Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 569/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 128 ust 1 i 4 i art 129 ust 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Beata Stefańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w K. - J. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 lutego 2017 r., znak: [...], Wojewoda, działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Starosty [...] z dnia 15 marca 2016 r., nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 15 marca 2016 r., nr [...], Starosta [...] orzekł: w pkt 1 o ustaleniu odszkodowania za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z posadowieniem na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2972 ha, położona w R. gmina D., dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi księgę wieczystą nr [...] – linii elektroenergetycznej, w kwocie [...]zł na rzecz E. G.; w pkt 2 o zobowiązaniu [...] do zapłaty odszkodowania ustalonego w pkt 1 decyzji na rzecz E. G.; w pkt 3 o tym, że należność ustaloną w pkt 1 decyzji należy uiścić jednorazowo w terminie 14 dni licząc od dnia, w którym stanie się ona ostateczna, zaś do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie niniejszego odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego.

Ustalając wysokość odszkodowania, organ I instancji oparł się na operacie szacunkowym sporządzonym w dniu 20 marca 2014 r. przez rzeczoznawców majątkowych T. L. i G. M.-M., którego aktualność została potwierdzona pismem z dnia 20 października 2015 r. Określenie wartości szkód odpowiadających zmniejszeniu wartości nieruchomości na skutek wybudowania napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia na nieruchomości położonej w miejscowości R. gm. D., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2972 ha, obr[...] zostało dokonane przez biegłych rzeczoznawców majątkowych G. M.-M. oraz T. L. na kwotę [...]zł.

Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyły w dniu 11 kwietnia 2016 r. (data wpływu do Starostwa Powiatowego w M.) [...] w którym zakwestionowano w ogóle uprawnienie E. G. do ubiegania się o przedmiotowe odszkodowanie, wskazując, iż przysługiwać mogłoby ono co najwyżej właścicielom nieruchomości w dacie wydania decyzji o ograniczeniu prawa własności tj. Państwu Z. i H. W., jak również argumentując, iż zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych wykluczona jest możliwość stosowania art. 129 ust. 5 u.g.n. do stanów faktycznych zaistniałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Ponadto odwołująca się wskazała, iż: "Decyzja Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. nie zawiera (...) stwierdzenia, iż jest ona ostateczna. Pomimo to, organ na str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdza, iż prawo własności nieruchomości zostało ograniczone na podstawie decyzji ostatecznej".

Na skutek odwołania Wojewoda wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 24 lutego 2017 r., którą utrzymał zaskarżoną decyzję Starosty [...] w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotem postępowania jest kwestia ustalenia i wypłaty odszkodowania za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z posadowieniem na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2972 ha, położona w R. gmina D., dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi księgę wieczystą nr [...] - linii elektroenergetycznej, na rzecz E. G.. Zgodnie z art. 35 wspomnianej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły, za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń spowodowało, że nieruchomość nie nadawała się do dalszego racjonalnego jej użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlegała wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w tej ustawie dla wywłaszczenia nieruchomości. W myśl art. 36 powołanej ustawy, odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w jej art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno było być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody. Właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody.

Dalej Wojewoda, odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, wskazał, iż w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowanym jest już stanowisko, zgodnie z którym nie można przyjąć poglądu, że warunkiem zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 u.g.n. jest okoliczność, aby stan faktyczny, do którego przepis ten miałby być zastosowany, istniał w dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ przywołał w tym zakresie wyrok NSA z 21 grudnia 2009 r., I OSK 1111/08 (LEX nr 582460). Następnie podano, że w aktualnym orzecznictwie sądowym wskazuje się również na fakt, iż każda nowa ustawa (nowa regulacja) obejmuje istniejące w chwili wejścia jej w życie stany faktyczne, a więc takie sytuacje, które powstały jeszcze przed wejściem w życie nowej regulacji. To z przepisu ustawy wynika czasami, że nie stosuje się jej do zdarzeń powstałych np. przed wejściem w życie danej regulacji. Jeżeli zaś takiego przepisu nie ma – co ma miejsce w przedmiotowej sprawie – to ustawa o gospodarce nieruchomościami obejmuje również sytuacje, które powstały przed wejściem jej w życie. Stan prawny wywołany władczą ingerencją w prawo własności bez przyznania z tego tytułu odszkodowania trwa zatem nadal. Na podkreślenie zasługuje również wskazywane w orzecznictwie sądowym stwierdzenie, iż zgodnie z art. 233 u.g.n., sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Przepisy te zaś przewidują, że wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw (art. 128 ust. 1 u.g.n.). Zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n., odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124 – 126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

W rozpatrywanej sprawie przyjęto więc, że materialnoprawną podstawą orzeczenia o odszkodowaniu jest przepis art. 128 ust. 1 i 4 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. przyznaje staroście, jako organowi administracji publicznej, kompetencję do wydania – inaczej niż przewiduje to zasada z art. 129 ust. 1 u.g.n. – odrębnej decyzji o odszkodowaniu między innymi w sytuacjach, gdy za wywłaszczenie dokonane w latach ubiegłych nie zostało na rzecz stron ustalone odszkodowanie, pomimo ciążącego na organach w tym zakresie ustawowego obowiązku. Wojewoda zwrócił też uwagę na stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2012 r., II SA/Gl 582/12 (LEX nr 1248878), zgodnie z którym: "Przez użyty w przepisie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. termin "pozbawienie praw do nieruchomości" należy rozumieć także częściowe pozbawienie takich praw polegające m.in. na ograniczeniu możliwości korzystania z nieruchomości przez ustanowienie na niej służebności przesyłu".

Następnie Wojewoda podniósł, że jakkolwiek roszczenie o odszkodowanie ma charakter majątkowy, to sprawa o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia prawa własności nieruchomości (przez które należy rozumieć także ograniczenie tego prawa), jako zastrzeżona do załatwienia przez organy administracji publicznej w sformalizowanym postępowaniu, nie ulega przedawnieniu, bowiem brak w tym zakresie przepisu powszechnie obowiązującego prawa, który przewidywałby taki skutek prawny (por. odpowiednio np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2009 r., I OSK 335/08, LEX nr 599060, wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2009 r., I OSK 229/08, CBOSA. Dodatkowo zauważono, że z jednoznacznej redakcji przepisów art. 36 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 12 marca 1958 r. wynika, iż trzyletni termin przedawnienia odnosił się tylko do roszczenia odszkodowawczego ujętego w ust. 2 tej jednostki redakcyjnej, tj. do odszkodowania za straty w zasiewach, uprawach i plonach, a zatem nie dotyczył roszczenia o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia się wartości nieruchomości podlegającej ograniczeniu.

Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania kwestionujących uprawnienie E. G. do ubiegania się o przedmiotowe odszkodowanie i wskazujących, iż przysługiwać mogłoby ono co najwyżej właścicielom nieruchomości w dacie wydania decyzji o ograniczeniu prawa własności, tj. Państwu Z. i H. W., organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż w kontekście obowiązujących przepisów osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia bądź ograniczenia prawa własności nieruchomości jest wyłącznie aktualny w dacie pozbawienia (ograniczenia) tego prawa właściciel lub współwłaściciele tej nieruchomości, albo jego (ich) następca (następcy) prawni pod tytułem ogólnym, bowiem roszczenie o odszkodowanie jest prawem majątkowym dziedzicznym. W momencie, gdy doszło do ograniczenia prawa własności przez Naczelnika Miasta i Gminy w D., parcele 1. [...] [...] i [...], gmina D., z których powstała m.in. stanowiąca przedmiot postępowania działka nr [...], stanowiły własność H. i Z. W.. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia 24 czerwca 2011 r., sygn. akt [...] [...], spadek po zmarłym H. W. nabyła Z. W. i E. G., zaś spadek po zmarłej Z. W. nabyła E. G.. Tym samym za nietrafny uznać należy zarzut strony odwołującej, iż E. G. nie posiada legitymacji do ubiegania się o przedmiotowe odszkodowanie.

Odnośnie podniesionej w odwołaniu kwestii, że decyzja Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. nie zawiera stwierdzenia, iż jest ona ostateczna, Wojewoda zauważył, że w aktach sprawy znajduje się jedynie kserokopia decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. zezwalająca na przeprowadzenie robót związanych z budową linii 400 kV [...] Niemniej w aktach sprawy znajduje się również decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 12 stycznia 1984 r. znak: [...] o pozwoleniu na budowę linii elektroenergetycznej 400 kV S. – T., wydana na wniosek Zakładu Energetycznego T., będącego jednocześnie podmiotem wskazanym jako wnioskodawca w ww. decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. Zgodnie z art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 229), pozwolenie na budowę mogło być wydane wyłącznie jednostce organizacyjnej lub osobie, która wykaże prawo do dysponowania nieruchomością. Decyzja wydana przez Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. wydana została na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i stanowiła administracyjnoprawny tytułu do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (podobnie jak decyzja aktualnie wydawana w oparciu o przepis art. 124 u.g.n.), a zatem w momencie składania wniosku o wydanie pozwolenia na budowę (a najpóźniej w momencie wydania tej decyzji), decyzja zezwalająca na zajęcie nieruchomości musiała być ostateczna. W świetle powyższego logiczny jest wniosek, iż decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. przysługiwał przymiot ostateczności. W kontekście powyższego zwrócono również uwagę na pogląd prawny Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z 29 stycznia 2009 r., I OSK 229/08 (CBOSA). W świetle powyższego nawet pomimo braku w aktach decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. z tzw. klauzulą ostateczności – wobec wydania w związku z inwestycją wskazaną w tym rozstrzygnięciu pozwolenia na jej budowę i faktycznego zrealizowania na przedmiotowej nieruchomości planowanej linii elektroenergetycznej (czego żadna ze stron nie neguje) – zasadnym było w ocenie Wojewody uznanie przez organ I instancji podstaw do ustalenia odszkodowania.

Jeśli zaś chodzi o ocenę sporządzonego na potrzeby niniejszej sprawy operatu szacunkowego z dnia 20 marca 2014 r., Wojewoda stwierdził, że określenie wartości szkód odpowiadających zmniejszeniu wartości nieruchomości na skutek wybudowania napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia na nieruchomości położonej w miejscowości R., gm. D., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2972 ha, zostało dokonane przez biegłych rzeczoznawców majątkowych – G. M.-M. oraz T. L. – w operacie szacunkowym sporządzonym w dniu 20 marca 2014 r., na kwotę [...]zł. Autorzy sporządzonej wyceny nieruchomości wykorzystując podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej, w operacie szacunkowym sporządzonym 20 marca 2014 r. (którego aktualność została potwierdzona pismem z dnia 20 lutego 2017 r.) określili stopień zmniejszenia się wartości przedmiotowej nieruchomości na skutek wybudowania napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia na kwotę [...]zł. Z uwagi na brak wystarczającej, zdaniem biegłych, liczby transakcji nieruchomościami podobnymi do nieruchomości wycenianej, zmniejszenie się wartości nieruchomości określili jako sumę wartości części przedmiotowej nieruchomości o pow. 1500 m2 zabudowanej murowanym budynkiem mieszkalnym, niewykończonym, o pow. użytkowej 123,3 m2, wartości części przedmiotowej nieruchomości o pow. 1500 m2 zabudowanej starym drewnianym budynkiem mieszkalnym oraz zabudowaniami gospodarczymi oraz wartości niezabudowanej części niniejszej nieruchomości o pow. 9972 m2 wyłączonej z prawa zabudowy. Powyższe działanie zdaniem rzeczoznawców majątkowych pozwoliło na najbardziej wiarygodne określenie wartości całej nieruchomości. Do porównań przyjęto nieruchomości z obszaru powiatu [...], bowiem jak ustalili oni, na terenie gminy D. nie odnotowano wystarczającej ilości transakcji podobnymi nieruchomościami. W związku z powyższym omawiany operat szacunkowy uznano za wykonany w sposób prawidłowy i dopuszczono jego przydatność dowodową w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze wyżej wymienione okoliczności faktyczne i prawne, Wojewoda utrzymał w mocy jako zgodną z prawem zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 15 marca 2016 r. nr: [...]

Z powyższą decyzją nie zgodziły się [...]. w W. zaskarżając ją w całości do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Krakowie w ustawowym terminie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez ustalenie odszkodowania na rzecz osoby niebędącej adresatem decyzji wywłaszczeniowej, a dodatkowo na rzecz osoby nielegitymującej się ostateczną decyzją wywłaszczeniową; 2) art. 105 § 1 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez brak umorzenia postępowania administracyjnego ze względu na brak podstawy prawnej do wydania w niej rozstrzygnięcia; 3) art. 7, art. 77 § i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i zebrania materiału dowodowego w sprawie, tj. brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ostateczności decyzji wywłaszczeniowej oraz niewyjaśnienie wszystkich wątpliwości podnoszonych przez Stronę Skarżącą wobec operatu szacunkowego; 4) art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez ustalenie wysokości odszkodowania na podstawie nieaktualnego operatu szacunkowego. Wskazując na powyższe zarzuty, strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Wojewody z dnia 24 lutego 2017 r. oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym wpisu, opłaty skarbowej za złożenie pełnomocnictwa oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, według norm przepisanych. Nadto na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca spółka wniosła o rozważenie uchylenia również decyzji Starosty [...] z dnia 15 marca 2016 r. W obszernym uzasadnieniu skargi przytoczono argumentację na poparcie twierdzeń skargi.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Na rozprawie Sąd dopuścił dowód z klauzuli nr [...] do operatu szacunkowego z dnia 20 marca 2014 r. – klauzuli z dnia 20 lutego 2017 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody z dnia 24 lutego 2017 r., znak [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 15 marca 2016 r., nr [...], którą orzeczono o ustaleniu odszkodowania za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z posadowieniem na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2972 ha, położona w R. gmina D. – linii elektroenergetycznej, w kwocie [...]zł na rzecz E. G.. Materialnoprawną podstawę orzeczenia o odszkodowaniu stanowi przede wszystkim art. 128 ust. 1 i 4 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm., dalej jako "u.g.n.").

Spór pomiędzy stronami w rozpatrywanej sprawie dotyczy zarówno możliwości przyznania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości w oparciu o art. 128 ust. 4 w zw. z ust. 1 w przypadku, gdy odszkodowania tego domaga się nie pierwszy, wywłaszczony właściciel nieruchomości, a osoba, która nieruchomość tę nabyła na podstawie sukcesji generalnej – jak i wysokości ustalonego odszkodowania.

Zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Według art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje także za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126 u.g.n., to jest w przypadku czasowego ograniczenia prawa własności nieruchomości. Wskazać ponadto należy, iż zgodnie z obowiązującymi w dacie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. 1961 r. Nr 18 poz. 94 ze zm.) wywłaszczenie następowało także za odszkodowaniem. W myśl art. 36 powołanej ustawy, odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w jej art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody.

Zdaniem strony skarżącej brak jest podstaw prawnych do ustalenia na rzecz E. G. odszkodowania z tytułu wydania decyzji w trybie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, bowiem zgodnie z orzecznictwem powstałym na podstawie art. 128 ust 1 i 4 u.g.n. odszkodowanie za wywłaszczenie oraz zajęcie nieruchomości pod urządzenia techniczne (infrastrukturę przesyłową) przysługuje wyłącznie osobie wywłaszczonej, czyli właścicielowi nieruchomości w dacie wydania ostatecznej decyzji administracyjnej. Statusu takiego nie posiadają natomiast kolejni nabywcy prawa własności takiej nieruchomości. W ocenie skarżącej spółki ewentualne roszczenie odszkodowawcze z tytułu lokalizacji linii elektroenergetycznej na nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna numer [...] mogło przysługiwać co najwyżej właścicielom nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej, tj. decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r., czyli Z. W. i H. W.. Natomiast E. G., stała się właścicielką nieruchomości dopiero po upływie dwóch lat od daty wydania decyzji, na podstawie umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego z dnia 7 czerwca 1985 r. (Rep. A [...], na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin). Nadto w ocenie strony skarżącej, roszczenie odszkodowawcze nie może być również wywodzone przez E. G. z tytułu spadkobrania po Z. W. i H. W., gdyż roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie (w tym polegające na ograniczeniu własności) nie jest roszczeniem o charakterze cywilnoprawnym, a do spadku nie wchodzą majątkowe prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, wynikające z przepisów należących do innych działów prawa (prawa administracyjnego, prawa finansowego). W tej kwestii Sąd podzielił stanowisko Wojewody uznając, że osobą uprawnioną do domagania się odszkodowania w badanej sprawie jest E. G.. W momencie, gdy doszło do ograniczenia prawa własności przez Naczelnika Miasta i Gminy w D., parcele 1. kat. 1. kat. [...], [...] i [...], gmina D., z których powstała m.in. stanowiąca przedmiot postępowania działka nr [...], stanowiły własność H. W. i Z. W.. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia 24 czerwca 2011 r., sygn. akt I Ns [...], spadek po zmarłym H. W. nabyła Z. W. i E. G., zaś spadek po zmarłej Z. W. nabyła E. G.. Powołane przez skarżącą spółkę orzeczenia na poparcie twierdzenia, że przedmiotowe odszkodowanie nie ma charakteru cywilnoprawnego i w związku z tym nie wchodzi do spadku, dotyczą innych kwestii. Np. wyrok NSA sygn. akt I OSK 460/08 dotyczy wyłącznie kwestii stosowania do ustalania odszkodowania przepisów kodeksu cywilnego z powodu zupełnego uregulowania tej kwestii w przepisach u.g.n. Nieuprawniony jest na tej podstawie wniosek, że roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości nie wchodzi do spadku. Roszczenie o ustalenie odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124 – 126 u.g.n., ma charakter majątkowy, i chociaż jego źródłem są przepisy u.g.n., a nie prawo cywilne, wchodzi w skład spadku po osobie uprawnionej do otrzymania odszkodowania, czyli Z. W. i H. W.. Nadto przytaczane przez skarżącą spółkę orzeczenie WSA w Krakowie (II SA/Kr 290/11) dotyczyło ubiegania się o odszkodowanie z tytułu czasowego ograniczenia prawa własności nieruchomości przez osobę, która nieruchomość tę nabyła na podstawie sukcesji szczególnej (umowy sprzedaży), a nie jak w badanej sprawie – generalnej (spadku). Tym samym za nietrafny uznać należy zarzut skarżącej spółki, że E. G. nie posiada legitymacji do ubiegania się o przedmiotowe odszkodowanie.

Przechodząc zatem do drugiej spornej kwestii, tj. ustalenia wysokości odszkodowania, stwierdzić należy, co następuje. Określenia wartości szkód odpowiadających zmniejszeniu wartości nieruchomości na skutek wybudowania napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia na nieruchomości położonej w miejscowości R., gm. D., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2972 ha, dokonano na kwotę [...]zł, na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego w dniu 20 marca 2014 r. przez biegłych rzeczoznawców majątkowych – G. M.-M. oraz T. L.. Zadaniem biegłych było więc ustalenie o ile zmniejszyła się wartość nieruchomości na skutek zrealizowania inwestycji, polegającej na wybudowaniu na nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem linii elektroenergetycznej. Zgodnie z art. 134 u.g.n. podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135 u.g.n., wartość rynkowa nieruchomości, a przy jej określaniu uwzględnia się w szczególności rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami. Operat szacunkowy został sporządzony na potrzeby niniejszego postępowania z uwzględnieniem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. nr 207 poz. 2109 ze zm.). Na podstawie tegoż operatu szacunkowego określona została wartość szkód tj. kwota odpowiadająca zmniejszeniu wartości nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], położonej w R. gm. D., na skutek wybudowania napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia, na jej terenie. Wartość rynkową nieruchomości określono podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej. Uwzględniając założenia Noty Interpretacyjnej nr [...] Zastosowanie podejścia porównawczego w wycenie nieruchomości, wchodzącej do zbioru Powszechnych Krajowych Zasad Wyceny, wartość rynkowa nieruchomości przy zastosowaniu metody korygowania ceny średniej określona została na podstawie zbioru co najmniej kilkunastu nieruchomości podobnych, dla których znane są ceny transakcyjne, warunki zawarcia transakcji oraz cechy tych nieruchomości. Wartość nieruchomości będącej przedmiotem wyceny określa się poprzez korektę średniej ceny nieruchomości podobnych współczynnikami korygującymi. Przy wycenie nieruchomości analizą objęto rynek nieruchomości gruntowych zabudowanych wolnostojącymi budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi zlokalizowanych na terenie powiatu [...] z uwagi na brak wystarczającej, zdaniem biegłych, liczby transakcji nieruchomościami podobnymi do nieruchomości wycenianej w gminie D.. Analizą objęto okres od marca 2012 r. do marca 2014 r. W analizowanym okresie zaobserwowano względna stabilizacje cen nieruchomości gruntowych zabudowanych budynkami mieszkalnymi. Zgodnie z art. 130 ust. 1 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw (...) oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu, zgodnie natomiast ze stanem na dzień 28 czerwca 1983 r. nieruchomość będąca przedmiotem wyceny w obowiązującym wówczas planie zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym uchwałą Nr VIII [...] Rady Narodowej Miasta i Gminy D. z dnia 12 lutego 1981 r. położona była na obszarze oznaczonym symbolem: 08 RZ łąki pastwiska oraz rejony dopuszczalnej wymiany substancji. Z rysunku planu wynika również, że zachodnia cześć nieruchomości była zabudowana, co świadczy o jej budowlano-rolnym charakterze. W ocenie biegłych poprzez wybudowanie przedmiotowej linii zmniejszyła się atrakcyjność działki nr [...]. Przedmiotowa nieruchomość w części północnej była zabudowana, w pozostałej części stanowiła tereny rolne, miała więc charakter nieruchomości częściowo budowlanej. Atrakcyjność takich nieruchomości zmniejsza się na skutek wybudowania sieci wysokiego napięcia, stanowiącej dla potencjalnych nabywców niekorzystne otoczenie nieruchomości, zarówno ze względów estetycznych, jak i obaw, związanych z przebiegiem takiej sieci. Wartość nieruchomości uległa obniżeniu, ponieważ ograniczono również możliwość korzystania z części nieruchomości, którą stanowi pas wzdłuż linii energetycznej na działce nr [...]. Obszar ten położony w części nieruchomości o charakterze rolnym, podlega prawu współkorzystania przez przedsiębiorstwo przesyłowe oraz właściciela przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z oświadczenia właścicieli działki, częściami składowymi przedmiotowej nieruchomości, według stanu na dzień 28 czerwca 1983 r., były: budynek mieszkalny jednorodzinny, w stanie surowym zamkniętym, częściowo wykończony drewniany budynek mieszkalny jednorodzinny, przedwojenny, murowana stajnia oraz drewniana stodoła. Zmniejszenie się wartości nieruchomości biegli określili jako sumę wartości części przedmiotowej nieruchomości o pow. 1500 m2 zabudowanej murowanym budynkiem mieszkalnym, niewykończonym, o pow. użytkowej 123,3 m2, wartości części przedmiotowej nieruchomości o pow. 1500 m2 zabudowanej starym drewnianym budynkiem mieszkalnym oraz zabudowaniami gospodarczymi oraz wartości niezabudowanej części niniejszej nieruchomości o pow. 9972 m2 wyłączonej z prawa zabudowy.

Oceniając przedmiotowy operat (wraz z aneksem i stanowiskiem biegłych w odpowiedzi na zarzuty stron do operatu) stwierdzić należy, że jest on spójny, logiczny, a nadto sporządzony zgodnie z przepisami prawa przez uprawnionych rzeczoznawców. W takim bowiem tylko zakresie, a to zgodności z przepisami prawa tj. zbadanie czy został on sporządzony i podpisany przez uprawnionego rzeczoznawcę, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy, czy nie zawiera niejasności i niezgodności z przepisami, pomyłek, braków, które powinny być sprostowane lub uzupełnione – organ, jak i sąd administracyjny, może kontrolować operat. Nie znajduje natomiast uzasadnienia kwestionowanie samej metodyki szacowania nieruchomości, gdyż odnosi się do wiadomości specjalistycznych, które są wyłączna domeną rzeczoznawcy. W konsekwencji nie można uznać za prawidłowe, aby organy orzekające lub sąd administracyjny, nie posiadający odpowiedniej wiedzy fachowej na temat szacowania wartości nieruchomości, mogły dokonywać rozważań dotyczących np. prawidłowości wybranego podejścia i metody, ustaleń dotyczących wag cech różnicujących wartość działek, czy wybór cech różnicujących wartość nieruchomości, ponad te cechy które zostały wskazane w przepisach prawa tj. w rozdziale 1 działu IV ustawy o gospodarce nieruchomościami i ww. rozporządzenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2014 r. II SA/Kr 633/14, CBOSA). Operat szacunkowy, jako opinia biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., stanowi sformalizowaną prawnie opinię wydaną w zakresie posiadanych przez rzeczoznawcę majątkowego wiadomości specjalnych, do których niewątpliwie należą: wybór podejścia i metody szacowania, dobór nieruchomości podobnych do porównania oraz zdefiniowanie rynku. Podważenie takiego dowodu jest jedynie możliwe poprzez sformułowanie racjonalnych, uzasadnionych zasadami wiedzy merytorycznej argumentów, bądź poprzez przedłożenie innej opinii sporządzonej przez osobę dysponująca stosownymi kwalifikacjami. Zauważyć również należy, że zarówno Wojewoda (w decyzji z dnia 9 kwietnia 2015 r., znak: [...]), jak i skarżąca spółka (w piśmie z dnia 11 grudnia 2015 r.) składali zarzuty do operatu, do których autorzy operatu odnieśli się odpowiednio w pismach z dnia 9 lipca 2015 r. oraz z dnia 29 stycznia 2016 r. (k. 311 i 344 akt administracyjnych). Powyższe wyjaśnienia biegłych należy uznać za wystarczające i logiczne, a biegli odnosząc się merytorycznie do wszystkich uwag, w ocenie Sądu, obronili swój operat.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 156 ust. 3 u.g.n. przez ustalenie odszkodowania na podstawie nieaktualnego operatu szacunkowego, stwierdzić należy, że zarzut ten jawi się jako bezpodstawny. Aktualność operatu szacunkowego sporządzonego na użytek niniejszej sprawy była bowiem przez biegłych potwierdzana – ostatnio klauzulą nr [...] dnia 20 lutego 2017 r. (zaskarżona decyzja została wydana w dniu 24 lutego 2017 r.). Dokument ten – jak wskazywały okoliczności, na skutek omyłki – nie został dołączony do akt, jednak Wojewoda przedłożył go przed rozprawę. Sąd zaś dopuścił uzupełniający dowód z tego dokumentu.

Reasumując, stwierdzić należy, że odszkodowanie za szkody powstałe na skutek wybudowania napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia na nieruchomości położonej w miejscowości R., gm. D., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2972 ha, zostało ustalone na rzecz uprawnionego podmiotu, tj. E. G., oraz w prawidłowo ustalonej wysokości [...] zł wynikającej z operatu biegłych rzeczoznawców.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i zebrania materiału dowodowego w sprawie, tj. brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ostateczności decyzji wywłaszczeniowej, Sąd uznał go także za nieuzasadniony. Zarzut ten został już sformułowany w odwołaniu, a organ odwoławczy szczegółowo odniósł się do niego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnienia Wojewody w tym zakresie Sąd uznaje za w pełni prawidłowe i wystarczające. Pomimo że w aktach sprawy znajduje się jedynie kserokopia decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. zezwalająca na przeprowadzenie robót związanych z budową linii 400 kV S. – T., to na podstawie innych okoliczności sprawy można z całą pewnością przyjąć, że decyzja ta ma przymiot ostateczności. W aktach sprawy znajduje się również decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 12 stycznia 1984 r. znak: [...] o pozwoleniu na budowę linii elektroenergetycznej 400 kV S. – T., wydana na wniosek Zakładu Energetycznego T., będącego jednocześnie podmiotem wskazanym jako wnioskodawca w ww. decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia 28 czerwca 1983 r. A zatem logiczny i uprawniony jest wniosek organu, że w momencie składania wniosku o wydanie pozwolenia na budowę (a najpóźniej w momencie wydania tej decyzji), decyzja zezwalająca na zajęcie nieruchomości musiała być ostateczna.

Zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez brak umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, również okazał się – w świetle powyższych ustaleń Sądu – nietrafiony. Wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne, gdy postępowanie zostało wszczęte, ale okazało się lub stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego ma miejsce wtedy, gdy brak jest któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, który by podlegał konkretyzacji, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Bezprzedmiotowość może wynikać z okoliczności dotyczących podmiotów tego stosunku prawnego lub jego przedmiotu. W badanej sprawie nie zachodzi zatem bezprzedmiotowość postępowania, gdyż żądanie pochodziło od strony postępowania, jak również w czasie całego postępowania istniał przedmiot postępowania tj. ustalenie odszkodowania.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.