Wyrok NSA, sygn. akt III SA 5390/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Opłata skarbowa
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 5 pkt 4, art. 10 ust. 2-3
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
article: art. 5 ust. 3, art. 20 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: Zaniżona wartość przedmiotu czynności cywilnoprawnej rodzi zaległość podatkową, która skutkuje obciążeniem stron obowiązkiem zapłacenia od niej odsetek.

Notariusz jako płatnik opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnej przed nim dokonanej, odpowiada tylko w zakresie wartości przedmiotu tej czynności, określonej przez strony w momencie sporządzania aktu notarialnego.

TEZY

Zaniżona wartość przedmiotu czynności cywilnoprawnej rodzi zaległość podatkową, która skutkuje obciążeniem stron obowiązkiem zapłacenia od niej odsetek.

Notariusz jako płatnik opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnej przed nim dokonanej, odpowiada tylko w zakresie wartości przedmiotu tej czynności, określonej przez strony w momencie sporządzania aktu notarialnego.


SENTENCJA

Naczelny Sad Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Magdaleny O. i Jerzego O. na decyzję Izby Skarbowej w S. z dnia 18.03.1998 r. (...) w przedmiocie opłaty skarbowej oraz odsetek od tej opłaty - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa w S. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w M.-M. z dnia 31 grudnia 1997 r. w przedmiocie określenia wysokości opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnej w postaci umowy sprzedaży nie zabudowanej działki gruntu.

Z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy wynika co następuje.

Skarżący aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 1997 r. nabyli za kwotę 7.000 zł działkę gruntu o powierzchni 5.600 m2 położoną we wsi R.-W.

Wartość przedmiotu umowy zakwestionował organ podatkowy i w stosownym trybie wezwał strony do podwyższenia wartości nieruchomości do kwoty 10.000 zł, na co skarżący wyrazili zgodę. Urząd Skarbowy w wydanej przez siebie decyzji określił opłatę skarbową na kwotę 500 zł. Jednocześnie tenże urząd określił wysokość odsetek od zaległości w opłacie skarbowej na sumę 38,20 zł, a zaległość tę ustalono na kwotę 150 zł, albowiem w dniu zawarcia umowy, notariusz jak i płatnik potrącił od kupujących kwotę 350 zł tytułem opłaty skarbowej od wartości wskazanej w umowie sprzedaży.

Małżonkowie O. przedmiotem odwołania uczynili kwotę odsetek za zwłokę. Domagając się zmiany owej decyzji wnieśli o zwrot odsetek jako nienależnie potrąconych. Skarżący owe odsetki uiścili w dniu wydania decyzji wymiarowej. Obecnie jednak uważają, iż w zwłoce pozostawiliby dopiero z dniem 22 stycznia 1998 r. albowiem z tym dniem upłynął termin do wniesienia odwołania.

Izba Skarbowa nie podzieliła argumentów odwołania.

Izba Skarbowa stwierdziła, że organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy powołał za podstawę prawną swej decyzji art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, albowiem zobowiązanie do uiszczenia opłaty skarbowej powstało z mocy prawa, to jest z mocy art. 5 pkt 4 ustawy o opłacie skarbowej.

Przepis ten stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, przy czym w przypadku sporządzenia aktu notarialnego, notariusz jako płatnik obowiązany był obliczyć i pobrać opłatę skarbową z chwilą powstania obowiązku jej uiszczenia.

Jeśli jednak wartość przedmiotu umowy nie odpowiada wartości rynkowej , organ wszczyna postępowanie podatkowe w trybie art. 10 ust. 2 i 3 ustawy o opłacie skarbowej i wydaje decyzję przy uwzględnieniu treści par. 8 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 lipca 1989 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu opłaty skarbowej.

Izba Skarbowa stwierdziła, iż procedura w tym względzie została zachowana, a zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

W skardze do Naczelnego Sadu Administracyjnego skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej obowiązku zapłaty odsetek. Wyrazili pogląd, że w zaskarżonej części, decyzja jest niezgodna z prawem.

Skarżący uważali, że w sytuacji gdy opłatę skarbową obliczył i pobrał notariusz jako płatnik, to nie miało miejsce obliczenie tej opłaty przez podatnika, a zatem za materialnoprawną podstawę określenia terminu płatności podatku należało powołać przepis art. 18 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych a - nie jak stwierdzają organy podatkowe - art. 18 ust. 2 tej ustawy. Skarżący zakwestionowali także powołanie art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych jako podstawy prawnej wydanej decyzji, albowiem ich zdaniem zobowiązanie podatkowe zostało wykonane, a jedynie powstała rozbieżność co do oceny wysokość tego zobowiązania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Izby Skarbowej, iż na skarżących ciążył obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej jako stronie czynności cywilnoprawnej umowy kupna sprzedaży działki gruntu.

Obowiązek ten powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej a podstawą obliczenia opłaty skarbowej przy sprzedaży nieruchomości i stanowi wartość rynkową nieruchomości.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalony został pogląd, iż obowiązek opłaty skarbowej powstaje z mocy prawa.

Ustawa o opłacie skarbowej określiła osoby odpowiedzialne za obliczanie i pobieranie opłaty skarbowej. W rozpatrywanej sprawie tą osobą był notariusz z uwagi na to, że przed nim umowa sprzedaży została zawarta. Notariusz obliczył i pobrał opłatę skarbową od wartości nieruchomości podanej przez strony umowy i tylko w tym zakresie stał się płatnikiem tej opłaty.

Dodać należy, iż na notariuszu ciążył następnie obowiązek odprowadzenia opłaty na konto urzędu skarbowego.

Zwrócić należy nadto uwagę na fakt, iż w rozpatrywanej sprawie notariusz pouczył strony umowy o treści art. 10 ustawy o opłacie skarbowej, o treści art. 94 ustawy karnej skarbowej "a w szczególności o skutkach podwyższenia oceny sprzedaży przez Urząd Skarbowy".(...)

W rozpatrywanej sprawie organ podatkowy wezwał strony umowy do podwyższenia wartości przedmiotu umowy na co skarżący wyrazili zgodę. Doszło zatem do wydania decyzji określającej wysokość opłaty skarbowej zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Skoro dniem obliczenia i pobrania opłaty skarbowej przy sprzedaży nieruchomości jest dzień sporządzenia aktu notarialnego, to od tego dnia opłata skarbowa nie uiszczona jest zaległością podatkową w rozumieniu art. 19 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Należy w tym miejscu zauważyć, iż ustawa o opłacie skarbowej w sposób kategoryczny formułuje podstawę obliczenia opłaty skarbowej i podstawy jej pobrania. Może się zdarzyć, iż deklarowana w umowie wartość przedmiotu sprzedaży odbiega z różnych przyczyn od wartości rynkowej, ale i wówczas organ podatkowy ma obowiązek wezwania strony do podwyższenia /lub obniżenia/ wartości dla celów określenia i pobrania opłaty skarbowej od wartości rynkowej.

Dodać przy tym należy, iż art. 20 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, stanowiący o obowiązku pobrania odsetek w przypadku zaistnienia zaległości w opłacaniu podatków, w ogóle nie zajmuje się zagadnieniem z czyjej winy zaległości te powstały.

Oznacza to, że w każdej sytuacji faktycznej istnienie zaległości podatkowych rodzi dla podatnika następstwo w postaci obowiązku świadczenia od nich odsetek za zwłokę.

Tak więc w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa imputowanego przez skarżących.

Dodatkowo zauważyć należy, iż podjęte przez Izbę Skarbową rozstrzygnięcie odpowiada zasadzie sprawiedliwości podatkowej.

Gdyby bowiem przyjąć inne rozwiązanie, to podatnicy którzy nie zadeklarowali w umowie ceny rynkowej, byliby w lepszej sytuacji od tych, którzy zawierali umowy nie odbiegające od przeciętnych cen w danej miejscowości.

Podatnicy omijający ustawę o opłacie skarbowej byliby jedynie narażeni na obowiązek dopłaty ewentualnej różnicy w opłacie skarbowej bez konsekwencji odsetkowych.

Reasumując powyższe, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w wyroku.