Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1393/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6174 Komornicy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2006 nr 167 poz 1191
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 par. 2 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i art. 141 par. 4 p.p.s.a.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Andrzej Kuba Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych Ministra Sprawiedliwości, A. E. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1114/10 w sprawie ze skargi K. A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko komornika sądowego 1. oddala skargi kasacyjne, 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz K. A. K. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1114/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. A. K., uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko komornika sądowego; stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w sprawie.

Sąd I instancji oparł się na następującym stanie faktycznym:

K. A. K. (skarżący) oraz A. E. F. (uczestniczka postępowania) złożyli do Ministra Sprawiedliwości - za pośrednictwem Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. - wnioski o powołanie na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. P.-P. w W. Zarówno skarżący, jak i uczestniczka postępowania spełniali wymogi formalne wymienione w art. 10 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 167, poz. 1191 ze zm.), dalej kse.

Na podstawie akt zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego Minister Sprawiedliwości ustalił, iż uczestniczka postępowania ukończyła w 2003 r. w Wyższej Szkole Handlu i Prawa im. R. Ł. w W. wyższe studia prawnicze z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Od października 2003 r. do kwietnia 2004 r. była zatrudniona na stanowisku urzędniczym (na podstawie umowy o pracę na zastępstwo) w Sądzie Rejonowym dla W. M. w W. Od 4 maja 2004 r. pracuje w kancelarii komornika sądowego rewiru XXII przy Sądzie Rejonowym dla W.-P. P. w W. Po odbyciu aplikacji komorniczej zdała egzamin komorniczy w dniach 19 lutego i 19 marca 2007 r. na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. z 25 czerwca 2007 r. została powołana na stanowisko asesora komorniczego.

Natomiast skarżący ukończył w 2001 r. na Uniwersytecie w B. wyższe studia prawnicze z wynikiem dostatecznym, uzyskując tytuł magistra. Od 1 sierpnia 1996 r. do 30 listopada 1997 r. pracował w Sądzie Rejonowym dla W.-M. jako protokolant. W dniu 10 lipca 2000 r. rozpoczął pracę w Zespole Komorników Nr 1, a po jego rozwiązaniu został zatrudniony w kancelarii komornika sądowego rewiru V przy Sądzie Rejonowym dla W.-P. w W. (obecnie kancelaria komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. P.-P. w W.). Po odbyciu aplikacji komorniczej, w dniach 17 lutego i 12 marca 2004 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dostateczną. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. z 15 kwietnia 2004 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego. Od 16 lipca 2008 r. do 11 lipca 2009 r. pełnił obowiązki zastępcy komornika.

Na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W.-P. P. w W. Rada Izby Komorniczej w W. rekomendowała skarżącego, twierdząc, że jest on właściwszym niż uczestniczka postępowania kandydatem na to stanowisko (tak pisma - opinie Rady z dnia 28 września 2009 r., wydane w trybie art. 11 ust. 3 kse w aktach osobowych kandydatów).

W piśmie z dnia 30 listopada 2009 r. skarżący podniósł m.in., że posiada ponad dwukrotnie dłuższy staż pracy na stanowisku asesora komorniczego niż uczestniczka. Wielokrotnie pełnił obowiązki zastępcy komornika, w tym przez rok pełnił stałe zastępstwo odwołanego komornika A. G. Jako zastępca odwołanego komornika zatrudnił siedem osób oraz z własnych środków dokonał remontu kancelarii i częściowej wymiany sprzętu biurowego. W pierwszym półroczu 2009 r. uzyskał trzeci wynik w apelacji w. pod względem szybkości prowadzonych postępowań. W przypadku powołania na stanowisko komornika będzie w stanie szybko zorganizować kancelarię. Do pisma dołączył pozytywne opinie na temat swojej działalności oraz protokół kontroli prowadzonej w ramach zastępstwa kancelarii, z którego wynika, iż kancelaria była prowadzona prawidłowo, a czynności podejmowano sprawnie i szybko. Kontrolę w dniach 23 - 27 lutego 2009 r. przeprowadziła sędzia Sądu Rejonowego dla W. P.-P. w W. z polecenia prezesa tego Sądu.

Uczestniczka w piśmie z dnia 18 grudnia 2009 r. stwierdziła, że posiada wyższe niż skarżący kwalifikacje do objęcia stanowiska komornika. Dysponuje bowiem większym poziomem wiedzy prawniczej oraz niezbędnym doświadczeniem zawodowym. Ze studiów prawniczych i egzaminu komorniczego uzyskała bowiem oceny dobre, podczas gdy skarżący zaledwie dostateczne. Posiada także doświadczenie w zarządzaniu zespołem ludzkim, które nabyła podczas pełnienia funkcji kierownika kancelarii komorniczej. W trakcie wieloletniej praktyki prowadziła czynności w sprawach dotyczących zarówno niewielkich, jak i wielomilionowych należności oraz brała udział we wszystkich rodzajach i etapach postępowania egzekucyjnego. Nadto stale poszerza swoją wiedzę teoretyczną poprzez czynny udział w sympozjach i szkoleniach. Według oświadczenia uczestniczki, na wykonywane przez nią czynności egzekucyjne nie złożono ani jednej skargi, podczas gdy skarżący w 2008 r. zanotował na swoim koncie 205 skarg, jak również zostały złożone wnioski o wszczęcie przeciwko skarżącemu postępowania dyscyplinarnego. Jej zdaniem skarżący prawdopodobnie i w tym postępowaniu popełnił przestępstwo składając do akt sprawy ww. protokół kontroli kancelarii komorniczej, z uwagi na możliwość naruszenia tajemnicy zawodowej. Ponadto przedstawiając opinie od firm windykacyjnych skarżący naruszył zasady Kodeksu Etyki Zawodowej Komornika, co powinno skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną. Część z nich zawiera negatywny komentarz dotyczący prowadzenia egzekucji przez innych komorników oraz opisy odbierania im spraw, które następnie otrzymywał skarżący.

Ustosunkowując się do powyższych twierdzeń, skarżący w piśmie z 28 grudnia 2009 r. uznał za chybiony zarzut ujawnienia tajemnicy zawodowej, ponieważ kontrola kancelarii, w której pełnił funkcję zastępcy komornika, przeprowadzona była w trybie nadzoru sprawowanego przez Ministra Sprawiedliwości. Jego zdaniem nie ma nic nieetycznego w zwracaniu się do jakiegokolwiek podmiotu o opinię na temat wykonanej pracy. Nie toczyło się wobec niego żadne postępowanie dyscyplinarne, jak również nic mu nie wiadomo o żadnym postępowaniu wyjaśniającym (stanowiącym wstępny etap postępowania dyscyplinarnego). Komornik nie ma wpływu na ilość skarg składanych w trybie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, które są uprawnieniem procesowym strony. Część z tych skarg dotyczyła czynności dokonywanych przez innego komornika (później odwołanego, którego skarżący zastępował), natomiast żadna z czynności skarżącego nie została uchylona w ww. trybie. Poza tym, skoro uczestniczka nie zajmowała samodzielnego stanowiska zastępcy komornika sądowego, to na jej czynności nie mogły być składane skargi.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. wydaną na podstawie art. 62 i art. 104 k.p.a. oraz art. 10 i art. 11 ust. 1 kse, Minister Sprawiedliwości powołał uczestniczkę A. E. F. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. P.-P. w W. oraz odmówił powołania na to stanowisko skarżącego K. A. K.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził w szczególności, że opinie samorządu komorniczego, choć stanowią podlegający ocenie dowód przydatności kandydata do wykonywania zawodu komornika sądowego, nie mają charakteru wiążącego. Po rozpatrzeniu materiału dowodowego organ uznał, iż najodpowiedniejszą kandydatką na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. P.-P. w W. jest uczestniczka, która egzamin komorniczy zdała na ocenę dobrą i z takim samym wynikiem ukończyła studia prawnicze. Jednocześnie organ wskazał, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż skarżący również daje gwarancję prawidłowego wykonywania funkcji komornika sądowego. Jednak według organu pierwszeństwo należy dać "obiektywnemu kryterium jakim są oceny wiedzy prawniczej".

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku skarżącego organ zaskarżoną decyzją podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] stycznia 2010 r. wyrażając jednocześnie zdziwienie, że osoby ubiegające się o stanowisko komornika, wykształcone, z pewnym doświadczeniem zawodowym i życiowym wdają się w dyskusję nie mającą nic wspólnego z przedmiotem postępowania. Podkreślił, że dokonując wyboru właściwej osoby kierował się interesem społecznym i słusznym interesem stron i zwrócił uwagę, że opinia samorządu komorniczego nie jest dla organu wiążąca. Uznał, że lepszy wyniki uczestniczki z egzaminu komorniczego świadczy o poziomie wiedzy w dziedzinie egzekucji, niezbędnej do wykonywaniu zawodu komornika. Natomiast fakt pełnienia funkcji zastępcy komornika może stanowić jedynie okoliczność dodatkową, która w konkretnej sprawie może pomóc organowi w wyborze właściwej osoby. Zdaniem organu, wyniki ze studiów i egzaminu są obiektywnie sprawdzalne, natomiast ocena pracy w kancelarii komornika sądowego często jest subiektywna. Z przedstawionych przez kandydatów opinii wynika, że ich praca oceniana jest pozytywnie, a skarżący nie przedstawił dowodów, że posiada większą wiedze praktyczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę skarżącego uznał, że w sprawie wystąpiły uchybienia uzasadniające uchylenie decyzji. Zdaniem Sądu I instancji, oceny z ukończenia studiów i egzaminu komorniczego są obiektywnie sprawdzalne, ale żeby mogły stanowić miarodajny i wystarczający element porównania kwalifikacji i przydatności stron na sporne stanowisko, to musiałyby zostać wystawione w co najmniej zbliżonych co do czasu i miejsca okolicznościach faktycznych. Tymczasem skarżący i uczestniczka ukończyli studia prawnicze w różnym czasie i na różnych uczelniach, tak samo w różnym czasie zdawali egzamin komorniczy. Zatem proste zestawienie wyników tych studiów i egzaminów nie może przesądzać oceny stron pod kątem obsady stanowiska komorniczego, dodatkowo w sytuacji gdy obsada ta następuje po kilku latach od ich uzyskania, z tego powodu, że wyniki te strony uzyskiwały w nie do końca dających się porównać uwarunkowaniach akademickich i aplikacyjnych charakterystycznych dla danej uczelni i rocznika aplikacji komorniczej. Prowadzi to do wniosku, że stopień taki sam lub zbliżony, jednak ze studiów na różnych uczelniach, a potem z egzaminu zawodowego zdawanego w różnym czasie i przed innymi komisjami, może oznaczać różny poziom kwalifikacji merytorycznych zdających, zależny od ukończonej uczelni i terminu aplikacji. Dlatego ważne znaczenie przypisać należy praktycznej weryfikacji tych kwalifikacji w toku wykonywania przez strony obowiązków asesorskich. Sąd zwrócił uwagę, że wprawdzie opinie zawodowe obu kandydatów są pozytywne, jednakże organ nie może pominąć w ocenie kwalifikacji także stażu pracy i doświadczenia zawodowego, jakie uzyskał skarżący na samodzielnym stanowisku zastępcy komornika. Staż ten winien być uwzględniony przy analizie przesłanek gwarantujących prawidłowe wykonywanie w przyszłości obowiązków komorniczych, gdyż za wynikającym z niego doświadczeniem idą dodatkowe umiejętności, których nie posiada osoba bez tego doświadczenia. Fakt ten powinien być zbadany w kontekście lepszych ocen, jakie z kolei osiągnęła uczestniczka ze studiów prawniczych i egzaminu komorniczego (przy uwzględnieniu powyższych w tym względzie zastrzeżeń) oraz właściwie te elementy wyważyć pod kątem kwalifikacji stwarzających prognozę najlepszego wykonywania funkcji komornika przez jednego z tych kandydatów.

Zdaniem Sądu I instancji organ, poprzestając na porównaniu kandydatów "w zakresie ocen ze studiów i egzaminu zawodowego", które "wypada na korzyść (...) uczestniczki", jednakże przy pominięciu szczegółowej oceny ich zawodowego doświadczenia oraz przebiegu stażu asesorskiego, w istocie nie wyjaśnił dlaczego uczestniczka jest "odpowiedniejszą kandydatką na stanowisko komornika sądowego (...)". W takich okolicznościach pogląd organu, że opinie o skarżącym, czy protokół kontroli kancelarii, mogą świadczyć o prawidłowym wykonywaniu obowiązków asesora i zastępcy komornika, jednak nie dowodzą, że lepiej radzi sobie z obowiązkami zawodowymi niż robiłaby to na jego miejscu uczestniczka, ma charakter pewnej spekulacji, a nie wniosku uzasadnionego rozważonym w sprawie materiałem dowodowym, na który składają się również opinie organu samorządu komorniczego - Rady Izby Komorniczej w W. z 28 września 2009 r., wydane w trybie art. 11 ust. 3 kse, w których Rada rekomendowała skarżącego jako - jej zdaniem - właściwego kandydata na sporne stanowisko. Jednocześnie nie udzieliła takiej rekomendacji uczestniczce. Wprawdzie opinie te są lakoniczne w treści, a Minister Sprawiedliwości nie jest nimi związany, jednak stanowią jeden z dowodów oceny przydatności kandydatów do zawodu komornika i powinny być przez organ rozważone w kontekście pozostałych materiałów sprawy. Ponadto w sprawie pożądana jest analiza cech osobowościowo - charakterologicznych kandydatów, które są istotne przy ocenie ich przydatności na stanowisko komornika.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli zarówno Minister Sprawiedliwości jak i uczestniczka postępowania.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył wyrok w całości i zarzucił mu naruszeni przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i wadliwe przyjęcie, że doszło do naruszenia procedury, pomimo że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania tj. art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., nie naruszono też ogólnych zasad postępowania wynikających z art. 6, 7, 8 k.p.a.,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, niepełne przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ i przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym,

- art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zwanej dalej p.u.s.a., w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przekroczenie granicy kontroli i dokonanie własnej oceny materiału dowodowego i wskazanie określonych kryteriów oceny kandydatów, czym naruszono kompetencje organu, polegające na podejmowaniu decyzji w przedmiocie powołania na stanowisko komornika sądowego w ramach uznania administracyjnego.

W związku z powyższym organ wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ zwrócił uwagę, że z art. 10 ust. 1 nie wynika, aby decydujące znaczenie dla oceny wymogów, jakie powinien spełniać kandydat na komornika, miała mieć długość stażu pracy. Z art. 10 ust. 1 pkt 10 wynika jedynie, że kandydat musi przepracować w charakterze asesora komorniczego co najmniej 2 lata, a warunek ten w rozpoznawanej sprawie kandydaci spełnili. Podkreślił, że wybierając właściwego kandydata na stanowisko komornika uwzględnił zarówno wynik z egzaminu komorniczego, studiów prawniczych, jak i doświadczenie zawodowe kandydatów. Rozważono wszelkie okoliczności mające wpływ na wybór odpowiedniego kandydata i dokonano wyboru osoby dającej najpełniejsze zabezpieczenie interesu społecznego i słusznego interesu stron. Wybór ten z całą pewnością nie nosił cech spekulacji. Sąd I instancji pominął uwzględnioną przez organ okoliczność, że łączny staż pracy uczestniczki wynosił około sześć lat pracy, a nie wyjaśnił, w jaki sposób organ miałby bliżej analizować znaczenie stażu pracy skarżącego i dlaczego miałby on przyjąć, że dłuższy staż pracy w kancelarii komorniczej miałby mieć większe znaczenie, niż przyjęto w decyzji. Wyniki ze studiów i egzaminu są obiektywnie sprawdzalne i porównywalne, podczas gdy trudno ocenić wiedzę, którą kandydat nabywa w czasie pracy w kancelarii. Zdaniem organu, niemożliwa jest analiza i ocena wyników uzyskanych z ukończenia studiów i egzaminu komorniczego, nie ma on uprawnień do kwestionowania tych ocen, nie posiada też rankingu uczelni, który miałby stanowić podstawę ich różnicowania. Zwrócił też uwagę, że dłuższy staż skarżącego w kancelarii komorniczej spowodowany jest faktem, że okazywał się on gorszym kandydatem na komornika sądowego w innych postępowaniach administracyjnych. Nie było potrzeby umieszczania takiego stwierdzenia w decyzji, na co wskazywał Sąd I instancji, ponieważ argument ten nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, a inne postępowania nie stanowią dowodu w rozpoznawanej sprawie. Zatem brak jest podstaw, aby ze stażu uczynić główne kryterium oceny. Wbrew poglądowi Sąd I instancji, organ uwzględnił opinie o kandydatach, z których wynika, że ich praca w kancelariach oceniana jest pozytywnie i nie można przyjąć, że bardziej pozytywna była opinia skarżącego. Natomiast opinia samorządu stanowi jeden z dowodów w sprawie, a Rada Izby Komorniczej w W. w swojej lakonicznej opinii (co Sąd sam przyznał) nie uzasadniła rekomendacji udzielonej skarżącemu i nie wyjaśniła, dlaczego miałby on być lepszym kandydatem niż uczestniczka. Poza tym, pełnienie obowiązków zastępcy komornika jest kryterium pozaustawowym, asesorzy wielokrotnie pełnią stałe lub czasowe zastępstwa, a Sąd nie wyjaśnił, jakie dodatkowe umiejętności uzyskał skarżący pełniąc funkcję zastępcy komornika sądowego. W rozpoznawanej sprawie uwzględniono również stan zdrowia psychicznego i fizycznego kandydatów, a w uzasadnieniu decyzji organ jedynie zwrócił uwagę, że oboje kandydaci wdali się w pozamerytoryczną polemikę, która nie miała wpływu na wynik postępowania.

A. E. F. wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię polegającą na zbyt rozszerzającej interpretacji art. 11 ust. 1 i 5 kse poprzez ograniczenie uznaniowości decyzji organu, oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez uchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonych decyzji w sytuacji, gdy zostały one wydanej zgodnie z art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym wniosła o uchylenie wyroku w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną uczestniczki organ w należyty sposób przeprowadził postępowanie i uzasadnił wybór kandydata na stanowisko komornika, wziął również pod uwagę argumenty podnoszone przez strony postępowania. Nie naruszył podstawowych zasad postępowania administracyjnego, brak więc było podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji. Natomiast pogląd Sądu, w myśl którego możliwe byłoby uwzględnienie ocen kandydatów z ukończenia studiów i egzaminu komorniczego jedynie w sytuacji, gdyby kandydaci ukończyli tę samą uczelnię a egzamin komorniczy zdawali w tym samym czasie, świadczy o zbyt daleko idącej ingerencji w swobodną ocenę materiału dowodowego i uznaniowe podejmowanie decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skargi kasacyjne Ministra Sprawiedliwości i A. E. F. nie zawierają usprawiedliwionych podstaw i wobec tego podlegają oddaleniu.

Organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przepisów art. 145 § 1 plt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., dotyczących przestrzegania przez organ ogólnych zasad postępowania administracyjnego przy podejmowaniu zaskarżonych decyzji, Sąd kasacyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że organ nie uzasadnił przekonywująco swojego wyboru, pomijając istotne dla sprawy materiały dowodowe. Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji stwierdził, że powołując A. E. F. na stanowisko komornika sądowego, oparł się na obiektywnym kryterium oceny wiedzy prawniczej. Porównanie kandydatów w zakresie ocen ze studiów i egzaminu zawodowego wypada na korzyść A. E. F. Wyniki ze studiów i egzaminu komorniczego są obiektywnie sprawdzalne, podczas gdy ocena pracy w kancelarii komornika sądowego może być i często jest subiektywna. Wobec tego, organ wywiódł, że bardzo dobry wynik ze studiów prawniczych i egzaminu komorniczego oraz odpowiedni staż pracy, w tym na stanowisku asesora komorniczego, uzasadniają przekonanie, iż A. E. F. jest właściwą kandydatką na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. P. – P. w W. Należy zauważyć, że organ podejmując decyzję uznaniową zobligowany jest do zbadania wszystkich istotnych elementów dla rozstrzygnięcia sprawy i wyciagnięcia z tej analizy odpowiednich wniosków. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że decyzje wydane w tym trybie mogą być dowolne. Nie jest przekonywujące uzasadnienie decyzji organu, w którym stwierdzono, że jedynym obiektywnym kryterium oceny kandydatów na stanowisko komornika sądowego są wyniki z egzaminu zawodowego i ukończenia studiów, przy jednoczesnym pominięciu szczegółowej oceny zawodowego doświadczenia oraz przebiegu stażu asesorskiego kandydatów, a także opinii samorządu komorniczego, opinii zawodowej sporządzonej z tytułu sprawowanego nadzoru przez Prezesa Sądu Rejonowego dla W. P. – P., czy też cech osobowościowo-charakteorologicznych. Rozstrzygniecie dotyczące powołania na stanowisko komornicze, w sytuacji połączenia wniosków do wspólnego rozpoznania, powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne ich rozstrzygniecie jest ich logiczną konsekwencją. Interes społeczny wymaga bowiem, aby stanowisko komornika objęła osoba z odpowiednim doświadczeniem zawodowym popartym zarówno wiedzą teoretyczną, jak i praktyczną. Niewątpliwie zatem staż pracy i jego ocena winny być również uwzględnione przy analizie przesłanek gwarantujących prawidłowe wykonywanie w przyszłości obowiązków komorniczych. Dopiero wyważenie tych wszystkich istotnych elementów pozwoli na dokonanie słusznego wyboru kandydata na stanowisko komornika przez organ administracji państwowej.

Naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. organ upatrywał w tym, że WSA nie wyjaśnił, na czym miałaby polegać pogłębiona analiza stażu pracy obu kandydatów. Wobec tego błędnie przyjął, że samo pełnienie obowiązków zastępcy komornika jest jedynym z odrębnych kryteriów oceny kandydatów, skoro nie wynika to w żaden sposób z przepisów prawa, a ponadto dowolnie stwierdził, że organ w ogóle nie brał pod uwagę kryterium stażu pracy i nie uwzględnił opinii o kandydatach. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu procesowego, należy stwierdzić, że nie znajduje on potwierdzenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji stwierdził, że w okolicznościach stanu faktycznego sprawy nie można poprzestać na kryterium ocen uzyskanych przez kandydatów z ukończenia studiów prawniczych i egzaminu komorniczego, z pominięciem pozostałych elementów tego stanu, które przy decydowaniu o wyborze na stanowisko komornika winny być uwzględnione, gdyż mogły na ten wybór wpłynąć. Sąd wskazał na potrzebę stosowania szeregu kryteriów, w tym przebiegu praktyki zawodowej i czynności, jakie po egzaminie komorniczym wykonywali kandydaci. W ocenie Sądu należało uwzględnić charakter wykonywanych czynności egzekucyjnych oraz osiąganych wyników, a także opinie zawodowe o kandydatach. W tym kontekście Sąd wskazał, że organ nie może pominąć przy ocenie kwalifikacji kandydatów stażu pracy i doświadczenia zawodowego zdobytego na samodzielnym stanowisku zastępcy komornika. Sąd zaakcentował, iż przy wyborze na stanowisko komornika, organ winien wziąć pod uwagę wszelkie istotne okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla dokonywanej oceny i dopiero po przeprowadzeniu takiej wszechstronnej oceny, powinien wyjaśnić dlaczego dał pierwszeństwo jednemu z kryterium, uważając je za decydujące przy dokonywaniu wyboru kandydata. Bowiem organ w zaskarżonej decyzji przyjął jako podstawowe, obiektywne kryterium wysokości ocen bez jednoczesnego wyjaśnienia dlaczego inne kryteria nie są miarodajne do porównania przydatności zawodowej obu kandydatów. W tym stanie rzeczy nie można zarzucić WSA w W., że przedstawił stan sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym.

W uzasadnieniu zarzuty naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 141 § 4 p.p.s.a. Minister Sprawiedliwości podniósł, że w zaskarżonym wyroku Sąd wkroczył w zakres uprawnień organu i dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a tym samym oceny uznania administracyjnego organu poprzez wskazanie, że kryterium stażu pracy oraz pełnione zastępstwo komornika miałoby mieć większe znaczenie, niż przyjęto w zaskarżonej decyzji. Kasator wskazał również, że Sąd zalecił nadać większe znaczenie opinii samorządu oraz opinii Prezesa Sądu Rejonowego dla W. P. – P. w W., niż to zrobił organ. Tym samym przekroczył granice kontroli określonej w art. 1 p.u.s.a., umniejszając znaczenie jedynego obiektywnego kryterium jakim są oceny ze studiów oraz egzaminu komorniczego.

Przechodząc do oceny tego zarzutu, należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że uznaniowy charakter decyzji oznacza, że to organ decyduje o powołaniu kandydata na stanowisko komornika. Jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Sądy administracyjne w ramach ustawowych kompetencji są zobligowane do badania zgodności z prawem decyzji wydanej na podstawie art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sadowych i egzekucji, zarówno pod względem zgodności z prawem formalnym, jak i zgodności z prawem materialnym. W tym ostatnim przypadku, gdy organ stosuje uznanie administracyjne, kontrola sądu jest możliwa w pewnych granicach. Nie jest przekroczeniem granic tej kontroli zobowiązanie organu do wyjaśnienia, rozważenia i ocenienia wszystkich istotnych kryteriów istotnych do rozstrzygnięcia danej sprawy, tak aby prawidłowo zastosować prawo materialne. W zaskarżonym wyroku Sąd podkreślił, że wszechstronna ocena powinna być dokonana poprzez pryzmat wszelkich potencjalnie istotnych okoliczności, tak aby podać wyczerpujące uzasadnienie rozstrzygnięcia, które będzie odzwierciedlać proces dokonanych ustaleń i zastosowane kryteria uznania administracyjnego. Sąd w żaden sposób nie przesądził o treści decyzji, która będzie podjęta po wszechstronnym rozpatrzeniu okoliczności istotnych do rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji, chybionym okazał się zarzut organu, że WSA w W. wkroczył w zakres uznaniowej kompetencji organu.

A. E. F. oparła skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów procesowych mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 p.p.s.a. oraz art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., podkreśliła, że organ w należyty sposób przeprowadził postępowanie, prawidłowo uzasadnił wybór kandydata, biorąc pod uwagę argumenty podnoszone przez strony. Wobec tego niezasadne jest stanowisko Sądu, że organ naruszył ogólne zasady postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej to Sąd naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów. Zarzut ten jest tożsamy z pierwszym z zarzutów wymienionych w skardze kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości, toteż nie ma potrzeby powtarzania tożsamych argumentów świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw omawianego zarzutu procesowego.

Drugi zarzut dotyczył naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 11 ust. 1 i 5 ustawy kse polegającą na zbyt rozszerzającej interpretacji tego przepisu, która doprowadziła do ograniczenia uznaniowości decyzji organu. Ten zarzut również nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ jak wskazano wyżej nie stanowi przekroczenia granic kontroli dokonywanej przez sądy administracyjne zobowiązanie organu do wyjaśnienia, rozważenia i ocenienia wszystkich istotnych kryteriów istotnych do rozstrzygnięcia danej sprawy. Tak, aby ponownie wydana decyzja nie miała cech dowolności. Aby zasada swobodnej oceny dowodów nie przekształciła się w ocenę dowolną organ musi opierać się na wszechstronnie zebranym i ocenionym materiale dowodowym, nie poprzestając na wyborze jednego z kryteriów, jako decydującego w jego mniemaniu o rozstrzygnięciu sprawy. Sąd w uzasadnieniu wyroku wykazał jedynie, że przesłanka porównania ocen kandydatów nie jest wyłączną przesłanką obiektywną, jak motywował to organ. Bowiem ważne znaczenie przypisać należy praktycznej weryfikacji zdobytej wiedzy w toku wykonywania przez strony obowiązków asesorskich. Komornik jest specyficznym zawodem prawniczym, gdzie oprócz samej wiedzy z zakresu prawa kluczowe znaczenie ma odpowiednia praktyka. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, analiza zatrudnienia kandydatów na stanowisku asesora, w tym charakteru wykonywanych czynności i ich wyników, to elementy, które organ winien mieć na uwadze, gdyż pozwalają na obiektywizację oceny przydatności kandydatów w kontekście wymogów stanowiska, które chcą objąć. Należy przy tym uwzględnić opinie zawodowe o kandydatach sporządzone przez Prezesa Sądu Rejonowego dla W. P. – P., a także opinię organu samorządu komorniczego. Przytoczone wątki uzasadnienia zaskarżonego wyroku odnoszące się do zobiektywizowanych kryteriów w żaden sposób nie wkraczają w uznaniowy charakter decyzji. Sąd nie poddaje ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór kandydata jest słuszny, a jedynie zwraca uwagę na konieczność oparcia rozstrzygnięcia na wszystkich obiektywnych przesłankach występujących w sprawie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku stosownie do postanowień art. 184 i 204 pkt 2 p.p.s.a.