naruszył wskazane w pkt 3 skargi przepisy kpa.

Zarzucił, że jego wniosek o udzielenie pomocy został rozpatrzony po terminie a organ odwoławczy mimo to nie zarządził wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych niezwłocznego załatwienia sprawy w terminie, co narusza przepisy wskazane w pkt 4 skargi, co z kolei stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności wydanych w sprawie decyzji.

Nadto zarzucił, że organ połączył do rozpatrzenia dwie sprawy, co narusza przepisy prawa.

Podniósł, że uzasadnienie decyzji nie odpowiada przepisom prawa, ponadto: że organ odwoławczy nie wypowiedział się co do naruszenia

art. 10 ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, nie rozpatrzył

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 6

wniosku skarżącego o niezwłoczne udzielenie pomocy, o wyznaczenie innego organu do rozpatrzenia przyszłych wniosków skarżącego o udzielenie pomocy, wadliwie rozpatrzył wniosek o przeprowadzenie kontroli, naruszył jawność i rzetelność postępowania administracyjnego orzekając w oparciu o dokumentacją nie będącą dowodem postępowania odwoławczego w sprawie, dopuścił się ujawnienia danych z wywiadu środowiskowego, co skutkuje stwierdzenie przez sąd niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Odmowa przyznania świadczenia w odpowiednim rozmiarze w tych okolicznościach sprawy w ocenie skarżącego narusza art. 32 ust. 1, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Powołał się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a ponadto dodał, że zarzuty podniesione w skardze są niezasadne. Skarżący brał udział w postępowaniu, organy obu instancji nie zbierały nowych dowodów, które nie byłyby znane stronie. Skarżący składając odwołanie nie wnosił o wyłączenie członków tamt. Kolegium. Orzekający członkowie Kolegium nie podlegali wyłączeniu z mocy ustawy. Tryb odwoławczy ma pierwszeństwo przed trybem nadzwyczajnym, którym jest tryb stwierdzenia nieważności decyzji w związku z czym pismo skarżącego z dnia [...]r. rozpatrzono jako odwołanie, a niejako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. Organ rozpatrzył łącznie wniosek strony z [...]r. i z [...]r. Nie został zatem przekroczony ustawowy termin rozpatrzenia zgłoszonych wniosków. Odwołanie wpłynęło do organu II instancji w dniu [...]r., a zaskarżoną decyzję wydano w dniu [...]r. Organ zwrócił uwagę, że skarżący wraz z żądaniem przyznania zasiłku wnosił o wyłączenie od udziału w postępowaniu Kierownika Działu Świadczeń MOPR w W., a w skardze zarzuca, że decyzję wydał Zastępca Dyrektora MOPR w W., o wyłączenie którego występował.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm..) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004r. właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Według zaś art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270)

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 7

sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności zaskarżonych do niego decyzji, to jest do badania czy zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego a także, czy podjęta została zgodnie z przepisami procedury administracyjnej.

Wydane w niniejszej sprawie decyzje nie naruszają wskazanych wyżej przepisów prawa. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. Nr 64, poz. 414 z 1998r. z późn. zm.). Zgodnie z jej art. 32 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego.

Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 4 ust. 1 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na zasadzie powszechności. Przepis art. 2 ust. 2 omawianej ustawy jednocześnie stanowi, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisu tego wynika kolejne ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej - mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania (art. 1 ust. 1 ustawy).

Należy dodać, że w myśl art. 2 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Inaczej mówiąc, możliwe do spełnienia jest tylko to, na co pozwalają środki w chwili załatwiania sprawy. Oczywiście nie wyklucza to wniesienia ponownego wniosku o zasiłek, jeśli tylko zostaną spełnione przez wnioskodawcę ustawowe przesłanki do jej otrzymania, a ośrodek pomocy społecznej będzie dysponował środkami, o jakich traktuje przytoczona norma prawna.

W świetle powyższego istotnego znaczenia nabiera stwierdzenie, że decyzja oparta na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 8

materialnego z tym, że argumentacja organu co do rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kpa. W myśl tego przepisu prawa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć - stosownie do art. 107 kpa - wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Organy rozpoznające niniejszą sprawę w niczym powyższym przepisom prawa nie uchybiły.

Organ I instancji nie tylko powołał się na ograniczone możliwości finansowe ale także szczegółowo wykazał, jakimi środkami w dacie rozpoznawania wniosku skarżącego dysponował, ile osób zgłosiło wnioski o udzielenie pomocy oraz jakie były w tym okresie potrzeby osób zamieszkujących w rejonie tego Ośrodka. Z akt sprawy wynika, że skarżący od kilku lat jest objęty opieką Ośrodka Pomocy Społecznej i pomoc taką w różnej formie i na różne niezbędne potrzeby nieustannie otrzymuje. Fakt ten upodabnia działania organu I instancji do stałego utrzymywania skarżącego, a nie pomocy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazł, do czego organy pomocy społecznej zgodnie z wyżej powołanym przepisem art. 1 ust. 1 omawianej ustawy są powołane.

Konieczność zaspokojenia potrzeb nie tylko skarżącego, ale i innych osób objętych pomocą społeczną, przy istniejących środkach -niewystarczających, by zrealizować wszystkie oczekiwania - wymaga wyboru nie tylko co do sposobu załatwienia wniosków o przyznanie pomocy społecznej (przyznać pomoc albo jej odmówić) ale także co do rozmiaru przyznanej pomocy. Organy orzekające w sprawie ten wybór należycie uzasadniły. Dodać należy, że świadczenia przyznawane w ramach zasiłku celowego nie mają charakteru roszczeniowego.

Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola owych decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Czy zatem zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA sygn. akt SA/Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29).

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 9

Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy decyzyjne nie uchybiły powyższym zasadom, a wydane przez nie decyzje w niczym nie naruszają zarówno prawa materialnego, będącego podstawą rozstrzygnięcia wniosku, jak również przepisów procedury administracyjnej.

Problemem możliwości zaspokojenia praw osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej zajmował się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20.11.2001r. sygn. SK 15/01 (OTK 2001/8/252) rozważając zgodność art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 4 ust. 1 rozporz. Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10.03.1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz. U. Nr 26, poz. 140) z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uznając, że w/w przepisy są zgodne z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że: "pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia czy zaopatrzenia społecznego jedynie charakter uzupełniający. Cechą wyróżniającą pomoc społeczną w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. W ustawodawstwach krajów europejskich prawo do świadczeń nie opiera się na ogólnej zasadzie roszczeniowości, lecz raczej kieruje się zróżnicowaniem pozycji prawnej świadczeniobiorcy w zależności od rodzaju świadczenia. Także na gruncie polskiej ustawy o pomocy społecznej można wyróżnić świadczenia, które muszą być udzielone (np. zasiłek stały przewidziany w art. 27), które powinny zostać udzielone (np. schronienie, posiłek i niezbędne ubranie -art. 13) oraz takie, które mogą zostać udzielone (np. pomoc mająca na celu ekonomiczne usamodzielnienie osoby lub rodziny)." Trybunał Konstytucyjny wskazał, że: "w komentarzu do art. 67 ust. 2 Konstytucji wskazuje się, że "stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych" (Piotr Winczorek, Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1977 r., Warszawa 2000, s. 91)." (...) "Prawo do zabezpieczenia społecznego nie realizuje się zatem wyłącznie w formie pomocy społecznej, a tym bardziej w szczególnej postaci tej pomocy jaką stanowi zasiłek okresowy, który jest jednym ze świadczeń, które ustawodawca przewidział w ramach zabezpieczenia społecznego. Należy powiedzieć jeszcze wyraźnie, że pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy. Ilustracją tego aspektu jest nałożenie w art. 1 ust. 3 ustawy na osoby i rodziny

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 10

korzystające z pomocy społecznej obowiązku współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej."

W świetle powyższego uznać należy, że wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają przepisów prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy.

Wbrew także zarzutom skarżącego, rozpoznając sprawę organy decyzyjne w niczym nie naruszyły wskazanych w skardze przepisów procedury administracyjnej.

Za nietrafny uznać należy zarzut skarżącego dotyczący naruszenia jego praw, mającego polegać na uniemożliwieniu mu udziału w postępowaniu administracyjnym. Zważyć należy, że przeprowadzone w sprawie postępowanie ograniczyło się do przeprowadzenia przez organ pomocy społecznej wywiadu środowiskowego mającego na celu ustalenie aktualnej sytuacji życiowej skarżącego. Przeprowadzenie wywiadu odbyło się przy udziale skarżącego, co wynika ze złożonego przez niego podpisu na formularzu tego wywiadu. Postępowanie zostało wszczęte na skutek złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie zasiłku celowego. W związku z tym żadna czynność procesowa dokonana przez organ nie odbyła się bez udziału skarżącego. Nie było w tej sytuacji podstaw do przyjęcia naruszenia przez organy art. 10 § 1 kpa.

Dane dotyczące sytuacji życiowej skarżącego zebrane w czasie przeprowadzania tego wywiadu stanowiły podstawę wydania zaskarżonych decyzji. Rozpatrzenie sprawy bez wyjaśnienia sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego nie byłoby możliwe. Dane te w myśl przepisów KPA stanowiły podstawę ustalenia stanu faktycznego decyzji podlegającego następnie ocenie organu w świetle przepisów prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy, (art. 107 § 1 kpa) W tej sytuacji zarzut skarżącego dotyczący rażącego naruszenia przez organy decyzyjne prawa wskutek ujawnienia danych z wywiadu środowiskowego nie jest zasadny.

Wbrew twierdzeniom skargi brak jest podstaw do przyjęcia istnienia w sprawie podstaw do wznowienia postępowania. Wskazać bowiem należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego (W. Dawidowicz: "Ogólne postępowanie administracyjne", Zarys wykładu, s. 242, Warszawa 1983). Wznowienie postępowania dopuszczalne jest tylko w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Przedmiotem niniejszej sprawy jest wniosek strony o przyznanie zasiłku celowego, który to wniosek rozpatrywany jest w trybie zwykłym.

Za chybiony uznać także należy podniesiony w skardze zarzut nieważności postępowania. Trafnie rozpoznając pismo skarżącego z dnia

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 11

[...]r. organy uznały, że jest ono odwołaniem od wydanej w sprawie decyzji przez organ I instancji, co wprost wynikało z tytułu tego pisma i jego treści. Pismo to zostało wniesione w terminie do złożenia odwołania. O charakterze tego pisma nie przesądza zgłoszony w nim wniosek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji organu I instancji. W wyroku z dnia 14.02.1986r. sygn. IIISA 1344/85 (GAP 1987, nr 8, poz. 45) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Organ administracji rozpoznający odwołanie od decyzji organu I instancji nie jest kompetentny do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Rozpoznanie sprawy w trybie odwoławczym stwarza organowi II instancji wszelkie możliwości naprawienia ewentualnych wadliwości postępowania przed organem I instancji, przy czym art. 138 kpa nie przewiduje możliwości orzeczenia o nieważności decyzji." W wyroku z dnia 1.04.1988r. sygn. IV SA 1001/87, (GAP 1989, nr 18-20, s. 75) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym nawet pismo zatytułowane "wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji", ale wniesione do organu odwoławczego przed upływem terminu do złożenia odwołania, podlega rozpatrzeniu jako odwołanie." Ponadto dodać należy, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 156 kpa, który to przepis przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji postępowania wylicza w sposób wyczerpujący i nie może być interpretowany rozszerzająco. Powołany przez niego art. 157 § 1 pkt 2 kpa dotyczy podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu podjęcia jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wydając w sprawie decyzje organy w niczym nie naruszyły przepisów prawa, a decyzje znajdują oparcie w przepisach powołanych w podstawie prawnej tych decyzji, co wyżej wykazano.

Chybione są również zarzuty dotyczące udziału w rozpoznaniu niniejszej sprawy osób podlegających wyłączeniu z mocy ustawy. Zarzut ten skarżący opierał na twierdzeniu, że zawiadomił organ odwoławczy o wyłączeniu od udziału w postępowaniu Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej. Mimo to organ odwoławczy nie usunął tej wady postępowania, co jego zdaniem skutkuje nieważność tego postępowania. Z akt sprawy wynika, że istotnie we wniosku wszczynającym sprawę skarżący domagał się wyłączenia od udziału w jej rozpoznaniu Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. – G. G. Wniosek ten został rozpoznany postanowieniem z dnia [...]r. Wnioskowi temu odmówiono. Zważyć należy, że decyzję w sprawie w I instancji podjęła z upoważnienia Rady Miejskiej W. - Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. K. B.

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1849/2001 12

Nie może też odnieść zamierzonego skutku twierdzenie skarżącego, ze złożył w dniu [...]r. wniosek o wyłączenie K. B. albowiem jak wynika z treści art. 24 kpa w razie wystąpienia przesłanek wskazanych w tym przepisie prawa pracownik podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu ale w tej konkretnej toczącej się sprawie. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje instytucji wyłączenia na przyszłość pracownika organu w określonej kategorii spraw rozstrzyganych przez dany organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził także, aby organy administracyjne naruszyły art. 37 § 2 kpa, który dotyczy zażalenia na nie załatwienie sprawy w terminie, gdyż skarżący w tej sprawie nie wyczerpywał trybu zażaleniowego określonego w tym przepisie, w związku z terminami określonymi w art. 35 kpa do załatwienia sprawy. Z akt sprawy nie wynika, by organy rozpatrzyły sprawę z naruszeniem terminów o jakich mowa w art. 35 kpa.

Wbrew także zarzutom skarżącego organy nie naruszyły przepisów postępowania rozpoznając łącznie dwa zgłoszone przez skarżącego wnioski o udzielnie pomocy w formie zasiłku celowego. Zezwala na to przepis art. 62 kpa.

Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego przepisy Konstytucji RP nie mogą bezpośrednio stanowić podstawy do rozstrzygania indywidualnych spraw dotyczących udzielenia świadczeń z zakresu pomocy społecznej.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku zgłoszony w skardze wniosek o wystąpienie do Prezesa Rady Ministrów o odwołanie A. K. z funkcji Prezesa SKO w W. albowiem zgodnie z przepisem art. 3 § 1 wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności zaskarżonych do niego aktów administracyjnych, w tym decyzji.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa.

W związku z tym, stosownie do art. 151 wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu, co orzeczono w wyroku.