Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2060/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Jolanta Dargas Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2019 r. sprawy ze skargi M. P., E. D., G. B., A. R., M. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. P., E. D., G. B., A. R., M. Z. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2018 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej : organ/Minister) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.) — po rozpoznaniu odwołania M. P., E. D., G.B., A.R. i M. Z., reprezentowanych przez adw. P. B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2012r. Nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie w sprawie o stwierdzenie, że:

- w pkt 1. nieruchomość zabudowana domami mieszkalnymi pracowników administracji [...] oznaczona obecnie w obrębie ewidencyjnym [...] numerami działek: [...] o pow. 0,1492, [...] o pow. 0,4051 ha, [...] o pow. 0,9360 ha

- w pkt 2 - nieruchomość zabudowana Fabryką [...] w [...] przy ul. [...] oznaczona obecnie w obrębie ewidencyjnym [...] w arkuszu [...] numerami działek: [...] o pow. 3,0029 ha, [...] o pow. 0,1499 ha, [...] o pow. 0,2467 ha, [...] o pow. 1,5947 ha, [...] o pow. 3,2072 ha w

- w pkt 3. - nieruchomość zabudowana [...] w [...] oraz nieruchomość zabudowana Elektrownią — częściowo [...], częściowo [...] w [...] oznaczona obecnie w ewidencji gruntów obrębu [...] jako działki i części działek oznaczonych na mapie w ark. [...]: cz.dz. [...] , cz.dz. [...] , cz.dz. [...] , cz.dz. [...] , cz. dz. [...] , dz. [...] o pow. 0,0887 ha, dz. [...] o pow. 0,0993 ha, cz. dz. [...], cz. dz, [...], [...] o pow. 0,4760, cz. dz. [...], cz. dz. [...], cz. dz. [...], cz. dz. [...], cz. dz. [...], [...] o pow. 0,3097 ha, dz. [...] o pow. 3850 ha, dz. [...] o pow. 0,3110 ha; w ark [...]: cz. dz. [...]; w ark [...]: cz.dz. [...], cz. dz. [...], [...] o pow. 0,2744 ha, dz. [...]o pow. 0,7551 ha, dz. [...] o pow. 0,1212 ha, dz. [...] o pow. 0,1919 ha, cz. dz. [...];

- w pkt 4. - nieruchomość zabudowana budynkami wchodzącymi w skład Zespołu Zarządu Dóbr [...]: budynkiem głównym, budynkiem bocznym, budynkiem bocznym tzw. [...], oficyną północną, oficyną zachodnią oraz zespół zieleni dekoracyjnej wraz z układem wodnym (park) oznaczone obecnie w ewidencji gruntów obrębu 1 [...] w ark. [...] jako działki: [...] o pow. 3,8649 ha, dz. [...] o pow. 4,5431 ha;

- w pkt. 5 - nieruchomość stanowiąca Zespół Rezydencji [...] zabudowana: murowaną willą mieszkalną, murowaną wozownią, budynkiem studni wraz z układem architektonicznym Zespołu Rezydencji [...] oznaczona obecnie w ewidencji gruntów obrębu [...] w ark. [...] jako działka [...] o pow. 1,1583 ha;

- w pkt 6 nieruchomość zabudowana budynkiem murowano-drewnianym z 1896r. (obecnie [...]) oznaczona obecnie w obrębie ewidencyjnym [...] numerem działki [...] o pow. 0,8427 ha;

nie podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm,).

Organ w uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z wpisem w dawnej księdze wieczystej "[...]" z dnia [...] grudnia 1947r. w dziale II tej księgi, będącym pierwszym wpisem po dniu 13 września 1944r., czyli pierwszym wpisem po dacie wejścia w życie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dobra [...] zostały przejęte w wyniku wejścia w życie trzech dekretów - dekretu z dnia 6 września 1944r., dekretu z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa oraz ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że protokół z dnia [...] września 1944r. w sprawie przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej nie zawiera w swej treści żadnej z nieruchomości objętych wnioskiem. Zawarte w protokole tym określenie granic od południa i wschodu przejmowanego folwarku "południe i wschód – lasy, grunty osady [...]" również świadczy, że nie dotyczy on nieruchomości położonych w samej osadzie [...]. Na inną podstawę przejęcia na Skarb Państwa badanych nieruchomości niż dekret z dnia 6 września 1944r. wskazują wpisy w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, założonych dla poszczególnych nieruchomości bezpośrednio po przejęciu ich na rzecz Państwa. Dla nieruchomości zabudowanej domami mieszkalnymi pracowników administracji [...], oznaczonej obecnie w obrębie ewidencyjnym [...] w ark. [...] numerami działek: [...] o pow. 0,1492 ha,[...] o pow. 0,4051 ha. [...] o pow. 0,9360 ha i działki [...] o pow. 0,827 ha, zabudowana budynkiem murowano-drewnianym z 1996r. (obecnie [...]) Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] Wymienione działki, jak wynika z wpisu w dziale drugim tej księgi, stanowią własność Państwa na mocy art. 1 dekretu PKWN o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Prawo własności Skarbu Państwa i inne prawa rzeczowe wykonują Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] w; [...] Dla nieruchomości zabudowanej Fabryką [...] w [...] przy ul. [...] Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi dwie księgi wieczyste: [...] dla działek [...] o pow. 3,0029 ha, [...] o pow. 0,1499 ha, [...] o pow. 0,2467 ha i [...] dla działek [...] o pow. 1,5947 ha, [...] o pow. 3,2072 ha. Podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa stanowi art. 1 dekretu PKWN o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, jak wynika z KW [...] (księga wieczysta [...] została utworzona dla tej nieruchomości po odłączeniu z księgi wieczystej "[...] t. XIV. Księga wieczysta [...] została utworzona w wyniku odłączenia części nieruchomości z księgi [...]. Obecnie stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu "[...]" sp. z o.o. Organ wskazał następnie, że objęte wnioskiem nieruchomości zabudowane: Tartakiem w [...] oraz Elektrownią częściowo [...], częściowo [...] w [...], oznaczone obecnie w ewidencji gruntów obrębu I [...] jako działki i części działek w arkuszach [...],[...] i [...] stanowią własność osób fizycznych, Gminy [...], "[...]" Sp. z o.o. oraz Skarbu Państwa i znajdują się w trwałym zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] oraz Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych, to jest:

- dz. [...] ark. [...] oraz dz. [...] ark. [...] - własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...]; działki te stanowią wody płynące rzeki [...] i jako wody publiczne stanowią własność Skarbu Państwa z mocy prawa; zgodnie z przepisami Ustawy Wodnej z dnia 19 września 1922r. (t.j. Dz. U, z 1928r,, Nr 62, poz. 547 ze zm.) obowiązującej do chwili wejścia w życie Prawa wodnego z 1962r. wody płynące nie mogły stanowić majątku prywatnego;

- dz. [...] w ark. [...] i w ark. [...] dz. [...] - zgodnie z wpisem w [...] stanowią własność Skarbu Państwa i znajdują się w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. na podstawie Traktatu Pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą podpisanego w Rydze dnia 18 marca 1921r. (Dz. U. Nr 49, poz. 300, art. XII);

- w ark. [...] - dz. [...] (ujawniona w KW [...] ), dz. [...] (ujawniona w KW [...] , dz. [...] o (ujawniona w KW Nr [...]), dz. nr [...] (ujawniona w KW Nr [...] - stanowią obecnie własność osób fizycznych;

- dz. [...] , dz. [...], dz. [...] , dz. [...] , dz. [...] , dz. [...], ujawnione w księdze wieczystej [...] powstałej w wyniku odłączenia od księgi wieczystej KW [...], stanowią obecnie własność Gminy [...] na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992r, znak: [...] , potwierdzającej ich nabycie nieodpłatne z mocy prawa;

- dz. [...] ujawniona w KW [...] powstałej w wyniku odłączenia z [...] stanowi obecnie własność "[...]" Sp. z o.o.;

- dz. [...] - własność Gminy [...] na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990r. (Dz. U. z 1990, Nr 32, poz. 191);

- dz. [...] (KW [...] powstałej w wyniku odłączenia z KW [...] stanowi obecnie własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych, właścicieli lokali mieszkalnych w znajdującym się na niej budynku mieszkalnym;

- dz. [...] (KW ZA 1 [...] powstała w wyniku odłączenia z KW [...] ) stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu osób fizycznych, właścicieli lokali mieszkalnych w znajdującym się na niej budynku mieszkalnym;

- dz. [...] (KW [...] ) - stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu osób fizycznych, właścicieli lokali mieszkalnych w znajdującym się na niej budynku mieszkalnym;

- w ark [...] - dz. [...], [...], [...], o łącznej pow. 0,2744 ha, dz. [...]o pow, 0,7551 ha, dz. [...] o pow. 0,1212 ha, dz. [...] o pow. 0,1919 ha, dz. [...]; obecnie ujawnione w KW [...] w wyniku odłączenia z księgi wieczystej KW Nr [...] . założonej dla nieruchomości odłączonych z księgi wieczystej dawnej "[...]", dla których została założona KW [...]; jako podstawę prawną własności Skarbu Państwa do ujawnionych w niej nieruchomości powołano art. 1 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Minister podniósł także, że w judykaturze ugruntował się pogląd, że w trybie dekretu z 6 września 1944 r, nieruchomości ziemskie przechodziły na własność Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu. Decyzja orzekająca o przejęciu danej nieruchomości nie była konieczna do zaistnienia skutku prawnego w postaci przejścia prawa własności (por. np. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.01.2011 r., I OPS 3/10, uchwała Sądu Najwyższego z 17.02.2011 r" III CZP 121/10). Dopiero gdy właściciel kwestionował prawidłowość zastosowania przez państwo przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, prowadzone było postępowanie z § 5 rozporządzenia wykonawczego. W efekcie istotą tego postępowania jest rozstrzygnięcie, czy uprawnione (legalne) jest zastosowanie wobec danej nieruchomości przesłanek wynikających z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W omawianym trybie należy zatem rozpoznać prawidłowość zakwalifikowania danej nieruchomości (ewentualnie jej części) do kategorii nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym oraz prawidłowość ustalenia norm obszarowych (100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych) w stosunku do nieruchomości o takim właśnie charakterze. Warunkiem koniecznym dla możliwości orzekania w trybie § 5 rozporządzenia jest istnienie dowodów potwierdzających, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) właściwe władze państwowe zastosowały art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Jeżeli tak - to prawidłowość zastosowania przesłanek wynikających z tego przepisu podlega rozpoznaniu w ramach omawianego postępowania. Organ podkreślił przy tym, że nie jest przedmiotem władczego ustalenia organu administracji w ramach tego postępowania, jak uczynił to organ l instancji, jaki inny, niż art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przepis prawa stanowił lub mógł stanowić podstawę przeprowadzonej faktycznie nacjonalizacji. Minister podniósł, że w aktach znajdują się dowody z dokumentów w różny sposób opisujące podstawę przejęcia nieruchomości wchodzących w skład [...]. Minister zaznaczył, że w dawnej księdze hipotecznej [...] w dziale II znajduje się wpis z którego wnioskodawcy wywodzą, że przejęcie majątku mogło nastąpić na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. Wpis ten —zamieszczony w kolumnie "ustalenie własności" i następujący bezpośrednio po wpisie z [...] października 1936 r. ujawniającym hrabiego M. Z. jako właściciela całych dóbr [...] dokonany z decyzji Wydziału Hipotecznego z dnia [...] grudnia 1947 r. brzmi następująco: "Resztę nieruchomości z dóbr niniejszych uregulowanych wyżej na imię M.-I.-T.-K. Z. nie przejętych na rzecz Skarbu Państwa w wyniku wejścia w życie dekretów: z dnia 6 IX 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, z dnia 12 XII 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i ustawy z dnia 3 I 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, otrzymał na własność, po śmierci tegoż M. Z., jako syn, z mocy prawa spadkowego". Ujawnionym w ten sposób właścicielem pozostałości z dóbr [...] został J. T. A. M.Z. Wpis ów został zaprojektowany przez adwokata J. S. w związku z regulacją spadku po M. Z. Zdaniem Ministra nie można uznać, że analizowany wpis dowodzi faktu przejęcia przez Skarb Państwa [...], a nawet jej części objętej wnioskiem w przedmiotowym postępowaniu, na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. W treści wpisu dekret ten jest wprawdzie powołany, ale na równi z dwoma innymi aktami prawnymi i bez jakiegokolwiek odniesienia wymienionych aktów do poszczególnych części [...]. Wpis nie pochodzi od władz państwowych, które dokonywały przejęcia dóbr [...], lecz od spadkobiercy poprzedniego właściciela i odzwierciedla jedynie (w niezbędnym tu zakresie) stan wiedzy tej osoby na temat nacjonalizacji majątku. Minister wskazał, że brak jest dokumentu, który mógłby zostać uznany za oficjalne potwierdzenie, dla potrzeb udokumentowania w księdze hipotecznej, przejęcia majątku na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. — tj. zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz, 233). Zdaniem Ministra wystarczającej wiedzy na temat podstaw przejęcia majątku nie daje również protokół zdawczo- odbiorczy z [...] i [...] lutego 1945 r. Organ zauważył, że protokół ten sporządzony został nie na okoliczność przejęcia majątku na rzecz Państwa, lecz przekazania części majątku spod administracji Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] w administrację Dyrekcji Lasów Państwowych w [...]. Protokół w efekcie w ogóle nie powołuje przepisów, które mogłyby być rozważane jako podstawa przejęcia nieruchomości przez państwo. Należy też podkreślić, że z faktu, że pewną częścią dóbr Ordynacji administrowała pierwotnie władza ziemska nie wypływa domniemanie co do podstawy objęcia przez tę władzę władztwa faktycznego, a tym bardziej domniemanie co do podstawy nabycia prawa własności przez Skarb Państwa. Podnieść natomiast należy, że protokolarne przekazanie dotyczyło terenów leśnych (prawdopodobnie wszystkich) byłej Ordynacji, położonych na obszarze wymienionych w treści protokołu powiatów, o powierzchni ponad 50 tys. ha, wraz z szeregiem zakładów przemysłowych (w tym Tartaku [...] w [...], Tartaku [...] w [...] oraz Tartaku w [...]), gospodarstwami rybnymi, niektórymi gruntami ornymi oraz osadą wśródleśną [...] z zabudowaniami, ale bez terenów związanych z browarem, młynem, szkołą i budynkami przynależnymi do tych obiektów oraz kościołem. Minister podniósł, że pewną wskazówkę co do tego, czy objęte postępowaniem nieruchomości stanowiły nieruchomości traktowane jako leśne czy raczej jako inne, podlegające reżimowi dekretu z 6 września 1944 r., przynosi również protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...], sporządzony przez komisarza ziemskiego w [...] [...] września 1944 r. Protokół stanowi o przejęciu majątku o łącznej powierzchni 104,3126 ha. składającego się w 85% z gruntów ornych i łąk wobec powierzchni lasów wynoszącej 11,60 ha. Granice przejmowanego terenu stanowiły od północy i zachodu grunty wsi [...] (położonej ponad 2 km na północny zachód od działki nr [...]), zaś od południa i wschodu — lasy i grunty osady [...]. Wymienione w protokole ilość i charakter zabudowań - 2 domy mieszkalne i 19 budynków stricte gospodarczych (stajnie, obory, czworaki itp.) - przemawiają za wnioskiem, że przejmowany w dniu [...] września 1944 r. na cele reformy rolnej teren nie obejmował budynków, ujętych we wniosku w sprawie. Organ wskazał, że w aktach znajduje się także zarządzenie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] sierpnia 1946r., z którego wynika, że przedsiębiorstwo Fabryka [...] w [...] nad [...] na mocy § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946r. (Dz, U. Nr 17, poz. 114) zostało umieszczone w wykazie przedsiębiorstw do upaństwowienia, co ogłoszono w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym. Ministerstwo Przemysłu wnioskiem z dnia [...] grudnia 1946r. zgłosiło przejęcie przez Państwo przedsiębiorstwa pod firmą Fabryka [...] M. O. Z. W [...] na własność, na podstawie § 19 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946r. Na kopii tego dokumentu znajduje się zaś odręcznie sporządzona notatka urzędowa, z której wynika, że Fabryka została już ogłoszona w wykazie przedsiębiorstw, a przedmiotem postępowania jest tylko Tartak. Kolejny dokument z dnia [...] grudnia 1946r. potwierdza również, że Ministerstwo Przemysłu [...] na zasadzie § 19 wskazanego rozporządzenia wniosło do Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw o wszczęcie postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Fabryka [...] M. O. Z.. Natomiast pismem z dnia [...] stycznia 1947r. Ministerstwo Przemysłu wystąpiło do Wojewódzkiej Komisji do Spraw upaństwowienia przedsiębiorstw komunikując, że zgłoszono wniosek "o upaństwowienie Fabryki [...] M. O. Z. W [...] z tego względu, że nie może ustalić, czy nastąpiło przejęcie przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa na zasadzie ustawy o upaństwowieniu lasów. Natomiast nie widzi żadnej podstawy dla upaństwowienia przedsiębiorstw na zasadzie ustawy o reformie rolnej. Wniosek o upaństwowienie na zasadzie ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. został zgłoszony celowo, gdyż ustalenie prawidłowości przejścia na własność Skarbu Państwa z innego tytułu będzie aktualne przy ustalaniu odszkodowania". Na dokumencie tym również znajduje się odręczna notatka "zapytać Powiatowy Urząd Ziemski w [...], czy tartak i inne obiekty przemysłowe byłej [...] nie przeszły na Skarb Państwa przy parcelacji w trybie reformy rolnej". Pismo Wojewódzkiego Urzędu [...] z [...] marca 1947r. wskazuje zaś, że Fabryka [...] i Tartak w [...] przejęte zostały na własność Państwa w dniu 21 września 1944r. w trybie dekretu o reformie rolnej. W trybie tego dekretu jak wynika z tego pisma zdaniem organu, przejęto też niektóre inne obiekty stanowiące własność [...] - [...] - [...] , gm. [...], [...]", Młyn elektryczny [...]. Pismo to, w konfrontacji z innymi znajdującymi się w aktach dowodami z dokumentów, zdaniem Ministra, nie może stanowić przesądzającego dowodu w sprawie. Opisane dokumenty prowadzą zdaniem Organu do wniosku, że kwestia podstawy prawnej przejęcia poszczególnych nieruchomości byłej [...] (w tym in.in. objętego wnioskiem tartaku i fabryki [...]) była kwestią sporną już w latach 50-tych ubiegłego wieku i budziła już wówczas wątpliwości organów i instytucji państwowych. Taki wniosek, zdaniem Ministra, znajduje potwierdzenie w piśmie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] stycznia 1947r., która wystąpiła do Starostwa Powiatowego w [...] "o bezzwłoczne wyjaśnienie czy fabryka [...] i tartak w [...] i ewentualnie inne obiekty przemysłowe byłej [...] nie przeszły na Skarb Państwa przy parcelacji w trybie ustawy o reformie rolnej". W odpowiedzi na to pismo Starosta Powiatowy [...] wyjaśnił, że obiekty przedsiębiorstw byłej [...] jak: fabryka [...], tartak w [...] oraz tartak w [...] przeszły pod administrację Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] dnia 6 września 1944r. W kolejnym piśmie Urzędu Wojewódzkiego [...] do Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] kwietnia 1947r. wskazano natomiast, że w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] z dnia [...] marca 1947r. pod poz. [...] ogłoszony został Wykaz nr [...] przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. W akapicie drugim tego pisma znajduje się stwierdzenie, że "wszystkie wyszczególnione w tym wykazie przedsiębiorstwa, jako położone na nieruchomościach ziemskich, które zostały przejęte na cele reformy rolnej w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. (...) stanowiły już własność Skarbu Państwa na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej". W związku z tą okolicznością Urząd Wojewódzki [...] wniósł o anulowanie Wykazu nr [...], dotyczącego przedsiębiorstw przejętych z mocy samego prawa na własność Skarbu Państwa z mocy art. 2 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stosownie do wyjaśnienia zawartego w zarządzeniu Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych Departament Funduszu Ziemi z dnia 15 września 1946r., że obiektów tego rodzaju nie należy umieszczać w spisach przedsiębiorstw do upaństwowienia. Pismo Dyrekcji Lasów Państwowych Okręgu [...] do Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w [...], datowane na [...] czerwca 1947r. zawiera wyjaśnienia dotyczące sytuacji prawnej tartaku państwowego [...]. Kwestionując plany komisji dotyczące przejęcia tartaku na podstawie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r. Dyrekcja Lasów Państwowych stwierdziła, że "cały majątek ziemski b. [...] wraz z lasami i zakładami przemysłowymi, a między innymi wraz z tartakiem [...], przeszły na własność Skarbu Państwa na zasadzie dekretu PKWN z dnia 6.9.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (...)". Informacji tej nie można jednak zdaniem Organu potraktować jako w pełni wiarygodnej i decydującej o faktycznej podstawie przejęcia nieruchomości. Organ uznał, że nie pochodzi od instytucji państwowej kompetentnej do wyrażenia stanowiska w sprawie przejmowania nieruchomości w reżimie dekretu z 6 września 1944 r. Po drugie, nie może być ona czytana w oderwaniu od kontekstu, a analiza całego pisma ujawnia istnienie wewnętrznych sprzeczności. I tak dalsza część cytowanego zdania przynosi informację, że "następnie całe gospodarstwo leśne b. [...] wraz z przynależnym gospodarczo zakładami przemysłowymi (...) przekazane zostało Administracji Lasów Państwowych w osobie Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] przez Komisarza Ziemskiego w [...], a to stosownie do art. 1 dekretu P.K.W.N. z dnia 12.12.1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, o czym świadczy załączony w odpisie protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] lutego 1945r." Wynika z tego fragmentu, że Dyrekcja Lasów Państwowych powoływała się jako na podstawę objęcia terenów leśnych na art. I dekretu z 12 grudnia 1944 r., który to przepis nie stanowi jednak o przejęciu administracji nad lasami lecz o przejęciu lasów na własność Państwa - co zdaje się negować poprzednie twierdzenie. Organ podniósł, że w dalszej części pisma podniesiono, że "tartak w [...] w chwili wejścia w życie powołanej wyżej ustawy (...) stanowił już własność Skarbu Państwa z mocy specjalnych ustaw" (wyżej powołane dekrety PKWN) — co poprzez zastosowanie liczby mnogiej w odniesieniu do podstaw przejęcia majątku wprost dowodzi, że dekret z 12 grudnia 1944 r. traktowano co najmniej równoprawnie z dekretem z 6 września 1944 r. w kontekście podstaw nabycia własności przez Skarb Państwa. Pismo z [...] czerwca 1947 r. jako wysoce nieprecyzyjne i wewnętrznie sprzeczne. Nie może zatem stanowić dowodu na rzecz tezy o przejęciu nieruchomości stanowiącej aktualnie działkę nr [...] w trybie przepisów dekretu z 6 września 1944 r. W istocie pismo to, zdaniem organu, nie daje żadnej wiedzy pewnej co do przepisów zastosowanych przez Skarb Państwa w celu przejęcia spornych nieruchomości. W ocenie Organu nie mogą mieć też znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nadesłane przez Wnioskodawców w toku postępowania odwoławczego inne dowody z dokumentów. Ustalenia poczynione przez organy oraz składy sądów administracyjnych w innych postępowaniach (powoływana w piśmie uzupełniającym odwołanie z dnia [...] sierpnia 2018r. decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2017r, nr [...] oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2018r. (sygn. akt I SA/Wa i 180/17) zapadły w tej sprawie), jak również inne decyzje organów administracji w przedmiocie podpadania pewnych fragmentów [...] pod przepisy dekretu z 6 września 1944 r. - nie dotyczą bowiem działek objętych badanym postępowaniem i nie mogą przesądzać żadnej kwestii odnośnie ich statusu prawnego. Okoliczność, że niektóre z wchodzących w skład [...] nieruchomości podpadały pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej - nie może determinować ustaleń w przedmiocie działek objętych badanym postępowaniem. Nadesłane zaś kopie dokumentów: wyciągu części Ogólnego Rejestru Pomiarowego dóbr [...] ; uchwały Gminnej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1988r. w sprawie wystąpienia z wnioskiem o utworzenie miasta [...], charakterystyka gminy [...] sporządzona przez Wójta Gminy w dniu [...] sierpnia 1947r.; kopia syntezy planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego [...] - [...] powoływane na okoliczność charakteru miejskiego Osady [...], jako przemysłowo-urzędniczej o rozwiniętych funkcjach usługowo- handlowych, w żaden sposób nie mogą wpłynąć na wynik postępowania, jako, że nie dotyczą one zasadniczej kwestii - podstaw prawnych przejęcia poszczególnych nieruchomości, objętych badanym postępowaniem, a wyłącznie kwestii charakteru osady (następnie miasta) [...], która nie ma żadnego znaczenia dla oceny wartości dowodowej dokumentów odnoszących się do podstaw prawnych przejęcia objętych wnioskiem w sprawie nieruchomości. Natomiast przedstawiony przez Odwołujących protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa "Fabryka [...] – M. Z. [...]" z dnia [...] grudnia 1950r. wskazuje, że przedsiębiorstwo to zostało przejęte na własność Państwa na podstawie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] listopada 1948r., ogłoszonego w Monitorze Polskim Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1948r., poz. [...]. Z orzeczenia Ministra Przemysłu Drzewnego i Papierniczego z dnia [...] października 1953r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego tego przedsiębiorstwa wynika zaś, że wydane ono zostało na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Dowody te również nie mogą mieć wpływu na wynik sprawy, na zmianę bądź uchylenie decyzji organu I instancji. Nie sposób bowiem uznać, że ich treść miałaby potwierdzać, że nieruchomości objęte wnioskiem zostały przejęte na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Ponadto, opisana już w uzasadnieniu badanej sprawy w oparciu o zgromadzone dowody z dokumentów sytuacja, gdzie kwestia podstawy prawnej przejęcia poszczególnych nieruchomości byłej [...] (w tym m.in. tartaku i fabryki [...]) była kwestią sporną pomiędzy poszczególnymi organami i instytucjami już w latach 50-tych ubiegłego wieku - budzi zdaniem organu uzasadnione wątpliwości co do zgodności z prawem działań władzy z okresu przejęcia na rzecz Państwa spornych nieruchomości oraz pozwala na postawienie tezy, że szukano podstawy prawnej, która mogłaby zalegalizować ich przejęcie. Organ podniósł także, że na potwierdzenie stanowiska, że doszło do faktycznego przejęcia przedmiotowych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej Odwołujący przywołują wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1961 r. (sygn. akt. [...]) wydany w sprawie wytoczonej przez ich poprzednika prawnego J. Z. przeciwko Skarbowi Państwa. Ustosunkowując się do zawartej w odwołaniu argumentacji wyjaśnić należy, że ten wyrok zapadł w wyniku rozpoznania rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego z 16 czerwca 1958 r., a jego przedmiotem był spór dotyczący czynszu za dzierżawę nieruchomości w S., którego J. Z. domagał się od Skarbu Państwa. Sąd Najwyższy stwierdził, że żądanie czynszu było bezzasadne ponieważ sama umowa dzierżawy była nieważna z uwagi na okoliczność, że nieruchomość stanowiąca przedmiot umowy przeszła wcześniej na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej i jako taka nie mogła być przez dawnego właściciela oddana w dzierżawę. Organ podniósł, że zarówno na gruncie obecnych przepisów art. art. 365 § 1 i 366 Kodeksu postępowania cywilnego, jak i na gruncie identycznych przepisów art. art. 366 i 367 Kodeksu postępowania cywilnego z 29 listopada 1930 r., prawomocność materialna wyroku sądu powszechnego oznacza między innymi stan związania wszystkich uczestników obrotu prawnego treścią rozstrzygnięcia zawartą w sentencji wyroku. Motywy rozstrzygnięcia sądu nie są jednak wiążące prawnie dla innych sądów ani organów państwowych (por. np. wyrok SN z 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, oraz z 23 maja 2002 r., IV CKN 1073/00). W tej sytuacji ustalenia faktyczne poczynione w wyroku z [...] listopada 1962 r. przez Sąd Najwyższy należy poddać ocenie w kontekście wszystkich okoliczności sprawy, podobnie jak pozostałe dowody w sprawie, W uzasadnieniu wyroku (str. 5) zawarte zostało zdanie (eksponowane w odwołaniu), które może dać podstawę do wysunięcia tezy o przejęciu przez Skarb Państwa całej [...] na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Zdanie to należy jednak odczytywać w kontekście całego uzasadnienia, w szczególności w kontekście przedmiotowego zakresu rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy sprawy. Już bowiem zdanie poprzedzające, od którego rozpoczyna się uzasadnienie prawne wyroku, wskazuje wyraźnie, że przedmiotem oceny sądu jest status prawny "spornych budynków". Owe budynki, jako gospodarczo powiązane z nieruchomością ziemską, stanowiły część tej nieruchomości i w efekcie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Dalsza część uzasadnienia (str. 6) koncentruje się na wykazaniu, że "sporne budynki" zostały explicite wymienione w protokole zdawczo-odbiorczym z [...] i [...] lutego 1945 r., a ściśle rzecz ujmując w dwóch załącznikach do niego. Sąd Najwyższy ważył wzajemne relacje między niektórymi dokumentami, wyjaśniając istniejące między nimi rozbieżności, dokonywał interpretacji poszczególnych pism różnych urzędów — z tym, że zawsze w odniesieniu do "spornych domów". W żadnym miejscu uzasadnienia Sąd nie podjął kompleksowej wykładni przepisów dekretu z 6 września 1944 r. wraz ze stanem faktycznym obejmującym dobra całej Ordynacji, którą możnaby uznać za wyrażenie stanowiska na temat nacjonalizacji całej Ordynacji. Okoliczność, że uzasadnienie wyroku odwołuje się między innymi do dokumentów, które zostały poddane także analizie tej decyzji (protokół z [...] i [...] lutego 1945 r.), nie stwarza przeszkody do samodzielnej ich oceny przez organ administracji w granicach swobodnej oceny dowodów. Nie jest niedopuszczalne poczynienie odmiennych ustaleń w stosunku do tych, których autorem był Sąd Najwyższy. Należy zauważyć, że w ramach kompetencji organu administracji, a nie sądu powszechnego leży rozstrzygnięcie o tym, czy dana nieruchomość stanowiła przedmiot nacjonalizacji w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Uwzględniając wskazane okoliczności organ stwierdził, że uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z [...] listopada 1962 r. wbrew stanowisku Odwołujących, nie prowadzi do wniosku, że cała [...] stała się własnością Skarbu Państwa w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Ponadto uzasadnienie tego wyroku, jako zawierające ustalenia dotyczące jedynie konkretnych budynków w [...] , nie jest istotne dla rozstrzygnięcia omawianej sprawy z odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012r. Zdaniem organu analiza zgromadzonych w aktach dowodów z dokumentów wywołuje wątpliwości i nie wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości podstawy prawnej przejęcia nieruchomości wchodzących w skład [...]. Treści wpisów pochodzenia prawa własności Skarbu Państwa w stosunku do działek objętych wnioskiem w przedmiotowym postępowaniu stanowią dowody, które muszą zostać ocenione w konfrontacji z pozostałymi dostępnymi w sprawie dowodami. Wystarczającej wiedzy i pewności dotyczącej tego, że części [...] , stanowiące obecnie działki ujęte w badanym postępowaniu, przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie dają zgromadzone w sprawie dokumenty (dawna księga hipoteczna [...]; protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] i [...] lutego 1945r.; protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] z dnia [...] września 1944r. etc.). Odpowiedzi na pytanie o podstawę prawną przejęcia całej [...] , zdaniem organu, nie udziela uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1962r. (sygn. akt [...]). Dowodem na okoliczność, że sporne nieruchomości zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art, 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie może być, w ocenie organu, również podnoszony przez pełnomocnika Odwołujących fakt, że w stosunku do niektórych nieruchomości położonych w dawnej osadzie [...] (obecnie miasto [...] prowadzone są postępowania administracyjne na podstawie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak już wyjaśniono ustalenia poczynione przez organy oraz składy sądów administracyjnych w innych postępowaniach, dowodzące, że niektóre z wchodzących w skład [...] nieruchomości podpadały pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej nie mogą determinować ustaleń w przedmiocie działek objętych badanym postępowaniem. Konkludując organ wskazał, że treść zgromadzonych w aktach dokumentów nie pozwala na jednoznaczne i nie budzące wątpliwości ustalenie, że w stosunku do badanych działek podstawę ich przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Niemożność bezspornego ustalenia, czy objęte postępowaniem nieruchomości zostały przejęte przez Państwo na podstawie dekretu o reformie rolnej, dostrzegają również sami Odwołujący podnosząc, że wobec treści wpisu w dawnej księdze hipotecznej [...] zachodzi sytuacja, w której nie sposób ustalić, czy nieruchomości objęte wnioskiem zostały faktycznie przejęte na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy też dekretu z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, bądź na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Pełnomocnik Skarżących wskazuje, że [...] została przejęta "łącznie na podstawie wszystkich trzech aktów nacjonalizacyjnych, bez wyszczególnienia w treści tej księgi wieczystej podstawy przejęcia których konkretnie dóbr był konkretny akt nacjonalizacyjny". Występuje tu sprzeczność z wnioskiem pełnomocnika Odwołujących, gdzie pełnomocnik wskazuje, że organ w omawianej sprawie zobowiązany był do badania tylko jednej z tych podstaw - art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż dekret ten jako pierwszy zastosowano do dóbr ziemskich [...] . Z faktu pierwszeństwa w zastosowaniu danego aktu prawnego, zdaniem organu, nie można wywodzić, że przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie jest możliwe potwierdzenie tezy przez pełnomocnika Odwołujących, że dobra [...], stanowiące przedmiot w rozpatrywanej sprawie, zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa wyłącznie na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. Podjęta polemika Odwołujących z dokonaną przez organ I instancji oceną możliwości prowadzenia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia, wyłącznie potwierdza kluczową konkluzję, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty w różny sposób opisują podstawę przejęcia nieruchomości badanego majątku. Organ uznał, że skoro nie można jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości ustalić podstaw prawnych przejęcia objętych wnioskiem nieruchomości stwierdzić należy, że organy administracji nie mają kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy tj. badania przesłanek wynikających z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Podstawy prawnej przejęcia nieruchomości nie można bowiem domniemywać. Dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy konieczne byłoby jednoznaczne potwierdzenie, że w stosunku do danej nieruchomości podstawą przejęcia był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w omawianym przypadku. Podstawa prawna przejęcia determinuje podjęcie dalszych czynności w sprawie, a przede wszystkim właściwość organów administracji. W zaistniałym stanie faktycznym i prawnym, zdaniem organu, niemożliwe jest jednak prowadzenie postępowania, którego przedmiotem jest ocena prawidłowości zastosowania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Organ uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w oparciu o art. 105 § 1 Kpa, uznając za niezasadny formułowany w odwołaniu zarzut naruszenia tego przepisu. Mając na uwadze wskazane okoliczności, stawiane skarżonej decyzji zarzuty naruszenia prawa materialnego to jest art. 2 ust. 1 lit, e dekretu o reformie rolnej w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca I945r. również, zdaniem Organu, należy uznać za nietrafne. Natomiast zarzut naruszenia przez organ I instancji zaskarżoną decyzją przepisów dekretu z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, nie może mieć wpływu na wynik postępowania. Poza sporem jednak pozostaje, że nie jest przedmiotem władczego ustalenia organów administracji w ramach postępowania prowadzonego w trybie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r., jaki inny niż art. 2 ust. 1 iit, e dekretu przepis prawa stanowił lub mógł stanowić podstawę przeprowadzonej faktycznie nacjonalizacji. Natomiast zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i 80 ppa oraz art. 107 § 3 Kpa) nic sposób, zdaniem organu, podzielić. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez Skarżących zarzutów prowadzą bowiem do wniosku, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji na tej podstawie. Organ I instancji zgromadził bowiem bogaty materiał dowodowy (ponad 4 segregatory akt), w sposób wystarczający do rozstrzygnięcia. Organ podkreślił, że odwołujący składając wniosek w przedmiotowej sprawie podawali, że przedmiotowa nieruchomość nie została objęta działaniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, o czym świadczyć ma "treść samego protokołu z dnia [...] września 1944 r.". W odwołaniu przyznają jednak, że nie sposób ustalić, czy nieruchomość objęta wnioskiem była przejęta na podstawie przepisów dekretu 6 września 1944 r. czy dekretu z 12 grudnia 1944 r. Racjonalnie zatem oceniają wartość materiału dowodowego w sprawie, niemniej z istniejącego niewątpliwie stanu niejednoznaczności wyprowadzają wadliwy wniosek, że właściwą metodą rozstrzygnięcia problemu powinno być postępowanie prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. Rozumowanie takie pomija jednak omówione charakter i cele postępowania, które zainicjowali. Nie uwzględnia też zasady wypływającej z art. 6 Kpa, nakazującej organom administracji działać na podstawie przepisów prawa. Zastosowana w przedmiotowej sprawie zasada ta wyraża zakaz rozstrzygania w ściśle określonym postępowaniu administracyjnym wszelkich sporów związanych z nacjonalizacją nieruchomości, postulując w miejsce tego ograniczenie się do rozstrzygnięcia sporu o zastosowanie konkretnych przesłanek wynikających z prawa materialnego. Jeżeli jednak nic można dowieść, że przesłanki te w ogóle były przez organy władzy państwowej stosowane, spór na ich temat staje się bezprzedmiotowy. Organ podniósł, że wobec niemożności jednoznacznego stwierdzenia, że nieruchomości objęte wnioskiem zostały przejęte na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r., niemożliwe jest prowadzenie postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ocena prawidłowości zastosowania wspomnianego przepisu.

Skargę na powyższe orzeczenie wnieśli M.Z., M. P., E. D., G. B., A. R. (dalej: skarżący), zaskarżając je w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie art. 105 § 1 kpa w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r, w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r, o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2 ust, 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. błędne przyjęcie, że organ administracyjny zasadnie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość, mającą polegać na braku możliwości orzekania przez organ w sprawie, z uwagi na poczynione ustalenia o nie objęciu nieruchomości działaniem z mocy prawa art. 2 ust. 1 lit, e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;

naruszenie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez niedostateczne zgromadzenie i nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tj. błędne ustalenie, że objęte postępowaniem administracyjnym nieruchomości stanowiące własność J. Z. zostały faktycznie objęte w administrację (zarząd) Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] (acz bezprawnie), a zarazem ustalenie, że nie zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak też brak jest dowodu, iż przejęto je na podstawie innych aktów nacjonalizacyjnych tj. np. dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. nr 15, poz. 82), a to wskutek:

- błędnej oceny protokołów zdawczo-odbiorczych z dnia [...] września 1944 r. w sprawie przejęcia na cele Reformy Rolnej na mocy Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6.IX. 1944 r. o wprowadzeniu Reformy Rolnej oraz z dnia [...] i [...] lutego 1945 r., z którego wynika, że przedmiotowe nieruchomości znajdowały się przed przekazaniem Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] we władaniu - administracji Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...], co w ocenie Skarżących przesądza o zastosowaniu do całej [...] - w tym i przedmiotowych nieruchomości - art, 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

- błędnej ocenie wyjaśnienia Dyrekcji Lasów Państwowych Okręgu [...] w [...] dotyczącego sytuacji prawnej tartaku państwowego [...], z dnia [...] czerwca 1947 r. (znak: [...] );

- błędnej ocenie wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1962 r" sygn. [...] orzeczonego w sprawie ojca Skarżących – J. Z., w uzasadnieniu którego stwierdzono: cytując stanowisko Biura Prawnego Urzędu Rady Ministrów działającego jako organ zastępstwa Skarbu Państwa z 1958 roku, który w swoim piśmie przed Sądem Najwyższym stwierdził:" Biuro Prawne Urzędu Rady Ministrów - jako organ zastępstwa strony pozwanej - w uzupełnieniu rewizji .... nieruchomości "wchodzących w skład uregulowanych w księdze dóbr [...]" a stosowanie do art. 2 ust, 1 lit. e) dekretu P.K.W.N. z dnia 6.IX.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r., Nr 3 poz. 13) z dniem wejścia w życie tego dekretu wszystkie nieruchomości wchodzące w skład dóbr [...] przeszły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa na cele związane z reformą rolną"; cytując pismo Departamentu Urządzeń Rolnych Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...].XII.1958 r., które zostało załączone do akt tej sprawy przez Biuro Prawne Urzędu Rady Ministrów i powołane przed Sądem Najwyższym, a w którym stwierdzono m.innymi, iż: "protokołem z dnia [...] lutego I945r. przedmiotowe nieruchomości w [...] przejęte zostały na własność Państwa w myśl art. 2 ust.1 lit. e) oraz art. 6 Dekretu z dnia 6.IX.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

- błędnej ocenie widniejącego wpisu w dziale II dawnej księgi hipotecznej [...];

- błędnej ocenie pisma Wojewódzkiego Urzędu [...] z dnia [...] marca 1947r., w którym stwierdzono, że Fabryka [...] i Tartak w [...] oraz inne zakłady przemysłowe na terenie [...] przejęte zostały na własność państwa w dniu [...] marca 1947r. w trybie dekretu o reformie rolnej;

- nie wystąpieniu do Archiwum Państwowego w [...] do zespołu Urzędu Wojewódzkiego [...] (1944-1950) Dział Rolnictwa i Refom Rolnych (prawdopodobna sygn. 1698) i zespołu archiwalnego- Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] 1944-1947 oraz do Archiwum Akt Nowych w [...] i innych archiwów w celu nadesłania dokumentów dotyczących przejęcia wszystkich nieruchomości należących do J. Z. i wchodzących w skład [...] , a w szczególności nie przeprowadzeniu dowodu:

- z pisma Departamentu Urządzeń Rolnych Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...].XII.1958 r. złożonego do akt sprawy zawisłej przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. akt [...];

- z rewizji Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 1958 roku oraz z pisma Biura Prawnego Urzędu Rady Ministrów wraz z załącznikami złożonego do akt sprawy zawisłej przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. akt 1 [...];

- błędną ocenę zgromadzonych w sprawie, jak też orzeczonych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji administracyjnych i wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczących podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej sąsiednich nieruchomości do objętych niniejszym postępowaniem, położonych również w [...], gmina [...], powiat [...], tj.: wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2015r., sygn. akt I SA/Wa 598/15 orzeczonego w sprawie Skarżących, a dotyczącego podpadania pod reformę rolną zespołu pałacowo-parkowego w [...], który był ujawniony w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...]; wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2004 r" sygn. akt IV SA 2074/02, który w sprawie Skarżących uchylił decyzję o podpadaniu pod reformę rolną zabudowanych nieruchomości przemysłowo - mieszkalnych położonych w [...], które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...]; wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt IV SA 640/06, który w sprawie Skarżących uchylił decyzje o podpadaniu pod reformę rolną zabudowanych nieruchomości przemysłowo - mieszkalnych położonych w [...], które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...]; wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2011 r.,sygn. akt IV SA 1950/10, który w sprawie Skarżących uchylił decyzje o umorzeniu postępowania w sprawie o podpadaniu pod reformę rolną zabudowanych nieruchomości przemysłowo — mieszkalnych położonych w [...], które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...]; wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 746/13, który w sprawie Skarżących uchylił decyzje o umorzeniu postępowania w sprawie o podpadaniu pod reformę rolną zabudowanej nieruchomości mieszkalnej położonej w [...], które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...]; wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2018 r,, sygn. akt I SA/Wa 1180/17, który w sprawie Skarżących oddalił skargi na decyzje o nie podpadaniu pod reformę rolną zabudowanych nieruchomości przemysłowo - mieszkalnych położonych na terenie miasta [...], które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...]; wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2015 r,, sygn. akt I SA/Wa 405/15, który w sprawie Skarżących orzekał w sprawie decyzji o nie podpadaniu pod reformę rolną zabudowanej nieruchomości mieszkalnej położonej na terenie miasta [...], która była ujawniona w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...]; wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2017 r,, sygn. akt I OSK 37/16, który w sprawie Skarżących orzekał w sprawie decyzji o nie podpadaniu pod reformę rolną zabudowanej nieruchomości mieszkalnej położonej na terenie miasta [...], która była ujawniona w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...]; wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1962 r., sygn. [...] orzeczonego w sprawie ojca Skarżących – J. Z. a dotyczącego jednej z nieruchomości, która była ujawniona w dniu [...] września 1944 roku w wykazie hipotecznym ,.[...]"; wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1964r., sygn. akt [...], w którym ponownie stwierdzono, że cały majątek ziemski J.Z. pn. [...] został przejęty przez państwo na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;

- art. 365 kpc poprzez błędną ocenę prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1962 r., sygn. akt [...] wydanego w sprawie z powództwa J. Z. w przedmiocie [...], w którym stwierdzono przejście całego majątku J. Z. na podstawie art, 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a w szczególności powołanych w uzasadnieniu tego wyroku oświadczeń przedstawicieli państwa: w piśmie Departamentu Urządzeń Rolnych Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...].XII.1958 r,; w rewizji Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 1958 roku oraz uzupełnieniu rewizji Biura Prawnego Urzędu Rady Ministrów działającego jako organ zastępstwa Skarbu Państwa; 5. Art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego pominięcie pomimo tego, że w zarząd (administrację) państwową przez Powiatowy Urząd Ziemski w [...] działający w imieniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych została objęta cała nieruchomość ziemska J. Z. pod nazwą [...] " położona na terenie województwa [...], o czym świadczą takie dokumenty urzędowe jak: pierwsza i ostatnia strona protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] i [...] lutego 1945r., gdzie przekazującym jest Kierownik Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] ob. T. R. działający na mocy upoważnienia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lutego 1945r. [...] oraz na ostatniej stronie tego protokołu, który przekazano po jednym egzemplarzu Powiatowemu Urzędowi Ziemskiemu w [...] i Wojewódzkiemu Urzędowi Ziemskiemu w [...]; pierwsza strona Załącznika nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] i [...] lutego 1945r., na której widnieje ręczna adnotacja: "Zespół: Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] 1944 – 47". Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 09.2018r., znak [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r" znak [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz Skarżących według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu Skarżący wskazali m.in., że zarzucają, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sposób błędny dokonał oceny dowodów i błędnie ustalił, że podnoszone w odwołaniu okoliczności faktyczne nie zachodziły tj. że nieruchomość ziemska J. Z. pn. [...] nie została w całości objęta działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżący podnieśli, że w przypadku ustalenia, że dana nieruchomość podpadała pod działanie innych przepisów nacjonalizacyjnych, organ winien wydać decyzję merytoryczną stwierdzającą, że nieruchomość ta nie podpadała wcześniej pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, a nie na tej podstawie umorzyć postępowanie na zasadzie art. 105 § 1 kpa Jest to jedynie skrót myślowy, bowiem organ nie może wnioskować z wniosku podpadania pod działanie innych przepisów nacjonalizacyjnych na przesłankę nie podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6.9.1944 r. Organ administracyjny musi bowiem — co wynika także z jego właściwości rzeczowej - ustalić najpierw czy nieruchomość nie przeszła już na własność Skarbu Państwa w dniu 13 września 1944 r., a nie oceniać dokumenty wygenerowane przez władze państwowe po tej dacie. W ocenie Skarżących stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że mogła ona przejść na własność państwa na podstawie innych przepisów narusza zasady postępowania administracyjnego określone w art. 6 , 7 , 8 i 9 k.p.a. z uwagi na brak właściwości formalno i materialnoprawnej. Skarżący podnieśli, że obowiązek taki wynika także z braku związania - co potwierdził Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji - podstawą wpisu Skarbu Państwa w dziale II księgi hipotecznej prowadzonej dla [...], a także brakiem istnienia dowodu przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 12.12.1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa w postaci protokołu sporządzonego na podstawie § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Skarżący zgodzili się, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi słusznie uznał w zaskarżonej decyzji, że za taki dokument nie może być uznany protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] i [...] lutego 1945 r., albowiem stanowi on protokół przekazania nieruchomości pomiędzy organami władzy państwowej, a nie przejęcia lasów. Brak takiego protokołu oznacza, że ciężar dowodu, że określone lasy lub grunty leśne przeszły ex lege na własność Skarbu Państwa, spoczywa na Skarbie Państwa w sytuacji, gdy nie został sporządzony protokół ich przejęcia (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2010 r., IV CSK 402/09, Legalis Numer 350662), ale kwestia ta nie podlega rozstrzyganiu w niniejszym postępowaniu jako podstawa decyzji o podpadaniu bądź nie podpadaniu nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit, e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Również nieścisłości w dokumentach poddanych analizie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a na które zwraca on uwagę - tj. dowodach, którymi organ nie był związany, nie pozwalają, zdaniem Skarżących, przy tym na ustalenie, które grunty [...], a wśród nich przedmiotowe nieruchomości położone na terenie [...], zostały przejęte, na której podstawie prawnej, przy czym w stosunku do nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem istnieją podstawy do przyjęcia, że zostały one faktycznie przejęte wraz z pozostałymi gruntami osady [...] (w tym Browarem w [...] o łącznej pow. ok. 19 ha i willą [...]) już we wrześniu 1944 r. na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, wbrew stanowisku organu. Skarżący wskazali, że należy uznać, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a przed nim Wojewoda [...] - orzekając, że nieruchomość przeszła na własność Państwa na innej podstawie, której skutek nastąpił 3 miesiące po wejściu w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejściu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie tego dekretu - dokonali niedopuszczalnej oceny, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6.9.1944 r. w formie decyzji procesowej, tj. o umorzeniu postępowania, bez merytorycznego badania przesłanek stosowania tego przepisu, a tym samym dopuścili się naruszenia przepisów § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. oraz art. 105 § 1 kpa poprzez jego błędne zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga jest uzasadniona

Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Stosownie do treści art. 105 § 1 kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W judykaturze i doktrynie prawniczej ugruntował się pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, występuje wówczas gdy brak jest jednego z konstytutywnych elementów materialnego stosunku prawnego, tj. brak podmiotu i przedmiotu postępowania, a także zaistnienia innych okoliczności wywołujących podobny skutek, powodujący, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, gdy żaden z istotnych elementów stosunku prawnego nie przestał istnieć i sprawa wymaga merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia. Brak przedmiotu postępowania ma miejsce wówczas gdy ustalony stan faktyczny nie podlega uregulowaniu przepisami administracyjnymi, które dawałyby organowi administracyjnemu kompetencję do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania lub też sprawa ma cywilny charakter). Jeśli natomiast istnieje stan faktyczny, w którym organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu, postępowanie nie może być uznane za bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania administracyjnego jest bowiem orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, wobec czego art. 105 § 1 kpa nie powinien być interpretowany rozszerzająco, a umorzenie postępowania powinno być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Celem postępowania administracyjnego jest bowiem załatwienie sprawy przez wydanie decyzji, rozstrzygającej sprawę co do istoty. Temu powinna służyć działalność orzecznicza administracji publicznej zmierzająca do konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe - w rozumieniu art.105 § 1 kpa - tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 853/16; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r. sygn. akt II GSK 1567/16, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2016 r. sygn. akt II GSK 176/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 487/15). Gdy w stanie faktycznym, podlegającym regulacji administracyjnoprawnej, organ stwierdzi brak przesłanek materialnoprawnych do rozstrzygnięcia o przyznaniu uprawnień lub nałożeniu obowiązków na indywidualny podmiot, to uzasadnia to wydanie decyzji odmawiającej, a nie umorzenia postępowania. Tak więc w sytuacji gdy istnieją podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, umorzenie przez organ administracji postępowania winno spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem art. 105 § 1 kpa.

Reasumując, bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 kpa, zachodzi jedynie w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego bezzasadne jest dalsze kontynuowanie postępowania wobec niemożliwości wydania decyzji pozytywnej, ani negatywnej.

W rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 105 § 1 kpa. Nie ma wątpliwości, że nie zachodzą przeszkody do prowadzenia postępowania o charakterze podmiotowym, albowiem strony postępowania administracyjnego zostały ustalone, a ich interes prawny nie budził wątpliwości organu. Nie zachodzą również przeszkody o charakterze przedmiotowym, gdyż istnieją podstawy prawne i faktyczne do prowadzenia w tej sprawie postępowania administracyjnego i wydania decyzji merytorycznej. Na wstępie należy podkręslic, na co zwrócił uwagę także organ, że w judykaturze ugruntował się pogląd, że w trybie dekretu z 6 września 1944 r, nieruchomości ziemskie przechodziły na własność Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu. Decyzja orzekająca o przejęciu danej nieruchomości nie była konieczna do zaistnienia skutku prawnego w postaci przejścia prawa własności (por. np. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.01.2011 r., I OPS 3/10, uchwała Sądu Najwyższego z 17.02.2011 r" III CZP 121/10). Dopiero gdy właściciel kwestionował prawidłowość zastosowania przez państwo przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, prowadzone było postępowanie z § 5 rozporządzenia wykonawczego. W efekcie istotą tego postępowania jest rozstrzygnięcie, czy uprawnione (legalne) jest zastosowanie wobec danej nieruchomości przesłanek wynikających z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W omawianym trybie należy zatem rozpoznać prawidłowość zakwalifikowania danej nieruchomości (ewentualnie jej części) do kategorii nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym oraz prawidłowość ustalenia norm obszarowych (100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych) w stosunku do nieruchomości o takim właśnie charakterze. Warunkiem koniecznym dla możliwości orzekania w trybie § 5 rozporządzenia jest istnienie dowodów potwierdzających, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) właściwe władze państwowe zastosowały art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Jeżeli tak - to prawidłowość zastosowania przesłanek wynikających z tego przepisu podlega rozpoznaniu w ramach omawianego postępowania. Racje ma organ, że nie jest przedmiotem władczego ustalenia organu administracji w ramach tego postępowania, jak uczynił to organ l instancji, który przepis prawa poza art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mógłby stanowić podstawę przeprowadzonej faktycznie nacjonalizacji. Sąd zwraca jednak uwagę, że obowiązkiem organu było nie ustalenie podstawy prawnej lecz czy nieruchomości objęte wnioskiem podpadały pod przepis art. 2 ust 1 lit e dekretu o reformie rolnej, a materiał dowodowy zgromadzony w sprawie na merytoryczne rozstrzygnięcie (pozytywne lub negatywne) organowi pozwalał.

Przechodząc do analizy dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych należy na wstępie wskazać, że w dawnej księdze hipotecznej [...] w dziale II znajduje się wpis "Resztę nieruchomości z dóbr niniejszych uregulowanych wyżej na imię M.-I.-T.-K. Z. nie przejętych na rzecz Skarbu Państwa w wyniku wejścia w życie dekretów: z dnia 6 IX 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, z dnia 12 XII 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i ustawy z dnia 3 I 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, otrzymał na własność, po śmierci tegoż M. Z., jako syn, z mocy prawa spadkowego". Zdaniem Sądu stanowisko Ministra, że nie można uznać, że analizowany wpis dowodzi faktu przejęcia przez Skarb Państwa [...], a nawet jej części objętej wnioskiem w przedmiotowym postępowaniu, na podstawie dekretu z 6 września 1944 r., jest nieuzasadnione. Wpis ten wynika bowiem z decyzji Wydziału Hipotecznego a Minister nie dysponuje dowodami, które jego wiarygodność mogłyby podważyć. Wpis ten zawiera, zdaniem Sądu chronologiczny zapis podstaw prawnych przejęcia majątku [...] na rzecz Skarbu Państwa. Został dokonany w 1947 r. czyli po wejściu w życie wszystkich wymienionych aktów oraz po dokonaniu już szeregu czynności prawnych wobec nieruchomości wchodzących w skład [...]m.in. po przekazaniu części nieruchomości pod zarząd Dyrekcji Lasów Państwowych protokołem z [...] i [...] lutego 1945 r. (o czym niżej). Wpis ten nie może być zatem analizowany w oderwaniu od dokumentów i zdarzeń prawnych, które miały miejsce przed nim.

W pierwszej kolejności należy zwrócić zatem uwagę na protokół z [...] września 1944 r., w sprawie przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej. Z treści tego dokumentu wynika wprost, że został on sporządzony "w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej, na mocy Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6. 9. 1944 r. o wprowadzeniu Reformy Rolnej, majątku[...] , własność Ob. O. J.Z.(..) ". W dalszej części protokołu wskazano, że "przejęcie powyższego majątku następuje wg. stanu poniżej ustalonego. Opisanie granic wg. szkiców, będących w posiadaniu O.Z. północ – grunty wsi [...], zachód – grunty zaserwitutowe wsi [...] a południe i wschód – lasy i grunty osady [...], ogólny obszar [...]". Co oznacza, w ocenie Sądu, wbrew stanowisku Ministra, że wszystkie te grunty obejmują przejęcie całego majątku [...], gminy [...], powiatu [...], w tym nieruchomości i działki określone we wniosku. W protokole tym zostały wymienione budynki mieszkalne, stajnia, wozownia, i inne. Protokół ten zakreśla zasięg terytorialny obejmowanych gruntów. Także z protokołu zdawczo - odbiorczego z [...] i [...] lutego 1945 r., dotyczącego właśnie przekazania części tych nieruchomości w zarząd Dyrekcji Lasów Państwowych, wynika wprost, że "Kierownik Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] (..) zdał, a Dyrekcja Lasów Państwowych w [...] (..)przyjęła – tereny leśne wraz z przynależnymi urządzeniami leśnymi, wodnymi przemysłowymi zakładami i zabudowaniami dóbr b. [...], położonych na terenie powiatu m.in. [...]" a następnie wymienia przekazane dobra w tym, wyłuszczarnie nasion, tartak, użytki rolne, zakłady przemysłowe a wśród nich Fabrykę [...] w [...]. W ocenie Sąd fakt, że następnie Skarb Państwa przekazywał pod zarząd Dyrekcji Lasów Państwowych wymienione w protokole nieruchomości, w powiązaniu z treścią protokołu z [...] września 1944 r., wskazuje, że nieruchomości te przed ich przekazaniem Dyrekcji Lasów Państwowych zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie dekretu o reformie rolnej na podstawie którego Skarb Państwa nabywał nieruchomości z mocy prawa. Co też uzasadnia treść omawianego wyżej wpisu w księdze hipotecznej. Sąd zwraca przy tym uwagę, że teoretyczna możliwość objęcia określonych nieruchomości przepisami konkretnych regulacji nacjonalizacyjnych (np. o nacjonalizacji lasów z XII 1944 r.) nie wyklucza a priori przyjęcia, że nacjonalizacja tych samych nieruchomości mogła nastąpić z mocy prawa na podstawie wcześniejszych regulacji, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Na powyższe wskazuje również odpis pisma skierowanego do Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w [...] przez Wojewódzki Urząd [...] z [...] marca 1947 r. , z którego wynika, że "Fabryka [...] i Tartak w [...] pow. [...] przejęta została na własność Państwa [...] IX 1944 r. w trybie dekretu o reformie rolnej z 6 IX 1944 r." Z kolei natomiast z wykazu inwentarza nieruchomego na terenie Fabryki [...] w [...] wg. stanu na dzień 1 stycznia 1945 r. wynika wprost jakiego rodzaju nieruchomości (obiekty) (ale także narzędzia i inne przedmioty w tym biurowe, części [...] itp.) zostały objęte i przekazane kierownikowi fabryki. W dokumentacji archiwalnej rzeczywiście, jak wskazuje organ, można wyczytać wątpliwości ówczesnych organów w zakresie prawidłowości przejęcia w trybie reformy rolnej zakładów przemysłowych - fabryki czy tartaku, w drodze dekretu o reformie rolnej, ale okoliczność ta z uwagi na realia tamtego czasu nie może przemawiać za prawidłowością twierdzenia, że grunty [...] w zakresie objętym wnioskiem, nie zostały przejęte w trybie dekretu o reformie rolnej. Podejmowane później próby uregulowania tej sytuacji (o czym świadczą powoływane przez organ zarządzenie z 8 sierpnia 1946 a następnie notatki i pisma urzędowe) nie mogą prowadzić do wniosku, że nieruchomości te nie zostały przejęte w trybie dekretu o reformie rolnej. Sąd nie podziela także stanowiska organu, że zaświadczenie Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] czerwca 1996 r., z którego wynika, że działki [...] o pow. 0,6905 ha, [...] o pow. 0,3125 ha, [...] o pow. 0,1610 ha, [...] o pow. 11,1905 ha (ark. mapy ewid. Nr [...] ), [...] o pow. 1,8968 ha (ark. mapy ewid. Nr [...] ) , położone w mieści [...] , przejęte zostały na własność Państwa na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. jest niewiarygodne skoro organ nie dysponuje żadnym dokumentem, który wiarygodność tego zaświadczenia mógłby podważyć.

Nie zasługuje na aprobatę także stanowisko organu, że nie można jako w pełni wiarygodnego, uznać pisma Dyrekcji Lasów Państwowych Okręgu [...] do Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w [...] z [...] czerwca 1947 r. z tej przyczyny, że nie pochodzi ono od instytucji Państwowej kompetentnej do wyrażania stanowiska w sprawie przejmowania nieruchomości w trybie dekretu o reformie rolnej. Wbrew stanowisku organu treść tego pisma nie jest wewnętrznie sprzeczna i odnosi się do kwestii upaństwowienia tej nieruchomości w sytuacji gdy stanowi ono już mienie Skarbu Państwa będące w zarządzie Lasów Państwowych odwołując przy tym do protokołu z [...] lutego 1945. Z protokołu tego wynika że i fabryka i tartak był przekazywany w zarząd Dyrekcji Lasów Państwowych jako mienie Skarbu Państwa. Organ kwestionując wiarygodność tego dokumentu nie dysponował żadnym dokumentem, który pozwalałby na wyciągnięcie odmiennych wniosków. Sad zwraca uwagę, że kwestionując plany komisji dotyczące przejęcia tartaku na podstawie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r. Dyrekcja Lasów Państwowych stwierdziła, że "cały majątek ziemski b. [...] wraz z lasami i zakładami przemysłowymi, a między innymi wraz z tartakiem [...], przeszły na własność Skarbu Państwa na zasadzie dekretu PKWN z dnia 6.9.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (...)" oraz "następnie całe gospodarstwo leśne b. [...] wraz z przynależnym gospodarczo zakładami przemysłowymi (...) przekazane zostało Administracji Lasów Państwowych w osobie Dyrekcji Lasów Państwowych w [...] przez Komisarza Ziemskiego w [...] , a to stosownie do art. 1 dekretu P.K.W.N. z dnia 12.12.1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, o czym świadczy załączony w odpisie protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] lutego 1945r." a także "tartak w [...] w chwili wejścia w życie powołanej wyżej ustawy (...) stanowił już własność Skarbu Państwa z mocy specjalnych ustaw" (wyżej powołane dekrety PKWN) — co w ocenie Sądu mogłoby oznaczać w świetle zabranych dowodów (w tym powołanych protokołów z [...]. 9. 1944 oraz wymienionego wprost z [...]. 02. 1945 r.), że nieruchomości te zostały przejęte w ramach dekretu o reformie rolnej.

Należy przyznać rację organowi, że ustalenia poczynione przez organy oraz składy sądów administracyjnych w innych postępowaniach powołane także w skardze, nie są dla organu w tej sprawie wiążące. Jednak organ winien zwrócić uwagę, że dotyczą one również nieruchomości dóbr [...] często bezpośrednio graniczących z nieruchomościami będącymi przedmiotem tego postępowania. Jak wynika z akt sprawy (w tym szkicu lokalizacji nieruchomości "Dawnej [...]) nieruchomości zabudowane Pałacem [...] , budynkami Zarządu [...] znajdują się w pobliżu budynków fabrycznych browaru oraz willi "[...]", co do których rozstrzygał sąd administracyjny w sprawie o sygn. I SA/Wa 1180/17. Sąd podziela stanowisko organu, że nie są wiążące dla organu i Sądu także ustalenia faktyczne poczynione w wyroku Sądu Najwyższego z [...] listopada 1962 r. Niemniej jednak analiza zarówno treści tego orzeczenia jak i jego uzasadnienia, a zwłaszcza odwołania do dokumentów mogą stanowić źródło dowodu gdyż w swych fragmentach odnosi się do całości dóbr [...]. W tej sytuacji ustalenia faktyczne poczynione w wyroku z [...] listopada 1962 r. przez Sąd Najwyższy należy poddać ocenie w kontekście wszystkich okoliczności sprawy, podobnie jak pozostałe dowody w sprawie. Organ zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu wyroku (str. 5) zawarte zostało zdanie (eksponowane w odwołaniu), które może dać podstawę do wysunięcia tezy o przejęciu przez Skarb Państwa całej [...] na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. i rację ma, że zdanie to należy jednak odczytywać w kontekście całego uzasadnienia, w szczególności w kontekście przedmiotowego zakresu rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy sprawy, niemniej także jako dowód w kontekście całego materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie. Należy zwrócić uwagę, że wyrok ten był wydawany w latach 60 ubiegłego wieku i dawał szerszy obraz ówczesnej sytuacji.

Sąd zwraca przy tym uwagę, że to, jak wskazuje organ, czy zgromadzone w aktach dowody, przywoływane przez skarżących, analizowane przez Sąd i uprzednio organ stanowią podstawę uznania czy nieruchomości objęte wnioskiem zostały przejęte na podstawie art. 2 ust 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o reformie rolnej, wymaga rozstrzygnięcia merytorycznego i nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania w sprawie. Nie zachodzą bowiem, w niniejszej sprawie, w świetle powyższych ustaleń, przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., gdyż przepisy materialnego prawa administracyjnego dają podstawę do merytorycznego rozstrzygnięcia.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał za trafne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ odwoławczy wskazanych w niej przepisów przez przyjęcie, że prowadzenie postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie, że opisane w stanie sprawy nieruchomości nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na drodze postępowania administracyjnego, jest bezprzedmiotowe. W wyniku tego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję organu I instancji, jako naruszające prawo należało wyeliminować z obrotu prawnego. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zobowiązany do merytorycznej oceny wniosku po dokonaniu syntetycznej analizy całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie, uwzględniając powyższe stanowisko i ocenę prawną Sądu.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c–Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 tej ustawy.