Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt III SPP/Po 97/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie/zarządzenie referendarza sądowego (SPP)
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1, art. 260 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 12 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 września 2021 r., III SPP/Po 97/21 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020 p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Opisanym w rubrum postanowieniem z 16 września 2021 r., III SPP/Po 97/21 starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówiła przyznania R. P. (dalej także jako skarżący) prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Uzasadniając napisała, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został zawarty w skardze. Następnie skarżący złożył sporządzony [...] sierpnia 2021 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący w uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezdomną, bez dochodów, poważnie schorowaną. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...],- zł. Oświadczył, że nie uzyskuje dochodów, jest osobą bezrobotną, korzysta z pomocy Caritas, ubiega się o zasiłek z MOPS-u. Podał, że jest zadłużony i wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych.

Odpowiadając na wezwanie o uzupełnienie wniosku, poprzez złożenie odpisów dokumentów i złożenie dodatkowych informacji, wnioskodawca napisał w piśmie z [...] września 2021 r., że nie posiada i nie posiadał dokumentów, o które został wezwany. Wskazał, że nie prowadzi też żadnej działalności, jest osobą samotną i bezdomną, schorowaną, nie ma pracy, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy, bez zasiłku, podał, że z uwagi na pandemię nie może otrzymać zaświadczenia z U. P.. Wskazał, że jest ubezpieczony jako osoba bezrobotna poszukująca pracy. Nie posiada dokumentów, z których wynikałoby jaki jest stan jego zdrowia. Skarżący stwierdził, że sąd może przesłuchać lekarzy psychiatrów ze szpitala w [...] na okoliczność jego stanu zdrowia.

Starszy referendarz sądowy wskazała, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Dalej napisała, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie internetowej [...]). Zauważyła, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od strony skarżącej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreśliła również, że przyznanie prawa pomocy, będące odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ponadto zauważyła, że w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Jednocześnie podkreśliła, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy do przedłożenia tychże wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie").

Dalej stwierdziła, że skarżący, mimo wezwania, nie wykazał w wiarygodny sposób, że spełnia przesłanki do przyznania jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Za wystarczające nie mogą być bowiem uznane ogólne twierdzenia wnioskodawcy o braku jakichkolwiek dochodów, zadłużeniu, chorobie, które to okoliczności, pomimo stosownego wezwania, nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. W tym miejscu zauważyła, że ani Sąd, ani też referendarz sądowy, nie może w sposób nieograniczony próbować ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy.

Zdaniem starszego referendarza sądowego, skarżący, mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowity. Zaznaczyła, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, post. NSA z 11 listopada 2016 r. sygn. akt I FZ 465/15, post. NSA z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt I OZ 1446/17), zaś uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja skarżącego nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Na marginesie starszy referendarz sądowy zauważyła, że zgodnie z internetową bazą Krajowego Rejestru Sądowego skarżący pełni funkcję prezesa zarządu w dwóch spółkach z o.o. (KRS nr [...] oraz KRS nr [...]), ponadto w spółce nr [...] jest jedynym udziałowcem. Referendarzowi sądowemu jest również wiadomym z urzędu, że skarżący lub podmioty prawa handlowego reprezentowane przez skarżącego od 2004 r. zgłaszają do systemu dopłat rolniczych grunty rolne o różnych powierzchniach, niekiedy nawet do prawie [...] ha, co wynika z treści wniosków pomocowych przekazywanych do tut. Sądu wraz ze skargami. Ponadto z informacji znanych z urzędu wynika, że do sądów administracyjnych wpływały skargi jeszcze innych spółek prawa handlowego, które nie tylko były reprezentowane przez skarżącego, ale wnioskodawca posiadał w nich także udziały [...] Sp. z o.o., Przedsiębiorstwo Wielobranżowe [...] sp. z o.o.).

W sprzeciwie od opisanego postanowienia skarżący napisał, że jego sytuacja jeszcze bardziej się pogorszyła: bezdomność, ciężka choroba fizyczna i psychiczna z winy strony przeciwnej i sędziów i referendarzy sądu, zadłużenie bez swojej winy, brak dochodów i brak środków na życie i na leczenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Sąd zaznacza, że sprzeciw jest ogólnikowy, nie zostały do niego dołączone żadne dokumenty. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, że skoro strona uchyla się od przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedstawienia dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym, to powinna liczyć się z tym, że sąd (referendarz sądowy) nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy skutkuje uznaniem, iż nie wykazał on zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyznania mu prawa pomocy. Sąd uznaje, że referendarz sądowy zasadnie odmówiła przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.