Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 371/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1, 4, 5
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.), Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska, Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej F.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 962/12 w sprawie ze skargi F.C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 962/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę F.C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., po rozpatrzeniu odwołania F.C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] o odmowie potwierdzenia F.C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości W., powiat R., dawne województwo w.

W uzasadnieniu Minister Skarbu Państwa przytoczył uzasadnienie stanowiska Wojewody zawartego w decyzji o odmowie potwierdzenia F.C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości wyżej wskazanej, a następnie przystępując do merytorycznego rozpoznania sprawy wyjaśnił, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zwanej dalej także "ustawą zabużańską", uzależnia jej przyznanie od łącznego spełnienia wszystkich przesłanek w niej określonych. Niespełnienie którejkolwiek z nich uniemożliwia przyznanie rekompensaty. Minister Skarbu Państwa podkreślił, że jednym z warunków dla skutecznego ubiegania się o rekompensatę jest udokumentowanie przesłanek w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy zabużańskiej. Dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości oraz dowodami potwierdzającymi rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy). Jednocześnie organ zauważył, że ustawodawca przewidział w ustawie zabużańskiej sytuacje, w których może się zdarzyć, iż nie będzie dowodów z dokumentów takich jak np. urzędowy opis pozostawionego mienia, świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i zdecydował, że wówczas dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka - art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Nadto Minister Skarbu Państwa zauważył, że powodem odmowy przyznania prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej było uznanie przez organ pierwszej instancji, że F.C. nie udowodniła faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a załączonym do akt sprawy oświadczeniom świadków nie można przyznać mocy dowodowej. Dokonując ponownie oceny całości dokumentacji w sprawie, jak również analizując dokumenty przedstawione przez stronę w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego Minister Skarbu Państwa uznał, że nie potwierdzają one faktu pozostawienia mienia przez F.C. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności organ odwoławczy ocenił, że faktu pozostawienia mienia nie potwierdzają odpis notarialny "Trzeciego Wypisu Aktu Kupna - Sprzedaży" z dnia [...] stycznia 1931 r., Repertorium Nr [...], opis notarialny testamentu A.K z dnia 25 lutego 1936 r., jak również umowa kupna - sprzedaży z dnia 13 czerwca 1937 r. pomiędzy B.H. z domu K., a F.C. z domu K. i R.C. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa również dołączone przez stronę dowody w postaci zeznań świadków, to jest poświadczone notarialnie oświadczenie A.W. złożone w dniu 10 stycznia 1991 r. oraz poświadczone notarialnie oświadczenie S.M. złożone w dniu 11 stycznia 1991 r., nie spełniają wymogów obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż złożone są bez rygoru odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Minister Skarbu Państwa zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, iż przedłożone oświadczenia, w świetle powołanej normy prawnej, nie mogą stanowić dowodu, który przesądzałby o własności nieruchomości położonej w miejscowości W. Dlatego też nie stanowią dowodu na okoliczność udowodnienia przesłanki koniecznej do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Skarbu Państwa uznał ponadto, że organ pierwszej instancji wypełnił ciążące na nim obowiązki, to jest wyjaśnił stronie przyczyny, z powodu których nie przyznał mocy dowodowej wymienionym powyżej oświadczeniom świadków oraz wniósł o uzupełnienie istniejących braków zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Jednak pomimo podjętej przez organ pierwszej instancji próby konwalidacji wskazanych oświadczeń świadków, strona w odwołaniu z dnia 27 lutego 2012 r. oświadczyła, iż z uwagi na śmierć tych świadków nie jest w stanie dostarczyć wiarygodnych oświadczeń. Minister Skarbu Państwa podniósł również, że Wojewoda zauważył, iż wnioskodawczyni nigdy nie występowała do archiwów zagranicznych celem pozyskania zaświadczenia archiwalnego poświadczającego, że była właścicielką nieruchomości pozostawionej na dawnych Kresach Wschodnich, a w ślad za tym wskazał, że warto wystąpić do Konsulatu Generalnego RP w Łucku z prośbą o pomoc w skompletowaniu dokumentów potwierdzających, że F.C. pozostawiła mienie nieruchome we wsi W. Ponadto Minister Skarbu Państwa zaznaczył, że w toku postępowania Wojewoda Pomorski zwrócił się do właściwych polskich instytucji archiwalnych o przeprowadzenie kwerendy w celu odnalezienia dokumentów dotyczących pozostawionych nieruchomości. Podjęte działania nie przyniosły pożądanego rezultatu.

Reasumując Minister Skarbu Państwa uznał, że Wojewoda Pomorski słusznie i w zgodzie ze stanem faktycznym i prawnym odmówił F.C. potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez nią poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej. Mając na uwadze powyższe Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lutego 2012 r. o odmowie potwierdzenia F.C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości W., powiat R., dawne województwo w.

Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła F.C. domagając się jej uchylenia. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, 8, 77 oraz 80 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., polegające na braku zebrania i rozważenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie,

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 8 oraz 12 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., polegające na przyjęciu, iż przewlekłe prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie przez organ pierwszej instancji, nie wpłynęło na dezaktualizację wymaganej przepisami formy zeznań świadków,

3. przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 107 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., polegające na braku wnikliwego i logicznego uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, niezamieszczeniu obowiązkowych elementów uzasadnienia, wymaganych przepisami prawa, a w szczególności braku wskazania przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej poszczególnym dowodom - brakuje bowiem takiego uzasadnienia, które w sposób wyczerpujący uzasadniałoby, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki uprawniającej ją do uzyskania rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości we wsi W., gmina K., powiat R., dawne województwo w.,

4. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 11 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., poprzez brak dogłębnego wyjaśnienia wnioskodawczyni zasadności przesłanek uznania, że nie przysługuje jej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości we wsi W., gmina K., powiat R., dawne województwo w.,

5. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż tylko i wyłącznie dowody spełniające warunki z art. 6 ust. 5 tej ustawy mogą zastąpić dowody wymienione w art. 6 ust. 4 ustawy.

Na uzasadnienie powyższych zarzutów zawarto w skardze obszerne uzasadnienie.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniesiona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, dlatego też oddalono ją na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu Sąd wskazał na podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz wyjaśnił jakie warunki należy spełnić, aby otrzymać prawo do rekompensaty w myśl ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto podniósł, że wprawdzie w niniejszej sprawie wniosek inicjujący postępowanie został złożony pod rządami ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), jednakże na mocy przepisów przejściowych zastosowanie w sprawie znalazła ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (art. 27 tej ustawy).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zarówno Minister Skarbu Państwa jak i Wojewoda Pomorski właściwie przyjęli, że F.C. nie udowodniła faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Słusznie bowiem organy zważyły, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie potwierdzają tytułu prawnego skarżącej do przedmiotowych nieruchomości. Konstatacja ta dotyczy zarówno odpisu aktu notarialnego "Trzeciego Wypisu Aktu Kupna-Sprzedaży" z dnia [...] stycznia 1931 r. Rep. Nr [...] z którego wynika sprzedaż opisanych w nim nieruchomości przez J.K. B.K. i W.K. Tytułu prawnego skarżącej do przedmiotowych nieruchomości nie potwierdza również opis notarialny testamentu A. K. z dnia 25 lutego 1936 r., trudno bowiem z jego treści wywieść, że na datę śmierci spadkodawczyni w skład spadku wchodziły przedmiotowe nieruchomości. Nadto w aktach sprawy znajduje się umowa kupna-sprzedaży z dnia 13 czerwca 1937 r. sporządzona przez sprzedającą B.H. i kupujących F.C. i R.C. w obecności dwóch świadków, co do której organ odwoławczy właściwie podniósł, że przeniesienie prawa własności nieruchomości wymagało pod rygorem (karą) jej nieważności formy notarialnej, bądź też intromisji, czyli zgłoszenia aktu nabycia w sądzie. Dowodów na dochowanie wymaganej prawem formy przeniesienia prawa własności brak, wobec czego brak dowodów na okoliczność pozostawienia przez skarżącą mienia na Kresach Wschodnich i tym samym wypełnienia przesłanki ustawowej (art. 6 ustawy zabużańskiej). Ustawodawca przewidując możliwość wystąpienia braków w postaci dokumentów, o których mowa w przepisie art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 dopuścił możliwość wykazania okoliczności pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie oświadczeń dwóch świadków złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Złożone do akt oświadczenia A.W. z dnia 10 stycznia 1991 r. i S.M. z dnia 11 stycznia 1991 r. nie spełniają wymogów ustawowych. Oświadczenia dwóch świadków, poza okolicznością złożenia ich pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, dotyczą osób, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej oraz nie są osobami bliskimi właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Stwierdzić zatem należy, że organy prawidłowo orzekły, iż oświadczenia świadków nie spełniają wymogów ustawowych, gdyż nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (art. 5 ustawy zabużańskiej). Dalej Sąd podkreślił, że organ pierwszej instancji podjął wraz z wyjaśnieniem braku mocy dowodowej złożonych oświadczeń próbę ich konwalidacji (pismo z dnia 1 października 2010 r.). Skarżąca, pomimo że była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, dopiero w odwołaniu od decyzji Wojewody Pomorskiego wskazała, że konwalidacja oświadczeń świadków nie jest możliwa z uwagi na ich śmierć.

Zdaniem Sądu okoliczność pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie została udowodniona także w inny sposób dopuszczony w art. 6 ust. 4 ustawy (urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw). Dalej Sąd zauważył, że organy orzekające w sprawie również podejmowały działania w celu ustalenia tej powierzchni, ale bez rezultatu. Wojewoda Pomorski zwracał się do Archiwum Państwowego w Szczecinie, w Olsztynie oraz do Archiwum Akt Nowych. Organy wzywały skarżącą do dostarczenia dowodów niezbędnych do korzystnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy, przy czym poszukiwania podjęte przez skarżącą nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.

Reasumując Sąd wskazał, że decyzje organów obu instancji są prawidłowe, gdyż wniosek skarżącej nie spełnia wymogów art. 5 ust. 1 w zw. z art. 6 ustawy zabużańskiej, co powoduje odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, brak bowiem dowodów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości przez skarżącą poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast oświadczenia świadków, które powyższą okoliczność mogłyby potwierdzić nie spełniają ustawowych wymogów. Podniósł również, że w jego ocenie organy orzekające w sprawie rzetelnie, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła skarżąca zaskarżając go w całości. Zakwestionowanemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 K.p.a. , art. 8 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 86 K.p.a., art. 140 K.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2012 r. w wyniku nieuzasadnionego przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż Minister Skarbu Państwa w sposób prawidłowy utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lutego 2012 r., pomimo niewyjaśnienia przez organ administracji wszystkich istotnych okoliczności sprawy, braku zebrania i rozważenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie i dokonania błędnych ustaleń faktycznych, skutkujących wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości we wsi W., gmina K., powiat R., dawne województwo w.,

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 8 K.p.a. oraz art. 12 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2012 r., w wyniku nieuzasadnionego przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż Minister Skarbu Państwa w sposób prawidłowy utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lutego 2012 r. w której błędnie przyjęto, że zmiana przepisów dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty, które weszły w życie w toku postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie i wprowadziły wymóg złożenia oświadczenia świadków pod rygorem odpowiedzialności karnej, doprowadziło do pozbawienia mocy dowodowej oświadczeń świadków – S.M. oraz A.W., mimo iż w dacie sporządzenia przedmiotowych oświadczeń mogły one stanowić dowód w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie,

3) naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 11 K.p.a., art. 107 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., art. 140 K.p.a. w zw. z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2012 r., pomimo braku wnikliwego i logicznego uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji, niezamieszczeniu obowiązkowych elementów uzasadnienia wymaganych przepisami prawa, a w szczególności braku wskazania przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej poszczególnym dowodom - brakuje bowiem takiego uzasadnienia, które w sposób wyczerpujący uzasadniałoby, iż skarżąca nie spełnia przesłanki uprawniającej ją do uzyskania rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości we wsi W., gmina K., powiat R., dawne województwo w.,

4) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 27 tej ustawy w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2012 r., pomimo iż organ drugiej instancji w sposób nieusprawiedliwiony przyjął, że dowody przedłożone przez skarżącą są niewystarczające do uzyskania rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości we wsi W., gmina K., powiat R., dawne województwo w., w sytuacji gdy przepisy art. 6 ust. 4 i 5 wskazują tylko przykładowe zastępcze środki dowodowe, zaś jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Ponadto autor skargi kasacyjnej wniósł o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 27 tej ustawy z art. 2 Konstytucji oraz o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny ww. pytania prawnego.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu administracji kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się zaistnienia żadnej z przesłanek nieważności postępowania, zatem wniesiona skarga kasacyjna została rozpoznana w ramach podniesionych w jej treści zarzutów. Zaś tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. , art. 8 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 86 K.p.a., art. 140 K.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 151 P.p.s.a. w ten sposób, że Sąd pierwszej instancji skargę oddalił, mimo że organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie zebrały i nie rozważyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie i mimo dokonania błędnych ustaleń faktycznych skutkujących wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości we wsi W. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną to organ, a nie strona, ma obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały niezbędny materiał dowodowy. Tymczasem w tej sprawie organy powyższego nie dokonały, wskazały jedynie skarżącej na możliwość wystąpienia do archiwów zagranicznych, same jednak tego nie uczyniły, mimo że miały taką możliwość.

Przepis art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej wskazuje jakie dowody strona winna dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Stanowi on bowiem, że "do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć:

1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;

2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3;

3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób;

4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1;

5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty".

Zaś zgodnie z treścią ust. 6 tego przepisu "jeżeli wniosek nie spełnia wymogów określonych w ust. 1-3, wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania".

Zatem z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej za pomocą środków dowodowych wskazanych w art. 6 ust. 1, w tym przede wszystkim dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy dowodami, o których mowa m. in. w ust. 1 pkt 1, mogą być w szczególności: 1/ urzędowy odpis mienia, 2/ orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3/ dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Ukrainy, Federacji Rosyjskiej lub innych państw. Oczywiście nie zwalnia to organu z prowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu, zgodnie z art. 7 i 77 K.p.a., jednakże nie można twierdzić, że obowiązek poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń strony obciąża tylko i wyłącznie organ. Strona jest bowiem zobowiązana do lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych i aktywnego współdziałania, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności będzie skutkowało nieuwzględnieniem żądania strony (porównaj: wyrok NSA z dn. 8.11.2013 r., sygn. akt II OSK 1291/12, LEX nr 1421792; wyrok NSA z dn. 23.08.2013 r., sygn. akt I OSK 542/12, npubl.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, w realiach tej konkretnej sprawy nie można skutecznie twierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niezasadnie oddalił skargę, mimo że organy nie wykazały wymaganej w postępowaniu administracyjnym inicjatywy w gromadzeniu materiału dowodowego. Jak wynika bowiem z akt sprawy organy działające w sprawie podejmowały działania celem pozyskania dowodów na poparcie twierdzenia skarżącej, iż pozostawiła mienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zwracano się bowiem do Archiwów Państwowych w Szczecinie, w Olsztynie i do Archiwum Akt Nowych, jednakże poszukiwania te nie przyniosły rezultatu. Jednocześnie podkreślić należy, że stosownie do ust. 6 art. 6 ustawy zabużańskiej pismem z dnia 1 października 2010 r. Wojewoda poinformował stronę reprezentowaną w toku postępowania administracyjnego przez zawodowego pełnomocnika – adw. R.N., że do złożonego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty strona nie załączyła dokumentów potwierdzających, że była właścicielką nieruchomości wskazanych we wniosku. Nadto organ podniósł, że strona może się zwrócić z prośbą o pomoc w skompletowaniu dokumentów dotyczących pozostawionej nieruchomości do Konsulatu Generalnego RP w Łucku. Na uzupełnienie wniosku organ wyznaczył 6 miesięcy. Jednakże mimo tego, że – jak twierdził w odwołaniu od decyzji Wojewody z dnia 27 lutego 2012 r. pełnomocnik skarżącej (k. 99 akt administracyjnych) skarżąca zwracała się do Konsulatu Generalnego RP w Łucku oraz do "wielu oddziałów Instytutu Pamięci Narodowej", w tym wskazanego przez Wojewodę Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Biuro Udostępniania i Archiwizacji Informacji w Warszawie, żadna z tych instytucji nie była w stanie udzielić jej pomocy, albowiem nie posiadały dokumentacji potrzebnej skarżącej do uzyskania rekompensaty. W tej sytuacji faktycznej uznać należy, że organy nie naruszyły art. 7, 8, 75 § 1, 77 § 1, 80, 86 i 140 K.p.a. oraz art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zaś wezwanie strony do uzupełnienia wniosku o wskazane w piśmie z dnia 1 października 2010 r. dokumenty miało swoją podstawę prawną w art. 6 ust. 6 ustawy. Niezależnie od powyższego podnieść należy, że w sytuacji gdy organ wskazał stronie, gdzie ma się zwrócić celem poszukiwania dowodów na poparcie swoich twierdzeń, sam tego nie robiąc, a strona zwróciła się do tych organów czy instytucji, lecz bez rezultatu, tak jak w tej sprawie, to czynienie organowi zarzutu, że organ orzekający w sprawie nie zwrócił się do tych organów / instytucji bezpośrednio, nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy, gdyż rezultat zapytania złożonego przez organ bezpośrednio byłby taki sam jak strony (w niniejszej sprawie negatywny – dokumentów nie znaleziono). Z tego powodu Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do zastosowania konstrukcji z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a. oraz 12 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 151 P.p.s.a. sformułowany w punkcie 2 skargi kasacyjnej. W sprawie niesporne jest, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony pod rządami uprzednio obowiązujących przepisów. Natomiast aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie której wydana została kontrolowana decyzja, weszła w życiu w dniu 7 października 2005 r. W związku z wejściem w życie tej ustawy straciła moc ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 i Nr 273, poz. 2722). Jednocześnie ustawodawca uznał, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów – art. 27 ustawy zabużańskiej. W niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce, zatem prawidłowo uznano, że dalsze postępowanie w sprawie organy zobowiązane były do prowadzenia w trybie ustawy nowej, tj. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zatem i wymogi dotyczące dowodów, które strona zobowiązana była przedłożyć, organy zobowiązane były oceniać zgodnie z przepisami tej ustawy. Zarówno organy jak i Sąd pierwszej instancji zasadnie uznały, że przedłożone przez stronę zeznania świadków – A.W. i S.M. nie mogą zostać uznane za dowód w sprawie, gdyż nie spełniają wymogów ustawowych - nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej kraju zamieszkania świadka. Okoliczności tej autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje, wskazując jedynie, że – jego zdaniem – oświadczenia świadków nadal zachowują swoją moc dowodową, bowiem w dacie sporządzenia tych oświadczeń (10 styczeń 1991 r. i 11 styczeń 1991 r.) mogły stanowić dowód.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi co do zasady mogą stanowić dowód w sprawie, ale nie jako jedyny dowód na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn o których mowa w art. 1, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Bowiem w sytuacji gdy brak jest dokumentów o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków spełniających warunki określone normą art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Tymczasem przedłożonymi do akt sprawy oświadczeniami skarżąca starała się udowodnić, że pozostawiła nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich rodzaj i powierzchnię. A zatem prawidłowo organy uznały, a co zaaprobował Sąd pierwszej instancji, że okoliczność ta nie może zostać wykazana oświadczeniami świadków niespełniającymi ustawowych wymagań. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, jak już wyżej wskazano, mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność (abstrahując od oceny wiarygodności tych oświadczeń, albowiem w sprawie takiej oceny nie dokonano), gdyż w sytuacji gdy brak urzędowego odpisu mienia bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie.

W tym miejscu wskazać należy, że w piśmie z dnia 1 października 2010 r. organ pouczył stronę, iż złożone przez nią oświadczenia świadków nie spełniają wymogów ustawy zabużańskiej, a zatem nie mogą stanowić dowodu, iż skarżąca była właścicielką nieruchomości "zabużańskiej". Jednocześnie wezwano skarżącą o wyjaśnienie, czy istnieje możliwość przesłuchania tych świadków przez organ wojewódzki bądź czy może wskazać innych świadków, którzy mogliby złożyć stosowne oświadczenia. Jednakże, jak wynika z treści odwołania z dnia 27 lutego 2012 r., świadkowie którzy składali oświadczenia w 1991 r. już nie żyją. Nie żyją także inne osoby, które mogłyby mieć jakąkolwiek wiedzę co do pozostawionego przez skarżącą majątku.

Zaś podnoszona przez autora skargi kasacyjnej kwestia okresu trwania postępowania administracyjnego nie ma wpływu na ocenę legalności kontrolowanej decyzji, albowiem w postępowaniu zainicjowanym skargą na określony akt sąd nie bada czasu trwania postępowania, ale kwestię jego zgodności z prawem.

Tym samym na uwzględnienie nie zasługuje także sformułowany w punkcie 4 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 27 tej ustawy w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut sformułowany w punkcie 3 petitum skargi, a mianowicie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 11 K.p.a., art. 107 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., art. 140 K.p.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a., albowiem wbrew twierdzeniom strony skarżącej organy w uzasadnieniu decyzji wskazały przyczyny z powodu których odmówiono skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Skarbu Państwa dostatecznie wyjaśnił dlaczego uznał fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez skarżącą za nieudowodniony. Lektura uzasadnienia kontrolowanej decyzji prowadzi do wniosku, że Minister wypowiedział się odnośnie każdego dowodu przedstawionego przez stronę, a mianowicie: odpisu aktu notarialnego "Trzeciego Wypisu Aktu Kupna-Sprzedaży" z dnia [...] stycznia 1931 r., odpisu notarialnego testamentu A.K. z dnia 25 lutego 1936 r. oraz umowy kupna-sprzedaży z dnia 13 czerwca 1937 r. Wyjaśnił również stronie dlaczego nie uznał za dowód oświadczeń A.W. i S.M. na okoliczność pozostawienia przez nią poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości o wskazanym tam rodzaju i powierzchni. Zaś z faktu, że z oceną dokonaną przez organ strona się nie zgadza, nie można wyprowadzić wniosku o wadliwym uzasadnieniu decyzji, niezawierającym wyjaśnienia, dlaczego uznano, że skarżąca nie spełnia przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zatem za prawidłowe i zasadne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż organ przekonująco wyjaśnił przyczyny z powodu których odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty, odnosząc się do każdego z przedłożonych przez nią dokumentów. Zaś zawarte w skardze kasacyjnej stanowisko skarżącej co do tego, że dokumenty te świadczą o pozostawieniu poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości opisanych we wniosku należy uznać za nieuzasadnioną polemikę. Nie wykazano bowiem, by organ dokonując oceny tych dokumentów popełnił błąd w rozumowaniu, a w konsekwencji wyciągnął niewłaściwe wnioski.

Końcowo wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wątpliwości autora skargi kasacyjnej co do zgodności art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy zabużańskiej z art. 2 Konstytucji w związku z czym nie widzi podstaw do występowania w tym zakresie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Przedstawione zatem w motywach tego uzasadnienia stanowisko prowadzi do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej jako nieusprawiedliwione nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.