Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2360/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Protokolant referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2013 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... sierpnia 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. J. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ...


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia ... sierpnia 2012 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. utrzymał w mocy decyzje własną z ...06.2011 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą . Decyzja ta zapadłą w następującym stanie faktycznym :

W dniu ... kwietnia 2011r. K. W. złożyła do ZUS wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym mężu . Jako uzasadnienie wniosku wskazała swoją bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną.

Decyzją z ... czerwca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia składek W uzasadnieniu wskazał, że nie można uznać wniosku za zasadny, gdyż wnioskodawczyni posiada majątek z którego może być przeprowadzona egzekucja ( budynek mieszkalny ), a także nie wykazała, aby jej stan zdrowia uniemożliwił jej podjęcie pracy .

Decyzją z dnia ... sierpnia 2011 r. powyższa decyzja została utrzymana w mocy. Ponownie podkreślono że odmawiając umorzenia należności Zakład wskazał iż w sprawie nie zaszły okoliczności potwierdzające wystąpienie przesłanek wskazujących na ich całkowitą nieściągalność. Strona jest bowiem właścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej znajdującej się w jej miejscu zamieszkania. Poza tym na jej majątku ZUS dokonał wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej co oznacza iż umorzenie należności byłoby przedwczesne. Jednocześnie w oparciu o ustalone w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego fakty, Zakład uznał, że została spełniona przesłanka mówiąca, iż opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych określona w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Nie uznano także przesłanki dotyczącej przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nada chorym członkiem rodziny, pozbawiającej stronę możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przedstawione orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wydane było do dnia ...12.2010 r. Ponadto w żadnym z przedstawionych dokumentów medycznych nie wskazano, aby stan zdrowia wnioskującej uniemożliwiał podjęcie pracy i tym samym uzyskanie dochodu.

Powyższą decyzję K. W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 14 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2277/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że organ zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w decyzji ją poprzedzającej wyraził pogląd, że w przypadku skarżącej spełniona została przesłanka wskazana w pkt 1 § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, jednocześnie jednak nie została spełniona przesłanka przewidziana w pkt 3 tegoż przepisu. Organ jest bowiem zdania że opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jednocześnie jednak uważa że nie wykazała ona iż jest przewlekle chora bądź też że musi sprawować opiekę nad chorym członkiem rodziny, a zatem że nie ma możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Organ stoi bowiem na stanowisku że skarżąca powinna podjąć zatrudnienie, albowiem nie uniemożliwia jej tego stan zdrowia. W ocenie sądu dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie upoważniał do postawienia tezy, że skarżąca ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, gdyż ma ona ... lata i cierpi na wiele schorzeń, czemu organ nie przeczy. Mało tego - przedstawiła dokumentację wskazująca na zaliczenie jej do kręgu osób z lekkim stopniem niepełnosprawności, która ma charakter trwały. Mimo tego organ jest zdania że skarżąca może podjąć pracę. Nie wskazuje jednak jaka to mogłaby być praca zważywszy na wiek oraz kwalifikacje jakie skarżąca posiada. Ta ostatnia kwestia – co potwierdza materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy – nie była przedmiotem analizy i oceny organu, co oznacza iż sugestia poczyniona w tej kwestii ma charakter wyłącznie teoretyczny.

Wobec powyższego Sąd nakazał, aby rozpoznając sprawę ponownie organ rozważył czy i ewentualnie jaką pracę skarżąca mogłaby wykonywać zważywszy na jej wiek, stan zdrowia i miejsce zamieszkania. Ustalenia i rozważania poczynione w tej kwestii nie mogą mieć charakteru abstrakcyjnego, co oznacza iż winny uwzględniać aktualną sytuację na rynku pracy odnoszącą się w szczególności do kobiet po ... roku życia. Sąd nakazał więc ustalenie z jaką to realną ofertą zatrudnienia skarżąca może mieć do czynienia.

Sąd zaznaczył także, że uznanie administracyjne i dbałość o finanse ZUS nie może przesłaniać rzeczywistych problemów obywatela który utrzymuje się z głodowej emerytury w kwocie ... zł netto i korzysta z pomocy społecznej, a jedynym jego majątkiem jest nie przynoszący dochodów dom mieszkalny.

W ocenie sądu stwierdzenia organu jakoby umorzenie należności w przedmiotowej sprawie było działaniem na szkodę finansów ubezpieczeń społecznych jest zważywszy na dotychczas poczynione ustalenia wyrazem całkowitego niezrozumienia problemów samotnej, schorowanej, biednej a zarazem starszej już osoby.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych opisaną na wstępie decyzją ponownie utrzymał w mocy decyzję z ...06.2011 r. Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ II instancji ponownie potwierdził stanowisko organu I instancji , uznając brak prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o kryterium całkowitej nieściągalności. W przedmiotowej sprawie za oczywiste i zarazem niesporne uznano, iż nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających umorzenie należności z powodu ich całkowitej nieściągalności. Strona ma bowiem nieruchomość , na której Zakład dokonał zabezpieczenia spłaty należności oraz świadczenie emerytalne, z którego prowadzi egzekucję.

Podkreślono jednoznacznie, iż dochodzenie należności z tytułu składek z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia jest ustawowym obowiązkiem ZUS, a umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Zatem chociaż Zakład ocenił, iż zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych to wskazał, że uznaniowy charakter umorzenia oraz dbałość o interes funduszu ubezpieczeń społecznych nie pozwalają na podjęcie decyzji pozytywnej.

Od powyższej decyzji K. W. ponownie wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie..W skardze zarzuciła, że ZUS pominął wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podkreśliła, że nie ma możliwości spłaty zaległości. Próbowała sprzedać dam, ale potencjalnych kupców odstręcza położenie nieruchomości. Nie jest też w stanie żyć za ... zł miesięcznie, bo tyle zostaje jej z emerytury po potrąceniu kwoty egzekwowanej przez ZUS ( ... zł miesięcznie ).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sady administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie podkreślić należy, że okolicznością o podstawowym znaczeniu dla niniejszego postępowania jest fakt, iż sprawa już po raz drugi jest przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Zatem podstawową kwestią jest zbadanie czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zrealizował zalecenia i wskazania zawarte w poprzednim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt V SA/Wa 2277/11 ) na tle obowiązku wynikającego z art. 153 p.p.s.a. , a nadto zachowania granic uznania administracyjnego w ramach art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W konsekwencji, Skład orzekający aktualnie, zobowiązany jest mieć na uwadze brzmienie normy prawnej zawartej w art. 153 p.p.s.a. i wynikający z niego obowiązek orzekania w ramach tzw. związania "oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania", sformułowanych w poprzednim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W sprawie niniejszej kontrola sądowa obejmować musi prawidłowość zastosowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naruszenie bowiem przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej (B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M. Niezgódka-Medek, Zakamycze 2006-Komentarz do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.).

Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji dostarcza argumentów wskazujących, iż wykonanie tych wskazań Sądu nastąpiło z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ bowiem nie podjął wszelkich możliwych działań koniecznych do wyjaśnienia niniejszej sprawy zgodnie z zaleceniami Sądu. Sąd nakazał w pierwszym rzędzie ustalenie czy strona ma realne możliwości podjęcia pracy zarobkowej – przy jej stanie zdrowia, kwalifikacjach i wieku.

Z notatki urzędowej z ...07.2012 r. wynika, że pracownik ZUS w rozmowie telefonicznej ustalił, że Urząd Pracy w P. w okresie trwania postępowania dysponował ofertami pracy dla osób z lekkim stopniem niepełnosprawności. Brak jest ustaleń czy oferty te dotyczyły osoby w wieku skarżącej. Brak jest ustaleń co do kwalifikacji skarżącej i jej doświadczenia zawodowego.

Niezależnie od tego nawet ten dokument nie znalazł odbicia w uzasadnieniu decyzji. Co prawda skarżąca otrzymuje emeryturę, ale sam organ przyznaje, ze wysokość tego świadczenia nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Więc zbadanie jej ewentualnych możliwości zarobkowych jest niezbędne dla podjęcia właściwej decyzji, nawet jeśli jest ona wydawana na podstawie tzw. uznania administracyjnego. Niezależnie od powyższego twierdzenia dot. możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej poprzez podjęcie przez skarżącą zatrudnienia znalazły się w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

Reasumując, przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy doszło do naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ wyjaśni wszystkie okoliczności sprawy zgodnie z ocenę prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym wyroku oraz wyroku z dnia 14 marca 2012 r., a swoje stanowisko uzasadni stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

W kwestii kosztów orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).